This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It nas survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

• Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

• Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

• Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

• Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

atjhttp : //books . qooqle . com/

Over dit boek

Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken.

Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteur srechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn.

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u.

Richtlijnen voor gebruik

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken.

Verder vragen we u het volgende:

• Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden.

• Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn.

• Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet.

• Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng.

Informatie over Zoeken naar boeken met Google

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken

op het web via http: //books .google . com

/:.'j 's

NEDERLANDSCH-INDISCH

PLAKAATBOEK,

1602—1811,

DOOR

I I

Mr. J. A. VAN DER CHIJS.

ZEVENDE DEEL.

~~^:.. '-V v.' : : 1755-17Q4'..;. : '-.•*:

Uitgegeven door het Bataviaasch Genootschap van Kunsten

en Wetenschappen met medewerking van de

Nederlandsen-Indische Regering.

BATAVIA

'sHAGE

LANDSDRUKKERIJ.

181

M. NIJHOFF

THK N :vv vnpK1

399135

R "r L

J. MOSSEL.

10 Januari). Kennisgave, dat de Staten-Generaal bij resolutie van 25 April 1754 den Gouverneur Generaal, J. Mossel, benoemd hadden tot Generaal over de infanterie van den Staat.

De nieuwe titel moest, »daar bet vereischt werd", geplaatst worden vo*r dien van Gouverneur Generaal, als betreffende een ambt ad vitam; maar »veranderinge van den titul in de •derde perzoon" was overbodig.

Desniettemin wordt Mossel in Je? ttwluttën, van de Indische Regering van 15 Mei 1761, — dérfelvV na zijp óv$rijfjdea, — Excellentie genoemd. •:• ?:••; - *. '

De bovenbedoelde resolutie van de Sfate'n-Gérieraal, merk- waardig vooral in verband met!de:-^e»;so6«lt(theid en de positie van Mossel, luidt, als volgt: * '• J-:4 •

Also lol dienst van den lande en goede ordre en discipline militair nodig gevonden is, dat een bequaam en gequalificeert persoon werde gecommilteert en g'authoriseert omme als generaal te commanderen over alle de infanterye, in dienst van de Vereenigde Nederlanden wesende, so is het, dat wy, in agtinge genomen hebbende de recommandatie van hare Koninglyke Hoogheyd, de vrouwe Gouvernante, en om de goede kennisse, die wy hebben van de vromigheyd, be- qnaamheyd èn ervarentheyd in het stuk van den oorlog van Jacob Mossel, Gouverneur Generaal van Nederlands India, ons betrouwende syner kloekheyd en dapperheyd, denselven Jacob Mossel gecommilteert en g'authoriseert hebben, committeeren en aulhoriseeren mits desen lot generaal over alle de infanterie,

PLAIAAT-BOEI DEEL VII. t

VOSSEL

in onsen dienst wesende en als nog aan (e nemen, geevende hem volkomen last en aathoriteyt omme over alle de voorsz. infanterye in de voorsz. qualileil (e gebieden, die legeleyden en te gebruyken tegens alle de vyanden deser Vereenigde Nederlanden, daar en also het hem by ons,. de vrouwe Gou- vernante, den Raad van State ofte andere, onsen last heb- bende, lot der landen dienst zal werden gecommandeert en bevolen, houdende en doende houden die voorsz. infanlery in goede ordre, wagts en krygs discipline, zo wel by dage als by nagte, zonder te gedogen, dat zy de burgeren en deinge- setenen van de sleeden en platten lande, onder ons gebied en protexie of in neutrale landen geteelen, eenige schade of overlast aandoen; en voorts alles te doen, dat een goed en getrouw generaal van de infantery schuldig is en behoort te doen; doende \oorts agtervolgen de krygs ordonnantie en articul brief, op het stuk van den oorlog gemaakt en alsnog te maken; wel verstaande, dat den gemelden Jacob Mossel ook gehouden sal zyn/#lyvveji het voorsz. commandement, als generaal. .vdn%de9ii^ntet^e:hem te lalen employeeren om Ie commsaidcfen, »zo "jf.wjde, als in de steeden, over al zulk volk van 4(^ogfeVên Vod zulke plaalsen, als hem by ons, de vrouwe GoftveVnïnU* <deft Baad van Slate ofte andere, die by ons daar "^/gallen tfrenfefi gecommitteert en g'autboriseerl, zal werden g'ordonneert ; dies werd den gemelden Jacob Mossel gehouden hier op den behoorlyken eed te doen in onse handen of van den geenen, by ons daar toe te commit- teeren, mitsgaders dese commissie by den Raad van State te doen registreren; 't welk gedaan zynde, ontbieden en bevelen wy allen en een iegelyken oversten, rilmeesteren, capilainen, bevelhebberen en gemeene soldaten, in onsen dienst wesende, den gemelden Jacob Mossel voor onsen bestelden generaal van de infanterye te erkennen, respecteeren, gehoorsamen en obedieeren; versoekende ook respective alle anderen, dien dit aangaan zal, dat zy den meergemelden Jacob Mossel in het effectueeren van dezen zynen last en commissie alle addres en behulp doen, en dit alles tot onsen wederseggen, want

1755. J. MOSSEL 5

wy zulks ten dienste van den lande bevonden hebben te behooren.

14 Januarij. Wijziging van het reglement Hot refrenatie *van de pragt en overdaad'9, art. 23, 24, 25 en 29.

Door den heere Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dal de beswaarnissen, die men van ter zyden verneemt, dat in 't generaal, zo wel by'sComp8 dienaren, als de burgeis en ingesetenen, geoppert werden met belrecking tot het placcaat tot refrenatie van de pragt en overdaad, insonder- beyt omtrent de gemaakte bepalingen by de articulen 23, 24 en 25, in opsigte van het houden der trekpaarden en de gestelde ordres en poenaliteiten legens dies overtredinge, zyn tdelheyt gepermoveert hadden de vergadering in overweging te geven, of men, tot gemoedkoming van de gemeente, daar- omtrent niet eenige verandering diende te maken, zonder nogthans af te wyken van het eigentlyke oogmerk om de buyLensporigheeden, die in dal si uk plaats hebben, op een behoorlyke wyse tegen te gaan, buyten en behalve dat zyn Edelheyd oordeelde, dat niet zeer verre van het gedagte regle- ment zoude werden afgeweken, wanneer men goed vond, dat omtrent ieder rytuyg, waar voor den thans gestelden impost wierde betaalt, ook begrepen soude wesen die van de paarden, welke daar voor gebruikt werden, en waar door dan ook aan ieder classe, by het reglement vermeld staande, een stel paarden meerder te houden gepermitteert zoude werden, mits voor ieder der overige paarden, aan gemelte classen gepermitleert, de gestelde vyf ryksdaalders bepaalt wierde, lerwyl ook de gestelde boete by articul 29 van het voor- schreve reglement van ryksdaalders 50 op ieder paard, dat boven het daar by toegestane getal aan de beyde differente classen gehouden mogte werden, na zyn Edelheyds gedagten konde werden verandert in eene jaarlyksche contributie ten behoeve van Heemradens casse.

Waar over in het brede gedelibereert en teffens in aan-

4 1755. J. MOSSEL.

merking genomen wesende de verfegentheyd, waar in ver scheyde dienaren en burgers zig bevinden, die eeu groter dan het by voorschreve reglement bepaald getal paarden ter besoeking hunner thuynen en landeryen, item het verrigteu hunner affaires, zo binnen als buylen dese slad en dies omme- landen, benodigt hebben en dus deselve, zonder groot ongerief, niet misschen of buyten merkelyke schade zig daar van ont- doen kunnen, principaal in desen tyd, dat een ieder, ruyui voorsien wesende, geene dier trek of rybeesten verder sal willen inkopen, waar door de gene, die boven het by het reglement bepaalde getal aan handen hebben, zo in de boete niet vervallen willen, wel genoodsaakt zullen wesen deselve op den dyk te jagen, tot hunne merkelyke schade ; zo is om die en meer andere redenen goedgevonden en verstaan, van het daaromtrent gestatueerde by de voren aangehaalde articulen des gemelde' reglements in zo verre Ie resilieeren, dat desulke, aan wien ses trekpaarden daar by gepermitteerd zyn, als nu agt paarden sullen mogen houden en die vier paarden toege- staan zyn, ses, zodanig egter, dat desulke, die van de wagen- pagt niet g'exhneert zyn en niet meer dan een wagen houden, g'excuseert werden voor twee paarden van de belasting van vyf ryksdaalders voor ieder paard; gevolgelyk die voor twee wagens den impost betalen, voor vier paarden; dat wyders, om, zo veel mogelyk sy, elk Ie gemoed te komen en alle redenen van klagten te benemen, een ieder toegestaan werd het houden van zo veel paarden, als ze buyten en behalven de hier boven nader gemankte bepaling sullen vermeenen benoodigt te weesen, mits voor ieder extra aangehouden werdend paard alle jaren aan het collegie van Heemraden te betalen 50 ryksdkal- ders tot een recognitie; en waar meede dan het 29*le articul van 't voorn, placcaat of wel reglement in zo verre werd gealtereert.

18 Januari). Ontneming van liet burgerschap aan een gewezen dienaar van de Compagnie.

Zeker ex-soldaat, die gedurende ± 8 maanden burger was

1755. J. MOSSEL. &

geweest en zich in die kwaliteit aan «diverse hostiliteyten" had schuldig gemnakt, werd op lasl der Regering als matroos op een der schepen ter rcede Batavia geplaatst, «waardoor •denselven alle occasie werd benomen om hier [Batavia] verder ■eenige buytensporigheden te bedryven".

Aanhaling van deze of gene bepaling, krachtens welke deze maatregel werd genomen, achtte de Regering onnoodig.

51 Januarij. Uitlooving eener premie op het opvatten van gedroste Compagnies slaven.

Voor een slaaf of slavin, opgevat voorbij de verste buiten- posten van Batavia (Tandjoeng-poera, Buitenzorg, Westergouw, Angké), zoude men krijgen 5 rijksdaalders; voor een slaaf of slavin, opgevat binnen die buiten-posten en in het Ambachts- kwartier terugbezorgd, 272 rijksdaalder.

Den 10d,n April 1755 werd de Resident te Cheribon ge- magtigd voor eiken opgebragten, voorlvluchtigeu slaaf eene premie van 10 rijksdaalders aan den opbrenger te betalen.

51 Januarij. Bepaling, dat uit het fonds van Heem» raden bekostigd moesten worden het maken en her- stellen van bruggen, aanwezig in de voorsteden van Batavia, mitsgaders aan en bij de buiten-forlen, — die over de stads-graclUen uitgezonderd.

Het bewuste fonds was in den laatste tijd, ten gevolge van allerlei bepalingen (zie bij 50 December 1754 en 14 Januarij 1755), belangrijk vergroot, weshalve de Regering oordeelde, dat de Compagnie «omtrent dien lastpost [bruggen] eenig- »zins gesoulageert" kon worden en dat »het wezentlyk meer «eigenschap heelt, dat die ongelden voor reekening van Heem- » raden loopeo dan voor die van de Compe".

Vroeger werden de bewuste bruggen, speciaal die bij de buiten-forten , door werklieden uit het Am bachts- kwartier gerepareerd, enz.

Il55. J. MOSSEL.

7 Februarij. Boelen voor de leden van den Bataviaschen kerkeraad.

Door den heer Raad extra-ordinair, de Nys. als commissaris politicus ter deser vergadering gecommuniceert zynde, dat by den kerkenraad, uyt hoofde van het geringe aantal der leeden, die telkens de vergadering by woonden, g'arresteert was ouime seker by haar bevorens ofte op den 22en January 1748 geno- men besluyt, rakende de te dier lyd gestelde boete van een halve ryksdaalder . voor de absent bly vende leeden en twee schellingen voor de te laat komende, te renoveeren en dat ten dien eynde, tol preventie van allerly futile exceptien, de vergaderingen by continuatie des namiddags ten vier uuren precies souden werden g'opend; zo is, om dat geresolveerde van klem en nadruk te doen syn, verstaan dat besluyt te laten executeeren, mitsgaders daar van, by extract deses, voorschreve kerkenraad kennisse te geven.

7 Februarij. Voorschrift nopens het verzenden van medicijnen van Batavia naar de buiten-kantoreti.

Met relatie tot de saken, de generale directie concernerende, is op de propositie van den heer Directeur Generaal, tot voorkoming van de menigvuldige klagten, die men van de buyten comptoiren verneemt wegens de slegle gesteldheit der aldaar aangcbragt werdende medicamenten, zo wel in derselver soorten als quantiteit, verstaan, van nu af aan door de ordi- naire gecommilteerdens in de medicinale winkel, by 't afpakken van medicamenten voor de buyten comptoiren, te laten teekenen en daar nevens leggen seker certificaal, waar by deselve verklaren, dat de door hen in dese of die volume afgepakt werdende artsenyen, beide in quant en qualileit, waarlyk de sodanige zyn, als op de cathalogus werden gespecificeerd gevonden.

1755. J. MOSSEL.

25 Februari]. Middelen tot tegengang van zeeraof en verbetering van de visscherij in de nabijheid van Batavia.

Eerstelyk: dal door de sabaodhaars in 't oog sal moeten gehouden werden zeker door haar ten desen ingediend project, rakende het getal der manschappen, die op de chaloupen en andere vaartuygen, dewelke van Macasser, Mandhaer, Sum- bauwa, Tambora, Bima, Bouton, Baly, Borneo en de Maleytse cust alhier aankomen, bescheyden zullen zyn, om, als bet different ten opsigte van de meerderheyt te groot mogte bevonden werden, dat daaromtrent eenige suspitie plaats heeft, daar van in zulken geval kennisse Ie geven aan den heere Gouverneur Generaal, zynde het voorsz. project van den vol- gende inhoud:

VAARTUYGEN, GROOT VAN

• *£

U'SJ m

'Jr. ' S «5

• " o .2

-. SS

se.?

.§8f

« 8

— .2

"O s

3 •

10 15 20 25 30 35 40 50

1 tot 5 lasten. 5 - 10

15

20

25

30

35

40

50

60

»len.

4

4

6

6

8

8

..10

9

.. ! 12

10

14

11

16

12

20

13

30

14

...

40

15

4 5 7

10 12 15 16 20

30

4

6

8

9

10

11

12

13

14

15

4

6

8

9

10

11

12

13

14

15

4

6

8

9

10

11

12

13

14

15

4

6

8

9

10

11

12

13

14

15

6 8 12 16 20 25 30 35 40 45

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

4

6

8

9

10

11

12

13

14

15

En wyders, dat, in zo verre zulks niet reets mogte geschied zyn, alle de inlandsche vorsten, met de Conip6 in alliantie zynde, door gedagte sabamlhaars by een briefje, uit name deser regering, versogt zullen werden hare zeevarende onder- danen met behoorlyke passen te voorsien, by dewelke de grote

8 1755. J. MOSSEL.

van het vaartuyg, desselfs monture (waar onder ook de gc- weiren) en het netto getal der officieren, ma ttrosen. passagiers of slaven bekend zullen moeten staan, mits niet gaande boven het getal, by voorsz. lyst gespecificeert.

Ten tweeden: dat ook verders de naehodas van de plaatsen voormeld, alhier ten handel komende, op poene van 15 rd* boete voor yder persoon, gehouden zullen zyn by hunne aan- komst alle hare passagieren by namen op te geven, als meede die geene, die van intentie zyn zig in dese colonie ter neder te setten, en zulks binnen den tyd van viermaal vier en twintig uuren, als wanneer den nachoda met een certificaat van den gecommitteerde tot de saken van den inlander, g'adsisteert met eene van de officieren, onder welkers compe sodanige personen zullen komen te sorteeren, zig zal moeten addresseren by den sabandhaar der inlandse natie, ten blyke dat gemelde passagiers hun verblyf alhier tragten te houden; terwyl in- tusscheu die gene, dewelke weder van hier vertrecken en eenlyk hier zyn aangekomen om hunne negotie te debiteeren, almede verpligt zullen wesen by hun vertrek, het zy met het vaartuyg, waar mede zyn aangekomen, dan wel met eene andere gelegentheyd, kennisse te geven aan gemelde saban- dhaar, ten eynde daar van door de boomwachters exacte < aantekening werde gehouden.

Ten derden: dat omtrend de vaartuygen, welke hier aan- komen, accuraat zal moeten nagegaan en g'examineert werden, of de daar meede aangebragt werdende manschappen, geweiren, waar onder ook gebrande bamboesen en verdere ammonitie, met hunne passen komen te accordeeren, zonder dat eenig ondersoek gedaan zal mogen werden nopens derzelver lading, die onaangeroert zal moeten gelaten werden.

Ten vierden: dat tot decking der vaartuygen tegens de zeerovers, in stede van de door gedagte sabandhaars gepro- poneerde twee kruysers, by forme van Venetiaanse galeyen, benevens nog een ander vaartuyg, voor eerst en by provisie door den commandeur en opper-equipagemeester, Roseboom, en gemelde sabandhaars zal werden geformeert een afteekening

1755. J. MOSSEL. 9

of mal van zulke, dan wel zodanig een zeyl en teffens roey vaartuyg, als alhier onder den naam van duysendbeen bekend is, ten eynde na dat model eene op Java ter preuve Ie laten aanmaken om, met ses Europeesen en voor 't overige met inlandse roeyers bemand zynde, op <le zeerovers te beter jagt te kunnen maken en deselve te attrappeeren.

Ten vyfden: dat, nadien dit vaartuyg zo wel tot decking der visschers als van alle andere Comp8 vaartuygen zal moeten dienen, de helfte van de te doene kosten en 't onderhoud van 't selve, item der daar op varende manschappen, te doen dragen door de Compagnie en de wederhelfte uyt het zoge- naamde moddergeld te laten betalen.

Ten sesden: dat den genen, aan wien het commando op dat vaartuyg werd toevertrouwd, by instructie sal gelast werden voornamentlyk agt te geven, of de vaartuygen, welke zy komen te ontmoeten, geen meer volk, ammonitie, dan wel geweeren op hebben, als de passé en ook de voorwaards gemelte lyste dicteert, als meede of de passé ook ouder is als de tyd, die se ordinair tot de reyse nodig hebben, oin in cas van suspitie gesaiseert en herwaarts, dan wel ten coraptoire, daar se 't naast aan zyn, opgebragt te werden, sonder dat de lading zal mogen gevisiteert, veel minder opge- broken werden, het welke ook ptoatse sal hebben, wanneer eenige vaartuygen gantsch buyten de cours van haar by de passé gelimiteerde voyagie sullen komen te recontreren.

Ten sevende of laastelyk: de Javase ministers en bedien- dens, en wel spetiaal den Tagals resident, by reiteratie aan te schryven, de visschers te annimeeren om herwaarts ter neering te komen, met belofte van wel behandelt te sullen werden.

25 Februarij. Nadere voorschriften nopens de betaling van inlandsche militairen.

Ter voorkoqtiing van alle cavillatien, disputen en nadenkelyke behandelingen, als wel ten principalen haren oorspronk hebbende

10 1755. J. MOSSEL.

uyt een qnade methode in het afbetalen der inlandsche sol- dyen, is goedgevonden en verstaan den inlands militair boek- houder op het ernstigste te gelasten, voortaan de rollen, waarop de betaling aan eenige inlanders slaat te geschieden, zodanig te formeeren en op te maken, dat een ieder inlander, 't zy officier of gemeen, onder zyn eygen naam behoorlyk voor den ontfangst zyner gagie, waar van de somma zo wel in geschrift als in cyfters sal moeten werden uytgedrukt, lekenen kan, en dat in presentie van de gewoonlyk daar by assisteerende gecommitteerdens, die wel expresselyk gelast werden by die gelegentlieyd sodanige accuratesse en nauwe toesigt te houden, dat een ieder derselve, hoofd voor hoofd,* in staat zy met sekerheyt en, des gerequireert werdende, selfs met solemneele eede te verklaren, dat de afbetaling ten vollen en conform de hetaals roile geschied is aan de eyge- naars ofte de wettige erfgenamen derselve, en oversulks wel expresselyk te inlerdiceren het inhouden van eenige dier gelden, 't zy uyt hoofde van gemaakt werdende pretentien door eenige crediteuren van sodsyiige inlanders, als by de Coinp* in saldo te voren staan, ofte om eenige andere redenen of oorsaken, hoedan i ge die ook zyn moglen, conform het dierwegens reets gearresteerde by resolutie deser regeering van den 12,D November des jaars 1718, welke bydesenwepd gerenoveert, en buyten al het welke ook in agt sal moeten genomen werden het nader aan dese tafel geresolveerde, rakende de afbetaling der inlandsche soldyen, vervat by reso- lutie van den 15CQ M?art 1754.

25 Februarij. Regeling van kerkelijke aangelegenheden te Batavia.

Door den heere Gouverneur Generaal de vergadering voor- gedragen zynde verscheyde poincten, het kerkelyke betreffende, en wel voor eerst, dat, nadien door het overlyden van de predikanten, Brouwer en Sweerts, hel getal der ordinaire leeraren in de Nederduytsche gemeente, als thans maar in

1755. J. MOSSEL. ij

vier beslaande, niet toereickende konde g'oordeelt werden tot het waarnemen van de gewone predickbeurlen, die, buyten de feest en nagtsmaals dagen, op ses moeste gerekend werden ter weeke, als drie in de Hollandsche, een in de casteels, eene in de bospitaals en eene in de kerke ten eylande Onrust, waar van nogthans eene beurt, na vorige gebruyken, bleef ter bediening door de predikanten der Portugeesche en Maleytse gemeente, dog waar en tegen ook de behoorlyke weekelykse cathecbisatien in de Hollandsche kerk en elders, als ten hoog- sten nuttig en dienstig zynde, dienden voortgang te hebben, zo wel als die op de werf, in 't ambagts quartier, item in de hospitalen en ten eylande Onrust, die nu al een geruymen tyd stil gestaan hebben en als in 't vergeetboek zyn geraakt; het overzulks ten uylersten noodsakelyk was om door het vervullen van de genoemde twee vacante ordinaire leeraars plaatsen in de voorsz. gemeente het werk van den godsdienst een onver- hinderden voortgang te besorgen en zulks ook mede te doen plaatse hebben omtrent de Portugeese en Maleytse gemeentens, waar van de eerste, als ongemeen uytgestrekt zynde, het presente getal van drie ten minsten benodigde, zo tot het waarnemen van de gewone predikbeurten in hunne respective kerkert, als het doen der cathecbisatien eens ter weeke in deselve, terwyl het met opsigt lot die der Maleytse gemeente, als du een geruymen tyd sonder een permanent leeraar wesende en zig eenelyk hebbende moeten vergenoegen met het hooren voorleesen van eenige capittelen uyt den bybel, de noodsakelyk- heit vereischte oin deselve almeede met de nodige predikanten te voorsien, ten eynde dus in 't generaal de saken van den godsdienst hier ter hoofdplaatse, met het geene verder daar toe betrecking heeft, in eene behoorlyke ordre mogte gehouden werden, te gelyk daar benevens de vergadering in overweging gevende, hoe omtrent dese en geene saken met opsigt tot dese zo voorname materie zoude dienen gebandelt te werden; zo is, hier over gedelibereert en teffens in aanmerking genomen wesende de nultigheyt en noodsakelykheyt omtrent allen desen, goedgevonden en verstaan:

12 t755. J. MQSSEL.

Eerst elyk: voormelde vacante Iwec ordinaire leeraars plaatsen in de Nederduytsche gemeente te vervullen mei de extra-ordi- naire predikanten, Simon Boppius en Petros Marchant, als waar door men oordeelde, dal haar Eerwaardens nu ten vollen in staal gestelt zullen wesen van niet alleen alle de voorsz. predikbeurten zonder interrupüe te bedienen, maar ook de voormelde weekelykse cathechisalien lelTens ieder op hun beurt te kunnen waarnemen, en oversulks den kerkeraad te injun- geren daar inne na behoren Ie voorsieo en leffens de nodige ordre te stellen om, ingevalle tot het doen der voorsz. cathechi- salien op de werf, in 't ambagts quartier, in de hospitalen en ten eylandë Onrust geene predikanten door siektens als andersints konden vaceeren, deselve als dan door de voorlesers, krankbesoekers of leermeesters behoorlyk waargenomen en ten opsigte derselve, zo wel als omtrent die in de Hollandsche kerk, in agt genomen werden, dat deselve na gelyke formulieren werden ingerigt in sodanige talen, als waar in de leerlingen onderwesen zyn; terwyl al verder verstaan wierd, om by voorkomende gevallen niet verlegen te raken, in de Portugeeschc gemeente te beroepen den te Malakka dienst doenden predikant, Gerardus Cornelis Bastiaanse, om deselve almede in staat te stellen de gewone drie predikbeurten, als twee des Sondags in de binnen en een des Vrydags inde buy ten Port ugeesche kerk, mitsgaders eene weekelykse cathechisatie te verrigten, invoegen ook met betrecking tot die van de Maleytse gemeente goedgevon- den wierd, ten dienste van deselve, alhier te beroepen den sedert cenige tyd in die tale gepredikt hebbenden extra-ordinair predi- kant en rector in hel seminarium, Cristiaan Huiler, mitsgaders tot het aanleeren van de Maleytse tale, om na verkregen kundigheil in deselve almeede in die gemeente glemployeert te werden, alhier aan te houden den jongst uyt Nederland aangekomen extra-ordinair predikant, Hermanus VVypkens, om dus met hun beyde niet alleen de gewone predikbeurten, als eene des Sondags nademiddags in het hospitaal en des Donder- dags in de buyten kerk waar te nemen, maar ook een weekelykse cathechisatie in de voorsz. buylenkerk te kunnen houden, onge-

I

1755. J. MOSSEL. 15

rekend de wekelykse predikbeurt in de Nederduytse kerken, welke ter hunner bediening en die van de predikanten der Portugeese gemeente werd gelaten, terwyl in cas van siekte als andersinls, ten minsten een predikatie in beyde de inlandschc talen voorgelesen en eens 's weeks gecathechiseert zal moeten werden, «zonder dat den voorleeser met het leesen van een capitlel uyt de heylige schriftuur, in stede van een predikatie, zal mogen volstaan; en zo omtrent die predikatie de hulpe deser regeering noodig is, zal men van baar Eerwaardens de vereysclite voordragt dierwegens verwagten; werdende ook leffens te deser gelegenlbeyd goedgevonden de Maleytse Donder- dags avonds beurt in de gemelde buylen kerk te versetten en te laten aanvang nemen des nademiddags ten vier uur, nadien de ondervinding doed sien, dat van die avond predikatie zo wynig werk werd gemaakt, dat z'om die reeden des Sondags avonds in 't geheel nagelaten is.

23 Februarij. Vernieuwing van den last op de builen- kantoren ledige kruitvaten naar Batavia te zenden.

Zie bij 15 Haart 1745.

4 Maart. Verhooging van den borgtogt9 te stellen door den bode van Commissarissen van hutvclijksche en kleine gerechts-zaken.

Deze borgtogt werd van 500 op 1000 rijksdaalders gebragt. Zie bij 18 4 April 1719, waar voor 100 rijksdaalders gelezen moet worden 500 rijksdaalders.

25 Maart. Opheffing van het commissie-visüe-kanloor.

Door den Directeur Generaal vertoond wesende, dat de be- diendens op het commissie-visite-comptoir, het welke volgens besluyt deser regeering van den 2en Augustus anno 1745 opgeregt is geworden om de agterstallige negotie boeken van

14 1755 J. MOSSEL.

verscheyde buyten comptoiren na te sien en te confronteeren, mitsgaders de nodige bevindingen daar van te formeeren, ten eynde dat zo noodsakelyk werk op een effenen voet te brengen ende te houden, seer wynig aan de verwagting voldeede, also er sedert een geruyme tyd byna niets uytgevoerd en ai liet werk, dat aldaar geduurende een groot jaar verrigt was geworden, eenelyk bestond in bet opmaken van eene enkelde bevinding op de Ternaatse negotie boeken sedert den jare 1741/42 tot anno 1751/52 en dat, niet tegenstaande aldaar nog al een goed getal suppoosten, namentlyk : een op per koop- man, twee kooplieden, drie onder kooplieden en agt pennisten beschyden waren, al waar omme zyn Edele verklaarde te sustineeren, dal, tot uytwinning van zo veele kostgelden en emolumenten, welke maar vrugteloos wierden uytgegeven en verstrekt, dat comptoir wel geheel en al mogte afgeschut werden, als kunnende, na zyn Edeles gedagten, het werk, dat 't fcelve toegedeelt is, weder gesteld werden onder het opsigl van den visilateur generaal, die tog binnen wynige maanden met het werk van zyn departement op een effenen voet stond te geraken ; al hel welke door den heere Gouverneur Generaal in omvrage gebragt zynde, zo is uyt hoofde van de voorwaards g'allegueerde redenen en dat het gemelde comptoir wesentlyk van dat effect niet is, als men zig by de opiegting voorgesteld hadde, verstaan het selve in het geheel af te schaffen en hel effenstellen der nog agterstallige bevin- dingen van de respeclive buyten comptoiren op te dragen aan den visilateur generaal, mitsgaders denselven ten dien eynde twee van de aldaar dienst gedaan hebbende onderkoop- lieden en eenige pennisten toe te voegen, mitsgaders de kostgelden en emolumenten van de overige dienaren, in zo verre geen employ hebben, te doen ophouden.

27 Maart. Aanstelling van een vasten boekhouder bij de Diaconie te Batavia.

Uit een onderzoek naar de werking van deze Diaconie was

1755. J. MOSSEL. 1Ü

gebleken, dat enkele, sedert 1750 aan de Diaconie vermaakte legaten niet in bare boeken waren opgenomen, weshalve de Regering besloot:

1° door een bekwaam perzoon, nader door dese regeering daar toe ten lasten van de diacony aan te stellen, als permanent boekhouder te laten overnemen alle zodanige chartres en papieren, als tot dien dienst betrekkelyk zyn, ten eynde, conform den inhoude van het voorsz. berigt, by de boeken der dtaconye alle de posten ten faveure derselve na te gaan, na dat alvorens door de afgaande proces en legaatbesorgers geformeert en aan hem sal wesen ter hand gestelt een accurate lyst van alle zodanige legaten, als nog niet ontfangen, dan wel huysen oflande- ryen, die tot als nog onverkogt, mitsgaders der processen, welke voor de respective collegien litis pendentes zyn, met en benevens een beboorlyk register van de papieren en verdere stucken, als door deselve aan hunne successeurs zullen werden overgegeven, om daar uit te kunnen ver- nemen, door wiens versuym deselve dus lange onafgedaan gelegen hebben en als nog ingevordert te kunnen werden ; V door gedagte boekhouder een nauwkeurig onderzoek te laten doen na alle sulke personen, die, door de diacony onderhouden en g'alimen teert geweest zynde, elders zonder erven overleeden zyn en eenige middelen mogten nagelaten hebben, ten eynde daaromtrent het regl der diacony te doen betragten; 5° zo wel door den groot als klyn cassier der armen gelden alle drie maanden precies in de diacony cassa te laten overbrengen alle zodanige penningen, als na aftrek van liet gedistribueerde, zo aan de huyten armen als tot inkoop | van benodigtheeden, zullen overschieten, om den boekhou- der in staat te stellen altoos en bij alle voorvallen een accurate opgave te kunnen doen van de ware gesteldbeyt der gemelde cassa, die tot meerder gerustheyd in het armhuys sal moeten werden overgebragt en aldaar voort- aan blyven op een bequame plaats, verseekert door drie

16 " 1755. J. MOSSEL.

differente slooten, waar van den praeses ambulatoir, den groot en den kleen cassier ieder een sleutel zullen hebben ofte, bij aldien hel geviel, dat den praeses van di^ maand groot of kleen cassier mogte weesen, zal in dat geval de sleutel van het eerste slot aan den oudsten buyfen- regent van dat godshuys moeten overhandigt werden, die dan ook by opening of sluyting der geldkist present sal moeten zyn; 4° door den visitateur der soldyen, item den logie en guar- nisoen boekhouder, mitsgaders den eersten clercq ter secre- tary van Weesmeesteren, te doen houden een expres boek, ten eynde daar by te doen inschryven (mitsgaders voor het accordeeren der extracten telkens behoorlyk te laten leeckenen) alle zodanige periodes en poincten, als in de aldaar overgegeven werdende testamenten, codicillen en andere schriftuuren van dien aard, concerneerende eenige vermakingen als andersints, gevonden mogten werden de diaconie te zyn te beurt gevallen, en dies besorging aan den boekhouder voormeld op te dragen, mits hy ook behoor- lyk attent zy, dat hy het innemen de naam van zodanig proces of legaal besorger, die de penningen heeft ontfón- gen, zo wel als op wat pagina hy die by zyne boeken ingenomen heeft, ter zyde van ieder sodanig extract geno- teert, mitsgaders nog daar en boven by een apart boekje bekend gesteld werden, welke processen nog onafgedaan, mitsgaders over en ter wat sake deselve justitieel gemaakt zyn, met notificatie, hoe verre daar meede successive gevor- dert en wat uytspraak daar op gevallen is, tellens het diflini- tive vonnis van den regter daar by insereerende om, in cas van triumphe, almeede de ingekomene penningen door aan- wysing der pagina van 't journaal te kunnen verantwoorden.

"nn^r- Intrekking van het *middel van bestaan'9 voor de buiten-kanioren.

Door den heere Gouverneur Generaal ter vergadering gepro-

1755. J. MOSSEL. 17

duceert zynde een collectie van zodanige besluyten en ordres, als successive sedert den jare 1745 met betrecking tot het middel van bestaan voor de dienaren op de respective buyten comptoiren syn genomen en afgegaan, also wel een revisie nodig hebben en in ordre dienen gebragt te worden, al eer zyn Edelheyt konde voortvaren met de memorie van menagie, tot een vervolg op die van anno 1752; zo wierdhier over in 't brede gedelibereert en teffens in aanmerking genomen, hoe met betrecking tot dit zo voorname artieul, dat alleen met dit heybaam oogmerk is g'introduceert geworden, beyde om aan de dienaren van de maatschappye een evenredig beslaan te verschaffen en haar daar door teffens te animeeren om in allen opsigte de Compe met de in desen hoofdsakelyk bedoelde getrou- wigheyd, candeur en iever te dienen en zig van hunnen pligt sodanig te quylen, ten eynde, dus doende, zig volkomen in staat te vinden den eed van purge met de vereyschte gerustheyd te kunnen presteeren. men des onvermindert van tyd tot tyd schynbare redenen heeft gehad te supponeeren, dat het bedoelde oogmerk daar meede niet bereykt is; om welke redenen en motiven dan ook op de dierwegens gedane omvrage van wel- getneide heere Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan is het voorsz. middel van bestaan ten opsigte van de buyten comptoiren absolut in te trecken en ten eenemaal te morti- fleeeren, mitsgaders dienvolgende te resilieeren van alle de besluyten, by dese regeering ten opsigte van dat onderwerp sedert den jare 1745 genomen, en overzulks by circulaire missive de ministers en bediendens op de voorsz. buyten comp- toiren hier van kennisse te geven en ook te laten cesseeren het afleggen van den jaarlyksen eed van purge, ter gelegentheyd van dies instelling g'introduceert.

De bewuste circulaire, gedagteekend 16 Mei 1755, luidt, als volgt:

Nademaal wy by besluyt ter onzer sessie van den 27en Maart jongsleden goedgevonden en verstaan hebben in te trek-

PLAKAAT-BOBK DKEL TH.

18 1755. J. r/OSSÊL.

ken en te mortiöceren alle, het gene de ministers en bediendeus op de respective buylen comptoiren by de successive genomene resolutien dezer tafel en de van hier afgegane brieven zederl den jare 1745 tot een middel van bestaan is toegelegd gewor- den om met ultimo February van het aanstaande jaar zeven thien hondert zes en vyftig alomme te cesseren, zoo werden UEde by dezen gelast en aanbevolen, een ieder in den hare, de nodige ordre Ie stellen, dat na ultimo February aanstaande niets met opzigte tot bet even geciteerde middel van bestaan opge- bragt ofte genoten werde, onder wat naam of praetext, dan wel door wien het ook zoude mogen wezen ; zig voor 't vervolg te vreden houdende met het gene de respective ministers en bed i enden s by een nieuw reglement, dat volgen zal, is toe- gelegd, zullende uyt dien hoofde ook na voorschreve gestelden tyd van ultimo February 1756 cesseren het afleggen vanden jaarlyksen eed vanpurge, by de instelling van het voorsz. middel van bestaan op de respective buyten comptoiren geintroduceert, nadien wy verwaglen, dat een ieder zig, na het voorbeeld van zoo veele oude en brave dienaren, in desselfs aanbetrouwden dienst eerlyk zal quylen, en wy geen redenen zullen mogen vinden van dringender middelen en maatregulen te beramen om haar te houden binnen de palen van eerlykheid en trouwe, die zy alle aan de Compe eenmaal hebben toegesworen.

Ook hebben wy, lot voorkoming van verwarring en om op alle de buylen comploiren een gelyke voet te houden omtrent het demanueeren der goederen, goedgevonden de prysen van de speceryen en het Jnpans staaf koper, mits het afschaffen en mortificeeren van het voorsz. middel van bestaan, na rato te verhogen en deselve op de respective buyten comptoiren in het vervolg te bepalen, als:

de foely op 150 sluyvers het pond,

» nagulen » 105 » » »

» noten » 60 » » »

» canneel » 84 » » » en het Japans slaaf koper op f 94 de 100 % waar na UEde in den verkoop derselve zig zullen hebben te reguleeren.

1755. J. MOSSEL. 19

-~ April. Wijzigingen in het reglement tegen pracht en praal.

Door den heere Gouverneur Generaal de vergadering ie kennen gegeven zynde, dat met betrecking tot bet placcaat tegens de pragt, praal, etc. zyn Edelheyt eenige instantien waren te voren gekomen en onder anderen, dat Scheepenen deser slede zyn Edelheyt versogt hadden by dese regeering ie willen intercedeeren, ten eynde deselve, zo wel als de afgegane leeden uyt dat collegie, weder mogten erlangen de praerogativen, die haar Eerwaardens vermeenden, dat ten hun- nen opsigte by vorige placcaten van den jare 1704 en 1729 plaatse gehad hebben, en wel principaal om ten opsigte der wagenpagt, zo wel als derselver kleeding, geconsidereert en gelykstandig gesteld te mogen werden met de effective opper- kooplieden in qualiteyt; zo is, uyt hoofde van de praéêminentie, welke de leeden van dat collegie, als de magistrature deser stad uytmakende, boven andere, gemeendere burgers compe- teert, verstaan in derselver versoek te bewilligen en dus, zo wel de in functie zynde als afgegane Scheepenen, haren secre- taris daar onder begrepen, in stede van 50 rds wagenpagt, waar op sy by gedagte placcaat gesteld zyn, maar te laten betalen rd1 40 en teffens te statueeren, dat zy voor het ver- volg, zo met betrecking tot het houden hunner rytuygen, als in opsigte van hare kleedinge, sorteeren zullen onder de by articul viert het tweede deel, en articul 54 van het voor- sehreve placcaat vermelde personen.

Inselvervoegen is verstaan, tot meerdere distinctie voor de respective officieren van justitie, namentlyk de beyde Fis- caals, nevens "den Bailliuw en Landdrost, zo in als buyten functie zynde, haar met betrecking tot het houden hunner rytuygen en derselver kleeding te begrypen onder de gequa- lificeerdens van den eersten rang, by het gedagte placcaat, sub articul 4, hel eerste deel, en articul 35 genomineert.

Vervolgens is verstaan, tot nadere interpretatie van diverse periodes, by het gedagle placcaat van den 50en December

20 1755. J. MOSSEL.

vermeit, te verklaren, dat buyten de personen, by articul 24 vermeld, aan de collonels, luytenants collonels en majoors gepermitteerd werden ieder twee rypaarden, vry van pagt- geld, te mogen houden.

Voorts, dat met relatie tot articul 56, onder de woorden laken en zyde, zo onder als boven kleederen, meede verstaan werd ongeschoren, effen of gebloemt fluweel en dat dierhalven het dragen van dien, zo wel als lakense, zyde of linnen klee- deren, mei zyde of garen geborduurt, gepermitteerd zy.

Wyders, dat inselvervoegen de vrouwen en weduwen by het 47*° articul kleederen, met zyde of garen geborduurt, sullen mogen gebruyken, dog met geen goud of sil verdraad; en

Laastelyk, dat de gesamentlyke wagenverhuurders, buyten en behalven de twee paarden, die volgens besluyt van den 14*1 January voor ieder wagen vry van betaling zyn verklaart, nog een en dus te samen drie paarden voor ieder wagen werd g'accordeert, zonder dat se daar vóór zullen behoeven te betalen de gestelde pagt.

11 April. Reglement op de rantsoenen en kostgelden van schepelingen in dienst van de Compagnie.

Door den heere Gouverneur Generaal gcproduceert zynde eene verbeterde lyst, volgens welke de randsoenen aan de opper- en onder officieren, mitsgaders de verdere schepelingen, zo te deser rheede eu ten eylande Onrust, als op de respeclive buyten comptoiren, item op de reysen in Indien en na 't vader- land, zonder prejuditie van de Compe en tot meerder conten- temeut der genieters zoude kunnen werden gedestribueert, nadien de dagelykse ondervinding aantoond, dat het ten dien opsigle gemaakte reglement van den 28en November anno 1747 niet toeryckende en oversulks eene vaste bepaling op dat stuk ten hoogsten noodsakelyk is; zo wicrd, na genomene resumtie, verstaan zig met dies inhoude te conformeeren en de ver- slreckingen derselve op den daar by bepaalden voet bij eerste gelegentheyd te laten introduceren, mitsgaders de gedagtelyst in desen te insereeren:

1755. J. MOSSEL. 21

Ter rheede Batavia.

Aan een cajuyts-gast: veertig pond ryst, tien pond cadjang, twaalf pond versch vleesch, twee pond spek, gezoute,

» » zuyker,

» » gezuykerde tammerindc,

•    •      zout, 

  drie » visschen, een kan toeak-azyn, drie » wyn, twee pond boter, seven guldens en vier- stuyvers kostgeld.

Aan een deks-oflicier:

veertig pond ryst,

tien pond cadjang,

negen pond versch vleesch,

een en een half pond spek, » » » » » zuyker, » » » » » tammerinde,

twee pond zout, » en een half pond visschen,

drie mutsjes olyven-oly,

vier en een halve kan arak,

drie vierde kan toeak-azyn,

drie guldens en twaalf stuyvers kostgeld.

Aan een gemeen Europees: veertig pond ryst, tien pond cadjang, ses pond versch vleesch, een • spek,

» • zuyker,

22 - 1755. J. MOSSEL.

een pond tammerinde, twee » zout,

» » visschen,

» en een halve mutsjes olyven-oly, vier • » » kan arak, een halve kan toeak-azyn, twee guldens en agt si uy vers kostgeld.

Aan een Moor: vyftig pond ryst, een pond zuyker,

» » tammerinde, twee » zout,

» en een half pond visschen, drie kannen arak, twee guldens en agt stuyvers kostgeld.

Aan V cyland Onrust leggende,

Aan een cajuyls-gast : randsoen, even als op de rheedc, kostgeld, agt guldens.

Aan een deks-officier : randsoen, even als op de rheedc, kostgeld, vier guldens.

Aan een gemeen Europees: randsoen, even als op de rheede, kostgeld, drie guldens.

Aan een Moor: randsoen, even als op de rheede, kostgeld, drie guldens.

Op de ret/sen in Indien en rcpalriecrendc.

Aan een cajuyls-gast: vier en een half pond zoul spek,

1755. J. MOSSEL. 23

ses pond zout vleesch,

vyftig pond ryst,

tien pond cadjang of Caabse erwten, gort, bonen, enz.,

drie » poeder-zuyker, vierde zoorl,

• ponden lammerinde, gezuykerde, » pond zout,

twee * boter,

ses kannen wyn,

een kan goede toeak-azyn,

seven mutsjes olyven-oly,

vyf pond carwaat.

Aan een deks-officier : vier en een half pond zout spek, ses pond zout vleesch, vyftig pond ryst,

tien pond cadjang of Caabse erwlen, gorl, bonen, enz., drie » poeder-zuyker, vierde zoort,

• » gezuykerde lammerinde, » » zout,

een kan wyn,

vier en een halve kan arak,

drie quart kan goede toeak-azyn,

ses mutsjes olyven-oly,

vier pond carwaat.

Aan een gemeen Europees: drie pond zout spek,

rier i

» » vleesch

vyftig «

► ryst,

tien «

cadjang  of  Caabse  erwten, 

gort,

bonen, enz.

twee «

► poeder-zuyker, vierde zoort

9

» i

» taninierinde, gezuykerde,

drie i

zout, 

vier en

een halve kan arak,

een halv

e kan goede toeak-azyn,

24 1755. J. MOSSEL

vyf mutsjes olyven-oly, drie pond carwaat.

Aan een Moor:

sestig pond ryst,

lien pond cadjang of Caabse erwten, gort, bonen, enz.,

twee pond poeder-zuyker, vierde zoprt, » » tammerinde, gezuykerde,

drie » zout, » kan arak,

een halve kan goede toeak-azyn,

vyi mutsjes clappus-oly,

vier pond carwaat.

üog de carwaat moet op lange reysen voor al maar drib maanden verstrekt werden en de restingelda ƒ 15 deliondert pond, om onder de reyse verder inkoop te doen.

En zal aan ieder schip, op de reysen in Indien, een half aam arak per maand voor extra verstrekt werden.

Aan de retour-schepen zal voor de t'huys reyse werden verstrekt het volgende extra randsoen, geschikt naar de grote der schepen, te weten:

Aan schepen van 150 voeten. 140 voeten. 156 voeten, contanten ten inkoop van

verversing f 420 f 596 f 584

secq-wyn i aam 1 aam 1 aam

Fransche of Caahse wyn 1 » 1 » 1 »

bier . . 1 vat 1 vat 1 vat

mom of bier 1 » 1 • 1 »

jopenbier 8 kannen 6 kannen 6 kannen

wyn-thint. 8 » 6 » 6 »

azyn, Hollands f/a 'e68er V2 legger 7a legger .

Delfse boter 1 vierendeel 1 vierendeel 1 vierendeel

levendige varkens 20 stuks 16 stuks 15 stuks.

brandewyn. 1 aam 1 aam 1 aam

speceryen in zoorl 8 pond 6 pond 6 pond

1755. J. MOSSEL. 25

Aan schepen van ISO voeten. 140 voeten. 136 voeten.

peper, zwarte 40 pond 30 pond 30 pond

mostaart-zaat 90 • 80 » 70 »

tarw «/ê last J/4 last */ie last

ryst, witte l1/* » 1 */4 »

pady 200 bossen 200 bossen 200 bossen

poeder-zuyker derde zoort 1 canasser 1 canasser 1 canasser

zeep, Soeratse */4 kist ^4 kist 74 kis'

salempoeris, gemeen ge- bleekt 4 p1 4 p8 4 p8

kleen formaat papier.. . 4 boeken 4 boeken 4 boeken

schagten 30 pg 25 p* 25 ps

zeegellak */• P0Qd l/e Pon(l Vs Pond

porcelynen in zoort 50 stuks 45 stuks 45 sluks

genietende het admiraal- of commandeurs schip, behalven dit alles, nog een kelder brandewyn.

Aan de schepen, in 't land varende, voor ses maanden: 1 p3 guinees, gemeen gebleekt, 4 £ speceryen iu zoort,

20 ft swarte peper,

20 8 mostert-zaat,

30 p* porcelynen in zoort.

Op de buyten comptoiren, als op Java, Malacca en Sumatras Wesl-cust, zullen de gemeenen op de aankomende schepen voortaan genieten:

twee pond vers vleesch of spek op ieder hagjes-dag de man, waar voor dan 't zoule stil staat;

aan groente voor 4 stuyvers, hoewel die op d'eene plaats meer kost als op de andere;

wyders haar volle randsoen van ryst en het verdere als op de reysen in India, buyten zout vleesch en spek.

Als haar consumptie omtrend verantwoord en er geen voorraad op de comptoiren is, moeten zy in contant ge- nieten: de cajuyts-oflicieren ƒ8:10- 'sinaands, de deks- officieren ƒ6:19 en 't gemeen f 5 : 3 voor een Europees en

26 1755. J. MOSSEL.

f 2 : 10 voor een Moor, om daar voor iets anders te kunnen kopen.

In China, enz.

Ambon, Maccasser en Temateo moeten, by mancquement, mede verstrecken, ah hier boven van Java is gezegt, dog zo de consumptie niet (e kort komt, alleen vers vleesch, dan wel varkens op de hagjes-dagen, in maniere voorschreve, waar voor dan 't zoute stil slaat.

Banda verstrekt niets als by noodsakelykheyd.

Op Ceylon en Cormandel, enz.

1 1 April. Toepassing op Midden- en Oost -Java van het bepaalde op 25 Februarij 1755 tot tegengang van zeeroof.

In aanmerking genomen zynfle, dat de by resolutie van den 2B'D February passato beraamde middelen tot weering der frequente zeeroveryen, die in het vaarwater hier omstreeks in swang gaan, na alle apparentie ook ter custe Java van een goed succes zouden wesen; zo is, op de propositie van den heere Gouverneur Generaal, verstaan een extract uyl dat besluyt, in zo verre de visitatie der vaartuygen concerneer l, de Samarangsche ministers toe te schicken, met ordre om den inhoude van dien daar en allerwegens op de onderhorige comptoiren, even gelyk hier ter hoofdplaatse, ter executie te doen stellen, mitsgaders een nauwkeurige toesigt op dat onderwerp te houden.

29 April. Reorganisatie van de Generale Secretarie.

Uyt overweging van de noodsakelykheyt, dat tot menagement van de lasten, die de Compe door het aanhouden van zeer veel nuttelose scribenten te dragen heeft, zo wel in derselver getal, als omtrend het dagelyks toenemend schryfwerk, waar door seer veel papier vrugteloos verbruykt werd, eene ver- mindering werde gemaakt, is goedgevonden en verstaan:

1755. J. MOSSEL. 27

Eerstelyk: het getal der copüsten ter voorz. secretarye te bepalen op sestien ordinaire clercquen, de gesworene daar onder gerekend, en agt extra-ordinaire clercquen, nevens tien jong assistenten, te samen nytmakende een getal van 34 personen.

Ten tweeden: vast te stellen, dat, die hoven het voorz. getal ten dien coraptoire mogten bescheyden geraken, eerst voorde enkelde gagie, sonder genot van 't assistenten kostgeld, zullen moeten dienst doen en niet eerder invallen of daar kostgeld genieten, dan wel in qualiteyt en gagie verbetert werden, als wanneer 'er een of meer plaatsen door afsterven als andersints aan 't gedagte bepaald getal zullen komen te vaceeren.

Ten derden: dat voortaan alhier sal werden g'excuseert bet dubbeld copieeren en afsenden der resolutien van de respective buyten comploiren, even als zulks reets sedert anno 1745 omtrent Javas Oostcust is gepractiseert, en dus maar eenlyk sullen moeten vervaardigt werden twee stellen der brieven van sodanige buyten comploiren, als geene occasie hebben deselve direct, dan wel over Ceylon, na Nederland te senden, te weten: eens voor de kamer Amsterdam en eens voor die van Zeeland.

Ten vierden: de ministers tot Ceylon, Bengalen en China te gelasten om, zo wel de brieven als resolutien, 'sjaarlyks in copia direct na Nederland te laten overgaan, indiervoegen als dat ten eerstgemelde gouvernemenle reets in gebruyk is, en zo meede die van Chorraandel en Mallahaar niet alleen te laten continueeren met de afsending van de afschriften der brieven over Ceylon na 't patria, maar ook bun te gelasten hunne resolutien daar nevens indiervoegen derwaarts over te senden.

Ten vyfden: in 't vervolg by de resolutien en besoignes deser regeering te excuseeren sodanige saken en besluyten, als lot het wesentlyk belang van de Comp6 geen betrecking hebben.

Ten sesden of laastelyk: de dimunitie der scribenten ten evengemelde secretarye tot hel voorsz. bepaalt getal te laten stand grypen, zodra de voorsz. buyten comptoiren door de versesding harer papieren, zo direct als andersints na Neder- land, het schryfwerk alhier- sullen hebben vermindert.

28 !~*5. J. MOSSEL.

29 April. Opdragt van het examineren der Balaviasche negotie-boeken op de Confrontisten der Balaviasche adminislrolie-boeken.

De visitatie en examinatie der Bataviase negotie boeken by besluyl deser regeering van den 5<* October 1751 aan den visitateur generaal gedeinandeert zynde, dog denselven, ver- mits zyne besigheeden genoeg vinden kan niet het nasien en examineeren der Indiasche negotie boeken, daar aan nog niet begonnen hebbende, zo is, op den voordragt van den heer Directeur Generaal, goedgevonden denselven, uyt dien hoofde zo wel als om de wille van hel hem opgedragen werk van het afgeschafte commissie visite comptoir, daar van Ie excu- seeren en, nadien de noodsakelykheid ten hoogsten vereyscht, dat aan dat werk de hand geslagen en gedagle boeken na vereysch g'examineert werden, is al verder verstaan 't selve te demandeeren aan de confrontisten der Balaviasche admini- stratie boeken, op dienselven voet, als dat by voormeld besluyt van den 5en October 1751 den visitateur generaal is g'injun- geert geworden, en deselve tot een douceur voor dit extra te doene werk toe te leggen dubbeld kostgeld en dubbelde emolumenten.

-£- Mei. Voorschrift voor repatriêrenden.

De Regering vond goed, dat »van nu af aan alle die gene, die na 't vaderland vertrekken en eenige actie of pretentie tot lasten van de Compagnie meenen te hebben, zullen gehou- den zyn alle dezelve, voor haar vertrek, aan deze regeering of derzelver gecommüleerdens bekend te maken, omme daar inne te disponeren, zo als na gelegentheyd van zaken zal werden bevonden te behoren, op poene, dat die gene, die 't zelve zal hebben verzuymt, daar van voor altyd zal zyn en blyven ver- steken; gelyk mede niemand, in 't vaderland komende, byde heeren Seventienen of de particuliere kameren dien aangaande zal werden gehoort, ten zy onze speciale acte van renvoy

175* J. f/OF«Lf 29

komen te vertonen, indien de zake bier te lande niet getermi- neert konde werden.

Zynde daar en boven goedgevonden te statueren, dat alle repatrieerende, gequalificeerde dienaren van de Compagnie, alvorens hun vertrek, een notariaal declaratoir zullen moeten passeren, ten bewyze, dat ze, buyten hunne te goed hebbende maandgelden, op de Compagnie niets te pretenderen hebben en, ingevalle zulks ter contrarie door deze of gene raogte werden gesustineert, de zodanige als dan gehouden zullen wezen specificq op te geven, waan in hare pretentie of bezwaarnis komt te bestaan, om, na dat het geval er na is, dezelve voor den dagelyksen en hen competenten regter te institueren of anders politicq af te doen, des mogelyk ; en zulks niet alleen te dezer hoofdplaats, maar ook te Ceylon en Bengale te laten effect sorteeren ; zullende een iegelyk, die het aangaan mogte, zig stiptelyk daar na hebben te reguleren, op poene van ver- stek, als hier voren reets gemeld is".

Den 26en September 1755 herinnerde de Regering ten overvloede aan dit voorschrift, tevens belanghebbenden oproe- pende tegen den 4den October e. v. in de voorzaal van het •Generale Gouvernement" om voor Commissarissen tot de •verlossinge" te verschijnen.

-—- Mei. Vernieuwing .van hei bepaalde op 25 Mei 1735 nopens Soeratsche ropijen.

! In aanmerking genomen zynde de menigvuldige verwarringen

I en difliculteiten, die te deser hoofdplaats onder de gemeente

nu en dan komen te ontstaan over de uytgave, dan wel acceptatie

I der ropyen, die alhier, buyten de alhier gnngbaar zynde gestem-

' pelde Javase, wel ten getalle van dertienderhande diverse soorten,

als: Souratse, Bombayse, andere lndustanse en Persiaanse, roul-

leeren, waar van het grootste gedeelte inacceptabel zynde, door

dese en gene baalzugtige menschen aan onkundige tegens vyf

SÖ i755. J. MOSSEL.

schellingen werden uytgegeven; zo is, om alle diergelyke incongruiteyten en het nadeel welke de goede ingesetenen daar door souden kunnen komen te leyden, voor te komen, op de propositie van den heere Gouverneur Generaal goedgevonden en verslaan by een te affigeerene billet te renoveeren het placcaat van den 25eD May 1735, ter cours neming van alle de Souratse ropyen legens den ordinaire prys van 50 sware stuyvers ieder, en daar benevens nader te verklaren, dat die geene daar onder zyn begrepen, welke onder de regeering van den Mogol, Mohamet Chaig Badoe Chaig, over ruym 58 jaren te Souratta geslagen zyn, omtrent welkers acceptatie almeede by dese en geene dUBculteyten werd gemaakt; terwyl al verder, om zig van de overige, ongangbare ropyen te ontdoen en deselve, des mogelyk, uyt de wereld te helpen, weder besloten wierd deselve tegens 27 stuyvers in 'sComp' cassa te accepteeren, ter versending na Bengale.

9 Hei. Verlenging van 3 tot 4 maanden van dm termijn voor het privilegie van parate excecutie van onwillige koopers, aan vendu-meesters toegekend op 51 Januarij 1747.

»De dagelyks meer en meer toeneemende trage betaling — -principaal van de gene, die hun beslaan komen te soeken in 'den verthier der gemeynde goederen", — maakte eene verlen- ging van den bewusten termijn noodig.

9 Mal 5 Juni)

Nadere maatregelen tot *ménage" bij Compagnies huishouding in Indiê.

Onder dagteekening van den 9den Mei 1755 diende de Gou- verneur-Generaal weder eene uitvoerige memorie in, naar aanleiding waarvan en ten vervolge op het 25/50 Julij 1755 bepaalde het navolgende werd besloten:

1753. J. M0S9ÊL. Jj

rie successive ge- <* het belang der Nederlandscke

nomen op Yrxjdag Oost-Indische Comp' op haare

den 9*» May anno respeetive comploiren, om (e

1755' dienen tot een vervolg van het

%n Rade van India overgelegde schriftuur de dato 1 May anno 1753.

Ingevolge de propositie van j\ 1

&nw Gouverneur G«ie- öe algemeene noodsakelvkheid van dit *

raaJ getreden tynde ter be- ^-ï, u^n J

o«jne over den inhoude van Wer «eelt FUV met Slïierte dit VePVftlfr

ar nevenstaande memorie, a**~ * * u • ¥V*B

TZülfSSELSZ "ytelèüen tot den tegenwoordige tyd

KWiSVESff T u? miDdere indiV,itta aJsvanbyna rSJSLtSS: . helft des gePasseerdens jaars waare ^Ë£?3£% ™\in staatgeweestmynenyverteweder- Sr,?Müïï,te£ , : verb,ydende ™y dezentbalven.dat ÏTtal7B3.*ÏÏKïï ?°°r, een minder PT»™» gevoel myner S£ « JTJ5XKS: ïWa,6n iD staat k" thans de handen aan

in druk gekomene exempla- dat Werk te slaan

r«: «> is, aanvankalykge- . . u*

&£& St '^r Ambon'- Banda' Te™ten en Macassar

«.^ttafWfc Zy° V°,t00yt e" daar is zedert K^e ver- iWï3£,S?'E andering bv gekomen, als dat te Ambon ÏS5£r;&ï£?!£ nog eeni»e ambagtsheden en kostbaare, SJ'StiÖrSd: «ehuarde kruytmaakers in dienst gebleven H^d^T"™? zvn ^n 't g'ordonneerde, ter tyd toe dat Sff'J'JSïSS.Zf '8ComP' 8,aven aangeleert zullen wesen S-RSW'fi'hS; waar omlrend ^ nodige ernst verwagt £1SS^gX™»te werd: ge'yk meedeomdehospitaalsongel- S£ 5S^W.°enW^ den te brengen na by den gestelden tax 2£££ïKfiSïï* of °P «ven stnyvers de man 's daags aan "■ kost, medicyn, etc.

Tooit» die ran Banda do V>„ ij„_ j

KCftfiafffr j niag nog ^ scr»l>ent voor

«^r^xciB , - ^T17, en een voor 'tne«otie con,p-

££^r& ItoirIaanhoudeB en wyders, als Ambon, een ÜTLiï1 in to Ta»'n- ,eer"ng of drie employeeren. om eerst

J «e meerden «auriiedan », _. . . . . r J""*0"» «u» WSTbl

e"n t adastenten kostgeld te krygen, als in

1755. J. MOSSEL.

t? 'SSir^Zktn^m^ 't gepermitteenl getal invallen, terwyl men nist«n t« getotóodeordi- verwagt, dal de meerdere stuurlieden en

naire ongel

gelasten de ordi- Mendoorzuyniger ig op de bepaalde

^entreckiDff oP de bepaalde ven}ere zeevaarende op de schepen zullen

somma te brengen. ■ *

peplaast en d'ordinaire ongelden door zuyniger verstrekking op 't bepaalde ge- bragt werden, en dat zonder fout. wydars de ministers toi jc Tem alen zoude, 't geen boven een

Ternaten en Macasser ie re- i i

commandeeren de boven eeu r0py aan feostffeld Verstrekt WOrdt, als SUl>- ropy verstrekt werdende kost- ,vrJ """ **»

m"c*Sn du> ^tdUn" m si^e geconsidereert en op der ontfangers •t ge>oegiyk geschieden 'kan. soldy-reekening konnen gesteld werden , indien men zulks met gerustlieid ten uyt- voer brengen kan; en zal 't hospitaal niet veel boven de gestelde prys mogen ten laste komen.

En blyft Macassar gepermitteerd aan de gemeene 45 sluyvers kostgeld 's maands te verstrekken, na oude usantie, dog met eenen gerecommandeert de 15 stuyvers boven de ropy, dat om de oost het alge- meene kostgeld is, te brengen als subsidie op de soldy-reekening der ontfangers, des doenlyk. De bedienden» tot Timor Timor is meede afgehandelt en dient

werd nog een quartiermees- D .

ter met de nodige inlandse deszelfs lasten ruvm «oed te maken, schoon

mattrosen tot de paotjalling J D ,.

toegevoegti. nog een quartiermeester met de nodige

inlandsche matrosen tot de pantjallang gepermitteerd word. En die van Padang eeniyk Padang en onderhorige schynt zeer node

nog gaccordeert een leer- n

meester en circa 20 gemeene ^t de g ordonneerde reductie te komen;

militairen, dog de g'ordon- ° .

netrde reductie te laten effect egler dient daar niets ander s toegegeven

atorteeren onder nevenstaande ° .

remarajuc», ter hunner ob- ais een leermeester en een gemeen militair

servantie. "

of twintig, daar en tegen de kleedmg der slaven nog wel de helft te hoog staan, dog de Moorse matroozen moeten opgezonden of d'inlandsche soldaten afgedankt worden, en d'ordre op de kostgelden en randsoenen

1755. J. MOSSEL. 55

zonder afwyken ge volgt; ilem dat van den commandeur na 't Baiilamsche geschikt. Het randsoen mag in gelde werden betaald en Adjerhadja zo gelaten, indien tot den ontfang van peper nodig is; want de ver- koop l>eter te Poulo Chinco geschieden kan, het welk, met eenige klynigheden, de lasten op f 50000 houden en egler de negotie, die wat aanwakkert, wel de gegiste f 70000 in 't jaar zal doen overhouden. Dtmuisteiwra boenden* Wyders is de soldy, ten laste der afgehan-

op alle de voorschreven, ■'--.«, -

^handelde plaat»», omtrent delde plaatzen, een vyfde te hoog gerekend,

de bererkening der soldyen, \ ' * . .

M nronstaaode nader aah alzOO in ligt- 01 SOldv-geld UVtgeU'Okken IS,

t* bwten. • . , i •

daar volgens besluyt der hooge regeering de dato 13 December 1755 over al voort- aan in zwaar Indias geld zal gerekend werden om geen schynwinst te maken in 't opgeld, dat anders op een derde loopt en nu maar een vyftiende zal bedragen.

De onverhandelde Oostersche comptoiren blyven dan nog: Malacca, Java's gouverne- ment, Bantam, Cheribon, Banjermassing en Palembang, waar uyt, als 't principale, eerst spreken zal van

Java's Noord-Oosl-cust.

Een land, dat van onze eerste zeet aldaar een by na gedurig oorlogs-toneel geweest is, eerst onder de vorsten van de Mattarm, welke, buyten deze provkitie, ook meester waren van het land daar bewesten en anno 1628 Batavia kwamen belegeren; en nader- hand tusschen die en andere vorsten op Java, welke egter alle voor anno 1645 onder hen moesten bukken, waar op dan gevolgt is

KAIJUT-BOEE DEEL Til, O

54 1755. J. MOSSEL.

eene successie van Soesoehoenangs uyl twee liuien, lot in den tegen woordigen tyd, dat nu het selve ryk weder in tweefin verdeeld is, waar van de eene Soesoehoenang of Keyzer en de andere Sulthan of Koning genoemd werd, hebbende in al die tusschen tyd veel maaien niet opstanden en verschil- lende uylkomsten moeten worstelen, en waar in de Compagnie zig meer en gereder tot hulpe heeft laten vinden, als mogelyk wel noodsakelyk geweest is; egter heeft ze daar van zoo een goeden pluk bekomen, dat het slrandregentschap en liet eyland Madura, nevens alle de zeehavens, in hare magt is, in 't hrede te zien by secrele Bata- viasche resolutie van den 20*'n May 1754. Het welk dus ook noodsakelyk gemaakt heeft het exlrueeren eeniger slerktens ten hoofd-comptoire Saroarang en onderhorige Nademani Java'» oost-cust landposlen, nevens de zeeplaatsen Taffal,

om nevem*Ki»melde reodenen * ■ ^

.ie comii. »mt kostbaar vait, Pacealongan, Qualladamak, Japara. Joana,

mmteii du minisier* lenuyter- ,\ o

»u-n aiimt wiienomiinpro- Rembang, drissee, Soerabaya, Passaroan,

ducten *»n t land, 100 veel °' 7 J

mogeiyv, te doen acewwee- Sumanap en Sambilangang, mei intentie

ren, egter Biel gaand* boven r n o»

d« bier nevens gestelde pry- om jaar door secure schuuren te hebben om de vrugten van het land op te slaan en in veyligheid te possideeren de zee- en andere Ihollcii op alle die plaatzen, en wel inzonderheid om daar door te Batavia te hebben een abundante aanvoer van rysl, zout, enz., legen zrer civiele pryzen, waar van deze lysle vertoon doet: een last rysl van 5500 ffi. . ƒ 24 : — : - -

» » groene cadjang » 60 : — : —

» » ca d jan g-boon Ijes.. . » 38 : 8 : —

» » zout » 1 4 : 8: —

100 ft zwarte peper » 9:12: —

ien.

1755. J. MOSSEL. j&

staart- en lange peper 'mede zoo, ook car-

deraon ; bet 8 indigo, eerste zoort . f 1 : 10 : — » > cattoene gaaren, eer- ste zoort » — : 15 : 6

» » cattoene gaaren, twee- de zoort » — :11: 8

» » cattoene gaaren, derde

zoort • — : 7:11

» » cattoene gaaren, vier- de ^oort » — : 6: 2

100 « suyker, eerste soort » 6:14: 8 De quanliteyt ryst rekene binnen een jaar of twee op 5000 lasten voor de Compe; cadjang en zout bekomt men na de beno- digtheyd; peper kan eerlang 100000 ft afkomen, nevens de voor Nederland g'eyscht werdende 6000 ft slaart-peper en dito quantiteyd lange peper; ook zal decarda- mon, indigo en garen merkelyk toeneemen by continuatie van rustige tyden, als wan- neer de Nederlandsche eysch van wit lywaat mede zal konnen werden voldaan; en geven de 13 zuykermoolens een a anderhalf mil- lioen ponden; buyten dit, geeft Java hout voor de Bataviasche en verdere Indiasche benodigtheyd en voor de timmerwerf te Rembang, alwaar jaarlyks een scheepje van 100 voeten en 2 a 5 mindere vaartuy- gen aangebouwt werden, die zeer wel uytvallen, zo dat 't een en 't ander, te zamen gevoegd, nog al wat bedraagt, maar egter niet komt by 't geene aan allerhande behoeftigheden door menigte handelaars na Batavia en in deze zee leggende plaatsen vervoerd werd, gelyk dat gemakkelyk af

36 1755. J. MOSSEL,

te nemen is nyt het gene daar en tegen, tot sleet van den Javaan, weder ingevoerd werd, zo aan amphioen lot wel anderhal T millioeii flóryncn, als zyde patolen en andere JS3^&££ dit0 kleedJes, lYw*len « Earopeew manu- in™ ™^i^™d2 facturen, waar mede den inlander gaarne

Sïïja^dSS Pn»kt. ak hY '* Wh™ kan> « ""r in^nfraudtpiaauevimi,. >t reserveren der Souratse goederen voor

de Compagnie ecne aanmerkelyke verbete- ring zal te wege brengen ; zulks de handel in kleden en lywalen, koper en veelerley kleinigheden niet manqueren zal een winst- post te maken van een ton florynen, waar by aan soldy-geld f 10000, verpagtingen van sabandharyen of zee-thollen, vogelnest- klippen, Kaddoese tabak-lhol, Chinees hoofd- geld, topbanen, herberg en veeslagtery ruym twee ton of, na aftrek van f 60000, die de vorsten daar uyt genieten en provisie omtrent f 190000, de verpligtingen der strand-regenten in geld, ryst, cadjang en oly f 50000; de tjatjas of huysgezinnen en calangers of reyzende timmerluy van den Keyzer brengen aan de Compagnie jaarlyks op f 48000; het hout geeft een inkomen van f 20000, de 20** penning en passen f 2000, komende de zeguls Batavia ten voordeele; alle welke dan tezamen een advans uytmaken van f 400000. De ?ergtttoin*t mei betrek- De bezetting der voorschreve plaatzen,

king tot de, dienaren, in dit , i» » 1 e . >« i *•

KoavenMmentbcscbciiien,ten nevens de verpligte lyfwagt voor t hof en

vollen van het sentiment van . ., .. « , o i*i_ ■

iieoheere Gouv.meur Gene- den Keyzer, mitsgaders den Sulthan, kon-

raal fynde en dus ook nood- . t. - . . . .

akeiyV oordeeiende, dat de- nen, zo als ligt af te nemen is, niet minder

selve op een vaste voet ge- . , . . , . .

reguleert werden, too heen gnomen werden als op de reeds bepaalde

zig detelve met de bepaling, * _ . <• . »>-** u

«loorweigemeiieivnEJeiheyt 800 man infantery en 290 cavallery, primo

in dien opzigte hier nevens» ge- t . i «»

maakt, geconformeert, moe- plan, onder een majoor en verdere om-

1755. j. Mossel. 37

Im'SSp^taC cieren' mBBT zullen voor ecret no& weI StoJJ'ï bfwLTJ,ldMr 40° infanteristen meer mogen hebben en,

d^Jtt^'ÏÏK als raen daar bY voeSd de Füticque, ker- ootoM gebngt werden. keiyke< ambagtslieden en zeevaart, zal het

geheele getal wel 1872 uytmaken, blykens het volgende, tot reglement te dienen: Samarang: 1 gouverneur en direc- teur wint 's maands. f 200en'sjaars f 2400 1 opperkoopman en

hoofdadministrateur »

80

• . »

960

1 majoor »

150

»

1800

1 predicant »

100

»

1200

2 kooplieden, alspak-

buysmeester en fis-

caal »

110

. . *

1330

3 onderkooplieden, se-

cretaris, sabandhaar

en soldy-Boekhouder »

120

. « »

1440

4 boekhouders, eerste

clercq, negotie over-

drager, soldy over-

drager en dispencier »

120

. . »

1440

6 pennisten op de se-

cretary »

120

• * »

1440

8 pennisten op 't nego-

tie comptoir »

160......

. . »

1920

min en

8 pennisten op 't soldy

meer

comptoir *

160

. . »

1920

1 krankbesoeker »

50

»

360

1 koster *

24

. . »

288

f 16488

1 opper-chirurgyn in

't hospitaal »

60

.. /

720

6 onder-meesters »

120

sere met. . .

. . »

1440 minenme^r

ii koppen, die transport*

■ ■ r

2260

f 16488

38

1755. J. MOSSEL.

44 koppen

1 onder majoor

1 bode

1 tolk

1 lieutenant derartil-

lery

1 lieutenant ingenieur

1 bombardier

8 cannooiers

2 timmerlieden

10 handlangers of bos-

schieters

1 raeesterknegt der huys-timmerlieden .

2 trompetters

1 scheeps-timmerman

2 huys-timmerlieden.

1 metzelaar

1 kuyper

1 schilder en glazen- maker

1 smits-meesterknegt

. 1 smit

1 koperslager

1 slotemaker

1 baas wapenkamer.

1 sadelmaaker

2 onder-sadelmaakers

1 geelgieter

2 roer-slotemakers . .

2 ladenoakers

1 schedemaaker

1 koperslager

1 geweldiger

2 poslillions

Per transport. 40. ... .

20

20

2260 f 16488 480 240 240

600 600 240

1440 min en meer 480

1440 min en meer

360 480 360 480 216 240

240 360 240 240 240 288 240 336 240 480 480 240 240 240 384

97 koppen, die Iransporteere met f 14644 / 16488

1755. J. MOSSEL.

59

97 koppen

1 boekbinder

1 cipier

1 provoost

2 mandadoors

1 bootsman en equipa- ge opziender

1 seylraaaker

5 quartierineeslers . . 60 maltrosen

Per transport. .

14

40

16

30

Militie:

1 capitain f

1 Ueotenant »

3 vendrigs »

8 sergeants »

12 corporaals »

4 tamboers en pypers »

f 14644 f 16488

168

240

192

360

288 240 840 8640 mm en nieer f 28512

80 f 960

50 » 600

120 > 1440

192 . 2304

168 » 2016

48 » 876 min enniecr

» 28800 > » »

f 36696 't hooft-comptoir Samarang te zamen • 78696 Te Souracarla over de dragonders:

200 soldaten ? 2460.

1 capitain f 80

1 lieutenant » 50

1 sous-lieutenant » 40

1 cornet » 30

5 wagtmeesters » 72

1 trompetter » 20

6 corporaals » 84

5 tamboers en pypers » 36

80 gemeenen » 960

1 onderkoopman . . . . » 40

1 geswore scriba » 30

3 adsisterrten » 60

2 leerlingen > 30

502 koppen, die transporteer» nftèt f 18384

960 600 480 560 864 240 1008 452 11 520 min en meer 480 360 720 360

f '78696

40

1755. J. MOSSEL.

502 koppen Per transport. . f 18384'

1 oppermeester f 36 » 432

3 ondermeesters » 60 • 720

2 trompettersvoorden Keyzer » 40

1 koetsier voor den Keyzer » 20

1 bombardier » 20

2 cannoniers » 28

10 handlangers » 100

1 timmerman » 14

1 metzelaar » 14

1 smit * » 16

1 postillion » 16

1 capitain-üeutenanl. • 60

1 lieutenant » 50

2 vendrigs » 80

6 sergeants » 144

12 corporaals • 168

3 tamboers en pypers » 36 100 genieenen » 1200

dus Souracarta bedraagt Voor de post Oenarang:

f 78696

480

240

240

336 1200 min en meer

168

168

192

192

720

600

960 1728 2016

432 14400 min en meer f 43608

24 28 168 36 16

1 sergeant

2 corporaals ,

14 gemeenen

3 bosschieters ,

1 postillion

Oenarang bedraagt Salatiga:

1 vendrig f 40

2 sergeants » 48

3 corporaals • 48

20 gemeenen • 240

3 bosschieters » 30

288 336 2016 min en meer 432 192

f 3264

480 576 576

2880 min en meer 360

701 koppen, die transporleeremet / 4872 f 46872 /' 78696

1755. J. MOSSEL.

41

701 koppen 1 postillion.

Per transport . . f 16

Salatiga bedraagt. Boejalalie :

• 1 sergeant .f 24 f

2 corporaals 28 *

15 gemeenen » 180

2 bosschielers » 20 »

1 postillion * 16 *

Boejalali bedraagt In de Matarm dragonders:

1 capitain f

1 lieulenant

1 sous-lieutenant

1 cornet

3 waglmeesters *

1 trompetter. . .-

6 corporaals

5 tamboers en pyper

80 gemeenen

1 onderkoopman

2 adsistenten

1 krankbezoeker.

2 trompetters voor den Sultbau

1 koetsier voor den Sulthan . .

2 cbirurgyns

1 cannonier

6 handlangers

1 timmerman

1 capitain-lieutenanl

1 lieutenant

2 vendrigs

4 sergeants

8 corporaals

5 tamboers en pypers

4872 f 46872 f 78696 192

$064

288. 336 2 160 rain en meer 240 192

f 3216

80 50 40 30 72 20 84 36

960 40 40 20 40 20 40 14 72 20 60 50 80 96

120 36

960

600

480

360

864

240 1008

432 11 520 min en meer

480

480

240

480

240

480

168

864

240

720

600

960 1152 1440

432

856 koppen, die (ransporleere met f 80592 f 78696

42

1755. J. MOSSEL.

886 koppen Per transport f 80592 f 78696

60 geineene » 720 » 8640 mm en meer

zoo dat Souracarta en Matarm bedraagen f 89232 Tagal:

1 koopman en. resident f 60 f

2 adsistenten » 40

1 cbirurgyn of ondermeester. . • 30

1 krankbezoeker » 20

1 indigo-maker » 20

1 bosganger • 20

1 vendrig » 40

2 sergeants • 48

4 corporaals » 86

1 tamboer » 10

25 gemeene » 300

1 cannonier • 14

2 handlangers » 24

1 timmerman » 20

1 kuyper of bottelier • 16

8 matroscn » 60

T20 480 360 240 240 240 480 576 672 120 3600 min en meer 168 288 240 192 720 min en meer

Tagal bedraagt. Pacealongang:

1 boekhouder en resident. . . f 30

1 adsistent » 20

1 indigo-maker » 20

1 bosganger » 20

1 sergeant - • 24

2 corporaals »' 28

1 ondermeester » 14

1 tamboer » 10

12 soldaten » 144

1 cannonier » 14

2 handlangers » 24

2 matrosen » 24

7 9336

360 240 240 240

288 356 168 120

1728 min en Ineer 168 288 288

Pacealongang bedraagt. . f 4464 992 koppen, die transporteere met f 181728

1755. J. MOSSEL.

43

992 koppen Per transport.

Qualladamak:

1 boekhouder en resident.... f 50

1 adsistent » 2,0

1 bosganger » 20

1 ryskoper » 20

1 sergeant . 24

2 corporaals » 28

1 ondermeester » 14

1 tamboer » 10

12 soldaten > 144

1 cannonier • 14

2 handlangers » 24

2 matrosen \ . • 24

Da mak bedraagt Japara:

1 onderkoopman en resident., f 40

2 adsistenten » 40

1 chirurgyn of ondermeester.. » 50

1 Rrankbezoeker » 20

1 ryskoper • 20

1 molemaker » 20

1 vendrig » 40

2 sergeants » 48

4 corporaals » 56

1 tamboer » 10

20 gemeene » 240

1 cannonier » 14

2 handlangers » 24

1 timmerman » 20

1 kuyper of bottelier » 16

5 matrosen » 60

Japara bedraagt Joana: 1 boekhouder en resident .

..:. f 181728

360 240 240 240

288 336 168 120

1728 min en meer

168

288

288

f

4464

480

480

360

240

240

240

480

576

672

120 2880 min en meer

168

288

240

192

720 min en meer ~~f 8576

. f 30 f 360 1064 koppen, die transporteere met f 360 f 1Ü4568

44

1755. J. MOSSEL.

1064 koppen

1 adsistent

1 bosganger . . 1 ryskooper

1 sergeant ....

2 corporaals . . , 1 ondermeester 1 tamboer . . .

12 soldaten

1 cannonier.. .

2 handlangers.. 2 matrosen

Per transport.

20 20 20 24 28 14 10 144 14

24

Joana bedraagt: Rembang :

1 onderkoopman en resident. ,

2 adsistenten

1 baas timmerman

1 chirurgyn of ondermeester.,

1 krankbezoeker

2 bosgangers

1 vendrig ,

2 sergeants

4 corporaals

1 tamboer

20 gemeene

1 cannonier

2 handlangers

1 timmerman

560 f 194S68

240

240

240

288

336

168

120 1728 min en meer

168

288

288 f 4464

bottelier. . matrosen .

Grisse: koopman en resident.

adsistenten

chirurgyn

40 40 50 30 20 40 40 48 56 10 240 14 24 20 16

60 _ Rembang bedraagt

480

480

600

360

240

480

480

576

672

120 2880 min en meer

168

288

240

192

720 min en meer 777777 8976

60 40 30

720 480 360

1159 koppen, die traDsporteere met f 1560 / 208008

1755. J. MOSSEL.

4*

1139 koppen Per transport.

1 krankbezoeker »

1 ryskooper »

1 vendrig »

5 sergeants »

4 corporaals »

1 tamboer »

20 gemeene »

1 cannonier »

2 handlangers »

1 loots »

timmerman »

bottelier »

lualrosen *

Grisse bedraagt Sourabaya : opperkoopman en opperhoofd f onderkooplieden

1 geswore scriba

4 adsistenten

1 translateur

l krankbezoeker

1 oppermeester.

3 ondermeesters

1 extra-vuurwerker

1 bombardier

2 cannoniers

6 handlangers

1 timmerman

1 metzelaar

1 smit

1 bootsman .'

4 quartiermeesters, waar onder 1 loots » 56

1 bottelier ■ 20

1 1 5

1

2

20 20 40 48 56 10 240 14 24 20 20 16 60

80 80 30 80 20 20 36 70 30 20 28 72 20 18 20 22

1560 f 208008

240

240

480

576

672

120 2880 min en meer

168

288

240

240

192

720 min en meer f 8616

960

960

360

960

240 •

240

432

840

360

240

336

864 min en meer

240

216

240

264

672 240

1213 koppen, die transporteere met f 8664 / 216624

1755. J. MOSSEL.

8664 /* 216624 216

5600 192 192

960

600 1440 2304 2688

576 43200 min en meer

1213 koppen Per transport. . . .

1 kuyper » 18

50 mattrosen, met die op de vaar-

tuygen, winnen min en meer » 300

1 roerslotemaker » 16

1 lademaker » 16

Militie:

1 capitain » 80

1 lieutenant » 50

3 vendrijjs » 120

8 sergeants » 192

16 corporaals » 224

4 tamboers en pyper » 48

300 soldaten • 3600

Sourabaya bedraagt f 64652

Passourouang:

1 capitain f 80

1 adsistent » 24

1 krank bezoeker » 20

2 ondermeesters » 40

1 cannonier • 14

4 handlangers » 48

1 timmerman » 20

1 lieutenant » 50

1 vendrig » 40

4 sergeants » 96

8 corporaals » 96

2 tamboers • 24

120 soldaten » 1440

Passourouang bedraagt

960

288

240

480

168

576

240

600

480 1152 1152

288 17280 min en meer J 25904

Sumanap: 1 onderkoopman. 1 adsistent

1 sergeant

2 corporaals

40 20

24 28

480 240 288 336

1751 koppen, die transporteere met /' 1544 / 305160

1755. J. MOSSEL. 47

1751 kappen Per transport / 1344 / 505160

15 soldaten » 180 » 2160 min en meer

2 handlangers » 24 » 288

3 mattrosen. .' » 30 » 360

Sumanap bedraagt f 4152

Bancallang :

1 vendrig f 40 f 480

1 sergeant » 24 • 288

1 adsistent • • '20 » 240

2 corporaals » 28 • 536

15 gemeene » 180 » 2160 min en meer

2 handlangers » 24 • 288

5 mattrosen » 50 » 360

Bancallang bedraagt f 4152

No# 1 romp0 dragonders op Samarang:

1 capilain f 80 f 960

1 lieutenant » 50 » 600

1 sous-lieu tenant : » 40 » 480

3 wagtmeesters » 72 » 864

1 trompetter » 20 » 240

6 corporaals » 84 » 1008

3 lamboers en pyper. » 56 » 432

80 gemeene » 960 » 1 1520 min en meer

_ f 16104

1872 koppen in 't geheel bedraagen f 529568

Van weike soldyon ten desen eylandeomlrend drie rierde belaald werd, des daar voor stelle f 247170, maar» wyl dat in IL't geld betaald werd, bedraagt

zulks in Indias zwaar geld f 197740

k,!£ br°epr^ckrnngwvïn Ingevalte alhier of in eenig ander comii- ^J£*t£^ÏÏi lnir' gp,Yk °P fe,avia' van de goede maanden irJ^nTn^Swf: iels door de winEelier gekort wordt, moet ^fS^ém^^. de Compagnie daar in voor twee derde komen en zulks 't opgeld ten goede gebragt worden. Ook is yersiaao de kom- |)e kostgelden en randsoenen vinden in

gfkkn en raiMUoenen ler °

«ae Jara u- laten wam», de reeds afgedaane, Oostersche gouverne-

48

1755. J. MOSSEL.

beiuling, 0111 wrik** reden h. i ook zy, ml mogen werden overtreden of te buyten gr- gian, als op voorgaande quali- flcalie dezer regeering.

1470

a » 581 : — » 2667

a.294: — > 2058

a»174:— » 9744

^Vw^oXT»:^ menlen, liaare bepalingen in dezer voegen :

1 gouverneur f 2005

2 opperkoopliedénj, /490.._,

1 majoor j ' 1 ' predicant I 6 capitains (" " *

4 kooplieden

2 capitain-licute- naiits

1 opper-chirurgyn 10 onderkooplieden 10 licuteitanls

5 sous-lieutenants 17 vendrigs

2 cornels 1 onder-majoor 9 boekhouders

1 voorleezer

2 oppermeesters

1 baas timmerman 47 adsistenten

8 krankbezoekers

6 chirurgyns

2 tolk en transla- teur

2 meesterknegts

1 scheeps-timm1"

2 bootslieden

4 extra vuurwer- ker en bombar- diers

56 sergeants en

wag! meesters 52 diverse dienst

doende 254 koppen, die transporteere met/* 52680

a» 92:—» 14756

P55. I. MOSSEL

49

if 36:—. 7236

804

a- 17: 6> 24860

4:— • 5748

234 koppen Per transport . . f 32680 10 diverse dienst)

doende 36 ambagtslieden 17 onder- en derde- meesters 21 cannoniers 10 quartiermees-

ters 107 corporaals

ryst 40 ffi, is. 1255 dragonders, sol- dalen en tam- boers 130 mattrosen 54 handlangers

ryst 40 % is.

1872 koppen te samen bedragen, ƒ71328

Quartiermeeslers en mattrosen op de vaartuygen genieten extra of voor arak, de eerste a f 1 : 10

's maands, is » 108

10 gemeene a f 1 's maands, is » 120 en dan nog zout, peper, inlandse azynen lamp-oly.

En van gelyken de militairen ter zee op commando, maar te lande in de legers alleen 3 kan arak 's maands, in zooverre daar toe door den gouverneur qualificatie zal weezen verleend.

Ea omtrent de verstrek- Dog werd aan 't Java's en andere mi- king van subsidie werd zulks ^

op nerensgemride roet aan nisteriums gelaten by de kostgelden de

ie minister* gedefcreert. » n i_

nodige subsidie te verstrekken, waar by de Comp6 geen nadeel lyd, als matig ge- schied, alzoo op der ontfangers soldyree- kenine kom'..

HA1AAT-BOEK DBfcL Til. ' ^

tfO m 1755. J. MOSSEL.

4.W£S^M^^ * capitains by de vorslen, verpligt !?jei "bSS^iSS^iS; zy°de nu cn dan een,'ge dranken, etc, aan

(i™™J^TiïS™* dezelve lc ,alen vo,«en« kunne" Jaar voor, loegre*!aon ter harer keuze, goederen en provisien uyt

's Compagnies pakhuyzen verzoeken, ieder ter waarde van een duyzend gulden 's jaars, 't welk egter in deze niet reekene, om dat daar en tegen de randsoen ryst, die de vorsten aan 't volk verstrekken, op 600 maten of f 2400 loopt, dat ten goede dezer reekening moet komen, als zoo veel minder door de Cornp0 verstrekt werdende.

In diervoegen zullen de kostgelden en mondrandsoenen 's jaars beloopen schaars f 71600. Met de guarnineo* en «o- Guarnizoens-ongelden hebben hier een

dere ordinaire ongelden, door "

tyn Edeiheyd aisliier nevnis aparte reekening en eygentlyk gehoort daar

gereguleert, conformeert zig * ° ■ i

de vergadering m ni owr- te huys het tractement der dragonders voor

zulks niet boven dien Ui J °

de comp. mogen ten ia»t«n liaare paarden, equipagie, enz.

Bedragende 'smaands, voor: 5 ritmeesters of ca- pitains, ieder. . . f 96 : — f 288 : —

3 lieutenants » 48 : — » 144 : —

5 sous-lieutenants

en cornets » 36 : — » 180 : —

1 2 wagtmeesters en

trompetters » 17: — » 204: —

18 corporaals » 14: 4 » 255: 12

249 dragonders en

tamboers » 12:— .» 2988: —

Aan huyshuurvoor de militairen, zoo geen Cornp9 huyzen hebben:

1 majoor » 24 : » 24 : —

8 capitains en capi-

Transporteere f 4183:12

1755. J. MOSSEL. Ui

Per transport ƒ4185: 12

tains-lieutenanls. f 19:- » 152: — 53 lieuteoants, sous- lieutenanls, ven- drigs, coruetsen onder-majoor ... » 1 2 : — » 396 : —

l provoost .16:16» 16:16

400 kan lamp-oly aan de pos- ten en wagten in 't geheele gouvernement a 6 stuy vers. . » 120: —

Tromvellen, daar civiel in te koopen, stelle, met verdere wa- penkamers-verstrekkingen » 1 00 : —

/4868: 8

Waar mede het by vredens-

tyd wel te stellen is, als alles

zuynig in 't oog gehouden word,

moetende mede nagegaan wer-

Moeiende de minuten on- den, ot de verstreckinge van

fenoek laten doen, of de °

ffTstrektegeweirenMnpsn- veele &eweiren aan peunisten

»u*ien en burgers wel weder ° *

»™twoord *jnf en anders en burgers wel weder veranl-

aJ sulks als nog moeten °

Staden, woord is, en anders als nog

geschieden.

Dog welke voorschreven guar- niaoens-ongelden, na de alge- meene trant van India, mede gebragt werden op de reeke- ning van ordinaire ongelden, welke buyten des dragen moet :

141 8 kaarsen, als: 36 ü aan 't gouvernement, 50 » » de 2 opperkooplie-

den en 1 majoor, 35 » » 1 predicant en 6

capitains, •

Transporteere f 4868 : 8

52 I7B5. J. MOSSEL.

Per transport.... f 4868: 8 40 ft voor het gebed en de schryf-compteD a 12l/2

stuyvers 't ft » 88 : 2

De kaarsen voor de avond- kerk moet de diacony bezor- gen.

171 kan lamp-oly, als: 36 aan 't gouvernement, 30 » 2 opperkooplieden en

1 majoor, 35 » de predicant en 6

capitains, 70 » de capn-lieutenants, lieutenants en ven- drigs $ kan ieder, a 6 stuyvers de kan, is » 51 : 6

den gouverneur extra » ^5 :

voor materialen, matten, etc. ■ 300:

» schryftuig, etc » 1Ï0 : —

72 vlagge-doek, eens'sjaars,

is 's maands » 50 :

aan boeken * oO : —

• medicamenten, doek voor

't guarnizoen, enz » 150 :

huur baltoors ryst alomme. • 100 : —

Guarnizoens en andere or- dinaire ongelden 's maands. f 5892: 16

Of aan dragonders-paarden, equipage en andere ordinaire

ongelden 's jaars » 70714 : —

d'Extra-ordinaire onhelden Extra-ordinaire ongelden be-

^STSSriff^^ horen te blyven binnen de.. . 2000:-

alzo niet wezentlyk daar toe

gehoort en de extra van arak

moet afgeschaft werden, buy-

Ivm de iintmeragic en reparaties.

1755. J. MOSSEL. 55

ten ongemeene gevallen ; ook geen kruyt verspilt, maar alleen matig, na d'ordre, af- geschreven op ordinaire on- gelden.

Timmeragïe en reparatie aan gebouwen, forten, etc, is wel

met f 5000: —

of iets meer haar vereysch

te geeven.

. ™ *^ie4 "«£££ De hospitalen mogen, voor

^'S-SfatóSÖ 'l ?e,,eele gouvernemenl, de

tt££ÏÏ3SZ^ man opbrengen: voor 40 «

ryst, enz., seven stuyvers

daags of f 10 : 10 's maands,

daar alles onder begrepen

is: zulks 100 man zoude

kosten f 108373 *s maands

of 's jaars / 13000, waar van

detraheere de halve gagie a

f 6 ter maand, is ƒ7200, zo

blyven 'er aan lasten » 5800 : —

«£3 Ü^^SSliï <hÊ8Mm ^schepenkomen m^T£S&?Ï! voort uYl de verstrekkingen i^^Hn^kkingen aan aan 'l volk en bY geval aan de scheepen zelfs, en moet thans geschikt werden na 't dezer dagen opgesteld nieuw regle- ment; gelyk mede brandhout na d'ordre.

Dusdanig gisse deze last- post dan op » 15000 : —

èttZfttVBSi En toS™» '<* nogzout-

rt^"5SSUS.-S vlcesch en spek op Java of

^Ste1" roeerd8ar ™ om de Oost overig is, moet dat

aan de scheepen verstrekt en

54 175*1. J. MOSS-EL.

voortaan niet meer g'eyschl

worden. .£ rarïfSÊ Onkosten van kleyne vaar- S&*7Z££JA *W» hebben geenekost-en Zu'liïn&rtliïZ". randzoen-gelden te dragen, minderen. a,s h|er vooren al |)ereekeiid;

zulks in 't jaar aan vertim- meringen, (ouwen, toetakelen ,

elc, konnen benodigen » 4000 : —

En aan maltrosen, elc, nog » 6000 : - - J£&ï£iï5£ D condemnalie reekening 3W-.WM k«l ten laste 't salaris van dM^^SSSA ^ inlandsche dienaaren der .%ed.nkt werden. justitie, de gecondemneerdens

en andere diergelykeongelden. Samarang beefl genoeg aan : 1 scherpregter, en 8 dienaren en caffers, en de 1 andere moeten na rato ge-

nomen werden, als wanneer

deze reekening met » 2000 : —

zal te sluy ten wezen.

In dezer voegen zullen de uytgaven van Java omtrent f 380000 bedragen en weynig overschieten om op te leggen en de staat van de Compe te verbeteren, alzo de winsten maar ruym zo veel beloopen en hier by nog niet gerekend is, wat Nederland, voor reekening van Java, aan soldyen betaald, hehalven dat de minste de'SStai^lür ïaiSSSS ruptuore aanstonds weeder nieuwe kosten ^de™TX,Mnnt^ie7 veroorzaakt; en zal het dierhalven de ern- g6n* stige betragting der ministers moeten we-

zen, alle attentie ter verdere menagie aan te leggen en, op dat dezelve daar toe bequamelyk vorderen, 'sjaars, gelyk reeds

1755. J. MOSSEL. 55

gelast is, in raade resumeeren een opstel A^J^fiiS! van dc wins,en en laslen in vergelyking ^n0pc^p^nr.X^ mei dit opstel, met opgave van de reedenen Tt^e ^«ÏS?Ï5 der min- en meerderhey.l en, zo 't laasle tegen Z£r&Jtël?Zr& verwagling plaats gehad heeft, hoedanig ll^tBÜZ^T%^r^ lc verminderen, om dus 't een en ander ^S^feft^S ï a« deze regering te laten toekomen ter r^f^iS'ffi nat,ere dispositie, 't welk niet alleen van 11 <kxt> vrsorden. Jav8U maar van aj|e in({iase comptoiren

verwagt word.

ZulJ^^k^m^moe- Rel jR de ^^ yan de meeslc vorste„

l£liïriJIViïS2n s,eeds geweest haare conquesten te voor- Zm^^^utVó^Z^ «en met 's vorsten munt, alle andere na «mm gïnsereen *uan. vermogen te weiren en den schat der overwonnene of gesubmitteerde te doen bestaan in voor hen uytlands geld, om meer dan eene reden; de Comp, die zo vroeg conquesten gemaakt heeft, had dit overal ten eersten moeten betragten, dog dit is alleen by geval geschied door lang- heyd van tyd en dat de Compe in geen andere spetie konde betaalen, als ze uyt Europa, Japan, etc, ontfong en, sedert het laaste of de Japanse koopere pitjes weg bleeven, wierd men anno 1688 te rade duyten te vorderen om die voor een oortje uyt te geven.

De dubbeltjes zyn eerst in laatere tyden op de regte waarde gesteld en zo is 't Hol- lands geld over al gangbaar geworden, zodanig, dat men de Javase pagten in die spetien en Souratse nopyen, die om gebrek van middelmatig Hollands geld meede gang- •^i2rt8»ïiSw!ieyï Jfn '}aar geraaakt zyn, kan laten betalen en ^Lernw ▼muwn dümiS™. daar toe ordre gegeeven is, met biHioen ver- . V. Cs gei»st«D aiie torever- klaring van de Spaanse realen, die egter nog

1755. J. MOSSEL

mogen» in 't werk t« stallen om den inlander al» onge- merkt en inetzagtzinnighvyd al te wennen van hare alge- tneene lugt tot nerensgq- mclde geltlspeclc en danr en legen te wege te brengende gemeene roulleering van Hol- lands geld, principaal do duy- ten, mitsgaders ten dien eyn- de nu en dan doar van weder wat inwisselende, als die spetten, door de grote ver- menigvuldiging, mcrkelyk be- neden de waarde dalen, tef- fons gereed staande om die althooa 10 wel te ontfangen als uyt te geven, zonder die mocyte te ontzien, wyl dit 'er het "regie erediet aan moet geven; en deie ordre, niet alleen Java's Oost -cust, maar hy circulaire aanschrvvens ook in alle onze colonienen plaatzeo applicabel te maken, un eynde daar op met de meeste ernst agt te geven.

Laatste lyk heeft de verga- dering zig volkomen gecon- fbrmeert met de nevens ge- maakte schikking, rakende de lactuurs-ongeiden, dewelke ovrrzulks na behoorrn en in allen deelen zal moeten wer- den grobserveeri.

te landwaarts in agting zyn, zulks 'L zeer nodig zal wezen den inlander daar van als ongemerkt en met zagtheyd af te wennen ; maar inzonderheyd eyscht het voordeel van de maalschappy de gemecne roulleering van duyten en penningen, welke laaste in den oosthoek apparent wel in stede van de schaars werdende, zo genaamde Balysche pitjes zullen gaan, ais .'er gaatjes in geslaa- gen zyn; dog hier toe is voor al van nooden, dat men die spetic weder wat inwisselt, als ze, door de groote vermenigvuldiging, mer- kelyk heneden de waarde daalen, en altoos gereed sta om ze zo wel te ontfangen als uyt te geeven, zonder die moeyte te ontzien; want dit moet het regie credit 'er aan geeven, waar op niet alleen te Java, maar ook in alle onze colonien en plaatzen, met de meeste ernst zal dienen gelet te werden.

De factuur ongelden moeten berekend worden, als volgt:

op de houtwerken aan vlotten het bepaalde hy instructie.

VOOR

2 s

2 S.

een balk 50 a 60 voet lang en 18 duym dik • 40 voet lang en 16 duym dik. . 30 • • • 16 . • .

• 25 . . . 15 . . 20 . . ■ 15 . . . . 20 • - . 5 . swalp van 8 duym dik

i ' 3 .' '-'.'.'.''.'.'.'.'.'.'.

prole Tinkanse plank

klevne • •

molen • •

hondert Chinese planken

twee hondert duygen

Scli. 18 15 12

67,

5

5

9

6

4

1

5 32

Sch.

Sch.

Sch.

20

27

27

17

227,

227,

14

18

18

87,

97,

5

5

5

5

5

5

9

9

9

6

6

6

4

4 .

4

21',

27,

27,

1

1

1

5

5

5

32

40

40

17,

17,

Sch. 20 17 14

87,

5

5

9

6

4

1

5

32

17,

1755. J. MOSSEL. S7

Dat met 't louw omtrend 40 pro cento maakt , maar den aflscheep na de scheepen moet nooyt hoger als 6 pro cento komen en voor al niet boven de 10 pro cento.

Voor het aflschepen van ryst is f 6 per last bepaald, van zout f 5 liet last en van zuyker 4 stuyvers de 1000 ft.

Diogsdag d*n ISdeo May Cerihan

— 1733, toot de middag. CCniwm.

Anno 1680 onder 's Compagnies bescher- ming genomen, word bestierd van Sulthans J^SSS^S^SSSL of Koni%'en> % hun kleyn land is oor- r^nde70 Ed,,|,idcon^or,n,' zaak, dal ze doorgaans Priucen genoemd worden, wezende 5 Princcn uyt twee staaken en nog een jonger, geapanageerde staak; wyders staat onder deze residentie , de provintie Gehang, Indrarnayoe en eenige

Preanger provinciën, leverende ryst, zuyker, coffy, peper, catoene gaaren, indigo en . houtwerken.

De ryst nu g'accresseert tot 1000 lasten en in prys vermindert tot ƒ 38 : 8 het last.

De zuyker van 8 molens tot 8 a 1000000 « tegen f 6: 141/» de 100 ffi 1«* zoort.

Coffy tot 1200000 9 a stuyvers 2 : 3 't 8.

Peper van de jongste aanplanting 10000 « tot stuyvers 2 : 5 't ».

Catoene garen 30000 % tegens stuyvers 14 't « l« A.

En indigo 1000 % tegens stuyvers 30

'l « eerste zoort.

De handel bestond hier, om de bygele- gentheyd van Java, maar in weynige ar- ticulen, dog is nu g*accresseerd tot een jaarlykse advance van ruym f 20000 en

58 1755. J. MOSSEL.

die zal door de voor de Compagnie gere- serveerde articulen van Souratse en andere Iywaten wel tol f 50000 te brengen wezen; daar by geven de zee tol en ver- dere inkomsten van Chinees hoofdgeld, topspel en loode pitjes f 75000 of, na aftrek van de recognitie en geschenken aan de princen en regenten, nog f 64000, daar by 't opgeld der soldyen f 600, be- dragen de voordeden te samen f 114000. heen voor eerst verstaan Het fortie aldaar is in vredens tyden

het getal der dienaren op den J

nerenagenielde voel te laten maar matig liezel en de dienaren in *t ge- stand grypen, n °

neraal in dezer voegen gereguleerd: 1 koopman of opperkoopman

wint 's maands f 80

4 scribenten • 80

1 krankbezoeker » 24

1 oppermeester of chirurgyn. . » 50

1 onder of derde meester. ...» 20

1 timinan of ander ambagtsman. » 20

1 vendrig » 40

4 sergeants • 96

6 corporaals » 84

1 tamboer 50 soldaten

1 bombardier » 20

1 cannonier » 14

6 handlangers » 72

1 trompetter » 20

1 kuyper, roet eenen mandoor

zynde » 20

2 quartiermeesters » * 28

4 matrosen » 48

en extra-ordinaire, zo lang de

bekruysingen duuren,

87 koppen, die transporteere met f 1508

612

1755. J. MOSSEL. 59

87 koppen Per transport., ƒ 1308

4 corporaals • 56

20 soldaten » 240

1 1 i soldyen 's m mnds . . / 1604

is 'sjaars f 19248.

Waar van omtrend twee derde of f 1 5000

belaald word, dat in zwaar Indias geld

bedraagt ƒ10400

f«^3l!JLaare.k?lt?êldei1 Derzelver kostgelden en randsoenen be- en randsoenea, gel yk hier ne- , °

— g*repuie«rt is. dragen :

1 resident koslgeld . ƒ24:9

is 'sjaars f 299: 8

1 kan oly ven oly

's maands. ...» » » " 12: —

2 kan Hollandse

azyn » » » 7

127a kan wyn. . » » » 112

12Va « boter... n . » 60:

1 ft speceryen.. » » » 4;

telt. .... /* 494 4 scribenten I

1 krankbezoeker a f 92 : 2 » 552 * 12 1 chirurgyn '

1 derde meester ) .

•    l    .  i-  .        a  »  36  :  —  »    108  •  — 

3 ambagtsheden |

1 vendri^, koslgeld en wyn. » 174 —

4 sergeants a f 92 : 2 » 368 : 8

6 corporaals a » 56 : - » 216 : —

51 soldaten a » 17 : 6 » 882 : —

1 bombardier » 92 : 2

1 cannonier « 36 : —

6 handlangers. . . a f 17 : 6 » 105 : 16

1 trompetter * 92

2 quartiermeestersK mm„ , , [a /^ 56 : — » 216: — 4 corporaals f '

Transporteere f 3355 : 48

9

60 !7?5- ' VOSS-L

Per transport f 5335 : 48

20 soldaten | ma ai*, a

I. . . . a » 17: 6 » 415 : «* 4 mattrosen |

40 8 ryst aan 97 koppen

a f S% is 's jaars » 550 : —

Op commando ter zee nog arak, oly, enz.:

a f 1 : 10 's maands voor 6 corporaals en quartiermees- ters

en f 1 voor 24 gemeene, stelle 's jaars... » 396 : —

kostgelden, etc ƒ4696 : —

eBl^Jwtaiïïl,rfong,,|del, Ordinaire ongelden zyn: de verstreckin- gen tot nagtligt, de vcrbruykt werdende ammunalie, equipagie en schryftuyg. 30 kan oly 's maands, als: 8 voor den resident, 2 » » vendrig, 20 » dewagtena472*issJaars f 81 20 ft kaarsen, als: 8 ft voor den resident, 12 » » 't gebed en de scriben- ten a f 0:15 't ft, is'sjaars » 180 Geweir, buskrtiyt, equipage, etc.

schryftuyg » 1000

Ryst a 40 baltoors » 189

f 1450 Timmeragien en reparatien begrote

op f 500

Hospitaals-oiigelden zyn: 40 ft ryst en f 10:10 voor kost, medicamenten, enz., de man 's maands, en niets meer, telle

voor 5 man » 660

Waar van de halve gagie gede-

1755. J. MOSSEL. 61

traheert, zoo blyft 'er omtrent dese

rekening ten laste f 300

En zoo 't randsoen voort loopt, moet het voor al niet meer bedra- gen. wAr^2LSSi" Onkosten van schepen wegens IVra^ verstrecking van randsoenen, m m ** ««^peüngen. ,t dezer dagen beraamd reglement,

stelle met 't brandhout, na de ordre,

te zullen belopen » 1000

Onkosten van vaartuygen zyn, wegens Javase zee-varende, ruym f 80 'smaands of 's jaars » 1000

Reparatie, tuygagie, etc » 1000

telt f 2000

Dus komen de ongelden 's jaars te belopen een matige som van om trend f 20500, zo dat 'er apparentie is dit comploir te bren- gen tot een advantagieuse post van f 93500 'sjaarlyks. En voorts bier ter plaat», De factuur otiqelden moeten berekend

na de ne vensgenwlde fretuur ' •'

«gewwi. worden, als volgt:

op de houtwerken aan vlotten 12 a 13

pro cento, en 't affscheep loon na de schepen 6 pro cento, voor 't aflschepen van 't last ryst f 5

» zuyker de 1000 fi » 0

en voor koffie de 1000 £..... » 1

4 12

Bantam.

Digt by Batavia leggende en een dage- lykse vaart daar op hebbende, kan niet veel sleet in Compagnies handel-wharen ten dien comptoire brengen, zulks desselfe waardye voor dezelve bestaat in de leveran-

02 1755. J. MOSSEL.

tie van ongeveer 5000000 « peper 's jaars tegen f 12: 16 de 100 «; komende uyt de boven-landen van Bantam en de onder- horige Lampongs aan de overwal.

De vorst is een leenheer van de Com- pagnie en heeft een bezetting in desselfs d.1^!^^ fort' de Diaraanl« waar bydievandeCom- fiaaif nevt>n*gL,|ue,de vocl pagnies vesting, Speelwyk, en de punt, Carrangantoe, en twee residentien in de straat, te samen 500 militairen uytmaken of alle dienaren 568 man, te weten: 1 gesaghebber of commandeur wint. 'smaands meer en min f 120

1 koopman » 60

2 onderkooplieden • 80

8 pennisten, daar onder 1 boek- binder » 160

1 opper-chirurgyn . » 56

1 kraokbezoeker 24

3 onder of derdemeesters 60

1 trompetter en

2 koetsiers

1 smit • 20

1 timmerman ■ 20

1 metzelaar » 18

1 kuyper. . » 16

1 geweldiger • 20

1 capitain » 80

2 lieutenants » 100

4 vendrigs » 160

9 sergeants • 216

18 corporaals » 252

266 soldaten en tamboers » 5192

1 extra-vuurwerker » 50

1 bombardier _» 20

527 koppen, die transporteere met f 4744

v/d Koning.

60

Il55. J. MOSSEL. g*

327 koppen Per transport., ƒ 4744

6 cannoniers » 84

12 handlangers » 144

1 bootsman , oc>

2 quartiermeesters > 28

20 mattrosen w n 240

568 maandelykse soldyen 7^262

maakt in 't jaar f 63144. Waar van omtrend drie vierde in ligt geld betaald word, makende in Indias zwaar geld f 58000; en komt 't saldo-opgeld ten goede dezer of in den credit van winst en verlies met f 5000.

AU mede rleraelver ko»t- ƒ)- ^„/«^/j^. ,

»•!*•■ en randfloeoen gei?k uc ftostgeiaen en randzoenen bedracrpn

Uier nevens. ,,^„ i 1 O

voor 1 commandeur aan koslgeld in *l

Jöar f 460:16

270 kan wyn a 15 stuyvers. » 202 : 10

lV2vat bier , 7Ö

45 kan wyn-azyn » 15 : 10

22 7, » olyven-oly „ 22 : 10

1 vat Vriesche boter. . . » 122

1 last ryst » 80

72 lftst tarwe 75

150 kan arak.. ..... ... » 41 : 10

speceryen, zout en pe-

Per ■__** : —

f "1118^:

En zo ook te Padang, daar 't abusive te hoog gesteld was :

1 koopman kostgeld en wyn » 294

2 onderkooplieden » 348

1 oppermeester » 174

8 pennisten i

1 krankbezoe- \kf9ï: 2 » 828: —

•  ker  j 

Transporteere f 2762 : 18

64

Hem de ordinaire oogelden en verdere last-posten» 10 als hier bezyden vermeld staat.

1755. J. MOSSEL

Per transport

f

2762:

18

5 ondermeesters a » 56: — ryst » 12: —

■

144:

—

1 trompetter en

£

276:

6

2 koelziers

1 geweldiger

B

92:

2

4 ambagts-jkoslg^/oG: — lieden j ryst. . » 12: —

B

192:

—

1 capitain

B

294:

—

2 lieulenants en 4 vendrigs

. B

1044:

—

9 sergeants a/"92: 2

. •

828:

18

18 oorporaals a » 40: —

•  B 

720:

—

[kostgd» 17: 6 266gen1eenejryst^12:_

!■

7795:

16

1 extra-vuurwerker

»

92:

2

1 bombardier

92:

2

1 bootsman

»

92:

e»

8 cannoniers en quarlier

meesters. . . a f 40 : —

•  B 

320:

52 mat t rosé n

B

957:

12

kostgelden enz

f

15682 :

—

Ordinaire ongelden:

den commandeur exln

1

'smaands f 28 : 16, 'sjaars

. »

:>48 :

12

water en brandhout f 80 : —

»

9(50:

—

23 ft kaarsen, als:

•

9 ft de comman-

deur

10 ft de tweedeen capitain

a 15 st

■ »

207:

—

4 ft 't avond ge-

bed

102 kan lamp-oly, als:

Transporteere.

• f

1&12:

12

a 10 si8 » 612: —

1755. J. MOSSEL. 68

Per transport. ... f \>V1 : 12 20 kan den com- mandeur 60 » de wagten 10 » » tweede

en capitain 12 lieulenants en vendrigs a 2 kan

lont 's jaars.. » 100

buskruyt » ^ 200

schryftuyg » 200

materialen, rotting, zakken,

enz » 1>00

wapenkamer , » 200

/* 3324 : 12

Timmeragie en reparatie is, als wat be-

suynigt word, wel te stellen niet / 2000

Onkosten van slaven: 24 slaven aan kostgeld ƒ3:4 is / 14: 8

aan ryst » 12 : — } '

daar onder twee caffers voor

kleeding » 96

12 ketting-gangers » 144

f 874 Hel hospitaal mag de man 40 fë ryst en f 10 : 10 's maands opbrengen, alles daar onder begrepen, en komt voor 12 man 'sjaars f 1656, daar van de halve gagie gelrokken zynde, zo rest ten

laste f 792

Onkosten van schepen mogen alhier opge- bragt worden voor passeerende of die uyt veriegentheyd ter Bamtamse rhede komen, en niet meer voor cenen rys als ƒ 100 en by geval een touw of anker, en

rLAKAAT-BOKI DEEL TH. 5

66 1755. J. MOSSEL.

werden in 't geheel niet te laag

gegisl op / 3000

maar zal 't zeer nodig zyn voor de uyt Nederland komende schepen zuure limoenen en porcclyn op Poulo Panjang of elders voort • Ie kweken en intusschen, nevens de groente, tanimarimle aan dezelve te verstrekken.

Dus komen de Banlamse ongelden, na aftrek van 'l soldy-boek, nog 's jaars te be- dragen omtrent f 64000, waar van de Koning voor de buyten posten omtrend f 10000 Kn rollen de ongeiden op betaald, blvvende Banlams commandement

den affcduep van peper niet ' J

hoger ais f- :4:8 de ïoo derhalve een last-post van ƒ 54000

pond mopn ie slaan komen. > '

De ongelden by den aflcheep van peper lopen op ƒ — : 4 : 8 de 100 tó.

Palembang.

De Koning is Compagnies bondgenoot en onder haare bescherming volgens de con-

• Iraclen, die andere Europeêrs secluderen: levert een redelyke quantiteyd van 15 a 2000000 tl' peper en, zedert dat anno 1711 de thin-erls op Ban ca ontdekt is, wel drie vierde zo veel van dat mineraal.

De peper, welke met Compagnies schepen afgehaald word, betaald men daar tegen fl : 17 : 8 de 100 ffi en aan thol fi : — : 8.

De thin f 2!> : 12.

Maar 't geen de Palembangers met eygen vaarluygen na Batavia brengen, ƒ 11 : 10 en f 28 : 10. Meihei door zyn Kdeiheyd |)c dienaren, daar in een logie beschey-

beraalde getal dienaren ie ° J

Palembang conflrmeeri zig Jen, moetCIl ZVn I • de Teivaderiny. J

1 koopman wint 's maands . . . . /' 60 1 kop, die transporteert mei... f 60

1765. J. MOSSEL. 67

1 kop Per transport f 60

1 onderkoopman » 40

4 scribenten » 80

1 krankbezoekcr » 24

1 cliirurgyn of oppermeester. . . » 30

1 onder of derde meester » 20

1 timmerman . . » 20

1 smit. » 20

l metselaar » 18

1 kuyper » 16

.1 sergeant » 24

5 corporaals » 42

52 soldaten > 584

1 cannonier « 14

5 handlangers » 56

1 bootsman, loots » 22

4 quarliermeesters -» 56

40 mallroscn voor de vaartuygen » 480

~98 koppen telt / 1~386

is 'sjaars f 16651, waar van drie vierde

daar betaald werd in ligt geld, des daar

voor in zwaar ludia's geld stelle f 10000,

En xuiien de residenten vindende by de Palembangse boeken neen

érze regeering moeten elu- J ,,,,,» .V ,

rkk*ren, or voor een ryks- zekerheyd, ofvoor een ryksdaalder Hollands

toalder Holland* wel 64 .stuy- J J

♦er. op de sowy reekeoing wel 64 stuy vers op soldyreckening komt,

k«oi, en moei het verdere j ■ j o

dieoiw«en hier nevens g-ai- waar over elucidatie nodig is, moetende de

fefueerae door haar werden °

fruiismeert. ryksdaalder by de negotie-boeken egter a 48

stuy vers afgeboekt en ol/5 stuy vers voor de^ prompte betaling of opgeld, winst en verlies ten goede gebragt worden; de- zelve boeken lopen met ryksdaalders van • 64 stuyvers, daar men apparent Spaanse pezos mede meent, dog dewyl nu alleen guldens by de negotie l>oeken mogen beland slaan, is 't onnodig hier van te spreken.

66 1755. J. MOSSEL.

werden in 't geheel niet te laag

gegist op f 3000

maar zal 't zeer nodig zyn voor de uyt Nederland komende schepen zuure limoenen en porcelyn op Poulo Panjang of elders voort • Ie kweken en intusschen, nevens de groente, tammarinde aan dezelve Ie verstrekken.

Dus komen de Banlamse ongelden, na aftrek van 'l soldy-hoek, nog 's jaars te be- dragen omtrent f 64000, waar van de Koning voor de buyten posten om trend f 100O0 Kn zuilen de ongeiden op betaald, My vende Bantams commandement

den aflsehiep v;in peper met J

hoger ais r :4 : 8 de «oo derhalve een last-post van f 540ÖO

pond mogen ie -laan komen. l '

De ongeldcn by den affcheep van |)eper lopen op f — : 4 : 8 de 100 tf.

Palembang.

De Koning is Compagnies bondgenoot en onder haare bescherming volgens de con- » tracten, die andere Europeërs secluderen: levert een redelyke quantiteyd van 15 a 2000000 tó peper en, zedert dat anno 1711 de thin-erts op Ban ca ontdekt is, wel drie vierde zo veel van dat mineraal.

De peper, welke met Compagnies schepen afgehaald word, betaald men daar tegen fl : 17 : 8 de 100 » en aan thol /*2 : — : 8.

De thin f 2S : 12.

Maar 't geen de Palembangers met eygen vaartuygen na Batavia brengen, / 11 : 10 en f 28 : 16. Met hei door zyn Edeiheyd [)e dienaren, daar in een logie beschey-

bepoaldf getal dienaren ie "

Palembang conflrmeert zig Jen, moetCIl Z\ü l • de Tenradmn?. J

1 koopman wint 'smaands.... /' 60 1 kop, die transporteert met... f 60

1755. J. MOSSEL. 67

1 kop Per transport ..../* 60

1 onderkoopman » 40

4 scribenten » 80

1 krankbezoeker » 24

1 chirurgyn of oppermeester. . . » 30

1 onder of derde meesier » 20

1 timmerman »» 20

1 smit » 20

1 metselaar » 18

1 kuyper « 16

.1 sergeant » 24

5 corporaals » 42

52 soldaten » 584

1 cannonier » 14

5 handlangers « 56

1 bootsman, loots » 22

4 quar tiermeesters. ... • 56

40 maltrosen voor de vaartuygeu » 480

"98 koppen teil f 1586

is 's jaars f 16652, waar van drie vierde

daar betaald werd in ligt geld, des daar

voor in zwaar India's geld stelle f 10000,

En zuilen de residenten vindende by de Palembangse boeken qeen

toe regeering raoeten elu- . , , - i i i i it iV i

ridwren, ©r voor een ryks- zekerhevd, ol voor een rvksdaalder Hollands

daalder Hollands wel 64 stuy- J J .

hts op de soiify reckening wel 64 sluyvers op soldyreekemnff komt,

komt, en moet bet verdere j ■ w o

omwegen hier nevens g'ai- waar over elucidatie nodiff is, moetende de

i^meeroe door haar werden °

^^erreert. ryksdaalder by de negotie-boeken egler a 48

stuy vers afgeboekt en S!/5 sluyvers voor de. prompte betaling of opgeld, winst en verlies ten goede gebragt worden; de- zelve boeken lopen met ryksdaalders van

64 sluyvers, daar men apparent Spaanse

pezos mede meent, dog dewyl nu alleen guldens by de negotie boeken mogen beland staan, is 't onnodig hier van te spreken.

68

1755. J. MOSSEL.

Mitsgaders omtrent de af- gave van kostgeklen na de nevenstaande schikking moe- ien gehandelt werden.

Kost field en en r andsoenen zyn voor :

t koopman, conliiiil . f 29i)

wyders als Cherihon . . . . » 105

/' 494

1 onderkoopman » 174

4 scribenten |

1 krankbezoeket' en a f 92 : 2 • 552:12

1 chirurgyn I

1 ondermeester en

4 ambagtslieden

a»56: — » 180:

1 sergeant en

1 bootsman

5 corporaals

1 cannonier en

4 quartiermeesters

52 soldaten en I

45 mattrosen | * "

a»92

184

a » 56 : — » 288 : —

► 18:—» 1550: —

f 3225 : —

Het meerdere, dat ze gewoon waren te genieten, kan, des no-" dig, als subsidie verstrekt en op hare soldy-reekening gesleld werden : ryst aan 88 man a 40 ffi, is

a f 12 de man 'sjaars »

arak aan de man 5 kan, voor

56 man a f 10 »

1 lj% kan voor 52 soldaten a f 5 »

De quartiermee^ers 12 stuy- vers en de mattrosen op de vaartuygen 5 stuyvers extra

'smaands, is 'sjaars 1 - . . » 101 =

kostgelden ƒ5100:

item ten reguarde der or- Ordinaire onqelden komen ten laste :

d ma i re ongelden en verdere '■«//• •»«..„ f in-

lasten, in dier voegen, ais \ lojt \s maauds f 19 : 4 sjaars f ioO.

hier bezydeu en vervolgens m » «« 7 ^7T

xermeid Maat. . TranspOl'teerC . ... ƒ Jou

1056: —

560: — 160: —

8 8

1755. J. MOSSEL. g9

Per transport f 250: 8

2 tambangers » H5 : 4

siry en pinang » 154: .8

diverse moeten bly ven binnen » 1000: —

30 kan lamp oly, als: 8 't opperhoofd

4 de secunde a 8 1/2 sluyv* » 1 $5 : ?— 18 » wagten,cnz.j 22 8 waskaarsen, als: 8 't opperhoofd 2 de secunde 12 't gebed, avond schry ven, enz.

a 18 stuyv8» 240;

Somma ƒ1875: —

Extra-ordinaire mgelden zyn wel te stel- len met f 500

Timmeragic en reparatie met!. » 500

Ongeldcn aan slaven, voor 55 personen 's maands aan contant. . f 64 : 16 en aan ryst en zout » 55 : 4

is 's jaars f 1440

aan kleederen ■. » 160

is ; . . f 1600

Hospilaals-relcening mag, wegens medi- camenten, doek, arak, etc, belopen f 200

Ongelden van schepen, gelyk 't overige alhier onmatig belast wezende, zal voort- aan zelden op f 1000 komcr?, dewyl men zal moeten volgen de geordonneerde wyse van verstreckingen by 't dezer dagen ge- maakte reglement, ten ware eenige kleync, zeer noodwendige verhelpingen of behoef- tigheden voor de bodems zelve, welke, na 't gebrek gebleken is, gepermilteerd mogen werden.

Onkosten van vaar luy gen, daar t'liuys

70 1755. J. MOSSFL.

horende, die op 5 a 4 rckenc, moeten van reparatie aan romp, luyg, kabel- tqp wen,

^ etc., uiet belopen boven de f 9400

Dus komen de lasten te zamen nog op

omtrent f 50000

dat al vry hoog is.

nfli^hïeV«loMn^n0ïttiel^de, Dc «W1*** bY n f scheep van de peper moeten niet boven dc vier sluyvers de 100 8 op gebragt werden.

De thin ten hoogstcn een sluyver H cento R.

Te lianjcnnassiny

is een logie ter insaam van ongeveer

600000 « peper tegen ƒ15 : 10 de 100 «,

vom&nEpu midpnt'tT1^ en ('e neSol*e van verk°°P is misschien

K^fn?ïS^rS voonleeliger te Batavia te houden om Ie

£r^^'^S^^! BanJcr nlet le vcel te risiqueren; en dienen

rannrTJu'rsnietsalsda,cou: voor Jl1 de tegenwoordige restanten eerst

uylverkogt, eer men 'er weer zend;over-

zulks zouden de voordeden alleen bestaan

in f 15 de 100 «, welke de Comp6 van

dc Ghineescn trekt voor omtrend 300000 ft

peper, die zy vervoeren, en op f 1 5000 loopl .

Mitsgaders io m* i poud en Maar hiivten de peper valt hier ook gOltd

diamanten in te kopen, als j i i r»

tegen* ivdeiyke pmfn zal en diamanten, waar van na vermogen,

kunnen bemngtigen. °

tegen redelyken prys, inzaam moet ge- scbieden.

Hel getal der dienaren ral [)* dienaren brcfann in ■ niet hoger mogen lopen, als UC urawiUI "rMddll lil .

hier nevens Tcrmeid staoi. i koopman wint 's maands aan

soldye f 60

3 scribenten » 60

1 chirurgyn • 50

1^ onder- of derde meesier « 20

6 koppen, die Iransportccrc met. f 170

og ook derwlver kost- seldrn «1 randsoenen.

1755. J. MOSSEL. 71

6 koppen Per transport f 170

1 timmerman «» • 20

1 metselaar » 18

1 smit * 20

1 sergeant . . . » 24

5 corporaals - 42

52 soldaten •» 584

1 cannonier - 14

5 handlangers » 56

1 quartiermeester . . . » 14

12 mattrosen » 144

"68 koppen 's maands /' 886

Is 'sjaars- f 10652 of drie vierde van

dien in India's zwaar geld f 6400.

Koslgelden en randsoenen aan:

1 resident f 494 : —

5 adsislenten en , ,,% % ^_ « ,. a/92: 2 • 568: 8

1 chirurgyn '

1 ondermeesteren

5 ambagtslieden

1 sergeant » 92 : 2

5 corporaals ]

1 cannonier en a » 48 : — » 240 : —

1 quartiermeester I

47 gemcenea f 17 : 6 contant! m

en» 12: — ryst j

55 man a 5 kan arak a ƒ10: — » 159: —

Somma.... /' 2922: 10

rmd«« ordinair ongeiden Ordinaire onqeldert, over :

1 Maleyds schryver f 250 : 8

siry en pinang » 150 : —

brand-hout • 150 : —

26 kan lamp-oly:

8 den resident | , . ,_ .„„

. a ƒ 10: — » 156 : — 18 de wagten.etc. | '

TransporlciTC .... /' 686 : 8

a»48:— » 192:

'n vrrdrrr la«fpo^t**ri.

72 1755. J. MOSSEL.

Per transport f 686 : 8

18 ft kaarsen: 8 vóór den resident)

10 't gebed, avond-la » 1 :— » 216 : — schryven enz. )

Diverse benodiglbeedeu moe- ten te samen niet opgebragt

werden boven de » 1000 : —

Somma f 1902 : 8

Ext ra-ordinaire ongelden en schenkagic- rcekening begroote op f 1000

Timmeragie, fortificatie en reparatie te houden binnen de f 1000

Hospitaals rekening mag wegens medi- camenten, doek, arak, etc., lopen op/* 200 en niet meer.

Onkosten van schejwi, te verstrecken na het reglement, stellende daar voor /"100O

Onkosten van vaar tuy gen wegens repara- tien van een barcas, schouw en prauwen en aankomende chaloupen, mag niet lopen boven f 1400

Dus zouden de gesamen tlyke lasten bedra- gen by de ƒ 16000, dat voor dese enkelde residentie gelds genoeg is en zelfs nog niet met de winsten goed gemaakt word. zullende de ao*chet>p-on- De ongelden by affscheep van peper zyn

eelden volgen» nevensgemcl- , •; . . . . p *

de bepaling moeten geregu- 01) de 100 ft, Volgens de JOIlgSte faCtUUl* !

leert werden. * . . ,

voor 5 procenlo provisie aan den resi- dent / — : 157a5 : —

voor !/4 Spaanse reaal voor de 100 picols aan de ge- committeerde wegers. . • — : l*l25 : —

de cadjang mallen, stro- zakken en spykers circa » — : 6 : — dus Ie zaraen f 1 : 2 : ib

1755. J. MOSSEL.

75

Malacca. Compagnies kasteel, enz.

Na voorschreve schikkingen, zouden 'dan de advancen de lasten met om trend 17 ton overhalen, in dezer voegen: Winsten. f 100000 90000

Atnboina

Banda

Ternaten

Maccasser

Timor

Banjermassing . . .

Palembang

Canton

dito contra-schip.

Japan

Malacca

Padang

Bengale

Gormandel

Ceylon

Mallabaar

§ouratta

dito Chinase-togt.

Persise-golf

Caap

Java

Ceribon

Bantam

Siam

f 5491000 f 3817500 Ter aanloning, dat de provisioneele bepa- ling by memorie over CompB staat de anno 1753 niet te voordeelig of ruym genomen is, maar deeze nog seven tonnen meerder

90000 110000 15000 15000'

680000 • 75000 143000

89000 120000 206000 520000 1168000 250000 910000

72000 200000 140000 400000 114000

10000 4000

Lasten.

191500

-155000

144500

161000

15000

16000

30000

82000

26500

112000

102000

50000

302500

260000

902500

232000

111500

51000

404000

380000

20600

64000

4000

74 1755. J. MOSSEL.

voordeel aanwyst, zotoder dat men behoeft te twyffeten aan de mogelykbeyd deruyt- voering, wyl de eygenjarige lasten in al de jaren, lol 1738 inclusive, minder beliepen en de winsten doorgaans niet zo hoog geno- men zyn, als present lopen, gctuyge daar van China, dat, onder het schryven dezes arrivcerende, advys brengt van een ton meétder advance en Ghormandel twee ton meer, als hier voor uytgerekend staat, behal- ven dat in de laaste vyf jaaren ter respective onderhorige compteiren door den anderen 'sjaars g'advanceert is een som van* vyf en een halve millioen. Mei betrekking tot nevrn- De restanten verdienen wel nu en dan

lande remarques, in opüigli»

deTWUlrldenn0n,briDeerl eeils na6e8aan *e worden; en daarom heb ik zulks by deze occasie niet willen verzuymeu, waar uyt dan voortgevloeyt zyn de volgende remarques:

%an

Dierbalven heeft men te Alllbou had ultimo AugUStUS 1755 OVCI'

Ambon aan twee thonneu M °

rontanten genoec en, die aan de 5 ftn contanten, waar uyt zedert on

handen zynde, zal geen geld J *

zoimw a|to oP wi^i aldaar onze ordre f 72000 na Ternaten verzon-

mogen g acrepteert werden. '

den is ; twee ton is aldaar genoeg en, als

die aan handen zyn,nioet 'er geen geld

zonder agio per wissel ontfangen werden.

De minister» ie Amnon, liet zout-vleês en spek te Ambon, Banda,

Banda, Ternaten en Malacra _ __ . . ...

zuil™ het by haar in roor- Ternaten en Malacca m voorraad dient,

raad XTndc zout-flecsoh en

«pek aan de daar aankomende tot preventie van bederf, aan de daar aan- ^rhrpen moeten afceven, om

in voegen, ai9 hier neren*, k omen de schepen verstrekt te werden, t zy

verantwoord te werden. . .

de consumptie verantwoord is of niet, dewyl

het tog in den aanstaande verantwoord

werd, als ze om nadere provisie vragen.

Bauda kan het mede met Banda had mede omtrent drie ton con-

twee tonnen stellen en, die

hebbende, tai men geen wi«. tanten en heeft aan twee ton genoeg om

sel tonder agio mogen ver- ° v

lenen, dog anders wei dan mede geen wissels zonder agio te vcrlee- nen, daar bet anders wel in te schikken is.

1755. J. MOSSEL. 78

J£^nT^»x- Tematci1 heeh by de dric lon aan ]y-

'^éÜ^Sh1^^^ watCD' w6,ker restanten by den eisch ten dcele verswegen zyn, waar op nu herig* verwagt werd. Na Banjer geen ijwaten Banjermassing had :

■kw te zenden; en al den * ü

r^dcm.ujthooWeYwiden f 151000 contanten,

nmmen won-aad, ryn ey«- '

«oen wn contanten moe- . 70000 debiteuren, CI1

irn matigen, mitsgaders zjn

oyterete devoir aanwenden » 24000 aan h/Wüten,

om de scholden in te krygen. J

dat daar te veel gerisiqueert is en in de

voldoening van nadere eysschen wat omzig-

tigheyd aanraad.

• Bengale had, enz. *

^nt«ingvanwerabang Den Sulthan van Palembang loopt nog ^braïïen d^ whSd teïK- debet wegens gecargeerde .oorlogs-kosten 3if gehouden werden. f 117085, dat den resident hem nu en dan

moet in geheugen brengen. Malacca heeft, enz.

H^oia^nrgTrig?^" Te Java ]ooVi 'l gouvernement nog met / 4800(7; vaartuygen met f 19950; om de Oost 9 vaartuygen lot f 15432 en eenige ten agteren slaande pagters, die apparent voldaan zyn, waar over de minis- ters 't nodige dienen te berigten en ordre te vragen*

ne^al"' 'dj T'*i?k« K" ^°S 3'S ^m 8"eS 8ezUYvert Za' WCZen,

^wffi1 ï^eTde"^" ^Y^ raen no& in dezelve onzekerheyd voor iiem «pecifice de quamiiryt ^{ vervolg, om dat een sloffe administratie

ófr ly walen en andere koop- °'

SS^f ST-S^Ef c «ÜT? Jl^ weder dra het zelve verval veroorzaken

mijlen complotten, met al net

SanajMlT va* wnigc rc" *an' waar le8cn B6611 ')eler rerae<Me weete als den visitateur, by de yarlykse bevindin-

gen, altoos teflens te laten opgeven de

grootheyd der cas, veelheyd der lywaten, andere koopmanschappen en al wat remar- cabel is, om zo de regering telkens onder hef ooge te komen en het nodige redres te doen bezorgen.

w deren.

76

1755. J. MOSSEL.

Om eens voor al «en Taste regul en rigtsnoer te stellen en ie kunnen weten, walmen over geheel India, zo aan metaal als yzer canon en scherp, item derzelver cali- bers, benodigt heeft, is ver- staan zig met de nevens ge- maakte bepaling jloor den heere Gouverneur Generaal, zo inet betrekking tot de re- spect ive buyten comptoiren als deze hoofdplaats, te con formecren.

By deze gelegentheyd heb ik mede nage- g&an de voorraad van canon en scherp in India en ben van gevoelen, dat Ambon

't kan stellen met omtrent: 4 raetale agt ponders,

Zullende alomrae tol ieder canon 100 schoten scherp moeten geschikt werden, zo Vr minder zyn, en meerder, dan op ISO, die ter plaatse, daar ze zyn, wel mogen bly- ven, maar het overige moet herwaarts gezonden werden.

Invoegen ook tot swaar geschut boven de 18 pond bals eenponders scherp mo- gen blyven tot druyven, ten petalle van iO schoten voor ieder, stuk.

4 » vier

»

18 » een

»

15 » drie quart ponders,

6 yzere agtien

28 » twaalf

30 » agt

86 » ses

« »

35 » vier

» *

46 » twee

270 canons

met 100 scholen scherp tot ieder stu

; Banda :

1 metale vier en

twintig ponder/

12 » drie quart ponders,

24 yzere agtien

»

15 » twaalf

»

54 » agt

»

57 » ses

B

27 » vier

B

200 canons.

Ternaten :

1 metale vier ponder,

6 » twee ponders.

23 • een

»

6 yzere agtien

B

21 » twaalf

»

20 » agt

1»

33 » ses

»

16 » vier

»

50 » een

B

156 canons.

•

1755. J. MOSSEL. Il

Macosser:

2 metale agtien ponders,

2 metale tvvaall' ponders,

4 » vier »

2 » twee •

9 yzere agtien » 41 » twaalf » 17 » agt »

55 » ses »

8 * twee »

120 canons.

Malacca, enz.

Java :

21 metale ses ponders,

2 » vier

»

16 » drie

»

16 » twee

»

8 » een

n

6 yzere twaalf

0

15 » agt

B

74 » ses

n

51 » vier

»

£ » drie

n

8 • een

i)

200 canons.

Bengale, enz.

Bantam, in Speelwyk enCarrangantoe.

1 metale ses ponder,

5 » vier ponders,

4 » 'drie »

5 » twee »

2 » een » 2 yzere agtien »

10 » twaalf » 14 i» agt »

"39

Ï8

1755. J- MOSSEL-

11 yiere ses ponders.

7 » Tier »

9 • drie

66 canons.

West-cast van Sumatra

2 metale Tier ponders,

4 » drie >

2 • twee

3 » een

11 yzere ses

10 » Tier

19.  »       drie 

15 » twee

1 » een

75 canons.

Ceribon :

25 yzere canons Tan 6 %,

6 » " » 5 »

2 » » » 2 »

1 metale canon » 2 »

54 canons.

Timor :

2 metale drie ponders,

6 yzere lien »

9 » ses »

4 » vier •»

!ï » drie »

24 canons.

Palembang :

2 melale van twee ®,

5 yzere » agt

14 » » ses •

7 » • drie •

2 » » twee »

30 canons.

I 1755. J. MOSSEL M

Banjermassing : 12 canons van 6 S. %

Janiby heeft : 26 kleyne stukken.

Caap (Ie Goede Hoop, enz.

Batavia, op de bolwerken : 8 metale van 56 ft,

24

n

» 24

30

»

18 

25

»

» 12

29

»

. 8

64

»

» 6

16

»

» 4

1 yzere steensluk 36 ft,

12 • agtien ponders,

22 » twaalf »

50 » agt »

120 » ses »

60 » vier »

451 canons buyten de vaartuygen.

Nog in voorraad Ie houden volgeus Ba ta- viase resolutie van 29 July 1710: 500 yzere twaalf pouders, 500 » ses i » 200 » vier 120 » drie

920 canons. En zaï aiomme op(WeS- Zoo dit nu alles op de maat by deboe-

i rsebe comptoiren ran India , , , , , ,

<m naowkeunge opeimon ken bekend stonde, was er weymg moeyte

u.o.ting moeten gedaan wer- f . , .

•wn <wr óe aldaar aanwe- om t canon en scherp wel te reguleeren,

z^wle officieren Tan de ar- , , , .. , . 0

bükry of andere daar bo- maar, dewyl dat zelfs hier op Batavia nog

•iftasnr personen, ran alle bet . _ , ,

oaanynd*» canon onscherp, met zo effen is, zal daar van een nauw-

•italai, alle» by de maal en . . . .

ut oi.u-r bekend gemaakt keurige opneem en meting over geheel

nade, men in slaat zal kun- ..... i. i i /

m-u wezen \ui een en ander India dien e ii te geschieden, al zoude men

i^hoorWk te regulieren, ten .

««4ken'eyn<k* ook van hier een bequaam artmllerisl of twee rond

na d'oosterscbe gouverne-

inenten, item liet na by ge- zeiUieil,

80

1755. J. MOSSEL.

legen Java en verdere, kleen- dere comptoiren een i ge bc- quame arthilleristen zullen werden rond gezonden.

Na dat mi de gezamenlijke Indiascbe comptoiren alle »e- hoorlyk voorsten zullen we- zen, .waar toe van hier een party yzer canon na hit hier nevens gemelde zal o verg in n, na rato van een ieders be- nodigtheyd, tal al het overige canon en scherp na deze hoofdplaats moeten gezonden werden, of wel van Ceylon het yzer canon direct na Ne- derland en 't metale na her- waarts, intusschen van hier eysschende bet geen hnor* mogte manqueeren.

Ten opsigte van 't getal der handgeweiren, zo te dezer booHplaats als alonuneopde respecüve comptoiren, buy ten de geene, die in de guarni- soenen ingebruyk zrn, confor- meert zig de vergadering met de nevens gemaakte bepaling.

Om dit voorschreve voltallig tekrygen, zal moeten gezonden werden na

Tomaten : 10 yzere vier ponders.

Macasser : 9 yzere agt ponders.

Malacca, enz.

Java : 10 yzere agt ponders.

Souratta, enz.

Palembang : 4 yzere drie ponders. Daar en tegen zal het overige by eerste occasicn na Batavia moeten komen, dog kan Ceylon die direct na Nederland zenden, maar het scherp, wel gereguleerd en gemold zynde, zal 't overbodige alle na Batavia moeten komen, met eysch van 't ontbre- kende tot 80 a 100 scholen per canon, dog Batavia moet 150 schoten in voorraad hebben.*

De comptoiren van India benodigen de volgende voorraad van handgeweiren, buy- ten de geene, die in de guarnizoenen in gehruyk zyn:

I 2 m

C* 3

3

2 g

r

e

Batavia < 12000

Amboina 1000

Banda 1000

Ternateu ; 1000

Maccasser i 1000

Transporleere 1 16000

240000 12000 10000 1000 10000 1000 10000 1000

ïoooo! ïooo

280000 16000

1200 100 100 100 100

500

1600

500

\1bb. J.

Mössi

ÏL.

81

Snaphanen,

musquetten,

enz.

§

§

§ . £2

1

S .1

CL.

0

V

Per transport

16000

280000

16000

1600

500

Java.

2000

20000

2000

600

200

Malacca

500

6000

500

50

—

Ceribon

200

2000

200

20

—

Bantam

400

4000

400

40

—

Padang

200

2000

200

20

—

Palembang

100

1000

100

10

—

Banjer.

50

500

50

10

—

Titnor

100

1000

100

10

—

Cerlon

4000

80000

4000

400

40

Cormandel

800

8000

800

80

—

Bengale

200

2000

200

20

—

Mallabaar

800

8000

800

80

—

Souratta

100

1000

100

10

—

Persia

100

1000

100

10

—

de Gaap

1500

15000

1500

200

200

Nel *t nodige toebehoren pro rato.

▼oor geheel India

27050

430500

27050

3160

940

Batavia ruym

23000

81000

19000

2500

800

20000

230000

24000

1200

500

ruSnea ^i^Tana"iip" Z° Aüt '** V€e,€ °P ^ buylen COUiptoiren

ï^^^iderJNe^rn te over zYn : cl1 zal den eysch uy1 Ne<l er- in ttt £t^p k? iK^tidi*^- ,an(1 van snaphanen, houwers en degens £Je^T"™^^ °°k wel «^K0 Jaren wat gemenageert ^^^n^nld7itïS; konnen werden, op dat de menigte niet ^SSSS^Z^ verloren ga door verwaarlosing.

'*, w vergroten. Zullende ook «oor eerst aan de militairen»

•Ut ter recruleering na de hujtm oomptoiivn overgaan, geene tnaphiinrn dan wol hou- wers of degens behoeven meede gegeven, maar «Inar van voorsien moeten werden ter plaatse, wenraarta geaondeo rullen zyn.

FMIiAT-tOEr DEEL Ttl. G

82 1755. J. MOSSEL.

^^x^1ïZ »* bosten v»« kleyne vaartuygen, fHel^erISnkle^e^rtUgfu! welke °P <le meeste plaatsen hoog loopen. ^^^ ka« »,e» »iet wel na vereyach en mei

teTe7wy! Mk 101 nanKt van h00!* van succes reduceeren, zoo men de ïutrar^wtrn^ * g™>* quanltleyd «iel besnoeyt: ^XlTe^ ik h<Abe derhalven mei den commandeur

S3K'r«^*££ «n equtpagiemeester overlegt en 't volgende ^trc°^iSo»r^" con^pl reglemenl beraaml:

tjalhng oi lubooi. A|nb0B mag hebben:

2 vaartuygen van omtrend 70 voelen lang, en

2 panljallings Yan circum circa 60 voeten, waar Yan de onkosten by een apart opstel en uytreekening van voorschreve equipagemeester zullen komen Ie hlyken. Daar en boven heeft dit gouvernement,

dat in te schikken is:

2 orembays,

1 schouw en

2 land-schuyten.

Banda mag mede hebben: 2 vaartuygen van 70 voeten, en 2 » » 60 • '

hebbende boven dien: 1 zeyl-schuyt, 1 barcas, 1 roey-schuyt, en 18 orembays.

Ternaten benodigt: 5 vaartuygen van 70 voeten, 2 » » 60 » en heeft daar

en boven: 2 orembays, 1 lands-booL

1 los-boot,

2 schuylen.

1755. J. MOSSEL. 83

Nacasser benodigt gelyk getal en heeft nog eenige boots en schuyten.

Tiraor heeft: 1 pantjalling.

Javas gouvernement benodigt: 6 pantjallings, 1 orembay, 1 schouw,

1 schuyten. Ceribon vereyscht:

2 pantjallings, principaal als kruyssers. Paleiubang kan het si ellen met:

5 vaartuygen van 60 voeten. Malacca benodigt, enz. Sumatras West-cust kan toe met: 2. vaartuygen van 70 voeten, 2 » » 60 »

nevens 3 los pra uwen. Bengale, enz. ™^ De overi8e ^artuygen zal men ten

^n°L^enï™dêai,1ailiS eersten moeien verkopen of na Batavia ?^g^kX^itera. zenden e^ voortaan geene eyschen, zoo IS&Siï^JZXt lan» aan dil Selal niet onüireeken. g* Di« komen u* ontb«. Q^ yerwagt men, in antwoord dezer,

!,^i^Tptoi!^TUydï lys^e van de aan handen zynde vaartuygen. iït^nton£%t met lengte, breedte en diepten en 't jaar SS^Ï^Tift?^ der aantimmering. ^{^iK^takii, En zal al 't geene dese memorie van JJdJS w^dïrVr-' raena&ie aangaat, in bet eerste jaar, nevens ^eo^oSingS?a.tTn de daar op gemaakt werdende aanmerkiu- tn ^&^3^n gen en vertoningen, apart moeten verhan- Th&£fffi™J$Z ddt werden en niet hy de brieven, op dal k,1^XhdenPenTengeindde alles met meer gemak kan berschickt of met 'arXregraXmiyk°eX£ nodige, nadere beveelen voorsien werden. ^^^0nTr^m«kni^ Voege nog tol nutte speculatie hier by

nm i«Hlm lr.tpo.ten. ^ ^ ym ^ mgMm Jer Indjasche

84

1755. J. MOSSEL

comploiren, lot aantoning wat yder last- post over alle dezelve komt te dragen.

En diend wyders tot narigt, dat uyt derzelver soldyen ouilrend vyftoq ten laste van Nederland jaarlyks slaan blyft. En tomede de h^r beiden Op dat men zoude weten, waar het

gestelde lyst, Ier demonstratie, ... „ . - • t » •

wat het volk, to Europeesen volk het goedkoopst te onderhouden IS

als inlanders» aan soldy en • , • *» „ i . * ,

randsoen 's maandelyks kon-t en Wat t SeWe de Coilipe KOml te Staan,

te kosten. . . . 1é. ■

laate ik daarvan mede een opstelljevo;gen, En moeten de Bengaal» verzeld van dat der inlandsche ditos, die

munsters reden geven, waar-

ÏÏTn^Mnt^ra^r °P sommige plaatsen zo hoog loopen, dat vry ho»rer lopen ais elders en mcn noode t0t derzelver aanneming diend

nvt wal <|ualinYatic zulks ■"VM ■■w«« i-

voon <i»myt. ^e treden en die weder ras af te danken.

Een gemeen militair kost aan soldy, enz., na aftrek van

ft opgeld, als hy 'smaands / 12 wint:

AAN

TE

's Maantls.

soldy.

koslgeld.

ryst.

arak.

Ambon

f »:-

f 1:10

/ 1:-

r—.

—

ƒ11:10

Banda

. 9:

—

.2:15

. 1:

—

. — :

—

-12:15

Ternaten

. 9

—

.2: 8

• —

10

• — :

—

11 : 18

Macasser

. 9:

—

.2: 5

. — -

7

• — :

—

• 11 : 12

Timor

. 9

—

• 1:10

. 1

—

.— :

—

.11:10

Java

. 9

—

• 1: 9

. —

7

• —

—

.10:16

Ccribon

, ' 9

—

.1: 9

. —

9

.—

—

.10:18

Bantam

• 9

—

.1:9

. 1

—

. —

—

.11: 9

Palembang

• 9

—

.1:10

. 1

—

• —

8

.11:18

Banjermassing . . .

. 9

• —

• 1: 9

. 1

—

. —

•12: 57,

Padang

i - 9

• —

.3: 67,

. —

10

» — :

—

.12:167,

Malacca

1 ■ 9

• —

.1: 9

• —

15

.—

—

• 11: 4

Ceylon

! • 9

: —

.1: 9

. 1

: —

.—

—

.11: 9

Cormandel

. 9

: —

• 2: 8

. 1

10

• —

—

. 12 : 18

Rcngale

; .10

10

• 7: 6

-» —

: -

.—

—

.17:16

Mallabaar

1 • 9

: —

.1: 9

• 1

: 7

.—

.—

. 11 : 16

Souralta

1 . 9

: —

.6: —

. —

._

• —

—

.15: —

Persia

! ' 9

: —

■ 3:-

• —

: —

.—

—

.12: —

Caap

1 . 9

: —

• 1 : 87,

. —

:M7.

• —

—

.11: 3

Batavia

! . 9

: —

. 3 ; 10

. —

:14

• —

:14

.13:18

1755. i. MOSSEL.

85

AAN

's Maands.

soldy.

kostgeld.

ryst.

De Clirislenc inlanders Ie Batavia

kosten

f7: 4

f 1:16

A— —

f9:-

1 Tweede verband

• 9:12

• 1:16

. — : —

.11: 8

De ooslersche militairen kosten

over al .*

• 7: 4

-1:16

. 1: —

.10:-

Dog Ie Batavia

• 7: 4

• 7: 4

• 1:16

• 7: 6

::;:

• 9: —

lo Bengale genieten deze mede.

.14:10

waartoe zonder qualificatie schynt

getreden en waar van reden

dient gegeven te werden.

Eiiropeese matlrosen kosten op

de reysen

• 9:-

• 5: 3

.— : —

.14: 3

He Moren te Batavia genieten

overal

• 7:10

•5:127,

.— : —

.14:127,

Randsoen op de reysen in Indien.

• 3: —

. — : —

•10:10

Ter Bataviasche rheede en aan

de wal

• 4:13

• 7: 6

» _ » __

-12: 3

Dog in Bengale mede

.14:16

Waar van, als boven, reden ge-

geven moet werden.

Het plan der militie ei

i arthil

eristen,

door vo

orschreve

schikking eenige verandering ondergaan hebbende, laat ik hier volgen een nieuw plan, geschikt na de voorgaande be- palingen.

86

1755. J. MOSSEL.

INFANT E RY.

3

a

1

e

<

&

il

3 o»

Brigadier

(iOllonel

Lieutenant col- lonel

kopp.

I

I 1

I

1

kopp. kopp. kopp.

i I

Majoors.

1:

i

I 3!

I

waar onder 1 1 grootmajoor.

Capilains I

Capitain-lieute-

nants

Lieutenants Vendrigs . . Sergeante. . Corporaals. Soldaten en tam

boers

61 4' 1 I

i I

3i 3; li 1

! i i 121 9 11 1

24 18 4

I i 72 60; 20

4

16

kopp. < kopp. i kopp. ! kopp. i kopp.

108i 108; 53 1 45

I ' '

1

1

3

13

36

2170 2190 574 1517! 429

2400 2393 654 585

484

kopp. I kopp. i kopp

1

1

1

5

4

17

15

47

40

89

i

I

10 9!

20 i 18 9 3

I

478 1004i 295 ; 266 , 90' 32

54011168

331 300 , 104 36

1 3

32 36

Buylen nog een corps de reserve tot Batavia, op desselfs buyten p< recruleering der battaljons, etc. bedragende met d'oflicieren oen getal van I Des in alles 13100 manschappen.

1755. J. MOSSEL.

87

GAVALLERY.

1.1 ! f

i ,3 I -2

s

1

' 1

lil

e 15

1

i i

tSJ i

3

2

d

o

ï

2

s E

1

i i^ kopp kopp. kopp.

kopp. i kopp.

kopp.

kopp.

kopp.

kopp.

kopp.

kW.

i

1

Majoor

1

1

i

i

1

Ritmeester . .

1

2

3

!

i

; Capitain-lieu

1

1

tenant

1

1

5 Lieutenants. .

3

1

3

7

1

1

• Sous-lieute-

|

!

| nanls

' 3

1

3

7

1 1 1

i

23 1 Cornets

1

1

Wagtmeesters

6

2

9

17

1 1

1 1

15

Trompetters.

3

1

3

7

2 2 2

i

39

Corporaals . .

6

2

18

26

4 4

4

2

1

1

100

Ruyters en

n 12

12

4

4

2

1

321

tamboers. . .

152

29

249

430

3 24

24

7

6

4

2

635

i

175

36

289

500

1 418 357

356 1 106

70

100

12

9598!

1 462 401 400 j 120

81

107

15

10739!

i 1 zee. lot versterkking der schepen,

I*.

aflossing der guarnisoenen en

88

17b5. J. MOSSEL.

.2

2

SL

È

'S

3

e

sp

2

B

2

Majoor

Capitain-lieulcnanl .

Lieutenanl

Extra lieatenanls. .

Ordinaire vuurwer- ker

Extra-ordinaire vuur- werker

Bombard iers .....

Cannonicrs

Timmerlieden, zoo Europeesen , als inlanders

Kuypers ,

Corporaal handlan- gers

Handlangers . ...

Mooren

Corporaal mineur.

Mineurs

1

4

40

20 6

2

40

30

1

6

1

3

21

6

1

62

12

154

1755. J. MOSSEL.

89

l

1

1 1

s

c S

B O

C

s

%

E

«0

5 2

3

.3

1

B

s

<

^

£

J3

O

o

o

£

SS

&

p2

£

1

1

1

1

1

1

1

3

1 1

1 1

1 1

1

4 3

I 1

1

1

4

1 1

1

1

4

6

1

1

1

4

13

1 10

9

8

38

20

17

1

8

1

2

6

55

i 2

3

3

13

8

8

1 1

1

1

4

1 2

2

21

16

15

72

40

42

6

26

2

4

20

140

139

226

90

1755. J. MOSSEL.

D 1

Aantal

Soldren

Randaoenan en kostgelden, or- dinaire

Onkosten, ordinaire

   extra-ordinaire.  .  .  . 

Tinuneragie, reparatie en for- tificatie

Onkosten van lyf-eygenen. . . .

Hospitaal

Onkosten Tan schepen

chialoupen en mindere vaartuygen

Reekening van condemnatie en confiscatie

Scbeeps-soldyen

Inlandsche dienaren, maandgel- den

Reekening van scbenkagie. . .

«B

B

L

e

1

c

<

ja

X

2

3

i

SB

cc

t

m "5

35

e |

ZZ

E 1

900

800

700

KOO

1873

478

lil

368

180

guld. 97000

43000

22000

3000

2000 1400 2100 «000

5000

2000 4000

10000

guld. guld. o11'**- - guW-

I 82000 73000 90000, 197800'

44800

I

i

I

i

4700

30000 37000i 716001 23000

i ; i i :

Ijl

9800 82001 lOOOo! 70800' 62301 1300

i I : : i

1000 4000, 3000 2000 10J0 —

guld. | guld.'l guld. , «ruilt.

i i '

32200: {0300 ! 38000 . «9000 I

I 138001 11300

I

3300 3000 «000

I

I

20001 2000; 3000 3000 2000 1 300' 2000 J 1000

13001 1600! 2000' — 1400| —

9001 3000

I

I

2700 23001 «OO1 3800; 1I301 300 ! 800 1 600

10001 1000 lOOOi 13000' 20001 1000 3000

» I I

| i i ' | i

3000 60001 8000 lOUOOJ 10000 2000

I , l ! ' !

7000

[ ! i

2300 1200! 700' *000 1000

1000

• , 300

1000

20001 14000

191300' 133000ll44300

lOOÜl

2000! 1000

I

; —

; —

i

l 1000

1

1 3600

. —

1 1

| 1000,

1 1

! -

o'lOWOö' 20300»

i61000!38000o!i0*)00' 20300 ■ 64000 I 30000 ' 3

1755. J. MOSSEL.

91

v

■ £

i

e

, 8

t

6

2

1

r

i

f S

5

•3

1

j

7»

i

2

1

1

M

ni

50

40

—

il

| 347»

716

*»

6i»

144

1i4

906

11790

.•i-ti gukl. guM. giild. jruM. i guld. piild. Kllltl- K^ld. iruld. ■ guld. guld. jjuM. «W 7000 500 - - 373000 87300 33900 71600 18800 17000 II 14100 1402300

»*>• 30UO 16000 *

i3i0»!l34800| 30400! 18330] 31800' 160001 11000' 33000; 6807X0

» tVO 40UO , 10800 ] 16300 , 9000 iWO — 1000 —

1 !

90800 384001 16700 38700. 18600 8000; 17000 431430

13300 - ; 10600 4000! 1000 - 9000 60600

I

, IHQO —

300

ÏOOO1 17400' 16700' 9000' lOOOO1 3000

*« — — —

KOU — 4*100 —

uw looo

• '  17100     36001     1000 

I

i ■ I

800116000; I0200;100000

6O0O

4000 1100 -

11900, 13000 -

i . . i '

4S.'00 19300 14000 16000 13000 -

I

I

— 10000 i

• I

3000 1000

I

13000 90400

30000 43400

4400 499X0

130000 433100

15000 193400

1300 13400

11000 6000; 10000' ISOO! 3000 - 13000 1 73300

I I ,

I I

17600, 10300 167001 13300 8900, - -

I

111800

' 78000 HOOO 7400 3W30 3000 11000 8000 — | 170430

J L_ J L ■ -' ■

I

• !*V0 13000 8^000! 16300 !H10009Q15O01600O0,3O13O0!l3l0O0 H1B00 31()^

92 1755. J. MOSSEL.

J^iftbK'SA A,s nu dc ÖaUviase menage mede in Z^J^JmlnSr^ff9^ bepaalde ordre zal geschikt wezen, mag SeT»™^ raen rekenen op meer dan twee millioenen

'sjaars over ie gaaren; en, zoo men, na eenige jaren door den anderen, voor extra- ordinaire gevallen en verliezen de helft vermis hei niet wei doen- detraheert, zal 'er nog tien ton en meer

lyk is om, volgens de oude °

ordir, iw dubbeid giuii ot- »s;aars zuiver resteren, daar 'er inde

furiën steeds aan handen te *

^mSLTSSjSJZ cer8te tien Jaren dezer eeuw in lndia &3d&rlSK '8iaars f 13834*2

?.VXC %£ Z in de volgende . 1060027

handen zyn na rato van het HpmIi» » 17fi7Q6l

daar geplaatste canon. * * <*erat * * /O/OTl

» » vierde » 2583944

veragtert en alleenig in de

vyfde, te zamen by » 15885440

nadeel, waar onder een afschryving van En geiyk ook d« uytewie 56 ton, maar f 1247702 in de jaarcu

noodnfcelykhejt mede brengt, ' 4

dat heiafdaarpehrurktwer- 1744 1745 1748 en 1749 bevordert zyn.

dend canon precise tweemaal *

sjaars oi\e <m daaea maan- Blvvende aan het welbehagen der heeren

en een» werde aJfeeschotm, J °

fetiform de oude ordre, en Meesters, of ze de zaken op dezen voor- zal men lulks ook zonder * ■

het minste wriuym op aiie schreve voet gelieven te laten dan wel

d> buyten comptoiren moeten °

obse^eereneohejtyseremet andere en betere ordres te stellen, die

teer en oly onderhouden.

met plaisier zal ontmoeten.

13 Mei. Bevestiging van inlandsche officieren te Batavia in het bezit ex officio van zekere Compagnie'* lan- derijen.

Zij behielden die landen »ter betere culti veering derselve en •tot onderhoud van haar en haar volken*'.

Leenbrieven werden daarvan uitgereikt voor hen en hunne opvolgers.

Ieder hunner moest van die landen «hare quota" aan de Compagnie leveren.

De namen, ligging, grootte, enz. der bewuste landerijen zijn vermeld in een rapport van den Gecommitteerde tot en

.ïfc5. j. MossèL 95

over de zaken van den inlander,, opgenomen in extenso in de resolutièn der Indische Regering van 15 Mei 1755.

51 Mei. Reglement op de provisiên der dienaren van de O. I. Compagnie.

TITÜL I.

Van de comptoiren in 't gemeen.

§ 1. De respeclive cassiers zullen van alle penningen wegens maandelykse verslreckingen op ordonnantien, te weten van coelylonen, inkoop van materialen en andere benodigtheden tot dagelyks gebruyk en wat daar toe verder relatie heelt, genieten een half pro cento, dog alles ten lasten van den leve- ranlier of ontfanger der penningen.

§ S. Van den inkoop van kleenigheden ten dienste van d'eqnipagie, vertimmering van schepen, item zo wel voor de nodige reparatien en timmeragien als voor de gemeene werken en ordinaire consumptie zullen de administrateurs of werkbasen, een ieder voor zo veel zyn pakhuys of winkel betreft, genieten vyf pro cento of in overwigt, overmaat of geld van den leverantier, mits niets opbrengende voor minwigt of maat; dog op goederen, daar die vyf pro cento niet van genoten is, mogen ze vyf pro cento meer in reekening brengen, mits dat zy, by den opbreng van het verbruykte der invoegen vermeld gele- verde goederen, allesinls na waarheyd zullen moeten te werk gaan.

$ 3. Aan de gouverneurs zo wel als aan de directeurs, item de commandeurs en secunde personen in gouvernementen, Jirectien en commandcmenten, dog niet aan mindere opper- hoofden of dienaren zal het vry staan, 't geen zy tol buys gebruyk benodigt zyn, uyt 's Comp0 pakhuysen te mogen laten halen, mits boven den inkoops prys betalende 50 pro cento advaus, in zo verre de vaderlandsche wharen betreft, en 50

94 1755. J. MOSSEL.

ten hondert winst op de Indische, speceryen uytgesondert, mits daar van matig gebruyk maken.

§ 4. Aan de respective administrateurs en pakhuys-mees- lers of schepelingen buyten Batavia zullen zodanige minder- heden werden gevalideert, als by hel generaal reglement uopens dVschryvingen van den 15cn Augustus d'anno 1752 en de «laar op gemaakte am pi ia tien geslatueert is, mits van den inkoop niets bevoordeeld is, dewyl dit een van beyde en niet lieyde Ie gelyk moet plaats hebben.

§ 5. De respective basen zullen nog voor spillagie mogen opbrengeu :

van 't verwerkte yzer dertien pro cento, • » staal en loot agt pro cenlo,

» • koper vyf pro cento,

mits dat het gemaakte werk door gecommilteerdens gewogen werd.

§ 6. De hoofdgebieders en d'equipagemeesters op de re- speel ive comptoiren, van waar de schepen naar Batavia of eenige andere Indische quartieren mogten werden gesonden, zullen voor haare particuliere reekening in een schip van 150 voelen mogen afschepen twee en in een van 156 voeten een en een halve last, mitsgaders in een schip van 130 voeten een last aan zuyker, ryst, arak en alle andere producten des lands en arliculen van negotie, die gepermilteert zyn, met die faculteyt om, in 't retour der schepen van de volgende te noemene lywaat comptoiren, voor ieder last, welk invoegen voormeld gepermitteerd is, te mogen afschepen, als: van Cormandel een pak ter grote van 10 corgies salempoeris en uyt Bengale en elders (buylen Souratta, item zodanige comp- toiren, daar de negotie van lywaten aan de Cornp6 blyft) twee packen van gelyke grol e, alles egter onder zodanige restrictien, als vermeld slaan by de alhier g'affigeerde en na alle comp- toiren afgesondene ampliatie op het reglement van den jare 1743 nopens de bagage van de zeevaart, de dato u££^ 1745, en het naderhand g'emaneerde placcaat wegens den vervoer en aanbreng van lywalen de dato 29 Maart 1754.

l7f)Fj. J. K'O'ISCA 9B

T1TIIL II.

Van Amhoina.

§ 1. De Iwee eerste niinïslers len desen gou ver nemen te zullen genieten:

van den verkoop der lywaten en andere goederen, die by publicque vendtilie verkogt werden, vyf pro cenlo voor 't in- slaan der penningen, de eerste twee en de andereeen derde;

item te zaroen twintig pro cenlo overwigt op d'ingesanield wenlende nagulen, mits inkoops prys aan de Conip6 leverende.

§ 2. De verdeeling van het cento zal involgender wyze geschieden : den gouverneur 40

• secunde 12

• capitain militair 4

» lieutenant • 2

de Heutenants en vendrigs 2

't hoofd van Saparoea 7

. • Hüa 7

den fiscaal 6

't hoofd van Haroeko 5

» • Laricque 3

» » Boero 2

Op het hoofd comptoir: den secretaris van politie, soldy boekhouder, cassier en

winkelier, leder % dus 8

den resident van Manipa 1

Drie boekhouders ten hoofd-comploire, als: 1 secretaris van justitie, zynde teffiens eerste clercq van

politie ! 1

1 negotie overdrager, teflens zynde secref&ris van huwe-

lykse en kleene zaken 1

1 sokly overdrager, lefleos zynde secretaris van de wees- kamer 1

te zamen 100

96 1755. J. MOSSEL.

TITUL III.

Van Banda.

§ 1. De twee eerste ministers ten desen gouvernemenle zullen genieten :

van den verkoop der lywaten en andere goederen, die by publicque vendutie verkogt werden, vyf pro cento voor 't in- staan der penningen;

en te sameg seven pro cento overwigt op d'ingesameld werdende noten-muschatcn, mits ten inkoops pryze aan de Cornp6 leverende.

§ 2. De vcrdeeling van het cento zal in volgender wyze geschieden :

den gouverneur 42

» secunde 14

» capitain .*. 4

» capitain-lieutenant 2

de lieutenants en vendrigs 4

het hoofd van Poelo Ay 8

den fiscaal 8

't hoofd tot Wayer 5

den secretaris van politie 3

» guarnisoen boekhouder 5

» resident van Ourien 5

Vier boekhouders in employ, te weten: 1 eerste clercq van politie, tellens secretaris van justitie, 1 negotie overdrager en cassier, 1 soldy overdrager en dispencicr, 1 winkelier en secretaris van huwelykse en kleene zaken,

4 boekhouders a een en een half ieder of te zauien G

• Sommeert TÖÖ

§ 5. Op d'afgescheepte noten zal voor indrogin? ses pro cento mogen werden afgeschreven en van het geen daar üyt resteert, zal onder deselve restrictie, als § 1 van 't overwigt is gesegl, d'eene helfle komen ten voordeclc van den gouverneur

1755. J. MOSSEL. 07

en d'andere helft van de geene, onder wiens bewaring en admi- nistratie deselve tot op den afscheep na Batavia geweest is. § 4. Den hoofd-administrateur, benevens de hoofden van Lonlhoir, Poelo Ay en Wayer zullen, ten opsigte van de by ieder derzelve ingesameld werdende foely en noten, mogen opbrengen 't volgende, als:

Toor 't onlfangen, aftrappen en berottingen van een heele of halve sockel f — : 12

■ den afscheep » — : 6

» hondert sockels een p9 guinees gemeen gebleekt

tot 't inwinden der briefjes en knoppen, item

een pond zegel-lak, » ieder sockel een mat, met 12 pro cento voor

het stucken trappen, als mede vyf bossen bind

rottings van 50 pa ieder tot het oinvlegten, »• 'l onlfangen en kalken van 1000 ft noten..'.. » — : 8 » 't guarbuleeren van 1000 ft noten.: » 3: —

■ 't afscheepen van 5000 ft noten » 2: 8

» 't verbranden van 1000 ft noten » — : 8

• 't kalken van 1000 ft noten een ton kalk.

% 5. Waar en boven 't opperhoofd van Lonthtir zal genieten :

voor 't houden van een orembay en daar toe benodigde slaven 'sjaarlyks ƒ120, waar voor ook 't orembays huys buy ten 'sComp* kosten moet gehouden werden;

by 't lossen van goederen of randzoenen, voor 't comptoir aangebragl werdende, voor een last zwaarte f 2 : 8, waar toe hy ook de vaartuygen moet besorgen;

voor 't witten, pleysteren, s war ten en schoonhouden van 'sComp9 gebouwen f 60 'sjaars;

voor de bamboesen tof dagelyks gebruyk, f 56 in 't jaar;

en voor 't opregten van een wagthuys op Batoe Hollanda tot logies van 't volk, dat op d'aankoinende scheepen past, Jmy ten nog 1000 p' adappen, die de Comp* verstrekt, f. 24.

§ 6. Insgelyks zal het opperhoofd van Poelo Ay mogen opbrengen :

voor het houden van een vaartuyg en de daar toe benodigde

riAEAAT-BOEI DEEL Til. 7

98 1755. J. MOSSEL.

slaven, elc, /' 192, en daar voor ook 't oreinbays-huys buyten lasten van de Comp* moeten houden;

voor 't lossen der goederen of randzoenen, voor 't comptoir aangebragt werdende, 't last swaarte/*2:8, mits de vaart uygen daar toe besorgende;

voor 't witten, pleysteren, s war ten en schoonhouden van 's Conip* gebouwen, even als te Lonlhoir, f 60.

voor de bamboesen tot dagelyks gebruyk f 36 'sjaars;

voor 't opregten van een wagthuys aan de west-klip tot logies voor 't volk, even als te Lonlhoir, buyten 1000 p* adappen, f 24 'sjaars;

voor het onderhouden der watergaten en 't schoonhouden der regenbacken 'sjaars f 36.

§ 7. Den resident van Wayer zal, volgens het gespecificeerde onder § 6, almede genieten:

voor het houden van een orembay, even en onder deselve mits als die van Lonthoir, f 120;

voor bet lossen van de goederen, etc, voor 't comptoir wer- dende aangebragt, mede f 2 : 8 voor een last swaarte, mits de vaartuygen besorgende ;

voor het wit tin en schoonhouden van 's Cornp' gebouwen f 36:

voor bamboesen tot dagelyks gebruyk f 24 'sjaars.

% 8. En den resident van Ourien zal mogen opbrengen:

Yoor 't witten, pleysteren, etc, van 't fort / 24 in 't jaar;

voor bamboesen tol dagelyks gebruyk f 19:4.

§ 9. Voorts zullen de commissianten, die 'sjaarlyksna de zuyd-ooster en zuyd-wester eylanden gaan om de visite te doen, tot goedmaking harer onkosten genieten:

op den verkoop van lywaten vyf en op inkoop der goederen en slaven mede vyf per cento; ook, wanneer de geéyschte slaven voor de Comp'' ingekogt zyn, nog ieder drie a vier stuk voor hun zelven mogen mede brengen;

mitsgaders goederen, waar in de Compc niet handelt, over en weder mogen voeren, buyten prejuditie van de zelve.

§ 10. Den secretaris van politie zal voor het inschry ven en

1755. J. MOSSEL. 99

quileeren der passen van de burger en inlandsche vaartuygen mogen vorderen: •

voor een groote pas 12 en » » kleyne » 2 stuyvers.

§ 11. In stede van hel geen den gouverneur uyt de inkomende regten bevorens tot onderhoud is toegestaan, zal hy voortaan daar uyt f 240 's raaands voor tafel-geld genieten.

§ 12. En voor het opsigl over de zaken en gelden van de Wees-kamer een half pro cento van de intressen der door dat collegie uytgesette capitalen.

TITÜL IV.

Van Ternaten.

§ 1. De twee eerste ministers zullen in dit gouvernement mogen genieten :

van den verkoop der ly walen en andere .goederen, die by publicque vendutie verkogl werden, vyf len honderl voor 't iustaan en de risico der penningen;

een pro cento van den insaaoi van goud, te verdeelen by den gouverneur en insamelaar. ~

§ 2. Daar en boven zal den gouverneur, tot defroyement der vorsten, jaarlyks genieten f 2400.

§ 3. En den secretaris van politie;

voor de groote passen f 1:4, » • kleene » • — : 6.

TITÜL V.

Van Macasser. i § 1. De twee eerste ministers zullen ten desen gouverne- roente genieten: van den verkoop der ly wateu, enz., die by publicque vendutie

399185

iOÓ Ï755. J. MOSSEL.

verkogt werden, vyf pro cento voor de risico van 't geld, blyvende de wanbetaling voor hare rekening.

§ 2. De gouverneur zal boven dien, tot goedmaking der onkosten by de receptie van de inlandsche vorsten en groten, 'sjaarlyks eenmaal genieten drie duyzend guldens, zonder dat tot zodanigen eynde eenige pfovisien of andere noodwendigbeden ten lasten van de maatschappy zullen mogen gebragt werden.

§ 3. Van de overmaat der granen moet de Comp* voor een ganting een en een quart ganting van 7% £ werden goedgedaan en uyt het meerdere quart de daar op vallende spillagie gevonden, mitsgaders 't overige onder den gouverneur, hoofd-administrateur en dispencier gepartageert werden, zonder dat den laasten eenig minmaat zal mogen opbrengen.

TITÜL VI.

Van Javas Oost-cust.

§ 1. Aan de dienaren van de pen in 't gemeen werd toege- staan vyf ten hondert van de verpagtingen der zee-tbollen en wat dies meer zy.

§ 2. Zullende de verdeeling daar van in volgender voegen moeten geschieden: den gouverneur zal van 't hondert genieten

• hoofdadministrateur

twee kooplieden

vier onderkooplieden

den translateur

het opperhoofd.

de secunde

» soldy-boekhouder en scriba

» translateur

het opperhoofd . . de administrateur

» fiscaal

• translateur . . .

§V

se

*> 30

1 1°

S 10

<8 8

... 2

« 10

si 6

£g 2

... 2 ..•. 10

M *

... 5

... 2

2

1755. J. MOSSEL. 101

§ 5. Den gouverneur zal daar en boven blyven behouden het geene de gesamentlyke strand regenten aan denselven con- iribueeren, len bedragen van een duy$end seven hondert en dertien Spaanse realen.

§ 4. De bysondere voordeelen van de residenten der onder- horige comptoiren, Tagal, Damak, Joana, Rembang, Japara en Grissee, zullen beslaan in 't geen ze door menage en een goed overleg zullen kunnen overhouden van de volgende articulen, als:

1° van de gepermitteerde 100 ft overwigt op de coyang ryst, die voor de Compe ingekogt werd na het gearresteerde by resolutien van den 30eo November 1747 en 9" Juli 1754, dewyl op de granen geen verlies mag werden opgebragt; 2° van de gestelde ƒ5 voor alle de ongelden, op den afscheep van ieder last van dien corl vallende, en de verdere bepaalde ongelden en vragt-lonen; 5° 't expeditie-geld van de passen, mits niet meer als 't zegul, dat tot zodanigen pas werd gebruykt, bedragende, blyvende egter de passen van Tagal en Rembang na de overwal pp vyf ryksdaalders.

TITÜL VJI.

Van Banjermassing.

§ 1. Den resident zal van d'ingekogt werdende peper genie- ten vyf pro cento.

TITÜL VIII.

Van Timor.

§ 1. Het opperhoofd deses comptoirs zal, in stede van het geene bevorens van den thol der in- en uytgevoerd werdende goederen, tot goedmaking zyner kosten genieten eens 's jaars twee duysend guldens.

102 1755. J. MOSSEL.

§ 2. Van de lywaten, die aldaar per vendutie omgeset werden, zal het opperhoofd voor de risico van 't geld, nevens zyn tweede, genieten vyf ten hondert, waar van twee derde voor den eersten en een derde voor den tweeden.

TITUL IX.

Van Japan, enz.

TITUL XIV.

Van Sumatras West-cusf.

§ 1. Den commandeur en beyde de administrateurs zullen, wegens de aan de Padangsche cooplieden gefieert werdende koopmanschappen, mogen genieten vyf ten hondert, ieder in een eguale portie, mits instaande voor het inkomen der pen- ningen; dog, by aldien den eerstgemelde daar in verklaard geen deel te nemen, het geen aan zyne keuze werd gelaten» als dan zullen de beyde administrateurs 't zelve egualyk partageeren.

§ 2. Onder die zelve conditie zal den resident van Poelo Ghinco genieten vyf pro cento van de door hem gefieert werdende goederen aan de kooplieden.

§ 5. Den resident van Baros zal van de door hem ingekogt werdende eerste zoort bensuia en camphur vyf ten hondert mogen afkorten ten zynen behoeve, mits instaande voor de deugd.

TITUL XV.

Van Bengale, enz.

Dit reglement trad in werking op 1 Maart 1756.

1755. J. MOSSEL. 105

2 Junij. Aankoop van rijst te Cheribon van Regerings- wege.

By een brfefje door den Cheribons resident, Ingerssen, te kennen gegeven zynde, dat zo wel aan de kooplieden en Chineese officieren, als de lommongongs en den regent van Indramayoe, ingevolge de ordre deser regeering geld gepre- senteerd hebbende tot het leveren van de helft der rysl tegens rd* 16 de coyang, geen eene derselve daar toe had willen resolveeren, als voorgegeven hebbende daar toe niet in staat te zyn dan met baar uyterste ruine, het welke hem dan hadde doen resolveeren, na d'ordre deser regeering, de vaart te sluyten en ordre te stellen om van de nieuwe, uytgaande ryst de helft in 'sCoinp8 pakhuysen te leveren tegens de voormelde prys van rd8 16, met voornemen orn daar by tot nadere ordre te conlinueeren; zo is, nadien hier uyt ten vollen consteert, dat het niet wel doenlyk sal wesen dat graan tegens de voorsz. oude prys te bemagtfgen, goedgevonden den voormelde resident te qualiGceeren om voor dit jaar de ryst tegens rd* 20 de coyang te betalen en daar en boven te gelasten de vaart weder open te setten om op dusdanigen wyse de Compagnie zo wel als de gemeente alhier te gerieven.

5 Junij. Bepaling, dal op eiken Woensdag, des morgens, de ^ordinaire rollë' van den Raad van justitie te Batavia gehouden zoude worden.

Zulks had ook in 1730 plaats gehad, maar sedert was de rol gehouden op Dingsdag.

De wijziging stond in verband met het bepaalde op 12 Junij 1755 en de noodzakelijkheid, dat de President van den Raad van justitie ook de vergaderingen van den Raad van Indiê moest bijwonen.

De Raad van justitie kwam door deze verandering in conflict niet het Collegie van Schepenen, dat ook «sedert een korte »tyd" op Woensdag vergaderde, maar de Raad stoorde zich

104 1755. J. MOSSEL.

hieraan niet, overwegende, dat »de preferentie in cas subject «deesen rade niet kan werden bedisputeerd".

6 Junij. Maatregelen ten aanzien van Europeesche, te Batavia en elders omzwervende jongens (^zogenaamde iputters of boodschapgangers").

Met de schepen der Compagnie kwamen jaarlijks een »con- «siderabel getal" van die jongens uit Nederland te Batavia, die, hoewel ƒ 5 a f 7 per maand van de Regering loon trek- kende, voor haar bijna niet van nut waren, »in tegendeel in »de weg lopen en allerhande guyleryen bedryven".

De Opper-equipage-meester stelde daarom voor ten behoeve van een 30tal hunner op de equipage-werf eene school op te rigten, ten einde hen voor te bereiden om, hetzij tot zeelieden, hetzij tot ambachtslieden, naar hunne keuze, te worden opgeleid.

Zij zouden in twee ploegen worden verdeeld, van welke de ééne onder de loots vóór de woning van den Opper-equipage- meester de wacht zoude houden om boodschappen te doen, en de andere naar school zoude worden gezonden.

Zij zouden van een » gering kleedje" worden voorzien en in het huis aan het Vierkant «gespysigd".

Als tegemoetkoming in de onkosten, boden de Opper-equi- pago-meester en de Boekhouder van het equipage-kantoor aan afstand te doen van hunne inkomsten wegens «afgaande en «aankomende particuliere brieven", onder voorwaarde, dat «een stipte ordre daar op mag gestelt worden, dat gemelde •particuliere brieven behoorlyk aan 't post comptoir besorgt «werden, om daar aangetekent te werden en vervolgens door »de jongelinge, volgens notitie, die haar ter hand gestelt sal •werden, met de ordinaire prys daar toe gestelt, ter plaatsen, •daar se behooren, te besorgen".

«Naar welke verrigting de penningen daar van, volgens even «genoemde lyst, by het post comptoir te laten incasseren en «voorts alle maanden rekening te laten doen, 'tgeene alsdan t'sjaarlyks tusschen 5 a 400 ryksd* kan opbrengen".

1755. J. MOSSEL. 108

Overwegende, dat de «geproponeerde middelen zeer Teel apparenlie hebben van aan het oogmerk in desen te zullen voldoen en dat het een en ander, mits de menage in allen deele betragt werd, de Gompe zeer weynig kosten sal, is goed- gevonden al het daar by voorgestelde, zo met *betrecking tot het employ der gedagle jongens als derselver educatie, te amplecteeren en gemelde commandeur te gelasten het een en ander, volgens zyne gedane voorstellen, ten eersten werkstellig Ie maken, mitsgaders daar toe de nodige schryf en cyffer gereetscbappen , etc. 's Comp8 wege te laten verstrekken , mits het bedragen van dien niet komen te lopen boven de f 1000 inkoops 's jaars".

6 Junij. Toekenning aan de Diaconie te Batavia van het bestuur over het land Tji-manggis.

Zulks hield verband met het bepaalde op 13 November 1753.

De Diaconie mogt op dat land plaatsen «zoodanige arme 'ifilanders, als van desjtoe onderhoud versoeken, ofte al zulke »vrygewordene Christen lyfeygene, als aan de Diaconie komen »Le vervallen, ' als ook de vrygegevene onchristen slaven, die «niet aan de kost kunnen komen".

Voor woningen dier lieden moest de. Diaconie zorgen, die zich wijders ter zake behoorde te regelen naar bet bepaalde op 13 November 1783.

10 Junij. Verlenging tot vier maanden van den termijn van het privilegie van parate executie voor de Commis- sarissen van de Bank van leeningt voor den Curator ad liies en voor de Secretarissen van de justitiële Collegiên, van Wees- en van Boedel-meesteren.

Zie bij 9 Mei 1785.

106 1755. J. MOSSEL.

10 Junij. Aanstelling van een majoor over de burger- kompagnien te Batavia.

Zulks geschiedde, «niet alleen om aan de biirgery wal •meerder achting by te zetten, maar ook om den heer coüonel •[lid in den Raad van Indié] daar door eenigermalen te sou- »lageeren omtrent de moeyte en het opsigt, dat tot het •houden van een goede ordre omtrent deselve genoegsaam •op zyn Edele alleen is aankomende".

De majoor kreeg rang naast oud-Schepenen.

17 Junij. Reorganisatie van het ambtelijke personeel, aan den Gouverneur- Generaal speciaal toegevoegd.

Door den heere Gouverneur Generaal gesproken zynde om 't getal der suppoosten, op zyn Edelheyds comptoir dienst doende, op een vaste voet te reguleeren, zo is verstaan de- selve, buyten zyn Edelheyds geheymschryver, permanent te bepalen op een onderkoopman en vier pennisten, mitsgaders de overige, thans daar bescheyden zynde, elders te employeeren.

19 Junij. Last op de buiten-kantoren bij hunne eischen van geld bekend te stellen, *hoe veel voor elk sor- •tement van lywaten, zo voor Nederland, als den »Indiaschen handel, item tot den inkoop van peper of •eenige andere goederen werd gevordert".

De Regering wilde de verzendingen van contanten daarnaar regelen.

19 Junij. Vernieuwing van den last op de buiten-kan- toren »haar uyterste dcvoir aan te wenden tot het »aanqueeken van werk- en ambaglslieden uyt de kinderen *der inlanders of soldalesque9 dan wel slaven-jongetjes".

De Regering besloot bovendien, >ten eynde zulks te meer

1755, J. MOSSEL. 107

door haar sal mogen behartigt werden, voortaan van hier, ingevolge de ordre der heeren Jfeesters, geene Europeesehe ambagtgesellen meerder derwaarts te senden, maar hare eys- schen van dergelyke werklieden onvoldaan te laten, zonder dat egter daarom de fortificalien en gebouwen niet behoorlyk souden werden gerepareerd dewyl men, in cas dat het contrarie bevonden werd, den gouverneur of ander opperhoofd, die zulks versuymt mogte hebben, zal doen impendeeren en dragen de kosten, die in 't vervolg daar aan sullen werden besteed".

26 Junij. Bepaling, dat *de Commissaris rolle" van den Raad van justitie te Batavia, in stede van op Maandag, des Dingsdags morgens zoude worden gehouden.

Naar aanleiding van het bepaalde op 5 Junij 1755 hadden Schepenen hunne vergaderingen op Maandag vastgesteld en zouden dien (en gevolge »in hunne besoignes notoir niet weynig •g'incommodeerd" worden door » het gewoel en gestommel van •de dikwyls op zodanige rol-dagen gehouden werdende vendu- Uien" door den Secretaris van den Raad vau justitie.

Ook zouden de procureurs »niet gevoeglyk kunnen vaceeren •ten respecte van de recollementen".

1 Julij. Wijziging van het reglement van 15 Augustus 1752 op het afschrijven van onderwigten en *minder- •heden'.

Tot ampliatie van het generaal reglement nopens de afschry- vingen van onderwigten en minderheden, zo te deser hoofdplaats als op alle comptoiren van India, de dato 15 Augustus 1753, is verstaan nog 't volgende te statueeren, als:

Eerstelyk: dat op de peper, van wat zoort die ook zy, eenelyk sodanigen onderwigt zal werden ge valideert, als by voorsz. reglement, artieul 1, pag. 4, is bepaald geworden.

Ten tweeden : dat de onderwigten op de Caabse bonen, gort

108

1755. J. MOSSEL.

en erwten gullen mogen gereguleert werden als die van de

tarwe, vide articul 1, pag. ^. Ten derden: dat te Souratta aan den pakhuysmeester op de

volgende articulen, niet meer zal mogen werden gevalideert als:

binnen 't jaar en boven 't jaar

op de camphur 1 perct0 1 Va perc*0

zyde 7a " l

muscus */a •• *

casiela 2 » 3

potasch 2 » 3

cauris 2 • 3

valse paarlen 2 » 4

poroelyne schotels, pie- ringen, etc 2

glase coralen 2

salarmoniac 2

geconfy te gember 2

Ten vierden: dat op de amphioen

boven de 2 percent aan minwigt sal mogen werden gevalideert;

en laastelyk of Ten vyfden: dat by aanbreng van salpeter van Patna op

Hougly, voor versmelting, zo door het nat werden dersacken

als andersints, drie percent zal werden gevalideert.

7 Julij. Vervanging van de looien penningen, bedoeld bij de resolutie van 21 Julij 1730, door perkament e briefjes.

0e kampong-hoofden »zoo omme en buyten deze stad [Bata- »via], als ten platten lande" hadden naamrollen vervaardigd van hunne «onderhorige volkeren, boven den ouderdom van 12 jaa- »ren", waaruit o. a. bleek, dat van 19720 »coppen" slechts 2815 in het bezit waren van »loode chiappen".

Zij klaagden over de bepaling, den 13den December 1754 gemaakt, ten gevolge waarvan zij de looden penningen van overledenen en van vertrokken personen maandelijks aan den

binnen of boven 't jaar

e Patna in Bengale niet

1756. J. MOSSEL. 109

Gecommitteerde tot eu over de zaken van den inlander moesten inleveren, eene bepaling, wier nakoming zij onmogelijk noemden.

De regering bepaalde daarom, dat voortaan gratis perkamente briefjes zouden worden uitgereikt, vermeldende den naam, de woonplaats, den ouderdom en de »statuure" van den houder, alsmede den naam van zijn boord.

De inlandsche kapiteins zouden die briefjes uitreiken, welke ieder houder in een houten doosje of stukje bamboe steeds bij zich moest hebben »om ten allen tyden,* wanneer 't gerequi- •reerd werd, te kunnen vertoonen".

14 Juli). Bepaling, dat de commandanten van ter reede Batavia aankomende', Engelsche schepen, op hun woord

. van eer moesten beloven, geene dienaren van de Com- pagnie te zullen ronselen of vervoeren.

Zulks gebeurde geregeld, hoewel de Engelsche schepen » aller* »Iey beleefdheden en gerief' van de zijde der Indische Regering ondervonden.

Wederkeerig gaf die Regering de verzekering, dat »men •alle degeene, die zig van haare [Engelsche] natie in de dienst •van de Gompe zullen tragten te begeven, ten eenemaal van •de hand zal wyzeu".

28 Juli). Verlenging met een jaar van het octrooi der Padangsehe handel-societeit.

Gereflecteert wesende op de gedane instantie der Padangse ministers by brief van den 23eD April passato, ten eynde het octroy der geprivilegieerde handel sociëteit aldaar, dat volgens bet g'arresteerde by resolutie deser tafel van den lleD Julyde anno passato, op ordre der heeren Jtfeesters by generale mis- sive van den 8'° October 1753, eenlyk voor een jaar ofte wel tot nader te ontfangene ordres van haar Edele Hoog Agtbarens is verlengt geworden, weder de novo voor eenige tyd mogte werden geprolongeert ; zo is verstaan, alvorens ten dien opsigte

110 1755. J. MOSSEL.

tot een finaal besluyt te treden, het goedvinden van haar Edele Hoog Agtbare af te wagten en dus het gemelde octroy nog voor een jaar te prologeeren, contrarie de sentimenten van den heer Directeur Generaal en den heer Raad-extraordinair, de Nys, als verklarende, dar, vermits die handel sociëteit niet als schadelyk voor de maatschappye konde werden aangemerkt, haar Edelens uyt dien hoofde van gevoelen waren, dat het octroy derselve hoe eer hoe liever en onaangesien het gedagte besluyt, op het welke men mogelyk binnen twee jaren nog geen antwoord konde erlangen, behoorden te werden ingetrocken en alle de aan die sociëteit verleende prerogatieven vernietigt en gemortificeert". Zie ook 11 Juiij 1756.

5 Augustus. Maatregelen in hel belang van de bosschen op Java.

In aanmerking genomen wesende, dat door het gedurig eys- schen van zogenaamde dubbelde windboomen ter lengte van 30 voet en dubbelde leggerduygen van 12 voeten de hout- bosschen op Java en Cheribon zeer veel schade werd toegebragt, wyl door het wegkappen van het daar toe benodigde jonge hout voor het grootste gedeelte ledig raken en de ondervinding leerd, hoe lang een tyd er vereyscht werd, eer het hout weder tot zo verre kan aangroeyeu, waar door men in 't vervolg in de uyterste verlegentheyd zoude kunnen geraken ; zo is op den voorstel van den heere Gouverneur Generaal verstaan die zoort van houtwerken in 't vervolg by de eysschen van Java en Cheribon te excuseeren.

12 Augustus. Maatregelen in het belang van de rijst- kitltuur op Java.

Gedelibereert zynde over de weegen en middelen, waar door de ryst culture op Java, welke door de continueerende oorlogen en meer andere ongevallen daar ter custe considerabel gedimi-

i7S&. j. Mossel. lli

oueeri is, weder soude kunnen werden aan den ganggebragt en den inlander, die zig thans langs geheel Java in een armoe- digen slaat bevind, geanimeerd om zig weder op deselve toe te leggen ; zo wierd, uyt consideratie, dat dit zo zeer gewenschte oogmerk geensints sal kunnen bereykt worden, zo lange men niet komt te treeden tot eene tamelyke verhoging omtrent de prys derselve, nadien het den inlander volstrekt onmogelyk is dat graan voor de presente prys van f 24 de coyang te leveren en het grootste gedeelte derselve van buffels en andere ver- eyschte ingrediënten tot die culture onvoorsien, mitsgaders de regenten buyten staat zynde om de nodige geldverstreckingen, gelyk wel bevorens, aan den landbouwer tot het inkopen van het een en ander te kunnen doen, het dus te dugten is, dat die culture van dat zo nodige voedsel niet zo schielyk sal toe- nemen, als wel te wenschen was ; dienvolgende als het eenigste middel om den armen landman weder in staat te stellen ten eynde zig met y ver en lust aan den arbeyd te begeeven, noodig g'oordeek, mitsgaders met unanime stemmen goedgevonden eh verstaan, de Javasche ministers te qualiOceeren om nu en in 't vervolg voor alle de ryst, die boven de by schriftelyke con- tracten bepaalde quantileiten, als te Sourabaya van 1000 lasten voor niet en die van Oeloed Jamie voor de helfte van 't gewasch, nog langs geheel Java sal moeten ingekogl werden tot de jongst bepaalde quantitett van 4515 lasten toe, te betalen rds 20 of / 48 de coyang van 28 picols ofte 5500 ®, te weten : voor alle de ryst, die nog staat in te komen; en dienvolgende de ministers tot Samarang te gelasten om, op de ontfangst deser ordre, de nodige beveelen na de rystgevende plaatsen en dis- tricten af te senden, ten eynde door expresse gecommitleerdens accuraat werde opgenomen en dese regeering by een berigt, onder presentatie van efede, aangetoond, hoe veel de reeds geleverde ryst bedraagd, also voor deselve niet meer zal mogen in reekening werden gebragt dan de vorige prys van /24 de coyang, om reeden, dat een meerdere betaling voor deselve dog niet aan den regten man zoude komen, wyl het een bekende zaak i$, dat de ryst, by kleene en geringe parlhytjes aldaar

112 1755. J. MOSSEL.

aangebragt en opgeschuurt werdende, de aanbrengers inmediaat na den ontfangst der penningen sig weder naar hunne woningen landwaarts in begeven, sonder dat deselve weder konnen werden opgesogt.

Dog met betrecking tot allen desen in aanmerking komende, dat het heylsaam oogmerk, 't welke door dese merkelyke verho- ging in de prys werd bedoeld, namentlyk: om den armen landman aan te spooren, ten eynde, met verdubbelde yver en vermogen de handen aan 't werk slaande, de aanplanting van ryst op en langs Java met meerder ernst dan tot dus verre te betragten, al weder illusoir zoude kunnen werden gemaakt, wanneer, in desen eenige frauduleuse of baatsugtige handelingen plaats heb- bende, den leverancier niet ten vollen quam te ontvangen het geene hem thans werd loegesegt; zo is, om tegens diergelyke verfoeyelyke gedoentens na uyterste vermogen te voorsien, in de eerste plaats goedgevonden langs geheel Java en principaal in de rystgevende districten by een billet, dat alhier zal werden geformeerd en in de Javaansche en Chineese talen overgeset, een ygelyk kennisse te doen geven, dat voor de ryst, die nog uyt de tegenwoordige oegst en zo vervolgens alle jaren aan de Comp* staat te werden gelevert, contant aan dep leverancier zal werden betaalt rd1 20 voor de coyang voormeld, zonder eenige de minste afkorting van geld, onder wat benaming zulks door de residenten of regenten, dan wel wien het ook zyn mogte, zoude kunnen werden gevergd ; en, dat by aldien den leverancier buyten verwagting door desen of geenen 's Gomp9 dienaren, dan wel ymand anders, eenige penningen voor de te leveren ryst mogte wesen of als nog mogle werden afgetroc- ken of ingehouden, het desulke in diergelyke gevalle vry zal staan derwegens, het zy by monde of by geschrifte, haar beklag te doen aan de Samarangse ministers, dar? wel, zulks goedvindende, aan dese regeering, onder versekering, dat, de wettigbeyd hunner klagten gebleken zynde, baar sodanig goed regt zal werden gedaan, dat anderen daar door zullen afgeschrikt werden den gemeene man te benadeelen.

Voorts in de tweede plaats de Samarangse ministers te

1755. J. MOSSEL. 113

gelasten, dese regeering niet alleen te berigten, op wat plaatsen en districten de publicatie dier billietten geschied zy, maar ook om in d'eerste plaats op het nauwkeurigste te vigileeren, ten eynde dit zo heylsaam doelwit niet al weder door eene frauduleuse handelwyse illusoir gemaakt en dat door de insamelaars, 't zy residenten of andere, waarlyk de thans gestelde prys aan de leveranciers of verkopers betaald werde, met qualificatie en ordre om de residenten op het ernstigste aan te schryven, dat de geene, die zig ten dezen reguarde zullen te buyten gaan, zonder de minste conniventie herwaards opgesonden, mitsgaders gedeporteert en inbabil verklaard zullen werden en ook de regenten niets minder dan een absolute dimotie hebben te wagten, zo bevonden werd, dat deselve hun komen te verryken tot nadeel van den gemeene man.

Nog is ten opsigte van dit chapiter verstaan te approbeeren den gedane opkoop te Sourabaya van 500 coyangs ryst tegens de prys van rda 20 de coyang, met 't welke men berekend, dat, ofschoon 'er al eens aan het bepaald contingent, waar van voorwaarts gesproken is, 1000 lasten quamen te ontbreken, men dan evenwel staat zal kunnen maken om circa 5000 lasten in dit jaar van Java te zullen erlangen; 't welk als sufficieerende g'oordeelt zynde, is al verder verstaan de ministers te gelasten om voor het overige den inkoop door particulieren en den vervoer van ryst na deese hoofdplaats, zo veel mogelyk, te faciliteeren.

Al verder wierd besloten om de ordres tegens alle frauduleuse behandelingen omtrend den inkoop van ryst op Javas Oost-cust ook betreckelyk te maken tot Gheribon, alwaar den prys op dat graan, buyten de leverantie der Suil hans, na het g'arres- teerde by resolutie van den 2an Juny jongstleden, reeds op rd1 20 de coyang gesteld is; en uyt dien hoofde aldaar, inse!- vervoegen als op Java, alomme by billietten van dien prys verhoging te doen kennisse geven, mitsgaders den resident te gelasten dese regeering te berigten, op wat plaatsen deselve gepublic^rl zyn geworden, ten eynde den landman, hel geene hem competeert, in effecle geniete en alle concussien en kneve- laryen gevveirt werde.

PLUUAT-BOEK DEEL VII. 8

114 1755. j. Mossel.

19' Augustus. Toekenning aan den Boekhouder van de ' t)iticonic te Batavia eener jaartijksclie "beloning" van ƒ500.

Deze uitgaaf kwam ten lasten van de Diaconie.

19 Augustus. Vernieuwing van het bepaalde op 21 December 1708 nopens het opzenden naar Batavia van »delinquanten'.

Tevens werd bepaald iu «'t vervolg, by aankomst van criini- neeie gevangenen van de btiyten comptoiren. zo wel den Raad van justitie te Batavia, als den officier, dien het incumbeert, te munieeren met een extract uyt de notulen van het by dese regeering ten hunnen reguardc geresolveerde, ten eynde also directelyk communicatie te erlangen van alle saken, welke haar van wegens dese regeering successive sal werden gede- niandeert".

20 Augustus. Toekenning aan den Secretaris van den Chineschen Raad te Batavia van een rijksdaalder voor elk civiel recollementt waarbij hij als tolk zoude fungeren.

Deze bepaling is afkomstig van den Raad van justitie te Batavia.

22 Augustus. Magtiging op het Collegie van Schepenen een vierde gedeelte van de huur over cene maand van de huizen te Batavia als belasting te heffen.

Door Scheepenen deser stede vertoond zynde, dat het restant hunner cassa ' niet was sufficieerende tot support der stads lasten, die jaarfyks circa vier duysend ryksdaalders emrpor- teerden, en dierhalven buyten staat waren, zonder weder

1755. J. MOSSEL. 115

eenige heffing te doen, de ordinaire betaling te laten voort- gang neemen, vermits het inkomen, de stad toegevoegt, van een quart uyt de pagt van de hanevegteryen niet meer als plus minus rd9 1190 komt te rendeeren, uyt dien hoofde leflens versoek doende om qualiücatie tot het weder heffen van hel nu sedert ruym drie jaren niet genotene een quart maand huyshuur penningen van de bewoonders der huysen, zo binnen dese stad, de zuyder voorstad, als het Chineese camponir, ten eynde daar uyt de betaling der nodige stads gelden te kunnen vinden; zo is verstaan in dat versoek te bewilligen en uyt dien hoofde haar Eerwaardens tot de voorgedragene heffing van een quart maand huyshuur pen- ningen te qualificeeren.

In de resolutiên der Hooge Regering van 15 Julij 1760 wordt deze magtiging eene »jaarlykse gewoonte" genoemd.

22 Augustus. Voorziening in rijstgebrek te Batavia.

Door den heer Directeur Generaal aangetoond wesende, dat 'er by de pakhuysen niet meer rysl in voorraad was dan 577 lasten en 208 gantings, zo wierd, uyt hoofde dese quantiteit, na rato van de sedert eenige maanden herwaarts gedane verstreckingen, nauwelyks voor een maand toereykende g'oor- deelt wierd, besloten 'sComp' weege op de bazaar niet meer te laten verkopen dan een last .'s daags en daar benevens de nodige ordre te stellen, dat van alle de bier door particulieren aangebragt werdende ryst de helfle op de gemelde basaar gebragt werde ten verkoop tegens 50 rds 't last of na dat de soorten zyn, ten behoeve der eygenaars, mitsgaders de residenten, zo te Cheribon als te Tagal, aan te schryven om ten spoedigslen met de daar aan handen zynde scheepen zo veel ryst herwaarts te senden, als hun mogelyk zal wesen, al was het nok maar. by provisie yder een hondert lasten.

Hè I76'5 I. MOSSEL.

25 Augustus. Voorschriften voor liet Collegie van Boedel- meesteren.

Eerstelyk : het collegie van Boedelmeesteren te qualificeeren om op de lopende reekening van Ie voren geraakte intrest penningen te laten liquideeren de ten agteren staande reeke- ning van hospitaals ongelden, ter montant van rd' 1809 : 32.

Ten tweeden: inselvervoegen te doen handelen met de reekenina der Mahometaanse armen, bedragende rd' 325 : 24.

Ten derden : ter voorkoming, dat ten opsigle van het aan dit collegie loegesegde fonds by resolutie van den 25» Augustus 1747, rakende de na rato van een iegelyks besitting uyl te keerene perccntos der na China retourneerende Chineesen, geen fraude wenle gepleegt, den sabandhaar der inlandse natiën by extract deses eens vooral te gelasten geene Cbineese ingesete- nen van dese colonie paspoorten of permissie na China te verleeneu, ten zy by een quitantie of andere acte kunnen aantonen, dat met Boedelmeesteren wegens den 10*» penning

afgerekend hadden.

Ten vierden: het insamelen der penningen wegens de door Boedelmeesleren verleend werdende trouwbrieven aan die van de Chineese natie, waar omtrent zeer werd getwyffelt,ofdaar omtrent door de Chineese officieren wel na behoren eu ter goeder trouwe werd te werk gegaan, voortaan door den secretaris van 't collegie van Boedel meesteren te laten gesch.e- den, op dien voet, als dat by resolutie deser regeering van den 17» November 1747 is bepaald geworden.

Ten vyfden: voor alle zodanige Chineese lyken, als vanhier na China vervoerd werden, na rato van 't vermogen der geene, die zulks begeeren, aan het collegie van Boedelmeeste- ren te laten belalen van 50 lot 100 rd' voor ieder, na derwaarts vervoerd werdende lyk.

Ten sesden of laastelyk: in 't vervolg aan Boedelmeesteren voormelt te laten afgeven de penningen, die komen te pro- flueeren van de gestelde 10 rd' by het vrygeven der ly eygenen, voor zo verre zulks geschied door en van Mahometanen en

1755. J. MOSSEL. It7

Chineesen, als tot nog loe by Diacnnen, volgens besluyt deser regeering van den 13™ November 1753, genoten wesende en waar van in desen opsigte voor zo verre werd geresilieert.

28 Augustus. Last op de Commissarissen van de Bank courant en Bank van leening hunnen boekhouder , kassier en pennisten uit de fondsen der Bank te betalen.

Voor den boekhouder en kassier gold zulks, «voor zoverre 'geen andere emploien in den dienst van de Gompe waren «hebbende", in welk geval zij voor die «emploien" door de Compagnie zouden worden betaald. Ook behielden zij hunne 'qnalüeiten" als Coinpagnie's dienaren.

De pennisten moesten, aan »soldyen en kostgelden", even veel van de Bank ontvangen, als zij vap de Compagnie hadden gekregen.

28 Augustus. Bepaling, dat op het eiland Onrust 400 gehuurde en 250 Compagnie' s slaven werkzaam zouden zijn.

Evenals verscheidene andere, op dezen datum door de Indische Regering genomen besluiten beoogde deze bepaling bezuiniging (menage) van uitgaven.

28 Augustus Afschaffing van het Collegie van zee- en commercie-zaken.

Dit collegie voldeed zeer slecht. In plaats van bet regt te bespoedigen en goedkooper te maken leverde het juist tegen- overgestelde resultaten, vooral »door de tans ingevoerde ma- niere van procedeeren, contrarie hunne instructie", ten gevolge waarvan.de regtspraak » geheel en al" gelijk was geworden aan die van den Raad van justitie en het Collegie van Schepenen.

118 1755. J. MOSSEL.

Ook had het Collegie van zee- en commercie-zaken geen reden van bestaan meer, vermits de vrije vaart »in 't geheel •afgeschaft" was.

Eindelijk zoude door de afschaffing van dil Collegie »ook •voor de Comp6 in der tyd nog iets werden uitgewonnen".

De leden van het Collegie kregen daarom den last: 1° de voor hen nog hangende zaken ten spoedigste af te doen ; 2° na ultimo Augustus 1755 geene nieuwe zaken meer aan

te nemen; 3° zorg te dragen, dat »alle litispendente zaaken en die de •geraagtigschappen van deze of geene, onder hare berus- ting en administratie zynde, betreffen, vóór uit. December •naasl komende werden getransporteerd aan Commissaris- »sen van de Bank van leening en Bank courant, aan wieu

de beheering als volmagten, in gevolge de instructie, •werd gederaandeert". Met uit. December 1755 werd de geheele «maneance •van zaaken, by instructie aan de Bank van zee- encommer- »cie-zaken gedemandeert", overgedragen op den Raad van justitie, de Bank van Schepenen en hel Collegie van kleine geregtszaken, die zouden moeten handelen overeenkomstig de instructie van het opgeheven Collegie, alsmede overeenkomstig het nader bepaalde op 29 November 1746, 10 Januarij en 17 November 1747, 12 April 1748 en 20 Augustus 1754.

28 Augustus. Reglement op de provisiën en verdere •doueeurs" van de dienaren der O. /. Compagnie te Batavia.

T1TUL I.

Van de cassiers.

Art. 1 . Onder deze benamingen werden hier eenelyk verstaan den groot cassier van de Comp0, houder van de dagelykse geld-cassa, en den cassier van den generalen ontfangst, zynde

1755. J. MOSSEL. lig

die van het soldy-comptpir zoo zeer geen cassier al^ een uyt- deelder der kostpeqnijigen en das niet onder de volgende ordonnantien begreepen, zo min als den bewaarder van Qomp* contanten, die in voorraad zyn, ofte den opperkoopman van het casteel, die de groote geldkamer onder zyne bewaring heeft; nog ook de respective secretarissen der collegies, in zo verre die en, nevens haar nog andere, cassiers zyn van societeyten en gemeenschappen, reets bier ter stede g'ctablisseert ol in 't vervolg nog op te regten.

Art. 2. Den groot cassier of die der. dagelykse cassa zal van alle penningen, die by hem in cassa zullen on t fangen of uyt deselve afgegeven werden, genieten, op de naar te meidene repartitie, een half pro cento en .cfcse half pro centos moeten ^contribueert werden door den telder en ontfanger; dog van de na (e meidene gelden zal by zulks niet prae lendeeren, maar de volle somma's afgeven, ontfangen en verantwoorden, als: 1° van de huyshuuren aan de leeden de$er regeering en hare secretarissen, ook niet van het geene aan deselve op ree- kening van betaling* uyt dq adrainj?tfatieq verstrekt of by taxatie over of aangenomen werd, waar var^de voormelde twee secretarissen, den brigadier en de twee opperkoop- lieden deses. casleels mede blyven g'excuseert en, voor zoo veel aangaat de buyshuuren, ook de leden in den Raad van justitie deses casleels en. de predikanten alhier ter

2° van de gelden, die door den cassier van tyd tot tyd op ordonnantie van den beer Directeur Generaal in de groote geld-kamer overgebragt of door hem, tot dagely^se uyt- gaven, uyt dezelve oijtfangen werden;

5° van bet geene aan het opperhoofd van het generale soldy oomptoir werd afgegeven tot het betalen der kostgelden ;

4° van de verstrekkingen aan den groot winkelier ter bèta - linge van verdiende gagien, etc;

5° van de pagt- en- andere penningen, dewelke, door den ontfanger generaal en licentmeester ingezamelt, in Compag- nies cassa overgebragt werden;

120 IVb5. J. MOSSEL.

6° van de gelden, die uyi Compagnies cassa, op de besluyten dezer regeering, aan het collegie van Scheepenen dezer steede werden afgelangt tot stads diensten van uytmod- ' deringe ofte anderzin ts; 7° van de gelden van insolvente boedels, door de sequesters, volgens de vaderlandsche ordres, in cassa ovérgebragt werdende ; 8° van de capitalen, van de collegies van Weesmeesleren, Heemraden, Boedelmeesteren, kerken en godsbuysen a deposito geaccepteert, en ook de renten, daar van door de Comp6 voldaan wordende; 9° van de gelden, op wissel na Nederland of Cabo de Goede Hoop geremitteerd werdende;

10° van de zulke, die in der tyd aan de Compe geld op intrest zullen geven, als 'er noodzakelykheyd ontstaan mogte om contanten voor de maatschappye te negotieeren:

11° van de overschryvinge van a deposito staande capi- talen ;

12° van de traclementen, aan de weduwen der predikanten afgegeven werdende;

13° van de rustgagie der gegagieerdens ;

14° van de contanten, die aan de dienaren voor baare emolu- menten werden verstrekt;

15° van de gelden, die uyt hoofde van eenige vergoedinge of belastinge mogte werden in cassa gebragt;

16° van de gelden, die door den curator ad lites uyt nalaten- schappen van overledene dienaren mogten worden gere- mitteert;

17° van den contanten verkoop uyt de administratien, daar onder begreepen den verkoop van dranken, etc, in het provisie maguasyn, onbequame goederen in het ambagts quartier, onder de twee gewoone jaarlykse opneeminge ; item de penningen, proflueerende uyt goederen, welke by den stads vendumeester voor zyne woning ofte ander- sints van wegen de Comp0 werden verkogt;

18° van de gelden, die aan de godshuysen, het seminarium

1755. J. MOSSEL. 121

theoligicum en academie der marines moeten betaald, mits- gaders aan deselve per wissel geremitteert worden;

19° van de aanwezcnde inlandse gesanten, bannelingen van slaat en diverse inlandse groten, ten koste van deComp* ofte andersints alhier onderhouden wordende, met en bene- vens de zoodanige, als konnen gerekend worden tot dese te behooren;

20° van de brieven bestellers van de aankomende scheepen;

21° van de officieren van de inlandse burgerye en Papanger compf , de bediendens van de oost- en west zydse compen, mitsgaders van de vyf stads bediendens, te weten : waagraeester, roymeester,

opziender .van de vis- markt, » » • ryst-markt,

keurmeester van de vlees-hal, item van de binnen-moeder van het vrouwen tuchtbuys;

22° van het geene aan den schryver van Tangerang werd afgegeeven ten inkoop van pady, etc, voor de bezettelin- gen aldaar ;

25° van het geene afgegeeven werd aan het ambagts quartier, Onrust en de werf voor de slave kostpenningen, etc;

24° van de kostgelden der ketting-gangers ;

25° van de gelden, die gequalificeerde en mindere dienaren, by vertrek na Nederland of elders, ten inkoop van provi- sien genieten;

26° van de contanten, die aan de scheeps overheden werden afgegeven by vertrek na Nederland tot den inkoop van verversingen by het inlopen van vreemde havenen;

27° van condemnatie en andere gelden, welke by de respective collegien van justitie ingewonnen en in 'sComp' cassa overgebragt worden;

28° van den verkoop van rys op de bazaar tot soulaas der ingesetenen ;

29° van de betaling, aan de bakkers gedaan werdende, voor de leverantien van brood, etc, aan dese regeering;

122 1755. J. MOSSEL.

30° en dan nog van alle de betalingen, welks somwylen moeien werden gedaan aan de scheeps overheeden lot den inkoop van geeoute vis, cadjang, bonen, lammerinde, etc, voor de schepelingen, by gebrek aan voorraad in depak- huysen ; 51° en al hoewel de Palembangers by besluyt deser regeering van den 25cn Augustus 1748 gelibereerl zyu van de betaling van 't voorschreve een half pro cento voor de door hun aangebragt werderde peper en thin, zal den cassier c. s. bet zelve egter blyven genieten en dies bedragen gebragt werden ten laste der rekening van die beyde articulen, conform den teneur der voorschreve resolutie. Art. 5. Van alle bet geene dan onder de bovenstaande uyt- sonderingen niet begrepen is, zal den groot cassier, als gezegt is, het half pro cento genieten en daar van precise notitie moeten houden, mitsgaders daar van eens 's jaars eene g'authen- tiseerde copia overgeven aan den heer Directeur Generaal, te weten : voor het sluylcn der boeken of na dat de cassa onder ultimo Augustus zal weegen effen gesteld, als wanneer dies bedra- gen zal moeten verdeelt werden onder de geene, die men daar af een portie heeft toegelegt, volgens de onderstaande verdeeling: voor den cassier selfe een quarl» ieder opperkoopman deses casteels een agtsle, de tweede in de groote-gelil-cassa een agtsle, het negotie comptoir drie sestiende, » comptoir van den heer Directeur Generaal een agtsle, en' de confrontislen der Bataviase byboekjes een sestiende. Art. 4. Den cassier van den generalen ontfang, ofte den klein cassitr zal insgelyks een half ten hondert mogen neemen van de pagtpenningen, die maandelyks ontfangen werden, te weten van de respective paglers, buylen vermindering der pagtpenningen en dus ook buyten laste van de Compagnie, gelyk thans ook geschied; dog het voorschreve een half pro cento zal niet mogen genoten werden, als: 1° van de verdere inkomsten, die by de reekening van den generalen ontfang maandelyks verantwoord werden;

1755. J. MOSSEL. 123

S9 nog ook van de penningen, die in 's Compagnies grote pekt cassa werden overgebragt.

Art. 5. Hel vorenstaande half pro cento zal met het uyt- eynde van het jaar al mede moeten werden gepartageert tusschen den onlfangcr generaal voor twee derde èn den cassier van den generalen onlfang voor een derde.

T1TÜL n.

Van de administrateurs in 't gemeen.

Art. 1. Onder deze generale benamingen werden niet alleen begreepen de geene, die men doorgaans pakhuysmeesters of opsigters en veranlwoorders van 's Compagnies maguasynen noemt, maar ook alle andere, die administratie hebben van hare goederen, gelyk daar zyn: de hoorden van de equipage- werf, het ambagts-quartier, het arsenal, de wapenkamer en de stal, ofte den commandeur en equipagemeestcr , den fahrycq, het hoofd van de arthillerye, den baas van de wapenkamer en den stalmeesler, alle dewelke zullen hebben de volgende gemeene voordeden en ook de bygevoegde ge- meene verpligtinge.

Art. 2. De gemeene voordeelen van alle de administraties der negotie pakhuysen, de werf, 't ambagts-quartier, 't provisie maguazyn, 't graan maguazyn, de medicinale winkel, de wapenkamer, d'arlhillerye en paardenst.il zullen bestaan in de volgende:

1° dat, alhoewel de bevorens toegelegde 5 pro cento op den inkoop ten eenemaal is afgeschaft, zy egter wel zullen mo- gen wesen leveranciers van sodanige goederen, als in hare pakhuysen benoodigt zyn en ter verzending, etc, ingekogt moeten werden, mits telkens gehouden blyven de monsters van het te leeverene aan den heer Directeur Generaal te presenteeren en onder zyn Edeles approbatie van de prysen, die daar voor betaald werden; 2° ook zullen zy al te samen mogen neemen van den koper,

124 1/55. J. MOSSEL.

op de goederen, die uyt liare administratien voor contant werden verkogt, vyf ten honderl, m^ir niet van de verstreckingen op reekeniug van betaling aan de leden van de regeering en andere gepriviligeerde personen, aan de collegien en aan godshuysen, dewelke het bedragen van haar genot uyt de respective administratien, na het tegen- woordige gebruyk, jaarlyks tweemaal zullen hlyven betalen op de ordinaire rekening en ordonnantien. Art. 3. Niet tegenstaande den gewonen jaarlyksen eed van purge is gemortiveert en g'aboleerd geworden, zullen egter de administrateurs in 't gemeen en alle gesamentlyk, zo wel als ieder in het bysonder, gehouden wesen nauw- keurig toe te zien en te observecren de volgende pligts betragtingeu :

1° dat zy in hare respective administratien zoo zuynig en zoo oplettend te werk gaan, als iemand in zyn eygene zaken zoude kunnen doen; 2° dat zy, ten opsigte der leverantien, stiptelyk nakomen de ordres, die haar gegeven werden, zo wel omtrent de prysen als zoorten der goederen, aan de Compagnie gelevertwer- dende; voorts zig hier omtrend niet alleen zelfs te vrede houdende met het haar toegelegde, maar ook, zoo veel in haar vermogen is en zoo veel zy in hun eygene zaken kunnen doen, sorge dragende, dat zulks door andere niet geschiede ; 5° dat zy ten opsigte der overwigten en overmaten zig niet komen te buyten te gaan omtrent de dierwegens gemaakte bepalingen en ten aanzien van dezelve, zo wel als van de oudervolgende afschryvingen en minderbeden, zo by ontfangst en afscheep, die haar in 't gemeen of in het byzonder tot een eerlyk middel van bestaan zyn aange- weesen, zig gedragen, als lieden van eer betaamt, zonder iemand in bet zyne te verkorten, iets meer te vragen of af te nemen en hem boven het gepermitteerde te beswaren, veel min in maat of gewigte verkorten, dan wel aan eenige vervalsing, vermenging of verandering van goederen zig

1755. J. MOSSEL. 125

schuldig te maken; ook niet Ie gedogen, dal iemand in

den hare sig aan 't eene of andere schuldig komt te maken,

maar in tegendeel tegens al zulke excessen en enorme

behandelingen zo sorgvuldig te sorgen en te waaken, als

iemand, om niet bedrogen te werden, in zyne eygene

saaken zoude kunnen ofte wogen doen, alles op poene,

dat, wie bevonden sal werden sig in desen te hebben

te buyten gegaan, sonder de minste conniventie of aansien

van personen sal werden gedeporteert en inhabil verklaart

en wyders sodanig gestraft, als na bevinding van saken

sal nodig en dienstig werden geoordeelt.

Art. 4. En op dat de voorschreve administrateurs tot het

waarnemen van voorgemelde pligtsbetragtingen des te beter

in staat mogen wesen, zo zullen zy gehouden zyn, zo dikwyls

haren dienst, 'tzy by afscheep ofontfangst, benodigt is, sonder

aansien van dagen of uuren en voor al de pakhuysmeesters.

beyde altoos present te zyn; en voor het ordinaire werk

zullen zy de vier voornaamste werkdagen in de week, des

Maandags, Dingsdags, Donderdags en Vrydags, precies van

seven tot elf uuren voor de middag en van twee tot vyf of

ses uuren nademiddags, in haare pakhuysen altoos present

moeten zyn, gelyk ook des Woensdags en Saturdags morgens

op voorschreve uuren, behoudens haare verscheyninge ook

des namiddags op die twee dagen, als het nodig is, op poene

van een maand gagie, telkens te verbeuren ten behoeve der

cassa van de pennisten, wanneer daar in nalatig bevonden

werden.

Art. 5. Ook zal den commandeur en equipagiemeester, den fabrycq en opsiender of het hoofd van de arthillerye, als administrateurs niet alleen van veele onder haar gehorende pakhuysen, maar ook als hoofden van de gesubordineerde administrateurs, basen en andere opsigters, voor haar hebben te respondeeren, behoudens dat zy daar omtrent de vryheyd hebben te neemen zo veel praecautien, als zy tot hare decharge nodig oordeelen zullen; ook die van doleantie over hare inattentien, versuymenissen en verwaarlosingen, dan wel quade

126 1755. j. Mossel.

behandelingen, by de minste ontdekking van dien, om daar omtrent ten eersten redres te erlangen.

Art. 6. Eyndelyk zullen de voorscbreve administrateurs in 't gemeen hebben te besorgen, dat onder de voordeelen van overmaten en gewigten, by inkoop of leverantie, zodanige, waar af de Compagnie de privative negolie aan haar gereser- veert heeft gehouden, niet komen te vervallen in handen van particuliere, schoon dat tot haar meeste voordeel mogte strekken, maar zy zullen die articulen, gelyk zyn: Japans staaf-, plaat- en draat-, mitsgaders al 't ander rood koper, item peper, thin, coffy en salpeter, voorts alle andere fyne speccryen, waar onder ook staart- en lange peper, directelyk aan de Compagnie hebhen te leveren, zo veel zy uyt de gepermitteerde overwigten daar af in een rond jaar hebben overgehouden, en zulks op de poenaliteyten , hier voren geallegueert, behoudens egter, dat zy die goederen zullen mogen leveren, in cas van onderscheydene prysen, tot de hoogste, waar voor deselve by de Compagnie alhier onl fangen werden; egter met desen verstande, dat omtrent de peper, die door de administrateurs aan de Compagnie besorgt en gelevert werd, zy voor die, dewelke zy uyt de gepermitteerde over- wigten en afschry vingen hebben overgehouden, gelyk bevorens, twaalf ryksdaalders 't picol zullen erlangen, mits dat zy by de ordonnantie van betaling insereeren of byvoegen een spe- cifique reekening, ten hlyke, dat de tegens dien prys geleverde quantiteyt niet groter zy als de gepermitteerde overwigten en afschryvingen ; dog voor al de peper, die zy daar en boven, zo uyt de overwigten en gepermitteerde afschryvingen ten behoeve van de scheeps overheeden als anderzints, opkopen, maar te voldoen tegen negen rykslaalders de picol; ende zulks onvermindert de pligt der administrateurs om alles in den schoot van de maatschappye te doen komen; maar alle de overige goederen, die zy door hare gepermitteerde over- maten en gewigten over behouden, zullen zy mogeu verkopen, zo goed zy kunnen, aan de gemeente of verzenden dan wel aan de Comp" leveren, zo als te rade werden zullen.

l}55. J. MOSSEL. Hl

TITtTL IIÏ.

Van de administrateurs in het bysonder of ieder in het zyne.

Art. i. Buyten deze voordeèlen, aan alle administratien gemeen, zullen de respective pakhuysmeesters nog hebben de volgende, ieder pro rato zyne gelegen theyd, indiervoegen te verdeelen, als daar by werd aangewesen, en teffens ook onder de daar by gemaakte restrictien, welkers punctueele observantie al mede len hoogsten werd aanbevolen.

Art. 2. De negotie pakhuysen. Onder dese benaminge be- grepen zynde de pakhuysen aan de west-zyde, de Waterpoort, op Onrust en de Kuyper, het zuyker- en het kleede pakhuys, uyt makende vyf differente administratien over gantsch differente zoorten van koopmanschappen, zoo zullen egter

Art. 3. De pakhuysen aan de west-zyde, item aan en be-

syden de Waterpoort, ten opsigte der voordeèlen, by den

anderen werden gevoegt om onder de vier administrateurs

van de volgende profyten, die haar zyn toegelegd, eene jaar-

lykse verdeeling onder den anderen, in gelyke portien, te doen,

als hebbende gelyke verantwoording, ieder in het zyne:

a. de coffy, uyt de Jaccatrase bovenlanden aan de Comp6

gelevert werdende, zal, na het goedvinden van den heer

Directeur Generaal, in dese pakhuysen werden opgeslagen

en, het zy dat den eenen daar van meerder, den anderen

minder ontfangt, de profyten van dien zullen komen voor

de gemeene reekening en beslaan in een gepermitteerd

overwigt, volgens de tegenwoordige usantie, dat nament-

lyk die boonen tegens een hondert en veertig pond het

picol ontfangen en daar en tegen de balen van twee picols

of 250 pond met twee pond overwigt ofte 252 pond weder

afgescheept werden, uyt welk verschil de \oorschreve

administrateurs zullen moeten goed maken alle indroginge

geduurende den tyd van twee of meer jaren, dat dezelve

onafgescheept leggen blyft, item alle bederf en spillagie,

ten waare by accidenten en toevallen, die door haar niet

128 1755. J. MQSSEL.

hebben kunnen werden voorgekomen en waar op een speciale dispositie by de regeering zal moeten vallen;

b. de thee, op vragl na Nederland versonden werdende, zal ook voortaan betalen een schelling per picol ofte een aglste ryksdaalder voor de moeyte, die de voorschreve pakhuys- meesters daar omtrent zullen hebben, 't zy dat die aan de west zyde alleen of wel daar en aan de pakhtiysen, die voor reekening der administrateurs van de Waterpoort lopen, na gelegentheyd des tyds, ontfangen werd; daar en legen gemelde administrateurs ook zullen moeien ca veeren voor de schade en het bederf, dewelke daar aan mogten toekomen en door haar voorsorge hadde kunnen belet wer- den, van den ontfangsl derselve, tot dal die weder hebben afgescheept ,

c. huyten deze gepermitteerde voonleelen zullen de voorschreve pakhuysmeesters niets te prelendeeren hebben aan afschry- vingen of minderheeden van goederen, die zy, volgens de tegenwoordige schicking, in hare administratien komen te ontfangen, maar die stuk voor stuk en pond voor pond hebben te verantwoorden, uytgesondert de speceryen, waar af de onderwigten, met eede, des begeert werdende, steeds apart te bevestigen, door de hooge regeering van Indien altoos by bysondere resolutien werden gereguleerl, na be- vinding van zaken, en waar van de overwiglen ten voordeele van de Cornp0 komen, mitsgaders omtrent dewelke, gelyk allen particulieren handel, alzo ook alle indirecte behande- ling verboden blyft op lyf en levens straffe, volgens de placcaten, die in haar volle vigeur omtrent dit articul ge- laten werden, gelyk mede de al oude ordre, dat de ad- ministrateurs van de west zydse pakhuysen, daar uyt ontslagen of wel in eenig ander employ gestelt werdende, te dier gelegentheit zullen alleggen den eed van trouwe behandeling geduurende hunne administratien.

Art. 4. Hel suyker pakhuys: a. sal alle de goederen, die hel zelve ontfangt, moeten uytleeve- ren, zoo als die ontfangen zyn, zonder spillagie of onderwigt;

1755. J. MOSSEL. 189

b. uytgesondert het van ouds gepermitteerde overwigt of den uytslag van een half pond op de bondert ponden vatl bet koper in platen, het koper in vrondels en vullens, het plat-loot, het orgel-loot en de vermiljoen ;

c. mitsgaders geene andere voordeelen hebben dan ses stuy- vers per picol, door den leverancier te betalen, van alle de poedersuyker, die aan de Gomp6 werd gelevert en tot den handel of versending dient, dat is van de twee eerste soorten, cabessa of bariga, en negen stuyvers van ieder pi- col candy zuyker, zonder eenig overwigt of verdere onkosten voor den leverancier, hoe genaamt of van waar ook deri- veerende ;

d. blyvende egter de acceptatie en pryseeringe der suykeren, die gelevert werden, na de tegenwoordige en al oude methodes, aan het goedvinden van den heer Directeur Generaal;

e. laastelyk zullen die van het bovengemelde pakhuys ook moeten zorgen, dat de zuyker, die aan de Gomp6 werd ge* levert, niet werde vermengd, veranderd of verruylt.

Art. 5. De pakhuysen op de eylanden Onrustende Kuy per. a. De peper, die wel een der voornaamste articulen van dese administratie uylmaakt, daar omtrent sullen de administra- teurs deser pakhuysen:

1° naar de oude bekende ordres, nevens hare gecommit- teerdens, moeten besorgen, dat de stof van de geene, die ongeharpt overkomt en by den ontfanst in haare pakhuysen geharpt werd, illico, dat is ten selven dage. dat de harping geschiet of uyterlyk binnen vier en twintig uuren, werde begraven of weggeworpen ter plaatse, daar toe g'ordonneert, om voor te komen, dat deselve onder de ontfangene peper niet weder werde gemengt; 2° zy zullen ook, buyten de ondervolgende permissien, nog rnet exorbitante tarras, nog met andere uytvindioge, niemand by ontfangst of afgave mogen verongelyken ; dog belangende de stoffigheyd van de peper, dewelke

rUIAAT-BOO DEEL Til. 9

150 1755. J. MOSSEL.

buyten haar toedoen werd veroorsaakt door het leggen,

indroogen en verarbeyden, volstaan kunnen met de

tegenwoordige methode om daar af diverse, deugdsame

proeven te nemen en daar op eene calculative stoffig-

heyd bekend te stellen;

5° by het ledig raken harer pakbuysen zullen zy voortaan

twee ten honden mogen opbrengen, eenmaal, zonder

meer, maar niets by den afscheep of voor alle andere

spillagie ;

4° de peper, die van Bantam en Palembang werd aange-

bragt met 's Compagnies scheepen, daar op zullen zy

hebben hel halve pro cento overwigt, waar mede deselve

komen te ontfangen; alsoo volstaan kunnen met pond

voor pond, sonder overwigt, weder af te scheepen :

5° de peper, die daar en tegen met inlandse vaarluygen

werd aangebragt en aan haar gelevert, daar van zullen

zy, om het meerdere hazard van het steelen, verspillen,

vervliegen en d'onkosten, die zy hebben omtrend d'aan-

brengers van dezelve, een overwigt mogen nemen

van vyf ponden uytslag op ieder weegsel van omtrent

drie hondert ponden, ten laste van den leverancier,

ingevolge de resolutie deser regeering van den lle0

Augustus 1752, waarentegen zy ook caveeren zullen

voor alle onhebbelykheeden, die door hare bediendens

mogten werden gepleegt omtrent de aanbrengers by

voorschreve leverantien.

6. De coffy, Ceribonse, ter plaatse van den eersten afscheep

door de scheeps overheeden voortaan tot hondert dertig

ponden per picol ontrangen en hier wederom aan de pak-

huysen tot een hondert agt en twintig ponden het picol

afgelevert werdende, soo sullen d'administrateurs deser

pakhuysen kunnen volstaan met daar voor een pond per

picol overwigt of een hondert ses en twintig ponden te

verantwoorden by de embalagie; en zy zullen daar en

boven, by het ledig raken der pakbuysen, nog hebben twee

ten hondert afschryvinge, zonder meer, 't zy dat die lang

1755. J. MOSSEL. 151

of kort blyft leggen en onder wat naam het ook weesen mag, even als van de west zydse en andere pakhuysen voorwaarts is gezegt; e. de salpeter zal voortaan by dese administrateurs met twee pro cento overwigt bruto ontfangen en bruto» zonder over- wigt, afgescheept, verkogt of verstrekt moeten werden; en niag, by het ledig raken der pakhuysen, nog twee pro eentos werden opgebragt;

d. item het caliatourhout van Cormandet met een pro cento en bet sappanhout van Siam en Bima, mitsgaders bet sandelhout» van elders aangebragt werdende, met een half pro cento overwigt opgeslagen, netto uytlevert en by het ledig raken der pakhuysen nog twee pro cento geva- lideerd werden;

e. op de arreek zullen de administrateurs genieten een afschry- ving van twee pro cento op de partyen, die binnen het jaar werden uytgewogen, en drie ten hondert op die over het jaar in de pakhuysen gelegen hebben ; en zoo ook in de andere administratie^ daar deselve opgeslagen werd, na het geaccordeerde by besluyl deser regeering van den 28« December 1754.

Art. 6. De nieuwe kleede-pakhuysen :

a. den administrateur deser pakhuysen zal van alle kisten amphioen, zonder onderscheyd, die uyt dese administratie aan de geprivilegeerde societeyt werden afgegeven, zonder te doen te hebben met de geenen, die gedagte amphioen van de societeyt koopt, genieten een en een halve ryks- daalder voor ieder kistje, zonder meer; en zulks door de societeyt moeten werden betaalt;

6. nadien by resolutie deser regeering van den 9*° May anno 1752 besloten is van die tyd af en in 't vervolg de ven- dutien van 'sComp9 goederen in de stad, ten buyse van den venduineester, te laten houden, zoo zal ook, ingevolge dat besluyt, van derselver bedragen ten lasten van de Compe werden gedetraheert vyf pro cento salaris om ver- deelt te werden in deser voegen, als drie ten hondert

1$4 1735. J. MOSSEL.

voor den vendumeester en een half pro cento voor desselfs afslager, mits dat zy, ieder na rato ofte den eersten voor ses en de laatslen voor een sevende, zullen moeten instaan voor het inkomen tier vendu-penningen, terwyl van de resteerende een en een half pro cento de opperkooplieden deses casteels een half ieder ofte te zamen een len hondert en 't overige half pro cento de administrateur in het klede pakhuys ten voordeele komen zal. Art. 7. De kleene winkel:

a. in dese administratie zal zig den administrateur in het verkopen der goederen moeten reguleeren naar de markts- prys in de stad, makende maandelyks een prys courant, onder (T approbatie van den heer Directeur Generaal; mits de vaderlandsche goederen niet minder als dertig en de Indiase vyf en twintig pro centos zuyver advans afwerpen, zullende de leden van de regeering kunnen volstaan met twee derde gedeelte der ordinaire advancen, die by verkoop vallen, te betalen voor de goederen, die zy uyt dese admi- nistratie ten haren behoeve mogten laten halen;

6. de bysondere voordeden van desen administrateur zullen alleenlyk beslaan in de verhoogde pro centos van spillagie, etc, die hy, in slede van de bepaling, by resolutie van den 15fn January 1682 gemaakt, voortaan sal mogen opbrengen, te weten:

op de laketien, fluweelen en andere vaderlandsche manu- facturen, welke by de elle, en niel op dewelke bygeheele stukken verstrekt of afgeschreven werden, vier en een half pro cento;

foely, canneel en nolen9 op de verstrekte en verkogle parthyen, seven en een half pro cento; garioflel-nagulen vier en een half pro cento; op verwen, inkt-sloflen, slyfsel en diergelyke wharen, seveu en een half pro cento;

op Bengaalse gelwemde» en Chineese naay-zyde en Hol- lands garen, vier en een half pro cento;

c. en, hoe wel dese administrateur de vryheyd bebben zal

1755. J. MOSSEL. 133

de speceryen voor de voorschreeve toegestane overwigten

meede af te setten onder den contanten verkoop, die hy

daar af doet, zoo zal onder deze spectailteyt ook begreepen

zyn, dat hy eensdeels geen andere of meerder speceryen

voor zyn of iemands anders reekening zal mogen verkoopen

ofte direct of indirect daar in participeeren, veel min

eenige conniventie daar omtrent gebruyken; maar by zal

ook daar en * boven nauwkeurig agt moeten neemen op

suspecte kopers, schoon ook by het pond maar teffens

afgehaald werdende, en ook tegens alle fraudes, zoo veel

hem mogelyk is, moeten waken, agtervolgens de resolutie

dezer regeering van den 25«n July 1702.

Art. 8. Het graan maguazyn. De administrateurs in dit

maguazyn zullen zig, belangende de rys, te vreeden moeten

houden met de ter resolutie van den 16e" October 1744

toegestaane 100 pond op ieder last; en voorts op de pady,

cadjang, hoonen, erwten, tarwe, rogge en beschuyt vyf ten

hondert by verkoop, versending en verstrekking hebben, son-

der meer; de pady daar en tegen by het bos te verantwoorden,

even zoo swaar als ontfangen werd, dat is 20 ponden het

bos of, na aftrek van bet g'accordeerde voor de spillagie,

19 ponden het bos.

Art. 9. Bet yzer maguazyn sal voortaan, in steede van de tegenwoordige afschryvinge, geschikt na het geresolveerde op den 17*" October 1692 en 25" October 1695, de volgende hebben; en dat sullen ook de eenigste bysondere voordeden deser administratie moeten weesen, te weetfen: op het yzer in staven vier pro cent, » » hoep-yzer vier pro cent, » de stoot platen ses pro cent,

• bet staal twee pro cent, » de spykers in zoort drie pro cent. Voorts blyft het interdict, by besluyt deser regeering van den 23° Augustus 1 754 tegens den contanten verkoop van yzer, staal en spykers en de daar en tegen gelicentieerden verkoop van gereedschappen uyt het yzer maguazyn, stand grypen.

1J4 1755. J. MOSSEL.

Art. 10. Hei provisie maguasyn : o. sal desselfe vaten vleesch, spek, boter, de leggers of balve leggers met natte wharen, item geheele en halve aamen moeten verantwoorden by ponden en kannen, sodamg als tot nog toe in usantie is, sonder verdere afechry vin'ge ;

b. sal ook in 't vervolg de leedige vaten, heele en balve leggers, mitsgaders ook alle ledige, voor zo verre daar van door de Compagnie eenig gebruyk kan werden ge- maakt, behoorlyk moeten verantwoorden, excepto nogtans het vaatwerk, dat ter gelegentheyt van de presente, om de drie maanden gehouden werdende vendntien, na liet gearresteerde op den 23** Augustus 1754, te gelyk met de vogt verkogt raakt, als mede de biervaten, welke, zo op reekening van consumptie als betaling, aan het ligcbaam deser regeering worden afgegeven;

c. zy zullen de emolumenten, van ouds bestaande in een vat Vriesche booter, een legger Fransche wyn, vier en twintig bossen waxkaarsen en bondert vier en veertig ponden tammerinde, voor beyde in het jaar, blyven behouden;

d. op de bieren en zoo ook op de wynen en andere dranken, die verzonden worden, gelyk mede op de azyn en oly in soort, in soo verre de laatste van elders aangebragt werd, dog niet van de traan en arak, nogte de albier ingekogt werdende clappus-oly, sullen zy ses ten hondert mogen afschryven by uytlevering of verantwoording, waar en tegen zy, gelyk deselve dnymsteek ontfangen, also ook duymsteek verstrecken, versenden of uytleveren zullen; en by den ontfangst zal niets mogen werden opgebragl, nog in soort, nog in quantiteyt, als zoodanig bet waarlyk bevonden is, het welke ook speciaal, zoo wel als de on- vermenging en onvervalsching van de drooge of natte wharen, hoe ook genaamt, door haar of iemand anders, zoo veel zy weeten of met alle mogelyke oplettendheyd hadden kunnen weeten, onder hare verpligting begrepen zal zyn;

e. zy zullen ojk goene anlcrc als goede dranken tnog

1755. J. MOSSEL. 138

ontfuigen, maar de rest dadelyk moeten opgeeven by den ontfangst tot verkoping of uytstorüng; f. naar by het zuur werden van eenige wel ontfaagene vaten, buyten baar toedoen of versuym, aparte verklarin- gen, onder presentatie van eede, daar van hebben te be- leggen en daar van afschryvinge te versoeken, als ook van die vaten geen pro centos te reekenen; gr. op de dranken, die in bouteilles ontfangen werden, zullen zy mogen afechryven vyf ten hondert, eens, tonder meer; A. op cattoen, wax en zout al mede vyf ten hondert; i. op waxkaarsen twee ten hondert, alles by verkoop, ver- strekking of versending; . van ieder legger arak, die aan de Compagnie gelevert werd voor betaling, maar niet van de geene, die voor de gereg- tigbeyt van het branden inkomt, een ducaton, door den leverancier te betalen, zynde een en vyfagtsteryxdaalder, dog geen leckagie of spillagie, waar voor zy behoorlyk zullen moeten toezien. Art. 11. De wapen-katner. Den baas zal na ultimo Augustus 1758 niets meer mogen opbrengen van de by resolutie deser regeering van den 22«° Maart 1783 hem toegelegde vyf pro cento van het aangemaakt werdende, nogte ook wegens den in- en verkoop, maar in steede van dien, tot een douceur, eens 'sjaars genieten een tantum van een duysend ryksdaal- ders of vier en twintig hondert guldens uyt 'sComp cassa, onder zodanige poenaliteyten, in cas van ontrouwe óf fraudu- leuse behandelingen, als hier voorwaards ten aansien van de administrateurs in 't gemeen, titul II, articul 3, vermeld staan. Art. 12. De arlhillerye. Het hoofd of wel den majoor over desetve zal almeede, in steede van de hem by resolutie deser regeering van den 12*° December 1752 toegevoegde vyf pro cento van de verbruykt werdende materialen, etc, eens 's jaars, tot een douceur, uyt 'sComp' cassa genieten een duysend ryksdaalders of twee duysend vier hondert guldens, mits zorge dragende, dat alles in die administratie ten voordeele van de Gompe aaogelegt en niets in deselve nodeloos verbruykt, ver-

136 1755. J. MOSSEL.

kwist ofte genegligeert werd, onder zodanige poenaliteiten,

als hier voren g'allegueert staan.

Art. IS. Het ambagts quartier. De respective basen in het

selve zullen mogen blyven jouisseeren van de aan haar, by

resolutie deser regeering van den 6en Maart 1752, toegelegde

douceurs van het verwerkte, bestaande, huyleu het bepaalde

getal van coelys, in het volgende:

1° aan den baas der timmerlieden vyf pro cent alleen van de houtwerken en spykers, onder zyn opzigt len dienste van de Gompe verbruykt werdende, die hy met vyftig pro cento advans aan de Gomp* zal moeten leveren, op dat men versekert kan wesen, dat alle Gomp' houtwerken en spykers, die men mogte ontdekken door hem verkogt of elders g'employeert te wesen, niet op een gepermitteerde manier overgehouden, maar op een onwettige wyse verkregen zyn ;

2° aan de baas der metselaars mede vyf ten bondert van d'onder zyn opzigt ten dienste van de Gomp* verwerkte inelsel-materialen, om mede in diervoegen eu ten zelven eynde aan de Gompe geleevert te werden;

3° aan de basen van de smits, lootgieters en koperslagers, buyten de gestelde pro centos voor spillagie, als: dertien op het yzer, staal en slootplaten en tien op hel koper en loot, nog vyf pro cento van de als voren verbruykte mine- ralen en wes meer, om ten fine voormeld ook met een half capitaal winst aan de Gomp6 geleevert te werden;

4° dan, "vermits de portien van de basen der lootgieters en koperslagers wat schraal en daar en tegen die van den baas metselaar wat ruym valt, zal door den selven van zyn aandeel twee bondert ryksdaalders aan den eersten en een bondert gelyke ryksdaalders aan den laasten moeten uytgekeerd werden;

5° voorts zal den baas kruytmaker, ingevolge de resolutie deser regeering van den 16en January 1748, mogen opbrengen twaalf ponden tarra op een dubbelde zak salpeter. Art. 14. d' Equipage werf. Derzelver bediendens zullen

almede blyven behouden een deel der voordeden, by resolutie

1755. J. MOSSEL. 137

van den 2eQ Juny 1752 aan deselve, aldaar en ten eylande

Onrust bescheyden, toegelegd, namentlyk:

1° de baas van Onrust en die der timmerlieden, kuypers en smils, yder in den haren, vyf pro cent van 't geen se ver- werken; en zulks met een capitaal advans, mits de baas kuyper een derde aan de baas kaartenmaker afgeeve;

2° den baas der zeylmakers en den opsiender van het touw- pakhuys mede vyf pro cento, om inkoops aan de Comp* te leveren en verdeelt te werden, de helfte voor den com- mandeur, een sesde den vice-commandeur en voor den baas zeylmaker en opsiender ook ieder een sesde, met desen verstande egter, dat de gemelde vyf ten hondert niet zal mogen opgebragt werden van de cabel- en zwaare touwen, item masthouten, leggers en andere vaten, mitsgaders ankers en dreggen, als daar van uytgesondert werdende;

3° den baas van Onrust zal voor zig blyven behouden de leverantie der koper-kistjes uyt den afval van 't hout, tegens de gewone prys van veertien stuyvers het stuk;

4° de huurloonen der calfaters onder den baas der limmor- lieden op de epuipagie-wcrf afgeschaft werdende, zullen tot dat werk g'employeert werden vyftig stuks bequaame mansslaven van de Cornp, die nagt en dag op de gemelde werf zullen moeten verblyven, en waar toe een plaats zal moeten werden g'approprieerd, zullende voor ieder der gemelde Coinp slaven niet meer 's jaars mogen opgebragt werden dan ƒ 27 : 1 of 't ordinaire wegens kleeding en reeding;

5° het loon der by meermelde resolutie deser regeering van den 2"" Juny anno 1752 gedistribueerde slaven voor de bediendens van de equipage-werf, als:

voor den equipagie boekhouder maandelyks 12

» » overdrager 6

» » suppoost van den commandeur. 6

» » eerste meesterkuegt van de timmerlieden op

de equipagie werf. 6

» » tweede dito 4

158 1755. J. MOSSEL.

voor den eerste meesterknegt in den trein 5

tweede dito 5

meesterknegt der smits 4

• » kuypers 8

» » kaartemakers 3

eerste meesterknegt der zéylmakers 4

tweede dito 2

stuurman van de werf 6

bootsman* » • » 4

zal almede moeten ingetrocken werden, indien men bevind»

dat de voormelde slaven niet in 'sComp' dienst ten opge-

melde plaats g'employeert werden; 6° en zal het getal der gehuurde slaven ten eylande Onrust

by provisie op vier dondert gesteld en die daar meer zyn

afgedankt, mitsgaders dat der Comp" lyfeygenen gehouden

werden op 250 stuks.

TITÜL IV.

Van het geene de by zondere administrateurs weder zullen moeten uytkeeren.

Art. la. Alle de byzondere* adminislratien, hier onder genoemd, en geen andere, sullen van hare bovenstaande, geper- mitteerde douceurs moeten doen eenige uytkeeringe, dog ook geene andere, als de geene, die hier onder speciaal zyn bepaald, namentlyk :

Art. 1\ Aan de opperkooplieden deses casteels, om aan deselve teffens een behoorlyk middel van bestaan te verschaffen, jaarlyks het volgende, te weten:

d'Opperkoop- 't Negotie lieden. comptoir.

de administrateurs der westzyde rd1 228 rdf 28

» » aan de Waterpoort » 228 » 28

» » van 't zuyker-pakhuys . . » 270 » 30

Transporteere. . . . rda 720 rds 80

I7S6. J. MOSSEL 139

d*Opperkoop- 't Negotie lieden. comptoir.

Per transport rd8 720 rd8 80

de administrateurs ten eylande Onrust en de

Kuyper.

540 180 180 540 2250

60

80

20

60

250

» » van bet kleede pakhuys. . .

» » » » graan-maguazyn .

» » d» » provisie-maguazyn

den eassier der dagelykse cassa

te zamen rd8 4410 rd» 490

Art. 1°. Aan de ordinaire gecommitteerdens in de pak- huysen, hier onder speciaal benoemd, en aan geen andere, ook niet aan extra-ordinaire gecommitteerdeog, clertquen of eenige andere, onder wat benaming of praetext het inogle zyn, zullen de pakhuysmeesters almede gehouden wezen uyt- keering te doen van bet volgende, om die gecommitteerdens almede aan een behoorlyk middel van bestaan te helpen, buyten haar tegenwoordig genot van kostgeld, te weeten:

aan de gecommitteerdens aan de west-zyde rd' 250

» » » in de Waterpoort. » 250

» » » in 't zuyker-pakhuys » 300

» » » op Onrust en de Kuyper. • 500

» » » in de geldkamer, door den

administrateur van de klee- de winkel uyt te keeren » 200 » » » in het graan-maguazyn. . » 200

■ » » in het provisie-magyazyn. » 300

of Ie zamen rd* 1800

Art. 2. Alle douceurs, die voorts door eenige der voorver- melde administrateurs aan Europeesche of andere mindere opzigters, schryvers or andere bediendens in de pakhuysen mogten werden toegelegt, zullen van haren goede wille depen- deeren en daar omtrent geen gehoudenisse zyn, op dal de zodanige zig des te meer mogen beyveren om haar en gevol- gelyk haren dienst genoegen te geven, te meer, dewyl zy voor dezelve moeten caveeren en voor alles verantwoordelyk biyven.

HO 1755. J. MOSSEL.

TITÜL V.

Van den groot winkelier.

a. den groot-winkelier zal in het vervolg, te beginnen met de eerste voorkomende verstreckinge, in stede van half geld, half goed of a uso, de afbetalingen eter maand gelden in 't geheel mogen doen in contanten gelde, de lywalen en alle andere goederen, zo om schaarsheyt als ongewiltheyt, g 'excu- seert blyvende, dog de ryksdaalder van 48 swaare stuyvers op reekening moeten stellen tegens 64 ligte stuyvers, na de aloude gewoonte;

6. sal ook in den aanstaande, in stede van de ses stuyvers, die men tot hier toe gewoon is geweest aan den winkelier te geven van de helfte der gagie, die in goed verstrekt wierd. om daar voor al mede contant te bekomen, van ieder ryksdaalder, die verstrekt werd, ten lasten van den ont- fanger afkorten mogen drie stuyvers;

e. van deze drie stuyvers sal hy twee moeten brengen ten voor- deele van de Comp6 en de overige een voor hem en den tweede in de groote winkel alhier behouden, en daar van twee derde voor den eerste en een derde voor den tweede tot hun beslaan, sonder dat 'er iets anders zal mogen wer- den opgebragt of afgekort ten laste der afbetaalt werdende dienaren.

Dit reglement trad in werking op 1 September 1755 of met den aanvang van het boekjaar 1755/56.

29 Augustus. Nadere regeling van het uitkiezen van te Batavia aangevoerde slaven9 door leden van de Hooge Regering.

De regeling, op 3 September 1755 getroffen, voldeed niet,

1755. J. MOSSEL. léi

doordien de leden der Hooge Regering niet anders als »alder- •hande uytschot" te zien kregen.

Zij bepaalden daarom, dat de Gouverneur-Generaal uit de eerst aankomende slaven-praauw zooveel «ordinaire" slaven en slavinnen, tegen 60 rijksdaalders het stuk, te belalen aan den eigenaar, mogt uitzoeken, als hij wilde. De twee oudste leden van den llaad van Indift mogten, op dezelfde voorwaarde, ieder drie slaven of slavinnen uitzoeken uit de tweede praauw ; de daarop in rang volgende twee leden eveneens uit de derde praauw; »en zo vervolgens de verdere by de overige heeren, •twee aan twee, moeten rondgebragt en vertoond werden, tot •dat elk na genoegen voorsien sal weesen".

2 September. Verlenging met een jaar van den iermijn der borgstelling, te verleenen door repatriërende die* naren der Compagnie.

Zie bij 10 Julij 1750.

De verlenging tot drie jaren was noodig, omdat men bin- nen twee jareu »niet wel" antwoord uit Nederland kon bekomen nopens zaken, »die eenige vergoeding of verant- woording betroffen".

5 September. Voorschrift vóór den Sequester.

Hij werd gelast » overeenkomstig met het welbehagen der heeren Meesters en ingevolge den letterlyken sin der daar by vermeld staande ordres te werk gaande, het provenue van alle de onder zyne berusting zynde, onverantwoorde boedels van Gomps dienaren uyt Comp' cassa te ligten, mitsgaders aan den curator ad lites over te geven, (en eynde desen de re- spective dood reekeningen der overledene daar voor credileere; dog ten reguarde der boedels van insolvent overledene weduwen, welke haar domiciliuni geen jaar en dag na het overlyden van hare mans vrywillig hebben gecontinueert, te persisteeren by het dienwegens g'arressteerde ter resolutie van den 23en

14S 1755. J. MOSSEL.

July anrto t755, nadien het zeer oneygen zyn zoude dier- gelyke weduwen by 'sConip* hoeken reekeningen te geven en 't maar duyslerheyt en verwarring veroorsaken soude, als men de provenuen derselver boedels op de namen van haar voor overleedene mans bekend wilde stellen".

9 September. Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag.

12 September. Bepaling, dat elke drie maanden aan elk Compagnie9 s schip in Indié verstrekt zoude worden een legger Kaapsche wijn.

Ook aan elk retour-schip werd zodanige legger medege- geven »voor consumtie tot de Caab".

-^- September. Verbod tegen den uitvoer, enz. van rijst.

Voortdurend gebrek aan rijst ter hoofdplaats was oorzaak van dit verbod.

»En nadien bevonden werd, dat nu en dan, op de naam van eenige beeren der regeering, door dese en gene, die de assurantie hebben van sig van deselve buy ten haar Edeles voor- weten te bedienen om de particuliere aangebragt werdende ryst, zonder de helft daar van op de gewone marktplaats af te geven, maar de boom gepasseert te krygen en binnen te sleepen; zo is verstaan den sabandhaar te gelasten aan de boom de nodige onlre te stellen, dat geene ryst, aan wien het ook zy, zonder de helfte aan de bazaarmeester af te geven, werde gepasseert, ten ware by eygenhandig getekende briefjes van dese of geene lieeren van de regeering komt te blyken, dat de ryst, in quanliteyt daar by opgege- ven werdende, waarlyk haar Edelens toebehoord., wyl geene mondelinge boodschappen ha rent wegen zullen moeten werden gerespecteert.

Ook is te deser gelegentheyd besloten, by wege van reno- vatie der overige ordres, de ministers en subalterne bediendens

1755. J. MOSSEL. 148

op en langs geheel Java, als meede den resident tot Cheribon, aan te schryven om, op den ontfangst deser ordre, op alle de onder haar sorteerende plaatsen te interdiceeren den particulieren venroer van ryst naar de o ver wal en naar Bamtam, op poene van confiscatie, niet alleen van de gebeele lading en 't vaartuyg, waar mede, het zy veel of wynig, ryst derwaarts mogt werden getransporteerd maar dat boven dien de vervoerders, die betrapt raogte werden op een clandestinen rervoer van dat graan na de overwal of naar Bamtam, dan wel overtuygt van daar inne getrampeert te hebben, zonder de minste commiseratie, publicq met geesseling sullen werden gestraft; blyvende hier van egter uytgesoudert den particu- lieren vervoer na dese hoofdplaats en 't geene men alhier aan de Bandase en Ambonse burgers of andere inwoonders dier provintien zal komen te accordeeren.

Nog te deser gelegentheyd in aanmerking genomen wesende, dat tot de tegenwoordige schaarsheyd van ryst alnieede veel contribueert den uytvoer derselve naar plaatsen, buyten de jurisdictie deser stad gelegen; zo is, om daar inne al meede te voorsien, goedgevonden, niet alleen den vervoer van ryst uyt dese colonie naar plaatsen, die niet onder Batavia gehoreo, te verbieden, onder deselve poenaliteU van publicque gees- seling, boven confiscatie van vaartuyg en lading, als teu opsigte van Java en Cheribon gesegt is, maar ook op die selve straffe te verbieden den overscheep van dien corl ter deser rbecde van hel een in hel andere schip of vaartuyg om na elders vervoerd te. werden; en hier van aan de gemeente kennisse te geven by bi Hel ten. zo in de Nederduytse als Cbineese en Maleydse talen, ten eynde niemand van dit verbod eenige ignorantie sal kunnen pretendeeren".

Zie ook 10/24 September 1756.

23 September. Staking van dm verkoop van rijst te Batavia van Regeringswege.

Door den heer Directeur Generaal in omvrage gelegt

144 1755. J MOSSEL.

wesende, of men, vermits den aanvoer van particuliere ryst redelyk begon (oe te nemen, zodanig, dat er, volgens de door zyn Edele ter vergadering overgelegde boombriefjes, geJ uu- rende de vier laasle dagen met verscheyde vaartuygen een aantal van seven en veertig lasten zyn aangebragt, niet diende te supercedeeren met den verkoop 'sConip8 wegen van een last rysi daags by de kleine maat, op de gewone marktplaats, na het geresolveerde op den 22rn Augustus laastleden; zo is verstaan dien verkoop by provisie te staken.

26 September. Nadere regeling van het aantal suiker- molens op Java.

In overweging genomen wesende de noodsakelykheyd om, uyt hoofde van de merkelyke propagatie van dit product, waar door men in der tyd daar meede zodanig overkropt zal geraken, dat men op het laast daar meede geen uytweg sal kunnen vinden, 't geen zo wel schadelyk voor de Compe, als ruineus voor verscheyde goede ingesetenen wesen zoude, eenige maatregulen te beramen, waar door het eygentlyk oogmerk in desen, namentlyk : om aan de eene kant te beletten, dat veele der molens, door tegens eikanderen te werken om ruyme leverantien te doen, sig niet komen te ruineeren en aan de andere zyde te wege te brengen, dat de Compe in staat zy alles te kunnen aanslaan om steeds van dal product meester te kunnen blyven : zo is, uyt aanmerking, dat de ondervinding als nu ten vollen deed sien, hoe het, by resolutie deser tafel van den 31™ December anno 1750 bepaalde getal van 80 zuykermolens, buyten de geene, die op Java, Cheribon en Bantam gepermitteert zyn, te ruym is genomen en dus bet beste middel zal wesen om deselve op een, zo veel mogelyk, ongevoelige wyse in aantal te doen diminueeren, dierhalven, als daar toe 't beste en bequaamste middel g'oordeelt zynde, goedgevonden en verstaan alle zodanige zuykermolens; die een jaar en ses weeken stil gestaan hebben of in 't vervolg stil staan zullen, voor altoos vervallen te verklaren van het regt

1755. J. MOSSEL. UU

Tan gebruyk en de daar aan verleende privilegiën, als meede dat het privilegie der zuykermolens, die thans nog in wesen zyn, geensints ter verplaatsing aan andere sal mogen overgaan of getransporteert werden dan met speciale permissie en verkregen toestemming deser regeering, gelyk van ouds, en zulks tot dat men bevinden sal, dat het getal der zuykermolens gebragt zy op dien voet, dat men het daar meede met ge* rustheyd sal kunnen gaande honden om aan de eene kant geen gebrek aan zuyker te hebben en aan de andere kant daar meede niet o verkropt te raken; blyvende alle de andere ordres en gebruyken omtrent de zuykermolens in hare waarde; en zal dese resolutie ook plaats vinden omtrent die van Java en Cheribon.

Desgelyks is verstaan de zuykermolens op Javas Oost-cust en tot Cheribon zodanig te verminderen, dat voortaan ten eerstgemelde gouvernemenle niet meer dan seven en ter laast- gemelde residentie maar drie zuykermolens zullen mogen werden gehouden, dog de vier zuykermolens, te Bantam gepermitteert, van dese reductie voor als nog te eximeeren, also dat ryk de Compe seer veel waard en uyt desselfs bevo- rens nadeelige constitutie eerst weder wat komt op te luyken ; ook den Koning daar nyt mogelyk misnoegen zoude opvatten.

Zie ook 21 November 1755 en 29 April 1756.

26 September. Bepaling, dat hel aan repatrièrenden op 6 Mei 1755 voorgeschrevene betrof: •alle 's Comp' •dienaren, tol boekhouders inclusive, die als hoofden »van plaatsen hebben gefungeert9 dan wel als eerste in •commissie zyn geemployeert geweest, benevens zodanige •militaire officieren, die elders als hoofd gelegen hebben**.

-^- October. Gangbaar verklaring van sedert 1753 in Nederland aangemaakte, gekartelde ducalons tegen 4 gulden of 80 stuivers.

Buiten de zeven vereenigde Nederlandsche provintiën gesla- gen, gekartelde ducalons waren hieronder niet begrepen.

PIOIAAT-BOEI DEBL Vil, 10

146 «755. J. MOSSEL.

24 October. Vergunning voor de leden der Hooge Rege- ring kleine hoeveelheden ryst uit ie voeren.

Door den heer Directeur Generaal en den heer Raad extra-ordi- nair, de Nys, versoek gedaan zynde om met het Caabse schip, Vredesteyn, derwaarts, tol present aan hun Edeles vrienden, te mogen senden, de eerstgemelde twee lasten en de laastge- melde een last ryst; zo is, nadien het verbod omtrent den uytvoer van dat graan eenlyk zyn aspect heeft omtrent de versending van eenige naamwaardige quantiteiten, die door dese of geene, om voordeelen te behalen, mogten werden ver- sonden en waar door de gemeente merkelyk ontrieft werd, verstaan, zulks niet alleen te accordeeren, maar ook in 't ver- volg aan alle de leeden van dese vergadering gedefereert te laten om, geduurende het verbod van uytvoer, yder een kleene quanliteit van dien corl te mogen doen uytvoeren, werwaards «ulks komen te begeeren.

11 November. Opheffing van de Academie de marine.

Door den heere Gouverneur Generaal overgelegd zynde een naamrolle der thans in de academie de marine bescheydene cadets, volgens welke consteert, dat er thans in dat kweek- school niet meer dan agt jongelingen gevonden werden ; teffens ten dien opsigte te kennen gevende, dat, hoe zeer men zig ook assidue heeft toegelegt gehad tot het uytvinden van fond- sen om de onkosten van dat huys goed te maken, zulks des onaangesien niet toerykende geweest en men dus genoodsaakt geworden is nu en dan in 'sComp8 beurs (e tasten, zonder dat men sien kan, dat het selve van dat nut is, als men zig in den beginne verbeeld heeft, nadien 'er onder al de geene, die uyt dat huys tot de zee dienst g'employeert zyn, maar wynige gevonden werden, waar aan men seggen kan de gedane kosten met vrugt besteed te zyn, buyten en behalven dat het geensints de Comp* geraden ofte convenieerende zoude weseu om voor het geringe getal leerlingen, dat er thans in

1755. J. MOSSEL. 147

gevonden werd, zulk een kostbaar huys aan te houden, met zo veel* bediendens, als daar bescheyden zyn en elders de Compe vry beter te stade kunnen komen ; zo is, hier over in 't breede gedelibereert zynde, goedgevonden en verstaan dé voorsz., reets van selfs ten' deele vervallene academie te derogeeren en af te schaffen, de voorsz. agt cadets op de scheepen te plaatsen, de bediendens van 't zelve na hunne bequaamheyd elders te employeeren, het huys, daar toe g'employeert, bene- vens de astronomische en mathematicque instrumenten, die onnodig zyn. te laten verkopen, excepto de globen met het geene verder in den dienst van de Compe zal kunnen werden g'employeert, en laastelyk nopens de inkomsten van dat huys by nadere occasie te disponeeren.

11 November. Opheffing van het Seminarium Theolo- gicum.

Gesproken zyndc over het seminarium theologicum, dat, ofschoon bet oogmerk van dies erectie en institutie met een zeer heylsaam oogmerk en insigt gedaan is, egter nog niet komt te beantwoorden aan die goede intentie, nadien, buyten de in anno 1753 gerepatrieerde twee leerlingen, Gray en Moyaart, en eenige bequame, die overleeden zyn, onder de presente jongelingen weynige gevonden werden, die apparentie hebben om tot den dienst der Indiasche kerken te zullen kunnen werden bequaam gemaakt, ontmoetende nu en dan al eenige moeylykheeden, die altyd niet even gemackelyk zyn te boven te komen, buyten en behalven dat het selve tot een seer zware last post van de Compe strekt, invoegen dat men, uyl hoofde de ondervinding ten vollen doet zien, dat het selve van seer weynig succes is, de Compe daar van, zo wel als van de kosten van d'academie zoude kunnen debarrasseeren ; over al het welke dan in 't breede gedelibereert zynde, zo is by meerderheyt van stemmen goedgevonden en verstaan dat queek- school almeede af te schaffen, de daar toe ingekogte huysingen te verkopen, de inlandse druckery en boekbindery, met het

148 1755. J. MOSSEL.

geene daar toe behoord, in 't casteel te laten overbrengen, de druckers en lettersetters by provisie in de casteels druckery te laten overgaan en de boekbinders in die van de logie, mits dat met het drucken van den Maleytschen bybel werd voortgevaren.

11 November. Bepaling, dat de praeses van den kerke- raad en de oudste ouderling te Batavia ambtshalve scholarchen zouden zijn.

Zij moesten toesigt houden, zoowel op de scholen in de gods- huizen, als op die, welke » onder de gemeente" te vinden waren.

Buiten hen bestond het Collegie van Scholarchen nog uit twee leden.

Zie ook 27 Julij 1766.

14 November. Intrekking van de jaarlijksche recognitie, op 21 Maart 1702 aan den veerman op het eiland Purmerend toegekend.

De oorzaak van die recognitie (»de drooge bank" in de Tji-liwoeng) had opgehouden te bestaan.

De veerman behield zijn traclement ad 30 rijksdaalders 's maands.

14 November. Vergunning voor de arak-branders jaar- lijks gedurende 9 inaanden arak te stoken.

Indien arak-branders nog langer wenscbten arak te ver- vaardigen, werden Heemraden gemagtigd hun zulks toe te staan, onder voorwaarde:

1° dat zulke branders voor de overige drie maanden van het jaar zouden opbrengen de gewone, maandelijksche recog- nitie van 2 leggers arak; 2° dat zij, voorzien van eene extract-resolutie van Heemraden, mededeeling zouden doen van de vergunning aan den Landdrost en aan den Ontvanger-generaal der domeinen.

1755. J. MOSSEL. 149

Zie ook bij 7 Februari) 1752.

Voor de eerstvolgende zes maanden werd hun verboden arak uit rijst te stoken, welk verbod echter reeds den 25**° Jamiarij 1756 weder ingetrokken werd.

21 November. Toekenning van zekere privilegiën aan hel Colleffic van Boedehneesteren.

Eerstelyk: by desen te statueeren, dat van nu af aan alle executeurs in de nalatenschappen van overleedene Chineesen en alle andere onchristenen, het zy van wat natie deselve ook mogten weesen, verpligt zullen zyn om, binnen den tyd ?an ses weeken na het afsterven van sodanige personen, aan Boedelmeesteren voormeld te leveren, niet alleen de testamen- taire dispositie van den overleedene, volgens de aloude ordres en op de gestelde poene, maar ook, na afloop van dien, ecu distincte staat en inventaris van zulke boedels, die bevonden zullen werden gehouden te wesen den 20,tcn penning, na het g'arresteerde op den 29eQ April 1749, 't zy geheel of ten deele, te moeten uylkeeren, dan wel voldoende redenen te suppedi- teeren, waarom het laaste binnen dat tydperk niet heeft kunnen effect sorteeren, op poene dat, indien de gedagte executeurs in desen opsigle nalatig blyven tot over den tyd van drie maanden na het overlyden van den testateur, deselve als dan sullen vervallen in een boete van vier hondert Hol- landsche guldens, uyt hunne privé beurse ten behoeve van het Chineesche hospitaal te betalen, en hun des niet te min gehouden te verklaren om als dan nog te voldoen aan de gerequireerde productie van staat en inventaris; mitsgaders hier van by extract deses kennisse te geven aan de respective collegien van justitie, item de hoofden der gesamentlyke inlandse campongs en den capitain der Chineese natie, ter hunner narigt, voor zo veel de gedagte collegien, mitsgaders tot een behoorlyke nakoming en observantie van hun en hunne onderhorige in zo verre de laaste betreft.

Ten tweeden: zo wel in de stad als in de respective

150 1755. J. MOSSEL.

campongs en zo meede in de bovenlanden, en dus alomme, by gom of becken slag te rcnoveeren de oude ordre, vervat by resolutie deser tafel van den 18en Juny 1700, behelsende interdictie tegens het clandestine of zonder voorkennisse van Boedelmeesteren begraven der lyken, niet alleen van Chineesen, waar op dat verbod te dier tyd betrecking had, maar ook van Mahometanen en andere onchristencn, tot weiring van anders daar uyt te duglene verduystering, dan wel spolie der boedels.

Ten derden : de sabandhaars te deser hoofdplaats te gelasten gene permissie Ie geven tot het vervoeren van lyken of wel slaven naar China met de van hier na dat ryk vertreckende jonken, dan na dat hun alvorens gebleeken zal zyn, dat door den vervoerder voldaan zy aan de belasting, zo op het vervoeren van Chineese lyken by resolutie van den 25e0 Augustus jongst- leden, als op het emancipeeren der lyfeygenen ter sessie van den 13° November 1753 bepaalt en volgens eerstgemeld besluyt Boedelmeesteren toegewesen, in zo verre zulks door en van Mahometanen en Chineesen geschied.

Ten vierden: de dispositie te surchercn tot de aanstaande besoigne over de verpagling nopens het verzoek door Boe» delmeesteren meermelt, len eynde, mits de tegenwoordige afschaffing van de academie de marine en het seminarium, weder aan het hospitaal raogten werden g'accrocheert de daar aan toegelegde portien, ieder van een vierde gedeelte der revenuen van de pagt der wayangspellen, volgens resolutie deser tafel van den 2on December 1750.

Ten vyfden: Boedelmeestereu te permitteeren het plaatsen van een armbus in hunne vergaderkamer, ter versameling van liefde giften ten .behoeve van het Chineese hospitaal.

Zie ook 18 Maart 1785.

21 November. Nadere regelingen nopens de suiker- molens.

Eerstelyk: om aan de kant van Java in den aanstaande

1755. J. MOSSEL. 151

niet oyer kropt ie raken met considerable parthyen zuyker, te approbeeren de schikking, door de ministers aldaar gemaakt omtrent de aanhouding en bepaling van het getal der molens te dien gouvernemente op seven stuks, als: vier van den capitain der Chineesen, üey Tjinkong, een van den Chinees, Tbe Siauwko, een van den Chinees, Lim Lianko, en eene op Batang in het Tagalse district, onder voorwaarde egter, dat de eygenaars van dese seven molens, tot eenig soulaas, aan die van de overige ses molens, die na het afmaten van haar thans bequaam zynde suyker riet zullen moeien stilslaan en afgebroken werden, ieder rd* 1000 of te samen ses duysend ryksd* zullen moeten uytkeren.

Ten tweeden : het getal der suykermolens op Cheribon als du van agt op vyf stuks Ie reduceren en dus in zo verre te resilieeren van hel dien aangaande geresolveerde op den 26™ September, mits dat inselvervoegen de eygenaars van de continueerende molens aan die van de drie, welke g'extin- gneert zullen werden, tot gemoedknming hunner schade, te samen zullen moeten voldoen een montant van rd8 vier duysend, om onder de laastgemelde in een eguale portie verdeelt te werden.

Ten derden: de evengemelde Samarangse ministers, zo wel als den resident te Cheribon, te gelasten om alle de suyker, die uyt den presenten oegst, zo wel te Japara als te Cheribon, staat geleverd te werden, te accepteeren, mits alles daar voor eerst opgeslagen en niets voor de maand May aanstaaude herwaarts gesonden werd, met verdere ordre om in *l vervolg attent te weesen en te observeeren, dat by de leverantie van suyker ieder molen niet meer als duysend of twaalf hondert picols leveren kan, en dat, overzulks by een meerdere leverantie de wagen niet regt gaat, waar tegen met de uyterste accuratesse zal moeten werden voorsien.

Ten vierden: den Cheribons resident boven dien niet alleen te gelasten om by eene distincte notitie op te geven, welke suykermolens continueeren en welke afgeschaft zullen moeten' werden, maar ook, zo wel van daar als van Samarang, dese»

182 1755. J. MOSSEL.

regeering te doen berigten, hoe groot de quantiteit zy, die uyt den presenten insaam reets ontfangen of nog staat te werden. Ten vyfden : den Koning van Bantam door den commandeur, van Ossenberg, te laten versoeken om de nodige ordre te stellen, dat er in 't Bantamse ryk, boven 't by 't jongste contract bepaalde getal van vier suykermolens, geen meerder komen te malen, also men anders niet in staat is om de suyker, boven bet geen gedagte molens uytleveren kunnen, alhier te accepteeren.

5 December Last op de buiten-kantoren, bij opzending van gevangen Compagnies dienaren, hunne afgeslotene soldij-rekeningen mede op te zenden.

Zulks werd «meermalen g'omitteert, waar door die men- »schen jaar en dag op schuld-reekening" liepen.

5 December. Bepalingen nopens praauwen.

Eerstelijk: dat de chiampangs, die met zuyker geladen van boven afkomen, dan wel met behoeften en provisien voor de molens van hier derwaarts verlrecken, geensints staan, nog onder het toesigt van het hoofd der prauw voerders, nog onder den pagter van de scheepen handel, mitsgaders den een en ander by extract deser te gelasten van lieeden af aan zig met die vaartuygen niet te bemoeyen.

Ten tweeden: insgelyks den voorsz. pagter van den scheepen handel by extract deser te ordonneeren, zig almeede van he- den af aan niet te emancipeeren om de kleene champangs of djoekougs, die na of van de na by geleegen bazaars of markt- plaatsen varen, te ontrusten, dan wel eentg geld, onder wat naam het ook zy, af te vorderen, nadien deselve in geenen deelen onder zyne pagt sorteeren, mitsgaders hier van, zo wel als van het vorige articul, by de te ontwerpeue pagt conditien voor anno 1756 het nodige te laten influeeren tot preventie van andersints te dugtcne onwettige prelensien.

1755. J. MOSSEL. 153

Ten derden: by wege van explicatie en tot narigt van Scheepenen Ie declareeren, dat onder het ter neder gestelde by de jongste instructie voor 't hoofd der prauwvoerders van <kn ^L^toT ^784, articul 43, verstaan moet werden: dat aan baar Eerwaardens is en blyft hel prerogatief, beyde, zo van hel suspendeeren, item casseeren der onder-commissa- rissen, na bevinding van saken, als het aanstellen van anderen in de vaceerende plaatsen.

8 December. Bepaling, dat Chinezen, die het Mahome- daansche geloof aannamen, onderworpen bleven aan de voor Chinezen vastgestelde regelingen.

By een ingediend reqnest voor en van wegen neegen Chineese inwoonderen van Amboina, die, alle ten voorsz. gouvernemente tot de Mahometaanse religie overgegaan zynde, door de minis- ters aldaar met een burger vaartuyg herwaarts zyn gesonden, tbans versoek doende om derwaarts, alwaar zy vrouwen en kinderen waren hebbende, te mogen terug keeren om aldaar gerustelyk te blyven wonen; zo wierd ten dien opsigte in aanmerking genomen, dat, ofschoon de redenen, die de ministers van hunne behandelingen ten haren opsigte geven, namentlyk : dat zy, alleen tot het Mahometaansdom overgegaan zynde om daar door te ontgaan de betaling van het hoofdgeld en om teffens een volkomen vryheyd te hebben om op de specerye geveode comptoiren en alomme on bcsch roomt te swerven, 't geen anders aan geene Cbineesen gepermil teert is, zy dier- halven, als vry intriguant en van een winst soekenden aard zynde, in dat opsigt met geene gerustheyt aldaar konden wer- den gedalt, wyl ze de negorys volckeren gemackelyk zoude kunnen verleyden om gelegentheyd te soeken haar in den sluykbandel van dese dierbaarste tak van 'sComp' negotie te vergrypen, wel aan d'eene kant niet verwerpelyk voorkomen, het egter daar en tegen aan de andere kant eene hardigheyt schynt te impliceeren om die menschen in 't geheel het land Ie ontseggen, met verbod om daar oyt weder te komen, op

184 1755. J. MOSSEL,

poene van in de ketting te rug te zullen werden gesonden, wyl men zeer gemackelyk een middelweg hadde kunnen gebruyken om aan de eene zyde voor hun buylen ongerust- heyt te blyven en aan de andere kant niet genoodsaakt te zyn tot zulke scherpe proccduren te treden, namentlyk, door hen te laten onder deselve subordinatie en reslrictien, als waar onder zy voor hare verandering van religie zyn gestelt geweest; alwaaromme dan ook goedgevonden en verstaan wierd de voor- melde Cliineesen te permitteeren weder na Amboina te mogen terug kceren, onder dese mits, datse, ong'agt hun pretense of effective changement tot de Mahometaanse religie, waar aan de Comp* niets gelegen legt en die ook verre is om eenige gewe- tens dwang te willen invoeren, zy en alle andere Chineesen. die tot de voorsz. godsdienst overgaan of wel reets overgegaan mogte wesen, subject zullen blyven aan alle de ordres en regle- menten, aldaar voor de Chineese natie beraamt, mitsgaders dus ook onder anderen verpligt zullen wesen het gewone hoofdgeld op te brengen en, met een woord, in allen gevallen geconsidereert zullen werden als nog Chineesen zynde; voorts de ministers dierwegens bet nodige te schryven en ook teffens in mandatis te geven om, by aldien deselve, on vermindert dese dislincte declaratie, eenige ongehoorsaambeyt mogte komen te pleegen, hun als dan met derselver vrouwen en kinderen her- waarts te senden.

12 December. Verbod tegen den verkoop van vaartuigen aan personen, niet sorterende onder de jurisdictie van de Compagnie.

Hoewel de Regering sedert 1 Januarij 17154 slechts vergun- ning had verleeod tot hel bouwen van 12 vaartuigen, waren in dat tijdsverloop niet minder dan 67 groote en kleine vaar- tuigen verkocht, waarvan 3 aan vreemdelingen.

De Regering koesterde dien ten gevolge «eenige suepilie, «dat daaromtrend excessen werden begaan" en gelastte de beide Sjahbandars »op het ernstigste een wakend oog te hou-

1755. J. MOSSEL. 155

•den en wel toe te zien, dat deze prohibitoire ordre niet •werde getransgresseert".

15 December. Verpachting van de *gemeetie en generale" inkomsten van het » Koningrijk" Jakalra voor het jaar 1756.

De wijzigingen, welke ditmaal in de voorwaarden werden gebragt, waren de volgende:

Aangaande de pagt der inkomende- en uytgaande regten:

dat, tot voorkoming van disputen lusschen den pagter van de boom en die van de visch-markt, aan den eerstgemelde alleen werd gedefereert liet heffen van den Ihol van alle aange- bragt werdende gedroogde oedangs of garnalen, en aan die van de visch-markt de pagt van alle aangebragt werdende gesoate of gepeekelde oedangs of garnalen, bekend onder den naam van Ijauw.

Aangaande de pagt nopens den handel aan de scheepen:

dat onder dese pagt geensints gehooren de champangs, Iju- nias en alle zodanige vaartuygen, die gebruikt werden ten dienste van de suyker-molens, zo wel tot den opbreng van de benodigde provisien en andere ingrediënten, als tot het afbren- gen van suyker, siroop en wes meer,

gelyk ook den pagter zig niet zal mogen bemoeyen, veel min eenige pagt pretendeeren, van al zulke champangs en kleen- dere vaartuygen, die gebruykt werden tot den op- en afvoer van levensmiddelen en andere wharen na en van de respeclive basaars of markt-plaatsen buyten dese stad en in d'ommelanden, als meede niet onder de pagt der scheepen handel sortcerende.

Aangaande de pagt van de \is-markt:

dat, evenals hiervoren ten opsigte van de pagt van de boom reets gesegt is, den pagter van de. vismarkt niet zal mogen heffen den thol van de alhier aangebragt werdende gedroogde oedangs of garnalen, als onder de eerstgemelde pagt gehorende, en dat denzelven overzulks eenlyk zal genieten den thol der

156 1755. J. MOSSEL.

ingevoerd werdende gesoute of gepeeltelde oedangs of garnalen, onder den naam van ijauw bekend.

De pacht der pho en lopho werd hij admodialie voor 5000 rijksdaalders 's maands aan den Kapitein-Chinees te Batavia gela- len, evenals die van de waag voor 700 rijksdaalders 's maands aan een Luitenant-Chinees. Zie echter bij 25 December 1755.

15 December. Voorschrift nopens ^brandbrieven*' .

Ingevolge de ordre der hecren Meesters, vervat by missive van den 12fB April de anno stanty, is verslaan, aan een iegelyk der scheepelingen, geene uytgesonderl, welke volgens hare qualiteyt kist of kisten mogen meede neemen, een brandbrief, door de ordinaire daartoe gecommittecrdens getekend, in eygen persoon voor haar vertrek van de rheede Ie laten ter hand stellen en, zo wanneer op de thuys reyse iemand van gemelde personen mogle komen te overlyden, als dan door den capitain, schipper of die het gesag op sodanigen bodem voert, de voorsz. brandbrief in 'l scheeps- of soldy boek aan des overleedenes reekening mei een draad te doen vast hegten, daar op druckeude desselfs segul of cachet in lacq, op dat, zonder 't selve te schenden, daar niel van kan afget rocken werden; en bier van niet alleen aan de ordinaire gecommitteerdens by het branden der gepermitteerde bagagien, maar ook onder de gewone scheeps papieren een gedrukl extract aan de overheeden van de retour scheepen, lot hun narigl, te laten afgeven en wyders ook eenige exemplairen ten dien eyude de ministers lol Ceylon, Bengale en China toe te schickeu.

18 December. Magtiging op den gezworen klerk van hel Collegic van Schepenen extracten te verleenen uit de vendu-boeken en vemlu-quitantie-boeken, op hel stadhuis te Batavia berustende.

Hij mogt zulk doen »ten redelyke coslen en gerief van de

1755. J. MOSSEL. 157

•geene, die deselve mogte komen te requireren en daar toe relatie hebben". Deze bepaling is afkomstig van Schepenen.

23 December. Bekendmaking, dat de pachten van de topbanen en van het pho- en topho-spel niet, als naar gewoonte, hij admodiatie voor 1756 aan den kapitein der Chinezen te Batavia gelaten, maar op 51 Decem- ber 1755 publiek opgeveild zouden worden.

23 December. Verbod tegen *den insaam van arreek" in Cheribon.

■Die whare nergens zeer getrokken" scheen Ie zijn. Ongeveer een jaar vroeger was last gegeven de leverantie vau areek langzamerhand te verminderen.

25 December. Last op de builen-kanlorcn: 1° r>de betaalde renten van de bij de Compagnie a ^deposito staande capilalen het comploir-generaal 7» _Batavia] per een aparte memorie, by forme van

• factuur, aan te reekenen9 ; 2° *de relouren met 4 ten honderl te beswaren'9.

Volgens opgave van den Directeur-Generaal slond de gene- rale intrest-rekening ten achteren f 1,026,6015 : 14.

Het bepaalde op 12 Februari) 1754 werd weder gewijzigd overeenkomstig het bepaalde op 15 Augustus 1752.

23 December. Magtiging op den Resident van Cheribon »«/ het geld, dat hem te dier residentie op wissel na •Batavia mogte werden gepresenteert, in ducatons en mndere gangbare muntspetien te accepteeren om, zonder 't andersints geivone rabat, in dier voegen naar Ba •tavia geremilleert te werden9.

Zulks werd gelast »lot gerief dér gemeente".

188 1755. J. MOSSEL.

23 December. Maatregel tegen zeeroovcrs.

De Directeur-Generaal werd geniagligd, »van nu af aan, zonder daar toe 't spetiaal consent deser vergadering te vra- gen, aan die zulks benodigt zyn, te laten volgen sodanige kleenighcden, als door dese en gene burgers dan wel ingese- tenen, ten dienste van haar vaartuygen, om tegens de zeerovers gedekt te zyn, mogten versogt werden, omtrent hetbuskruyt tol twee picols toe en, ten reguarde van hel yser geschut, beneeden een pond bals".

23 December. Last:

1° op de pracliztjns in Compagnie' s hospitaal te Batavia »zig omtrent de verplaalzing der zieken 4e laten gelegen leggen"; 2° op de ziekevaders en den portier van dat hospitaal geene zieken te verplaatsen zonder voorkennis van de ptaetizijns, op poene van arbitrale correctie9.

Door slordigheid van den portier waren «vier levende voor » dood e en één overledene als tweemaal uytgedragen bekend • gesteld".

Ook hielden de ziekevaders geene behoorlijke aanteeke- ning van de inkomende en uitgaande personen, »zoo levende »als overledene", en verwisselden de practizijns willekeurig de nummers der kribben van de zieken.

Een en ander had ten gevolge, dat allerlei verwarring in de soldij-rekeningen van zieken was ontstaan, waardoor o. a. de soldij - rekeningen van levenden met dood-schulden bezwaard waren.

29 December. Last op de commandanten van Com- pagnies scliepen ter reede Batavia het drinkwater^ hetgeen bij hen aan boord geleverd werd, te proeveti alvorens zulks aan te neemen.

Indien dat water niet goed was, moesten zij de brengers »op een gevoelige wyze corrigeeren".

1755. J. MOSSEL. 189

30 December. Bepaling, dat gecne tcadets ter zee" meer in dienst van de Compagnie zouden worden aangenomen.

30 December. Afschaffing van de conlributiën, aan zee- officieren en *capüains militair" ten behoeve van de Academie de marine opgelegd.

Deze conlributiën hadden bedragen:

By advancement:

een capitain ter zee rd8 100

lieutenant » 80

» schipper » 60

» lieutenant • » 50

• opperstuurman » 20

• onderstuurman en derdewaak » 10

Uy (komende voor d9 eerste maal:

een capitain ter zee » 100

» lieutenant • 80

» schipper » 60

■ lieutenant » 30

• opperstuurman . . » 20

■ onderstuurman en derde waak » 10

Voor de tweede maal de helft van het vorengemelde en zo

vervolgens.

50 December. Intrekking van het bepaalde op 11/12 December 1752 nopens de verdeeling der inkomsten uit de pachten der lianen-gevechten, wajang- en ronggeng- spelen.

De pacht op de ronggeng-spelcn was inmiddels afgeschaft. Zie bij 5/10 December 1754.

160 1755—1756. J. MÓSÖEU.

Het Chinesche hospitaal behield zijn aandeel in de pacht van de wajang-spelen, maar al het overige trok de Regering aan zich.

12 Januarij. Aanwending van zilveren staven als geld.

Mits de als nog continueercnde schaarsheyt aan muntspelien in 'sComp1 geld cassa is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, geresolveerd om het onder ultimo December verweeken per restant geweest zynde silver aan staven, bestaande in marcq 6536, yder staaf ter swaarle van agl marcq, te samen in gelde bedragende f 205067, te employeeren tot voldoening der nog onbetaald geblevene ordonnantien voor reets geleverde zuyker, enz., voor zo verre het zal kunnen strecken, mitsgaders dies berekening te laten geschieden na de hier courante waarde van den ducaton, zo het de Chinase directie van hier werd aangerekend, mitsgaders de voorsz. staven, mits niet in gewigt vermindert zynde, weder in cassa voor die sclfde waarde te accepteeren, zo dra men van muntspelien uyt het vaderland sal voorsien weesen.

15 Januarij. Bepaling, dat particuliere, Engelsche sche- pen niets anders van Batavia mogten medenemen »als *tvat arak en liet geene tot huysgebruyk is dienende".

17 Januarij. Verbod tegen het veroordeelen van »delin- *quanlen ad vitam tot de ketting'9.

Redenen, waarom dit verbod is uitgevaardigd, worden in de resolutiên der Hooge Regering niet vermeld.

23 Januarij. Toekenning eener maandelij ksche toelage van 370 rijksdaalders aan den Kapitein-Chinees te Batavia.

Geresumeert zynde een ingediend request van den capilain

I75Ö. J. MOSSEL. 161

der Chineesen, Oey Tjilauw, tendeerende versoek, dat aan hem, uyt hoofde van verscheyde onkosten en depenses, die hy by direrse gelegentheeden genoodsaakt is te doen en door een aloude usantie geworden zyn als servituten van gemelde zynen dienst, aan dewelke geene de minste voordelen waren g'ac- crocheert, eenig middel van bestaan tot gemoedkoming derselve mogte werden toegelegt; zo is, uyt aanmerking dat al van een menigte jaren herwaarts aan zyne voorsaten eenige dou- reuren, zo tot goedmaking harer kosten, als om hun eenigsints lioven andere van hare natie te kunnen distingueeren, zyn toegevoegd en tot welk eynde wel ten principale gedient heeft ile pagt van de pho en topho, aan de vorige capitains, zo wel als aan den suppliant, tegens een seer médiocre prys in admo- didtie afgestaan, dog die jongs!, na het g'arresteerde ter sessie van den 25e0 December passaio, te samen met die van de topbanen is verpagt geworden, goedgevonden aan gemelde capi- ta in, Oey Tjilauw, lot het een en ander eynde alle maanden uyt *s Comp' cassa Ie laten genieten rd» 570 of zo veel de voormelde beyde pagten, namentlyk die van de pho en topho en die der topbanen, by de jongste verpagting op den 31rn December laastleden meerder gerendeerl hebben, dan waar voor hem deselve by besluyl deser tafel van den 15en bevorens by wege van admodiatie zyn overgelaten, dog die hy voor dat bedragen zig beswaard vond te accepteeren, na het aangete- kende by resolutie van den 23rtn derselve maand.

3 Februarij. Wijziging van de zegel-ordonnantie.

Commissie. Acte.

kapitein ter zee of te land 20 rijksds 10 rljksd"

kapitein-luitenant 10 » 8 »

schipper — 12 »

luitenant t/z of opperstuurman — 5 »

onderstuurman en titulair luitenant — 2 »

Deze zegel-gelden kwamen ten voordeele van de Compagnie, evenals die van hoogere officieren te land en te water.

FLA1AAT-B0£I DF.KL VI!. 1i

162 1756. J. MOSSEL.

13 Februari). Spillage van zout.

Aan de scheeps-overheden werd 10 pet. (■in slede van »de by reglement [welk?] bepaalde vyf pro cento" en aan de administrateurs van het provisie-magazijn 5 pet. spillage toe- gestaan, «beyde zo wel op de partyen, die binnen het jaar «werden uytgelcverd, als die over het jaar in de pakhuyzen «gelegen hebben".

Het zout moest geleverd worden bij lasten van 58 maten. Van ponden of ander gewigt mogl daarbij geene sprake zijn, evenmin als van Bataviasche lasten ad 46 maten.

13 Februari). Voorziening in rijst-gebrek.

Nadien den voorraad van ryst op de publicque marktplaats of bazaar begint te vermeerderen, zo is op de propositie van den heere Gouverneur Generaal g'arresleerd, weder als voor heen de helft der door particulieren aangebragt werdende ryst op de gemelde marktplaats te laten brengen om voor reekening der eygenaars by de kleene maat te werden verkogt en, by ontslentenisse van een genoegsamen aanvoer dier mond- behoefte tot spysiging der gemeente, aldaar inselvervoegen uyt 'sComp9 voorraad by de pakhuysen te laten verkopen vyf lasten des daags.

24 Februarij. Bepaling* dat alle Compagnies landen binnen het gebied van Batavia op publieke veiling^ dan icel onder de hand of tegen taxatie zouden worden verkocht.

Die verkoop zoude geschieden onder de voorwaarde, dat op die landen hieven rusten «alle de servituten, die daaraan, «volgens de successive placcaa ten en hesluy ten dezer Regeering, «vóór den verkoop geaccrocheerl zyn geweest, 't zy van 's Heeren «diensten, geregtigheden, leverantien van producten, boelens »hy manquement van dien, en wal dies meer zy".

1756. J. MOSSEL. 163

24 Februarij. Voorschrift voor wogen-verhuurders te Batavia.

Oiu aan deze lieden, zooveel mogelijk, den weg af Ie snijden »lot het formeeren van exceptien, wanneer zy op

• bet contravenieeren der ordres geattrapeert werden, en hun •ook de occasie Ie beneemen tot het in 't werk stellen van •practyken om de intentie dezer Regeering te eludeeren", gelastte hun de Regering, » boven het gearresteerde dier- « wegens op den 7dcn May 1784, niet alleen de onderstellen •der aan hun gepermitteerde rytuigen, zoodanig reeds in •gebruik is, te laten branden met het wapen van het •Collegie van Heemraden en het jaargetal, waarvoor betaald

• is, maar ook nog buyten des de zyde-paneelen te laten

• merken met de letter van den eigenaar, mitsgaders Ie •niimereeren met een en dezelve nummer als het on- » derster.

27 Februarij. Regeling van zekere inkomst van den Curator ad lites.

Door den curator ad lites te deser hoofdplaats by requeste versoek gedaan zynde, dat aan hem mogte werde gepermitteert om op sodanige penningen, geprovenieert uyt diverse boedels, als na het aangetekende by resolutie van den 560 September des voorleden js^ars door den secretaris van den Raad van justitie, in qualiteit als sequester, ter montant van f 650060 in cassa van de Comp* overgebragt en vervolgens aan hem overgegeven zyn om, by de zoldyen op reekening dier over- leedene dienaren gesteld zynde, door hein, curator ad lites, weder in cassa geteld te werden, een percent voor salaris te mogen bereekenen, als hem competeèrende volgens besluyt deser tafel van den 5en September 1648; zo is verstaan daar in te bewilligen, mits restitutie, ingevalle de heeren Meesters 't anders goedvinden.

164 1756. J. MOSSEL.

2 Maart. Wijziging van het bepaalde op 12 December 1737 nopens het uitbetalen in Indië van »te voren- •staande soldyen".

Zulks mogt du ook geschieden: 1° »aan personen, die haar verbonden lyd uitgedient hebben,

•schoon zig niel in een nieuw verband engageeren"; 2° »aan soodanige dienaaren, die mei consent in den burger- » staat treeden". Dat consent werd verleend: Ie Batavia door hel Opperhoofd van hel generale soldij- kantoor; elders door den Gouverneur, Directeur of ander Opperhoofd.

5 Maart. Last op de builen-kantoren de boelen, toe- gewezen bij de resolutie van 1 Augustus 1746 en bij het reglement van 30 December 1754 aan de Academie de manne en aan het Seminarium Theologicum, over te dragen aan de diaconie-armen, nder in den haren9 .

5 Maart Regeling der betaling van de verstrekkingen uit Compagnies magazijnen aan leden der Hooge Regering, enz.

Gesproken zynde over de advances, die bereekend werden op de goederen, zo vaderlandsche als Indiasche, ilem verscheyde andere benodigtheeden. welke door de heeren leeden deser vergadering, de secretarissen en eenige gequalificeerdens ten dienste van de huyshouding en verder gebruyk uytderespec- tive adminislratien voor betaling verstrekt werden en welken aangaande tot als nog geen vaste bepaling schynt gemaakt te weesen; zo is als nu, op de dierwegens gedane «vrage van den heer Directeur Generaal, goedgevonden, zo wel op hel reets verstrekte geduurende de eerste 6 maanden van het presente boekjaar 1755/&6, als op 't geen in 't vervolg invoegen voorsz. zal verstrek t werden, Ie doen bercekenen, te weten: op alle

1756. ). MOSSEL. 165

raderlandsche goederen 30 perct0 winst voor de Goiup6, mitsgaders op de Indiasche 20 len hondert, dat evenrediger werd g'oordeeld dan 't geen tot nu, desen aangaande, in gebruyk is geweest, mits dat op het alhier ter stede ingekogt werdende by verstreek ing geene voordeelen werden berekend, gelyk nu en dan, dog zeer oneygen, geschied is.

5 Maart. Intrekking vdn het bepaalde op 17 December 1745 nopens de inhouding, ten behoeve van de Acade- mie de marine, van twee maanden traclement van hen9 die mijt de zeevaart in burger vrydom" overgingen.

5 Maart. Toekenning aan . de Diaconie te Batavia van de opbrengst der boelen voor » fugalive M militairen en zeevarenden, vastgesteld den V* Januarij 1752.

5 Maart. Toekenning aan de stad Batavia van de op- brengst van zekere boeten.

De Regering vond goed »de profluerende penningen uyl de boetens op het te laat begraven derlyken, by resolutie van 16 October 1744, en op het doen van ondertrouw in parti- culiere huysen, laast by resolutie van den 17en Maart 1752 bepaalt, item alle de inkomsten van boetens als andersints, by 't jongst g'emaneerde reglement tegens de pragt en praal van den 30™ December 1754 hier aan d'academie de marine en het seminarium toegelegt, te laten komen ten voordeele van de te doene onkosten aan stadswerken, die dog anders voor 't grootste gedeelte ten lasten van 'de Comp* werden gebragl".

30 Maart. Bepaling, dat de origineele wissels, getrokken door buiten-kantoren op Batavia dan wel eenig ander kantoor, aan de houders afgegeven, maar de duplicaten onder 's Compagnies papieren opgezonden moesten wor- den naar de plaats van uitbetaling.

Zulks geschiedde » tot preventie van quade pfactyequen".

166 1756. J. MOSSEL.

7 April. Voorschrift nopens het onderteekenen van stuk- ken, in te dienen aan den Raad van justitie te Batavia.

Deze Raad vond noodig «om goede reedenen te statueeren, dal voortaen alle by deesen raed ingediend werdende schriftuuren van eysch, antwoord, replicq, duplicq, reprochen, salvatien, memorien, advertisseraenten, deduclien en diergelyk, item libel- len, requeslen, rescriplien, belangen en alle andere, hoedanig ook genaamd en in wal materie dienende, welke door iemand anders dan de respective procureurs, die dezelve komen in te dienen, opgesteld zouden mogen zyn, door den concipient, zo wel als door den procureur, die den indiener daar van is, altoos behoor- lyk onderleekend zullen moeten weesen en sulks op poene van arbitrale correctie".

12 April. Voorschrift nopens het verkoopen van rijst te Batavia.

Vermits de prys der ryst dus het naast staat te dalen, is verslaan de eygenaars der van Siain en elders alhier aauge- bragte particuliere ryst de vrylieyt te laten van deselve, zo als best kunnen, hier ter plaatse te verkopen, zonder dat ze daar van de helfle ter basaar sullen behoeven te brengen, aan welke de Compe vyf lasten 's daags leverd en welsodanig continueeren kan.

14 April. Toelating van sollkiteurs in kleine geregts- zaken.

De Raad van justitie te Batavia bepaalde hieromtrent het navolgende :

In aanmerkinge genomen zynde, dat de respective solliciteurs in kleyne zaken, voor heeren Commissarissen uyt desen rade postuleerende, tot nog toe hunne qualificalie daar toe eenelyk hebben ontleend uyt de mondelinge condescendance (zogesegd werd) van heêren Commissarissen in der tyd, zonder dat daer

1756. J. MOSSEL. 167

van ooyt de vereyscbte aanteekening is gehouden; zo is, lot wegoeeming van dat ingeslope ahuys, by haar Aglbare gesta- lueert, dat voortaan niemand geadmittcerd zal werden om als soüiciteur te mogen posluleeren, dan die daar toe aan heeren Commissarissen ter maend hehooi lyk versoek zal hebben ?edaen en op derselver voordragen by deesen raede geaggreerd zal zyn.

20 April. Bepaling, dat de koster van de Hollandsche kerk te Batavia een borgtogt moest stellen, groot 2000 rijksdaalders.

Die koster bewaarde namelijk een gouden doopbekken met zilveren voet en moest verantwoorden de gelden, ingezameld voor de zitplaatsen in de bewuste kerk.

20 April. Bepaluigen nopens het overdragen van den eigendom van het Hecren-logement te Batavia.

Na resumtie van een ingediend request door den opperkoopman en fabrycq, Johannes Harlkop, en den gewesene regent of casteleyn van bet in 't riet gclopene stads heere logement, (iabriel Besse du Pouget, is verstaan, niet alleen te permittee- len het vernietigen van sekere koop cedul, tusschen hun beyde voor den notaris, Jacob Levier, en geluygen op den 30*" October 1754 gepasseert en ten desen overgelegd, van seker buys en diverse bygebouwen, gelegen aan 't vierkant binnen dese stad of in 't blok L, door den eersten aan den laalsten ver- kogt, dog nog niet overgetransporteert, maar ook deselve te libereeren van de betaling van 's heeren geregtigheyl wegens dien verkoop ; en wyders daar en boven den eersten suppliant, Hartkop, te permitteeren en te qualificeeren de voorsz. huy- singen, des te rade werdende, met de daar aan door dese regeering g'accrocheerde privilegiën en voorreglen, vervat by het gemaakte ontwerp tot het stabileeren en het opregten van bet stads logement de dato 29 October d'anno 1754,

168 1756. J. MOSSEL.

aan een ander Ie mogen verkopen dan wel verhuuren, mits dal den koper of huurder zy van het agrement deser regee- ring en dus alvorens daar toe de nodige supplicatie gedaan werde.

27 April. Aanbeveling van zuinigheid aan het CoUegie van Heemraden.

Nadat uit de jaarlijksche staat-rekening van dit CoUegie was gebleken, dat het gedurende liet jaar, beginnende 1 Sep- tember 1754 en eindigende uit0 Augustus 1755, ruhn 641 rijksdaalders meer had uitgegeven dan ontvangen, vermaande de Regering Heemraden »ernstiglyk voortaan de menage, zo in de ordinaire coelys als extra werken, ten uyterslen te betragten en geene dispositien in faveur van hare bedieudens, gelyk dat ten opsigten van haren secretaris en een der aldaar bescheydene clerequen door het toeleggen van huyshuur aan den eersten en 't verhogen van dat douceur ten behoeve van den laasten in 't gedagte boekjaar geschied is, te neemen, zonder alvorens, als van ouds, daartoe versogl en verkregen te hebben de toestemming deser regeering".

«7 April 18 Hel *

Bepaling van den prijs van een pand fijne, Ceilonsche kaneel op 120 stuivers.

Deze bepaling gold zoowel Batavia, als al de buiten-kanloren.

Zie bij 7 Hei 1754.

»Dog, nadien men hier toe eenlyk trad om ganschelyk te »gehoorsamen aan de g'eerde beveelen onser meerdere, wierd

te flens goedgevonden deselve eerbiedig ter kennis te brengen «het gevaar en de nadeelige gevolgen, die, na de opinie deser • regeering, in de verhoging van de prys van dat artieul, zo •met betrecking tot den handel in de Manilha en elders, te »dugten zyn en dat wel principaal, wanneer de Saraboangse »caneel generaier ingang in Manilha vind dan tot nog toe, dat «alleen meest de geestelykheyt hunne chocolade daar meede

1756. J. MOSSEL. 169

'toehereyden laat, en waar door den vertier van fyne caneel •in de Philippines, zo men opgeeft, van 400 lot 200 balen -gedaald is, 't welk overslaande na Mexico een byster gevoe- lige neep voor de maatschappye soude werden".

Tevens werden de prijzen van slaaf-ijzer, enz. verhoogd, zoodanig, dat de Compagnie daarop ruim 50 pet. voordeel had, te weten:

slaaf-ijzer en lood per 100 ft tot ƒ 18

schot- en pomp-spijkers, glas-nagels, pi at- koppen en duikers » » • » » 25

alle grootere soorten van spijkers » » » » » 18

De prijs van het staal bleef bepaald op f 50 de 100 ft.

27 April. Splitsing van de belrekkingen van boekhouder, secretaris en pandbewaarder bij de Bank van leening en Bank courant.

Is geresolveerd, uyt hoofde van den dagelyks ombragieuser werdeurfe ommeslag van dat collegie, den daar als boekhouder dienst doenden onderkoopman, Abraham Uavid Cavallier, die teffens het ampt van secretaris en pandbewaarder waarneemt, Tan de twee eerstgemelde diensten te excuseeren en alleen als pandbewaarder te laten continueeren, wyl daar toe een persoon alleen vereyscht werd, en in zyne stede weder tot boekhouder en secretaris aan te stellen den onderkoopman en overdrager in 't ambagts quartier, Christiaan Nab, met cesseering zyner gagie van heden af, mits hy daar en tegen weder participeere voor de helfte in de voordeelen, die den voormelde Cavallier in zyne voorsz. aan den anderen g'accro- cheert geweest zynde diensten genoteu heeft; zynde teffens j'arreslcorl om door gemelde Nab, die als secretaris de goederen en gelden der aan dal collegie toevertrouwt wordende commissie n administreert, mitsgaders ook in die qualiteit ven- dumeester is, te laten borgen stellen voor een somma van ftl5 5000, ten genoegen van den directeur en commissarissen van gemelde bank.

170 1756. J. MOSSEL.

Reeds den 17deo Augustus 1756 kwam de Regering op haar besluit van 27 April Ie voren terug door de drie betrekkingen weder aan één persoon toe te vertrouwen.

29 April. Toekenning aan het Proveniers-huis te Sama- rang van de inkomsten, verkregen door het verhuren van stoelen en banken in de Hollandsche kerk te Batavia.

Ontwaart hebbende, dat de onkosten van het proveniers huys maar even uyl de revenuen zouden kunnen werden goed- gemaakt, zo is, nademaal dat huys om veele redenen g'oordeeld werd noodsakelyk te wesen, verstaan hel zelve in 't vervolg te gratificeeren met het geen wegens liet verbuuren van stoelen en banken in de Hollandsche kerk jaarlyks alhier werd gecol- lecteert en nog jongst bedragen heeft rd» 1138. mitsgaders zulks met primo January deses jaars te laten aanvang nee men.

29 April. Voorschriften nopens den verkoop van rijst te Batavia.

Tot voorkoming van alle opkoop van ryst en ommedeprys daar van voor de gemeenle, zo veel mogelyk, dragelyk te maken, is goedgevonden alle de particulier van Java en elders hier aangebragt werdende ryst op de bequaamsle en gevoeglykste plaats, die men daar toe zal kunnen uytkiesen, by een halve coyang of last te gelyk, na voorgaande bekkenslag, publicq voor reekening der aanbrengers of eygenaars by den afslag te laten verkopen door de vendumeesteren dezer stede, leu overstaan van twee, daar toe expres te benoemene boomwag- ters, onder wier opsigt ook de aflevering zal moeten geschieden tot voorkoming van inoeyelykheeden tusschen koper en verkoper; en om de aanbrengers niet af keerig te maken van den aanvoer van dat noodsakelyk product is met eenen verstaan, niet alleen dat de verkopers gehouden sullen zyn, by den onlfangst der door hun gemeynde ryst, deselve dadelyk aan den verkoper in goude of zilvere courante munt te betalen, zonder korting van

1766. J. MOSSEL. 171

iets. onder wat naam het ook wesen mogte, maar ook dat de tendumeeslers dit werk, dat alleen ten behoeve van de ge- meente geschied, gratis zullen moeten doen en geene declaratie van hun salaris mogen maken, so nieede dat de waagmeesters, buyleu het gewone waaggeld, nog den |>agter van de in- en nytgaande ryst, behalve den gewone thol, niets zullen mogen preleudceren. Zie ook 26 October 1756.

29 April. Wijziging van het bepaalde op 26 September 1755 nopens het aantal suikermolens op Java.

Dit aantal (7) werd met één molen te Batang vermeerderd.

29 April. Opheffing van het verbod tegen den uitvoer van rijst uit Java.

Om dien uitvoer aan te moedigen werd aan de handelaren de verzekering gegeven, dat zij bij aankomst te Batavia de luoeijelijkheid niet zouden ondervinden, »dat de helft der door «bun aangebragte rys op de passer wcrde gebragt".

Zie bij 19/25 September 1755.

29 April. Regeling van de hoeveelheid waskaarsen, welke in hei gouvernement Java's iV. O. kust jaarlijks mogt verbruikt ivorden.

Waxkaarssen voor Samarang:

432 f? aan den gouverneur,

221 • » » opperkoopman en secunde,

120 • » • majoor,

96 » lot 's Heeren avond gebed,

60 » aan den predikant,

72 » n de secrelary,

72 • -'t negotie comptoir,

48 » » 't zoldy comptoir,

172 1756. J. MOSSEL.

24 ft aan de arthillery, 24 » » » ondermajoor, 24 » • » hoofdwagl, 48 » » » vier panljallings.

Voor Sourabaya: 120 ft aan het opperhoofd, 48 » voor het avond gebed, £4 » » d'ofliciers wagten, 24 » » twee vaartuygen.

Voor de post Passourouang : 60 ft in de woning des commandanls, 24 » 't avond gebed, 12 » den constabel.

Voor Souracarta: 60 ft aan den capilain commandant, 12 • » de hoofd wagt, 12 » » » constabel, 24 » voor 't avond gebed.

Voor de Mattarm: 60 ft aan den capilain commandant, 12 » • de hoofd en andere wagten, 12 • » den constabel, 24 » voor 't avond gebed.

Voor Grissé: 24 ft voor des residents woning.

Voor Japara: 24 ft voor 't avond gebed.

Voor Hembang: 24 ft voor 'l avond gebed.

Voor Taga!: 24 ft voor 't avond gebed.

Voor Damak : 12 f6 voor 't avond gebed.

Voor Joana: 24 ft voor 't avond gebed. 1800 ft waxkaarssen te samen uylmakende.

1756. J. MOSSEL. 17*

Aprü Voorschriften nopens suiker.

24 Mei

Door den heer Directeur Generaal te kennen gegeven zynde, dal de pakhuysen, tot de suyker administratie gehorende, onaan- gesien het bereets versondeue naar Bengale en Chormandel, item het liy provisie afgescheepte voor Masquette en Japan, nog zo opgepropt waren met suyker, dal er geen plaats meer overig was om de suyker, die uyt het presente gewas stond geleverd te werden, te bergen en voor het syroopen te conserveeren, gelyk zulks bereeds bespeurt wierd omtrent een aansienlyke parlhy suyker, jongst van Cheribon ontfangen en in de pak- huysen ten eylande Edam opgeslagen, wyl rapport hadde erlangt, dat daar onder reets een quantiteit van ruym 800 canassers aan 't syroopen zouden wesen geraakt, teflens daar by voegende, dat deo soberen slaat der cassa en de bedugting voor een slegten debiet in Souralta zyn Edele bes waart maakte om tot d'acceptatie van meerder suyker te treeden en dierhalven zig genoodsaakt vond de vergadering hier van kennisse te geven, ten eynde gedekt te weesen voor de nadelige gevolgen, die somtyds uyt een meerdere acceptatie van suyker dan het benodigde zoude konnen resulteeren; over al het welke in 'l brede gediscoureert en leffens in overweging genomen wesende, dat, hoe seer het welzyn deser colonie vereyscht, dat men de ingesetenen en wel voortnanientlyk de geene, die zig op het verbeteren der suyker culture hebben toegelegd, ja, selve door verscheyde middelen en wogen daar toe door dese regeering zyn g'aniraeert geworden, alle mogelyke hulp en faveur komt toe te brengen, ten eynde deselve de vrugten van hunne moeyte en arbeyd mogen genieten, het egter aan de andere kant van de Cornp0 in genen deelen met reeden kan werden gevergd, dat deselve zig door het aanneemen van alle de zuyker, die in dit, even gelyk het gepasseerde jaar, een considerablen oegst, verre te boven gaande de bevorens gecalculeerde quantiteiten, welke de gepermitteerde molens zoude konnen uytleveren, «chynt te beloven, in een labyrinth zoude steken, waar uyt men niet dan met een ongemeene grote schade zoude kunnen

174 1756. J. MOSSEL.

geraken, en dat het dierhalven best sal weesen om, niet alleen de Javase, Cheribonse en Bantamse suyker te laten varen, maar ook alhier de nodige middelen te beramen, ten eynde aan de eene kant te sorgen, dat de Compp daar meede niet overkropt gerake tot hare merkelyke schade en dat aan de andere kant geprevenieert werde het nadeel, dat de eygenaren eu verdere g'interesseerdens der suykermolens in desecolonie soude moeten ondergaan, indien zy, mits het verbod van den uytvoer dier soetigheyd, daar meede soude moeten blyvèn sitten ; ten welken eynde, op de dierwegens gedane omvrage door den heere Gouverneur Generaal, g 'arresteert en besloten wierd, uyt het tegenswoorclige gewas voor de Comp* niet meer te accepleeren dan agt en veertig a vyftig maal hondert duysend ponden, zynde zo veel, als men bereekend, dat door ses schee- pen zoude kunnen werden vervoerd, de candy zuyker, die de Compe l»enodigt mogte hebben, daar onder niet gerekend; dog op dat de ey genaars der moolens door dit hesluyt zig melde overige zuyker niet verleegen zullen vinden, wierd tellens g'arresleert den handel in zuyker om de west van India wel hy continuatie aan de Compe te houden in conformilé van het placcaat, sub dato 29 Maart 1754 g'emaneert, dog metdesen verstande, dat:

Eerstelyk: de voorsz. circa vyf millioen ponden alleen en bepaaldelyk zullen werden g'accepleert uyt de zuyker, welke in dese colonie sal werden ingesameld, en gene Javase, Ban- tamse, nog Cheribonse zuyker.

Ten tweeden; dat d'overheeden van 'sComp* scheepen, die volgens het voorsz. placcaat hare gepermitteerde laslen zuyker uyt 's Comp5 pakhuysen moeien ontfangen, deselve als nu elders zullen mogen kopen, als convenabler met 's Comp* intressen bevonden weidende dan wanneer haar de zuyker hier tegens inkoops prys uyt de pakhuysen afgegeven of wel de daar op vallende advancen in contante gelden op de comptoiren om de west van India werden betaald.

Ten derden: dal de burgers en ingesetenen alhier en zo meede te Java. Cheribon en Bantam voor den inlandschen

1756. J. MOSSEL. 17S

kandel hier rondsornme of b'oosten Malacca 't nodige kunnen inkopen, dog direct van de suyker handelaars, zonder dat zulks ** Comp9 pakhuysen passeert.

Ten vierden: dal aan de ingesetenen van Balavia sal vry- staan den vervoer van zuyker na de west van India, mits spetiale permissie van de regeering daar toe verlangende, op dat deselve daar in sodanige limitatie zal kunnen maken, dat zulks de Compe in haren verderen handel niet tot nadeel slrecken kan.

Ten vyfden: dat de sahandhaars, zo hier ter hoofd plaatse als Ier custe Java, item de bediendens te Cheribon eu Ban- tam, van den uylvoer van suyker sullen moeten heffen den gewone thol ten voordeele van de Compc, Batavia en ieder comptoir elk in 't zyne.

Ten sesden: dat van Java, Cheribon en Bantam geen suyker te. deser hoofdplaats sal mogen werden ingevoerd, nog voor de Compe, nog voor particulieren, ook niet van Manilha, Cochin-China of eenige andere plaatsen, op poene van confiscatie.

• Voorts van dit alles de nodige bil lelt en ter advertentie te laten affigeeren in de Nederduylsche, Javaanse, Maleytse en Ctrineese talen, zo hier ter plaatse als op Java, Cheribon en Bantam.

18 Mei. Vermindering van het aantal suiker-molens in de omgeving van Balavia van 80 tot 70.

Deze maatregel werd genomen, omdat de Begering beducht was »voor overmatige leverantien. die zeekerlyk de voortzetters •van dat product zelve in der tyd zouden ruineeren, en voor •een generaale verval van de molens en dies culture".

Zij ontwierp een staat, waarop telkens 8 suiker-molens, aan één of nieer eigenaren toebeboorende , tot een groep vereenigd werden.

Van elk dier groepen moest één molen, ter keuze van den eigenaar of de eigenaren, vervallen.

176 1756. J. MOSSEL.

Binnen eeue maand moest opgegeveu worden, welke die molen zoude zijn.

Indien de 8 molens eener groep niet aan één eigenaar toebehoorden, moesl de eigenaar van de te vervallen molen schadeloos worden gesteld door de eigenaren der overige molens van die groep, op zoodanige wijze, »als zy te zamen •best zullen overeenkomen", — eene methode, welke de Rege- ring »de minst schadelyksle wyze voor de eigenaars der •molens in 't generaal" achtle.

De Gouverneur-Generaal bezat zelf 8 suiker-molens; ecu Raad extra-ordinair 9 molens.

Zeventien molens waren in Chinesche handen.

Zie ook bij 29 Januari] 1751.

Reeds den 18,1,n Junij 1756 kwam de Regering, naar aanleiding van een rekest van de gezamelijke eigenaren en huurders van suiker-molens, op haar Insluit van 18 Mei 1756 terug, overwegende: »dat, ofschoon het g'arrestcerde niet betrecking tol de vernietiging van tien der present in wesen zynde tachenlig molens als nog g'oordeelt wierd het cffica- tieuste en beste middel te zyn oin het oogmerk, dat in desen bedoeld werd, te bcryken, namcntlyk: om aan d'cene kant daar door te wege te brengen, dat men niet bedugt soude behoeven te weesen voor overmatige leveranlien, die na alle apparentie de ey genaars, zo wel als de huurders der molens, in der tyd zoude kunnen ruineeren, en aan de andere kant hier inne te voorsten, dat de suyker-molens niet geheel in verval komen te geraken, en dat op sodanigen geschickte wyse, dat het nadeel, dat door dese reductie mogle resulteeren, in 't generaal sonde werden gedragen; het egler toeschynt, dat het grootste gedeelte der g'interesseerdens, blykens den teneur van gedagt requesl, het presente voor het toekomende stellende, vry liever g'inclineert schynen om de diminutiedcr molens, die zy selve seggen, dal wel van selfs in duygen sul- len raken en vervallen, sonder dat daar toe iels in hel werk sal behoeven gesteld te werden, op eene ten harer eygen risico lopende en, mogelyk voor eenige derselve ten eenenimden

1756. J. MOSSEL. 17?

Siliadelyke wyse te willen te wege brengen; dog daar en tegen in consideratie komende, dat het met betrecking tot Je Compc even het selve is, op wat wyse de vermindering der molens korae te geschieden, nadien voor dit jaar niet meer konnende accepteeren dan de jongst bepaalde quantiteyt van vyf millioen en in het vervolg niet meer zullende werden aangenomen, dan het geene voor den handel benodigt is, oversulks de continuatie van het malen voor haar eygen risico loopt; zo is na rype overweging en uyt aanmerking van de oadruckelyke instantien der supplianten goedgevonden en ^arresteert in haar lieder versoek te bewilligen en dienvol- gende de ter sessie van den 18eD May laastleden g'arresteerde diminatie der presente tachentig zuykermolens tot op seventig *tuks buyten executie te houden en ter harer eygene peri- cale te laten de continuatie van het malen van dat product door de thans in wesen zynde molens, met aansegging, dat de Compe niet meer dan de jongst bepaalde quantiteyt voor dit en ook voor het vervolg geen meer suyker als de benodigde lot den handel zal accepteeren; voorts te statueeren, dat, ingevolge hunnen voorstel, al sulke molens, die men in gebreke blyft aan de gang te houden of daar een jaar voor uyt geen suyker riet werd geplant, verstoken zullen weesen van het regt van privilegie, mitsgaders zulks te extendeeren, tot dat het getal- der thans in wesen zynde suykermolens sal gebragt wesen tot op seventig stuks, om het daar op te houden".

18 Mei. Regeling der verstrekking van medicijnen aan schepen en aan het personeel op de eilanden Onrust en Edam en op de buiten-poslen.

Zij kregen voor eene waarde: op Edam en de respeclive buyten posten voor

de 100 man 's maands f 26 : 10 : —

• Onrust voor de 100 man 's maands » 30 : 8 : —

» de retourscheepen over Ceylon en Bengale, voor 15 maanden de 100 man » 201 : 14 : —

FUSAAT-EOEE DEEL Til. 12

178 1756. J. MOSSEL.

op de retourscheepen van hier voor 9 maanden f 146 : 15 : 8 » » scheepen, in 't land varende, voor 6

maanden » 98 : 9 : —

» scheepen op kleene logten van 2 a drie maanden, hier in 't land varende, de 100

man 's maands » 24 : 7 : 8

» scheepen hier ter rheede, de 100 man in

een maand . . : » 16 : 5 : 8

21 Mei. Voorschriften nopens de kuituur van hoffij en peper in de Jakatrasche boven- en Preanger-landeti.

Aan de Compagnie waren geleverd:

Koffij Peper Garen Indigo pikols. pikols. pikols. ponden.

in 1752 11,738 277 138 3779

» 175? 18,065 1187 177 7228

» 1754 18,870 478 185 6661

» 1755 14,068 226 185 5269

Niettegenstaande alle moeite om de peper-kultuur in de bovenlanden uit te breiden was zulks niet gelukt.

Regenten hadden geklaagd, »hoeze de weynige winsten, dieze •voor als nog op de coffy hadden gehad, genoodzaakt waren «van jaar tot jaar by de indigo, garens en peper-culture, als »onvermydelyke lastposten zynde, in te schieten".

De Regering zelve erkende, dat de leverantie van garen en indigo «den inlander tot een zwaare lastpost was strekkende", terwijl Heeren XVIInen daarvan meer eischten, dan voldaan kon worden.

Om nu de peper-kultuur, zooveel mogelijk, te doen toenemen en te gelijker tijd de koffij-kultuur niet te laten vervallen, be- paalde de Regering:

1° dat het bepaalde op 6 April 1752 en 15 December 1754 nopens de leverantie van peper »naa rato van de cofly" verviel; 2° dat de prijs van een pikol (125 ffi) koffij bepaald bleef op 6 rijksdaalders;

1756. J. MOSSEL. 179

3° dat daarentegen de prijs van een »gelyke" pikol peper verhoogd werd van 6 tot 7 rijksdaalders, »naadien dezelve •dan nog minder te staan komt als die van Bantam, Palem- •bang en Banjermassing, vooral wanneer men reekent de •kosten van dies afhaal, etc".

21 Mei. Voorschriften voor de buiten-postcn van Batavia.

Geresumeert wesende een schriftelyk relaas van den majoor, Sudecq, en capitain militair, Lindeman, nopens de op den 18en deser, in den vroegen morgenstond, gedane tentame door een troap van tussen de 25 a 50 struykrovers ter overrompeling van de veldsclians, Tangerang, 't welke van dat gevolg is geweest, dat zy, na den sergeant aldaar, nevens twee corporaals en een gemeene, zwaar te hebben gekwest, mits het sneuvelen van drie hunner makkers, de vlugt gekosen hebben ; zo is, om alle diergelyke falaliteyten voor te komen, verstaan te ordon- neeren, dat niet alleen op de gemelde post, Tangerang, maar ouk op de veldschansen, Meester Cornelis en Tanjongpoura, altoos de grote poort voortaan sal moeten gesloolen blyven en het canon steeds met schroot, mitsgaders het handgeweir met scherp geladen zyn, maar ook dat een der beyde constabels of bosschieters alternative de wagt zullen moeten houden; wyders, dat de besetting dier schanssen altyd bestaan sal uyt niet minder dan 56 koppen, Europeese, en dat tellens derselver respective commandanten ernstig zullen werden gerecomman deert, beyde, om de graglen tot op de wydle van agtien voeten te verbreeden en af te steeken, mitsgaders voor al sorge te dragen, dal geene Javanen, met geweir voorsien, binnen de fortresse gepermilteert, nog ook geduld werde, dat deselve, dan wel andere inlanders, in of om de gragten treeden, veel minder de muuren naderen; voorts met een woord, dat in en op alles, zo een nauw reguard werde geslagen en hoog nodige toesigt gehouden, dat door d'een of de andere parthy diergelyke boos- wigten niet verrast of overrompeld werden.

180 1756. J. MOSSEL.

23 Mei. Vogelvrij-verklaring van twee gedroste slaven.

Ook nu werd eeue premie van 100 rijksdaalders uitge- loofd, enz.

25 Mei. Regelingen nopens liet binnen-hospitaal te Ba- lavia.

De Regering bepaalde:

dat voor de medicynen en het verband doek lot 12stucken guinees, ordinario modo met 50 perc10 ad vans te verst recken, te samen niet meer sal mogen opgebragt werden dan de

bevorens voor de medicynen toegelegde f — : 2 : —

voor de man 's daags;

voorts voor de spyse en alle toebehoren, als porcelynen en kookgereedschappen, etc » — : 6 : —

voor provisien, etc, en drinkwharen, in maniere voorsz. uyt 'sComp' pakhuysen te verstrecken, komende na calculatie de man 's daags » — : 1 : S!/i

voor 800 mattrassen, kostende met 6 a 7 S suyver capok, garen en naayloon a f 4 : 10 of te samen f 3600,

800 overtreksels a f 2 1500 kussens a » — 2000 sloopen a » — 2000 lakens a » —

3000 hemden a » 1 1000 dekens a » 4

— » 1600, 18 » 1350, 11 » 1100, 21 » 2100,

4 ■ 3600,

— » 4000,

in 't jaar f 17350,

komt op 800 man, door den anderen gere- kend, voor ieder 's daags » — : 1 : —

voor de doodkleeden de 8 cobs, negen uyt een stuk gerekend, op 1500 man /' 1670,

komt voor de man 's daags » — : — : 1 1/2

dus in 't geheel voor de man. . . f — : 10 : 4

1756. J. MOSSEL. 181

dat wyders, als men de gebeele gagie quam ie berekenen op f 12 door malkanderen 's maands, zulks daags de man <oude bedragen agt stuyvers, waar door als dan voor de Compc (en lasten bleef twee stuyvers, vier penningen of, op 800 sieken door den anderen, in 't jaar 7*32400, voor welke sorame dan eygentlyk het binnen hospitaal een lastpost zoude blyven, daar het selve nu, volgens de sainenlrecking, ruym op f 120000 te slaan komt, en waar door er dus f 87600 'sjaars zal uytgewonnen werden;

dat laastelyk de in het voorsz. siekenhuys bescheydene be- diendens voortaan zullen moeten bestaan van hunne kostgelden en voor deselve niets ten lasten van de Comp6 zal mogen gebragt werden.

Zie ook bij 18 September 1744 en 27 Februari] 1745.

I Junij. Spillage op cardamon.

Aan de vervoerders zouden 2 pet. als onderwigt worden gevalideerd en aan pakhuismeesters 1 pet., wanneer die koop- waar korter dan een jaar, en 2 pet., wanneer langer in de pakhuizen had gelegen.

II Junij. Verbod tegen het vervoeren van lijnwaden als terugvracht van de Westersche kantoren naar Batavia.

Wat men op die kantoren voor zijne van Batavia aange- voerde koopmanschappen verkreeg, moest men in wissels op Batavia overmaken.

15 Junij. Bepaling, dat slechts op den l"en, 10** en 20"*" dag van elke maand, des avonds na 10 uur, — onverschillig welke wind mogt waaijen, — in de omge- ving van Batavia kalk-ovens mogten aangestoken worden.

Ia weerwil van het bepaalde op 51 October 1719 had men

182 1756. J. MOSSEL.

in en buiten de stad Batavia veel last van de kalk-ovens onder- vonden. '

Met de handhaving van de nieuwe bepaling werden belast de vier Officieren van justitie en de Fabriek, aan welken laal- sten het verlecnen van pcrmissie-brieQes tot het branden van kalk bleef »gedemandeert".

De poenaliteit was eene boete van 100 rijksdaalders ten behoeve van den Officier, die de calange zoude doen.

29 Junij. Spillage op koper.

Wegens »de considêrable spillagie, die 't zelve onderhevig »is", konden de scheeps-overheden met !/4 pet. voor uniuwigl" niet zonder schade uitkomen.

Bij aanvoer van »oudc Persiaansc kooper werken" werd alzoo de spillage gesteld op 1/2 pet.; en voor de pakhuismees- Iers op J/4 l>ct. in plaats van !/g pet-

1 Julij. Maatregelen tot bezuiniging bij het Compagnies builen-hmpitaal te Batavia.

De Regering bepaalde:

Eerstelyk : dat den regent voor ieder sieke 's daags, zo wegens de prys en drank en wat daar verder toe gehoord, niet meer

sal mogen opbrengen dan f — : 7 : —

't zy er veel of wynig sieken logeeren, dewyl ♦

dat thans 't getal nooyt onder de 100 man is.

Ten tweeden: dat denselven behouden sal de by resolutie van den eersten Oclober 1752 toe- gestane een stuyver 's daags voor deraedicynen en 't verband doek, zegge » — : 1 : —

Ten derden: dat boven des aan denselven, ten dienste der gesamentlyke sieken, uyt de respect ivc adrainislratien zullen werden afge- geven de volgende goederen en zulks maandc- lyks, als:

Transporlccrc f — : 8 : —

1756. J. MOSSEL. 183

Per transport / — : 8 : —

Voor aDe de sieken:

60 kannen clappus oly f 24 : —

2 bossen of 16 ft waxkaarssen. . . » 16 : —

4 vadems brandhout • 58 : 12

1 legger arak » 84 : —

1 ft speceryen in soort » — : 6

5 ft swarte peper « — : 15

. 6 kannen asyn » 1:10

2 » olyven oly » 1:10

Vj canasser poeder zuyker » 15: 5

Vi last cadjang » 24 : ^-

"* f 205 : 18 Voorts maandelyks nog voor ieder 100 koppen:

4 ft boter, Hollands., ƒ1:4

100 18 spek of vlees » 30 : —

2 maten inlands zout. » — : 12

Ti Yat bier » 5 : 5

25 kannen Caabse wyn » 7:10

3S0O ft ryst » 51 : 9

teld » 289: 18

Uylmakende, als men voor de zieken, na 't ordi- naire getal, door den anderen steld 240 man

daags, de man op omlrend » — : 1: 4

wyders 100 matrassen f 450

100 overtreksels » 200

400 kussens » 360

600 sloopen » 330

600 lakens » 630

900 hemden » 1080

300 deekens » 1200

te samen f 4250

is op 240 man, door den anderen gerekend, ieder

's daags » — : 1 : —

dus Ie samen de man 's daags / — : 10 : 4

184 1756. J. MOSSEL.

van welke 10 stuyvers, 4 penningen daags, na aftrek van de geheele gagie, op f 12 'smaands gerekend of 8 stuyvers 's daags, ten lasten vau de Compe blyft 2 stuyvers en 4 pen- ningen, is op 240 man sieken, door den anderen, in 't geheele jaar een last post van f 9720 en dus f 14000 minder als het vorige jaar, zo dat d'ongelden van het binnen en buyten hos- pitaal te samen ruym een ihon verligt werden.

Ten vierden of laastelyk : de negen bediendens in dat hospi- taal eenelyk te laten genieten derselver ordinaire kostgelden, in stede van de agt stuyvers, tot als nog voor ieder derselve opgebragt.

En is wyders goedgevonden, door de binnen-regenten, zo van 't binnen als buyten hospitaal te Noordwyk, 's maandelyks aan zyn Edele te doen presenteeren en overgeven een eyscb of lysle van al het gevordert werdende, om te kunnen nagaan» of het in dien opsigte bepaalde behoorlyk in agt genomen werd, mitsgaders daar meede, zo wel als ten opsigte van alle de overige gemaakte schikkingen omtrent het binnen en buyten hospitaal, op heden een begin te laten maken.

Overtreding dezer bepalingen zoude gestraft worden met •vergoeding uylkoops".

1 Julij. Regelingen nopens het hospitaal te Tjipanas of »7 warme bad".

Eerstelyk: voortaan, volgens resolutie van den 27eo0clober 1752, niet boven de 50 man en die apparentie van geneesing hebben, derwaarts te senden.

Ten tweeden: dat voor ieder der sieken in dat hospitaal, welke aldaar hunne volle gagie verleeren, niet meer sal wer- den opgebragt of verstrekt dan thieu en een halve stuyvers de man 's daags en, boven des, tot goedmaking van alle kosten en uytgavens, eens 's jaars vyf duysend guldens, alle halfjaren de helfte aan den binnen-regent uyt 'sComp8 cassa te ver-

1756. J. MOSSEL. 185

slrecken, waar door, naar aftrek van de gagien dier sieken, op 30 man a f 10 ter maand ieder bereekend werdende, 'l geen in Vjaar ƒ 3600 bedraagd, dit hospitaal nog een lastpost sal uylmaken van f 7696, sonder dat de Cornp6 daar toe iets verders sal contribueeren, 't zy wegens eenige verstreckingeu, van wat natuur die ook mogte weesen, ofte nopens eenige op- of aanbouw van logementen, dan wel eenige andere exstructien.

1 Julij. Regelingen nopens het Moorsche hospitaal te Batavia.

Aan dit hospitaal mogt voorlaan slechts verstrekt worden: voor 50 koppen 's maandelyks, buyten hare halve gagie, kost-

gelden en randsoenen, van welke de ryst van 50 ft op 40 ft

de man gesteld werd: 8 ft waxkaarssen f 8 : —

40 kannen larapoly » 16 : —

8 » azyn, Hollands » 1:16

50 » » inlands » 1 : 19

15 ft peeper » 1:14: 8

1 ft speceryen » — : 6: 8

6 manden houtskolen » 10 : 16

6 vadems brandhout » 50 : 8

bedragende 's maands f 91 : —

of 'sjaars f 1092.

1 Julij. Afschaffing van ^dubbelde emolumenten".

Is g'arresteert voor 't vervolg te statueeren, dat, zo wel politicque, als militaire personen na ultimo Augustus aanstaande niet meer sullen mogen jouisseeren van dubbelde emolumenten, 't zy buyshunr, kostgelden, randsoenen, dan wel andersints, gelyk tot nog toe omtrent dese en geene, die dubbelde diensten hebben gehad, is in gebruyk geweest, maar dat dezulke zig zullen moeten te vreeden houden met de emolumenten of

186 1756. J. MOSSEL.

tractemenlen, aan hunne hoogste qualiteyt of bediening g'ac- crocheert.

5 Julij. Indienstneming van Chinezen ah matrozen.

Door den heere Gouverneur Generaal de vergadering voorge- dragen zynde, of men, mei het hoe langs hoe meer toenemende gebrek, zo wel aan Europeesche als Moorsche mattrosen, niet behoorde te treeden tot het plaatsen van een zeker getal Chi- neesen, zo op de hier ter rheede leggende scheepen, ter verrigting van het dagelyks werk, als op die geene, welke na Java en hier omstreeks af en aan varen, nadien daar van in dese ver- legentheyd reeds met succes een preuve was genomen; zo is, uyt aanmerking, dat hier door sekerlyk een goed gedeelte van d'Europeese zeevarende, welke nu meer als anders, mits de meerdere versterking der van hier verlreckende scheepen na de west van India en andere sware togten, benodigt zyn, sal uytwinnen en ook te wege brengen, dat hel dagelyks werk niet ten agteren gerake, goedgevonden en verslaan, den voorstel van welgcmelde zyn Edelheyt ten vollen te amplecteeren en dienvolgende op ieder der hier ter rheede zynde scheepen, die gebrek aan volk hebben, des doenlyk, een ploeg Chineesen te plaatsen ten getalle van 24 koppen, onder een hoofd van hunne natie, om ook g'employeert te werden op de reysjes tusschen Java, Bantam en hier; mitsgaders oversulks den commandeur en opper-equipagemecster, Roseboom, te qualificeeren om zo vcele van dat volk, als hy vermeenen zal benoodigl te weesen, in dienst te neemen, onder een besolding tot f 7 : 4 ter maand de gemeene en yder hoofd f 14:8.

Nog in 1771 waren, volgens de resoluliön der Indische Regering van 1 November van dal jaar, inlanders «volstrekt »ongenccgen" als matrozen in dienst van de Compagnie Ie treden, zelfs voor reizen in Aziatische zeeën.

1756. J. MOSSEL. 187

15 Julij. Maatregelen tegen het •hopen rinkclroyen der •zeevarende des avonds en 's nagls langs 's Ilceren •tvegen en straaten" te Batavia".

Vernieuwd werd de bepaling, vervat in de instructie voor de Hoofd-officieren Ier zee, vastgesteld den 12dea Augustus 1748, zesde afdeeling, artikel 6.

Bovendien werd bepaald, dat matrozen en anderen, bcschei- den op de equipage-werf, des avonds met het ophouden van het klokgelui te 9 ure, binnen de werf moesten aanwezig, zijn, om hunne namen op te geven en binnen te blijven.

Bij opvatting op 's Heereu wegen of stralen zou de straf »na verdiensten" wezen.

20 Julij. Bepaling y dat insolvente boedels van Bailluws en Landdrosten moesten worden beheerd door den Sequester van Scheepeneti.

Er was namelijk sprake geweest vau administratie van dergelijke boedels door den Sequester van den Raad van justitie. Maar de Regering besliste, dat Bailluws en Land- drosten "builen officio" waren burgers, zooals ook uit hunne begrafenissen bleek.

Deze bepaling is ecne interpretatie van het bepaalde op 20 October 1747.

27 Julij. Wijziging van het bepaalde op 11 November 1755 ten aanzien van de scfiohrchen.

Op de propositie Yan den heere Gouverneur Generaal is goedgevonden den oudsten predikant in de christelyke Gere- formeerde gemeente alhier aan te stellen tot permanent scholarch,, in stede van die functie, volgens bcsluyt pp den ll*n November 1755, ambulaloir Ie laten bekleeden door'dc respective presideerende leeraren, nadien men oordeelde, dat

188 1756. J. MOSSEL.

een geduunge, niaandelykse afwisseling van sodanig een predi- kant, die in dit collegie volgens 't evengeraeld besluyt niet anders dan op zyn beurt sessie heeft, aan de saken, die tot de beoogt werdende verbeetering der schooien en het onderwys van de jeugd in de Goddelyke waarheeden dat gewigt en sodanige oplettendheyt niet kunnen by of (e wege brengen, dan wanneer een leeraar, door de geduurige bywoniug van het in dien opsigle voorvallende, zyn attentie kan laten gaan om het geene hy lot bereyking van sulk een heylsaam oog- merk oordeelen mogte, voor te stellen en de middelen, daar #toe dienstig, aan de hand Ie. geven.

3 Augustus. Nadere regelingen omtrent de hospitalen te Batavia.

Door den heer Directeur Generaal gevraagt zynde, op wat wysete handelen, indien voor het binnen hospitaal, uyt hoofde van een meerder getal impotenten in dat huys, dan het by resolutie van den len July deses jaars op 800 gecalculeerd getal sieken of sware accidenten hebbende personen, tot het ver- band meer lywalen dan de 12 stuks, by dal besluyt toegestane, vereyscht werden ; en hoedanig zyn Edele, op de voorgedragene benodigtheyt door den binnen-regent, aan hem eenige nodige provisien, door hem te betalen, uyt de administratien soude mogen laten verstrekken; zo is in opsigle van de eerste vraag- en by wege van ampliatie der voorsz. resolutie verstaan zyn Edele te qualificeeren om, by bevinding, dat de practisyns * door een accressentie van 't gelal of swaardere patiënten, gelyk thans plaats vind door het binnen brengen van het eyland Onrust van een buyten gewoon gelal impotenten, die aan sware quetsuuren laboreeren, waarlyk meer lywalen benodigt zyn, als dan het gerequireerde te mogen verslrecken ten lasten der Comp' ; en betreffende het andere, de boter te mogen afstaan tegens 15 stuyvers het pond, indiervoegen het vat bier tot rd* 50, maar de overige vaderlandse goederen met 75 len hondert advans, mitsgaders de Indiase met 50 proct09

1756. J. MOSSEL. 189

uytgesonderd de speceryen, enz., zo meede de Caabse wyn, die inkoops zal werden verstrekt; en zulks te extendeeren tot het buyten en Moorse hospitaal; wyders, lot ampliatie van bet geresolveerde op den len July laastleden, te verklaren, dat de reparatien, welke 's Comp8 wegen aan het binnen hos- pitaal zullen werden gedaan, zo meede de verslrecking van ketels voor de zieken, item de watervaten en diergelyke vereyschtens, indiervoegen mede zullen geschieden aan de respective buyten hospitalen.

12 Augustus. Geregtelijke vcrkoojnng van nalatenschap- pen, onder benefUie van inventaris aanvaard.

De Raad van Justitie te Batavia bepaalde ter zake het navolgende :

Ter occagie, dat aan de testamentaire exceculcurs van den overleden koopman, Jan Carel Hertzogenraad, als impetranten van het beneficie van inventaris, op haar by request gedaan versoek onder anderen op heeden geaccordeert is geworden geregtelyke verkoping der goederen, tot de nalatenschap van voornoemde Hertzogenraad gehoorende, by eerste gelegentheyd, na geabsolveerde inventarisatie ; is by haar Agtbare verstaan, tot een vaste en permanente voet op dat sujet te statueeren en ten naasten roldage ter publicque audiëntie te doen publi- ceeren, dat voortaan alle verkoopingen van goederen, tot boedels, onder het voorsz. beniflcie geadieert, gehoorende, conform de bereeds eenige jaren geleden gestelde mondelinge ordre en sedert geobserveerde practycq, geregtelyk zullen moeten geschieden, op dat in cas van insolventie van de een of andere boedel, de excecuteurs naderhand, by overgave van de zodanige aan den sequester, niet genecessileert mogen zyn uyt hunne privé beursen te suppleeren bet vendu salaris, by de vendumeesters deser steede daar van genoten, als zonder het welke de seques- lers ongehouden zyn al zulke boedels onder hunne admini- stratie te neemen.

190 1756. J, MOSSEL.

3 September. Prijs-bepaling van peper op f 44. — de 100 ffi.

Zulks geschiedde op »iterative" last van Heeren XVIIocn.

Zie bij 7 Hei 1754. — De Limphosche jonken en de Manüa- sche handelaren, *nan wier vaard op dese stad [Batavia]. de »Compe in der daad zeer veel gelegen legt", bleven, evenals vroeger, uitgesloten.

7 September. Voorschriften nopens permissie-briefjes voor Chinezen. %

De kapitein der Chinezen te Batavia kreeg in last permissie- briefjes af te geven aan alle Chinezen, die daarvan nog niet voorzien waren, mits «daarvan eene distincte rolle opmakende", welke hij eerst aan den Gouverneur-Generaal en daarna aan den Eersten Secretaris van de Hooge Regering moest aanbieden.

Die Secretaris werd geniagtigd de briefjes te teekenen en te expediëren, «houdende daarvan pertinent register".

In plaats van een rijksdaalder, zooals bepaald was op 15 Mei 1754, moesten de bewuste Chinezen voor hun briefje belalen »het allermoderaatst bedragen van maar 45 Va stuyvers", te verdeelen, als volgt: voor de Secretarissen der Regeering % ryksdr

» den Bode der Chinezen ljA »

» het zegel aan de Compagnie 5/M »

Afgeschaft werd «de methode", volgens welke Schepenen onderzochten, of de jaarlijks aangevoerd wordende Chinesche nieuwelingen een middel van bestaan hadden, » als onvoldoende »aan het oogmerk en niet min lastig voor dezulke, die, verre «van de stad op de suyker molens of andere plaalzen in » dienst gegaan, om die reden genoodzaakt zyn geweest her- «waards te komen en hier doorgaans een geruymen tyd tot »hun merkelyk naadeel moeten ophouden".

In plaats hiervan werd de Kapitein-Chinees gelast van alle aankomende nieuwelingen eene lijst op te maken, vermeldende

1756. J. MOSSEL. 191

hunne middelen van bestaan, opdat dienovereenkomstig de licentie-briefjes zouden kunnen geëxpedieerd worden, nadat de Gouverneur-Generaal van die lijst kennis zoude hebben genomen.

Afgeschaft werd tevens de betaling door eiken Chineschen nieuweling van een schelling aan den Bode van Schepenen bij gelegenheid van de »voorsz. nuttelose examinatie"

Zie ook 44 September 1756.

7 September. Afschaffing van *]iet vaaren by de Com- »pagnie met Capitains, Cdpitain4ieutenants, Lieulenants •ter zee, zo mede Cadets de Marine".

Last hiertoe was ontfangen van Heeren XVIInea en »als »sequeele van dien" werden ingetrokken de »douceurs" (gage, bagage, enz.), aan die betrekkingen verbonden.

i Alles nogthans met dien verstande, dat omtrent de zoda- nige, welke in die qualiteylen voorheen geëniployeerd zyn •geweest en weder in 's Compagnies dienst werden aange- • nomen, zulks wel zal geschieden in hunne voorige qualileyt, •maar alleen als titulaire4'.

De tractemenlen van al die zee-oflicieren, in Indië varende, werden mitsdien te Batavia »van dato dezes" en voor de bui ten-kantoren »op den dag, dat dese ordre aldaar zal -werden aangebragt", afgeschreven, t. w.:

van kapiteins en kapiteins-luitenant ad f 80 'smaamls

» luitenants » » 48 . »

»zynde de hoogste soldye, welke door een schipper en opper- stuurman werd gewonnen".

De gepermitteerde lasten dier officieren werden niet meer gegund, maar alleen die van schippers en stuurlieden.

7 September. Vernieuwing van hel bepaalde op 5 April 1742 nopens de benoeming van leden in den Raad van justitie te Batavia.

De Indische Regering had een advocaat benoemd tol extra-

192 1756. J. MOSSEL.

ordinair lid in dien Raad,, welke benoeming Heeren XVlInen »met geen gunstig oog" hadden beschouwd, bewerende, »dat zy by resolutie van den 3en April 1742 wel aan dese regeering hebben overgelaten om, wanneer tot diergelyke post eenig bequaam subject in Indien werde gevonden, dezelve aan haar Edelens voor te slaan, dog dat de aanstelling aan haar hebben gereserveert; zo is verstaan, dese elucidatie zig voortaan tot een rigtsnoer te laten strekken, schoon 't dese regeering als zeer probabel voorkomt, dat het genoteerde by haar Edele Hoog Agtbare resolutie van den 5en April 1742, dat namentlyk sulke voorgedragene moesten werden g'approbeert, niet anders te verstaan zy, alzo immers 't woord approbatie eene voor afgegane provisioneele aanstelling impliceerd, mitsgaders van den beginne af aan ook indiervoegen is begrepen geworden"-

• September. Intrekking van het verbod van 23 Sep- tember 1755 tegen het uitvoeren van rijst, enz.

De rijst-oogst langs Java's noord-oost-kust en in andere, «hier [Batavia] omstreeks leggende zaaylanden" was zoo gunslig uitgevallen, dat geene vrees voor gebrek aan rijst te Batavia meer behoefde gekoesterd te worden.

Zie ook 26 October 1756.

14 September. Ampliatie op het reglement van 9 Sep- tember 1750 nopens de gepermitteerde bagage van repatr ie renden.

In dat reglement was geene melding gemaakt van ver- scheidene, gequalificeerde dienaren der Compagnie, ten gevolge waarvan jaarlijks «onzeekerheden en twyfelingen" zich voor- deden bij het «branden" hunner bagage.

Om hieraan te gemoet te komen bepaalde de Regering, dat de navolgende personen mogten medeneemen: secrelarissen van de hoge regeering, ieder 7, dog met vrouw

of kinderen overkomende, 9 kisten, lang 5, hoog en wyd

2 voeten;

1*756. J, MOSSEL.

19$

advocaat fiscaal van India . . .

water-fiscaal

tailliuw

drost

ontfanger generaal

opperkooplieden van 't casteel commandeurs van de buyten

cotnptoiren

visilateiir generaal

boekhouder generaal

sabandbaars

gecommitteerde tot en over de

saken van den inlander. . „

't hoofd van de chirurgie . . . stads doctoren

eerste practisyn in 't hospitaal

chirurgyn majoors

ehirurgyns der hoofdposten..

practisyns in 't hospitaal

werkbasen te Batavia

boekhouders

assistenten, winnende twintig

guldens en meer

kruytraakers. . . 1 kist, lang' 4 majoor i van de bur-

capitains en gery te deser

de ritmeester stede

heemraden

commissarissen van de bank

courant en bank van leening vendumeesters deser stede. . .

PUIAAT-BOEI DEEL VII.

4, dog met vrouw en kinderen vertrekkende, 5 kisten, lang 5, hoog en wyd 2 voeten-,

2 dito, van de grote als mat- trosen kisten, dat is lang 4, hoog en breed 1 1/1 voeten ;

3, dog met vrouw en kinderen thuys varende, 4 kisten, lang 5, hoog en wyd 2 voeten;

2 dito, van de grote als mat- trose kisten, dat is lang 4, hoog en breed 1% voeten;

2, dog met vrouw qf kinderen repatrieerende, 5 kisten, lang 5, hoog en wyd 2 voeten;

2 dito, van de grote als mat- trose kisten, dat is lang 4, hoog en breed 1% voeten;

1 kist, lang 5, hoog en wyd 2 voeten;

Va, hoog en breed iy2 voeten;

2, dog met vrouw en kinderen

overkomende, 5 kisten, lang

5, hoog en wyd 2 voeten;

2 dito, van de grote als mat- trose kisten, dat is lang 4, hoog en wyd 1 '/2 voelen ;

13

194 1756. J. MOSSEL.

dog de sergeants krygen geen kist, alzo deselve by hun te huys komen premie genieten.

Ende zulks alles op de conditien en stipulatien, in 't voor- waards geciteerde reglement van den 9eD September 1750 begrepen.

Zynde teffens besloten, 'alle en een iegelyk, die zulks mogte aangaan, door de publicatie deses, zo ter gewone plaatse aan land, als op de scheepen, daar van kennisse te geven en daar benevens expresselyk te ordonneeren hun . na het voorsz. reglement en dese ampliatie stiptelyk te reguleeren, op de poene, voor de overtreders by het eerstgemelde aan- gehaald ; werdende den advocaat fiscaal van India, den water- fiscaal en alle andere officieren van justitie gelast alle devoiren aan te wenden tot ontdecking van alle contraventien, die tegens deselve mogten werden ondernomen; en daar benevens de hoge en mindere collegien van justitie in Indien om tegens de overtreeders van dien naar vereysch en rigeur te procedeeren.

17 September. Voorschriften nopens inlandsche militai- ren, posüive orders, zee-kaarten, gewigten, maten en munten.

■Circulair" gelastte de Regering:

Eerstelyk : om de inlandsche militairen, die op de respective buyten comtoiren vyf jaaren in dienst zyn geweest, herwaards op te semlcn en de sodanige, die vrouw en kinderen hebben, welke g'inclineerd mogten zyn hunne mannen en vaders te volgen, vry transport naar dese hoofdplaats te verleeneu.

Ten tweeden: om de posilive ordres, hunne comptoiren rakende, effen te stellen, tot supplement van de reeds ont- vangene, en die vervolgens ten eersten over te senden, met bygevoegde recommandatie, deselve zo gereguleerd, beknopt en zonder onnodige extensie te formeeren, als de onderwerpen zullen toelaten; en op dat hun de intentie deser regeering ten desen subjecte ten klaarsten kome te blyken, is nodig

1756. J. MOSSEL. 19li

joordeeH en verstaan allerwegens een model te zenden, om ng daar na in het opstellen te regnleeren.

Ten derden: de equipagemeesters en zeekundige op alle kaften comptoiren, zo nauwkeurig doenlyk zy, te laten opgeven de vrinden, die in deese of geene tyden van het jaar. langs de stranden in de naast leggende zeeën waeyen, wat beloop en verandering deselve ordinair en successive onderworpen zyn; item van de stromen, als raeede van de kaarten der landen, eyboden, enz., mitsgaders wat verder dien aangaande tot ver- betering en nut derselve nodig sal bevonden worden, om ver- volgens ter speculatie deser regeering herwaards gesonden te werden, waar omtrent meede een voorschrift sal overgaan.

Ten vierden: om tot speculatie deser regeering te formee- ren en dus insgelyks over te senden accurate specificatien en tysten van alle gewigten, maten en mdnten, op yder comploir in gebruyk en in de wandeling zynde, mitsgaders gereduceert na bet Hollandsche gewigt, waarde en prys, met eenige op- lielderinge en annotatien, in zo verre die nodig bevonden en plaats hebben na den trant der oude boekjes van munten, maten, etc, om hier gecolligeerd en gedrukt te werden.

De bij dit stuk behoorende modellen zijn te uitvoerig om hier op te nemen.

22 September. Verbod legen hef tabak-rooken op het stadhuis te Batavia.

Dit verbod, afkomstig van den Raad van justitie, luidt, als

Gereflecteerd zynde, dat sommige van de pracüsyns, voor de beyde collegien van justitie postuleerende, gedurende de verga- dering van deesen rade de tyd, die zy volgens de ordres op bet stadhuys vertoeven moeten tot het scheyden van deselve, nu en dan passeeren met het rooken van toebak, zelfs ter secrc- tarye en zonder eenige de minste differentie voor sodanige

196 1756. J. MOSSEL,

heeren leeden van desen raede, als ter verrigting van het een of andere zig somtyds aldaer wel voor een oogenblik vervoegen; mitsgaders, dat de deurwaarders en verdere suppoosten al meede niet ontsien sig in zo verre te emancipeeren om van de gallerey of voorzale genoegsaam een opene kroeg en generale smook- winkel te maken, in vilipendentie van het verschuldigl respect voor deesen rade en de heeren leeden van dien; zo is, tol beteugeling van die verregaande indecentie, goedgevonden en verstaen, daartegens te statueeren een boete van een hondert rd8, ten behoeve van deese kamer te verbeuren by degeenen, die na deesen, 't zy ter secietarye dan wel op de voorzaele, onderstaen zullen toebak te rooken niet alleen, maar daar en boven ook, in het eerste geval, by den gesworen clercq deser raede ofte desselfs adjunct, die van hun beyde bevonden zal werden zulx geconniveerd ofte gepermitteerd te hebben.

24 September. Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag.

24 September. Toekenning aan den Secretaris en aan den Bode van den Chinesclten Raad te Batavia van een nieuwen' schelling^ door eiken Chineschen nieuwe- ling Ie betalen bij de. ontvangst van zijn permissie-briefje.

Vroeger was die schelling onwettig geheven (zoogenaamd •vrywillig" betaald) en allengs een «gepermitteerd en nodig •middel van bestaan" voor den Secretaris en Bode geworden".

Het bedrag ad 43 7* stuivers, bedoeld bij de resolutie van 7 September 1756, werd dientengevolge verhoogd tot 81 stuivers.

28 September. Bekendmaking der gelegenheid tot het . verzenden van thee naar Nederland.

Zie overigens bij G Maart 1750.

1756. J. MOSSEL. 197

5 Oclober. Regeling van het middel van bestaan van eenige bedienden der Compagnie in het Ambachls-kwar* tier te Batavia.

Geresumeerd wesende het schriflelyk versoek door den baas der metselaars, om gelibereerd te werden van de gedeeltelyke uylkeering zyuer inkomsten uyt het hem by resolulie van 6 Maart 1752 toegelegde middel van bestaan, waar uyt liy in vier jaren tyds niet meer bevoordeeld is dan een sobere inkom- Nle van rds 2580:24 of ƒ 4995:4; zo wierd, na deliberatie, goedgevonden en verstaan, gedagte baas metselaar te libereeren ran de jaarlykse uytkeering aan den baas der lootgieters lot een somma van rds 200, mitsgaders teffens al verder besloten, de inkomsten vau de lootgieters, item de steen- en beeldhou- wers winkels, die in 't jongste jaar rd9 543f/a bedragen heb- ben, voortaan eguaal te laten verdeelen tusschen de twee opsienders van gemelde winkels, also in die werkplaatsen thans ?een basen gevonden werden, en dus deselve een jaarlyks mid- del van bestaan te besorgen van rd8 270 of daaromtrent.

6 October. Bepaling, dat de terugreis naar Nederland aanving bij het vertrek van de plaats, waar het schip •desselfs principale lading" innam.

• Heeren XVHncn, van wie dit voorschrift afkomstig is, voeg- den daarbij, dat »de praemie [op het snel varen?] voortaan •zoude werden betaalt aan die van zodanig comploir met *'l schip repalrieeren of derzelver erfgenaamen ; en dat de reyze •van Batavia naar dat comploir als een binnenlandsche togt •zoude werden aangemerkt". Zie ook 26 Augustus 1757.

7 October. Verbod tegen het afstaan van zijne gepermit- teerde kist of kisten op de terugreis naar Nederland of van het regl om die kist o f kisten geheel o f gedeeltelijk te vullen.

Dil verbod is afkomstig van Heeren XVIP"11, die op de over-

198 1756. J. MOSSEL.

treding daarvan als straf stelden verbeurdverklaring van kist en inhoud, »onvermindert alle zodanige andere straffen en poe- »naliteiten, als by de respective placcaten en articulbrief zyn »geslatueerl tegen het pleegen van verboden handel". Zie ook -£• Augustus 1757.

8 October. Last op de correspondenten te Batavia van handelaren in bier in Nederland, binnen driemaal 24 uren na de aankomst ter reedc Batavia van een Com- pagnies schip, geladen o. a. met voor hen bestemde vaten bier, zich te wenden tol de administrateurs van het provisie-magazijn.

De bewuste handelaren hadden bij Heeren WH0*0 geklaagd over »onbehoorlyke behandelingen omtrent de door hun her- » waar Is geschikt werdende bieren".

Die > bieren" moesten voortaan aan wal, doch buiten de dispens worden opengeslagen, waar de correspondenten tegen kwitantie het voor hen bestemde in ontvangst konden neemen.

12 October. Toekenning aan den Fiscaal en aan den Secretaris eener retour-vloot van liet regl tot het mede- nemen der hoeveelheid bagage, toegekend aan een Onder- koopman.

26 October. Intrekking van den op 10/24 September 1756 toegestanen uitvoer van rijst. — Bepaling9 dat slechts de lielfï van door particulieren te Batavia aan- gevoerde rijst op publieke vendulie verkocht moest worden.

Het laatste was eene wijziging van het bepaalde op 29 April 1756, waaraan de Regering »den slappen aanvoer van rys te »deeser hoofdplaatse" toeschreef.

De andere helft van de aangevoerde rijst mogt men ad libitum verkoopen.

1756. J- MOSSEL. 199

Op uitvoer van rijst werd ditmaal slechts confiscatie van bet uitgevoerde als straf gesteld

29 October. Bepaling, dat alle, te Batavia door particu- lieren aangebragtc lijnwaden opgeslagen moesten worden in het •kleedcn-p'aklmys" aldaar.

Die lijnwaden moesten door gecommitteerden uit den Raad vao justitie en door den Waterfiscaal worden onderzocht >tot »praeventie van alle verkeerde praclyken", strijdende met het plakaat van 29 Maart 1754.

17 November. Verbod tegen het afgeven van officiële stukken onder *caclict volant" ter bestelling te Batavia.

Zulks mogt alleen gebeuren met een «actueel" lid van de Hooge Regering bij diens vertrek van een buiten-kantoor naar Batavia.

24 November. Magtiging op den Secretaris van den Raad van justitie te Batavia namptissementen door den deurwaarder te laten exploiteren.

Ter sake bepaalde genoemde Raad:

Gereflecteert zynde, dat de by desen rade successive ver- leend wordende namptissementen door verzuym en onaglzaem* heyd van sommige praclizyns, die zodanige provisie voor hunne principalen versogt en verkregen hebben, dikwyls, ja wel mees- tenlyds blyven buyten effect door het niet laten exploicteeren der dierwegens geêxpedieerde appoinctementen; zo is verstaan, om daer eens voor al na behooren inne te voorzien, den secretaris deeses raeds te qualificeeren ende te authoriseeren omme van nu voortaen alle appoinctementen van namptissementen, by deesen rade verleend werdende, telkens door eene der deurwaarders ordentelyk te laten exploicteeren, mitsgaders tot executie van

200 1756. J. MOSSEL.

deselve te procedeeren naar slyl van regten, ten zy dat de geene, aan wie de voorsz. provisien zullen weesen verleend, dan wel derselver practizyns, op speciale procuratie haren l- wegen daer van expresselyk komen te renuntieeren, 't geene als dan op het ter rolle berustende origineele appoinc temen t distinctelyk zal moeten werden genoteerd.

7 December. Wijziging van de instructie voor de Iwofd- ofpderen ter zee, vastgesteld den 12** Augustus 1748, wat betreft »de ordre op het salut".

•Tot bezuyniging van het buskruyd" vond de Regering noodig, »by wege van ampliatie der in den hoofde deses gemelde instructie en wel insonderheyd by de° arliculcn 17 en 20, te ordonnecren, dat de gouvernementen en desselfs hoofd casleeleu ten hoogsten met 11 schoten gesalueerd sullen werden, de hoofdplaatsen der directien en commandeinenlen 9, de andere of mindere plaatsen niet te salueeren boven 5 scholen.

By art. 19. Dat de forten, minder als commandementen, niet zullen mogen salueeren, nog gesalueerd worden boven 5 schooien.

By art. 23. En mogen geen twee maste vaartuygen salut doen of geresalueerd werden op dese rhede en also min op buytcn comptoiren.

Wyders sal op onderhorige comptoiren, by 't monsteren ter hoofdplaatsen van gouvernementen, directien en comman- dementen, 5 schooien gedaan en op andere plaatsen niet mogen werden gesalueerd, maar driemaal hoesé geroepen.

Langs Java, buyten Saraarang, geen salut te geven, nog op Bantam, Cheribon, Palembang, Siam, Timor en Banjer.

Padang niet boven 9 schooien.

De Oostersche gouvernementen 11, dog alleen de hoofd- plaatsen, en de onderhorige geen een schot.

Wegens de seynschoolen zal voortaan by dè kruyd reeke- ning moeten bekend gesteld worden, waar toe en waar voor gedaan zyn.

1756. J. MOS9EL. JOt

Geen wagtschooleu elders te doen, als daar 't niet nagelaten kan worden, en dan alleen met kruyt van de wal.

Voor ieder rys kruyt keeren sal 8 ft spillagie mogen opgebragt worden.

En zal geen salut in reekcning g'accepteerd werden, dat ergens ter buylen comptoiren op ordre van de wal geschied, ten ware schriflelyke ordonnantien er by overgelegt worden.

Schoon by 't salut schooien boven de ordre geschieden, zal in 't resalut egter de instructie moeten gevolgt werden.

Voorts sullen de heeren van de hoge regeering, by haar Edelens aankomst of vertrek te Batavia, met gelyke schooien van 't casteel bedankt werden en niet van de rhede.

Alle koningsschepen zullen het resalut hebben van de respective casteelen of forlressen met gelyke schooien en niet van de scheepen.

Geene scheepen van vreemde natiën, 't zy van oorlog of amlere, zullen in de havens werden g'admilteert, dan na alvorens behoorlyk salueeren, en haar by 't tegendeel niet anders dan water en brandhout te accordeeren.

7 December. Voorschriften nopens inlandsclie dienaren van de O. 1. Compagnie.

De in Indie varende schceps-overheden werden gelasl, niet alleen een nauwkeurige aantekening te houden van de naamen van zodanige inlandse militairen, die geduurende de reyzc ko- men te overlyden, vermist werden of weglopen, en daar van, by hun arrivement ter plaatze hunner destinalie, niet alleen ile ministers of residenten kennisse te geven, maar boven dien, en wel inzonderheyd by hun retour ter dezer hoofdplaatse, insgelyks derwegens schriflelyk verslag te doen aan den visita- tor der zoldyen, van wien den inlands militair boekhouder zulks, onder quilanlie,1 zal overnemen moeten; terwyl voor liet overige, zo wel aan de Europeese, als inlandse commandan- ten, op het nadrukkelykste zal werden verboden geene volkeren Ie verruylen, zonder daar toe te hebben verkreegen schriflelyk

504 1756. J. MOSSEL.

consent, dewyl, by het ontdecken van overtreding dezer ordre, de gagie, die een vreemd persoon voor den verruylde zoude competeeren, verbeurt zal werden verklaard; zullende de voor- melde commandanten respective al verder gehouden wezen, zo wel daar van, als van de overledene en gedeserteerde per- soonen, onmiddelyk kennisse te geven aan die 's Coinp8 wegen daar toe is aangesteld, wiens pligt het zal zyn om daar van pertinente aantekening te houden, ontslag briefjes te formeren en ordonnantien op Ie maken, ten eynde dezelve, door den gezagvoerder, daar zulks voorvalt, getekend zynde, als valide bewysen kunnen werden geconsidereerd; terwyl voor 't overige alle bevorderde o( verbeterde inlandse dienaren zulks met de aan hun derwegens verleende aclens zullen moeten aantonen, nadeuiaal zy, by het tegendeel, van het vergunde douceur ver- stootten zullen wezen: en van welke vertoning de respective zoldy bediendens aantekening moeten houden, op poene van correctie.

10 December. Aanstelling van een derden stads-vendu* meester te Batavia.

10 December. Bepaling, dat geene » Oosterlingen9' ge- plaatst mogten worden op de Compagnie1 s schepen, welke van Batavia naar *de Noord of Oost" ver- trokken.

16 December. Vernieuwing van het voorschrift nopens de uitbetaling der tractemetUen van overleden dienaren der Compagnie.

Zonder vergunning van de Bewindhebberen der Kamer, voor wier rekening de overledene was uitgekomen, mogtmen daartoe niet overgaan, op straffe van vergoeding van het betaalde.

1756. J. MOSSEL. 105

16 December. Magtiging op het bestuur te Samarang alle in de armbus aldaar aangetroffen gelden aan te wenden ten behoeve van het Samarangsche weeshuis.

Vroeger moest de helft dier gelden per wissel overgemaakt worden aan de Diaconie te Batavia.

16 December. Last op de Notarissen geene acten of andere instrumenten te passeren ten behoeve van hun onbekende personen, onverschillig van welke natie, tenzij in tegenwoordigheid van twee hun bekende getuigen, die de comparanten kenden.

Bataviasche notarissen hadden acten gepasseerd, waarin zij reeds lang overleden personen als levend en hun bekend hadden venneld.

Zij werden daarvoor beboet met eene boete van 100 ducatons ten behoeve der armen en moesten bovendien alle schade ver- goeden.

16 December. Vrijstelling van den Raad van justitie te Batavia van de visitatie van lijnwaden.

Op het merken (»tjappen") der lijnwaden door gecommit- teerde, leden nit den Raad van justitie moesten belanghebbenden («kopers") soms dagen achtereen wachten.

De Regering droeg zulks daarom op aan twee »b'eedigde 'gecommitteerdens, ten overstaan van een, der Opperkoopluy- »den, zullende 't sjap in de grote geldkamer werden bewaart".

Zie ook bij 29 Maart 1754, in fine.

21 December. V&yachting van de ^generale en gemeené' inkomsten van het Koningrijk Jakatra voor het jaar 1757.

Geene wijzigingen in de pacht- voorwaarden hadden plaats;

Ï04 1756. J. MOSSEL.

alleen werden »de Chineese top-tafels met de Pho en Topho" aan de te verpachten middelen toegevoegd.

25 December. Bepaling, dat Notarissen, door den Hove van Holland als zoodanig erkend en toegelaten* te Batavia nle gewone examinatie voor gecommitteerde kleden uyt den Raad van justitie" niet behoefdeti ie ondergaan.

24 December. Nadere regelingen nopens hel klein<egel.

De heer Commissaris van het kleyn zegel zal telkens aan den hecre Gouverneur Generaal gelieven op te geven, hoe veel en welke zegels, item actens, commissien, bankbriefjes in derzelver respective soorten, enz., aan deze of die parapheer- ders door zyn Edele zyn verstrekt.

De parapheerders zullen ieder afzonderlyk aan wel melde zyn Edelheid om de vier maanden moeten opgeven, hoe veel en welke zegels zy van zyn Edele ontfangen hebben, daar mede een begin makende met primo January aanstaande ; ook zullen zy niet vermogen eenige zegels, hoedanig ook, tepara- pheeren, dan na dezelve alvorens in 't quitantie-bock van de heer Commissaris voormeld zyn ingeschreven.

De. collectcurs zullen insgelyks hebben op te geven, hoe veel en welke zegels zy ter distributie van den ontfanger generaal hebben over genomen in dat tydperk, mitsgaders den ontfanger generaal, hoe veele en welke zegels hy in dat termyn aan de collecleurs heeft uytgereikt en hoe veele hy per restant onder zig behoud.

En om alle die geene, welke gebruyk van gestempeld papier maken, te gemoed te komen, wanneer by toeval dese of geene zegels onbruykbaar worden, zo zullen de secretarissen en verdere bediendens der respective collegien ter deser hoofd- plaats, de notarissen en voorts zonder uytzonderinge alle andere zig met hunne verkladde en dus onbruykbaar gewor- den zegels mogen addresseren aan een van de secretarissen

1756—1757. J. MOSSEL. 208

der hooge regeering, om zodanige zegels aan dezelve te ver- toonen en over te geven, ten eynde door hem vernietigt te worden, mitsgaders, in stede van dien, te ontfangen eendoor hem getekend certiGcaal, waar mede zy zig ten dage, als de heer Commissaris meermeid vaceerd om papier te stempelen, by zyn Edele in het generale gouvernement kunnnen addres- seeren, ten eynde een gelyk getal bekwame zegels in stede van de vernietigde te ontrangen, zonder welk bewys zyn Edele geene zegels, van wat naam dezelve mogten wezen, aan hun zal afgeven.

24 December. Tocttenning aan den Kapitein-Chinees te Batavia eencr som van 370 rijksdaalders 9smaands tot een middel van beslaan.

Dat geld moest ook dienen »tot support der swaare ongel- eden, die onafscheidelyk aan zyn ampl verknogt" waren.

28 December. Voorschrift nopens wanrekeningen en •belastingen" '.

Wyders is geresolveerd, aan den eersten opperkoopman deses rasteels, nevens het opperhoofd van het generale soldy comp- loir, te demandeeren om voorlaan alle jaren, beginnende met het thans lopende boekjaar van 1755/56, onder ultimo Augustus aan desc vergadering te presenteeren een schriftelyk berigt, waar by dislinct zal moeten werden aangewesen of, dan wel in hoe verre, de successivc aan dese tafel genomene bcsluyten ten opsigte der aanrekeningen en belastingen zyn uytgevoerd geworden. .

25 Januarij. Last op de Oosfersclie provinciën incurabele persoonen niet tegen hun zin naar Batavia te zenden.

Men moest hen op hunne verblijfplaats » gageeren".

i06 * 1757. J. MOSSEL.

25 Januarij . Opdragt op de confrontisten der Batavia- sche administratie-boeken en op den visitateur der negotie-boeken de negotie-boeken met die der soldijen te vergelijken.

Zie bij 29 Februari) 1752. — De l9tê Opperkoopman des Kasteels en het Opperhoofd van het generale soldij-kantoor, aan wie dat vergelijken was opgedragen, hadden allerlei »swarigheden" daartegen aangevoerd en bovendien niets Ier zake verrigt. — Zie ook bij 29 April 1755.

»Tot faciliteering van dat werk" bepaalde de Regering, dat bij alle soldij-boeken zoude worden ingevoerd »de reekening »van het negotie-boek*9.

Hel bepaalde op 28 December 1756 bleef van kracht.

25 Januarij. Poging tot uitbreiding van het Chris- tendom.

By resolutie van den 5e0 Maart des gepasseerden jaars van scholarchen ter deser stede gerequireerd wesende hunne scbrif- telyke consideralien, door welke middelen zy vermenen, dat, onder den zegen des Heeren, de Ghristelyke religie onderden inlander in dese gewesten soude kunnen werden gepropageerd ; en door deselve, na verloop van zo veele maanden, eyndelyk overgegeven synde een succint berigtje, niets anders behel- sende dan eene propositie om publique schooien en leerplaatsen te stigten en op te regten om daar in de Arabische en Maleydse taaien in haare zuyverheyd te leeren, sonder meer; soo is, na deliberatie over dat onderwerp, alleen verstaan eenige Europeese jongens, blyken gevende van een goed en vaardig begrip, mitsgaders teflens van een goed gedrag, in de gemelde taaien te laten onderwysen en vervolgens met deselve een uytweg te soeken, ter beantwoording van het in desen bedoeld werdende oogmerk, en het daar by voor tegens- * woordig te laten berusten.

1757. J. MÓSSÊL, 40$

25 Januari]'. Bepaling, dat met tii/° Februari) 1757 zoude ophouden het bakken van Regeringswege van brood ten behoeve van militairen en zeevarenden.

In 1755 was hiertoe besloten, omdat de Regering eene te groote voorraad tarwe bezat, welke anders zoude bederven.

Met 1° Maart 1757 zoude weder «cours nemen de gewone •verstrekking van cadjang en rys".

Alleen de dragonder-lijfwacht behield zijn rantsoen brood.

up.hr.Mti- Gangbaar verklaring van geklopte, zilveren, Perzische ropijen.

Door den heere Gouverneur Generaal propositie gedaan synde om in den aanstaande alle goede, Persiaanse silvere ropyen, die 'sComp' wegen aangebragt worden, met een diergelyk Javaansch stempeltje als de nieuwe, om den rand gekartelde, Hollandsche ducaten, waar van melding werd ge- vonden by de resolutien deser vergadering van IS December 1753, te laten distingueeren en als dan op dese hoofdplaats gangbaar te verklaren tegens 30 stuyvers ieder, mitsgaders derwegens de gemeente by een biljet de nodige kennisse te geven.

8 Februarij. Gelijkstelling van de militaire kapiteins te Batavia met de Opper-kooplieden *buyten employ\ wat betrof de wagen-paclU.

De eersten waren in rang gelijk aan de laatsten, maar bij hel reglement van 30 December 1754 niet gelijk gesteld.

8 Februarij. Intrekking van het bepaalde. op 9 Mei 1752 nopens vendutiên van Compagnies goederen in de stad Batavia.

Is besloolen, in den aanstaande alle de vendutien van s Corop

208 1757. J. MOSSEL.

lywaten, manufacturen en wat dies meer sy, weder, als ten allen lyde voor het jaar 1752, in de maanden May, Augustus en November te laten geschieden binnen het castecl, waar van eg ter uytgezondert blyven de beschadigde goederen, die, na de presente usantie, in de stad by vendu tie verkogt sullen wer- den; is mitsgaders» wyders ten desen subjecte nog gearresteerd, van de voorsz., in het casteel verkogt werdendc goederen voortaan een ten hondert toe te leggen aan de twee opper- kooplieden des casleels, in een eguale portie, en aan den ad- ministrateur van 't kleeden pakhuys voormeld een ducaton van yder pak lywaten en manufactuuren, om aan deselve door den koper, boven den prys, waar op zy z'geraeynd hebben, betaald te worden; met ordre aan gemelde l>ediendens om geene ge- kogte goederen aan iemand te laten volgen of af te geven, dan na dat de derwegens verleende ordonnantie haar gequiteerd sal worden ter hand gesteld, ten blyke, dat het geld voor de al te halene lywaten of manufacturen in cassa is geteld; en dus doende van de by resolutie van den 9cn May 1752 g'intro- duceerde wyze ten opsigte van 's Comp8 vendulien weder te resilieeren.

\ Februarij. Vernieuwing van den last, uitgevaar- digd den 17*" December 1732, tot het voegen eener geleide-missive bij naar fialavia over te zetulen proces- stukken.

\- Februarij. Last tot het herstellen van vervallen huizen, enz. te Batavia.

Al voor langen tyd in byzonderc opmerking genomen zynde, hoe bet aanzien en cieraad deser stad grotelyks word ver- minderd, zo wel door veele vervallene en uyt dien hoofde onbewoonbare huyzen en pednkken, als door ten eenenmaal ledig en woest leggende erven, wier eygenaars niet geincli- neerd schynen dezelve te repareeren of te bebouwen, waar

1757. J. MOSSEL. 409

door tot schuylnesten van geboefte en allerley gevaarlyk gespuys geworden zyn, 't geen in een wel gereguleerde stad niet behoord te werden getolereerd; zo is, om ten dien opzigte hoe eerder hoe liever de nodige voorziening te doen, op den llen dezer lopende maand February in Rade van India goedgevonden en verstaan te statueeren, dat alle vervallene, onbewoonbare huyzen en ledig leggende erven, gronden en plaatsen binnen de stads rauuren, waar op huyzen of pedakken gestaan hebben, het zy dezelve thans beslootcn zyn met muu- reo, hekken of iets diergelyks, zo mede onbesloten en open leggende erven of stukken gronds zullen werden opgebouwd of gerepareerd, indiervoegen dat dezelve in een bewoonbaren staat werden g'oordeeld, daar mede niet alleen een dadelyk begin makende binnen den tyd van drie maanden, die aan- vang zullen nemen met den eersten Maart naastkoraende, welk termyn ruym genoeg genomen is om de eygenaars gelegendheyd en tyd te geven zig van de vereyschte bouw- materialen te kunnen voorzien en de verdere preparatie te maken; maar boven- dien met dat werk zonder intermissie voort te vaaren tot de volkomene reparatie of volbouwing loe, alles op poene, dal, zo wanneer na verloop van het voorsz- lydperk ondervonden werd, dat aan het oogmerk in dezen niet voldaan is, in zulk een geval alle zodanige vervallene bnyzen, met wier reparatie geen wezentlyken aanvang is gemaakt, «zo mede alle ledige erven, 'gronden en plaatsen, daar de fundamenten tot huyzen of andere wooningen niet gelegd zyn, door Schepenen dezer stede, die daar toe by dezen de vereyschte qualificatie werd gegeven, verkogt zullen werden voor reekening der eygenaars, onder speciaale conditie, dat de koopers gehouden zullen wezen binnen gelyken perem- toiren tyd de gemynde vervallene huyzen of ledige erven te repareeren of te bebouwen.

De eigenaren der erven, enz. moesten de reparatiên bewerk- stelligen en speciaal de Öailluw daarop letten.

PLAUUT-BOE» DEEL TH. 14

810 1757. J. MOSSEL.

14 Februari). Last op de notarissen by hare aciens, •dan wei by de copias off extracten van deselve, dis- •tincl Ie specificeeren, off de comparanten, 'f sy testateuren •off andersintSn dienaaren van d'E. Comp' dan wel *burgers syn offle in haar keven geweest syn; hel welke »de respective practiseins mede aanbevolen werd by phaare presentaties ter rolle in agt te nemen* op poene »van correctie".

Meermalen werd zulks nagelalen, «waardoor veel ligt den • regter g'abuseert soude kunnen werden regl Ie spreeken over •sak en, die tot hare judicature niet behoorden".

Dit voorschrift is afkomstig van Schepenen.

22 Februarij. Bepaling, dat burgers, gelijkslandig aan Koopliedeti en Onder-kooplieden, als schutters verpligt waren hunne wachten waar te nemen, dan wel zich daarvan vrij te koopen tegen betaling van ^rijksdaal- ders 'sjaars, overeenkomstig het vastgestelde op 18 December 1753.

Zulks was ook van toepassing op de Commissarissen der •mindere collegien", die wel eens oogluikend van het betrek- ken van wachten waren verschoond. #

Het bepaalde bij art. 5 der Statuten van Batavia, hoofdstuk Schutterij (deel I, bladz. 547), bleef van kracht.

25 Februarij. Bepaling, dal aangeliaalde, »suspecté' vaartuigen met hunne ladingen, onder inventaris en »met de ingewonnene stucken en bewysen", naar Bata- via opgezonden moesten worden.

Op de buiten-kantoreü mogten alleen die goederen, welke aan bederf onderhevig en in zoodanige vaartuigen gevonden waren, verkocht worden.

1757. J. MOSSEL. 211

^ihSt- Bepaling, dat met 1° Januari} 1758 weder in werking zoude treden het plakaat van 21 December 1740, houdende verbod tegen den aanvoer te Batavia van Makassaarsche en andere, Oosiersche slaven, ouder dan 14 jaren.

Hel aantal slaven te Batavia was »lot een enorm getal »aangegroeyd", weshalve de Regering nuttig en noodig oor- deelde de intrekking van het bewuste verbod op 6/20 October 1752 te vernietigen.

29 Maart. Vergunning voor den stads-herbergier te Ba- tavia in het hceren-logement aldaar een schouwburg op te rigten.

•Dus doende, was de Regering van oordeel aan de gemeente •te procreêeren een divertissante uytspanning".

-£- Mei. Intrekking van den op 26 October 1756 ver- boden uitvoer van rijst.

»Tot spysing, beyde van 'sGomp8 dienaaren en de goede

ingesetenen", was weder een genoegzame voorraad rijst te Batavia aanwezig; ook werd deze voor minder dan 30 rijksdaalders het last op de passers verkocht

31 Mei. Verbod voor eerste of gezworen klerken op de buiten-kantoren, tevens het ambt van Notaris uit' oefenende, aden te passeren zonder daar bij met hunne getuigen tegenwoordig te zijn.

31 Mei. Verbod voor den Raad van justitie te Batavia gecommitteerden tot het verrigten van zekere justitieele commissie naar Tandjoeng-poera te zenden.

Van dit verbod wordt hier alleen melding gemaakt om de merkwaardige gronden, waarop zulks rust.

212 1757. J. MOSSEL.

Zoo was de Regering van oordeel, dat Tandjoeng-poera, •die afgelegen plaats, met dies environs eygenllyk niet kan •gezegd werden te sorteeren onder de Bataviasche jurisdictie" (zie ook bij 21 Maart 1741).

Ook was de Regering beducht »de bovenlanden, die thans »in een gewenste ruste zyn, te turbeeren door een justitieel e •commissie, die geenzints zoude kunnen worden geëxecuteerd •dan met een grooten sleep van geregtelyke bediendens , «waardoor ongetwyffeld de timide inlanders, zulk een toestel •niet gewoon zynde, zeer gcallarmeerd, mitsgaders aanleiding •zoude kunnen werden gegeven om te verlopen, waartoe zy •om de geringste beuseling allezin Is seer genegen zyn".

3 Junij. Gelijkstelling der Stads-doctoren te Batavia, wat kleeding en rijtuigen betrof, met fungerende en oud- Schepenen.

In rang waren zij tusschen die twee soorten van Schepenen geplaatst.

Op hen werd nu toepasselijk het bepaalde op 29 April 17B6, art. 5.

-^- Junij. Voorschriften nopens gepermitteerde pakken en kisten.

Het discours gevallen zynde over het grove misbruyk, dat, zo wel door de schepelingen als andere, werd gemaakt in opsigte der gepermitteerde pakken, die men onbeschroomd, ter verkorting van de inkomende reglen, beyde te Gormandel en Bengale, tot een overmatige groote extendeerd; so is noo- dig geoordeeld diergelyke, irreguliere gedoenlens door midde- len van ernst te refreneeren en overzulks verstaan de voorsz. volumes nader op een vaste maat te bepalen, mitsgaders ten dien eynde te stalueeren, dat de pakken, van beyde die comp- toiren herwaarts aangevoerd werdende, voortaan niet langer dan 4, nog breeder dan Vjt en mede niet hoger dan 21/*

1757. J. MOSSEL. 215

voeten gemaakt zullen mogen werden, op poene van confiscatie van alle de pakken, die boven de voorsz. groote aangebragt zullen werden; 't geen ook betrekkelyk zal wesen, niet alleen lot de gepermitteerde kisten, die de ordinaire grooie van vyf voelen komen te excedeeren, maar ook tot al het geene meer aangevoert sal werden, als by het reglement op de gepermit- teerde bagagie voor de zeevarende van den 16°° Juni 1751, item anno 1745 en de daar op gemaakte interpretatie en ampliatie van 1745 en 1756 toegestaan is; mitsgaders al ver- der vast te stellen, dat voortaan van alle pakken de volle thol zal werden betaald; zullende het eerste plaats moeten vinden, sodra deze ordre op de comptoiren, van waar men pakken overvoerd, bekend geworden zal zyn, en 't laatste onder ultimo December by de aanstaande verpagting voor den jare 1758; en van het welke de gemeente by een advertissement notificatie zal werden gegeven.

10 Junij. Intrekking van de Padang se he handel- sociëteit.

Door den heere Gouverneur Generaal wierd gerememorieerd, hoe by besluyt van den 2en September des gepasseerden jaars tot eene nadere gelegen theid verschoven zynde de spetiale deliberatie, wat namentlyk bet meeste met 'sComp' belang geoordeeld werd over een te stemmen, het octroy der geprivi- ligeerde sociëteit ten voorsz. kuste te prolongeeren, dan wel bet selve te annulleeren, met verdere by voeging, dat, — ofschoon de bedenking over dit subject van weinig gewigt of aanbelang zoude wezen, nademaal dat genootschap, na het aangetee- kende by voorsz. resolutie, reeds was gescheiden of gebroken, gevolglyk slegts in vorm, maar niet in wezen bestond — het egter nodig was daar omtrent tot een finaal besluyt te komen ; waar over dan, op de gedane vrage door welmelde zyn Edel- heid, gesproken en in aanmerking genomen wesende, eensdeels, dat de beeren Meesters, uytwysens haar Edele Hoog Agtbare successive aan deze regeering geschrevene, gevenereerde brieven, van de creatie deser sociëteit af aan, deselve met een on-

214 1757. J. MOSSEL.

voordeelig oog hebben gelieven te beschouwen en dezelve te considereeren als nadeelig voor haren handel te dier kuste, en aan 3e andere zyde, dat gedagt genootschap bereets voor een geruymen tyd gedissolveerd is, zonder eenige apparentie, dat de participanten ooit zullen sollicileeren dien handel te hervat- ten; zo is, des onverminderd, goedgevonden en verstaan de voorsz., in effecte niet meer subsisteerende sociëteit te verklaren voor vervallen en geannulleerd, gelyk deselve voor vernietigd werd gehouden en verklaard by dezen.

4^. Heropening van de vrije vaart tmschen Batavia en Sumatras Westkust.

Deze heropening geschiedde onder* de navolgende »limitatiên »en bepalingen":

Eerstelyk: dat zo wel allen verthier van lywaten, als den aanbreng derselve met eenige scheepen of vaartuygen, 't zy Comp* of particulieren, zelfs de particuliere bagagie der sche- pelingen daar van niet g'eximeerd, binnen 's Comp* liraiten, dat is van Sincol of het noordelykste van Baros af lot aan het zuydelykste van het Indrapourase ryk toe, verboden blyft, zo dat iemand, lywaten in hebbende, daar mede niet binnen die limiten mag komen, alles op poene van confiscatie, waar tegen geene exceptien zullen werden g'admitteerd, het zy van zee-nood als anderzints, ten ware zulks met valide en irreprochable bewyzen konde werden geverifieerd, in welk laatste geval zodanige aangehaalde lywaten verzegeld zullen blyven en be- waard werden in 's Comp8 pakhuyzen of vaartuygen tot het vertrek des aanbrengers of eygenaars toe, die boven dien borge zal moeten stellen, dan wel een andere, genoegzame verzekering geeven, dat met de gerestitueerde lywaten van de voorschreve custe vertrekken en binnen 's Comp9 limiten geen handel, van wat naam of natuur ook, dryven zal.

Ten tweeden : dat nademaal, uyt kragte van het bovenstaande artieul, alle lywaten, zoo witte als ruwe, geschilderde en onge- schilderde, foode, blauwe, lang of kort geweef, waar gemaakt

1757. J. MOSSEL. Ï18

of gefabriceerd, zelfs de Oosterse kleeden niet uytgezondert, en in somma alle soorten van doeken van nu af aan verboden zullen zyn, behalve de zulke, die door de Comp* tedtarcuste werden aangevoerd ; zullende deese laatste uyt dieu hoofde, om van andere kenbaar te zyn, het zy te Padang ofPoeloChinco, even zodaoig als zulks in den jaare 1749 in practyk is geweest, met een sjap werden gestempeld; dat dierhalven, gelyk ten dien tyde, alle de binnen 's Comp8 limiten gevonden werdende ongesjapte lywaten confiscabel zullen weezen voor ieder, die deselve ontmoet, mits zulke kleeden behoorlyk aan de justitie overgevende en dese die aqphaling conflrmerende ; terwyl, in zelvervoegen als eertyds, de justitieele leeden en officiers voor- taan ook, onder den jaarlyksen eed van purge, gehouden zullen wezen speciaal te verklaren, geene andere lywaten gesjapt te hebben, dan die 's Comp" weegen aldaar zyn aangebragt, volgens de hun vertoonde facturen, merken» nommers en andere ken- bare tekenen, en de sjappen, met by voeging van het jaar getal, jaarlyks met het eene of het andere teken te veranderen, waar van de afgelegde stempels als slapers, zo mede de lopende, zullen werden bewaard by den commandeur, die, schoon vry van commissien, egter niet vry zal wezen van dien eed, maarzig daar onder al mede begrepen zal moeten houden, namentlyk voor zo verre hy den bewaarder van vöorschreve, lopende stempels is. Ten derden: dat, gelyk ten reguarde der vorige vrye vaart heeft plaats gehad, ook x nu aan de Comp6 alleen gereserveerd zal blyven allen vervoer van goud van de meermelde custe, niet alleen binnen de voorwaarts aangewesene limiten, maar ook ten opsigte harer onderdanen buyten deselve, de geheele cust langs, van Atchin af beginnende, indiervoegen, dat de geene, die voor hunne verkogte, gepermitteerde goederen eenig goud hebben ingeruyld, gehouden zullen zyn op hare te rug reyse, 't zy Padang of Poelo Chinco aan te doen en aldaar het vöorschreve goud aan de Comp6 over te geven, waar voor zy van de bediendens op die comptoiren zullen ontfangen contanten in Mexicanen, ducatons of andere zilvere, gangbare spetie, na hunne keuse, dan wel een wissel, zonder opgeld of

216 1757. J. MOSSEL.

aftrek, op Batavia of Samarang; het goud te berekenen tegens seventien en een halve courante rdi van 48 stuyers yder voor de reaal fyn van 24 caraten; invoegen zy zig zullen moeten vergenoegen met de winst, die zy als dan daar op nog hebben, en wat die minder is als het weynige, dit zy daar boven ter dezer hoofdplaatze of by vervoer na elders zouden kunnen maken, compenseeren kunnen met het minder hasard, dat zy loopen by een wissel; en dus zullen onder desen, op poene van con- fiscatie verbodenen vervoer van goud begrepen wezen 's Comp5 dienaaren en burgers, een schip der Compe zo wel als een particulier handel vaartuyg, het zy Europees of inlander, nie- mand uytgeslooten ; en wat het gemaakte goudwerk aanbelangd, onder welkers pretext men mogelyk hier aan eenige infractie zoude zoeken toe te brengen, zo zal, tot voorkoming van zulke practyequen, dies vervoer almeede verboden blyven, teweeten van al het geene niet alvorens by den fiscaal zal wezen aan- gegeven, die daar van op den eed, waar onder hy staat, eene nauwkeurige aantekening zal moeten houden, met annotatie van den dag, de persoon, die bet vervoerd, waar in het bestaat en het gewigt, van al het welke door dien officier jaarlyks een authen- ticq afschrift aan deze regering, lot derzelver speculatie, zal moeten gezonden werden onder een apart couvert, nevens een secrete missive.

Ten vierden: dat onder de gepermitteerde goederen, waar van den invoer toegestaan werd, begrepen zullen wezen zout, zyde, zyde klederen, yzer en, met een woord, alle andere arti- culen van negotie, die ter voorschreve custe gedebiteerd kunnen werden; daar van, behalven de lywalen, nog uyl gezonder t de bekende articulen van speceryen en amphiocn, het laatste, als den opium niet van de Compeof hare sociëteit ingekogt is. Dat voorts alle naviganlen, woonaglig te Batavia of Padang, van behoorlyke passen voorsien zullen moeten wezen, welke op de voorschreve plaatzen, ook op eene van de vorenstaande, haar in de heen reyse best gelegen zynde, bekomen kunnen werden ; zo mede dat zy, op de meermelde cust arriverende, alvorens haare lading te breeken, het zy op Padang of Poelo Chinco,

1757. J. MOSSEL. 217

behoorlyk aan de Compe komen te betalen zes ten hondert voor iukomende regten; zullende den uytvoer daar en tegen vry zyn, zonder eenige vertolling of prohibitie, dan alleen omtrent den peper, waar van de Compe, buyten bet geene reeds van het goud gezegt is, den vervoer ook privative aan haar behoud; en

Laastelyk of len vyfden: dat, op poene van confiscatie van vaartuyg en lading, verboden werd het aanloopen op Engelse plaatsen of etablissementen, zo meede het dryven van eenigen handel met of voor de zelve of eenige andere Europecsen.

10 Junij. Toevoeging aan het Coüegie van Boedelmeestc- ren vaji een lid *uyt de Moorse ingesetcneh" te Batavia.

Zulks geschiedde »uyt consideratie der betrekking, die de •Moorse natie lot dat gestigt [sic], is hebbende".

14 Jaajj 16 Jaly *

Verbod tegen den particulieren invoer van katoenen garen op Ambon, Banda en Ternate.

Zulks geschiedde naar aanleiding van eene aanmerking van Heeren XVIIMn over den «slegten vertier" van dat garen door de Compagnie in genoemde gewesten.

Uitgezonderd was »het cattoene garen, dal in yder van de •genL gouvernementen werd geprocureerd en gesponnen".

De straf was confiscatie.

17 Junij. Bepaling, dat aan particuliere handelaren geene passen meer zouden worden verleend naar Kanton, Macao en »de geheele geslrekheit der Cantonse rivier99.

Zulks geschiedde, omdat Heeren XVIInen alle vaart en handel van Batavia op China van Compaguie's * wege hadden doen slaken ter invoering eener «directe bezending uit Nederland •derwaards".

Passen naar Limpho, Amoy, Tonkin »en elders" zouden verkrijgbaar blijven.

218 1757. J. MOSSEL.

20 Junij. Last op de buiten-kantoren het onderhoud van Compagnies gebouwen, zoo mogelijk, voor een zeker getal jaren *ten matigen pryze" uit te besteden.

In Europa was zulks »in usantie" en Heeren XVH0" beweerden, dat door dit «expediënt" de gebouwen in beteren staat zouden blijven.

20 Junij. Verantwoording van de Indische Regering nopens de oprigling van een logement te Batavia en wijziging van de conditien voor dat logement.

Deze verantwoording is in menig opzigt merkwaardig, waarom niet geaarzeld is deze hier op te nemen. Zij luidt, als volgt:

By resumtie der door de heeren Majores gemaakte remarques over de erectie van het ter dezer hoofdplaatze geïntroduceerde heeren logement en de gearresteerde conditien voor dat publicque gebouw, zo is, na deliberatie, geresolveerd hoogst dezelve ten dezen subjecte eerbiedig te remonstreren :

Eerslelyk: dat hier, volgens de aloude wetten en placcaten der Compe, geene vreemdelingen, en inzonderheid geene Engel- sen, aan de wal hebben mogen logeren, dog dal door deo heere Gouverneur Generaal, by arrivement van uytheemschen zulx nootzakelyk oordeelende, wel eens permissie wierd verleend om in de .stad Ie mogen logeren, als wanneer aan deselve door hem een huys tot derzelver logies wierd aangewezen: dog dat vervolgens en zederd onheugelyke tyden een afzon- derlyk, mitsgaders by den Gouverneur Generaal bekend huys te vinden is geweest, waar in de Europese vreemdelingen by bunne aankomst alhier verpligt waren hun intrek te neeroen en hunne goederen op te slaan, ten eynde op derseWer gedoenten steeds een wakend oog te kunnen houden en alk muitteryen te empescheeren, die zoo wel niet konden werden belet, by aldien het hun hadde vrygestaan een domicilium na haar zin in de stad te verkiesen; over welk huys do successive sabandhaars in de eerste, zoo meede de hospes in

1757. J. MOSSEL. 219

de tweede plaats zorg en toezigt is toebetrouwd geweest, wier pligt het ook mede bragt om, by ontdekking, dat er iets onbehoorlyks gepleegd wierd, dierwegens onmiddelyk aan den heere Gouverneur Generaal kennisse te geven, ten eyndedaar omtrent de nodige voorziening te kunnen doen.

Ten tweeden: belangende baar Edele Hoog Agtbare ver- wondering ter zake deze regeering, als uyt eygene beweging, den voorstel tot de* erectie van dit etablissement gedaan heeft, te vertoonen, dat in vroegere dagen door de florisante tyden, mitsgaders daar uyt voorlgevloeyden voorspoed der menschen en bloey dezer colonie, de hospitaliteit als toen zoo groot was, dat men niet alleen deese of geene, enkelde perznonen, maar zelfs geheele huysgezinnen met vermaak voor niet lo- geerde; 't geen zederd door de verergering der tyden, zoo mede door de geringe negotie en de schaarsheyd, by gevolge duurte der levensmiddelen, op enkelde perzonen en van lang- zamer hand in 't geheel afgeraakt is ; invoegen men/ zoo wel om vreemdelingen als Comp8 dienaren, by hunne eerste aankomst ter dezer stede en gebrek aan het nodige addres, uyt de verlegentheit te redden en een verblyf plaats te verzorgen, daar zy haare eerste intrek zouden kunnen nemen, eyndelyk van zelfs heeft moeten vallen op de introductie van een stand- hondend logement, na dat deze regeering daar van egter reeds voor veele jaren de noodsakelykheid hadde gemerkt.

Ten derden: dat, by aldien aan zulk een publjcq logement geene byzondere prerogativen waren geacciocheerd geweest en de vreemdelingen met hunne koopmanschappen hadden mogen gaan logeren, daar het hun in 't hoofd quam, /ig niemand zoude hebben laten perzuadeeren om het castelynschap te aiqbieeren en de kosten van het aanhouden van zulk een huys te dragen ; dat boven dien, dit gebruyk in train gebleven zynde tot het jaar van 1744, toen de vrye vaart in Iudien gepermitteerd is geworden, het van zelfs schynd te spreken, dat, als een gevolg van dien, na het sluyten der vrye vaart de oude methode ook weder diende geïntroduceerd te werden. Ten vierden en ten laatsten: dat voor het overige deze

220 1757. J. MOSSEL.

regeering, om alle de voorschreven en meer andere redenen, niet kan zien, dat in het elfde, item in het negen en twintigste artieul der opgemelde conditien, die baren oorsprong* ontlenen van en gefundeerd zyn op het placcaat van den 29cn Maart 1754, 't geen in dit aspect een renovatie is van 't placcaat de dato 14 Oclober 1699 en andere, zoo veel hardigheid legt opgeslo- ten, als haar Edele Hoog Aglbare sustineeren, dat daar in resideert; om egter alle verdere bedenking dien aangaande, waare het mogelyk, te prevenieeren, is gearresteerd, niet alleen de gedagte twee articulen buyten effect en executie te houden, voor zoo verre de daar in vermeende dwang betreft, maar boven dien, conform de intentie van boog gemelde heeren, dit huys te beniOceeren met een privilegie om in het zelve, met uytsluyting van alle andere plaatsen, voortaan publicque vendu tien te doen houden van alle vaste goederen, mitsgaders aan den castelyn, tot een douceur voor zyne moeyte en den omslag, die aan zulke verkopingen verknogt is, toe te leggen een agtste ten honderd van het zuyver bedra- gen der daar verkogt werdende onroerbare goederen, om betaald te werden uyt de salarissen der respective secretaris- sen, die daar vendutie staan te houden, en die der stads vendumeesters, nevens den afslager, invoegen den castelyn in de 21/* perct0, die de laatste zyn toegelegd, genieten zal !/*»dc vendumeester l9/t0 en den afslager 19/40>waarna de proportie der andere gereguleerd en gemaakt zal kunnen werden.

20 Junij. Laat op de buiten-kantoren, tvelke geene gele- genheid hadden hunne papieren regtstreeks naar Neder- land te verzenden, *alle chartres van eenige consideratie" (resolutiën, bijlagen, adviezen, enz.) in triplo naar Batavia op te zenden.

Een stel zoude te Batavia worden aangehouden »tot de •besoigne over de comptoiren" en de twee andere stellen, op groot formaat papier geschreven, naar Nederland worden opge- zonden.

175'/. J. MOSSEL. Hl

20 Junij. Opheffing van de banden, waaraan de rijst- handel te Batavia was gelegd.

Geconsidereerd wezende, hoe zederd eenigen tyd herwaarts Jen aanvoer van ryst te dezer hoofdplaats zeer is toegenomen, indiervoegen. dat daar door de prys van dat voedsel tot bene- den de 30 rd8 't last gedaald is, en dat oversulx de redenen, die deze regeering op den 29en April en 26en October des (repasseerden jaars gepermoveerd hebben de aangebragt wer- dende rys eerst in 't geheel en daar na voor de helft publieq te laten verkopen, zyn komen te cesseeren; zo is besloten, alle de van buyten aangebragt werdende rys in 't geheel vry te stellen, mitsgaders Ier dispositie der eygenaars over te lalen om daar mede na hun goeddunken te handelen; terwyl uyt hoofde van die zelfde motiven al verder geresolveerd wierd om de ministers te Macasser en Sumatras Weslcust aan te schryven, voorlaan' nog ryst, nog pady voor reecquening der Comp6 in te kopen of herwaarts te zenden en alleen ter eerstgemelde plaats een quantileit van 200 lasten voor Banda in gereedheid te brengen om in 't najaar met een der nadat gouvernement gaande schepen afgehaald te werden, na voor. gaande exempelen; zynde voor het overige by deese gelegen t: heid nog goedgevonden den resident te Cheribon almede te gelasten, dit jaar voor de Compe geen ryst in te kopen, by aldien niet bevorens voor de gemeente gezorgt is of dat gemelde inkoop

zoude strekken tot prejuditie der benodiglheid voor het gemeen

20 Junij. Last op alle buiten-kantoren, waar goud of zilver 'ingezameld, ont fangen of verhandeld werd9 by •hunne brieven bekend te stellen, hoe veel marcqueti •fyn, beyde goud en zilver, de ministers van hier ^[Batavia] of elders ont fangen hebben, in hoe veel •marcquen fyn zy zulx bevonden hebbeti te bestaan, •mitsgaders hoedanig het marcq fyn aangerekend is en •waar voor het verkoyt of vermunt is.

222 1757. J. MOSSEL.

30 JttBÜ

t6 Joiy

Vernieuwing van de ^aloude ordre'9 (Artikel-brief, art. 102) tegen particuliere correspondentie over zaken van de Compagnie met personen, die *in 's Compr bewind *of directie geen deel" hadden.

Nadien haar Edele Hoog Agtbare met nadruk derzelver regtmatig misnoegen ie kennen geven, ter zake 's Comp* die- naren in Indien zig durven onderwinden by hunne brieven aan particulieren in Nederland, die in 'sGomp8 bewind en directie geen deel hebben, kennis te geven van zaken, den staat en handel der maatschappye concernerende, en om die reden begeren, dat yder een zig voortaan zal hebben tewagtenvoor diergelyke, onbehoorlyke correspondentien; zoo is gearresteerd, de aloude ordre en interdictie op dat sujet te renoveeren, mits- gaders by een biljet, zoo wel ter deser steede, als op de respec- tive buyten coraptoiren, daar van advertentie te geven, ten eynde yder een door de poenaliteiten weerhouden werde die ordre te overtreden, ook tot voorkoming der indignatie van haar Edele Hoog Achtbare.

Heeren XVlInen hadden deze vernieuwing bij missive van 4 October 1756 uitgelokt.

24 Juni]. Bekendmaking, dat gelegenheid tot verzending van tfiee naar Nederland bestond.

Zie overigens bij 6 Maart 1750.

24 Junij. Prijsbepaling van lijnwaden bij verkoop van Regeringswege.

Reflexie geslagen wezende, hoe nodig het is om, conform de propositie van den heere Gouverneur Generaal, eenmaal eene vaste bepaling te maken voor wat prysen, beide ter deser hoofdplaats en op de lywaat trekkende comptoiren, de kleden,

1757. J. MOSSEL. . 225

in bare respective soorten, voortaan zullen mogen werden verkogt, oademaal omtrent dit articul van negotie door de bediendens op de buyten comptoiren nu en dan vry wat slordig werd omgesprongen, mitsgaders daar door niet weinig aanleyding gegeven • om te denken, dat agter dien scherm zomtyds iets schuyld, 't geen met bet belang der Compe geensints quadreerd ; zo is goedgevonden en verstaan, in de eerste plaats, voor zo verre deze hoofdplaats betreft, geene andere Cormandelse ly wa- ten te eysschen, dan die de apparenlie hebben van met 50 pere10 te kunnen werden gedemanueerd, de Bengaalse met 50 en de Souratse met 40, terwyl alle andere sortementen, die gewoon zyn mindere winsten af te werpen, voortaan g'excu- seerd zullen werden; welk voorschrift en limitatie teffens besloten wierd de ministers op de lywaat trekkende comptoiren, waar van Japan alleen om goede en welbekende redenen uyt- gezonderd blyft, tot een rigtsnoer ter navolging en observantie te recommandeeren, werwaards van hier ook geene kleden zullen werden gezonden, die daar met merkelyk minder voor- deel verkogt zyn of na gedagte van de hand gezet kunnen werden, dan waar voor dezelve hier ter stede zouden kunnen werden gesleten ; welk laatste ook betrekking zal hebben in opzigte van Ternate en Padang, op welke beide comptoiren, alleen uyt consideratie der winsten op hel goud, de advancen op de Cormandelse doeken tot 40, de Bengaalse tot 25 en de Souratse tot 20 percentos zullen kunnen werden gepasseerd; behoudens nogthans> dat de ministers op die comptoiren niet gequaliGceerd zullen wezen de voorsz. lywaten voor gemelde winsten maar te laten slippen en nog veel minder om de prysen Ie verminderen, neraaar gehouden blyven voor dezelve de hoogste prysen te bedingen; en in 't vervolg zulke soorten te excuseeren, die de gemelde voordelen niet kunnen afwerpen, verzekerd kunnende zyn, dat deze regeering op dit onderwerp zeer attent zal wesen en, by bevinding van iels onbehoorlyks, niet nalaten zal de vereyschte maaUegulen te nemen tot weiring Tan verkeerde stappen, die zomtyds door baatzugtige subjecten zouden kunnen werden gedaan.

i^4 1757. J. MOSSEL.

£-J|jjjL. Verbod tegen het inwisselen van zilver tegen koper geld.

•Tot haare bysondere ontstigting" had de Regering be- speurd, dat zilver geld, bij inwisseling tegen koper geld, een agio behaalde van 10 a 12 pet.

Zij vergunde daarom dat verwisselen alleen aan den pachter van de groente kramen en winkels tegen genot van 5 pet. bij verwisseling van groot geld (ducatons en ropijen) en van 2 pet. bij verwisseling van payement (nieuwe schellingen en dubbeltjes).

■Tot soulaas der leverantien van 's lands producten" trok zij levens in het bepaalde op 30 December 1755, zoodat voor 1757 het geleverde uitsluitend met zilver geld zoude betaald worden.

27 Junij. Voorschriften nopens tvooruylverstrekkingen »op leverantie van koopmanschappen' en nopens eischen.

Op dat voortaan den handel der Compe op een beraison- neerde wyze, overeenkomstig mei haar ware belang, werde gedreven en geensints na de willekeurige caprices van der- zelver dienaren, inzonderheid dat omtrent het doen van voor uyt verstrekkingen op leverantie van koopmanschappen, daar zulx van applicatie is, niet meer zo onbesuysd werde te werk gegaan, als nu en dan wel eens gebeurd : zoo is, op de propositie van deu heere Gouverneur Generaal, gearresteerd, dat, by bevinding van meerdere gedane verstrekking als het geheele bedragen van den jaarlykxen eysch, den gene, die zig daar aan heeft schuldig gemaakt, genoodzaakt zal werden, wegens het te veel verstrekte, negen perct0 interest aan de Compe te betalen, terwyl, des onverminderd, de risico voor zyne reecquening werd gelaten ; zullende al verder onder of by deze voor uyt verstrekkingen begrepen wezen de contanten, 't zy goud of zilver, die ten laste zullen blyven van de residenten, zo wanneer zy te veel g'eyscht hebben, maar by het

1757. J. MOSSEL. 225

tegendeel van de hoofd ministers; welke poeiialileit voor bet overige mede plaats zal vinden, niel alleen in opzigle vau de zodanige, die geld over hebben en hel zelve aanhouden, na dal ze occasie Ier verzending hebben gehad, maar ook die een ruymere maat van koopmanschappen aanhouden, dan ordi- nair in een jaar lyds kan werden omgezet ; van al, bet welke voorsz. staat, circulair aan de ministers kennisse zal werden gegeven, ten eynde zig ieder, die zulx aangaat, voor schade kan waglen.

28 Junij. Regeling der leverantie van arak aan de Com- pagnie.

Op voorstel van den heere Gouverneur Generaal, om de leveninlie der benodigde arak door de zevcnlhien geprivilegeerde branderyen, conform de oude usanlie en in vroeger dagen met een goed overleg genomene besluyten, op een egualen voet te stellen, indiervoegen, dat de eene daar omtrent geen faveur boven de andere genieten, mitsgaders alle in wezen mogen blyven, tot welzyn der Compe, en teffens alle slof lot klagten geprevenieerd mogen werden, besloten, dat de Compe van ider branderye voortaan maandelyks zal accepteeren thien leggers, te welen: agt voor betaling en twee voor de gewone recognitie.

15 Julij. Bepaling, dat verzoeken om manschappen voor schepen of andere vaartuigen in dienst te nemen aan particulieren en vreemdelingen alleen toegestaan zouden warden ten aanzien van personen, die hun vrijdom konden bewijzen en een permissie-briefje van hun hoofd overleggen.

Üe Sjalibaiidar's werden aangeschreven »geene andere ge- buurde menschen de Boom te lateu passeeren, dan die aan »de voorsz. requisiten volkomen voldaan hebben", van welke

tUIAAT-BOEI DEEL Til. 15

226 1757. J. MOSSEL.

»menschen" zij in een apart boek naauwkeurig aanteekening moeslen houden.

-£- Julij. Bepaling, dat voor alle rijtuigen, ^zonder •onderscheid van couleur \ welke eene lijkstaalsie volg- den en het gepermitteerde aantal overschreden, boete zoude betaald worden.

De »besorgers" van begrafenissen hadden op hunne wijze liet reglement op pracht en praal, art. 67 » geïnterpreteerd of •liever getransgresseerd" door, behalve het veroorloofde aantal rouwwagens, verscheidene wagens van eene soort »na hun •fantasie en goedvinden" den stoel te laten volgen.

Aan dit «ongerymde gednente" maakte nu de Regering een einde.

29 Julij. Vernieuwing van de verbods-bepalingen legen handel in specerijen, speciaal noten en nagelen.

Zie bij 14 Junij 1651, 9 September 1657, 9 0ctober 1655, 24 Mei 1689 en 21 Naart 1746.

Vooral werd herinnerd aan de doodstraf, welke tegen zulken handel was bedreigd.

Aan elke praauw, welke van Ambon of Banda naarMakas- ser vertrok lot het afhalen van rijst, moest een exemplaar dezer vernieuwing worden medegcgeven.

9 Augustus. Verklaring van het woord: *itècomslen" in de Statuten van Batavia, hoofdstuk Weesmeesteren, art. 45 (deel i, bladz. 522, voorlaatste alinea).

Volgens de Regering moest onder dat woord verstaan wor- den «alles, wat voor rekening van de pupillen, die onder het tpzigt van dat collegie gesteld en haare zorge aanbetrouwd

1757. J. MOSSEL. 427

tyn of nog gesteld zullen werden, (er kamer zal werden gefourneerd, het zy legaaten, erfenissen en besterffenissen, die vroeg of laat aan de weezen ten deel mogten vallen en, met een woord, niets uytgezonderd van 't geen dezelve com- peleerd of ten voordeele komt; excepto de contanten, welke in boedels gevonden werden en welkentwegen nooit eenig salaris genoten is, nademaal Weesmeesteren door liet exami- neeren van den staat en inventaris van sodanige boedels, waar uyi zulke penningen voor reekening der weesen proflueeren, geen geringe moeite hebben om diergelyke posten der ligitime te vinden, ja, veel lyds jaar en dag beladen zyn met de zorge om diergelyke gelden ten meesten voordeele dier pupillen uyt te zetten en de daar van procederende renten jaarlykx aan derzelver ouders, nabestaanden of voogden te remitteeren, mitsgaders overzulx wezentlyk daar meede doorgaans meerder omslag en verantwoording hebben en subject zyn als van andere, onder hunne administratie staande nalatenschappen, dienvolgende de voorsz. kleene beloning ruym meriteeren". Zie ook 10 Mei 178S.

12 Augustus. Wijziging van het bepaalde op 8 Februari] 1757 nopens vendutien van Compagnies goederen.

Nadien de ondervinding doed zien, dat omtrent het geresol- veerde op den 8e0 February laastleden, in zoo verre betreft bet aan den administrateur van hel nieuwe kleden pakhuys vergunde beneficie om van ieder, door -hem afgeleverd wer- dende pak lywaat of manufactuuren van de kopers te mogen heffen een ducalon en zulx boven de prys, waar voor zy die goederen zullen hebhen gemeynd, eene nadere schikking werd vereyscht; zo is ten dien opzigte goedgevonden te verklaren, dat de dncaton van de pakken met manufacturen, die uyt de negotie pakhuysen ten verkoop na de eerstgemelde admini- stratie werden overgebragt, in een gelyke portie zal moeten werden verdeeld tusschen den administrateur van de eerstge- melde en die der laastgemelde pakhuyzen.

528 1757. J. MOSSEL.

16 Augustus. Bepaling, dat jaarlijks een vierde gedeelte van de huishuur over ééne maand van alle huizen in de stad Batavia, in de zuider-voorstad en in de Chine- sche kampongs moest worden opgebragt •tol support •der gewone stads-lasten".

Scheienen werden aangeschreven met dit geld Ie bekostigen : 1° het schoonhouden der burgwallen;

2° het onderhouden der stralen en wegen in de stad en in de ziiider-voorslad, voor zoo verre deze onder . hen sorteerden. Een en ander moest voor den tijd van drie jaren aan den • minst eysschende" worden uitbesteed.

lü Augustus. Bepaling, dat aan de secretarie (griffie) van den Raad van justitie te Batavia niet meer dan 10 klerken verbonden zouden zijn.

De Compagnie bespaarde zich door deze »deminutie" eene jaarlijksche uitgaaf van f 1584.

16 Augustus. Handhaving van het mantel- en wedde- geld, toegekend aan den president en de leden van het Collegie van Schejwnen, alsmede van •hel kleyne recom- •pens van rd' 100. dat door ider der drie burger leden •in 't Collegie van Commissarissen van kleene gerigts- •zaken jaarlyx werd genooten".

Onder de » po i neten van menage" was ook voorgesteld de afschafling van hel mantel- en wedde-geld, hetgeen jaarlijks f 2784 aan de Compagnie kostte, maar de Regering was van oordeel, dat de/e afschaffing »nog niet de welvoeglykheid en •alzo min met 'sComp* reputatie zoude quadreeren", als geldende »eene gewoonte, die van onheugelyke tyden slanl

1757. J. MOSSEL. 2J9

» gegrepen heeft en, om zoo Ie sprecken, als in eene wet • hervormt is". Zie deel I, bladz. 118, 128 en 564.

16 Augustus. Bepaling, dat de tractementcn, kosigelden en emolumenten van den Secretaris, Boekhouder, Ad- sislent en twee Adjunct-landmelers, toegevoegd aan het Collegie van lleemraden, uil de fondsen van dat Collegie aan de Compagnie zouden worden terugbetaald.

De Compagnie bespaarde zich daardoor eenc jaarlijksche uitgaaf van f 2058: 14a/5.

Als motief gold, dat »dic bedicndens ten dienste der colonie »en geenzins in die van de Maatschappy geömploycerl werden".

16 Augustus. Bepaling, dat het tractement en kostgeld van de Secretarissen van Wees- en Boedclmeesteren, bedragende f 214 en f 774 's jaars, door Wees- en Boedelmeesltren aan de Compagnie moest *gerembour~ *seert" worden.

De Secretaris van Boedelmeesteren werd beschouwd als een aan dat Collegie » geleend bediende".

16 Augustus. Wijziging der voorwaarden van de pacht van de visch-markt te Batavia.

Geresumeerd wezende een schriftclyk vertoog van den sabaii- dhaar, Paravicini, behelzende eene aanwyzing, waar aan het verval, 't geen in den aanbreng van vis ter dezer hoofdplaats zederd een gcruymon tyd bespeurd is, moet werden geattri- bueerd en door wat efficacieuse middelen in dat arlicul een spoedig en hoognodig redres zoude kunnen werden te wege gebragt; over welk sujet, dat van geen kleeh belang voor deze colonie is, gedelibereerd en in consideratie gekomen zyude, hoe bet zeer presumplif is, dal de vreemde vissers,

JSO 1757. J MOSSEL.

gelyk daar zyn de Javase, Bantamse en Wetangse, zoo mede die van andere plaatsen, hier ter neering plagten te komen, onder anderen ook daar door werden gedegouteerd en advers gemaakt om hare vis, gelyk voor heen, hier ter markt te brengen, dat zy volgens bet vierde articul der pagt conditien gehouden zyn van ieder rdr, die ze voor verkogte vis komen te onlfangen, aan den pagter agl stuyvers te belalen, en dat, by aldien bier omtrent eenige moderatie wierd gebruykt, die menschen apparent wel gepersuadeerd zullen kunnen werden om mei hunne vangst hier ter bazaar te komen; zoo is goedgevonden en verslaan, die irapositie by de naaste ver- pagting te diminueren tot op vier st uy vers en dierwegens by de nieuwe condilien voor die pagt de vereyschte alteratie te maken.

En op dat voorlaan de oorzaken, waar door aanleiding werd gegeven lot gedurige disputen en hacquettes tusschen de pagterp van de in- en uytgaande regten en van de vis- markt, betreffende de invordering van den thol der alhier aangebragt werdende visch, des mogelyk, werden weggenomen; zo is al verder heslooten, het tweede arlicul der voorsz. pagt conditien indiervoegen te altereren, dat in den aanstaande van alle de hier ingevoerd werdende vis, van wat zoort en onder wat benaming het zoude mogen wezen, het zy versche, gedroogde, gezouten, gepekelde, dan wel op wat wyze dezelve ook mogt zyn geconserveerd, den thol van 6 ten honderd moet werden betaald, waar van alleen uytgezonderd blyft de tripangs en de haayevinnen, die eygentlyk onder de vis niet ge reek end kunnen werden en dierhal ven den thol subject blyven aan den pagter van de in- en uylgaande regten; door welke schikking dan de geregtigheid van al, wat onder vis gerekend of bekend is, door den pagter van de vismarkt zal werden geheven; en op dat den selven, zoo veel doenlyk, alle pretexten werden benomen om de menschen te plukken en te knevelen, zoo is met een goedgevonden te statueren, dal het in de keuze der aanbrengers van visch zal staan, om aan den pagter de ses ten honderd voor thol, volgens

1767. J. MOSSEL. S31

taxatie der reêele waarde van die koopmanschappen, in con- tant te betalen, dan wel, daar omtrent zig met hem niet kunnende verstaan, hem in vis te voldoen, iu welk laatste geval den pagter gerecommandeerd zal werden zig na discretie en in billykheid te laten vinden, zonder zig te emanciperen om de grootste visschen uyt de partyen te zoeken en na zig te nemen; van 't welk al mede by de volgende pagt- conditien de nodige melding zal werden gemaakt.

16 Augustus. Vernieuwing van den alouden last", dat Compagnie' dienaren binnen hun verbonden lijd niet naar Batavia mogten worden *gelicentieerd" ', dan met stilstand van traclement.

Die last was »in 't vergeetboek'9 geraakt.

Overtreding van den last zoude gestraft worden met ver- goeding van de verdiende maandgelden door hem, die het verlof naar Batavia had verleend.

Zie bij 50 Augustus 1667, IS October 1672 en 15 0ctober 1677.

16 Augustus. Bepaling, dat van alle naar Nederland vertrekkende dienaren der Compagnie, die hun verband niet hadden uitgediend, onverschillig van welken rang, het traclement zoude stilstaan.

Zij konden echter ook, — >- naar het schijnt, — met behoud van tractement, »in hunne vorige qualiteyt" naar Nederland vertrekken:

16 Augustus. Bepaling, dat Boekhouders en Adsistenten9 •als zy geen dienst doen\ geen traclement zouden krijgen.

Ook deze bepaling was »een point van menage in 'sComp" •huyshouding".

252 1757. J. MOSSEL.

16 Augustus. Verhooging van het jaarlijksche »douceur" van den Commissaris tot en over de zaken van den inlander.

Belangende de onkosten, die by de aanstelling van een nieuwen gecommitteerde tot en over de zaken van den inlan- der, om de inlandse of eygentlyk de Mahometaansche officieren en ook de Javase regenten te tracteren, en die de Comp* zedertf het boekjaar van 1751/52, by vier differente occasien, te staan zyn gekomen op een naamwaardige somme van f 20212 : 8, mitsdien zekerlyk vry wat hoog op stok lopen, wierd wel noodig geoordeeld een zuyniger methode te intro- duceeren, maar, geeonsidereerd wezende, dal de dagelyx voorvallende tractementjes niet gevoeglyjc kunnen werden gemenageerd, en te gelyk, dat het de voorsz. bediendens niet kan werden gevergd die ongelden uyt haar privé beurs te expendeeren, is na deliberatie by de meerderheid goedgevonden en verstaan, het ordinair aan die bediendens verstrekt wer- dende aan boter, wyn, secq, bier en speceryeu met een gering monlant te vermeerderen en jaarlyx te bepalen op f 500, die aan hun tot support van dien lastpost uyt 'sComp* cassa zullen werden geteld.

16 Augustus. Regeling van hel aantal slaven in het Ambachts-kwartier en op Onrust.

Nademaal g'oordeeld werd, dat het presente getal van 's Comp* slaven, beyde, in het ambagts quarlier en ten cylande Onrust, tegenswoordig bestaande in 1846 koppen, veel te groot is en dat het met een vry minder getal zoude kunnen werden gesteld, waar door een naamwaardige vermindering in 'sCoinp' depenses zoude werden te wege gebragt; zoo wierd overzulx geresolveerd, het getal der lyfeygenen van nu af aan te fixeeren op 1500 stux, te weten: 1200 in 't quar- tie.r en 300 op Onrust, mitsgaders alle de ter eerstgemelde plaatse gevonden werdende lyfeygenen boven de 1500 coppen by puhlicque vendutie te laten verkopen.

1757. J. MOSSEL. 253

-£- Augustus. Vernieuwd verbod legen het koopen, ver» koopen, »cedeeren of transporteeren9' van gepermitteerde bagage-kisten, op straffe van confiscatie der verkochte, enz. kisten, ^onverminderd zulke verdere straffen en ïfoenalileyten, als bij de respect ive placcaaten en den *Articul'brief g'slalueerd zyn tegens het plegen van •verbooden handel' '.

Aan alwie bevoegd was lot het passeren van notariële instrumenten werd verboden aden van cessie of transport, «dan wel ouder wat naam zulx ook zoude kunnen ofmoogen •werden gepractiseerl", op te maken, «behelzende den afsland «of koop van liet recht op de veclmelde gepermitteerde kisten", op straffe van ontslag uit hunne betrekking en arbitraire correctie.

De brand-lijslen der kisten moglen alleen aan de repatrië- rende eigenaren der kisten worden afgegeven.

Zie ook 7 Oclober 1756.

26 Augustus. Bepaling, dat de tehuis-reis van schepen, welke van Batavia over Ccilon o f Bengalen naar Neder- land vertrokken, een aanvang zoude nemen bij het vertrek van Ceilon of Bengalen.

Het gedeelte van die reis, Batavia— Ceilon of Bengalen, werd als eene binnenlandsche reis beschouwd, ten gevolge waar- van de erfgenamen van iemand, gestorven lusschen Batavia en Ceilon of Bengalen, geene aanspraak konden maken op de premie, vastgesteld hij het reglement van 1742.

Zie ook 6 October 1756.

26 Augustus. Waarschuwing, dat in de njewoone, ge- •permitteerde bestel-kasjes" niets anders dan thee en porcelein verpakt mogl worden.

Die kasjes tuogten te Batavia niet geopend worden; maar,

234 1757. J. MOSSEL.

indien uiterlijke kenteekenen aanwezen, dat daarin iets anders dan Ihee en porcelein verpakt was, dan mqgten die kasjes niet gebrand, maar moesten teruggegeven worden.

In Nederland werden ze geopend, gevisiteerd en bij ontdek- king van fraude verbeurd verklaard. Bovendien » meun-eerden" de afzenders, wier namen op de deksels steeds vermeld stonden, »het rechtmaatig ongenoegen der Heeren Meesters".

26 Augustus. Verbod legen het begraven te Batavia van onchristen inlanders binnen zekere limieten.

Gediscoureerd wesende over een van oudsher in deze colonie ingesloopen misbruyk, namentlyk het willekeurig begraven van afgestorvene onchristen inlanders van allerley soort op. deze of geene land- of thuyn gronden, waar door veeltyds de naby gelegene landen of thuynen zeer werden ontsierd en in waarde verminderen ; zoo is beslooteu, van nu af aan te verbieden om op zulke landen en thuynen, die binnen de posten van Ansjol, Jaccatra, Noordwyk, Ryswyk en Ankee gelegen zyn, de ordi- narie of publicque begraafplaatsen daar van uytgesonderd, lyken te begraven, ten waare den heere Gouverneur Generaal, in deze of geene eukelde gevallen, uyt consideratie daar toe consent geliefde te geven; ende zulx op een amende van rdB 100 voor ieder lyk, dal in contraventie dezer ordre ter aarde besteld mogte werden, buyten de uytroeying van 't graf en den overbreng van 't daar in begraven lyk na de ordinarie begraaf- plaatsen; zullende van alle het voorsz. de gemeente by een te concipiëren biljet kennisse werden gegeven.

jfslp^r* Voorschiflen nopens fidei-commissen.

Te meermalen, zo in vroegere dagen, als in de tegenwoor- dige tyden, gesproken zynde over de schadelyke gewoonte onder de gemeenc ingezetenen dezer colonie om by hunne testamentaire dispositien derzelver vaste goederen met een

'ei-conimissairen band te beswaren, hel zy dat zulx moet

1757. J. MOSSEL. 238

werden geaüribueerd aan grillige concepten om hunne namen op die wyze voor eenigen lyd in geheugen te bewaren, dan wel, dat deze heerschende drift om fidei-commissaire uyttersle willen te maken zyne source heeft uyt een enkelde sleur en eene ongegronde verbeelding, dat het zoo behoord te wezen, om dat anderen hen daar in voorgegaan zyn; hoe 't ook zy, het is zeker, dat door deze onberedeneerde gedoentens feele landgoederen ongecultiveerd blyven leggen en binnen korten tyd in eene barre wildernis verkeeren, zoo mede dat zodanige huysen, waar aan by na nooyt de hand werd gehou- den, wel haast in schuylnesten van dieven en allerley snood gespuys veranderen, ja, eyndelyk instorten en in puynhoopen con verteeren ; tegens welke misbruyken van tyd tot tyd, onder anderen by resolutie van 29 May 1705, wel deze en geene maatregulen, maar van weynig vrugt en effect zyn in 't werk gesteld; al waar omme dan by deze regeering in overweging genomen wezende, hoe noodig het zy omtrent dit onderwerp eenmaal een cordaat en elficacieux besluyt te neemen, ten eynde dit quaad door een spo^lig werkend middel genezen werde, overzulx goedgevonden en verstaan is aan Boedelmeesteren ter dezer steede te demandeeren om, zoo dra mogelyk, een lyst te formeeren van alle diergelyke vaste goederen, 't zy landen, thuynen, erven, huysen en wes meer, mitsgaders daar by distincl aan te toonen, waar in dezelve bestaan, waar gelegen, onder wiens opzigt, aan wie vermaakt, in wat constitutie dezelve zyn en, met een woord, al 't geene zy oordeelen of vermeenen zullen, dal tot specula- tie en narigt van deze regeering zoude kunnen èn mogen strekken, ten eynde, na examinatie dier notitie, op een zekere wyze aan Boedelmeesteren qualificatie kan werden verleend om te treden tot den dadelyken verkoop van alle zulke per- ceelen en, dies procedido by hunne boeken ingenomen zynde, onder den fidei-commissairen band gelalen te werden, ten waare de fidei-commissaire eygenaars of legatarisssen aanne- melyke redenen voor het contrarie wisten te suppedileeren, waar toe aan hun tyd en gelegendheid zal werden gegeven;

236 1757. J. MOSSEL.

van welk generaal besluyt egter, des begerende, g'eximeerd zullen blyven zodanige vaste goederen, met den fidei-comniis- sairen band bcswaard, waar van deze of geene perzonen, die met geen billykheid onder hel gemeen gerekend kunnen werden, mitsgaders het vrugt gehruyk daar van genieten, nog ook de zodanige, die aan Europescn of hare descenden- ten op die wyze vermaakt zyn, behoudens dal zulke goederen bevonden werden niet voor geabandonneerd en in een zigtbaar verval geraakt te zyu; en op dat voortaan den weg mag werden afgesneden om zulke reprochahle dispositien te maken, is goedgevonden, by renovatie van 't voorwaards geciteerde besluyt van den 29en May 1705, aan alle notarissen hier ter stede, op poene van arbitrale correctie, by dezen expres te interdiceeren om testamenten te passecren, waar in den testateur een fidci-commissaire dispositie voornemens is te laten influeren ten voonleele van inlanders, het zy Chineescn, Maleyers, Mooren, Javanen, Balyers of andere onchristene onderdanen en ingezetenen dezer colonie, waar onder mede begrepen wouden alle vreemdelingen, zonder onderscheid, geen onderdanen der Cornp0 zynde, zoo mede de vry gegeven slaven; en zulx niet alleen ten opzigte van vaste, maar ook ten aanzien van losse goederen.

9 September. Bepaling, dal, bij afwezigheid van den Gouverneur-Generaal, de zeven •voorzittende9 leden in den Raad van Indië voorkomende zaken zonden afdoen.

De Gouverneur-Generaal had zich beklaagd, dat in zijne afwezigheid zaken waren afgedaan, welke tot zijne terugkomst uitgesteld hadden kunnen worden. De Raadsleden waren van het tegenovergestelde gevoelen, weshalve de Gouverneur-Gene- raal verklaarde het oordcel van Hoeren XVUnen daaromtrent te zullen inwinnen. Intusschen werd het boven omschrevene als regel aaugenomen.

1757. J. MOSSEL. 237

~ September. Intrekking van liet verbod, uitgevaardigd »-j"tü!i 1757 tegen het inwisselen van zilver tegen kof)er geld.

Het gesprek gevallen zynde op de ter sessie van den 27eB Jnny gearresteerde verwisseling der kopere duylen tegens zilvergeld, 'I geen de gemeente l>y biljet ter keunisse is gebragt, Jog waar van liet succes niet beantwoord aan het goede oogmerk, dal men daar mede heeft bedoeld gehad, alzo de brouilleryen lussclien koper en verkoper, verwisselaar en in wis- selaar, verre van te verminderen of op te houden, dagelyx aangroeyen; zoo is, na deliberatie, goedgevonden en verslaan de voorsz. ordre in te trekken, mitsgaders aan ider een de vryheid te laten by verwisseling zoo veel zilvergeld voor duylen te geveu of te riemeti, als haar goed zal dunken; en hiervan ten spoedigst en de ingezetenen by een advertissement ken- ni&se te geven.

20 September. Nadere regeling van de jaarlij ksche con- tingenten der Pr eanger -bovenlanden.

Aangezien door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander by een herigt werd voorgedragen, hoc hem, Ier occasie van eene onlangs gedaane reyze naar de bovenlanden, gebleeken was, dat de landschappen van Taujoer en Pracamon- Ijang thans in een zeer florissanten staal gevonden wierden, zodanig, dat de by resolutien van 4 February 1752, item primo Oclobcr 1754 gearresteerde leverantie van een bepaalde quan- tileil producten uyt die districten wel wat zoude kunnen werden geëxtendeerd ; zo is, conform zyne propositie, goedge- vonden de voorsz. besluyten in zoo verre te allereeren, dat Tanjoer van nu af aan, voor deszelfs contingent, jaarlyx zal moeten leveren : 6000 picols koffy,

6a » cattoene garen, en

35 » indigo.

238 1757. J. MÓSSËL

Mitsgaders hel evengemelde Pracamontjang : 3200 picols coffy,

65 » cattoene garen, en

35 » indigo.

Terwyl daar en tegen de Ie meidene plaatsen, die tot dus verre jaarlyx hebben moeten leveren, als: Campong Baroe 4 picols cattoene garen en S'/s picols indigo, Goedjong Bedak 1 » » » » 1j1 » »

Jatinagara

Tsimapper 4 » » > » 2 » »

Tsitrap

Tsieltngsi 2» » » » 1 » »

Tsicalong 2» » » » 1 » »

voor den aanstaande van dat servilut te excuseeren, aangezien, volgerts het getuygenisse van voorsz. gecommitteerde, het gering getal van dies inwoonderen han hu y ten staat steld de voorsz. quanliteit te kunnen opbrengen; behoudens dat dezelve eens voor al verpligt zullen wezen te betalen rd* 50 voor ieder picol cattoene garen, die zy hebben moeten leveren, en rd» 100 voor ieder picol indigo.

21 September. Voorschrift nopens liet verleenen van edictale cilatiên aan personen, van Batavia vertrekkende.

Dit voorschrift, afkomstig van den Raad van Justitie, luidt, als volgt:

In 't breede gesproken zynde over de nu en dan door deeze en geene, 't zy naar Nederland, dan wel na het een of ander huylen comptoir te vertrecken staende gequalificeerdens aan desen rade gedaen werdende verzoeken ter obtenue van citatie by edicte jegens allen en een ygelyk, die ten haren laste eenige actiën ofte pretensien vermeynen mogten te hebben, orome die ten zekeren, te prefigeerenen dage ter rolle te institueeren, op poene van een eeuwig silentium; zo is, op de propositie van den Edel heer praesident, inr Librecht Hooreman, om goede ^edenen verstaan, in den aanstaande zodanige edictale citatien

1757. J. MOSSEL. 239

aan niemand van 'stomp* dienaren, diekorlelingoffeygentlyk binnen den omtrek van drie jaren van het een oir ander Indisch buylen comptoir te deeser hoofd plaetse zyn overgeko- men.» zonder onderscheyd, meer te accordeeren, als onder expresse stipulatie, dat dezelve Ier plaatzc, alwaar de impe- Iranten laatstelyk hébben gedomicileert, zo wel als hier in loco hehoorlyk gepubliceerl en geafGgeert zullen moeten werden.

23 September. Uitschrijving van een aïgemeenen dank- en bede-dag.

Dewyl liet God de Heere, lot een ziglbaar en doorstralend bewys zyner aanbiddelykegoederticrendheid en langmoedigheid, genadiglyk behaagd heelt, onder veele andere onverdiende, dog vaderlyke weldaden, de beede van 'slauds inwoonderen in zo verre te verhoren, dat, onaangezien den alles verwoestenden kryg in het afgelegene America op hel felste ontstoken is en woed, mitsgaders daar en boven in Europa het vuur desoor- logs mede in diervoegen brand en blaakt, dat men de rook en vlam daar van in de Nederlandsche provinlien kan zien opgaan, des onverminderd ons vaderland voor als nog in die uytzigtelyke staatsgeschillen niet betrokken of geraengt is geworden, nemaar de gezegende vrugten van den vreede, vol- gens de laatste berigten, nog blyfL genieten; dat daar bene- vens de rebellie, waar door het ooslelyke gedeelte van dit vrugtbaare eyland Java een reeks van zestien jaaren te deer- lyk is geteyslerd geweest, die ook de maatschappye onmetelyke sommen gelds gekost heeft en geduurende welken tyd stroo- men bloeds gestort zyn, onlangs met wortel en tak uytgeroeyt is; invoegen de zo lang gewenschte ruste aldaar eyndelyk hersteld en den vreede op zulke solide gronden gevestigd is, dat 'er geene redenen zyn overgebleven om te dugten, dat deselve niet bestendig zoude wezen.

Alle welke gunstbewyzen des Hemels, inzonderheid op den 16*° dezer maand September, in Rade van India in opmerking gekoomen zynde, is goedgevonden en verstaan, na jaarlykse

240 1757. J. MOSSEL,

gewoonte cene dag af te zonderen en daar toe te bepaalen Woensdag den !>*n der naastkomende maand Oclober, teu eynde als dan den God dos vredes en van allerley zegeningen, niet alleen op eene Hem betamelyke en aan onze zyde schult- pliglige wy/,e Ie looven, te danken en te verheerlyken voor alle menigvuldige blyken en teekene.i zyner goederlierendheid. maar Hem, te gelyk met vurige gebeden in de roede vallende, te smeekeu, dat het Hem verder genadiglyk behaagen mooge den oorlog, dien geessel van bet menschelyk geslagl en het kenteken van *s Hemels regtvaardigen toorn over 's lands zon- den en ongeregtigheden, verre van onze landpaalen te vcrwyde- ren, mitsgaders de Europescbe mogendheden spoedig gedagten van vrcede in te boezemen; dat ook van ons geweerd mogen blyven alle welverdiende plagen en oordeelen, inzonderheid dat wy niet mogen werden bloot gesteld aan de schrikkelyke uytwerkingen der aardlievingen, waar door deze stad nog onlangs, zonder egt er naam waardige schaade te hebben veroor- zaakt, ysselyk geschokt en geschud, mitsgaders alles in angst en vreeze gedompeld is geweest; en dat wyders den God van hemel, aarde en de zee, niet alleen de retour-scheepen, die eerlang, zo van hier als van elders, staan te repatrieeren, maar ook alle verdere kielen der maatschappye wil noemen in Zyn vaderlyke hoede en bescherming, dezelve met Zync voor- zienigheyd geleydende tot in haare gedestineerde havens, mitsga- ders ha aren staat en handel zegenen als in de dagen van ouds. En op dat dezen plegtigen verl>ods-dag met de vereyschte godsvrugt en eerbied moge werden gevierd, zo zal de gemeente daar van by publicatie dezes van alle de predikstoelen ter dezer hoofdplaats des Zondags bevorens en van het siad- huys dezer stede des Maandags daar aan werden kennisse gegeven, op dat zig yder daar toe op eene betamelyke wyze kan voorbereyden ; ten welken eynde mede alle neeringen en handteeringen ophouden en stil moeten staan, waar toe de respect ive officieren der justitie by dezen gerecommandeerd werden de nodige ordre te stellen en het oog te houden, dat aan de intentie in dezen behoorlyk voldaan werde.

1757. J. MOSSEL. ' 241

13 October. Grcns-regeling van het district Tangerang.

Dit district omvatte het land, »van de noord af beginnende •met Linkong en van daar zig uytstrekkende tot aandezuyd- »zee, alsmede een stuk land by de post, 't geen de Gompein »ey gendom behoord".

Tevens werd aangeteekend, dat »als nu alle de landen der Compe aan deze zyde van het gebergte, gelegen tusschen de laastgemelde plaats en het regentschap van Crawang, aan particulieren verkogt zyn, uylgezonderd alleen het sluklands, Clappanongal genaamd, dat ter dispositie van den heer Gouver- neur Generaal werd overgelaten, gelyk het zelve van oudsher daar toe geschikt is geweest".

27 October. Voorschriften nopens geweeren van mili- tairen en nopens eischen van vaartuigen, enz. op buiten- kantoren.

Nademaal het ten uytersten noodzakelyk is een naauwkeurig reguard te slaan op het regulier en nuttig employ der militaire geweeren, zo is geresolveert, by verzending van militairen van hier na de buyten comptoiren, dezelve in den aanstaande altoos by de afgaande facturen te noteeren, met een circulaire ordre aan de respective buyten comptoiren om by te rug zending dezelver, het zy van 't eene comptoir na 't andere, dan wel na deze hoofd-plaats, het zy bekwame of onbekwaam geraakte, dezelve insgelyks agter de facturen te noteren, dan wel daar van een aparte memorie over te zenden, op dal men ten eersten kan ontwaren, hoedanig verantwoord zyn of konnen werden.

Desgelyks is verstaan circulair de buyten comptoiren aan te schryven om, by het doen der eysschen van vaartuygen en andere benodigtheden, niet alleen by dezelve voortaan altoos te noteeren de restanten, maar in 't byzonder ook het employ def aan handen zynde vaartuygen en der geene, die geëyscht werden.

PLAIA AT-BOEI DBBL TH. 16

242 1757. J. MOSSEL.

8 November. Verbod voor de Advocaten en Procureurs te Batavia arrest te leggen op gelden, aanwezig in Compagnie9 s kas, ook al behoorden die gelden aan particulieren.

Aan de beide Collegiên van justitie werd tevens verboden •diergelyke onbevoegde arresten te verleenen, dan wel dezelve »te accordeeren en te wettigen".

De Regering noemde het »de absurditeit zelfs den Cassier • lot obedientie van zulke arresten te dagvaarden, dewyl hy »geene andere dispositie over de door hem geadministreerl ■werdende penningen heeft dan dezelve op ordonnantie van •den heer Directeur Generaal uyt te geven of te ontfangen."

10 November. Bepaling, dat het voorgeschrevene opld Augustus 1757, nopens het stilstaan van het tracte- ment van repairiérende dienaren der Compagnie, zich uitstrekte tot alle dienaren, die fiA of meer 's tnaands verdienden.

De soldij van zulke dienaren werd mitsdien afgeschreven.

14 November. Aantvijzing van het eiland Edam als verblijfplaats voor verbannen vrouwen.

Aangezien door het verzenden van vrouwlieden, die door den regter tot een bannissement gecondemneerd zyn, dikwylen op de schepen wanordres ontstaan; zoo is, tot preventie van ongeregeldheid op dezelve, goedgevonden en verstaan te sta- tueeren, dat voortaan diergelyke, vile subjecten niet na een afgelegen comptoir getransporteerd, maar op het naby gelegen eyland Edam zullen werden gebragt, om daar den tyd van hunne relegatie te blyven, daar ze geen occasie hebben om dangereuse moeyelykheden te veroorzaken.

1757. J. MOSSEL. 443

17 November. Last tot hel verkoopen aan den Boom te Batavia van de helft der aldaar aangevoerde rijst*

Nadien men vermeend, dat in deze colonie inwoonders gevon- den werden, die zig, so gerugt werd, geassocieerd hebben om roor gemeene reecquening naamwaardige parthyen ryst in ie kopen en zulx werkelyk ter executie stellen; en waar over gesproken, mitsgaders in consideratie gekomen zynde, dat, ofschoon diergelyke neg+tie niet geinterdiceerd is eu mitsdien door yder een gedreven mag worden, dezelve egter in dezen tyd, dat men dagelyx de westmousson te gemoet ziel en dus de vaart tusschen Java en deze hoofdplaats eerlang gesloten zal werden, met geen goed inzigt geschied; zo is verstaan, na verscheide voorgaande exempelen, de helft der van buylen aaogebragt werdende ryst tot gerief der gemeente aan de boom te laten verkopen.

18 November. Intrekking van het bepaalde op 8 Februartj 1757 nopens vendutièn van Compagnie9 8 goederen.

Op de propositie van de heer Directeur Generaal, ter oorzake er nog veele agterstallen van de laatste vendulie te vinden of goederen door de mynders onafgehaald zyn, is geresolveerd de publicque verkoopingen van lynwaten en manufacturen/ die zederd het geresolveerde op den 8e0 February dezes jaars in 't casteel gehouden zyn, voortaan in de stad te laten geschieden, alzo men dan na drie maanden over de penningen disponeren kan en het zeer apparent is, dat ze daar een beter rendement zullen geven.

15 December. Bepaling, dat de slaven, welke de Com- pagnie, nu en dan van uyllieemsche Vorsten en Groolen •in dese gewesten9 ten geschenke onlving9 publiek ver- kocht zouden worden.

Ter voorkoming van schade werd deze maatregel genomen:

244 1757. J. MOSSEL.

want de bewuste slaven waren doorgaans »van zulk een caduc- »que gesteldheid, dat ze binnen korten kwamen te sterven, »terwyl de Coinpe des niet te min verpligt bleef dezelve te •recompenseren".

13 December. Toekenning aan het Chineesche Iiospitaal te Batavia van zekere bron van inkomsten.

Eenige Chinezen hadden vergunning» gekregen zeker erf buy- ten de Diestpoort (Weslerveld, blok 0, deel 6) in te riglen •tot eene versamelplaais der naamen, mitsgaders de offer-assche ■van overledene Chiueesen, den naam van Tan voerende'9, tegen betaling, elke 10 jaren, van 2% pet. van den inkoops-prys (1415 rijksdaalders) aan 'sHeeren geregtigheid.

Deze opbrengst kende de Regering aan het Chineesche hos- pitaal toe.

20 December. Toekenning aan den Kapitein-Chinees te Batavia en aan diens *successeuren% van de pacht van het pho- en topho-spel tegen betaling van 300 rijksdaal- ders 'smaands.

De kapitein deed daarentegen afstand van het hem op 24 December 1756 toegelegde «douceur".

Aan de Regering was »ten vollen bekend, dat die officieren •amptshalve genootzaakt zyn naamwaardige depenses te doen »en een beter middel van bestaan meriteeren".

Dat betere middel zou de bewuste pacht zijn.

23 December. Verpachting van de *generale en gemecne" inkomsten van het Itoningrijk Jakatra voor 1758.

De wijzigingen der pacht- voorwaarden luiden ditmaal , als volgt: Aangaande de pagl der inkomende en uytgaande regten: dat op den 20eo dezer loopende maand in Raade van India

1757. J. MOSSEL. 145

goedgevonden en verstaan is de pagt van de inkomende en uytgaande reglen, anders genaamd de pagt van de boom, voor de naastkomende drie agler een volgende jaaren te gelyk te verpagten;

dat, ingevolge het op den 24cn Juny dezes jaars geêma- neerde placcaat, van de hier door de schepelingen aangebragt werdende gepermitteerde pakken met zodanige lywaten, als by het tweede artieul der pagt-conditien voor de boom geêxi- pieerd en gepermitteerd zyn, voortaan den vollen thol, dal is zes ten hondert, zal werden betaald, in stede van de halve thol, die 'er tot dus verre, volgens het zeventiende artieul der pagt-conditien voor de boom, voor betaald zyn; en waar mede dat artieul in zo verre geamplieerd werd;

dat, tot wegneming van geduurige geschillen tusschen de pagter van de boom en die van de vismarkt, noodig geoor- deeld is eene nadere of klaarder bepaling tusschen hun en overzulks in het zes en twintigste artieul der pagt-conditien van de boom deze verandering te maken: dat door den laatstgenoemde zal worden geheven den thol van alle de voor bederf bewaarde soort van vis, die hier ingevoerd werd, het zy gedroogd, gezouten, gepekeld dan wel op een andere wyze* geconserveerd, daar onder begrepen de gedroogde en gezoute garnalen, tripangs en haayevinnen, zo dat den pagter van de vismarkt zig alleen zal hebben te bemoeyen met de versche vis en garnalen; zullende het wyders in de keuze der aan- brengers van de eerstgemelde vis, garnalen, tripangs en haayevinnen staan om den pagter van de boom, na evenredig- heid en volgens taxatie der reêele waarde hunner aangebragle koopmanschap, de zes ten hondert te voldoen in contant of, 7ig met hem daar over niet kunnende verstaan, als dan den pagter in vis, garnalen, haayevinnen of tripangs te betalen, in welk laaste geval den pagter van de boom gerecomman- deerd werd zig naar de billykheyd en in discretie te schikken en te laaten vinden, zonder zig te verstouten de grootste en beste vissen uyt de parthy ie zoeken en voor zyn aandeel na zig te neemen;

S46 1757. J. MOSSEL.

dat door de sabandhaars zal werden gecollecteerd de inko- mende regten der gepermitteerde koopmanschappen, die door de Engelsen of andere vreemde natiën bier mogten werden aangebragt; zo dat den pagter van de boom zig met die inkomste niet zal hebben te bemoeyen, en waar door het zeven en twintigste articul der pagt voor de boom in zo verre gealtereerd werd; dog van den uytvoer van arak blyft de gewone geregligheid aan de pagter van de boom.

Aangaande de pagt van de in- en uytgevoerd werdende poeder- en candy-suyker :

dat al mede geresolveerd is, op ultimo dezer maand wederom publicq op te veylen de pagt der inkomende en uytgaande regten van de poeder- en candy-suyker, op dezelfde conditien, als waar op dezelve voor de laaste maal in den jaare 1752 en 1753 zyn verpagt geworden.

Aangaande de pagt van de groente kraamen en winkels:

dat, als overtollig en alleen in anno 1756 van applicatie zynde, werden ingetrokken en voor kragteloos verklaard de volgende woorden, gevonden werdende in het 29ste articul der conditien, en dus luyden : dog aan de west-zyde ofte op de 'groote bazaar werd als nu gepermitteerd het bewoonen van nog eene ry bouticquen of winkels, volgende op die, welke reets met consent dezer regeering bewoond werden, en dat zo by dage als by hagt; blyvende alle het verdere, deze pagt conditien betreffende, van kragt en waarde.

Aangaande de pagt van de vismarkt:

dat, ten eynde de Bantamse, Javase en verdere Wetangse vissers langs hoe meer mogen werden aangemoedigd met hunne vangst hier ter markt te koomen en de goede ingezetenen dezer colonie door een ruymen aanvoer van versche vis ten redelyken pryze gerieft mogen werden van dat nodige voedzel, goedgevonden is het 4de articul der conditien v<y>r den pagter van de vismarkt merkelyk te verzagten en dat overzulks, in stede van de agt stuyvers, die de vissers gewoon zyn geweest aan den pagter van de Vismarkt te belaalen van yder rdr, die zy voor hunne verkogte wbaar ontfangen hadden, zy hem

1757. J. MOSSEL. 847

voortaan maar vier stuyvers zullen behoeven ie geven, zo dat die belasting thans op de helft vermindert werd;

dat, dewyl de middelen, die men van tyd tot tyd uytgedagt en in 't werk gesteld heeft om voor te komen de geduurige disputen tusschen de pagters van de inkomende en uylgaaande regten, mitsgaders die van de vismarkt, waar van voorwaards reeds gewag is gemaakt , van weynig effect zyn geweest, zo is als nu nodig geoordeeld, het tweede articul van de conditien der pagt voor de vismarkt in dezer voegen te altereeren, dat voortaan den pagter van deze pagt zig alleen zal hebben te bemoeyen met de versche vis en garnalen, alzo alle voor bederf- bewaarde vis, enz., het zy gedroogd, gezouten, gepekeld dan wel op andere wyzen geconserveerd, door den pagter van de boom zal werden ontfangen.

Aangaande de pagt van de top-tafels en de pho en topho:

dat verstaan is, de pagt van de top-tafels en die der pho en topho weder van den anderen te separeeren, zo dat de eerstgemelde pagt weder zal werden geveyld op de conditien voor den jaare 1754 en de ampliatie voor den jaare 1755, terwyl die van de pho en topho weder by admodiatie is overgelaten.

Aangaande de pagt van het kerven of gekurven aangebragt werdende Chinase tabak:

dat, om geschillen voor te komen tusschen den pagter van de boom en die van de tabak, nodig geoordeeld werd Ie verklaaren, dat niet alleen den thol van de Chinase tabak, maar ook die van Java en Cheribon werd aangebragt, door den laastgenoemde zal werden genoten.

Nopens de verpachting van de in- en uitgaande regten op suiker werden nog de volgende •conditien" afzonderlijk vastgesteld en in druk uitgegeven.

Conditien van de pagt op de inkomende en uyfgaande suykercn voor anno 1758.

Art. 1. |)at volgens resolutie dezer regering van den 15eQ

248 1757. J. MOSSEL.

Augustus 1752 onder deze pagt niet zal begrepen wezen de suyker, welke voor reekening van den lieutenant der Cbineesen, Limki Enlo, de weduwe van den overleden lieu- tenant, Ong Eng Say, nevens den capita in der Cbineesen op Bantam, Lim Gieko, uyt hunne molens, slaande op Cramat, Kattapang, Carang Carain en Tanjongkait, gelegen in hel Bantamse gebied, hier ter stede zal werden ingevoert; mits dat zy zig telkens voorzien van een pagters briefje, zo als omtrent de aangebragt en alhier uytgevoerd werdende par- tyen uyt de molens van de Bataviase bovenlanden, over zee, in gebruyk is.

Art. 2. De uytgaande suyker daar en tegen, 't zy dat die eerst ingevoert is of niet, zal betalen een halve ryksdr het picol voor de candy en een quart ryksd' voor de poeder suyker, zonder onderscheyt van soorten, en almede ten behoeve van gemelde pagter.

Art. 3. Alleenlyk zal vau deze pagt geêximeert zyn de suyker, die voor reekening van de Compagnie werd afge- scheept en waar van de pakhuysmeesters op yder vaartuyg by een briefje de quantiteyt zullen opgeven aan den pagter, om by 't passeren van de boom aan hem overgegeven en by hem versameid en bewaard te werden, ten eynde dezelve met de ordonnantien van den afscheep te kunnen confronteeren ; en zullen de voorsóhreve briefjes door den pakhuysmeesler en den gesaghebber van het vaartuyg, dat de suyker vervoert, geleekent moeten weezen, met bekendslelling van de naam van het zelve ten eynde, als omtrend d'arrak by hetagtiende artieul van de conditien der pagt van de boom gezegt is.

Art. 4. Maar de van buylen inkomende suyker, met uyt- sondering nogtans van de geene, die van Java of de Bataviase bovenlanden afkomt, zal geensints vry van de pagt wesen, schoon ook aan de Compagnie geleverd wierd; en den invoer- der zal gehouden wesen die te betalen, zonder dat den pagter zal behoeven te examineeren, van waar die suyker komt, wie deselve toebehoort of aan wie gelevert zal werden; en om deese pagt te lavoriseeren zal de Compagnie met hare scheepen

1757. J. MOSSEL. 249

van Java of elders geen suyker laten aanvoeren, of dezelve ial, wanneer zulks geschieden mogte, al zo wel pagt subject zyn als alle andere, 't zy dat gelost werd of niet.

Art. 5. Die minder aangeeft, als hy invoert of uytvoert, dan wel overscheept of in zyn bodem mede voert of nevens Gomp9 zoekt te versenden en daar op g'attrappeert word, zal voor ieder schelling van de daar toe gestelde pagt een ryksdaalder betalen ten behoeve van den pagter en de bedien- dens van de boom, de eerste voor twee derde en de laatste voor een derde, en zal ook daar mede vry wesen, sonder confiscatie van zyn goed of andere poenaliteyt; en, om het te kannen weten, sal den pagter de vryheyt hebben een behoorlyk ondersoek te doen en daar inne gemainlineprt moeten worden door den water-fiscaal en de verdere officieren der justitie, wiens hulpe hy imploreeren mogte, dog speciaal van den eerstgemelde, de welke de maintenue van desen pagter uytdrukkelyk is aanbevolen; dog sal bet voorschreve ondersoek geschieden ten koste en pericule van den pagter, dat is, met vergoeding van de schade en het retardement, aan de handelaars daar door toegebragt, by aldien geen fondament genoeg tol het voorschreve ondersoek mogte zyn, en anders ten zynen koste alleen, ter decisie van den ont- (aoger generaal en sabandhaar en, by hoger beroep, van de Edele hoge regeering deser landen, sonder verdere provocatie tot den dagelyksen regter, alles agtervolgens het gene op dit articul, ten opöigte van den pagter van den inkomenden en uytgaanden rys9 articul 12, is gesegt, en ook, ten opsigte van desen pagter, met het privilegie en de poenaliteyt, articul 16 en 17 van die pagt conditien vermeld.

Art. 6. Maar die op ongepermitteerde plaatsen suyker in- of uytvoert, dan wel door indirecte wegen of middelen den lol van deselve in 't geheel soekt te fraudeeren, 't zy met die ware te zenden naar eylanden of scheepen, dan wel aadersints, al was het ook, dat zulks dan onder praetext van afscheep voor de Comp* geschiede, sal niet alleen het geslokene .geheel en al, maar ook nog daar en boven vier

880 1757—1758. J. MOSSEL.

maal de waarde van dien verbeuren, ten behoeve van den pagter voor de helfte en van den officier, die de aanhaling beeft gedaan, voor de andere helfte; dan wel, wanneer aan de buyten posten van de Compe en de strandwagten werd aangehaald, een derde voor de post of wagt, die het geslokene g'altrapeert heeft, een derde voor den water-fiscaal, die in zulke gevallen de calange zal doen, en het overige derde voor den pagter.

Art. 7. Den pagter sar gehouden wesen aan de vertollers eene getekende quitantie te geven en aan de sabandkaryc eene daar mede correct accorderende notitie van het gene ten uytvoer aangegeven word, om zulks op de passen behoor- lyk Ie kunnen noteren.

Art. 8. Eyndelyk sal desen pagter ook onderworpen wesen de generale conditien, nevens alle andere, in alle dingen, die alhier niet speciaal zyn aangeroert.

10 Januarij. Aanbeveling aan den Kerker aad Ie Batavia, bij voordragten van ouderlingen, niet meer dan één lid in den Raad van justitie voor te dragen.

5 Februari]. Maatregelen in het belang van Compagnies gewigten te Batavia.

Ingekomen wezende de bcrigten en verantwoordingen van de respective administrateurs ter dezer hoofdplaatse nopens de door den Baljuw en gecommitteerde Scheepenen aangetoonde irregulariteiten omtrent 'sCouip' gewigten by hen ontwaard, zo is, na examinatie dezelver, goedgevonden en verstaan :

Eerstelyk: die van het provisie magazyn te recommanderen voortaan oplettender te wezen, ten eynde geen ongeêykte gewigten in hunne administratie gevonden werden, gelyk men tot ontstigting ontwaard heeft, dat by het laatste yken uyt

1758. J. MOSSEL. 281

dezelve diverse gewigten zyn te voorschya gebragt, die in veele jaren herwaards niet geconfronteerd zyn geworden.

Ten tweeden : inzelvervoegen de administrateurs van 't yzer magazyn te ordonneeren, zig te wagten om, by het absent raken van gewigten, dezelve clandestin met andere te suppleren, nemaar die op te brengen, op dat men hun van behoorlyk geykte, in steede van de te zoek geraakte, voorzien kan.

Ten derden: almede te recommandeeren naauwkeurig te wezen, op dat door het leenen van gewigten aan de passer of tot gebruyk derzelve in de pakhuyzen geene confusien by deo yk werden ontdekt.

Ten vierden: de administrateurs van Onrust insgelyx aan te beveelen, in den aanstaande meer accuratesse te gebruyken in het verantwoorden hunner gewigten en voor al geene afge- keurde, -mitsgaders om die redenen terug gegevene, dan wel ter confrontatie aan de schepen verstrekte gewigten, by hunne administratie per restant, maar in zulke gevallen dezelve ter af- of overschryving op te brengen dan wel terqg te eysschen, om na den eysch by den yk geconfronteerd te werden.

Ten vyfden: desgelyx de administrateurs in de negotie pak- huyzen te recommanderen, naauwkeuriger te zyn, als tot dus verre is geschied, in opzigte van het verzenden, afgeven en verstrekken van gewigten en voor al zorge te dragen, dat dezelve alle jaren by den yk gebragt en behoorlyk geconfron- teerd werden, zonder in die administratie ongeykte of afge- keurde gewigten te mogen aanhouden.

Ten sesden: de administrateurs der medicinale winkel te beveelen, attent te wezen, dat van nu af aan niet verzuyind werde hunne gewigten ter yk te brengen.

Ten zevenden: de administrateurs in de suyker pakhuyzen te gelasten, naauw reguard te slaan, dal de slux gewigten, by haar restant lopende, in wezen blyven en, zo het mogte gebeuren, dat 'er eenige. absent kwamen te raken of gestoolen wierden, daar van ter behoorlyke plaats kennis te geven.

Jen agtsten: den opziender van 's Comps paardestal te ordon- neeren, meer oplettendheid te besteeden, op dat geene meer-

282 . 1758. J. MOSSEL.

dere of mindere gewigten by die administratie werden opgebragt, als waarlyk in wezen zyn, mitsgaders geene ongeykte aldaar werden aangehouden of gebruykt.

Ten negenden: den majoor van de arthillery mede te recom- manderen, geen meer, nog minder gewigten onder zyne admi- nistratie te laten voortlopen, als 'er volgens de restantep moeten wezen; zullende hy verpligt zyn de overige op te geven, om over- dan wel afgeschreven te werden.

Ten thienden: voor dit maal te passeeren het inkopen van twee gewigten door den opziender van het touw pakhuys tot suppletie van een gelyk getal gestolene, mits- gaders denzelven boven dien te beveelen de zodanige voortaan op te brengen om, in steede van dien, geykte te ontfangen.

Ten elfden: den baas smit van de werf almede te ge- lasten, zonder manquement de gewigten, die onder zyne administratie staan, ter gewooner tyd en plaatse ter yking te brengen.

Ten twaalfden: den fabricq van 'sComp* amhagts-quartier te recommandeeren, behoorlyk zorge te dragen, dat, zo wel in 't maken van nieuwe, als het repareeren van oude ge- wigten, mitsgaders ten reguarde van het effen stellen der gewigten, door den opziender van de koperslagers winkel de vereyschte oplettentheid en exaclitude werde in agt ge- nomen, zoo mede, dat geen gewigten uyt het quartier werde afgegeven, zonder alvorens ter gewoone plaats geykt te wezen; en

Ten laatsten: is nodig geoordeeld en dienvolgende verstaan, alle administrateurs, bazen en andere dienaren, die 'sComp' gewigten onder haare administratie hebben, te ordonneeren, by een aparte memorie op te geven, welke gewigten onder hun over of te min bevonden worden, met byvoeging, welke gewigten yder in 'sComp9 dienst benodigd heeft, om ver- volgens te kunnen bezorgen, dat de quantiteit der gewigten in alle administratien effen gesteld en zodanig gehouden werde.

1758. J. MOSSEL. J8S

5 Februari). Bepaling, dat onder de leden van den Raad van justitie te Batavia, bedoeld bij de resolutie der Hooge Regering van 9 Januari j 1720, niet begre- pen waren de officieren van justitie.

Aan laatst bedoelden stond het derhalve niet vrij eene benoe- ming tot ouderling aan te nemen of te weigeren.

10 Februarij. Bepaling, dat de niet op vracht varende, aan Bataviaschc ingezetenen toebehoorende vaartuigen gemerkt moesten worden.

Geresumeerd wezende een adres van Schepenen dezer sleede, waar by dezelve aan deze regeering voordragen de noodzake- lykheid, die 'er resideerd, dat, zonder uylzondering, alle de ingesetenen dezer colonie, die Chineesche champangs of andere soort van vaarluygen gebruyken om, daar mede over zee varende, eenlyk de producten van haare land er yen na deze stad te transporteeren, geordonneerd wierden, niet alleen om binnen zekere peremptoire tyd haare voorsz. vaarluygen door een apart merk of kenteken te laten dislingueren, niet met een Dommer, nemaar met de letters van het alphabeth, begin- nende met littera A en zo vervolgende, ten eynde dezelve, dus doende, te kunnen onderscheiden van de op vragt vaarende cham- pangs, maar dat boven dien de naamen van zodanige eygenaars dienden geregistreerd en «ter secretarye van hun collegie be- waard te worden, op dat in der tyd, by hél veranderen van meesters dier landeryen en bygevolge mede van de daar toe gerequireerde vaartuygen, derwegens de nodige aantekening gehouden konde werden; en eyndelyk, dat de voormelde, met letters getekende vaartuygen niet dienden te staan, nog te sor- teeren onder het opzigt van het hoofd der prauw voerders en alzo min onder den pagter van den handel aan de scheepen; over welk sujet gedelibereerd en in aanmerking genomen zynde, dat door dit expediënt, zo niet in 't geheel, ten minsten voor

$84 1758. J. MOSSEL.

een groot gedeelte geweerd zullen werden de sluykeryen en andere onbevoegde, mitsgaders nadeelige practycquen, dog wel inzonderheid, dat daar door zal werden verhinderd, dat vreemde vaartuygen des nagts in de stad blyven overleggen ; zoo is goedgevonden en verstaan, den voorstel van Scheepenen voor- meld volkomen te aggreêren en door hun ter executie te doen stellen, met verdere qualiflcatie om derwegens by een biljet aan de gemeente kennisse te geven, en daar by teffens verkla- rende, dat nog den opzigler van de vragt prauwen, nog den pagter van de schepen handel zig in geenen deele met de voorsz., met een letter gemerkte vaartuygen zullen hebben te beraoeyen.

10 Februarij. Gelijkstelling van de kapiteins en den ritmeester der burger infanterie en kavallerie te Batavia met de Opper-kooplieden »buyten employ", wat betrof de wogen-pacht. *

Zie bij 8 Februarij 1757. — De door hen op te brengen belasting werd mitsdien verminderd tot 40 rijksdaalders per jaar.

10 Februarij. Bepaling , dat aan schepen, »op verre rey- *zen gaande", in plaats tan een legger Kaapschen wijn, een halve legger brandewijn zoude worden verstrekt.

Op Kaapschen wijn schenen »de schepelingen niet zeer ge- steld te wezen".

S4Jm™[u. Vernieuwd verbod voor de buiten-kantoren aan vreemdelingen, van wat natie dezelve ook zoude mogen T>weezen", transport met Compagnie9 s schepen te ver leenen.

Overtreders van dit verbod zouden •opeenexemptaire wyze

1758. J. MOSSEL. £88

'gecorrigeert en als moedwillige transgresseurs onzer bevelen" gestraft worden.

De Regering wees er op, »van wat uitzigtelyke gevolgen •hel [transport dier vreemdelingen] in deze critique gestelte- nis der republicque zaken zoude kunnen weezen".

7 Haart. Last op de buiten-kantoren de inlandsche hoof- den aldaar te waarschuwen geene andere brieven naar Batavia te zenden dan de zoodanige, welke, »na het

ai oud gebruyk", aan den Gouverneur- Generaal en Raden van Indië waren gerigt.

Van Sumatra's Westkust en van Bandjermasin waren brieven van inlandsche hoofden, gerigt aan »een byzonder lid" van de Hooge Regering, te Batavia aangekomen.

Dergelijke brieven mogten op de buiten-kantoren niet meer aangenomen, noch doorgezonden worden.

7 Maart. Suspensie van een Bataviaschen notaris.

Deze had zich niet ontzien het Collegie van Weesmeesteren, ■zo by monde, als by geschrifte, vuylaardige inpertinentien •aan te doen en schaamteloos te dreygen."

De Regering was van oordeel, dat hij »eene allerstrengste •censure" had verdiend — op grond van welke bepaling wordt niet vermeld, — maar was genadig genoeg om hem te »kas- •lyden" met eene maand suspensie.

14 Maart. Rang van predikanten te Batavia.

De gesamenllyke predicanten alhier by request versoek doende om in haren ouden en bepaalden rang agter bet Opperhoofd van 't generale zoldy comtoir hersteld en daar by gemainüneert te mogen werden, so is verstaan aan haar Eerw1 de rang te laten agter het Opperhoofd voormeld en

286 1758. J. MOSSEL.

die al zederl 1748 met denselven eguaal gesteld zyn,wesende de Sabandhaars en de Gecommitteerde tot en over de. saken van den inlander. Zie bij 12 Januarij 1748.

4 April. Inwisseling van Regeringswege van koper geld.

Te meermalen gesprooken zynde over de excessive quantiteit kopere duyten, die in deze colonie roulleren, en de ongelegend- heid, die daar uyt onder de ingezetenen resul teerd, welke thans tot zulk een trap geklommen is. dat de zodanige, die grof geld benodigd zyn, van twaalf tot vyftbien perct0 op de duyten verliezen moeien, 't geen ook de reden heeft uyt gemaakt, dat men ter sessien van 27 Juny des gepasseerden jaars en 14 January dezes jaars nodig geoordeeld heeft de uytgaave van die munt uyt 's Comp9 cassa voor een bepaalden tyd te staaken, dog welk expediënt bet bedoelde succes niet ten vollen gehad hebbende, zo is als nu na rype deliberatie goedgevonden en verstaan, een proef Ie nemen, of bet crcdiel der duyten niet Ie herstellen zy door eene opwisseling 's Comp" wegen, by provisie tot eene somme van rd9 20000, ten deele in grof geld en ten deele in payement, ten eynde ieder na zyn genoe- gen gerieft kan werden, ende zulx de vier en veertig duyten tegen thien stuyvers; mitsgaders lot die commissie te benoe- men de kooplieden, Willem Kamerling en Daniel Armenauldt, nevens de onderkooplieden, Pieter Stellingwerf en Paul Peil, die daartoe vaceren zullen in de krygskamer op hetstadhuys dezer stede.

7 April. Verliooging van den op 7 April 1750 vaslge- stelden prijs voor »hel laxa, dan wel de tien duizend vmelselsteenen" van 40 tot 45 rijksdaalders.

De steenbakkers wilden die steenen voor minder geld niet meer leveren.

1758. J. MOSSEL. 257

-Jf April. Bepaling, dat procedures* ingesteld tegen ter reede Batavia aanwezige Chinesche jonken* hunne opva» renden en lading, beginnen moesten vóór den l9"* Junij van elk jaar.

Ter occasie van de onlfange brieven der Canionse kooplie- den, klagende over het proces, door den koopman Oldenseel sekere iiachoda aangedaan, het discours gevallen wezende over de noodzakelykheid om te voorzien, dat de Chineese jonken in baare vaart en handel op dese hoofdplaats niet werden geturbeerd door geregtelyke proceduren, wanneer zy tot hun retour naar China zeylvaardig zyn geraakt; zo is geresolveerd by een te ontwerpen edict te stalueeren, dal, wanneer iemant op de jonken, de daar in geladene goederen, dan wel op de anachodas dier vaartuygen, eenige actie of pretensie meend te hebben, hy dezelve zal moeten institueeren voor den eersten Juny; met interdictie aan de collegien van justitie Ier dezer stede om, na expiratie van dien tyd tot het depart der jonken toe, geene arresten in cas subject te verleenen, accordeeren of wettigen ; bly vende egter ieders goed regt voor het vervolg van volle kragt en waarde.

13 April. Voorschriften nopens de vaart op Malaka, Palembang, enz.

Geconsidereerd wezende, hoe het wel dienstig is de inlandse vaart en handel te Halacca te Toveren, maar dat het ook niet minder nootzakelyk zy te waaken, dat daar door geene deure werde geopend tot onwettige morsseryen; zoo is gearresteerd, allen handel om de West van dat gouvernement in amfioen nogmaals op de bekende straffe des doods te interdiceeren en insgelyx als verboodene commercie, onder de gewoone poe- naliteiten, te considereeren den thin en peper; en op dat den weg tot konkelaryen, waare hel mogelyk, werde opgegraaven, zoo is mede goedgevonden, niet alleen geene vaartuygen, van Bengale komende, te admitleren, mitsgaders alle die van de

PLALUT-BOM DEEL TH. 17

288 1758. J. MOSSEL.

West arriveren exact te doen visiteeren, maar ook, en we! inzonderheid zodanige vaartuygen, niet te permitteeren de reyze na deze of geene plaalzen, bezuyd oosten Malacca gelegen, voort te zetten of te ondernemen, waar onder de rivier Siac spetiaal begrepen werd; van hel welke de ministers in Bengale hy extract dezes kennisse gegeven zal werden, met interdictie om geene passen aan vaartuygen te verleenen, de wil na de straal van Malacca hebbende.

En dewyl men op goede gronden mag vaststellen, dal, wan- neer de vaart van Palembang naar Johor of de straat van Malacca wierd toegelaten, het niet wel mogelyk zoude wezen de sluykcrye in thin te kunnen beletten ; zoo is wyders geresol- veerd, de vaart van die plaats, benevens die van Banka om de Noord en vice versa, te verbieden ; met last aan de bedien- dens om geene passen naar dien oord te verleenen, gelyk die van Malacca ook geene passen aan de nnar Palembang willend*' vaartuygen zullen mogen geven.

Vervolgens wierd in bedenking genomen, of het niet geraden zoude zyn de vaart van Java en Madura direct na en van Malacca, ten welken reguarde al vry wat licenticus werd te werk gegaan en waar onder wel iets zoude kunnen scbuylen, dat liet ligt niet kan verdragen, in enger paaien te sluylen; zo wierd, na deliberatie, dienstig geoordeeld en verslaan, die vaart niet te stremmen; behoudens egter, dat alle de derwaards gaande vaartuygen, het zy Madurese of Javase, zig alvoorens te Samarang laten visileeren en van een pas zullen hebben te voorzien, gelyk door die van Cheribon ter dier residenlie mede zal moeien geschieden, en dat zy by hun retour, zonder alvo- rens eenige plaalzen aan Ie doen, na deze hoofdplaats zullen komen om gevisiteerd te werden; van welke niesures men de respeclive ministers van Malacca, Java en Cheribon de vereyschle kennis zal geven en de twee laatstgenoemde daar benevens ordonneeren om alle maanden de afschriften der in cas subject door hun verleende passen herwaards te zenden; gelyk die van Malacca mede gehouden zullen wezen om deze regering, by aparte lysten. successive te berigten, hoe veel vaartuygen

1758. J. MOSSEL. $59

ran de opgemelde plaatzen, ook op wat tyd dezelve ginler zyn aangekomen en wanneer weder vertrokken, om, by confrontatie ia» de eene tegens de andere papieren, te kannen nagaan, of deo wagen wel in 't regte spoor loopt en de ordre om Batavia m te doen geobserveerd word.

Haar gemerkt, het van de meeste noodzakelykheid is, dat zodanige vaartuygen naauwkeurig werden gevisiteerd, ter ont- waring, of onder de daar ingeladenc goederen geene contrabande wharen zyn; zoo is al verder geresolveerd, alle de onlfangen werdende passen aan de sabandhaars ter hand te stellen met betel om dien conform de vaartuygen naanwkeurig te onder- zoeken, gelyk de meerraelte ministers van Java en Cheribon zulx mede zal werden gecommandeerd, ten eynde men gerust kan wezen, dat in en omtrent dat articul aan de intentie toldaan zy.

Belangende de in train zyude vaart van Celebes op Malacca, die men tot dus verre ongelimiteerd heeft gelaten, is als nu, conform het sentiment van den heere Gouverneur Generaal, dienstig geoordeeld, alleen een of twee vaartuygen aan die van <ioa en Bony te permitteren om, onder de bygevoegde bepa- lingen en zonder Johor aan te doen, direct na bet gedagte zou vernemen t te navigeeren, mits dezelve voor haar vertrek en by terug komste door de Maccassaarse ministers naauw- kearig gevisiteerd werden, 't geen by den pas als anders zal moeten blyken.

Inzelvervoegen is nog goedgevonden de vaart van Java en Hadara op Ca m par, Andragiry en, met een woord, op allede benoorden Palembang en bezuyden de straat Malacca gelegene plaatzen niet anders te permitteeren als onder deze mits, dat, «ven als voorwaards reeds gezegd is, alle de dervvaards gaande vaartuygen alvorens op Samarang een pas haaien, mitsgaders boven dien ter dier plaatze de visite zullen moeten ondergaan ; ftlyk zy dan ook gehouden zullen wezen op hunne terug reyze deze hoofdplaats aan te doen, inzelvervoegen als door de van ïalacca retournerende vaartuygen zal moeten geschieden ; wer- dende op dien zelfden voet de vaart van de eerstgemelde

i60 1758. J. MOSSEL.

plaatsen over Batavia naar Java en Madura insgelyx toegelaten : maar daar en tegen speliaal, op poene van aanhaling en con- fiscatie van vaarluyg en lading, verboden de verdere vaart van Celebes en Sumbawa na Malacca en voorsz. contryen, nademaal dezelve van schadelyke gevolgen zoude kunnen wezen en dus ten eenemaal ongeraden werd geoordeeld; van welke interdiclie de ministers en bediendens, die hel aangaat, kennisse gegeven en in dit reguard eene naauwe toezigt aanbevoolen zal werden.

Al verder is, na de propositie, gearresteerd de vaart van Batavia en die der Haccassaren voormeld na Malacca alleen aan die plaats te bepalen en dus, op poene van confiscatie van vaarluyg en lading, te verbieden, dat geenc derzelve zig zullen hebben te onderwinden op eenigc plaatsen, over en benoord westen Malacca gelegen, te gaan handel dry ven, welke prohibitive ordre zyne betrekking mode zal hebbeu tolde rivier van Siac, en voorts verboden werden aan alle plaatsen, die beoostcn Malacca gevonden werden, al waaien het zelfs Johoor- sen en Riouwers; ten welken opzigle de ministers ten dien gouvernemente egter zal werden aangeschreven tol de executie der aanhaling van zodanige vaartuygen niet te procederen, dan na dat de laalslgemelde traOquanlen daar van kennisse zal zyn gegeven.

Met relatie tot het geene reeds voorwaards, ten aanzien van de vaart van Malacca naar Batavia, Java en Macasser, gearres- teerd is, wierd nog goedgevonden by de passen, die aan de vaartuygen verleend, mitsgaders hier gedrukt staan te werden, een duydelyke menlie te doen maken van de restrictien en poeualiteiten, die daar op gesteld zyn; en voor het overige de ministers op Malacca te gelaslen geene vaartuygen van daar te laten vertrekken, dan die bevorens door den fiscaal en sa band haar gevisiteerd zyn.

Nademaal het oogmerk van alle deze schikkingen alleen strekt tot de bevordering van 'sComp* belangen' en ten nutte van de colonie te Malacca, zo is, met belrekking lol die gelegde gronden, wyders geresolveerd aan bekende inwoonderen ten

1758. J. MOSSEL. 261

dien gouvernemente de vaart op Sumalras West-kust, aan de overwal en in de rivier van Siac en Andrigery te permitteeren, waar toe aan dezelve een pas zal werden gegeven, onder deze conditie tegter, dat zy, by hun retour, al het genegotieerde coud aan de Compe zullen overlaten tegen een matige prys tan f 550 of ten hoogsten lot f 570 het marcq fyn, ende zulx *p pene van confiscatie.

19 April. Verbod tegen hel verzoeken van relief na opening van enquête.

De Raad van justitie te Batavia bepaalde ter zake het navol- gende

In aanmerking genomen zynde het ongepermitteerd gebruyk, •lat sommige van de practisyns, voor desen rade postuleerende, •likwils studieuselyk tot verstricking hunner parthyen komen (e maken omtrent het versoeken van relieff, 't zy van antwoord, replicq, duplicq, productie, somtyds zelfs na het voldingen en <luyten der processen; zo is verstaan, tot weeringe van dier- .elyke sinislre en intrequante praclycquen voor den aanstaande, ie statueeren, dat. in welke zaken het ook zyn mag, na de opening van enquesten noyt eenig relieff, hoedanig ook genaamd, Terzogt zal mogen, veel minder verleend zal werden, als om Uaarblykelyke, praegnante redenen, die den versoeker al zo wel liy een ter zodanige occagie steeds in te dienen libel zal pbben te allegueeren/ als by de presentalien, niet alleen in

ulke, maar zelfs ook in alle andere gevallen, telkens blyken /al moeten, op wat termyn d'zaken gevorderd zyn: en zulx lyde op de verbeurte van 25 rd ten behoeve van deesen kamer.

!> Mei. Maatregel in het belang der bosschen op Java.

Door den Chinees inwoonder dezer colonie, Thee Tieeuwko, wzoek gedaan wesende om op Java een chaloup met een Hollands roer te mogen laten aanmaken en, met relatie tot •We instantie, weder gesproken zynde, hoe de houtbosschen

264 1753. J. MOSSEL.

noekan, dog $00 ongelegen bevonden met lang wagten na hooge vloed, etc, dat aan de Cheribons resident een en andermaal heeft doen voorstellen de producten te* Indra- mayoe te mogen leveren, lopende de vaarbaare spruyt Tji- pellis digte by de negorye Sumadang;

de negorye Prackamontjang legt wat verder van die ri- vier, maar egter onvecgelyk nader by als van Tanjongpoera, 't welk ook bevestigd werd by een berigt van dies regent, dezen annex, schoon daarby zelfs de reecquenitig gemaakt werd tot aan Cheribon en gevolgelyk soo veel meerder differeerd, als men hen toestaat de rivier van Indraroayoe af te komen;

Bandong legd nader aan de rivier van Tanjongpoera en kan alzoo wel en beter na Batavia als na Cheribon komen, hoewel de leverantie op Indramayoe en de afbreng langs die rivier veel in de afvoer zoude nytwinnen in vergely- king van Cheribon;

3° blykt by voorsz. berigt, dat de ongelden op de vervoer van coffy van Pamanoekan na Batavia bedragen rds 192 de 100 picols, alzoo die inkoops 208 rds kosten:

en dus na Cheribon maar 117 rd8, dat nog, na goede gissing, de helft verschillen zal by afvoer na Indramayoe, dus 1V3 rdr per picol differentie;

4° lyd de houtkap van Indramayoe door het stellen van deze regentschappen onder Batavia, dewyl by die gelegentheid, vide voorsz. resolutie, van haarc verpligting dieswegen vry gesproken zyn;

5° betaald de Compe voor de coffy te Batavia ses rd5 en te Cheribon vyf en een halve rds 't picol ;

6° om alle welke reden 't sigtbaar is, dat de verplaatsing onder Batavia voor Prackamontjang en Sumadang onge- legen geweest is en dat hel die landschappen tot voordeel en gemalt zoude strekken weder onder de Cheribonse resi- dentie te sorleeren en haare produkten in de pakhuyzen te Indramayoe te mogen leveren; terwyl 't de Compe mede gcenzints tót nadeel sal strekken ;

1758. J. MOSSEL, 263

de berg Parrang, beoosten de Tanjongpourase rivier gelegen), de zaken daar heen wiste te dirigeeren, dat de provinlien Bandoog, Prackamontjang en Sumedang 'tCheribons bestier onttrokken en onder zyn bestier gesteld wierden om dus 't werk volk tot die gewaande myn uyt die districten te vin- Jen, vide resolutie van 12 May 1730; en schoon dat goud of zilver graven reeds in anno .... afgeraakt is, beert Cheri- hon egler die provinlien blyven missen.

Onder wylen hebben sommige dier regenletf wel eens de hardiesse gehad zig daar over te beklagen, vide Cberibonse

brief van den toen afgaande resident, Ingerssen, dato

e» andere, door hen aan den presenteu Generaal geschreven, die daarop, om van de zaak wel te konnen oordeelen : 1° nagegaaft heeft de kaart in VaLentein, over Oost indien, deel 4, daar hy bevond, dat Prackamontjang omtrent even ver van Batavia was leggende als Clieribon, dog Su- medang veel nader aan Clieribon als Batavia; '1° dat dit zoo zeer niet ter zaake doet als wel de gelegent- heid der wegen en rivieren, 't welk in voorsz. resolutie ook zig zelfs tegenspreekt, dewyl gepermitteerd werden haare producten langs de rivier Pamanoekau en Tjikako af te brengen na Batavia, en welkers monden omtrent balv weg Cheribon en Batavia uylkomen, dog niet verre zyn van lodramayoe, daar Clieribon mede haare pakhuyzen heeft, we ze n de sedert al ten eersten ontdekt de beswaarlyk- heid dier rivieren om de banken, die er voorleggen, en de verre weg over zee van daar na Batavia tegen December, dat de westmousson waeyt; behalveu dat die bogt veel tyds onvry is door Johoorse en andere rovers. Waar om jaren lang haare producten per draag-bcesten hebben doen bren- gen na Tjikauw aan de rivier Tjitarom of Tanjongpoera, dat eenige dagen reysens is, van waar die met vaartuygen de rivier af en over zee na Batavia gevoerd werden, hoe- wel Sumadang nu onlangs, als te ver van Tanjongpoera afgelegen, weder geprobeert heeft de afvoer met draagbees- ten na Pankalang Gintong en zoo langs de rivier Pama-

266 1758. J. MOSSEL

straffen van lyf en leven, confiscatie a uso van goed en vaar- tuyg, daar tegen by placcalen deser regeering van den 18en July 1742 en 2icn Maart 1746, mitsgaders 't octroy voor de geprivilegieerde socieleyt met dies prolongatie van den 20n Augustus 1753, item het biljet der Edele Hoog Aglbare heeren Majores, den 7tn September 1756 alhier onlfangen ('), gepaart met de serieuse recommandalien aan de fiscaals op de buyten comptoiren en respective officieren van justitie tot siuyting van dat kwaad, tot nog toe weynige of liever geene ontdek- kingen of aanhalingen van dien ongepermitteerden handel en handelaars, nog hier, nog op de buyten comptoiren ontwaard zyn; zoo is 'I, dal, om voorschreeve redenen en om tegen dese schadelyke en schandelyke onderkruyping van 'sGomp handel door de geprivilegieerde socieleyt in desen pretieüsen tak van haar voordeelig beslaan met alle mogelyke enpracti- cabele middelen sorg te dragen en dat kwaad ten eenemaai uyt te roeyen, in Rade van India op den 2*B May dezes jaars nodig geoordcelt is, niet alleen de vorige gepubliceerde placcaten en biljetten by dit nieuwe placcaal te renoveeren, maar ook boven dien nog eenige meerdere restrictien en ampliatien, als so veel meerdere cautelen om aan het in desen bedoelde oog- merk te voldoen, by 't zelve te voegen en dierhalven goed- gevonden en verstaan, allen en een iegelyk te inlerdiceeren, gelyk gedaan werd by desen, niet alleen den handel in araphioen buyten de geene, die van de geprivilegieerde socie- leyt ingekogt is, maar ook den vervoer met 's Comp1 schepen, 't zy Europeescbe of Indiasche, dan wel mindere of particuliere vaarluygen, direct uyt Europa, de directie van Bengaleofvan eenig ander comptoir of plaats van de Compe of van andere, na dese hoofdplaats, dan wel elders, na en besuyden Malacca en binnen de straat Sunda, en op Comp9 territoir of comptoiren der binnen en buyten Westcust, deselve verklarende confisquabel in den eersten graad, saisibel voor een yder, met volkomene vryheyd om, waar deselve binnen voorschreeve, bepaalde

i') Welk billet hitr bedoeld is. he.ell men ntel kunnen uitvinden.

1758. J. MOSSEL. 267

plaatsen of districten ontmoet, aan Ie halen, 't zy te land of op zee, en uyt de schepen en vaartuygen, die zulks geladen mogten hebben, zo hy des inaglig is, te ligten en op te. brengen te deser hoofdplaats of het naastgclegentste comptoir van de Comp6, om aldaar vervolgens geprocedcert te werden tot confiscatie van dese amphioen niet alleen, maar ook de vaartuygen, waar in deselve mogte bevonden werden, op ver- dere poene, dat de geene, die bevonden zal werden zig aan sodanigen particulieren, vuylen morshandel in amphioen door oversending en vervoer, mitsgaders dcszelfs bewaaring, koop en verkoop, vergrepen en schuldig gemaakt, dan wel daar inne op eenigerhande wyze geparticipeert of de hand geleent te hebben, het zy hier, in Bengale of wel elders, op eene van Comp* comptoiren, waar het ook zoude mogen wesen, 't zy te lande of op hare schepen en mindere vaartuygen, zonder eenige conniventie, gratie of dissimulatie, van wat qualiteyt of conditie hy ook zoude mogen wesen, ten exempel van andere, hoven de confiscatie a uso van zyne goederen, aan lyf en leven zal werden gestraft.

En op dat het voorschreeven oogmerk tot weiringe en uytroeyinge van dien schadelyken sluykhandel te beter bereykt en yder een geanimeert werde om dezen verboden handel te eerder te ontdekken en bekent te maken, zo is leffens. niet alleen aan de eene kant verstaan te statueeren, dat, zo wan- neer in eenige schepen of vaartuygen, zo die van Batavia na eenige plaatzen komen te vertrekken, als van elders, 't zy uyt Europa of van eenige buyten quartieren in India, hier ter rheede komen of leggende zyn, eenige particuliere amphioen, buyten die de Goinpe of voorsz. societeyt toebehorende is of van dezelve ingekogt mogt wesen, bevonden en agterhaalt mogte werden, boven deszelfs confiscatie, etc, de schippers, boekhouders, stuurlieden, hoogbootsman, schieman, constabel zeylmaker, bottelier en kuyper of die derselver plaatsen be- dienen of by provisie waarnemen, van en op al zulke bodems, als die de toezigt daar en jegens ten principalen aangaat en nu ook nog nader hooglyk aanbevolen word daar tegen te

268 1758. J. MOSSEL.

vigileeren en by onldekkinge ten eersten aan (e geven, zullen werden gedeporteert en buylen 'sConip' dienst gecasseert en wyders de schuldige daar en boren sodanig aan lyf en leven gestraft, als na bevinding van saken in desen zal geoord eelt werden te behooren; maar ook aau de andere kant goedge- vonden aan den ontdekker, delateur of aanbrenger van parti- culieren amphioen of smokkelhandel in deselve, onder secretesse van deszelfs naam, te beloven, niet alleen de waarde van alle sodanige daar door aangehaalde en geconfisqueerde amphioen, na aftrek der geregtelyke onkosten en verdere detractie, bier onder te melden, maar boven dien een volkomen impuniteyi aan denselven, in zo verre hy zig aan gemelde verboden handel, 't zy door aanbreng, bewaaring, koop of verkoop van particulieren amphioen, mede mogt hebben schuldig gemaakt ; wordende zelfs in dien gevalle aan de aanbrengers bun regt op de verkogte particuliere amphioen, dan wel deszelfs ver* koops prys, gereserveerd gelaten.

Ten welken eynde de flscaals der respect ive buylen comp- toiren, daar de aanhaling geschied, en alhier den advocaat en water fiscaal gelast werden, zig te voegen by den aanhaler en voor hem te procederen tot de voorschreeve confiscatie, daar voor genietende de tiende penning en de armen deser steede de hondertste penning, te defalqueren van de voor- schreeve waarde of het geheele bedragen der aangehaalde amphioen, dewelke aan de societeyt ter deser plaats zal moeten werden overgelaten op de taxatie van dies waarde, na de constitutie van dat sap in proportie van 'sCorop* amphioen, die deselve onlfangt tegen 450 rd1 de kist; tot welke taxatie zullen werden gebruykt de kundigste en bekwaamste subjecten, te weder syden, by de societeyt en den aanhaler, ten gelalle van twee of meer te benoemen, na het goedvinden van den regter; en voor welke getaxeerde prys de societeyt gehouden sal wesen de voorschreeve amphioen aan te nemen en dadelyk in contanten gelde by de leverantie te betalen; weidende mede. by renovatie en ampliatie van 't placcaat van den 16eD April 1751 tegen 'l vervalsen van amphioen. yder een geinter-

1758. i. MOSSEL. 269

diceert en verboden het maken van eenige diergelyke com- positie en 't mengen van de amphioen, zelfs onbepaall, in hoc een geringe quantiteyt het ook zoude mogen wesen, 'tzy ter verkoop of versending, op poene van confiscatie van de ver- menging, compositie of vervalste amphioen voor den aanbrenger, invoegen hier voren, met relatie lot den smokkelhandel iu deselve, gezegt is, mitsgaders banuissement in de ketting daar en boven, na exigentie van zaken.

Terwyl laatstelyk in allen gevalle de respective officieren van justitie, zo de fiscaals, baljuw en landdrost, sabandhaars, gecommitteerde lot en over de zaken van den inlander en commissaris over de prauwvoerders alhier ter sleede, als de fiscaals op de buylen comploiren, ten ernstigsten geordonneerl werden tot ontdekking en tegengang van voorschreeven parti- culiere amphioen of sluykhandel in dezelve het nauwkeurigste reguard (e slaan en desen placcale na haar uylterste vermo- gen, ingevolge desselfs inhoude en intentie, met alle rigieur te executeeren, onder eene recommandatie om, by ontdekle nalatigheyd en verzuym in hunnen pligl tot ontdekking en tegengang van hel kwaad, daar voor zelfs aansprekelyk ge- houden te zullen werden, also het een en andere voor den dienst en hel inlerest der Compe geoordeelt is zodanig te behooren.

Weshalvcn desen ook alom, daar 't behoort, gepubliceert en in de gewoone laaien geaffigeert zal werden, op dat niemant hier van eenige ignoranlie zoude kunnen praetendereir.

9 Junij. Toekenning aan Mr P. Poelman, extra-ordinair lid in den Raad van Justitie te Batavia, van het privilegie voor. vijf jaren om ^alleen, met seclusie van *alle andere, onder 's Comp' jurisdictie alhier, in zyne, •ten dien eynden aangelegde raf/inaarderye te mogen »fabrieeeren candy- of witle-suyher-brooden'.

Vroeger waren die brooden »in dese colonie" niet gemaakt

HO »758. J. MOSSEL.

13 Junij. Last op de builen-kantoren de metalen en ijzeren kanonnen bij het gewigt te berekenen; daarvan cene memorie naar Batavia op te zenden, met opgave van de redenen, *zo wanneer zy eenig merkelyk diffe- rent met de Bataviase pryzen mogten onhoaaren" ; de schuiflangen en de druiven, zoowel die met lood9 als die met ijzer gevuld, te sorleeren en volgens den Bataviaschcn prijs in ie boeken.

Hierbij is gevoegd eene «memorie om de schuyftangen, »enz. te sorleeren en in te boeken".

14 Junij. Bepaling, dal in processen voor den Raad van justitie te Batavia elk accept en elk refuus bij de conclusie moest worden herhaald.

Is verstaan, by forme van ampliatie der nolulaire ordre dato 2 May 1752, althans nader te statueeren, dat de prac- tizyns, welke cenige gedane presentatie, 't zy voor het geheel, dan wel ten deele, voor hunne meesters komen te acceptee- ren, dan wel te refuseeren, insgelyks gehouden en verpligt zyn die acceptalien, dan wel dat refuus, by de conclusie van hel schriftuur, waar by zy dezelve komen te doen, met aanwyzing der articulen, daar van meldende, meede te repe- leeren, op poene, dat, by het contrarie #n dien, op alle zodanige acceptatien off refusen geen reguard zal werden geslagen en dat den procureur, diè zulx verzuymt, telken reyze vervallen zal in de by voorsz. notul, de dato 2 May 1782, op de non repetitie der gedane presentatien gestatueerde boete, die thans, om reden, deesen rade daartoe moveerende, in beyde de gevallen gemodereert en voor het toekomende gesteld word op 10 rd* ten behoeve van deese kamer.

16 Junij. Vernieuwing van hel bepaalde op 28 Mei 1754 nopens facturen en cognoscementen.

Het zenden van »cognoscement factuuren" werd voor den

1758. J. MOSSEL. 27l

vervolge afgeschaft, maar de »copia facluuren der bereeds [naar Batavia] verzondene goederen" moesten »by ecne vol- gende occasie werden overgezonden".

19 Junij. Bepaling, *dat alle civiele zaken, die Ier »rolle van Schepenen gepresenteerl werden, door een »practisein moeten werden opgebragl; dal het voorts »den gedaagde eenlyk gepermilteerl zal zyn persoonlyk »een libel van antwoord in te dienen ; dog dal, ingevalle »mer verder by replicq, duplicq, enz. in geprocedeert •moei werden, den gedaagde als dan gehouden sal •weesen een practisein aan te stellen".

Schepenen beraamden het vorenstaande lot tegengang van •de slordigheyd en abuysen, die in sodanige processe insluy- •pen, waar inne, 't zy den eysscher, dan wel de gedaagde, •in persoon termyn houden, de regts saken lot den uyt- •eynde in dier voegen vervolgen en in staat van wysen •brengen".

In cas van onvermogen zoude men, »sulx versogt wer- kende", pro deo kunnen procodeeren.

Junij. Maatregelen legen den *overmatigm" aanvoer van Chinesche nieuwelingen.

Als hoofd-motief voor die maatregelen voerde de Regering aan, dat »de oude en goede ingeselenen dier natie ten deele •benomen werden de middelen van haar nodig bestaan".

Zij vernieuwde daarom in de eerste plaats de plakaten legen den aanvoer van 29 Mei 1690, 2^i- 1717, 15 Julij 1745, enz.

In de tweede plaats verbood zij voor vijf jaren den aanvoer op straffe van 15 rijksdaalders, voor eiken nieuweling Bte betaalen door de anachodas der jonken of andere vaartuygen, en dat ten hunnen koste weder zullen moeten te rug voeren ;

3tf4 1758. J. MOSSEL.

blyvende aan de jonken tot de manoeuvre derzelve geper- mitteerd, de groote 130 en de middelmatige 110 persoonen te mogen voeren, alles met dien verstande, dat het bepaald gelal manschap alleen zal dienen tot het lossen, laden en bewaaring der jonken en welke, by het retour dier vaar- tuygen, tot één man toe te rug zullen moeten keeren ; voorts dezelve in dier voegen te amplieeren, dat geene anachodas zig zullen hebben te verslouten om van Malacca of eenige andere plaatsen, aan deze zyde van die stad of Johoor gelegen, en alzo min van Tonkin, Cochin China, Siam, Cambodja, Marasser, Banjermassing, Passir, Palembang, dan wel, met één woord, van wat land of plaats in deze gewesten het zoude inoogen wezen, geene uylgezonderd, na deze hoofdstad of Java komende, meer Chineese passagiers te moogen over- voeren als drie of vier persoonen ; eu dal, zo bevonden werd? dal dezen of geenen anachoda, in weerwil en vilipendie dezer ordre, meer dan drie of vier passagiers hier aangebragt heeft, hy zekerlyk incurreeren zal de voorsz. boete van 15 rd'voor yder persoon en die ten zynen koste moeten te rug voeren. En dewyl het zeer praesumtief is, dat veele anachodas, inzonderheid die direct uyt China herwaarts komen, om de voorsz. heylzaame ordre illusoir te maaken, op de hier omstreeks leggende eylanden, buyten het gezigt van deze rheede, eenige van hel door hun aangebragte volk ontschepen, die dan vervolgens met kleyn vaartuyg op een clandestine wyze hier en elders aan de wal werden gezet; zoo is, om ook dat kwaad te weiren, al verder goedgevonden de ministers op Java, zo mede den resident van Cheribon te ordonneren om, ten tyde van het arrivement der jonken uyt China, allerwegens de stranden (e doen bewaaken en alle ontdekt werdende nieuwelingen, die op de voorsz. ongepermitteerde wyze aangevoert zyn, in de ketting geklonken herwaards te zenden, het welke den Drossaart der Bataviase ommelanden en den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlan- der, voor zo verre de jurisdictie van dit ryk zig uylbreid, meede werd aanbevoolen.

1758. J. MOSSEL. $1%

Aan eiken, vau Batavia vertrekkenden anachoda moest een exemplaar van dit stuk, in zijne taal vertaald, worden mede- gegeven.

11 Julij. Magtiging op het Collegie van Schepenen »een *quart maand huyshuur" als belasting te heffen.

Het collegie van Scheepenen dezer sleede, op fundament en ingevolge van het aan deeze tafel geresolveerde op den 16™ Augustus des gepasseerden jaars, by een extract uyt derzelver op den 10eo courant genomen besluyt versoek doende om wederom gequalificeerd te werden tot de heffing van een quart maand huyshuur, mitsgaders, met relatie van dat onder- werp, te mogen weeten, of zodanige huyzen en pedakken, die ten tyde der invordering van dat tribut onbewoond mogten wezen, daar van uytgezonderd zullen zyn; daar by voegende, boe hun gebleèken was, dat zodanige ledige woningen veel tyds kort na de heffing wederom verhuurd wierden bevon- den; zo is na deliberatie, verstaan hun te qualificeeren met de invordering van een quart maand huyshuur tot goedma- king der stads lasten te mogen voortvaaren, zo wel binnen de stad als in de zuyder voorstad en de Chineese campongs; met verdere ordre aan Schepenen meermeid om, ingevalle iemand zig daar toe onwillig of weygerig mogte tonen, als dan zulx by een specificq berigt ter kepnisse van deeze regee- ring te brengen ter nadere dispositie.

29 Augustus. Maatregelen in het belang van Compag- nie's gewigten.

Door den eersten opperkoopman dezes casteels, als een sequele van 't op den 3en February laastleden gearresteerde tot wegneming der irregulariteiten, die men omtrent de gewig- ten, in de respective administratien ter dezer hoofdplaats gevonden werdende, zederd eenigen tyd herwaards bespeurd heeft, by een breed berigt distinctelyk aangetoond wezende,

nUAAT-BOM DEEL VIT. 18

274 1758. J. MOSSEL.

niet alleen wat gewigten in derzelver respective soorten, zoo metaale als yzere, daar gevonden en welke daar tot gebruyk in den diensl nood za kei yk vereischt werden, daar verder byvofegende, dat, na zyne opinie, voel zoude contribueeren om alles op een eenpaarigen voel te doen behandelen, mits- gaders alle confusien in dat arlicul te prevenieren, indien deze regeering geliefde goed te vinden zekere bepaalde soorten van. gewigten in gebruyk te houden en alle de verdere, die hier en daar nog Ie vinden zyn, af te schaffen; zoo is, over dat onderwerp disponerende, voor af goedgevonden en verstaan dien voorstel te amplecteeren, dien volgende van nu af aan geene andere in gebruyk te houden dan de volgende soorten, te weten gewigten van 50, 25, 10, 5, 4, .5, 2, 1, Vj, f/i en */« ponders.

Ten tweeden: uyt een bepaald gelal gesorteerde gewigten vaste stellen te doen formecren, waar van één stel uyt twintig slux zal bestaan, namenllyk: 10 stux van 50 ffi ieder of te zaraen 500 tt'

« » • l'ó » 1m> •»

» 10 » 10

• n ;> » ;i o

n • 4 ° ...-.• 4 p

• » 7> • ?t »

» » 2» 2 »

» » 1 » . 1 »

• ■ V, • V, •

• •  V*  •  V.  • 

•   ■    V.   ■    ..  _7„   -_. 

te samen iiylmakende 5507/8 ponden.

Het halve stel in volgende,!* wyze (ixerendc:

slux van 50 u: ieder, or te samen 200 «:

» n 25 » 25 "

• 10 » 10 •

■ • 5 • \ »

n •• 4 o 4 n

» * 5 » 5 •

1

1753. J. MOSSEL. 275

stux van 2 ft 2 ft

1 » 1

• ■ % ■ % V» •

V* •

/. » • V. »

Ten derden: in consideratie genomen zynde de noodza- kelykheid, dat in ieder administratie, ook op zodanige an- dere plaatsen, daar men ge wig ten employeerd, een zeker bepaald getal daar van gevonden werde, zoo is besloten daar omtrent de volgende schikking vast te stellen, te welen :

Voor de equipagie en 't geen daar onder sorteerd: * onder den baas van Onrust zal mogen wezen een stel of

20 p* van KB07/8 ft ;

op Edam een stel of twintig pa van 5507/3 •

in 't equipage pakhuys twee stel of 40 p** van.. 110l?/4 »

by de» baas smi t op de werf een half stel of 1 2 p* van 250 \f2 »

» * » kuyper een half stel of 12 p8 van. . , 250 i/l •

• •      -    timmerman  een  half  stel  of  12  psvan     250' /2   » 

In 't ambagts quartier: by den baas koperslager 1 stel of 20 p9 van . . . 5507/8 » » kruydmaker 1 » » 20 » » . . . 5507/8 •

• smit  een  half  slel  of  20  p"  van 350 '/j    tt 

« timmerman een half stel of 20 p* van 350' !. * » lootgieter » » » » 20 » » 250 72 » • stads waagmeesler twee stel óf 40 pa van 1 101 3/4 » By de wapenkamer. Overmits in deze administratie niets van belang gewogen werd, zoo zal daar geen gewigt mogen aangehouden werden, devvyl, by een enkeld geval van beno- diglheid, zulx uyt de kleene winkel, dan wel uyt de negotie pakbuyzen kan werden bekomen. In de medicinale winkel :

1 stel van 40 p*, of te zamen 8B07/g ft.

In de arthillerye:

l stel van 20 p-, of te zamen 5507/8 ft.

In de paarde stal. In deze administratie zal hel gewigt

276 1758. J. MOSSEL.

insgelykx werden geëxcuseerd, dewyl zulx, in cas van nood- zakelykheid, uyt het yzer-magazyn geleend kan werden.

In 't graan magazyn: 2 stel of 40 p«, te zamen tot .. 11013/4 «

In 't provisie magazyn: 2 stel of 40 p8, te zamen tot 1101s/4 «

In 't yzer magazyn: %

2 stel of 40 p8, te zamen tot 11013/4 «

In de west-zydse pakbuyzen:

3 stel of 60 p§, te zamen tot 161525/8 8

In de Water poort:

2 stel of 40 p», of te zamen tot 11013/4 fe

Zullende de administrateurs van de laatslgemelde pakbuyzen spetiaal werden aangekondigd, dat onder de voorsz. twee stellen alleen verslaan werden zodanige gewigten, die ten dienste van hunne pakhuyzen geemployeerd, mitsgaders twee maaien in ft jaar ter eyk gebragt zullen werden, ea dus gesepareerd of ongemengd zullen dienen te blyven van die gewigten, welke ter verzending naar de buyten comptoiren of verstrekking voor andere gedestineerd zyn, waar van een apart boek zal werden gehouden, zonder dat zy van zulke gewigten ander gebruyk zullen mogen maken. In 't kleeden pakhuys:

1 stel of 20 p% te zamen van. .... B507/8 ®.

In de kleene winkel:

1 stel of 20 p8, te zamen van 5807/8 ft.

In 't suyker pakhuys:

2 stel of 40 p8, te zamen van 1 1013/4 ff.

In de pakhuyzen op Onrust en Edam:

3 stel of 60 p\ of te zamen van 16S2*/, S.

Waar van de administrateurs gehouden zullen wezen om

voor ieder stux gewigt van 50 ffi, die de scheeps overheden, welke koper en thin laden, gewoon zyn verzegeld mede te nemen, uyt de Waterpoort tweemaal 's jaars andere te ontfangen. Ten vierden: is len dezen subjecte, by wege van renovatie der vorige ordres, nog goedgevonden ie ordonneeren, dat voor-

1758. J. MOSSEL. 277

taan in 'sComp9 pakhuyzen geene andere dan kopere of metale gewigten zullen mogen werden geêmployeerd ; en dat bygevolge alle yzere en loode, zo mede de metaale, die met yzere ringen of loot effen gesteld zyn, voor altoos afgeschaft zullen blyven; dat daar benevens alle administrateurs, na dat zy derwegens gewaarschouwd zyn, verpligt zullen wezen tweemaal in 't jaar, te weten : onder ultimo February en ultimo Augustus, haare gewigten te bezorgen in de pakhuy- zen bezyden de Waterpoort, om daar op nieuw geêykt te werden.

En op dat in dezen na vereysch aan de intentie voldaan mooge werden, zoo is nog gearresteerd, door de nalatige of die deeze ordre niet geobserveerd, dan wel andere als goede, geykle, kopere of metaale gewigten gebruykt zullen hebben, te mulcteren in een boete van twee maanden hunner win- nende gage, te verbeuren ten behoeve van den Baljuw dezer sleede; waar onder egter niet begreepen zal wezen de appli- catie van eene condigne straffe, die de plegers van bedrog of falsiteit subject blyven.

5 September. Toekenning van huishuur-indemniteit aan de Opper-kooplieden des kasteels Batavia.

Geconsidereerd zynde, niet alleen, dat de gedestineerde woo- oingen voor de opperkooplieden des, ca steels door ouderdom onbewoonbaar geworden en zy overzulx genootzaakt zyn zig van 'andere huyzen te voorzien, maar boven dien, dat die bedien- dens, uyt hoofde van hun gewigtig en niet minder lastig ampt, eene byzondere reflexie meriteeren, is beslooten, van nu af aan de opperkooplieden des casteels, zoo lange zy dat ampt bekleeden, 25 rd* 'smaands huyshuur toe te leggen.

5 September. Regeling, van het tractement van *ledig dopende9 Boekhouders en Adsistenlen.

Het opperhoofd van 't generale soldy comptoir verzoek doende.

278 175?. J. MOSSEL.

dat het deze regeering behagen inogle hem met nadere onlre te munieren, hoedanig hy zig zal hebben te gedragen omtrent het valideren der gage aan boekhouders en adsislenten, die geen actuelen dienst doen en die hein dervvegens by continua- tie lastig kwamen te vallen ; zoo is goedgevonden en verslaan? het dezen aangaan Je op den 16en Augustus des «repasseerden jaars geresolveerde indiervoegen te interpreteren, dat zodanige boekhouders eu assistenten gagie zullen winnen, die alleen ledig tóopen, om dal zy op geene derschryl coniploiren geêni- ployeerd kunnen werden, maar geenzinls de zulke, die, geplaatst kunnende werden, egler ongenegen zyn om dienst te doen en zig agterlyk houden.

-£- September. Uitschrijving van een plcgligen Jank- eti bede-dag wegens het aanstaande vertrek eener retour- vloot.

21 September. Bepaling, dat hel kostende der kopijen van processtukken, ten behoeve van de Hoeren Majores gemaakt, gebragt mogten worden onder de kosten en misen van de justitie.

De Raad van justitie te Batavia besliste daaromtrent het navolgende :

Door den secretaris deeses raeds, Jacob van der Heyden, in consideratie gegeven zynde, hoe dal by de introductie van het reglement van menage te decser hoofdplaatze in den gepas'seer- den jare 1757 bel getal der clerequen ter secretarye van deesen rade, die door de Compe bekostigd werden, van 25 eensklaps op 10 gereduceerd en vermindert is geworden, en dat dierhalven door hem, secretaris, en den geswooren elercq aan eenige, sederd die tyd, om het werk behoorlyk effen Ie houden, by hen lieden voor eygene reekening particulier in dienst genomen pennislen een considerabel monland van lus- se hen de 80 eu 90 rd* maandelyks heeft moeien werden g'expen- deert, met instanüg versoek leflens, dat tot compensatie, zo

1758. J MOSSEL. 279

veel doenlyk, van die zwaar druckende lastpost, op de declaratien van gerejjlelyke oncoslen in alle crimineele zaken voortaan len voordeele der secretarye mede gcbragt mogten werden de copy gelden der lol speculatie van de heeren Majores sleeds dubbeld, ja, by het verongelukken van scheepen, soratyds wel drie voudig na 't vaderland overgaan moetende proces papieren ; is verslaan in dal versoek Ie condessendeeren en dengeswoo- ren clercq mits dien eens voor al te qualiflceeren om, by het opmaken van geregtelyke kosten in crimineele zaken, de respeclive declaratien met de voorsz., onder de misen van justitie ahsolut meede sorteerende copy gelden na deesen sleeds te mogen belasten.

25 September. Last op de buiten-kantoren jaarlijks eene vslaalreekeninif' van elk kantoor naar Batavia over te zenden.

Deze oude last mogten de dienaren niet overtreden, »len • ware zy genegen mogten weezen over hunne nalatigheyd na •verdiensten gecorrigeert te werden".

26 September. Regeling der bewapening van Compag- nie's schepen.

Door den heere Gouverneur Generaal vertoond zynde de noodzakelykheid om, ten aanzien der monture der schepen, eenige verandering te maken; zoo is, na deliberatie over dat onderwerp, goedgevonden en verstaan zig met de ten dezen gedaane propositie te conformeeren en dus van nu af aan in de constabels kamer van de respective schepen, zoo wel die hier in 't land vaaren, als die naar Europa gezonden werden, geenc canons te plaatsen, uademaal de zelve niet alleen zel- den gebruykt kunnen werden, maar boven dien by employ droevige gevolgen kunnen veroorzaken, als te na by de kruyt- kamer zynde; gevolgelyk op de schepen van de charter van 130 voel de Iwce stukken van 12 ponden bals te excusceren

280 1758. J. MOSSEL.

en daar en tegen die van 8 ponden met twee slux te vermeer- deren, om dus de egualiteit der calibers, tot preventie van confusie in cas van gevegl, beyde ten reguarde van het scherp en gereedschappen, regulierder te doen zyn, zo dal voortaan de monture van een schip van 180 voet zal bestaan in: 24 stukken van 8 pond bals,

8 » » 4 •

10 » 1 •

Op een schip van 140 voet, in: 22 stukken van 6 pond bals,

6 » » 5 » »

8 » » 1 » »

Op een schip van 120 a 125 voet, in: 20 stukken van 6 pond bals,

4 » » 3 » »

6 » »• 1 » »

mitsgaders, in conformiteit van de voorsz. schikking, mede te reguleren en te bepalen de quantiteit buskruyt, scherp, papier en 't geen verder tot de monture der schepen vereyscht werd, zullende by de naaste gelegentheid van deze dispositie de nodige kennis gegeven werden aan de heeren Meesters, gepaard met een eerbiedig verzoek, dat de zelve deze nieuwe schikking gelieven te aggreéren en dat de door haar Edele Hoog Agtbare naar deeze landen gezonden werdende schepen indiervoegen van monture voorzien mogen werden, uademaal deze re- geering volkomen van sentiment is, dat', .deze methode secuurder zynde, ook met de proportie der scheepen beter o vereen stemd.

28 September. Verlenging van den termijn der borg- stelling door Compagnie' s dienaren van 3 tot A jaren.

Zie bij 2 September 1755.

Heeren XVIIneD hadden hiertoe last gegeven bij hunne mis- sive van 29 October 1757. Van dit besluit werd kennis gegeven aan »de ministers op

1758. J. MOSSEL. 281

«alle zodanige buyten-comptoiren, daar zulx van applicatie" kon zijn.

28 September. Voorschrift nopens cischen.

Comform bet welbehagen der beeren Meesters, is goedge- vonden en verstaan circulair te ordonneeren, dat de respective minisiers op de buyten comptoiren, van de eysschen spreekende, tot voorkoming van verwarring, voortaan de dagteekemng van den eyscli, in sleede van het jaar, waar op de voldoening gecalculeerd is, zullen gebruyken en bekend stellen; by voor- beeld, wanneer van den laatsten Patriasen eysch gesproken werd, welke in den jaare 1756 naar Indien gezonden is, die petitie te designeeren met de woorden: op den eysch van 14 October 1756, in plaals van voor den jaare 1758, waar op de voldoening van dien eysch moet volgen; met deeze byvoe- ging, van : Patriase of Balaviase.

2 October. Bepaling, dat van Compagnies forten en schepen telkens slechts eenmaal gesalueerd mogt worden.

Op »een ridicule wyze" waren vreemdelingen voorgegaan met een salut te herhalen, welk voorbeeld men van Compag- nie^ zijde gevolgd had.

Deze bepaling «heet eene interpretatie van bet bepaalde op 6 October 1750.

-^- October. Regeling der waarde van zilveren ropijen.

Door den heere Gouverneur Generaal propositie gedaan zynde om een middel te beramen tot wegneming der irregulariteiten, die omtrent den cours der menigerley soort van ropyen van differente stempels, beyde, in deze colonie als op andere plaat- sen, onder 'sComp1 jurisdictie gelegen, bespeurd werden; zo is, na deliberatie, goedgevonden en verstaan te statueren, dat, zoo als bevorens, voor dertig stuyvers gangbaar zullen blyven

282 1758. J. MOSSEL.

de zilvere derhams Java, iti de wandeling Ralaviase ropyen genaamd, de Souratse dito en de bereeds \sComp8 wegen met een apart stempellje gedislingueerde Persiaanse ropyen. van welke methode egter geen verder grbruyk gemaakt, maar alles, wat men van die munt zal komen te on I fangen, naar Bengale gezonden zal werden; lerwyl alle de overige ropyen, waar gemunt of van wat stempel, gangbaar werden verklaard tegen zeven en twintig sluyvers, 't geen lot een byzonder soulaas van de gemeente zal gedyen, devvyl de laatst gemelde ropyen, schoon wezenllyk met de Souratse, door verval van lyden, in alloy en gewjgt gelykstandig zynde, tol nog toe geene l>epaalde waarde hebben gehad en waar van baatzugüge men- schen, tot nadeel van andere, gebruyk hebben welen te maken door dezelve niet dan lot. een lagen prys, zelfs van vier en twintig stuyvers, te ontfangen.

2 Oclober. Aanstelling van twee sous-lieulenants bij de lijfwacht van den Gouverneur-Generaal

Zie bij 8 November 17154. — De reden voor deze incon- sequentie blijkt niet.

3 October. Maatregel in hel belang van de zindelijkheid aan boord van Compagnies schepen.

Op dat voortaan, in conformiteit der geëerde intentie van de heeren Meesters, de scheeps overheden mojr en werden opgewekt om hunne onderhebbende bodems, t«»t voorkoming van zieklens en sterfte, behoorlyk te zuyveren, waar omtrent men reden heeft het meerder gedeelte van nalatigheid ie suspicieien; zoo is verstaan te ordonneeren, dat de commandeur en npper-equipa- gemeesler van ider schip, by hun arrivement te dezer rheede, aan den hcere Gouverneur Generaal dien aangaande een berigt zal overgeven, om daar uyt te kunnen zien, of door bun aan de ordres ten dezen reguarde behoorlyk voldaan is.

1758 J. f/OSSEL. 283

10 Octoher. Voorschrift nopens verstrekkingen.

Is goedgevonden circulair te ordonneeren, dat voortaan alle verstrekkingen, waar voor de genieiers op reekening van sol- dyeit, bet zy goede maanden als anderzints, worden gedebi- teerd, zoo mede alle belastingen, niet moeten werden gesteld op de onkostreecquening der schepen, hoedanig op veele huyten comptoiren gantsch verkeerdelyk te werk werd gegaan, maar apart of op eene andere zyde van dal zelfde schriftuur, om dusdoende afgezondert te blyven van bet verstrekte aan ider schip, dat alleen tot de onkostreecquening behoord, die ook afzon der lyk zal moeten werden afgesloten, tol preventie van confusie.

10 October. Uitlooving eener premie van 300 rijksdaaU ders op hel aanwijzen of uitleveren aan de justitie van zekeren Europescfien sergeant, die een Javaan had vermoord.

Die uillooving geschiedde »lot maintien der justitie". De naam van den aanbrenger zoude, des verlangd, «gesecre- ■teerd" blijven.

21 November. Toekenning van eenjaarl ijksch »douceur" aan den Baas van het eiland Onrust.

Zulks bestond uil 4 stukken tafelgoed en 100 stukken porcelein.

Hij had, evenals zijne voorgangers, dat douccur tot Augustus 175? genoten, wanneer hem zulks was afgenomen.

Voorts nog in aanmerking gekomen zynde de notoire onbillyk- heid, die gevonden werd in de tol dus verre geusiteerde gewoonte, dat de administrateurs van 't graan magazyn het douccur genieten van 100 ft per coyang van alle de ryst, die by noodzakelyk- heid opgeschuurd werd in de pakhuyzen ten eylande Onrust en Edam en door de opzienders van die plaatsen by kleene

284 1758. J. MOSSEL.

parthyen weder werden uytgeraeten, zonder daar voor de minste belooning te krygen; zoo is goedgevonden en verstaan, die oneygentlykheid abolerende, voortaan die honderd ponden te doen genieten door den baas ten eylande Onrust en den opzien- der van Edam, te weten, yder van 't geen ontvangen en weder afschepen zal.

28 November. Bepaling, dat van *afgelegde" Compag- . nie's schepen alleen de romp, »dan wel het bloote hoV' op publieke vendulie verkocht mogt worden.

Zulks geschiedde »tot vermyding van disputen met de •kopers*'.

5 December. Voorschrift nopens «ongeletterde en onge- nummerde" praauwcn.

De regering vond goed «te statueren. dat voortaan alle ongeletterde, zoomede ongenummerde praauwen en diergelyke vaartuygeu, ter zee varende, zoo mede de geletterde, by aldien dezelve handel komen te dryven op de rheede of aan de scheepen en vaarluygen, dadelyk, zonder forme van proces, de lading alleen uytgezonderd, geconfisqueerd zullen werden ten behoeve van den pagter van den handel aan de schepen, onder deze mits nogthans, dat hy zig in staat bevinde met valable bewyzen te kunnen demonstreeren, dat de gesaiseerde vaartuygen de ordre getransgresseerd hebben".

5 December. Toekenning aan den Visitateur-generaal en aan den Boekhouder-generaal van een jaarlij ksch *dou- *ceur' voor het nazien der boeken van de Bank en Bank van leening.

Ieder hunner kreeg daarvoor 100 ducatons, te betalen »uyt •de inkomsten van de Bank9'.

1758. J. MOSSEL. 285

Het nazien was een » extra-ordinaire dienst, waar toe veel •moeyte en tyd moest werden besteed'*.

12 December. Voorschrift nopens de verantwoording van geweren.

Is verstaan te statueeren en dienvolgende de scbeeps over- heden respective te gelasten, aan den baas van 'sComp" wapenkamer alhier een quitantie te geven wegens den ont- fangst aan boord van zodanige gewei ren , welke aan de militairen, die op hunne bodems bescheiden zyn, dan wel daar mede na elders overvaaren, ter hand werden gesteld; dat wyders de voorsz. overheden, by het ligten van militairen op deze of geene buyten comptoiren, van 't hoofd der militie aldaar, dan wel het opperhoofd van zodanigen plaats, zullen hebben te eysschen een quitantie, concerneerende den ont- fangst van gemelde geweiren, mitsgaders dezelve by hun retour ter dezer hoofdplaatse ter hand te stellen aan den voornoemde baas van de wapenkamer, ten bewyze dat de geweiren door hun na vereysch verantwoord zyn.

15 December. Opdragt van het toezigt op stuurmans- gereedschappen op den Baas-kaartenmaker.

Gezien wezende, hoe de heeren Meesters absolut begeren, dat de ordres om de scheepen van stuurmans gereedschap- pen en zeekaarten te voorzien zonder afwyking zullen werden geobtempereerd; zoo is, om daar aan na vereysch te voldoen, goedgevonden den baas kaartemaker te ordonneeren om, voor het vertrek der retourscbeepen, zig op ider van dezelve ie begeven, ten eynde aldaar de stuurmans gereedschappen en zeekaarten te examineeren, mitsgaders, na het exempel fan den majoor der arthillerye en den baas van de wapen- kamer in opzigte van de ammunitie van oorlog, enz., op de retourscheepen gepractiseerd werd, by een berigt op te geven, welke gereedschappen, enz., ter verantwoording van de scheeps overheden, door hem aan boord gevonden zyn

*286 1758. J. MOSSEL.

en welke dezelve nodig hebben, om, des geraden oordeelende, de benodigde Ie kunnen laten verstrekken ; maar by bevinding van een notoir gebrek aan gereedschappen en kaarten, daar van aan den heere Gouverneur Generaal kennisse te geven, zoo mede de scheeps overheden van een declaratoir (e voorzien om zig in Nederland Ie kunnen verantwoorden, alles op een boete van drie maanden gage.

• 15 December. Bepalingen nopens de bciüapening van retour-schepen.

Op de propoistie vnn den heere Gouverneur Generaal getre- den zyndè om het nodige Ie beramen op deze en geene poinctcn, gevonden werdende in de gevetiereerde missive tier lieeren Meesiers van den I8cn April dezes jaars, mitsgaders aanvnnkclyk geremarqueerd vrezende, niet alleen, dat haar Edele Hoog Agtbare, nyt consideratie van den gesloten vreede met de Algcrynen, goedgevonden hebben de monture der naar deze gewesten gaande schepen weder op den vorigen voet te brengen, maar ook dat het derzelver welbehagen is, men zig hier omtrent de monture en bemanning der re tourschepen daar mede na zal schikken; zoo is, na resumtie der van dat onderwerp sprekende resolutien, goedgevonden en verstaan ten dien subjecte deze verandering te maken, dat voortaan de repatrierende schepen in volgender wyze van ammunitie van oorlog zullen werden voorzien, als:

Een schip van 150 voeten: met 22 stukken van 8 ponden bals,

i» (y » n 4 n •

» 6 » » 1 H 0

Een schip van 140 voeten: met 20 stukken van 6 ponden bals,

n 4 » * O ** *

» 4 » n ] n n

Een schip van 120 a 125 voeten: met 18 stukken van 6 ponden bals,

1753. J, MOSSEL. 287

met 2 stukken van 3 ponden bals,

■ 4 * » 1 * *

n;i welke bepaling mede zal werden verstrekt liet daar toe benodigde buskruyd, scherp, papier en wat verder tot het tre^cliut vereyscht werd.

19 December- Maatregelen nopens de levering van suiker aan de Compagnie.

Door den heere Gouverneur Generaal discours geformeerd zynde over de aanstaande leverantie van poeder zuyker in deze rolonie, mitsgaders ten dien opzigte vertoond wezende, dat de (]ompe voor de verzending 'sjnars meer dan honderd maal lionderd duyzend ponden benodigd was, welke quanliteit zyn Edelheid egter grotelyx twyflelde, dat door de gezamenllyke suykennolens alhier zoude kunnen werd&i gefourneerd» alzoo veele derzelver door de gemaakte bepaling op 30 April 1756 zeer in het verval waren geraakt en dus daar toe niets noe- nienswaardigs zoude kunnen contribueren ; en dal hy om die reden van sentiment was, het thans met 'sComp9 interest overeenstemde de jongste methode, volgens welke de leverantie lot dus verre by wege van repartitie is geschied, te abandon- neeren, mitsgaders de leverantie in een onbepaalde quanliteit, voor ider een als voor dezen open te zetten, waar door, zonder de inaaLschappye te benadeelen, de zuyker leveranliers opeen kragldailige wyze zouden werden gesouteneerd en teffens geani- meerd de hand aan hunne molens te houden en voor een verval zorge te ilragen; het welke zyn Edelheid te nodiger oordeelde, als 'er niet alleen dezen jare nog weynig apparentie was 't beno- digde aun handen te krygen, als men eens nagaat, om maar van 'tlaasle jaar te spreeken, dat 'er van December tol July maar ingekomen zyn 900000 «, dat 'er nu maar 2500000 ® in de pakbuyzen berusten, daar 'er in December anno passato een voorraad was van 8000000 1É en egter de pakhuyzen dat jaar Mig geraakt zyn, mitsgaders in April afgescheept is:

488 1758. J. MOSSEL.

800000 «, in May 200000 • » Juoy 3200000 » »

July 2600000 » sonder dat er dit jaar extra-ordinaire bezen- dingen gedaan zyn, makende te samen 5800000 ft, en dus 2400000 ft meer, als 'er apparent. in voorraad wezen zal, ten blyke, dat 't verval al groter is, als den dienst van de Compe, geswegen van het welwezen der colonie (dat 't eerste mede insluyt), komt toe te laten, lerwyl de bepaling en het daar door overblyven van zuyker op de moolens, die 't meeste maalde, een deur opend tot monopolie, gelyk dat mede aangetoond werd by resolutien van den 10eo October 1710 en latere; waar over in 't breede gediscoureerd en de gedaane propositie in omvrage gelegd zynde, zoo hebben zig alle de heeren leden met den voorstel van meermelte zyn Edelheid volkomen geconformeerd. Terwyl met betrekking tot de bovenstaande materie omtrent de leverantie van het voorsz. product, te weten, voor zoo verre de leverantie van suyker door de op Java,. Cheribon en Bantam gevonden werdende gepermitteerde molens, goedgevonden is nog geene verandering te maken in het dien aangaande geresolveerde, mitsgaders dienvolgende van de agt molens op Java wederom te accepteren vier honderd picols ider, van de vyf op Cheribon elk drie honderd, mitsgaders van de vier óp Bantam een gelyk getal picols.

19 December. Verpachting van de ^generale en gemeene" inkomsten van het koningrijk Jakatra.

De eenige wijziging, welke ditmaal in de pacht-voorwaarden werd gemaakt, was de volgende: Aangaande de pagt van den handel aan de schepen: dat het voortaan niemant der ingezetenen dezer colonie vry zal staan andere vaartuygcn over zee na hunne landeryen, suykermólens, enz., te zenden om de producten van daar af te halen, dan die door Schepenen dezer stede met een letter van het nlphabcth getekend en dus buylen de pagt der sche-

\1bB. J. MOSSEL. 289

pen-handel zyn, alzo verstaan is, dat alle praauwen en dier- gelyke - ter zee varende vaartuygcn, die bevonden werden ongeletterd of ongenummerd te zyn, zullen geconfisqueert •werden; zo mede dat de geletterde vaarlnygen, by aldien dezelve betrapt werden op het dryven van handel aan de sche- pen of vaartuygen ter reede, de facto en zonder forme van proces aangehaald en geconfisqueerd zullen werden, alles ten voonleele van den pagter van den handel aan de schepen, waar onder egter de lading van dezelve niet begrepen zal wezen ; onder deze spetiaale conditie, dat den gemelden pagter zig in staal bevinde de overtreding dezer ordre na vereysch te kun- nen bewyzen.

29 December. Belasting op fidei-commissen.

Gesproken zynde, of het niet nodig zoude wezen om voor den aanstaande, by wege van ampliatie van het placcaat, door deze regeering gearresteerd en gedagtekend op den |8^^ 1757, aangaande zodanige vaste goederen, die met den fidei-comraissairen band beswaard zyn, eenen vasten voet te beramen, wat de heer van den lande wegens geregtigheid zal genieten van de zulke, die op een spetiaal daar toe aan deze vergadering gedaan werdende verzoek van den publicquen ver- Loop uytgezonderd zullen mogen blyven, waar van zederd eenigen tyd herwaards eenigc exempelen geëxteerd zyn; zoo is goedgevonden en verstaan ten dien opzigte by dezen te sla- lueren, dat van nu af aan om de thien jaaren den veertigsten penning, gereekend na dies getaxeerde waardye, dan wel2f/a pcrc0 aan den secretaris van Schepewn ter dezer hoofdplaalse zal werden betaald van alle landeryen of vaste goederen, die, mei den Gdei-commissairen band beswaard, van den verkoop werden geëximeerd. '

29 December. Verbod legen het vervoeren van geweren.

Op dat voortaan den vervoer van geweiren in deze zeeën, w veel raogelyk, mooge werden te keer gegaan, zoo is gere-

HAIAAT-IOEI DSSL TH. 19

£00 1758. J. MOSSEL.

solveerd beyde de sabandhaars serieuslyk te interdioeren om eenige geweiren op de ,passen van vertrekkende schepen of vaartuygen bekend te stetlen, zonder daar toe alvoorens speliaale permissie en consent van den heere Gouverneur Gene-^ raal verkregen te hebben; onder welke geweiren egler niel begrepen zullen zyn de zodanige, die tot de defensie van't schip of vaartuyg, waar voor Ae pas gevraagd werd, baarblykelyk nootzakelyk vereyschl werden.

30 December. Tegemoetkoming aan de Preanger-boven- ianden,

By resumtie van een door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander gepresenteerd berigt, concerneerende het succes van den inzaam der 'bovenlandse producten gedu- rende het thans ten eynde geloopene jaar, gebleken wezeode, dat, gelyk men zulx voor lange heeft te gemoct gezien, die culture sober geslaagd is, waar van de middelyke oorzaak te aUrtbueeren zy aan de calamiteiten, waar mede het den Hemel behaagd heeft die schoone en vrugtbare landen, inzonderheid de Atetrieten Tjanjoer, fiuytenzorg, Bandong en Crawang, zederil een redes van maanden te deerlyk te bezoeken, zodanig dat deaelve door eene grasseerende sterfte onder de menschen, die men door geene middelen heeft kunnen étuyten, voor een groot gedeelte gedepeupleerd zyn geworden, 't geen eene zeer nadelige infkieritie op de collectie van de peper, de indigo, het catoene gaaren en wes meer gehad heeft, gelyk zulx hier kortelyk werd genoteerd, te weten: in 1787 is fer uyt de bovenlanden ontfangen 96650 ft peper,

» 1758 niet meer dan 5554272 ■ »

dus thans minder 61 507 7* ft peper;

hl 1757 16 ?er ingezameld 9736 ft indigo ,

• 17&8 niet meer dan 5781 » »

overzulx nu minder 5955 ft indigo;

in Ï757 is 'er geleverd 25380 ft catoene garen,

» 1758 niet meer dan Ö726V5 • » •

gevolgelyk manier Ï5tt»57, ft «atome garen ;

1758—1750. J. MOSSEL. 201

in 1757 is 'er geprocureerd 74750 ft curcuuoa ,

• 1758 niet meer dan ^&962B • _•

dienvolgende minder 15128 ft curcuma ;

ip 1787 was de kofly leverantie groot. . 2618342 ft boonen ,

■ 1758 slegts een quantiteit van 2002850 » »

dus nu minder 612492 ft boonen;

in 1757 heeft men ingezameld 29481 bossen pady,

• 1758 bestaat die leverantie in 20440 ><

mits dien nu minder 9041 bossen pady.

Aan alle het welke voorsz. staat ea dat eene onaangeoaarae periode uylmaakt betreffende den tegenwoordigen staat dezer colonie, verstaan wierd de heeren Meesters by de naast afgaande missive de schuldige kennis te geven, terwyl met relatie tot de gebrekkige pady leverantie nog goedgevonden is zulx, om de gemelde redenen en de kennelyke slegte tydsomstandig- heden, zoo verre in te schikken, dat alleen eene boete van thien rds per tjayang of 4000 ponden zal betaald werden, voor het geene zommige landen minder als de helft van haar contingent geleverd hebben.

'Iri^^i - Vernieuwing van het bepaalde op 50 December 1710 nopens proces-stukken, van builen-kanloren naar Batavia op te zenden.

Het niet naleven dier bepaling had o. a. ten gevolge, dat meermalen gevangenen »jaar en dag" iti de boeijen moesten opgesloten blijven, alvorens beregt te kunnen worden.

Tot elucidatie <en narigt der onkundige" voegde (JeRegeripg aan het vroeger behaalde toe, »dat wy door 't woord originele m exIrisHordiuaire, criminele processen verslaan de door 4e fiscaals eygenhandig getekende eysschen, zo mede de geaulfcea- fceante aflschrifteq van de attestatie!}, depositie?, 4eclarat9ir?n, confessien of examinatieji $p yvmmer, die de #aapi yw

592 1759. J. MOSSEL.

grossen dragen en waar agter het recollement van dat zelfde stuk geschreven slaat, eygenhandig getekend zynde door den deposant of delinquant, de gecommitteerde leden van justitie en den beamptschryver; terwyl daar en tegen de eygen- handig getekende attestatien, depositien, declaraloiren, enz.. gelyk in alle andere gevallen, nevens de geauthentiseerde affschriften van de verdere tot het proces gehoorende stukken, ten prothocolle kunnen blyven berusten; maar in ordinaire criminele, zo wel als in alle ei vil e processen, moeten de daar in gediend hebbende en eygenhandig getekende schiïfluuren, zo van eysch als antwoord, item replicq, duplicq, reproches en salvatien, de registers zelfs niet uytgezooderd, inzelvervoe- gen, als I>oven gezegt is, herwaards gezonden werden".

6 Februari). Bepaling, dat »by den afscheep van goe- »deren te deser rheede, op yder losvaartuyg twee •gezaghebbers" moesten worden geplaatst.

Zulks geschiedde ter voorkoming van diefstal.

Een dier «gezaghebbers" moest in het losvaartuyg blijven, »terwyl den anderen of den sarang of den quartiermeester »het losbrieije in het pakhuys naast de Waterpoort komt »te brengen".

23 Februari). Toekenning aan het Collegie van Sche- penen van Vi üer inkomsten uit de belasting op rijtuigen, paarden, enz.

Dat geld moest aangewend worden tot het onderhouden en reinigen der wegen en straten te Batavia, waartoe de vroeger voor dat doel bestemde gelden bleken onvoldoende te zijn.

Heemraden inden de bedoelde belasting en behielden voor hunne administratie de overschietende */4.

1759. J. MOSSEL. 493

25 Februarij. Aanstelling van een Luwden administra- teur bij het *klcden pakhuys" te Batavia.

De administratie van dit magazijn was »van te veel omslag" geworden, »dan (Jat dezelve door één bediende by continuatie •zoude kunnen werden waargenomen".

•De verandwoording, zo wel als de inkomsten" van de beide administrateuren werden in dier voege geregeld, dat »den eersten voor twee derde en den anderen voor een derde •daarin zoude participeeren".

23 Februarij. Last aan de inlandscjie soldaten, die aan maandgeld 3 rijksdaalders en voor kostgeld 3/4 rijksdaal- der genoten, zoomede aan allen, die in Compagnie' 's dienst aangenomen waren en hunne soldij in rijksdaalders ont- vingen, de rijksdaalders aan te rekenen tegen ƒ2:8: — .

De vroegere reductie tot ligt geld mogt ten hunnen aanzien niet meer plaats hebben.

Deze maatregel werd genomen tot tegengang van »erro- •neuse, zo geen frauduleuse behandelingen omtrent degagien •der inlandsche militairen".

23 Februarij. Bepaling van den inhoud van leggers en amen.

Met wijziging van het bepaalde op 20 Augustus 1753 stelde de Regering vast, dal moesten inhouden:

een legger 388 kannen,

een halve dito 194 »

een aam 97 »

een halve dito 48!/a

6 Haart. Voorschrift nopens het openen en sluiten van de Vtrechtsche poort te Batavia.

Gesproken weezende over de inconvenientien, die de bewoon-

2é4 1759. J. MOSSEL.

ders van de tfioynen en landen, aan dé west zydé der stad gelegen, werd toegebragt door het vitfegtydig sluyten der Utrechtse poort des avonds, en daar benevens in aanmerking genomen wezende, dart men hier tbans in eeöe diepe rust en vréede levende, mitsgaders buyten alle bedugüng gesteld is om van buyten vyandelyk overvallen te tf erden, 't geene meer dan eens het motief is geweest, waar om men voormaals raad- saslm beeft geoordeeld de poorten met* het vallen vati den avond te doen sluyten; zo is als rm goedgevonden en verstaan, tot commoditeyd der ingezetenen, de voorsz. Utrechtse poort voor- taan niet vroeger te doen sluyten dan de Nieuw- en Rotter- dammer-poorten; dan, deWyl Heemraden aan de broggen en weegen van die zyde vele hosten Ie dragen hebben, zal van Jder ryfuyg, 't geen des avonds na halfzeven uuren, zynde hel uur, waar op de Voorsz. poort tot nu toe gesloten plag te werden, de bruggen passeerd, van wat zoorlof naam 't zelve ook zoude mogen wezen, 't zy het ledig is ol dat er iemand ioatii, telken reyse moeten betaald werden een nieuwen schel- ling, door een passagier te paard een nieuw dubbeltje en door eefl toetgangef een duyt, welke impositie door Heemraden der Bataviasehe ommelanden, tot soulaas tan derzelver lasten, publicq zal werden verpagt.

6 Maart. Bekendmaking, dat de Regering *ih 't geheel »geen uytstaande schulden onder d'Europesenöf'sComp' ^dienaren" wilde hebben.

Wat dezen van de Compagnie kochten, moesten zij vóór Je levering betalen.

9 Maart. Magliging op den pachter van de tn- en uit- gaande regten te Batavia lijnwaden in zekere gevallen te terzegelen.

Den pagler van de inkomende en uytgaande regten onder anderen hy röquest vertoond hebbende de fraudes, die deseen

175$. J. MOSSEL. 595

gtne tol zyn prejuditie plegen omtrend de aMgebrtgt wer- dende particuliere lywaten, met verzoek, dat daar omtrend de nodige voorziening megt werden gedaan; zo is goedgevonden en verstaan, in die billyke instantie van den suppliant toee» deseendeeren, mitsgaders dienvetgende hem te permitteren om de lywaflt packen, na dat dezelve uyt bet pakhuys werden gelargeert, door zyrte bediendens Ie laten verzegulen, eer die volumes de brug binnen bet Gasteel passeoren, by aidien hy zig met de eygenaars dier paoken omtrend de hem, daar va» compettereitd* regten bevorens niet kan verslaan.

9 Maart. Vaststelling van de hoeveelheid buskruit, welke jaarlijks op de buiten-kantoren verschoten, enz. tnogt worden.

•Allerwegens" maakte men van buskruit »zulk een gro(en •groot mishruyk, dat men daardoor buylen staat werd gesteld •de successive van de voors. comptoiren ontvangen werdende •eysschen van buskruyt, zonder dese hoofdplaats van het nodige •te on l bloot en, te voldoen".

De Regering stelde daarom voor elk kantoor of residentie de navolgende hoeveelheid vast, »zo voor de consumtie, spilla- »gie, als verkoop in een rond jaar":

Ambon ffi 4000

Baoda * 4000

Tcroate * 4000

Makasser ^ 4000

Timor , » >00

Suinatra's Westkust » 8000

Bantam en Lampongs » 5000

Palerabang , , » 400

Java , . * 6000

Cheribon • 1000

Bandjermasin. ,*,.,. » 40Q

Malakka, en*.

296 1759. J. MOSSEL.

In het geheel mogten per jaar verbruikt worden ft 108000 buskruid.

Wie de limiie overschreed, moest elke ft 100 met f 50. — vergoeden. '

Ook gaf de Regering te kennen, »dat de gemelde limilatie •niet verstaan moest werden, als of men daar meede een vol- «strekte qualificatie verleende om jaarlyks zulk een quantiteyt »te mogen liquideeren, nemaar dat de intentie daarheen strekt »om, in <}eezen allesints de zuynigheyt behertigende, uyterlyk »zoo veel en niet meer, onder wat naam het ook mogte weesen, »in reekening te mogen brengen".

25 Maart. Bepaling, dat zij, die op hun versoek, binnen hunnen verbonden tijd, repatrieerden, slechts eene matrozen-kist als bagage mogten medenemen.

In die kist mogten alleen «klederen en verschoning" worden gepakt. Zie ook bij 16 Augustus 1757.

23 Maart. Vaststelling van den * vertrekdag" der naar Japan bestemde Compagnie s schepen op den 10, uiterlijk op den 15 Junij van elk jaar.

De ondervinding van jaar tot jaar hoe langs hoe meer doet sien, dat, wanneer dezelve, gelyk over dertig jaren, vroeglydig in May van hier gedepecheerd werden, als dan g'exponeerd zyn aan de vehemenle stormen, die van 't laatste der maand Juny tot in 't begin van July de Japanse kusten op eene geweldige wyse bestoken en waar door de Compe op dat periculeuse vaarwater zo veele kostelyk geladene schepen verloren heeft; daar en tegen, dat de latere verzending, in 't laatst van Juny, weder oorzaak konde wesen de stormen omtrend 't zuyder deel van China of aan deze zyde Canton te ontmoeten, die doorgaans in 't laatst van July en ook in

1759. J. MOSSEL. 897

't begin van Augustus, by wyze van orkanen, aldaar onder- vonden werden, hoewel ook eens medio July ontmoet zyn.

30 Maart. Verhooging van den prijs van kardamum.

Aan de Regering was gebleken, dat »de cardamom procure ia een zeer sobere constilulie verkeerde, zodanig 'er weynig apparenlie scheen te wesen, dal men in veele jaaren een naam- waardige quantiteyd van die vrugt niaglig zoude kunnen werden, welke slegte verwagtiug zy mede had ten aanzien van de cubebe; en hier op in consideratie gekomen zynde, dat de heeren Meesters by derzelver eysschen voor de jaren 1758 en 1759 eene onbepaalde quantiteyd van dat product hebben gelieven te requireren, waar uyt dient te werden opgemaakt, dat die whare thans in Nederland zeer gewild moet wezen, dog daar benevens, dat men, onvermindert alle pogingen, in het voorleden jaar niet meer dan 562 !/2 ® heelt kunnen verzenden, waar van de oorzaak waarschynlyk te vinden zy in den lagen prys, die de Gompe voor dat gewasch tot dus verre betaald heeft, namenllyk f 12 : 12 of rds 5:12 de picol van 125 ft, dat, gelyk de ondervinding doel zien, inderdaat een te lagen prys is om de inlanders te animeeren de cardamom in de bosschen en wildernissen met considerable moeyte te gaan zoeken; zo is, na overweging van het nodige tot bevordering van den cardamom inzaam, goedgevonden en verslaan den prys daar van te verhogen lot rd* 12 de picol van 125 ft, mitsgaders daar voor alles te ontvangen, wat op Java, Cheribon en in deze colonie gelevert zal werden".

30 Maart. Bepaling, dat *de inzaam en leverantie van *cubebe of staartpeper voor d'E. Comp. gereserveert" • moesten blijven.

Overtreders dezer bepaling zouden gestraft worden met confiscatie van hun product en met eene boete tot de vierdub- belc waarde van dat product.

298 1759. J. MOSSEL

6 April. Bepaling, dat, hij overname der administratie van het graan-magazijn te Batavia, de nieuwe admi- nistrateur de in dat pakhuis aanwezige rijst moest overnemen »met 50 ponden overwigt op de oqjang".

12 Aprif. Indienstneming van inlandsche militairen om gedurende den voormiddag te Batavia als schildwach- ten te fungeren.

Door zyn Edelheyd vertoond zynde, dat de Europesche gemeene militairen hier Ier slede zeer afgemat werd* n door liet waarnemen van hunne >childwaglen op bet heetsle van den dag, inzonderheyd op zodanige poslen, daar zy geen lommer of eenig ander heschiilzfl voor de hilte der brandende zonne hebben dan alleen bet bekrompen schilderbuysje, en door welke faligues veele derzelver in zware ziektens of brandende koorlsen kwamen te vervallen, priverende dus de Compe van den dienst, die zy by bet tegendeel van hun zoude kunnen hebben; alle het welke, na zyn Edelheyds sus- tenue, merkelyk zoude kunnen werden voorgekomen, indien men slegU zestig inlandsche militairen in dienst kwam te neemen, om alleen g'employeerd Ie werden tot het schilderen op de ordinaire plaatsen rondom de stad, van elf uuren des voor de middags tot drie uuren des agter middags, het geen tol een groot soulaas der Europese militairen zoude kunnen strecken; met welke propositie de heeren leden zig volkomenlyk geconformeerd hebbende, zo is verstaan zulks gevolg te laten nemen.

24 April. Toekenning van een jaarlijksch vdouceur" aan den opziener van het eiland Edam.

Dit «douceur" bestond uyt 80 stuks porcelijn, welke die opziener ook vroeger schijnt ontvangen te hebben. Zie bij *21 November 1758.

1799. J. MOSSEL. 299

24 April. Bepaling van den prijs van indigo.

Bezigtigd zynde eenige monsters van indigo, die in deze

colonie of rondsom deze hoofdplaats door de Chineseu werd

aangemaakt, maar voor als nog niet hoger dan voor vierde

zoord kan werden geconsidereerd, dog teffens in consideratie

genomen wezende, dal het in geene deele raadsaam zoude

zyn die verwstolle, waar van de culture als nog in de wieg

legd, maar die ongetwyfeld opnemen, dat is door den tyd

verbeteren zal. van de hand te wyzen, mitsgaders die men-

sclien dus van de voorsz. procure te disaniirieren ; zo is

goedgevonden en verslaan, alle den indigo, welke gelyk soort ig

met voorsz. monsters werd gevonden, te accepteereu 't pond

tegens 12 stuyvers; invoegen hier mede g'amplieerd werd

het geresolveerde op den eersten October 1754, hy welk

besloyt de prysen der drie eerste zoorten van die mardiandise

in volgender wyze gefixeerd zyn en voortaan blyven zullen,

namentlyk :

De eerste soord op 50 stuyvers het ft,

• tweede » * 24 » of een schelling minder,

« derde » •» 18 ■ » ook een schelling minder,

» vierde » » 1 2 » insgelyks een schelling minder.

1 Mei- Beperking van Compagnie' s handel in tin.

In consideratie gekomen wesende, dat men van tyd tot tyd meer en meer voorsièn raakt met considerable quantileytefl Kancas thin, niet alleen door den successiven aanbreng van Palembang met 's Comps schepen, maar ook door het geen van daar met 'sKonings vaartuygen herwaarts gevoerd werd, waar door, om van geen andere inconvenienten te gewagen, notable sommen tol betaling van dat metaal g'employeerd moeten wer- den en renteloos blyven leggen, die elders met voordeel gebruykt zouden kunnen werden, na het gene dientwegen bereets omstan- dig geremarqueerd staat by de resolutie van 19 May des gepasseerden jaars; zo is, na dat die resolutie herlesen, mits- gaders over dat sujet met de vereyschte attentie gedelibereerd

300 1759. J. MOSSEL.

was, goedgevonden en verstaan, bet laatst gemelde besluyt indiervoegen te amplieeren, dan wel te extendeeren, dat voor eerst geen groter quantiteyd dan 10000 picols thin, met 'sKonings vaartuygen aangebragt werdende, uyt'sComp'cassa zal werden betaald, terwyl bet overige hier by de pakhuyseu opgeslagen en by de negotie boeken ten faveure van den Sulthan voormeld zal werden ingenomen.

' 8 Mei. Bepaling, dal met vergunning van den Gouverneur- Generaal huwelijken voltrokken konden worden door de Secretarissen van den Raad van justitie en van Schepe- nen, bijgestaan door gecommitteerde leden uildiecollegiên.

In aanmerking gekomen zynde dat, dewyl volgens hel Neder- lands echt reglement een ider schynt vry te staan voor de gemeente, dan wel door den secretaris der justitieele collegien, ten overstaan van twee gecommitteerde leeden, den trouw te laten geschieden en zulks alhier voor de secretarissen en ge- committeerden alleen doorgaans gepractiseerd is, wanneer 'er gevaar in de vertoeving of het uytstel mogt wesen en daar toe, als de tyd 't permitteerde, by de regeering licentie gevraagt is, is goedgevonden de voltrecking van 't huwelyk door secre- tarissen van den Raad en Schepenen, ten overstaan van gecom- mitteerde leden, zo wel in cas er gevaar in 't vertoeven is, als in andere gevallen, wanneer 't begeerd werd, toe te staan, mits daar toe in allen opzigte consent verleend werde door den heere Gouverneur Generaal.

25 Mei. Voorschrift nopens soldij-rekeningen van die- naren der Compagnie, komende van buiten-kantoren naar Batavia.

Te meermalen aan deze tafel gesproken zynde over de verregaande slordigheyd der soldy boekhouders op derespec- tive buyten kantoren, die, onverminderd de successive en zo menigmaal gereitereerde recommandatien en communicatoire reprocbes, egter den ouden slenter volgende, de afgeslote

1759. J. MOSSEL. 301

soldy rekeningen van herwaarts overkomende dienaren door- gaans niet dan na verloop van een geruymen tyd na het vertrek van zodanige personen overzenden, waar door liet veellyds koifit te gebeuren, dat aan die menschen alhier geen verstrecking of afbetaling van soldyen kan geschieden, om dat men onbewust is, of deselve te voren dan wel ten agteren slaan, terwyl zodanige, welke haaren verbonden tyd uylgedient hébben, niet na Nederland verlost kunnen werden, mitsgaders om die reden hier jaar en dag op schuld reekening moeten lopen, zonder betaling te konnen erlangen, dan wel ter deser hoofdplaaLse tot hun reglinatig ongenoegen aangehouden wer- den, om van geen andere, daar uyt voorlvloeyende wanordres in dezen te gewagen; zo is, na overweging van wat effica- cieuse middel men zig zoude kunnen bedienen om ook dese incongruiteyt met wortel en tak uyt te roeyen, g'arresteerd, voor den aanstaande te statueeren en by extract dezes circulair na alle de buyten kantoren te ordonneren, dat van nu af aan de afgeslotene soldy reekeningen van herwaards opge- zondene of verlost werdende dienaren, van wat qualiteyt dezelve ook zouden mogen wesen, met die zelfde schecps gelegentheyd , herwaarts zullen moeten werden gesondeu, dan wel, zo het kwam te gebeuren, dat zulks uyt hoofde van eenige wettige redenen ondoenlyk mogt werden bevonden, dat zulks zonder verder diiay met de naaste gelegentheyd daar aan zal moeten geschieden, welke uytzondering nogthans alleen zal plaats hebben ten aanzien van zulke comtoiren, van waar meer dan eenmaal 'sjaars een schip of minder vaartuyg na dese hoofdplaats gedepecheerd werd, en tot geene andere betrekkelyk gemaakt mogen werden; alles onder dese penaliteyt, dat men, by nalaligheyd ol verzuym ten dezen reguarde, des niet te min zal procederen tol het doen van verslrecking of afbetaling aan zodanige personen, wier soldy reekeningen in contraventie deser ordre agterblyven, en de schade, die de Compe daar by mogte komen te lyden, absolut laten rembourseren door de soldy boekhouders, die de bovenstaande ordre niet in observantie hebben gehouden.

JOB 1759. J. MOSSEL.

1 Junij. Spillage van Japansch staaf-koper.

Te meermalen in consideratie gekomen zynde, dat het in desen schralen tyd met de scheeps overheden, die op de na Japan varende schepen bescheyden zyn, zeer bekrompen om- komt, nadien de gepermitteerde handel der particulieren, waar uyt deselve bevorens op dat periculeus vaarwaler nog al een ordentelyk middel van bestaan konden vinden, thans genoeg- zaam ten eenemaal te niel is gelopen, 't geen ook de reden heeft uytgemaakt, dat desè regeering zedert het jaar 1755, volgens besluyt van den 9** February laastleden, de bediemlens ten dien comtoire gepermitteerd heeft de particuliere inkoop aldaar en leverantie van plaat koper, om deselve daar door eenig faveur te bewysen, indiervoc^en, dat, daar men bevorens rykelyk sollicitanten vond om op dat vaarwater g'employeert te worden, thans veel eer zelfs moeten opgezogl worden, nademaal die menschen, ongerekcnt de zware en gevaarlyke reysen na derwaards, uyt den gepermilteerden aanbreng van dese of geene goederen, niet «alleen geen winst meer konnen behalen, maar ook zelfs door 't bekrompen minwigt, 't geen haar op 't staaf koper by uytlevering alhier gevalideerl word tot 9/20 gedeelte van een pond op 't Japans kistje van 121 V5 ponden, weynig of geen voordeel genieten en by 't minste ongeval van divery of eenig ander desaster by den in en afscheep veel eer dikwyls schade komen te lyden ; zo is, om de scheeps overheden op dat vaarwater eenigzints te gemoet te komen en te soulageren, goedgevonden en verstaan aan deselve te accor- deren om de picol Japans staaf koper, 't welk uyt Japan met een overwigt van 1 perc*-0 of op de Japanse picol van een catje dan wel l!/5 ® ontfangen werd, by aanhreng en uytleyering alhier, in stede van tegen 120 3/4 ponden, gelyk thans in ge- bruyk is en volgens het reglement op de in en afschryvingen van den 15eD Augustus 1752 verandwoord moet werden, voor- taan, even als voor d'geinlroduceerde berekening en verandwoor- ding volgens hel besluyt van den 23ea July 1748 in usantie was, uyt te leveren en verand woorden tegen 120 ponden netto

1769. J. MOSSEL. 505

de gedagle pico!, en liet zelve mede indicrvocgen door de administrateurs by de boeken te laten innemen, om teffens wederom zodanig by verstrecking of verzending afgeschreven -, aangerekend en weder verandwoord te -werden, mitsgaders het resterend overwigt van l!/5 S per kistje te laten strecken ten goede en als een doucour voor de scheeps overheden, die 't zelve aanbrengen, ua aftrek nogthans van een gering gedeelte of !/5 ® voor «Ie administrateurs, 't welk dezelve daar van mede bevo- rens genoten hebben; mits behoorlyk zorg werde gedragen, dat al, het gene de overheden indiervoegen boven het verandwoorde komen over te houden, aan de Compc afgegeven en geleverl werde tegen de gewone prysen ; en 't voorschreve te laten dienen lot ampliatie van *t reglement op de in en afschryving voormeld.

8 Junij. Toekenning aan de diaconie te Batavia van zekere, onder den Secretaris van Schepenen berustende gelden.

Door den secretaris van Schepenen dezer stede verzoek gedaan 2ynde om van dese regeering qualificatie te erlangen tot het demanueren aan Diaconen der Gereformeerde kerke alhier van zodanige restanten van insolvente boedels en andere gelden, als by desselfs gedane reekening aan hel Collegia voormeld onder ultimo April laaslleden onder hem zyn bevonden, zooder dat zig daar toe erfgenamen of g'inlresseerdens hebben opgedaan, bedragende volgens een daar nevens overgelegde notitie rd* 561 : 54 ; zo is verstaan, het gemelde montant door denselven aan Diaconen voormeld, volgens het gebruyk, onder hehoorlyke quitanüe te laten afgeven, behoudens het regt der wettige erfgenameu dan wel g'interesseerdens, die zig tot gemelde penningen in der tyd moglen komen op te doen.

IS Junij. Toekenning aan den Majoor der Bataviasclw schutterij van den rang naast de Mqjoors der militie.

Ook de kapiteinen. luitenants en vaandrigs der schutterij volgden «steels direel op die qualiteyten in 't militaire".

304 1759. J. MOSSEL.

Niet lang is deze regeling van kracht gebleven; want in de resolutiên der Hooge Regering van 10 Augustus 1759 leest men o. a.:

Door deu heere Gouverneur Generaal ter dispositie gepro- duceert zynde een addres van Schepenen, gedateerd den M'" Juny jongstleden, inhoudende een vertoning van hare bezwaar- nissen met betrecking tot de aanstelling van den capitaiu der ooslzydse burgerye, Simon Josephe, by besluyt van den 15en Juny jongstleden lot majoor, in zo verre de aan den- zelvens tellens gedefereerde rang naast den jongslen majoor van de militie en de toevoeging van de rang aan den afge- ganen major, Hendrik Coortsen, naast de oud majoors der militie betreft, in onderstelling, dat, terwyl haar collegie, zo wel uyt hoofde van haar regter ampt, als dat van wethouders en magistraten deser stad, reeds van het stabileren deser colonie met rang en aanzien principaal boven de burger officieren gebeneficeert is geworden, dus ook aan niemand uyt de burgerstand de rang boven de leden van haar Collegie com- pelerende is of, zo z' voorgeven, tot nog toe gehad heeft, als thans door voormelde verheffing van twee majoors boven haar, waar door zy oordeelden haar ampt onwaardig te zullen wesen, indien zy de privilegiën en preeminentien van dal collegie, in zo verre in haar vermogen mogt wesen, niet betragten te bewaren door het nemen van haar toevlugt by deze regering, met verzoek, dat dezelve haar geliefde te maintineren en zodanige schicking te beramen en statuereu, waar door de personen, de magistraat dezer stad uytmakende, de rang blyven behouden voor den majoor van de burgery; over welk schriftuur gedelibereerd en aan de eene kant in aanmerking gekomen zynde, dat de aanstelling en toevoeging van de rang van voorsz. majoors op den 15en Juny gemeld geschied is met unanime stemmen, zonder dat er by iemand der heeren leden en dus mede niet by den heer raad-ordinair en praesident van Schepenen, van der Wayen, schoon thans voor de intrecking van gedagt besluyt adviserende, eenige de minste bedenking, veel min eenige zwarigheyd of oppositie

I75S. J. MOSSEL. 305

Reformeert is, en dat gedagte Joseplie vervofgens deu 19cn Juny daar aan volgende publicq ter deser vergadering aan de drie compagnien der burgery met bekendmaking der ten bonnen opzigte by dese regering op den 18en bevorens genomene dispositie voorgesteld is geworden, zo is met eenparigheyd van stemmen, uylgesondert den gemelde heer van der Wayen, goedgevonden en # verstaan, de rang, aan boven gemelde majoors by besluyt van den 15cn Juny gedefereert, aan dezelve te laten behouden en dus in zo verre te persisteren by het gedachte besluyt, dog voor het toekomende, by 't afsterven als andersints van gedagte majoors en dus 't vacant raken van die qualiteyd. de aanstelling van burger majoor te excuseren.

20 Junij. Bepaling, dat processen wegens injurie, waarbij meer dan 50 rijksdaalders als boete werden geëiseht, beregt zouden worden door den Raad van justitie.

Door heeren commissarissen ter maand den raadgecommu- niceert zynde, dat haar Edelens ter rolle van heeren commis- sarissen hadden gevonden een parthy, door den solliciteur, Andriesen, voor den opperkoopman en gecommitteerden tot en over de zaken van den inlander, d'heer Johannes de Prill, eysscher in cas van atroce verbale injurien ter eenre ende Jan Fredrik van der Born, onderkoopman in dienst der Edele Gompe, gedaagde in voorsz. cas ter andere zyde op gebragt, mitsgaders dat door gemelde Andriessen by schriftelyken eysch onder anderen wierd geconcludeert tot een profytelyken amende van 500 ducatons voor de Diacony armen deeser steede, in consideratie gevende, of diergelyke injurien, die onder luyden van eenige distinctie en qualiteyt, mitsgaders verre boven de by de instructie voor heeren commissarissen deses raeds be- paalde geld somrae geëxlendeert, by forma van een ordinair en volledig proces geêntameert en bepleyt te werden, wel tot de kleene rol (alwaar na het gevoelen van welgemelde hee- ren commissarissen niet anders als zulk soort van injurien en kyvagien, pluk hairen, vegten, quelsen ende diergelyke, die onder gemeene lieden van weynig distinctie komen voor te

H&U4T-BOEI DEEL Til. 20

306

1750. j. Mossel.

vallen en gevoeglyfi de plano met eene geringe profitable amende konnen werden afgedaen) behoorden, dan of de zelve niet ter rolle van deesen rade moesten gebragt werden; soo is, nadat het vorenslaende in omvrage was gelegt, by den raed goed- gevonden en verslaan de voorsz. parthy ter rolle van heeren commissarissen te doen royeeren, voortaan diergelyke zaken, daar in cas van injurien onder personen van.eenige distinctie en qualititeit meerder dan 50 rd8 tot eene profitable amende ge- voeglyk kan werden g'eyscht, in een volledig ordinair proces hoog nodig mogte weesen, ten rolle van deesen raade te laten opbrengen om aldaar geventileert en ordinario modo voldongen te werden.

3 Julij. Reglement op het verstrekken van hand- en schiet- geweer aan Compagnies schepen.

Aan schepen uyt Neder- land na India varende

Aan schepen in India varende en retournerende

van 150 voeten

van 140 voeten

van 150 voeten

van 140 voeten

werden thans min en

meer 't volgende

mede gegeven.

en minder te verstrekken.

Musquettons , gemeenc

yzere

Snaphanen, mnsqueUiers

Pistolen, scheeps

Patroon tassen, ordinaire

Pieken, halve

Degens en schedens. . .

Stamper* houte

Vuursteenen

Trom en toebehoren...

Cratzers

Amaril

«

8 36 24 68 50 50 50 350

1

3

37,

6

30

18

54

40

40

40

300

1

3

3

p* 4

30

18

54

40

40

40

300

1

3

3

2 24 12 40 30 30 30 250

1

3

27,

1759. J. MOSSEL. 307

3 Julij. Nadere regeling der gepermitteerde bagage van krankbesoekers.

Door de krankbesoekers, op de alhier ter rhede leggende sr hepen bescheyden, zo voor zig zelfs, als die gene, die met hen in de zelve dienst gesteld zyn, geremonstreert werdende, dat aan haar volgens 't reglement van den 18en Juny 1745 op tngien met 's Comp" bodems in dese gewesten niet gepermit- teerd is meerder mede te mogen voeren dan een enkele kist met nog een matroose kist voor haar plunje, lerwyl aan de oppermeesters in zodanige gelegentheden, niet alleen het mede nemen van twee kisten, nevens een kistje tot berging van klederen, vergunt, maar ook by ampliatie van den j^^S 1745 op 't voorsz. reglement een zeker aandeel in de gepermitteerde lasten der scheeps overheden toegestaan is geworden, niet tegenstaande de Edele Hoog Agtbare heeren principalen de opper-chirurgyns en krankbesoekers deruytko- mende schfepen omtrent de ordinaire bagagie, zo wel als de recognitie goederen, ten eenemaale eguaal stellen, met ootmoe- dig verzoek, dat het dese regeering behagen mogte, zo om gemelde reden, als dat zy na den gebruyke, alhier in 't land varende, aan de officiers tafel mede moeien contribueren en met eenige andere onvermydelyke depenches aan boord en byhaar verblyf aan de wal bezwaard zyn, aan hen, zo niet een geringe portie in de gepermitteerde lasten, egter als dan eenige meer- dere bagagie op de reysen hier te lande te permitteren en toe te voegen; zo is goedgevonden en verstaan, tot ampliatie van gemelde reglementen van de jaren 1745 en 1745 nopens de bagage voor de zeevaart in India, aan de krankbesoekers inge- volge het tweede lid van haar versoek te accordeeren om voortaan op de reysen hier te lande, in stede van een kist en een plunje kist, mede te mogen nemen twee kisten ter overvoer van gepermitteerde koopmanschappen, nevens een kistje tot berging van kleding, om die menschen, uyt in- sigte der weynige maand gelden, die zy winnen, eenigzinls te soulageeren tot goedmaking van eenige nood zake! yke

808 1759. J. MOSSEL.

uylgaven om op een gepermitteerde wyse iels over te winnen.

3 Julij. Verdubbeling van het aantal ratel-wachlen te Batavia.

Lecture genomen zynde van een scliriftelyk addres van Sche- penen deser slede, waar by haar Eerwaardens nan dese regering komen voor te dragen, of het niet dienstig zoude wesen tot bevordering der rust, vrede en veyligheyd der goede ingesete- nen, dat het getal der ratelwagts, 't geen zedert het jaar 1729 in tien stuks bestaan heeft, met nog een gelyk getal gesuppleert werde, onder het ordinaire tractement van rd8 71/* 'smaands, om dus in slede van vyf ratelwagts, g'adsisteerd met zo veel man uyt de inlandsche wagt, gelyk thans by verwisseling geschiedt, yder nagt tien te doen patrouilleren, also haar Eerwaardens sustineeren, dat het presente getal, wegens de uytgestrektheyd der wyken, niet suflicieeren konde om alle ongelukken, insolentien, dieveryen en huysbraken* die zedert eenigen tyd weder grof en groot by nagt in zwang hebben gegaan, te verhoeden en te beletten; zo is goedgevonden en verstaan, dat collegie tol de augmentatie en aanstelling van nog tien ratelwagts te qualificeren, wanneer het fonds van Schepenen dese meerdere uytgave van rds 1% voor yder per maand zal konnen lyden en goed maken, op dat dit tractement niet kome ten lasten van de Compe, schoon den heer collonel der Bataviasche burgery teffens verklaarde, geen meerdere by wagten uyt de inlandse militairen, buyten de thans gegeven wordende, daar by te konnen contribueeren, als te grote last zynde voor de weynige, die alhier verblyf houden.

5 Julij. Wijziging van het reglement op het klein zegel, art. 10.

Door 't opperhoofd van 't generale zoldy comptoir, Wanne- maker, by een schriftelyk berigt te kennen gegeven zynde,

17*9. J. MOSSEL. 509

dat hy, uyt een jongst ontfangen zoldy memorie van heeren Bewindhebberen ter kamer Hoorn, gedateert den 3"" October 1758, ontwaard hebbende het misnoegen van haar Edele Agtbare, om dat aan dezelve voorgekomen waren verscheydene personen, welker reekeningen niet getekend, maar wel met een a twee kruysjes gestreept waren bevonden, geen redenen wetende te geven, waarom zulks geschied was en of er ook eenig geloof aan diergelyke rekeningen g'attribueert moeste werden, daar door was aangespoord geraakt om na te speuren en onderzoek te doen, waar uyt zulks oorspronkelyk mogt wezen, also de namen van die personen by de voorsz. memorie niet gespecificeert stonden, en als doen in die onderstelling gebragt was, dat dit inconvenient alleen herkomstig moest wezen uyt de executie van het 10de articul der ordonnantie op het kleyn zeg ui van den 26en May 1780, dicterende, dat de jaarlyks afgesloten werdende zoldy rekeningen, waar op/ 100 en meer te goed staan, op een zegul van llj% stuyver (met het opgeld) geschreven zullen moeten werden, nademaal hy, wegens de mconvenienten, die er uyt de afvordering van 't bedragen aan voorsz. zegul geld, om het zelve aan de Comp6 voldaan te krygen, kwamen te resulteren, eenige door hem aangehaald werdende middelen in 't werk gesteld hadde, waar van het laatste geweest was om diergelyke rekeningen by provisie op slegt papier uyt te doen trecken zonder te tekenen, maar alleen met een a twee kruysjes te strepen, en andere rekeningen aan de personen, die dezelve toekwamen, af te laten geven, wanneer daar van door dezelve het voorsz. icgul geld betaalt wierde, in gedagten zynde, dat zekerlyk zommige der zeelieden met zodanige ongetekende, schoon cgter met de boeken accorderende rekeningen, zouden thuys gevaren zyn zonder zig alvorens, ter erlanging van andere getekende, in de loge te hebben g'addresseerd, om welke reden hy, opperhoofd, aan deze regering kwam voor te dragen, of het niet geraden zoude wezen die zwarigheden en inconve- nienten uyt den weg te ruymen, 't welk geschieden kan, indien, met goedvinden deser regering, de rekeningen van alle

510 1759 J. MOSSEL.

gemecnt», namenllyk by de zeevaart van bootsman tot jonge en van de militie van sergeants tot tamboers en pypers inclusive, als mede van de gemene ambagtslieden, zonder zeguls wierden afgegeven, en zulks te meer de Comp* in tegenstelling van de moeyte en 't scbryfwerk, die daar aan verknogt was, daar by te weynig profiteerde, nademaal by, opperhoofd, by 't naslaan der scheeps, logie en guarnisoens boeken in de drie jongste jaren bevonden had, dat het bedragen van dat zegul geld niet meer gerendeert hadde dan rds 515:8l/2 of rd8 105:2 iu yder jaar; zo is na deliberatie, om geallegeerde redenen goedgevonden en verstaan, 't meer- melde opperhoofd te qualiOceren en te gelasten om, ingevolge de gedauen voorstel, van nu af aan voorlaan alle zoldy reke- ningen, die van 't gemeen jaarlyks afgesloten werden, zonder zegul te expedieeren en dienvolgende in dien opzigte te resi- lieeren van de ordre, by 't gedagte 10dearticul der ordonnantie op 't kleyn zegul vermeld, mitsgaders dit besluyt mede in extract circulair na alle buylen comptoiren te zenden, met ordre aan de ministers en bediendens om aan dies inhoude almede te voldoen, lerwyl voort 't overige goedgevonden is een copia aulhenticq van 't voorsz. schriftuur aan heeren Bewindhebberen ter kamer voormeld ter elucidatie over te zenden.

12 Julij. Voorschrift nopens jaarlijksche eischen en nopens de vermelding van den ouderdom van pas in dienst tredende Compagnie s dienaren.

Op verzoek van Heeren XVIIoeo gelastte de Regering hare dienaren op de builen-kantoren »niet alleen om by haar jaarlyks te doeae eysschen te specificeren den vertier geduu- rende het jongste boekjaar en het restant onder den datum van den nieuwen eyscli, maar ook dezelve, indiervoegen inge- rigt, in hunne brieven te insfereren, nademaal men ontwaard, dat de ordre, aan deze tafel by besluyt vanden 15d,D January 1785 daar op gesteld, by veele buylen observantie is geraakt,

1759. J. MOSSEL. 311

oftchooa het in zig zelfs niet alleen noodzakelyk is in een zaak van dat aanbelang, als het doen en voldoen der eysschen betreft, by de brieven vermeld te vinden, maar ook zekerlyk van zeer veel nut en gemak geoordeelt moet werden, om niet genoodzaakt te zyn dezelve by andere papieren, die hier of daar moeten werden afgegeven, te zoeken.

Uesgelyks is ter voldoening van haar Edele Hoog Agtbare geëerde ordre goedgevonden en verslaan, de ministers en bediendens op alle buyten-coraptoiren circulair aau te bevelen de stipte observantie van haar Edele Hoog Agtbare ordre, vermeld by missive van den 28,teo Augustus 1742, om by de eerste aanstelling van iemand, die in Indjen in den dienst der Gorap* werd aangenomen, ook altoos op de monster-rol en by de soldy-boeken bekend te stellen en te exprimeren den ouderdom van zodanigen persoon, op poene, dat by verdere nalatigheyd daar inne tegen de overtreders of die geene, die zulks incumbeert, op een gevoelige wyze zal werden voorzien".

13 Jam 1! Septaarter '

Regelingen nopens fidei-commissen.

Door Boedelmeesteren deser stede, ter voldoening aan het hun gedemandeerde by besluyt van den 26eB Augustus 1787 en daar uyt geproflueert placcaat van den 27e0 September daar aan volgende, om aan dese regeering by een distincte memorie op te geven, wat vaste en onroerende goederen ter deser hoofdplaatse en desselfs jurisdictie met een fidei-commissairen band beswaart mogten gevonden werden, het zy landen, thuynen, huysen, erven en .pedakken, met een duydelyke beschryving en annotatie, waar in dezelve mogten bestaan, waar gelegen, onder wiens opzicht, aan wie vermaakt en in wat constitutie deselve mogten wesen, ten eynde. na indiening van een zodanig docu- ment, 't gemelde collegie op een zekere wyze te konnen qualificeren tot een dadelyke verkoping van al zulke percelen en het daar van komende procedido by hare boeken te tym innemen om als dan onder de band van fidei-commis te blyven,

312 . 1759. J. MOSSEL.

even en indiervoegen als het zelfde op de vaste en onroerende goederen gelegen heeft en door Boedelmeesteren g'administreert en verantwoord, mitsgaders de daar van inkomende bladeren en inkomsten jaarlyks aan de daar op regtof't vruglgebruyk hebbende afgegeven te werden en eyndelyk, by verval of expi- ratie van het fldei-commis, als een eygendom te vervallen aan die geene, die daar toe volgens testament ofdeuytterste wille geregtigt zyn, met uytzondering nogthans van zodanige fidei- commissaire goederen, waar van de regthebbende of verkrygende zig aan dese regeering of Boedelmeesteren mogten komen te addresseeren en, met aannemelyke redenen, tot het contrarie verzoek doende, daar van, by wege van inschikking, dispensa- tie erlangen, thans gedient zynde van hun berigt, met insertie van eene notitie van diverse, by fidei-commis vermaakte of daar mede bezwaarde vaste goederen zedert bet jaar 1700 tot 1788 inclusive, onder betuyging nogtans van Boedelmees- teren voormeld, dat, of schoon zy voor 't grootste gedeelte zig niet in staat bevonden ten vollen aan de intentie en 't requisit deser regeering te voldoen, nademaal in de papieren van den ouden tyd, voornamentlyk by de notarieele testamen- ten, geen plaats, nog gelegentheyd, acte of geschrift, dag of datum en, met een woord, niets was waargenomen, waar uyt de fidei-commissaire goederen konden werden ontdekt, en dat daar en boven ook de prothocollen van de vorige eeuw en eenige jaren daar na in zodanige confusie en van alle goede ordreof annotatie ontbloot waren, dat daar uyt met geen zekerheyd eenig ligt te krygeu was geweest ; daar van, uyt alle andere, tot een bewys aanhalende, dat meest alle de actens der vaste goederen nog onveralieneert en als eygen stonden, terwyl nogthans de meeste bereets van over lange verkogt en getransporteerd, dan wel op andere overgeschreven waren ; andere wederom, welke by de testamenten in generale termen als fidei-commis beschre- ven waren, waar van in 't geheel geen acte of bewys van eygendom by het protocol te vinden was, ja, zelfs ook zodanig, way van de overschryvingen wel gevonden werden, dog die geen relatie ter wereld, nog met het testament, nog met het

1759. J. MOSSEL, 515

fidei-conimis badden, zy egter hoop hadden, dat dese regeering bun gedeeltelyke voldoening in opsigte van de op hen gedecer- neende commissie zo wel ten goede zoude willen opneemen, als dat zy daar van mede g'excuseert hadden de gevorderde elucidatie omtrend den tegenwoordigen staat der fidei-commis- saire goederen en hoedanig deselve bestiert en onderhouden wierden, also het hen onmogelyk was geweest daar na eenige recherche te doen, door dien de meeste zodanig verstrooyten afgelegen waren, dat het onderzoek daar na niet had konnen werden gedaan, alhoewel zy, om dit werk voor andere gemaklyk te maken, agter yder gevonden fldei-commis, de stand, belen- ding, breete en dieple bygevoegd hadden, om te dienen tot een wegwyser voor den landmeter in het opnemen en nameten van zodanige vaste goederen, als dese regeering mogte besluyten te laten verkopen; zo is na resumtie van dat schriftuur, alvorens tot de dadelyke verkoping der daar by gespecificeert gevonden werdende vaste en met den fidei-commissairen band bezwaarde of daar voor te houdene goederen, voor zo verre nog onveralie- neert zyn en verdeelt worden in drie dassen, namentlyk;

in fidei-commissen van Christenen aan Christenen;

in fidei-commissen door Christenen aan hare vry gegevene lyfeygene, en laatstelyk

in fidei-commissen van onchristenen, Mahometaansche en andere heydensche secten, zo onder eikanderen, als aan hare gemanumilteerdens vermaakt;

met annotatie nog daar en boven per memorie van zulke fidei-commissen, dewelke by de testamenten wel vermaakt, maar waar van geen eygendommen by de prothocollen te vinden waren, om te dienen ter speculatie deser regeering, indien het deselve behagen mogte tot ontdekking het een of ander expe- diënt te beramen, goedgevonden en verstaan, door drie edictale citatien, lopende yder van twee tot twee maanden, waar van de eerste met primo September naastkomende zal moeten beginnen en de laatste met ultimo February 1760 eyndigen, voor Schepenen deser stede te doen dagvaarden alle de gene, die het vrugt gebruyk van zodanige vermaakte, vaste goederen

314 1759. J. MOSSEL.

genieten of clandestine bezitten, ten eynde verzoek te konneo doen tot annotatie en voordragt, dat dezelve blyven g'eximeert van de anderzints gearresteerde verkoping, en als dan ook teiïens te probeeren het regt van eygendom door exihibitie van de nodige bescheyden, bet zy grond en erf regt, donatie en koopbrieven, dan wel zodanige andere documenten, waar door hun goed regt en wettig bezit geprobeert en bewesen zal konnen werden, over welker wigtigheyd of onwigtigheyd bet oordeel en de decisie in desen gevalle aan Scheepenen gelaten werd, met ordre nogthans aan deselve, om daar van, zo wel aan dese regering berigt te doen, als by een apart schriftuur die aangetekende verzoeken tot uytzondering van den verkoop vervolgens na 't aflopen der edictale citatien, behelsende teiïens het nodige tot alle mogelyke elucidatie der regeering in desen, op te geven en voor te dragen, nevens een lyst der fidei-commissaire goederen, waar voor de vrugt ge- bruykers of eygenaars niet gecompareert zyn, om als dan een besluyt te nemen, welke dadelyk verkogt zuilen werden, waar toe den secretaris van Schepenen in dezen gequalificeert werd, onder 't gewoon salaris, met alteratie van de bevorens g'arres- teerde verkoop door den secretaris van Boedelmeesteren, ongeprejudicieert in het vervolg het regt/ aan andere ingevalle van het poinct van publieke verkopingen competerende, zullende de citatien moeten behelsen de enkelde namen der geene, waar aan de fidei-commissen gemaakt zyn of die er het vrugt gebruyk van hebben, met melding, dat yder verder op de secretaiy van Schepenen zal konnen compareren om aldaar nader visie en onderrigting van het nodige te erlangen, zonder betaling van eenige onkosten in desen; terwyl verder verstaan wierd het procedido derzelve, 't zy van fidei commissen van Christenen of onchristenen, te laten overbrengen by 't collegie van Boedelmeesteren, our aldaar g'administreert of bewaard en de interessen jaarlyks tegen 4'/2 perc goed gedaan te werden a<m de geene, die het vrugt gebruyk gemaakt is, en vervolgens, na expiratie van de fidei-commissaire band, te ver- vallen als een eygendom aan de fidei-commissaire erfgenamen,

1759. J. MOSSEL. 318

onder betaling nogthans van 8 perc10 of den twinligsten pen- ning, elke maaien, wanneer de thans blyvende fidei-commissen van den een op den anderen vervallen:

Terwyl verder by dese gelegen theyd verstaan wierd, zo tot voorkoming van alle confusie, als om altoos gemakkelyk en zonder moeyle te konnen nagaan, welke goederen met den band van fidei-commis bezwaard zyn, te statueeren, dal voor- taan alle fidei-commissen van vaste goederen, in de archieven ter secretary van Schepenen op 't stadhuys berustende, geno- teert zullen moeten werden, even als zulks van de verkopingen derzelve by overschryving geschied,' teffens met ordre aan den secretaris van Schepenen om, na vermogen, agt te slaan, dat by 't verkrygen of vervallen van zulke fldei-com missen van den een op den ander daar van hehoorlyke overschryving geschiede op de naam der geene, die deselve of 't vrugl gebruyk ver- krygen, onder betaling der ordinaire 5 perc10 voor 'sheeren geregtigheyd, waar omtrent tot nog weinig gevigileert is door 't verzuym van behoorlyke overschryving in dien gevalle te doen, onder de gestelde poene van viervoudige betaling voor de nalatige.

Terwyl nog laatst elyk verstaan werd van alle vaste goederen, welke fidei-commissen zyn of in den aanstaande gemaakt uiogten werden, dan wel die als verlaten schynen, als mede waar van de overschryving genegligeert is geworden, voor yder tien jaren de veertigste penning of 2l/2 perc*0 aan den heer van den lande te laten betalen, tot dat zulk vast goed weder van meester komt te veranderen en by overschryving de novo de 20** penning daar van betaalt werde ; behoudens verder, dat de eygenaars off vrugt gebruykers, ingevalle van genegligeerde overschryvingen, die debet niet alleen mede zullen moeten betalen, maar ook daar en boven, volgens het jongste placcaat van den 6eD April 1752, door Schepenen of Heemraden bekeurt werden in een boete van het viervoudig bedragen van 's heeren geregtigheid, die zy gesustineert moeten werden te hebben willen fraudeeren, en daar voor, by onwilligheyd, gedagte goe- deren executabel te stellen, mitsgaders hier van de gemeente

516 1759. J. MOSSEL.

by een biljet kennisse te geven, zo wel op dat yder weete, hoe zig in desen te gedragen, als ernstig te ordonneeren de bedoelde overschryving en transport van zulke goederen op den gestelden prys van drie maanden of daar omtrent behoor- lyk te doen. ,

12 Julij. Verstrekking van equipage-goederen.

Op het ernstig bevel der heeren Meesters om een wakend oog te houden op de behandeling der equipage goederen en de vereyschte toesigt te nemen, dat deselve niet werden ver- sonden na plaatsen, alwaar deselve niet benodigt zyn, is verstaan, die recommandatie van haar Edele Hoog Agtbare niet alleen circulair aan de ministers en bediendens op de respective buy- ten comptoiren af te laten gaan en in serieuse termen te ordonneeren om daar aan na den letter te voldoen, maar ook alhier in 't bysonder te laten agt slaan, dat op de eysscben der buyten comptoiren van diergelyke goederen niets meer voldaan of overgesonden werde, als men oordeelt, dat deselve absolut zullen benodigt wesen, om dus te meer aan de bediendens aldaar de occagie te benemen deselve aan andere te konnen verkopen.

3 Ao^tu. • Nadere omschrijving van de manufacturen, waarmede particuliere handel verboden was.

Reeds een en andermaal by dese regeering in aanmerking gekomen zynde, dat de gemaakte limitatie by hetplaccaat van den 29en Maart 1764 omtrend de witte, gebleekte en ongebleekte, blauwe en roode gemeene ly waten, waar van de Comp* de handel aan zig privative gereserveert en derselve invoer ter deser hoofdplaats aan een jegelyk g'interdiceert heeft, niet in allen opzigte voldoende is aan het bedoelde oogmerk, nademaal de generale bewoording en zo voorts of <J-, H welk na opnoeming van zes differente zoorten van lljwaten, welker invoerverbodenis,

1759. J. MOSSEL. %\1

by 't zelve vermeld staat, niet geoordeeld word zo klaar, duy- delyk en zonder eenige capUe te wezen om daar van, zowel door het fingeeren van andere en gansch nieuwe namen van lywaten, als het geven van een al te naauwe bepaling aan het bovengemelde woordje en zo voorts, geen kwaad gebruyk tot subversie van de intentie der wet te konnen maken en dier- gelyke nieuwe g'inventileerde zoorten van lywaten alhier onder dien schyn en praetext in te brengen, gelyk zulks reeds ten opzigte van 'sComp1 oude zoort van guinees geremarqueert en de ministers ter custe van Chormandel aangeschreven is, dat dies aanbreng, tot 12 caal inclusive, alhier contrabande en confiscabel zoude wesen, met intentie, om zulks de gemeente alhier nader en by biljetten bekend te maken ; zo is thans, op de propositie van den heere Gouverneur Generaal, tol voorko- ming van alle verkeerde interpretatien of misbruyken, die in dit cas zouden konnen gepleegt worden, noodzakelyk g'oordeelt en dienvolgende verstaan, het gemelde placcaat indiervoegen te interpreteren en te amplieeren, dat onder de verboden aan- breng van witte, gebleekte en ongebleekte, blaauwe en roode, gemeene lywaten, waar van de Comp6 den handel aan zig privative gereserveert heeft, begreepen en verstaan werden, in zo verre de Bengaalsche lywaten betreft: gemeene guinees,

gerrassen,

salempoeris,

cassas,

hamans,

zaanen,

'baftas,

dongrys en diergelyke sorteringen; en van de Chormandelsche lywaten: alle zoorten van guinees,

• » salempoeris,

• parcallen,

» dongrys en diergelyke, 't zy gemeene En- gelsche, dan wel 's Comp* sortering, zynde tot 12 caal toe

518 1769. J. MQSSÈL.

inclusive of de fynte van 2880 draden, en dat dien volgende de particulieren invoer van dit een en ander te deser hoofd- plaats verboden zy en blyft, op poene van confiscatie en de verbeurte van de vier dubbelde waarde, mitsgaders daar van de gemeente by publicatie en affixie van biljetten te adverteeren.

17 Julij. Last op de builen-kantoren legen cenvijande- lijken overval ie waken.

Door de heeren Meesters met eene volkomene goedkeuring gehonoreerd werdende de precaulien, door dese regering gehruykt om Palembang, mits de criticque gesteldheyd van zaken in Europa, tegen een vyandelyken aanval te dekken, onder aanmerking der noodzakelykheyd om de ministers op de respeclive buyten comptoiren aan te bevelen om op hare hoede te zyn, zo is nodig g'oordeelt en verstaan, die recom- mandatie niet alleen circulair aan de ministers en bediendens al omme te laten afgaan, met bevel om dezelve altoos in een nauwkeurige opmerkinge te nemen, maar ook den com- mandeur en opper-equipagemeester alhier, by wege van renovatie, de observantie der overige ordres, hoedanig zig in zulke tyds omstandigheden te pedragen, ernstig aan te bevelen, dat dezelve door verloop van tyd niet in verval geraken, te meer de overrompeling van Sadraspatnam op de cust van Chormandel elk een tot te meer opletlendheyd moet opwekken, om voorzigtig en op hoede te zyn en liever alles te mistrouwen, dan het beste van de oorlogende partyen in dit tydstip te hopen.

17 Julij. Vernieuwing van de voorschriften van 5 Novem- ber 1754 nopens indaging van voorlvluglige Compagnie9 s dienaren.

Is verstaan, ter voldoening aan de g'eerde intentie der

tf5S. J. MOSSEL. old

heeren Meesters, vermeld by missive van den 10°n October 1758, circulair aan de ministers en bediendens op de respec- live buyten compioiren de observantie der ordre deser regering van den öen November 1754, hoedanig te procederen tegen alle Comp5 bediendens, hel zy hoge óf lage, zonder onderscheyd, die uyt den dienst van de Compe deserteren, met overzending der daar toe relatif zynde stukken, de novo aan te recom- manderen, mitsgaders aan den eersten clercq ter generale secretary alhier te gelasten om voortaan zodanige proces stukken, welke aan dese regering gezonden werden van plaat- sen, van waar ze niet direct na Nederland verzonden zyn of verzonden hebl>en konnen werden, in zulken gevallen direct van hier aan de heeren Meesiers over te zenden, nademaal de verzending van diergelyke stukken na Nederland by gemeld besluyt is g'ordonneerd, zo daar toe directe occagie zal wesen, e& het gevolgelyk wel konde gebeurt zyn, dat in contrarie gevallen de verzending derzelve van hier na Nederland niet mogte geschied zyn.

17 Julij. Bepaling, dat jaarlijks slechts twee schepen mar Japan zouden varen.

Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVII060.

17 Julij. Magtiging op liet Collegie van Schepenen »eeti *quart maand huyshuur" als belasting te heffen.

Zie verder bij 11 Julij 1758. — Verg. 27 April 1725 en 21 April 1758.

20 Julij. Kennisgave nopens verzending van tliee naar Nederland.

Zie bij 6 Maart 1750.

520 1759. J. MOSSEL.

24 Julij. Bekendmaking, dat al wie »assiynalien' (wissels) op Nederland verlangde te hebben, het geld daarvoor in Compagnie' s kas moest storten vóór den 15** Octo- ber 1759, indien hij die wissels met de eerste retour- schepen, en vóór uit. December 1759, indien hij die wissels met de tweede bezending wilde overmaken.

De Gouverneur Generaal teekende die wissels. Na ommekomst van bovengenoemde data zoude geen geld voor wissels meer aangenomen worden.

3 Augustus. Vermindering van den prijs, welken de Regering voor rijst op Java betaalde.

In overweging genomen zynde, dat de wegen en middelen, die dese regering by besluyt van den 12en Augustus 1755 beraamt heeft om de ryst culture op en laUgs Java te bevorderen en den inlander te animeren zig daar op mei yver en lust toe te leggen, door een aanzienlyke verhoging der prys van dat graan van rd» 10 of ƒ 24 tot rds 20 of f 48 de coyang van 3500 ponden, zedert van dat gewenschte succes zyn geweest, dat men, zo wel door den ruymen voorraad van ryst in Comp' pakhuysen, als den meer en meer accresserende aanvoer van dat product door de particuliere trafliquanten, vry zoude mogen onderstellen, dat den boer, landman en ingeseten van Java, zig eenigermaten uyt hare vorige armoedige en bedrukte staat, waar in zy door den laatsten oorlog gedompelt hebben gelegen, weder opgebeurt en lot herstel is geraakt, indiervoegen, dat die prys weder eenige diminutie zoude konnen permiieeren en het dus lyd geworden schynt gebruyk te maken van het voorstel van den heer raad extra-ordinair, mitsgaders gouverneur en directeur van Java, Harting, om namentlyk de prys der ryst na verloop van 2 a 5 jaren te fixeeren op rd1 15, mits dezelve dan daar op, zonder verdere verandering, gelaten wierd ; zo is

1759. J, MOSSEL. Ü\

na deliberatie, goedgevonden en verstaan, bet gemelde voorstel van den heer Harting als nu te amplecteren en gedagte prys vermindering der ryst gevolg te laten nemen, metprdre aan de Javase ministers om voor alle ryst, die boven de by schriftelyke contracten bepaalde quantiteyten, als te Sou- rabaya van 1000 lasten, voor niet en die van Oeloedjamie voor de helft van bet gewasch voor rd8 10, zo lange het contract met dies presente pagter duurt, na dezen staat ingekogt te werden, te betalen tegens rd* 15 de coyang van 28 picols of 5500 ft, en dus daar onder niet te begrypen de ryst, die reets gelevert of besproken is, waar voor als nog rd' 20 betaald zal mogen werden, mits daar omtrent! na waarheyd een opgave geschiede, die de residenten des noods zullen konnen beëdigen; met aanschryving nogthans aan den heer Harting om dese prys vermindering als dan te introduceren, wanneer dezelve met gerustheyd en zonder eenige bedugting voor kwade gevolgen zal kunnen geschieden, en in contrarie gevalle daar mede voor eerst te supercederen en aan dese regering bevorens te suppediteren de redenen, die daar tegen mogten obsteren ; terwyl teflens verstaan wierd, dese prysver- mindering ook betrekkelyk te maken op 't comptoir Cheribon, alwaar de prys van dat graan, buyten de leverantie der Sulthans, by resolutie van den 2en Juny 1755 medeoprds20 de coyang is gesteld, met aanschryving aan den resident aldaar om voor de ryst, 's Comp' wegen, by inkoop niet meer te betalen dan rds 15 de coyang.

7 Augustus. Wijziging van liet bepaalde op 9 Mei — 5 Junij 1755, ten aanzien van Sumalra's Westkust met betrekking tot maatregelen van »ménage".

De dienaren en hare soldyen werden in dezervoegen bepaald : Te Padang en Priamang:

1 commandeur 's maands f 120 :

J koopman » 60 :

2 koppenEuropesen,dietransporteere f 180 :

UilAAT-tOfil DEEL Til. 21

5tó

1759. J. MOSSEL

2 koppen Europeesen, per transport 5 onderkooplieden a f 40

3 boekhouders a f 30

8 assistenten, die met een den com- mandeur ten dienste en tot essay moeten g'euiployeerl werden, stelle a f 24

1 opper-chirurgyn niet hoger ah> . .

1 tweede of ondermeester

1 derde meester

1 krankbesoeker.

1 vendrig

5 sergeanten a f 24

8 corporaals a f 14

80 soldaten, stelle

1 trompetter

2 opsiendcrs

10 a 15 ambagtslieden

1 constabel

2 cannoniers

2 handlangers

2 stuurlieden

1 bootsman

6 quartiermeesters a f 14

32 matrosen, stelle

f 180 » 130

• 90 

192

36

24

18

24

40

120

112

960

20

50

270

24

64

22

84

320

Te Poulo-Chinco: 26 koppen, namen tlyk:

1 onderkoopman f 40

1 assistent » 24

1 ondermeester » 24

1 sergeant » 24

2 corporaals » 28

18 soldaten » 216

1 quartiermeester » 14

f 2822:-

204 koppen Europesen, die transportee re ƒ 370

f 2822:-

1759. J. MOSSEL

32*

204 koppen Europese», per transport f 570 : 1 handlanger »„ 12 :

en 12 slaven. Te Baros: 26 koppen, daar van:

1 boekhouder en resident f

1 assistent

1 ondermeester

1 sergeant

2 corporaals

18 soldaten..

2 bosscbieters

30 24 24 24 28 216 24

en 6 slaven. Te Ayer Bangis: 5 koppen, namentlyk :

1 corporaal

4 soldaten

Te Ticou: , 5 koppen, te weten :

1 corporaal

48 soldaten

en 4 slaven.

Te Adjerhadja:

16 koppen, bestaande in:

1 onderkoopman f 40

1 assistent » 16

1 sergeant » 24

1 corporaal » 14

10 soldaten » 110

1 onder-chirurgyn • 24

1 bosschieter » 12

f 14:-

» 48: —

f 14:

582:

370 : —

240: —

62: —

62:

286 koppen Europesen, die transporteere f 5938 : —

324 1769. J. MOSSEL.

256 koppen Europesen te zamen, belopen haar

soldyen 's maands f 5938 :

en jaarlyks f 47256 : — waar voor een derde stelle te blyven staan om in Nederland te betalen, dus 2/s ,en lasten dezes commandements, dat stelle op f 31504 : — en in Indiaas geld f 23628 : — 83 Moorse zeevarende en Bouginese militairen, te weten:

Te Padang: 65 koppen, daar van: 35 Moorse zeevarende:

1 zarang f 12: —

2tandels a / 10:10» 21: — 50 matrosen a / 7 : 10 » 225: —

"7**8: — 52 koppen Bouginese militairen: 4 corpor* &f9:l%f 58: 8 28 soldaten afl: 4 » 201 :V2

» 240: - Te Ayerbangis: 6 Bouginese soldaten a f 7 : 4 . . » 43 : 4 Te Adjerhadja: 12 Bouginese militairen, als:

1 corporaal f 9:12

11 soldaten kflA » 78: 4» 87:16 Dus bedragen de soldyen der inlanders

's maands f 629

_ of jaarlyks f 7548 : — 539 koppen Europesen en inlanders. Derzelver kostgeldeu en randsoencn bedragen:

Te Padang en Priamang: 1 commandeur aan kostgeld 's jaars f 460:16 270 kannen wyn a ƒ — : 15 » 202:10

l1/, vat bier . 75: —

1 kop, die transporteert met / 737 : 26

1759. J. MOSSEL.

528

1 kop, per transport f 737

45

22 1

1

i

150

kannen wyn azyn » 13

» olyveu oly » 22

vat Vriessche boter • 122

last ryst » 80

» tarwe » 78

kannen arak » 41

speceryen, zout en peper » 25

'26 10 14

10

f 60: —

a /• 4:10

en 20 «ryst a » — : 10

1 1 4 gemeene a» 3: 6

en ryst a » — • 10 .

voor 2 stuurlieden extra ieder 2 ft boter

en 8 kannen arak, gerekend ieder ƒ 36 : — voor 6 quar tiermeesters, 1 onderraeester

a 4Va kannen arak ieder, is. . . ƒ 18 : — voor 3 kannen arak aan 32 matrosen a f 10 : —

ieder

Aan de Mooren en Bouginescn, als:

1 Moorse zaraug f 92

2 • tandels a f 60 : — » 120

30 » genieene., a » 48:12 » 1368

2

1118 : — 300: —

1 koopman kostgeld en wyn

3 onderkooplieden \

1 vaandrig a f 174 : — » 870 : —

1 oppermeester j 23 boekhouders, assistenten, stuurlieden, opzig- ters, krankbesoeker, sergeanten, bootsman,

constabel a/92:2» 2118: 6

54 ambagtslieden , ondermeesters, canoniers, quartiermeesters, corporaals, trompetters,

2040:

» 48 : 12 » 8198 : 8

72: —

108:

320 : —

» 1880: 2 4 Bouginese corporaals voor kostgelden en 40 ponden ryst... a f 40: 16 f 165: 4 215 koppen, die transporteere met., f 163: 4 f 13721: 16

526

1759. J. MOSSEL.

215 koppen, per transport f 163 : 4 /* 13721 : 16

28 Bouginese soldaten, a » 35: 12 » 940 : 16

» 1104: —

245 koppen Europesen, Mooren en Bouginesen tot

Padang en Priamang, haar kostgeMen en

randsoenen bedragen » 14826 : 16

Te Poulo Ghinco:

1 onderkoopman f 174 : —

1 assistent , .

i craiMcui a /92 : 2 » 184 : 4

1 sergeant J '

1 ondermeester

corporaals 1 quartiermeester 18 soldaten | 1 handlanger j

a » 60 : — » 240 : — a » 45 : 12 » 886 : 8

o 1484: 12

Te Baros

1 boekhouder

1 assistent

1 sergeant J

1 ondermeester

2 corporaals 18 soldaten I

2 bosschieters

a/"92: 2 f 276: 6

a . 60 : — • 180 : — a » 45 : 12 » 912 : —

1568

Te Adjerhadja:

1 onderkoopman f 174 : —

1 assistent ] .#«••*•** af 92: 2 » 184: 4

1

1 onder chirurgyn |

1 corporaal 10 soldaten 1 bosscbieter

r

a f60:— » 180:

a .45:12 » 501:12

» 979: 16

1 Bouginese corporaal f 40: 16

512 koppen, die transporteere mei. . . f 40 : 16 f 18656 : 50

1759. J. MOSSEL. 547

318 koppen, per transport f 40 : 16 f 18656 : 50

11 Bouginese soldaten a f 33 : 14 » 569 : IS

» 410: 8 Te Ayerbangis:

1 corporaal f 60: —

4 soldaten.. . . •. a f 45 : 18 » 188: 8

. 249: 8

6 Bouginese soldaten » f 35 : 18 » 201 : IS

Te Ticou:

1 corporaal f 60: —

4 gemeenen a f 45 : 12 » 182: 8

 842:    8 

339 koppen op Sumatras Westcust; hun kost-

gelden en randsoenen belopen in een jaar f 19755 : 6 Ordinaire ongeldeu werden bepaalt op: 20 S kaarsen 's maands, als :

15 ft de commandeur I , „„ . . „^

5. . tweede | ^stuyvers f 192:-

60 kannen lamp oly » 270 : —

400 maten pady, tot voeder voor 's Gomps paar- den en eenige andere kleinigheden » 300

aan den commandeur extra » 576 :

» de gegagieerdens, stelle » 1000 :

» papier en al het verdere, zoo in contant als

anders » 1662 : —

f 4000: — Te Poulo Chinco:

aan den resident ƒ 288 : —

papier, equipagie en andere goederen » 500 : — Diverse huurlingen moeten geöxcuseert werden, als 'er slaven zyn.

aan de gegagieerdens » 420 : —

» 1208: Te Adjerhadja:

aan contant, tol inkoop van benodigtheden, afbe-

Transporteere f 5208 : —

528 1759. J. MOSSEL.

Per transport /' 5306 :

taling van diverse huurlingen, item schryftuyg

en andere klenigheeden » 800

Te Baros: aan contant, tot inkoop van benodigtheden, afbe- taling van diverse huurlingen, item schryftuyg

en andere klenigheeden » 800 :

Te Ayerbangis en Ticoiu aan diverse klenigheden » 192

dus de ordinaire ongelden monteren f 7000

Extra-ordinaire ongelden:

Te Padang, Priamang en Ticou f 500

Poulo Chinko » 150

Adjerhadja » 150

Baros » 150

Ayerbangis » 50

» 1000

Timmeragie en reparatie, stelle » 2000

Fortificatie » 1000

Maandgelden der inlandse dienaren (waar onder

niet meer als 3 Caffers), daar voor stelle » 650

Rekening van condemnatie moet niet anders ten lasten komen als het levens onderhoud en zal dan wel uyt de boetens gevonden werden. Onkosten van 90 's Gomp'lyfeygenen, daar voor stelle » 3000 Onkosten van vaartuygen blyft bepaald ten hoog- ste op » 7000

Hospitaals ongelden: blyven, als by de memorie van menage vermeld staat, namen tlyk voor uier kop, die aldaar ter genezing gevonden werd, op 5 stuyvers daags, alles daar onder gerekend, nevens 40 fê ryst, en voor medicamenten a 1 stuyver daags en te zamen 6 stuyvers daags voor ieder man, dus stelle, dat na aftrek van de halve gagie a f 6 de man, ten lasten dezer rekening blyft » 500

1759. J. MOSSEL. 329

Rekening van schefikagie: voor het meerder bedragen der van hier gezondene geschenken als aldaar ontvangen werd, stelle f 1000 : —

Over zulks zoude de gezamentlyke lasten van Sumatras West- rust in een rond jaar bedragen, namentlyk : de soldyen aan 256 Europesen voor 3/4 m Indiaas

geld f 23628

de soldyen aan 83 inlanders » 7548 :

randsoenen ordinair, stelle » 19754 :

ordinaire ongelden » 7000 :

exira-ordinaire ongelden » 1000 :

timmeragie en reparatie » 2000 :

fortificatie » 1000 :

maandgelden der inlandse dienaren » 650 :

onkosten van 's Gomp" lyfeygenen » 5000 :

onkosten van vaartuygen » 7000 :

't hospitaal » 500 :

van schenkagie » 1000 :

somma f 74080

waar voor stelle » 75000

21 Augustus. Voorschrift nopens hei inboeken der trac- lementen van *permanente" dienaren der Compagnie.

Bij circulaire gaf de Regering aan hare dienaren op de buiten-kantoren het volgende te kennen:

Niet jegenstaande in de jongste jaren successive ordre afgegaan is om de zoldyen der permanente dienaren, schoon na gewoonte betaald werden, egter in de negotie-boeken alleen de winst-rekening te crediteren voor 't geen de Compagnie hy voor uyt betaling profiteerd, latende 't verschil tusschen zwaar en ligt geld by dezelve onaangeroerd, hebben vv' tot ontstigting moeten zien, dat de boeken van genoemde comp- toiren als nog niet in die ordre gehouden worden door een onverschoonlyke inattentie der secundes of negotie-boekhouders aldaar op onze afgegevene ordres, en moeten derhalven, dezelve

330 1759. J. MOSSEL.

repeterende, als nog gelasten de inboeking te doen in dezer wyze :

Zoldyen aan land (of zo 't is te scheep) aan diverse f 1000 wegens de gedane verstrekkingen aan d'alhier bescheyden manschap in deze maand September tot f 1860 zoldygeld, te weeten:

a cassa over uytgegeeven f 937 : 10

a winst en verlies over zoldy opgeld l/is *•• • • • » 62 : 10

Somma .f 1000: —

18 September. Vermeerdering van hel aantal *scriben~ ten" bij den medicinalen winkel te Batavia.

Op het voorgedragen verzoek door de administrateurs der medicinale winkel, dat hen gepermitleert mogte werden, in stede der van ouds aldaar bescheyden en als schryvers g'em- ployeert, dog thans uyt 'sComp» dienst ontslagen zynde vyf inlandse, zo genaamde onder-chirurgyns, nog twee scribenten boven de twee, die hen volgens besluyt deser regering van den 16en Augustus 1757 toegestaan zyn, voor 's Corap1 rekening aan te houden; zo is verstaan zulks te accorderen, also zy dezelve, mits het gemis van gedagte onder-chirurgyns en het volhandig werk in gedagte winkel, nodig g 'oordeelt werden.

18 September. Voorschrift nopens boedels van op zee, enz. overleden personen, die executeurs hadden aan* gewezen.

Reguard genomen zynde op het geene de heeren Meesters met betrecking tot het werk der soldyen komen te advanceren by haar missive van den 10* October 1758, namentlyk, dat het waar is, dat de Comp* met grond niet kan werden aangesproken tot verandwoording van boedels van hare die- naren, die executeurs of gemagtigdens ter beredding van haere nalatenschap hebben benoemt, wanneer die boedels aanstonds na het overlyden van die dienaren komen in handen der

1759. J. MOSSEL. 331

executeur, zonder dat iemand van 'sComp wegen zig met deseite beeft bemoeyt ; maar, wanneer zodanige personen over- lydco op de reyse of op plaatsen, alwaar de aangestelde executeurs zig niet bevinden, en de scheeps boekhouder of iemand anders van 'sComp* wegen de goederen van den overledene onder zig slaat om die vervolgens aan de execu- teurs over te geven, dat haar er dan zeer veel aan gelegen legd, dat zodanige, provisioneel aangeslagene goederen na behoren werden verandwoord en uytgekeerd aan de executeurs ; gecon- sidereert, dat de provisionele directie, welke fan 'sComp" wegen werd gehouden over die nagelate goederen, berust op den articul brief, die haar Edele Hoog Agtbare verstaan, dat, zo wel in dit, als in alle andere poi neten, stiptetyk zal werden agtervolgt, ten eynde de goederen van overledene dienaren in de regte handen komen; daar al verder by voegende, dat, op dat hier van ten allen tyde blyken mooge, het absolut nodig is, dat de quitantie of acte van acquit, die de scheeps boekhouder tegens de extraditie der goederen ontfangt, gevoegt werde by de zoldy boeken; zo is goedgevonden en verslaan 't opperhoofd van het generale zoldy comtoir te ordonneren zorg te dragen, dat, ia conformité van dit aanschryvens, dusdanige actens by de zoldy papieren gevoegd werden, op dat, zo als even is gezegt, altoos blyke, dat de goederen van overledene dienaren in de regte handen komen of gekomen zyn.

18 September. Nadere regeling der suiker-leverantie aan de Compagnie.

De «aankweking van zuyker" op Java was, volgens de Regering, »vaa China overgelekt".

Allengs was de productie van Java, l8te en 2de soort, gestegen tot 8,000,000 « in een gewoon jaar en 10,000,000% in een » extra-jaar", waarvan nodig was: voor Japan 1800000 »,

• Soerate 3600000 »

Transporleere 5400000 »,

332 1759. J. MOSSEL.

Per transport 5400000 «,

voor Perziê 1600000 »

» Malabar, minstens < 1000000 »

» Nederland 2000000 »

totaal 10000000 •

Naar aanleiding van opmerkingen ter zake van Heeren XVII**0 bepaalde nu de Indische Regering, dat de jaarlijksche leverantie, le en 2de soort, zoude bedragen:

voor Java's N. 0. kust 8000 pikol.

» Cheribbn B000 »

» Bantam 3200 »

Voor Batavia en ommelanden zoude de hoeveelheid nader geregeld worden in verband met den oogst aldaar. De prijs werd vastgesteld:

le soort. 2d0 soort.

voor Java's N. 0. kust 51/* 23/4 rijksd*

» Cheribon 372 — •

» Banlam 4 37a »

~ September. Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag.

21 September. Last op de buiten-kantoren den staat der vaartuigen te vermelden op hunne jaarlijkschc lijsten dier vaartuigen, in te dienen ingevolge het bepaalde op 9 Mei 1755.

De Commandeur en Opper-equipagemeester moest, naar aan- leiding van de opgave der buiten-kantoren, zijne »lyst der » na vale raagt", bestemd voor Heeren XVHnen, inrigten.

21 September. Regeling der verkoop-prijzen in den klei- nen en in den medicinalen winkel te Batavia.

Door de heeren Meesters, uyt overweging der noodzake- lykheyd, dat de verkoops pryzen der goederen na rato van .

1769. J. MOSSEL. Ui

den inkoop dienden bepaalt te werden, en ook gelet op de aan handen blyvende restanten, by missive van den 10en October anno passato g'ordonneert werdende om, ter voorkoming van den schadelyken. verkoop, eens in nadere overweging te nemen, tot wat pryzen de goederen uyt de kleyne winkel, zo te deser hoofdplaatse, als op andere buyten comptoiren, zouden behoren te werden verkogt, ouime vervolgens daar op de nodige bepaling, ter narigt van de respective winkeliers, te maken; en by resuraptie van een berigt van den kleyn winkelier en presenten eersten administrateur in 't klede pakhuys, David Julius van Aitsma, nopens de verkoops pryzen der goederen gebleken zynde, dal, op fundament van 't geor- donneerde by bel reglement wegens de provisien der dienaren in de respective administratien te Batavia van den 17tn Octo- ber 1746, litul 5, articul 5, La A, en van den 28™ Augustus 1755, titul 5, articul 7, La A, om zig te moeten reguleren na de marksprys in de stad en maandelyks, onder approbatie van den heer Directeur Generaal een prys courant opmaken, rails de vaderlandse goederen niet minder als 30 en de Indiase 23 percto zuyver advans afwerpen, de verkoping altoos geschiet was voor de meeste prys, die te bekomen was, ook wel 40, 50 en meer perct0 op diverse koopmanschappen gewonnen> na mate van derzelver gewildheyd en dat den eenen zomtyds meerder als den anderen voor 't benodigde gaf; edog, dat van die gestipuleerde pryzen geen gebruyk gemaakt was als by enkeld overschot van schenkagien, kleynigbeden van enkelde ellen laken, etc, om deselve niet aan bederf bloot te stellen; voorts ook, dat gedurende de administratie van hem, Aitsma, nauwlyks voor 6000 rds hadde kunnen werden ver- kogt, de speceryen, welke wel het voornaamste uytmaken, daar onder gerekent. ongerekent dat meest al het slegste der koopmanschappen, waar van het beste bevorens reeds uytge- togt was, aan die winkel verstrekt werde; zo is, na aandagtige overweging . van die geringe advancen en 't ongerief, dat de gemeente by een formeele abrogatie van den gauschen verkoop in voorsz. winkel zoude lyden, wanneer men daar loe over-

354 1759. J. MOSSEL.

ging, goedgevonden en verstaan te statueeren, dat na dcsen uyt de kleyne winkel zullen moeten werden verkogt alle Buropeese kleynigheden met 75, de wolle manufacturen met 50 en de ly waten, ingevolge de reeds daar op by resolutie dezer tafel van den 24" Juny 1757 (') gemaakte bepaling, met 50, 40 en 30 perct0 advans, zonder daar beneden te mogen komen; lerwyl al verder ten opzigte van de geproponeerde prysverhoging der medicamenten verstaan wierde, haar Edele Hoog Agtbare te elucideren, dat er uyt de medicinale winkel geene medicamenten werden verkogt, als behalven het geene de slads doctoren, ingevolge hunne ordonnantie van den 25*" Ooi ober 1746, alle drie maanden eens genieten mogen en waar voor zy dan ook g'obligeert zyc voor niet te bedienen alle arme en behoeftige personen, alleen aan den stads apotecar tegens de gewone pryzen van een half capitaal advans, bedragende in twee diverse jaren in 't geheel f 6049 : 17 uyt- koops, daar onder gerekent de speceryen, die gesegde apotecar in een gansch jaar ter quantiteyt van maar 24 ft, in haere onderscheydene zoorten genoten heeft; dog, ofschoon dat van geen belang is en daar omtrend evenwel eenige bedenking vallen mogt, is verstaan dezelve in 't vervolg door gemelde apotecar mede tegens de ordinaire verkoops prys te doen totalen.

21 September. Opleiding van vrijen en onvrijen tol ambachtslieden.

Heeren XVIlnPB hadden gelast hiermede »eene preuve" te nemen, waarop de Indische Regering antwoordde, dat »men reeds door 't plaatsen van vrye jongens ten eylande Onrust, onder het genot van 12 stuyvers 's daags, een preuve genomen en daar van eenig effect bespeurd heeft, waar van men zig in 't vervolg met geen ongegronde hoop iets goeds zoude mogen beloven; dog, dat men, zulks mede alhier in Comp*

(') Deze resolutie is niet aangetroffen.

1759. J. MOSSEL. 538

ambagls quartier gelenteert en een en andermaal gelast heb- bende de daar op geplaatste lyfeygene door 't geven van iels extra van kleedjes of iets diergelyks aan te moedigen tot het leeren van dese of geene ambagteu, tot nog toe niet bespeurt heeft, dat zulks van veel nut is geweest".

De Indische Regering gelastte echter den Commandeur en Qpper-equipage-meester, den Fabriek en den Baas van Onrust omtrent deze aangelegenheid hunne zienswijzen kenbaar te maken.

Naar aanleiding van het advies van den Fabriek besliste de Regering hem »een getal van 100 Comp* slaven indiervoegen te employeren en 50 lyfeygenen van hem en de basen op de respective winkels onder de basen te laten verdelen en aan dezelve slaven, na mate dat z'zig in hun ambagt evertueren, tot dagloon toe te leggen 7 stuy vers daags, wanneer beginnen, na verloop van het eerste jaar 10, na het twede jaar 13 en na het derde jaar 15 stuy vers 's daags, zonder na die tyd eenige meerdere verhoging in hun dagloon toe te staan; en dit mede op de comptoiren van de Oost, voor zo zerre doenlyk, te introduceren, terwyl ten opzigle van Onrust, alwaar men in dit stuk al tamelyk ver gevordert is, de bepaling blyft gesurcbeert, tot dat des wegen het berigt zal wezen ingekomen, om het verder tot perfectie te brengen, zullende den overdragt der voorsz. slaven in 't ambagts quartier van den eenen haas aan den anderen geschieden na de gedane propositie van den fabrycq en onder desselfs oog, als daar van de verantwoording incumberende.

Maar verder in consideratie genomen zynde, dat, ofschoon het gebeurde, dat dit alles ten tosten uytviel en van een geweuscht effect bevonden werde, men egter de Europese ambagtslieden niet zoude kunnen ontberen, dewyl dezelve by brand ten uyltersten noodzakelyk en tot veele ambagten, als die van molenmakers, brandspuytmakers, enz., waarin in 't geheel niet of ten minsten zeer bezwaarlyk van inlanders gebruyk kan werden gemaakt, alleen employabel zyn; zo wierde goed- gevonden hier van de heeren Meesters eerbiedig te adverteren,

$30 1759. J. MOSSEL.

met inslantig verzoek, dal den eysch der werklieden niet mag werden vermindert, also die daar na en na de benodig- heid is ingerigt.

28 September. Wijziging van de formulieren van ceden en van de *ordre der voorbiddingc" nopens het ot>er- lijden van de Princes, Gouvernante van de Republiek en voogdes van den Erf-stadhouder.

Mits de erlangde narigt, zo 'sComp' wegen by een briefje van de heeren Bewindhebberen ter kamer Amsterdam van den 18pn January deses jaars, als de gegevene kennisse door haar Hoog Mogende de heeren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden aan zyn Edelheyd, als generaal der infantery ten dienste van den staat, wegens het smerlelyk overlyden van haar Koninglyke Hoogheyd mevrouwe de Princesse van Orange en Nassauw, gouvernante van de Republik en voog- desse over zyn Hoogheyd den heere Prince van Orange en Nassauw, erfstadhouder, capitain generaal en admiraal der Vereenigde Nederlanden, is op den voorstel van den heere Gouverneur Generaal verstaan, in de ordre der voorbidding voor 'slands overheden alomme in dese gewesten, zodanig als deselve gereguleert is by resolutie van den 6'n July 1752, de nodige verandering te maken door het uytlaten der voorbiddinge voor de persone van voorsz. hare Koninglyke Hoogheyt; en hier van, zo wel aan den kerkenraad per extract kennis te geven, als aan de ministers en bediendens op de respective buyten comptoiren, tot narigt der predicanten en verdere kerkelyke dienaren alomme.

By dese gelegenheyd wierd teffens goedgevonden en ver- staan in de formulieren van eeden, waar by aan de hoge overigheyd trouw gesworen word, mitsgaders in alle andere diergelyke actens, direct na hare Hoog Mogende de heeren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden, onze souverainen, te laten influeeren de woorden : en als voogden over zyn Hoog- heyd den Prince van Orange en IS'assauw, en daar by te

1759. J. MOSSEL. 557

gelyk ook weder uyt te laten de woorden, die alleen relatie hebben gehad tot de persone van haar Koninglyke Hoogheyd (gelukzaliger gedagtenisse), mitsgaders daar van niet alleen alhier, daar 't nodig is, narigt te geven, maar ookaloramede ministers en bediendens op de respective buylen comptoiren desseUs observantie aan te bevelen.

2 October. Reglement op het provianderen van Com* pagmës schepen.

Voor de reisen na Japan en Cheribon zal verstrekt werden : voor een maand ryst en cadjang, carwaat, zuyker, tamma- rinde, azyn, zout, zout-vleesch en spek, mitsgaders lamp-oly en hout; dog van boter, wyn, arack, olyven-oly, enz., rullen ze voor een, twee, drie, ja vier maanden voorzien werden, na de reisen kort of lang te verwagten zyn.

Na Maccasser:

zullen de schepen van alles voorzien werden voor vyf maanden, dog van ryst en cadjang alleen voor twee maanden en vlees en spek voor vier maanden.

Na Ambon en Banda:

zullen de scheper) van alles voor agt maanden geprovian- deert werden, maar van vlees en spek alleen voor zes maanden, dog 't Banda's na-schip voor agt maanden.

Na Ternaten :

zullen de schepen van alles voor agt maanden voorzien werden, dog van lamp-oly maar voor drie maanden en vlees en spek voor vyf maanden.

Na Banjermassing :

werden de schepen van alles voor vyf» maanden voorzien.

Na Palembang:

werden de schepen van alles voor vyf maanden voorzien.

Ka Padang:

werden de schepen voor negen maanden randsoenen mede gegeven.

Na Halacca enz.

rUUlT-BOEt DEEL VII. 22

338 1759. J. MOSSEL.

2 October. Reglement op de rantsoenen van Europesche schepelingen in dienst van de 0. /. Compagnie.

Op de reysen in Indien en repatrieerende.

,

Aan een kajuyls-gast 'smaands:

♦Vi

ft zout spek,

6

» » vleesch,

50

» ryst,

10

• kadjang,

3

» zuyker,

3

» taramerinde, gezuykerde,

3

» zout,

5

» booter,

6

kannen Fransche wyn,

V.

» Hollandsche azyn,

4

musjes olyven oly,

5

ft drooge vis of carwaat.

Aan een deks-officier:

*7,

ft zout spek,

6

» » vleesch,

50

» ryst,

10

» cadjang,

5

» zuyker,

5

» tammerinde, gezuykerde,

3

• zout,

1 3/io kannen Fransche wyo of ieder hagjesdag 1 musje,

3

» arak,

5

musjes inlandse azyn,

4

» olyventoly,

1

ft booter,

4

» carwaat.

Aan een gemeen Europees: 5 ft zoul spek, 4 » zout vleesch,

1759. J. MOSSEL. 359

50 « ryst, 10 > cadjang,

3 • zuyker,

5 » fammerinde, gezuykerde,

5 » zout,

5 kamien arak,

lJ/i0 • Caabse wyn,

5 musjes inlandse azyn,

4 » otyven oly, 1 « booter,

4 » carwaat.

Alle agt dagen of ider week te verstrekken.

Aan de retour-schepen zal voor de t'huys-reyze nog extra werden verstrekt:

Aan schepen van 150 voeten. 140 voeten, contanten tol inkoop van ver-

verssing f «0 f 596

wyn 2 amen 2 amen

bier 2 vaten 2 vaten

brandewyn 1 aam * 1 aam

azyn, Hollands 1 balve legger 1 halve legger

DeWse booter 1 vierendeel 1 vierendeel

varkens 20 stuks 18 stuks

speceryen in zoort 8 pond 8 pond

peper 40 • 40 »

mostarl-zaad 90 » 80 ■

larw, aan de van bier direct

vertrekkende % en aan die

over Ceylon en Bengale gaan,

zoo hier als daar 7» last Va ,asl

witte ryst 1 V4 • 1 •

pady 200 bossen 200 bossen

suyker, 5*" zoort t canasser 1 canasser

zeep ■/• kist V* l"st

guinees, gemeen gebleekt 2 p* 2 p*

540 1759. i. MOSSEL.

Aan schepen van 150 voeten. 140 voeten.

klein formaat papier 4 boeken 4 boeken

schagten 30 p* 30 p"

zegel-lak */• P°nd V» P°nd

porcelyn in zoort 60 p* 50 p"

En aan het admiraals schip boven dit alles nog een kelder brandewyn.

Aan de scheepen, in 't land vaarende, extra de hondert man voor ses maanden: 1 pa guinees, gemeen gebleekt, tot tafelgoed, 3 S speceryen in zoort, 20 » peper, 40 » mostartzaat, 40 pa porcelyn in zoort, 2. » boeken kleen formaat papier, 15 » schagten, en

7a aam arak extra 'smaands.

Brandhout zal voortaan tot twee vadems 's maands verstrekt werden aan scheepen van 150 voet en aan d'andere ll/i vadem, als bevoorens. %

Op de buyten comptoiren zullen d'Europeeseo, de deks- officieren en gemeenen door den anderen, vers vleesch op ieder hagjes dag genieten:

lljA £ of, zoo dat niet te bekomen is, dan spek en aan groente xjh stuyver de man, waar voor 't zout vlees en spek dan stil slaat.

Wyders werd haar uyt de scheeps provisie verstrekt 't voor- gemeld randsoen van ryst, kadjang, zuyker, tammerinde, zoal, wyn, arak, azyn, oly en carwaat, even als in zee.

Buyten voorschreven vers vlees of spek, zal op de comptoiren

van randsoen, lywaat of brandhout, enz., geen verstrekking

mogen geschieden als eenlyk, wanneer de tyd, waar voor

ggproviandeert zyn, verstreken en de consumptie reekening

antwoord is, exept dat Java, Malacca, Ceylon en Mallabaar

lymte van brandhout moeien verstrekken, dog als de con-

1759. J. MOSSEL. 541

jnmptie van eeoig articul verantwoord en de tyd van da fiataviasche verstrekking gepasseert, ia zo ver verlopen is, dat met 't restant de reyze niet kan gedaan werden» moet het nodige voor de leg-dagen en de reyse, die oog voor handen is, bezorgt worden.

En om het welke te duydelyker en gemakkelyker te weten, een lyste zal geformeert werden, voor hoe lang de provian- . deering te Batavia in ieder articul geschied, extra gevallen nylgezonderd.

De pryzen van 't vers vlees en spek moeten ten zuynig- sten bepaald werden en alle andere verstrekkingen van zo genaamde verversing, enz., zullen hier mede moeten cesseeren.

Alleen Wyft in Bengale gepermitteerd, enz.

Op de Oosterse comptoiren en Banjermassing, daar gebrek van vers vleesch en spek of 't zelve zeer duur is, zullen de Earopesen in dat geval 't zout vleesch en spek, daar zy van Batavia mede geproviandeertzyn, blyven genieten of kost-geld tot f 3 : 10 en f 2 : 10 de officieren en f 2 de gemeene Europesen.

De carwaat zal te Batavia voor twee maanden verstrekt worden, moetende op de comptoiren, daar ze komen, na ver- loop van deze twee maanden weder 'smaands en voor de te rag reyze daar van voorzien werden.

De schepen van Bengale en Ceylon, enz.

En zullen de scheeps overheeden zorgvuldig moeten agt geven, dat de ryst wel gestampt werde en, nevens het verdere, dat bederv onderhevig is, nu en dan te lugten gelegt en het koks gereedschap behoorlyk zuyver gehouden werde; ook letten, dat voor al geen suuragtige spyze, in kopere pannen of ketels bereyd, daar in koud werde; dat de spyze gaar en wel klaar gemaakt zy, waar toe het hoofd van den bodem zig zelfs daagelyks moet verleedigen.

Alomme zal by de onkost-reekening moeten blyben de dag der komst en des vertreks, voor hoe veel man, Europesen en Mooren, etc, en voor wat tyd de verstrekking geschied, nevens de restanten op dien tyd aan boord, zo als dat by de Bataviase onkost-reekening gespecificeerd werd.

S44 1769. i. MOSSEL.

De consumptie-reekemng der schepen zullen de schepelingen alhier op 'tcomptoir van den commandeur op de werf moeten verantwoorden en met die verantwoording moeten gaan by den visitateor generaal, om door denzelven gerevideert en de restant-brieljes afgegeven Ie werden; en zal den opper- stuurman moeten verklaren, dat zodanigen restant binnen boort te vinden is; dog by merkelyk verschil tusschen de verantwoording op zyn comptoir en dat van den visitatenr, zal den commandeur daar van berigt doen aan den heer Directeur Generaal.

Op dat door bedrog van de onlfangers der randzoenen het volk niet verkort worde, zal, zo hier als op de buyteu- comptoiren, geen geld voor randsoen mogen gegeven werden, op poene van deporlement en een dnysend rd* boete voor de verkorters en ontfangers beyde, maar wel by gebrek 't een door 't andere gesuppleert werden; en zal den opper- stuurman van ieder schip alhier aan den commandeur berigt moeten zenden, welke randsoenen aan boort ontfangen zal hebben.

2 October. Reglement op de rantsoenen en kostgelden van Europesche schepelingen in dienst van de O. i. Compagnie ter reede Batavia.

Een cajuyls gast zal maandelyks genieten: 50 « ryst, 5 » cadjang, 15 » versch vleesch,

3 » zout,

S » booter, •

4 kannen wyn, 1 kan azyn,

7 gulden en 4 stuyvers contant.

Een deks-officier ; « ryst,

1759. J. MOSSEL

10 9

9 cadjing,

» versch vleesch,

4

» zout spek of vleesch,

4 3

» zuyker, » tammerinde,

1

» booler,

3

• zout,

2V*

kan arak,

1 Vio » wp.

2 musjes olyven oly,

s/4 kan azyn, 1 gulden en 10 stuyvers contant.

50 ' 10 9

Een gemeen Europees: « ryst, » cadjang, » versch vleesch,

4 4 3

» zout spek of vleesch, » zuyker, • tammerinde,

27*

kan arak,

1

S booter,

4

» zout,

S

V»

ï

musjes olyven oly, kan azyn, gulden contant.

343

2 October. Reglement op de verstrekkingen aan Euro- pesche schepelingen in dienst der O. L Compagnie ter reede Batavia en bij Onrust.

's Maandelyks zal aan ieder der tien deks officieren verstrekt werden ƒ 1 : 10 en aan ieder gemeene f 1 aan contant.

Sondags: 's morgens zal goede gestampte ryst, juyst niet pappig, dog egter wel en zagt gekookt, opgedischt worden,

344 1759. J. MOSSEL.

met Vi P°n^ b°ler voor ie^er bak van 8 man en zo veel zuyker, als daar by nodig is;

's middags werd voor ieder man 1 pond versch vleesch ge- kookt met een picol groente voor de soup, voor den avond mede gerekent, met zo veel ordinaire, goede, gekookte ryst daar by, als zy eten kunnen.

Maandags: 's morgens ryst op d'ordinaire wyze gekookt, met een musje olyven oly voor ieder bak van 8 man, met zo veel zuyker daar over, als zy lusten, en, des begeerende, ook zo veel tammerinde-water, dat altoos op een zindelyke wyze by den bottelier in gereetheyd moet staan;

's middags en 's avonds groene cadjang, gekookt met het overschot van het vleesch van des daags te voren.

Dinsdags : 's morgens zagt gekookte ryst met '/, pond boter voor ieder bak van 8 man;

's middags zal voor ieder een pond zout spek met groene cadjang gekookt werden, dat mede voor 's avonds zal dienen.

Woensdags: 's morgens ordinaire ryst, gekookt, mei een musje olyven oly voor ieder bak van 8 man met de nodige zuyker ;

's middags zal goede grobbejak gekookt werden met B kannen wyn, die, in presentie van een vertrouwt officier, in al wat gekookt is onder een zullen gemengt worden, om teffens ook voor 's avonds te dienen.

Donderdags: 's morgens zagt gekookte ryst met */i pond boter voor ieder bak van 8 man en, des begeerende, de nodige zuyker ;

's middags zal voor ieder man 1 pond versch vleesch ge- kookt werden met een picol groente voor de soup, om mede voor 's avonds te dienen.

Vrydags: 's morgens ordinaire ryst, gekookt, met een musje olyven oly voor ieder bak van 8 man, met zo veel zuyker, zout en tammerinde-water, als geoord eell werd nodig tezyn;

's middags cadjang met het overschot van 't vleesch van den voorigen dag, dat ook voor 's avonds dienen zal.

Saturdags : 's morgens zagt gekookte ryst met 7a Pon(l booter

^or ieder bak van 8 man, met zuyker;

(759. J. MOSSEL. 545

's middags grobbejak, op de voorgaande wyze als des Woens- dags toebereyd, meede voor des avonds.

De deks-officieren zullen 's middags op ieder hagjes dag een musje goede wyo genieten.

De uyldeeliogen van de vooreu staande randsoenen zullen op ieder dag en tyd door den bottelier moeten geschieden en dat altoos in presentie van een deks-officier.

Den bottelier zal ook teffens, by liet vermeerderen of vermin- deren der manschappen, zorg dragen, dat de bakken by zyne rollen, zoo veel mogelyk, altoos 8 man blyven,. om des te beter met de bepaalde verstrekkingen volgens het reglement te accordeeren.

Zont en azya zal mede dagelyks aan ieder bak zoo veel gegeven werden, als dezelve nodig hebben, zonder bepaling, dog niet als op de ordinaire schaftyden, dat weezen zal:

des morgens, na afgeschooten wagl, als wanneer de klokken van alle de scheepen zullen geluyd en met eenen door den provoost overal zal geroepen worden en het volk moeten booven komen, welke door de deks-oflicieren moet werden aangezet na het galjoen te gaan om haar te wassen en te reyoigen, en wel principaal de mond, die dan met het bepaalde soopje arak verder verfrist word ;

daar na zal zig van ider bak een man by den kok vervoegen, die altoos op de bepaalde schaftyden gereed zal moeten weezen om aau ider bak van het geene gekookt is na genoegen op te dissen, en zo van de kok na de bottelier, om de sausen en toespyse te ontfangen, volgens bet reglement en als vooren, in presentie van een officier;

's middags zal precies ten elf uuren, op het zeyn van het commandeerent schip, met werken moeten uytgescheyden wor- den, ten zy het wat volhandig mogte wezen dan te twaalf uuren, wanneer wederom op een ander zeyn van het comman- deerent schip de klokken zullen geluyt worden om te schaffen, dat duuren zal tot een uur, wanneer een soopje arak gedronken en vervolgens weder met een frissche moet aan 't werk gegaan *al worden tot 's avonds te zes uuren, wanneer het wederom

546 1759. J. MOSSEL.

eetens tyd is voor / uur en om een soopje arak te drinken, 't welk verrigt zynde, men het volk zal laaien rusten.

Dog den commandeerend officier zal, l>y noodzaakelykbeid in lossen of laaden en een vaartuyg op zyde hebbende, het zelve mogen ledigen of vullen en het volk na den eeten weder aan het werk doen gaan tot afgesehooten en opgezette wagt, en voor al niet langer.

Wanneer het rust en slaapenstyd is, zal den commandeerend officier verpligt wezen zelfs in persoon een half uur na opge- zette wagt de ronde te doen, om het volk, dat in de open lugt bevonden werd te slaapen, onder het half of tussen deks te doen gaan om, te rusten.

Even gemelde officier zal ook zorge moeten dragen, dat de geene, die van de gemeene man in dienst aan land moet wezen, na tyds geleegentheyd met de noodige mondkost voor- zien werd, en zulks tot zoo lange, als haar dienst hun verblyl aan de wal noodzakelyk maakt; en zal een langere aanhouding v&n zoo een man finaal blyven voor reekening van den schip- per, die dan verpligt zal wezen zulke manschappen, na verrigling harer affaires, vry transport na scheeps boord te doen erlangen.

2 October. Reglement op de rantsoenen van inlandsche dienaren der Compagnie op reizen in Indiê en naar Nederland.

Dezelve genieten 'smaands by haar aanneeming in den dienst :

In Bengale: 50 « ryst, 1 » zuyker,

1 » tammerinde,

2 » zout,

5 kannen arak, 1 « boter, 2Vi * carwaat, met f ml : 8 voor kostgeld.

1759. J. MOSSEL. S47

En op de reisen: 60 « ryst, 10 » cadjang, 2 » zuyker,

2 » tammerinde, 5 » zout,

5 kannen arak,

5 mutsjes inlandse azyn,

5 » verse clappus oly of 1 8 boter,

4 8 carwaat.

De Mooren, die te Sou ra tl a in dienst komen, genieten voor de eerste vier maanden de man : 34 V, « ryst,

17l/4 * cadjang of kilserie, 5V4 » booler,

5 kannen arak.

En daar na op de reisen als de andere Mooren.

Gevolgelyk moet op Ceylon of elders kost geld aan dezelve verstrekt werden.

Persiaanse Mooren genieten by haar aanneming, de man 's maands : 34 Vj 8 ryst,

1774 » kitserie of tammer, 3'/4 » booter,

3 kannen arak.

En wyders op de reisen in India als de andere Mooren.

Maar, vermits deze voorschreve articulen vry duur in ree- kening komen, moet 't zelve, zo ver mogelyk, uyt scheeps- proviand verstrekt werden.

Inlandse militairen ter zee genieten als de Moorse inatrosen, dog geen arak.

Te lande de gemeene: f 1 : 16 kostgeld met f 7 : 4 aan gagie,

de corporaals kostgeld en gagie f 12 ; —

sergeants » 16 : 16

vendrigs » 28 : 16

348 1759. J. MOSSEL.

lieutenants. ƒ 38 : 8

capitains » 48 : —

met 40 S ryst de man. En in 't veld nog boveii dien drooge vis of vlees met zout.

2 October. Last op >alle de gene, aan wie de admi- nistratie van de justitie werd toebetrouwt, dat zoo »hoog aangelege werk met alle mogelyke omzigtigheyd •en candeur te behandelen".

Heeren XVIImen hadden hun leedwezen en »regtmatiff" onge- noegen betuigd over »de grove misslagen (om aan dusdanige •irreguliere behandeling geene erger, schoon gepaster bena- •minge te geven), die zo hier, als op andere comptoiren in •Indien werden begaan in het stuk van de justitie."

16 October. Bepaling, dat kaneel in Indiè voor 130 stuivers het pond verkocht moest worden.

De prijs-bepaling, 10 stuivers hooger dan eene vroegere, is afkomstig van Heeren XVIIBfB.

16 October. Vergunning voor professor Donaii c. s. door het gebied van de O. I. Compagnie te reizen.

Hoewel dit stuk niet van algemeenen aard is, noch blijvende gevolgen heeft gehad, is zulks toch kenteekenend voor de toenmalige zienswijze nopens diergelijke reizigers, weshalve zulks in dit werk niet misplaatst is geacht.

Bij missive van 16 October 1795 deelden Heeren XVII™ aan de Indische Regering mede:

Wy zenden hier neevens tot Uw Edeles narigt copie van de resolutie, by haar Hoog Mogende op den ÏB8,en April

1769. j. MOSSEL. 549

ea den 11*™ May laastkeden genomen op de memorie Tan ded beere grave van Lascaris, minister van Zyne Majestey t de Koning van Sardinien, met de hylagen daar by vermeld, waar by hoogst dezelve hebben goedgevonden, dat aan de professor, Donati, en desselfs reysgezellen, by voorschreven eerste resolutie vermeld, zoude werden gepermitteert zig te mogen begeeven na Batavia, Gabo de Goede Hoop en andere etablissementen van de Oost-Indische Compagnie dezer landen, om aldaar banne natuurkundige observatien te konnen voortzetten, zonder eeoige verhindering. Uw Edele zullen derhalven, in voldoening aao voorschreve resolutie, de vereyschte order moeten stellen, dat aan bovengemelde persoonen geene verhindering werde loegebragt in het voortzetten hunner natuurkundige observa- tien; dan, dèwyl de intentie van haar Hoog Hogende ook is, dat voormelde persoonen hunne observatien bepalen tot de voorwerpen hunner studie, zonder zig met eenige andere zaken te bemoeyen, en Wy by vorige gelegendheeden hebben ondervonden, dat dusdanige reysigers zig veeltyds ook ophouden met het aftekenen van plaatsen, vestingen en andere soortge- gelyke zaken, die naderhand met den druk werden gemeen gemaakt, zullen Uw Edele teffens ook moeten doen agt geeven, dat door gemelde persoonen geen misbruyk werde gemaakt van de aan haar verleende permissie.

Eerst bij resolutie van 10 Junij 1760 heeft de Indische Regering aan dit voorschrift gevolg gegeven.

23 October. Bepaling, dat de Bank-courant en Bank van leening te Batavia geen intrest meer zoude valide- ren over kapitalen van »uytlandigen". — Gelijkstelling van die Bank met' andere Collegiën, wat betreft belee- ningen op vaste goederen.

Door den heer Raad extra-ordinair, de Klerk, als president

360 1759. J. MOSSEL,

van de Bataviasche bank courant en bank van leening, aan dese vergadering te kennen gegeven zynde, dat de bank couratit het by continuatie in de gestellheyd, waar in deselve thans verkeerde, onmogelyk zoude kunnen goedmaken, maar, zo wei onder zyne ordinaire lasten, als in 't byzonder door het op- lopen der interessen op de stil leggende capi talen, bedragende volgens zyn Edeles opgave een aanzienlyk montant van f 950000, moeten succumberen, nadien het aan gelegenlheid ontbrak om znlke sommen, wegens het verlopen credit onder de meeste ingesetenen alhier, op een secure wyze te konnen uytzetten, om dus weder goed te maken en op zyn tyd aan de houders der bank actiën de verschenene renten af te leggen, waar door gemelde bank courant zedert den laasten Augustus tot ultimo der gepasseerde maand of gedurende UVee maanden wezendlyk ten agleren was geraakt een montant van rd1 1500. voornamentlyk veroorzaakt door het toenemen der vaderlandse capitalen van gerepatrieerde personen, mits bet afleggen hun- ner capilalen, hy de Comp€ a deposito gestaan hebbende, dewelke, buylen de by de bank courant reeds geseponeerde, voor 't mees- ten gedeelte derwaards vloeyden ; zo is, uyt consideratie liet oogmerk der opregting dezer bank gerekent moet werden voornamentlyk te bedoelen de commoditeyd, 't gerief en de $ecurileyt der ingesetene dezer landen, ten minsten, dat er geen onbillykheyd resideerd in het refuseren der acceptatie van capitalen van uytlandige, om daar van interest te belalen, in zo verre zulks zoude komen te strecken tot desselfs verval of praejudicie der bediendens en interessanten, goedgevonden en verstaan, van zodanige gelden voortaan geen renten te laten betalen en zulks te doen cesseren met ultimo dezer, mitsgaders dit collegie daar en boven, tot ampliaüe van het 57te en 58ft articul der conditien van de bank courant, in opzigte van de beleningen der vaste goederen of suffi^ante hypothequen, die by 't zelve verpand werden, namentlyk in zo verre betreft het tantum of bet bedragen, 'l welk aan den verpander afgegeven werd, eguaal te stellen niet de andere collegien alhier, die tot het doen van beleningen g'qualificeert zyn.

1759. J. MOSSEL. 551

1 November. Bepaling, dat, bij afwezigheid van den Gouverneur-Generaal, in Rade van Indië geene beslis- sing mogt genomen worden nopens het verleenen van pardon, het verklaren van oorlog, het sluiten van vrede, enz.

Zie bij 9 September 1757.

4 December. Voorschriften nopens Compagnie' s lijnwa- den-handel. — Sluiting der particuliere vaart op Sumalras Westkust.

Eenigen tyd ter lecture onder de heeren leden deser verga- dering rond geweest en thans weder binnen gekomen zynde een door den heere Gouverneur Generaal geformeerd schrif- tuur, g'intiluleert : Aanmerkingen over den Indiaschen lywaat handel, waar toe de onbezonne eysschen van zommige buyten comptoiren, de excessive restanten, die daar door renteloos bleven leggen, en de winst derving by gebrek van het nodige of nadelige verhandeling van het overbodige zyn Edelheyd aanleiding gegeven hadden om daar van een notitie te formee- ren, ten eynde wel te konnen oordelen en regt te weten, in hoe verre 'sComp* interest daar by kwam te lyden ; oordelende zyn Edelheyd daar door teffens eenigermaten te zullen beand- woorden aan het oogmerk der heeren Meesiers, vervat by haere intusschen ontfangene g'eerde missive van den 10cn October 1758, en daar by, onder de materie van Sumalra's West-cust gerequireerde accurate notitie wegens den verkoop van de in een jaar na derwaarts verzondene ly walen, lot welke prysen deselve zyn aangerekent, aan wie, op welke tyd en tot wat prysen weder van de hant gezet, wat specie, goud of andere goederen daar voor zyn ontfangen, tot wat prys dit een en ander de Compe is ten goede gebragt, voorts welke onkosten daar op zyn gevallen en waar in de overgeblevene restanlen bestaan, om daar uyt te konnen opmaken, hoedanig het met

384 1759. J. MOSSEL,

dezen tak van (lomp1 commercie gelegen zy, nadien daar by, niet alleen door eene geformeerde zamenlrecking van bet gene g'eyscbt, voldaan en verteert is, mitsgaders welke restanten overgebleven zyn, aangetoond word, welke winsten de Gompe eygentlyk en na ecne wel opgemaakte koopmans rekening daar op- behaalt heeft, ten blyke 'onder anderen ten bpzigle van Somatra's West-cust, dat gedurende den loop van vier jaren op een capitaal van ruym 10 thonnen, aan goederen derwaarts gesonden en per restant gebleven, na aftrek van 't gene voor interest, vragt en risico gerekent moet werden, eygentlyk nog g'advanceert is een montanl van f 78344 ; onder verdere ver- toning der noodzakelykheyd tot het maken van een wel gereguleerde bepaling door het retrancheren der irreguliere eyschen en het matig voldoen van dese en geene zoorlen, die voldoende winsten afwerpen, nadien het klaar bleek, dat men dan nog al rond schieten en te voren raken konde, terwyl men door het voldoen der winderige eysschen, wegens de daar uyt voortvloeyende verbasende restanten, altoos moest verliesen of ten minsten niet dan schyn winsten zoude behalen; voorts nog, hoedanig met de overbodige en ongewilde restanten bier en daar diende gehandelt, item in welke zoorten en quanti- teyten de voldoening van lywaten, voornamen tlyk met relatie tot de Oostersche gouvernementen, zoude konnen bepaalt wer- den, als mede hoedanig en in welker voegen men rekenen kon, dat de lywaat gevende comptoiren als dan de Indiascbe eysschen zouden kunnen en dienen te voldoen, mitsgaders aanhaling van 't geene met relatie tot den lywaat handel verder te remarqueren valt; zo is, uyt overweging van de wel gefundeertheid deser aanmerkingen en de apparentie, dat, indien de eysschen of daar na ingerigt werden óf de voldoe- ningen daar na komen te geschieden, de Compe als dan nog lywaat koopman kan hlyven en, met de voordelen, die na detractie van alle lasten en ongelden, welke zedert de verzen- ding en uytgave der benodigde goederen en contanten na de West van India, ter aanbesteding der lywaten, tot de verkoop derzelve ter plaats van hun vertier, op het dus roullerend

1759. J. MOSSEL. 3lté

capHaal, mitsgaders voor risico en vragt gereken! moeten werden, als dan reëel nog komen te resteren, kan rondschie- ten, goedgevonden en verslaan.

Eerstelyk: uyt de voorsz. aanmerkingen na yder der daar vermelde comptoiren, in zo verre daar op relatie heeft, een extract af te zenden, met ordre aan de ministers en bediendens om zig daar na te reguleren, onder desen verstande nogthans teo opzigte van de lywaat vertierende comptoiren, dat, ofschoon de daar by gemaakte bepalingen ten naasten rigtsnoer moeten slrecken in het formeren hunner eysschen, egter daarom niet verboden blyft daar van in 't eene of ander af te wyken door het eysschen van eenige meerdere quantiteyten of zoor- ten, mits zulks niet op losse gronden, maar na een ryp overleg io rade geschied en als dan by de brieven aan dese regering voldoende redenen van haar eysch, met verzekering van de daar op te behalene sortable winsten, gegeven werden, nadien men dus altoos in staat is tot voldoening of het maken van eenige nodige veranderingen een nadere schikking te maken en anderzints, zonder reflexie te slaan op hare eysschen van lywaten, die na de voorgeschrevene regulen niet mogten inge- rigt zyn, de bepaalde quantiteyten jaarlyks te zenden, na mate dat de restanten opgebragt zyn op den gereguleerden voet; ten welken eynde teffens verstaan wierd, de ministers en bediendens van voormelde comptoiren aan te schryven om alle lywaten, welke by de meergemelde aanmerkingen op deselve onder ultimo Augustus 1758 overbodig aangewesen worden, te verkopen en te laten aflopen tot 10 percto minder als de ordinaire of bepaalde prysen; dog, niet kunnende halen, deze regering als dan daar van kennisse en berigt te geven om daar omtrent vervolgens nader te disponeren.

Ten tweeden : voortaan geen aparte eysschen voor de Oosterse gouvernementen, etc, met specificatie van 't geen voor yder. comtoir gerequireerd word, van hier te doen, maar al het benodigde in 't generaal voor den Indiaschen handel te eysschen van de lywaat gevende comptoiren na de bepaalde quantiteyten en zoorten, om daar uyt telkens, by een gemaakte verdeling,

FUIAAT-BOEt DEEl Til. 23

$54 1759. J. MOSSEL.

na male van de voldoening en van 't geene yder comptoir met winst kan vertieren, 't nodige derwaarts over te zenden, nademaal anders het een comtoir wat en het ander weder niets krygt, als men 't van hier niet kan suppleren, dewyl de Westerse comptoiren niet eguaal konnen zyn in de voldoening, byzonder daar bet land door oorlogen en troubelen alom in rep en roer is.

Ten derden: met alteratie van het besluyt deser la fel van den 34co Juny 1757, de verkoops pryzen der ly walen op de vier Oostersche gouvernementen te verhogen en deselve dus te bepalen : dat op de Chormandelse lywaten een advans van 60 perct0, op de Bengaalse van 50 en op de Souratse van 40 perc*° ten minsten behaalt werde, nadien de Compe anderzints niet uyt kan en daar en boven g'oordeelt word, wanneer men by de gereserveerde of bepaalde zoorten en quanliteyteu blyft, dat die winsten daar op zeer wel behaalt konnen werden; met ordre aan de ministers in gemelde gouvernementen om de voorsz. lywaten voor geen mindere prysen te verkopen, dog zulks ten opzigte van Ternate alleen van den verkoop op het hoofd comptoir te verstaan; en betreffende de omzetting van lywaten op de onderhorige residentien een nadere prys courant te formeren, geschikt na de inzaam en prys van goud op deselve, nadien de pryzen der lywaten, na desselfs berekening, zekerlyk eene verlaging konnen en moeten velen.

Ten vierden: mede te resilieren van het besluyt van den 24™ Juny 1757, in zo verre betreft de daar by gemaakte bepaling op de verkoops pryzen der Chormandelse, Bengaalse eu Souratse lywaten op Sumatra's West-cust tot 40, 25 en 20 percto, en derzelver pryzen te verhogen tot een advans van 50, 40 en 30 perc*0; met ordre aan de bediendens om de lywaten ter gemelde custe, in trocque voor goud, ten minsten tegen de gedagte pryzen om te zetten, alles uytmakende vry geld en dus na aftrek van 5 percto provisie voor de dienaren en andere verminderingen, waar door die prys of advans eenige diminutie zoude moeten ondergaan, met uytzondering nogthans in dezen van 't comptoir Baros, alwaar deselve ly wa-

1759. J. MOSSEL. 358

ten niet zullen mogen werden verkogt als met een overwinst van ten minsten 60 perc* de Chormandelse, 50 de Bengaalse en 40 de Souralse, wyl aldaar geen goud ingezamelt word, maar de verkoop voor 't grootste gedeelte in troeque voor benzuin geschied en dus zulken voprdeligen rethour als het goud niet geeft; terwyl verder, ten opzigte van het considerabel restant van lywaten aldaar, geresolveert wierd, legens de ordi- naire tyd van de verzending derwaarts in 't voorjaar, omtrent de voldoening der lywaten na de West-cust een besluyt te nemen, dewyl als dan van daar zullen zyn ontfangen de nadere advisen der bediendens wegens de cours der negotie en hun vertier zedert dien tyd en de restanten, die by haar zyn verbleven, om met meerder zekerheyd, zo omtrend hun benodigtheyd en voldoening, als welke middelen tot vertier der restanten ten meesten voordeele der Compe dienen te werden beraamt, te konnen jugeren.

En om den verkoop der excessive restanten na vermogen te faciliteren is laats telyk verstaan de opengestelde vrye vaart en handel op Sumatra's West-cust voor de particulieren, onder zekere limitatien by resolutie van den 10 Juny 1757, zonder daar omtrent de ordre der heeren Meester af te wagten, schoon de finale dispositie dientwegen by het voorsz. besluyt aan haar Edele Hoog Agtbare gedefereert is gelaten, weder in te trecken, met een nadere interdictie aan yder een, wie het ook mogt wezen, tegen den particulieren aanbreng aldaar ter custevan eenige zoorten van lywaten, hoe ook geuaamt, op poene van confiscatie en verbeurte der vier dubbelde waarde van deselvc bovendien, mitsgaders straffe voor den officier, die bevonden mogt werden daar omtrent eenige conniventie plaats gegeven of collusie gepleegd, dan wel eenigzints verzuimt te hebben in de betragting van zyn pligt na de wetten van den lande.

4 December. Bepaling van den prijs, door de Regering, te betalen voor suiker, afkomstig uit de Bataviasche ommelanden.

h goedgevonden en verstaan, by de praesenle prysen der

Stee 1759. j. Mossel.

Bataviase zuyker, zo wel als de acceptatie der twee zoorten, die de Compe eygentlyk gewoon is geweest te accepteren, te continueren, dog daar omtrent, tot voorkoming van verkeerde denkbeelden, dese interpretatie te maken, dat voor de picol eerste zoort cabessa rd' 472., voor de byzoort cabessa ^en voor de bariga of goede twede zoort rd9 4 betaalt zal werden, mitsgaders dienvolgende de slegtere en derde zoort of kakkie in 't geheel niet te accepteren.

7 December. Bepaling, dat aan het buiten-hospüaal op Noordwijk jaarlijks 100 matrassen en 400 kussens zouden worden verstrekt.

Zie bij 5 Augustus 1756.

7 December. Verbod voor politieke Raden een oftneer hunner leden *uyt haare vergadering te dimovercn".

Op Banda had men een kapitein, «als een quaadwillig •voorwerp", ontslagen als lid van den Raad van politie, omdat hij weigerde zekere resolutiën te onderteekenen.

11 December. Voorschrift nopens peranakan Chinezen.

In aanmerking gekomen zynde, dat zig vele Chinesen ter deser hoofdplaats ophouden onder de naam van parnackan of getornde Chinesen, die van hunne religie tot het Mahurae- thisdom zyn overgegaan, veel eer om bevryd te zyn van de betaling van 't ordinaire hoofd geld, dan wel om dus zouder hoofd, aan wie vele derzelve zig niet komen aan te geven, en, buyten subordinatie zynde, hier en daar te konnen rond- zwerven en vagabonderen ; zo is, om zulk vagabondereod en ondeugend volk, 't geen zig alleen onder die naam van par- nackan Chinesen schuyl houd en verbergt, van de zodanige te onderscheyden, goedgevonden en verstaan te statueren, dat de parnackan Chinesen voortaan zullen moeten voorzien xyn

1759. J. MOSSEL. 387

ran een sjap, zo van het hoofd, waar onder zy sorteren, als van den gecommitteerde tot de zaken van den inlander alhier, ten blyke, dat zy niet meer onder de Chinese natie geboren; en gemelde sjappen altoos zullen moeten by zig dragen om, by gedaan onderzoek, dezelve te konnen vertonen, op peene, dat de. gene, die daar van onvoorzien zullen werden bevonden, niet voor zodanige zullen gehouden en erkent werden, maar verpligt wezen, even als andere Chinesen, hoofd geld aan den pagter van 't zelve te betalen; mitsgaders deselve te laten slrecken tot ampliatie der pagt conditien te dezer hoofdplaats voor 't jaar 1760, betreffende de pagt van 't hoofd geld der Cbinesen.

11 December. Bepaling, dat op het eiland Onrust slaven tot ambachtslieden zouden worden opgeleid.

Zie bij 21 September 1789. — Hun aantal werd bepaald: 1° slaven, aan de Bazen op Onrust en op de equipage- werf toebehoorende :

35 lot het scheepslim meren en masten maken; 10 » » kalfaten; 10 » » smeden; 5 voor de zaagmolens. 2° slaven van de Compagnie:

100 stuks voor dezelfde ambachten.

14 December. Korte uittreksels uit de voorschriften nopens de vrije vaart.

Art. 1. In de vier fyne speceryen mag niemand handelen op levens straffe, ten ware van de Compagnie gekogt.

Art. 2. Allen handel in amphioen is op gelyke poenaliteit verboden, excepto die van de sociëteit te Batavia ingekogt is.

Art 3. Peper, thin en Japans staaf koper; allen uytvoer daar van is verboden, zo niet consteert, dat van de Com- pagnie gekogt is, maar niet den invoer op Batavia, mits aan

558 1759. J. MOSSEL.

de Compagnie te leveren voor de gestatueerde prys; ook is den handel in wilde caneel, geschild als de Ceylonse, verboden en desgelyks in cattoene garen.

Art. 4. In grove lywaten, ruw, gebleekt, rood, biaauw, is allen handel verboden; ook alle Souratse zyde kleden en lywaten, ten ware van de Compagnie gekogt.

Art. 5. Den invoer alhier met Compagnies schepen of op eenigerhande wyze van de volgende lywaten is op poene van confiscatie en verbeurte van 't viervoudig bedragen verboden, te weten:

Bengaalse: gemeen guinees, » gerassen, » salerapoeris, » cassas, » hamans, » zanen, • baftas,

» dongrys en alle diergelyke gemeene zorteeringen van lywaten, zonder onderscheyd.

Cotwandelse : guinees, salempoeriS; parcallen,

dongrys en diergelyke zoorten, 't zy gemeene of Engelsche, dan wel 's Compagnies zorteering, zynde tot 12 caal inclusive of 2880 draden en daar beneden, en alle Souratse zyde kleden en lywaaten.

Art. 6. Slaven, die aangebragt werden, 't welk van Oos- terse slaven, meer dan 14 jaren oud, niet geschieden mag, moeten in getal en met namen op de pas bekend staan.

Art. 7. Van plaatsen, gelegen in de straat van Malacca, dog bewesten die plaats, zal niet beoosten Malacca mogen gevaren werden als met een Malacse pas.

Art. 8. Op Malacca mogen geen vaartuygen van Beugale geadmitteerd werden; en die van de verdere West komen,

1759. J. MOSSEL. 389

mogen niet verder om de Znyd, nog Oost, nog Siac en noordelyker, inzonderheyd niet naar Siac, ten ware bekende Malacse burgers geboren en tol aldaar betaald hebben.

Art. 9. De directe vaart van Malacca naar Java en Madura en vice versa staat open, mits de naar Malacca stevende vaartuygen een pas op Samarang halen.

Art 10. En moeten alle die vaartuygen by retour Batavia direct aandoen ter visitatie.

Art. 11. Die van Pera mogen na Malacca en daar benoor- den varen op de pas van dien resident.

Art. 12. Van Malacca mag werden gevaren op Siac, Camper, Andragiry en Jamby en andere, daar omtrent gelegene plaatsen.

Art. 13. Maar die van Malacca, Andragiry en Jamby mogen niet aan deze zyde Riouw varen of moeten direct na Batavia komen.

Art. 14. Van en naar Java staat de vaart open voor alle plaatsen onder dezen archipel, ook na de overwal, dat is na Macasser, Borneo, Palembang en verder tot Malacca, dog aan deze zyde niet bewesten Batavia en mits de geene, die na eenige plaats op Gelebes of Boeion gaan, hare pas ten casteele Rotterdam vertonen.

Art. 15. De vaartuygen, van Amboina, Banda, Ternaten en Timor komende, mogen Java niet aandoen.

Art. 16. De vaartuygen van Banca en Biliton mogen, als van oudsher, alleen op Palembang varen.

Art. 17. Alle vaartuygen, die op Java komen, mogen in de eerste plaats geen andere aandoen als Samarang, Sourabaya, Grisseé of Cheribon; en die verder langs de cust wil, zo verre 's Compagnies sabandharyen strekken, moet zig van een nieuwe pas voorzien.

Art. 18. Van Java mag niemand afvaren, als van plaatsen, daar de Compagnie residenten heeft.

Art. 19. Alle vaart van Celebes en Sumbauwa na Malacca werd verboden, buylen 1 a 2 vaartuygen van Goa en Bony met een pas van den gouverneur, op poene van confiscatie van vaartuyg en lading.

360 1759. J. MOSSEL.

Art. 20. Geene vaartuygen, 't zy van Java of elders in 't Oosten, ook Palembang, mogen Malacca passeeren of Siac aandoen, nog andere noordelyker plaatsen.

Art. 21. Naar Amboina, Banda, Ternaten, Macasser en Timor houd de pas alleen op 'thoofd-comptoir; en die verder wil, moet aldaar een nieuwe pas neenien.

Art. 22. De jonken van China mogen nergens buyten Batavia, Macasser, Banjer en Malacca in deze zee of hier beoosten varen, Passir en Coety daar onder begrepen.

Art. 23. Van Amboina, Banda, Ternaten en Timor naar Batavia vermag niemand eenige plaats onderwegen, ook niet Boeton, aan te doen, blyvende aan eenige bekende Amboinase en Bandase burgers gepermitteert den afhaal van ryst van Macasser; dog alle verdere vaart van die beyde gouvernementen, item Ternaten, op de cust Gelebes is verboden.

Art. 24. Van Batavia en Java mag na Bima, Sumbauwa, Tambora, Boeton, Wadjo, Mandhar, Gajeli, Passir en de daar- omgelegene plaatsen gevaren werden met paspoorten.

Art. 28. En de vaartuygen, die van evengemelde plaatsen, werwaards van Batavia en Java mag gevaren werden, na Batavia en Java willen, moeten passen van hare vorsten hebben.

Art. 26. Geen vaart voorby de hoek van Bantam werd aan niemand toegestaan als met een Bataviase pas.

Art. 27. Van Bantam mag men varen op Cheribon en Samarang en zo réciproque.

Art. 28. Burger scheepjes, op bekomen speciale permissie dezer regering met een lading suyker, arak, vaderlandse dranken en andere gepermitteerde goederen na Chormandel of naar Bengale vertrekkende, mogen by retour geen lywaten, hoe ook genaamd, mede voeren, op poenej van confiscatie derzelve en verbeurte van 't viervoud. I

Art. 29. Alle particuliere vaart en handel van de West van India op Batavia of binnen de straat Zünda, Baly, etc, werd verboden.

1759. J. MOSSEL. 361

Art 30. Op Malacca mogen geen vaartuygen van Bengale g'admiUeerd werden; en die van de verdere West komen, mogen niet verder om de Zuyd, nog Oost, nog Siac en nooidelyker, inzonderheid niet na Siac, ten ware bekende Malacse burgers geboren en tol aldaar betaald hebben.

Zie ook bij 3 Augustus 1733.

14 December. Bepaling, dat in Collegiên van justitie, tot het afdoen van crimineele zaken, behalve de pre* sident en de t fiscaal, zes leden tegenwoordig moesten zijn.

14 December. Bepaling, dat inlandsche Christenen niet als slaven mogten worden verkocht

De Regering was van oordeel, dat deze bepaling »H be- kwaamste middel zoude wezen om de heydenen tot het 'omhelsen van 't Christendom te animeren".

Wanneer inlandsche Christenen strat verdienden, moesten zij veroordeeld worden tot het arbeiden aan de gemeene werken voor zekeren lijd of tot eenige andere straf, »na •exigentie en bevinding van zaken*'.'

21 December. Bepaling, dat vaartuigen, beladen met levensmiddelen, naar Siak mogten varen zonder Malaka aan te doen.

Overwegende, dat »mogelyk den Koning van Siac, Radja Mahometh, door de postvatting op Poulo Gonting zig te nauw ingesloten mogte oordelen, wyl langs die zyde in zyo rivier niemand ten handel toegelaten mogt werden dan die, volgens de resolutie deser regeering van den 15en April 1768, met een Malacs pas voorzien zyn, schoon zulks zyne gepleegde vyandelykheden en zeeroveryen in dese straat niet

565 1759. J. MOSSEL.

zoude konnen wettigen, also zig, by 't opvatten van eenig ongenoegen dientwegen, ats dan bevorens aan 's Gomp' minis- ters hadden moeten addresseeren; zo is, om dit gesusponeerde voorwendsel Ie gemoet te komen en de klagten, die uyt een slricte executie deser ordre in der tyd geformeerd konnen werden, zo veel mogelyk weg te nemen, geresolveert omtrend de by 't voorsz. besluyt aan Malacca bepaalde vaart van Batavia en de prohibilive ordre om van daar en Macassar op eenige plaatsen, over en benoord westen Malacca gelegen, handel te dryven, welke mede zyn betrecking heeft tot de rivier van Siac, dese alteratie te maken,- dat alle vaartuygen met levensmiddelen Siac zullen mogen bevaren zonder na Macassar overgewesen te werden, ten eynde van daar een pas na gemelde rivier te halen, onder dese expresse restrictie nog- thans, dat deselve geene lywaten in hebben, in welken geval zy van een pas van de Malakse ministers zullen moeten wesen voorzien of na de ordre behandelt zullen werden, mits- gaders van dese limitatie de nodige kennisse te geven, zo wel na Malacca, als na Java en Cheribon, als mede aan de sabandhary alhier, om daar van de negotianten te konnen informeeren".

22 December. Verpachting van de tgenerate en gemeenë' inkomsten van het koningrijk Jakatra voor 1760.

De wijziging in de pacht-voorwaarden luidt, als volgt: Aangaande de pagt van het hoofd-geld der Chineesen: dat de Paraakan Chineesen, ingevolge het geresolveerde in Rade van India op den llen dezer maand, voortaan zullen moe- ten voorzien zyn van een sjap, zo van hun hooft, waaronder zy sorteeren, als van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander alhier, en 't zelve altoos by haar dragen om onderkent en onderscheyden te kunnen werden van het ondeu- gent en vagebondeerent volk, dat zig dikwyls onder die naam schuyl houd, op poene, dat de gene, die van diergelyke sjappen voortaan onvoorzien zullen werden bevonden, niet voor zodanig

1759. J MOSSEL. 565

zullen werden gehouden en erkent, maar verpligt wezen, even als alle andere Chineesen, het maandelyks hoofdgeld aan den pagter van het zelve te betalen.

31 December. Kwijtschelding der boete wegens te geringe leuerantiën aan de bevolking der Jakatrasehe en Prean> ger bovenlanden.

Ingekomen en geresumeerd zynde 'tjaarlyks berigt vanden gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, de Pril, wegens het succes der inzaara en leverantie van de producten in de Jaccatrase en Preanger bovenlanden gedurende den loop van dit jaar, zo is verslaan daar van in desen aantekening te houden en 't gedagte schriftuur als een bylage tot de af te gane brief na Nederland over te zenden om de heeren Mees- ters te doen blyken, hoe het met de gemelde insaam gelegen is; terwyl tellens verstaan werd, om de gegevene redenen, de mindere inzaam van alle producten, in tegenstelling van 't voor- Wen jaar, te passeeren, wyl 't notoir is, dat de landen door de ongeraeene zwaere ziektens en sterftens, die zedert de jaren 1757 tot in 't begin van dit jaar onder den landman geheerst hebbeo, byna op zommige plaatsen in 't geheel ontvolkt zyn geraakt en daar door, of niet gecultiveert en beplant, of de vrugten niet geplukt en afgebragt hebben konnen werden door gebrek aan landlieden; mitsgaders om die reden de leverantiers te excuseren van de gestelde' boete op het niet leveren van eene geproportioneerde quantiteyd der producten, volgens de ten van den 6en April 1752 en 15en December 1754, van de pady lot de helft als voorleden jaar.

Juist een jaar later is deze maatregel op nieuw genomen, vermits door hevige epidemiên «sommige landen genoegsaam •ontvolkt zyn geraakt". Vooral de productie van koflij, indigo en curcuma was vermindert. Sedert is die maatregel bij herhaling toegepast.

364 , 1760. J. MOSSEL.

8 Januarij. Ongangbaar verklaring van 'zilveren ro- pijen. — Waarde-bepaling van de ongekartelde, Hollandxche ducattm.

Te meermalen in opmerking gekomen zynde de nu en dan ontwaarde klagten onder de gemeente over de differente waarde en diverse soorten der ropias, in deze eolonie in de wandeling zynde en van elders successive aangebragt werdende, zonder dat de maatregulen en precautien, door deze regering genomen en gebruykt by placcaten van den 25cn May 1735, 22" May 1755, 11" February 1757 en 2/10 October 1758 om alle discrepantie en onsekerheid omtrent den ontfangst enuytgave derselve alhier te weiren, van een volkomen effect bevonden zyn, nademaal, niet alleen de baatzuglige zig, wegens de ver- schydentheid der zoorten onder elkander, van dat middel hebben weten te bedienen, zoo wel om onkundige menschen te bedrie- gen door de uytgave van andere zoorten onder de naam van SouraUe ropias tegen 30 stuyvers 't stuk, die niet meer dan 27 waardig waren, als het optruderen en opdringen aan den gemeenen en behoeftigen man van de laatstgemelde ropias tegen de eerstgemelde prys van 30 stuyvers, die, of by gebrek van occasie om te klagen, of vergenoegd, indien ze maar geld magtig wierden, zig dat verlies al hebben moeten getroosten, maar ook de valsche munter zig niet heeft ontsien om, door het namaken en gebruyken van de stempel, door deze regering op de Hollandse, gecartelde ducalen en zilvere Persiaanse ropias gesteld, zoo wel de Bengaalse of Arcadse en andere slegte ropias, als de alhier particulier aangebragt werdende Persi- aanse ropias met de voorsz., valschelyk nagemaakte stempels te stempelen en dezelve door dat ten hoogsten strafbaar middel voor dertig zwaare stuyvers onder de gemeente te doen doorgaan ; en dit poinct door den heere Directeur Generaal uyt naam van den heere Gouverneur Generaal aan de heeren leden ter deliberatie

i7ëo. j. Mossel. , Jótf

voorgesteld, mitsgaders daar omtrent in overweging gebragt zyndef dat onder alle middelen, die beraamd zoude moeten werden, zoo wel om alle confusie, rakende de valeur en soort der ropias, weg te nemen, als om teffcns in 't vervolg voor te komen alle nadelige inponvenienten en schade, die voor de Compe, voornamentlyk uyt de stempeling van Persiaanse en andere ropias met een valsche of nagemaakte stempel, reeds voortgekomen zyn en hoe langer hoe meer zouden moeten voortkomen door particuliere toevloey van Persiaanse ropias, het eenigste en sekerste middel om alle twyfTeling en bedriegery te weiren buyten alle twyffel is het stellen van allerhande zoorten van ropias op een en deselve prys, dewyl de Souratse sedert eenige jaren zo zeer in alloy verslegt zyn, dat thans al onder de minstwaardige mogen gereekend werden, zoo veel mogelyk geproportioneerd na derzelver innerlyk alloy en waarde van 9t zilver alhier, zoo om door een- te hooge berekening (lerzelve niet van alom daar mede overkropt te werden, als door een te lage prys die munt alhier niet genoegzaam biljoen of inslallig te maken, na dat de thans alhier tegen de hoogste prys of 30 stuyvers het stuk roullerende bevoorens souden wesen opgewisselt, byzonder, als er zorg gedragen kan werden, dat by eene vermindering der prys van die zoorten, die thans tegen 50 stuyvers in deze colonie gangbaar zyn en roulleeren, de gemeente eenigzints buyten schade gesteld werde en de Comp* mede in zig zelfs geen nadeel van aanbelang kome te lyden ; zoo is, tot nut en gerief der ingesetenen, mitsgaders de securiteyt der Comp1, goedgevonden en verstaan dat expediënt te araplecteeren en dus, met intrekking der ordres en bepa- lingen, by de voor aangehaalde placcaten gestatueerd ter gangbaar verklaring van alle Bataviase, Souratse en met Gomp' stempel gestempelde Persiaanse ropias tegen 30 stuyvers en der overige soorten legen 27 stuyvers ider, na de intentie, die daar toe al lange gelegen, dog by manquement van genoeg- saam geld in cas, tot nu nagelaten is, alle voorsz. Bataviase, Souratse en Persiaanse, gestempelde, hele en halve ropias, wigtige, dat is 21 '/5 per mark, voor reecquening der Gompe

S66 i76o. J. MÓSSÉL.

tegen 50 stuyvers ider, heele ropias, legen ducaten, ducatons, nieuwe schellingen en nieuwe dubbelde stuyvers in deze colonie te laten inwisselen door gecommitteerde Schepenen, nevens den secretaris, ten overstaan van den Baljuw, om daar loe te vaceren gedurende de tyd van een maand op het stad- huys, in de vergaderkamer van den burger krygsraad, des Dingsdags, Donderdags en Saturdags voor de middag van seven tot elf uuren, daar mede een aanvang makende met den 15en deser lopende maand en eyndigende met den 18en February naastkoinende, mitsgaders na verloop van gemelde tyd alle ropias, zonder onderscheid, van wat zoort of waar dezelve geslagen mogte wezen, gangbaar te verklaren tegen 27 stuy- vers ider en de gemeente daar van by een placcaat kennisse te geven; door welke inwisseling men oordeelt het bedoelde oogmerk bereykt te zullen konnen werden, nademaal de ge- meente indeservoegen geen nadeel komt te lyden, als weder ontfangende de prys voor gemelde ropias, die zy daar voor gegeven beeft, ten ware by acceptatie van te ligt of gesnoeyt zynde ropias, en de Gompe de Souratse almede tegen deselve prys na Bengale aanrekend en daar voor byna kan debiteeren, gelyk dezelve, volgens het jongste rendement, verkogt zyn voor si uy vers 29:3s/4, uytmakende een verlies van 2ll/20 P^rc*0, 't geen doorgaans op 't bhaarzilver te Hougly mede verloren word, en zy zelfs daar van een gedeelte in de huyshouding tot de dagelykse uytgiften konnen debiteeren tegen 30 stuyvers; terwyl men ten opzigte van de gestempelde Persiaanse ropias reguar- deren moet, dat de Compe daar op door de stempeling reeds 5 stuyvers gewonnen heeft en dus door derzelver debit in Bengale, volgens 't voorsz. rendement tegen stuyvers %82SlBk, eygent\y\i geen verlies heeft en in allen gevalle om 't algemeen belang en interest gereekend moet werden billyk weder voor haar reecquening te konnen nemen derzelver mindere waarde van gedagte l1/] sluyver remissie by debit als by de presente acceptatie, gelyk mede die van de weynige Bataviase, nademaal die door de Comp6 zelfs geslagen en gangbaar gemaakt en dienvolgende voor die prys eerst door de Compe zyn uy tgegeven,

I7é0. J. MOSSEL 567

waar voor dezelve thans weder geaccepteerd staan te worden en dus, by een minder rendement in Bengale, billyk gereekend moeien werden alleen dat verlies te geven, 't geen de Comp* daar op bevoorens by 't slaan gewonnen heeft, te meer nog de Comp* door de acceptatie der voorsz. ropias, wiglige, tegen betaling van 21 !/8 per mark, ruym kan omkomen, alzoo 't marcq in Bengale tegen 21 :372 dan wel 21 :2!/2 gereekend word.

Teffens is, tot voorkoming van het nadeel, die uyt éene acceptatie door gemelde gecommitteerde Schepenen van valsche of andere zoorten van ropias, als waar van de inwisseling tegen 30 stuyvers staal te geschieden, noodzakelyk zoude voortkomen, geresolveerd aan Schepenen qualiflcatie te verlee- nen om bequaame subjecten, die kennis hebben van de diffe- rente soorten der ropias en de valsche van de egte weten te onderscheiden, ten dien eynde in dienst te nemen, onder toe- voeging van rd* 20, 25 a 30 ider, gedurende de tyd deze commissie duurt.

Mede is met relatie tot de voorsz. inwisseling van ropias, tot voorkoming van 't nadeel, 't welk by versending van gedagle ropias na Bengale, gelyk de intentie is om alle de ingewisselde Bataviase, Souratse en Persiaanse ropias derwaards te zenden, wanneer daar onder valsche mogte geaccepteerd zyn of wanneer 'er somtyds een minder getal of gewigt in en op de zakken gevonden mogt werden, als dezelve volgens het besebreven getal door de cassiers moesten inhouden, als dan tot laste van de Comp' zoude komen te redunderen, goed- gevonden en verstaan de cassiers, zoo van de Compe, als van de bank courant, te ordonneeren om ider zak van die ropias, zodanig gepakt in zakken in gereedheid gebragt zynde, dat indiervoegen na Bengale gezonden konnen werden, met hunne cachetten te verzegulen, te nomineren en te beschryven, zoo met het getal der ropins, als met het bruto marcq gewigt, 't geen dezelve moeten inhouden, de cassier van de Compe de xyne beginnende met La A, etc, en zoo vervolgens by 't aflopen der letteren dezelve verdubbelende, en die van de bank (die by deze gequalificeerd word om de aldaar in voorraad leggende

368 tieó. j. Mossel.

ropias, zonder deselve ter inwisseling op 't stadhuys te moeten brengen, gepakt en tot de versending in gereedheid gebragt, aan de opperkooplieden dezes casteels t£ leveren) dezynemet NM 1 en zoo voorts; mitsgaders de ministers van Bengale aan te schryven om, by ontfangst van gementioneerde ropias» de zakken, waar in dezelve direct uyt handen van de gemelde cassiers gezonden werden, nauwkeurig te examineren, bruto te wegen en vervolgens de ropias te tellen en wegen, mits zorg gedragen werd, dat de zakken en zeguls ongeschonden blyven en, by ontdekking van eenig defect aan de zacken en een minderheid aan 't gewigt en getal der ropias, als dezelve volgens de aanschryving moesten inhouden, die selve zacken in dien gevalle weder ledig herwaards te rug te zenden met een beëdigt rapport wegens hunne bevinding, om als dan de Comp* schadeloos te konnen doen stellen door de gemelde cassiers, als ontvangers en afpakkers van de voorsz. ropias, met ordre daar en boven aan gemelde ministers om hun devoir aan te wenden, dat voornamentlyk de Souratse ropias tegen de aangeschrevene prys omgezet werden.

Daar en boven is, uyt aanmerking deze regeering met reguard tot de goude, Hollandse gecartelde en gestempelde ducaten is komen te blyken, dat deze of geene, door een strafwaardige zugt tot vuyl gewin, zig heeft durven ondernemen om de ongecartelde, Hollandse ducaten almede met een nagemaakte of valsche stempel te stempelen en dus onder de gecartelde en gestempelde door de Comp6 te doen doorgaan; zoo is nodig geoordeeld de gemeente by het voorsz. placcaat te adverteren, dat deze voornoemde, ongecartelde, schoon met een valsche stempel gestempelde Hollandse ducaten voor geen hoger prys gangbaar zullen zyn en gehouden werden dan tegen twee en een quarl ryxd5 ider of de waarde, waar op de ducaten in 't generaal gesteld geweest zyn; dog dat daar en tegen de Hollandse gecartelde en gestempelde goude ducaten verklaard zullen werden te blyven behouden de daar op gestelde prys by placcaat van den laatsten December 1785 van rd* 2s/4 of 22 schellingen ider.

1760. J. MOSSEL. 369

Desgelyks is by deze occassie verslaan de heeren Heesters te verzoeken, by gelegendheid berwaards te willen over- zenden een parthy halve en quart gecartelde ducatons om met een gelyk voordeel, na rato der gecartelde ducatons, alhier uytgegeven te werden, als mede dubbelde schellin- gen, de laatste, indien zulx facil en zonder prejuditie ge- schieden kan, nadien men ondersteld, dat door de voorsz. vermindering der prysen van de ropias dezelve alhier zo menigvuldig niet zullen toevloeyen als wel bevorens en men dus wel wat klynder geld zal nodig hebben, waarom deze regeering reeds by missive aan de heeren Meesters Tan den 24en September 1751 verzoek gedaan, dog niet erlangt heeft, te meer, men daar door te eer in staat gesteld zal werden om in deze colonie alom Comp* mun- ten, buyten benodigtheyd van vreemde, te konnen doen roulleren.

Op 17 Januarij 1760 werd het vorenstaande ook van toepassing verklaard op Bantam, Cheribon en Java's noord- oost-kust, »met expresse uytsondering nogthans van de ge- stempelde Persiaansche ropyen, nadien die by 't placcaat •van den ,t£s^ 17&7 alleen, voor zoo veel Batavia betreft, •tegen 30 stuyvers gangbaar zyn verklaard".

25 Januarij. Toelichting tot het bepaalde op 10 Novem- ber 1744 nopens het te gelde maken van vaste goederen, hypotheken* enz. door repatriërenden.

In aanmerking gekomen zynde, dat de resolutie van den 18*° September 1744 en het daar van geémaneerde placcaat van den 10" November daar aan volgende, waar by de statutaire wet, de laatste maal by placcaat van den 7nN^£r 1712 gerenoveert tegen het nalaten van vaste goederen door repatrieerende personen alhier, ten zy met speciale per-

rUIAlT-BOIl DEEL TH. 24

Z10 i7óo. j. Mossel.

missie dezer regeering, in 't geheel opgeheven en teffens aan ider een toegestaan werd om, by zyn depart na Europa, by de Comp* of particulieren in India interest te mogen blyven behouden, zoo van vaste als losse goederen, en by privilegie aan die hen zelve alhier justiciabel stellen wegens dezelve vaste en losse goederen, actiën of crediten en daar van behoorlyk konnen doen blyken, eenige obscuriteit en twyffel in zig schynt te behelsen, hoedanig justiciabel stellen alhier bedoelt word, het zy dat 'er gerequireert werd een justitieel bewys, waar by consteert, dal zodanig een domicilium citandi et executandi heeft gesteld, dan wel dat het sufficieert, wanneer iemand over zulke goederen, actiën, etc. gemagligdens komt aan te stellen, gelyk ondersteld word, wyi 't goed arrest en arrest jurisdictie fondeert; zoo is, tol interpretatie en betere elucidatie der gedagte resolutie van 't jaar 1744, nodig geoordeeld te ver- klaren, dat by en door de woorden: van hel justitiabel stellen, mede verstaan word het aanstellen van gemagtigdens, het zy Commissarissen van de bank courant of andere particuliere persouen, over zulke agter te latene goederen, die by gevolge dientwegen qq. of van wegen hare principalen aanspreke- lyk zyn.

25 Januarij. Bepaling, dat verstrekkingen van vleesch en spek niet bij vaten, maar bij ponden moesten geschieden.

De uit Nederland uitgezonden valen vleesch eu spek waren somtijds zwaarder dan 460 en 360 ft.

tfij de boeken van het provisie magazijn moesten die vaten worden ingenomen:

vleesch a 460 8 spek a 360 • en bij aflevering verantwoord:

vleesch a 420 ft' spek a 340 »

1760. J. MOSSEL. %1i

i JaaatrU

iF.hru.ru- Wijziging van de bepalingen nopens degeper* muteerde bagage.

Aangemerkt zynde, dat de officieren op de buyten comp- toiren beter moesten weten, welke persoonen en hoe veel pakken of kisten ider een gepermitteerd zyn volgens de successive placcaten, reglementen en besluyten, en dus der* zelver pligt vorderde daar van de overvarende met Comp' scheepen, die in dit poinct somtyds nog al eenige ignorantie zoude konnen pretendeeren, te informeeren, dan wel niet te permitteren, dat boven het gepermitteerde in Gomps scheepen iels afgescheept of door dezelve mede gevoerd wierde; zoo is verstaan de ministers van Cormandel en Bengale aan te schryven om door de officieren van justitie exact te doen viguleren, dat er voortaan in de scheepen en vaartuygen geen meer particuliere pakken of lasten werden afgescheept, als by een door den heere Gouverneur Generaal geproduceerde nadere lyste op de bagagie der zeevaart in Indien gepermitteerd werden, welke zyn Edelheid nodig geoordeelt hadde te moeten formeeren na rato der groote van de scheepen, zoo tot wegneming der duysterheden, die in de reglementen op de gepermitteerde lasten van Comp9 zeevaart in Indien der jaren 1743 en 1745 overgebleven waren, zedert het onderscheyd in de bagagie tusschen de capitains, capitain lieutenants en schippers by besluyt van den 7en September 1756 ingetrokken is, als tegengang der misbruyken, die door een verkeerde applicatie der voorsz. ordres gemaakt konnen werden, nadien by die reglementen de gepermitteerde lasten niet na de groote der scheepen, maar na de qualiteiten van capitains, capitain lieutenants en schippers, die op dezelve het gezag voerden, ge- schikt zyn geworden, te meer, by dezelve almede geen bepaling was gemaakt op de bagagie voor de zeevaart op scheepjes beneden de 130 voeten; zyude, na resumptie van gemelde nadere lyst, verstaan zig daar roede te conformeeren en in een adver- tissement Ie converteren om gedrukt, alhier geafligeert en alom rat de buyten comptoiren, daar 't nodig geoordeeld word, verson-

«2

1760. J. MOSSEL.

den Ie worden, mei ordre aan de ministers en bediendens om zorg te dragen, dat het zelve door de officieren en bediendens, zonder eenige conniventie, na desselfs inhoud nagekomen werde.

bewuste lijst luidt, als volgt: Op een schip van 150 voeten: aan den capilain, capitain lieutenant of schipper 8 packen of lasten. » de Keutenants of opperstuurlieden yder 3

• » onder-stuurlieden yder 2 4

» denopper-chirurgyn 2

» » opper-equipagiemeester te Batavia. . 4 » » onder-equipagiemeester te Batavia . . 2

• » gouverneur of directeur ter plaatse,

van waar 't schip na Batavia retour- neert I

• • eqnipagiemeester aldaar 1

Op een schip van 140 tot 130 voeten:

aan den capitain, capitain lieutenant of schipper 7

» de lieutenants of opperstuurlieden yder 3

» » onder-stuurlieden yder 2 4

» denopper-chirurgyn 2

» » opper-equipagiemeester te Batavia.. 5

» » onder-equipagiemeester te Batavia . . 1 '/,

» • gouverneur of directeur ter plaatse, van waar 't schip retourneert 1

•• » equipagiemeester aldaar 1

Op een schip van 125 tot 100 voeten: aan den capitain, capitain lieutenant of schipper 6

» de lieutenants of opper-stuurlieden yder 3

» » onderstuurlieden yder 2

• den opper-chirurgyn 2

• • opper-equipagiemeester te Batavia . . 2

• • onder-equipagiemeester te Batavia . . 1

• » gouverneur of directeur ter plaatse,

van waar 't schip retourneert. ... 1 » » equipagiemeester aldaar 1

1760. J. MOSSEL. 575

Op scheepjes en vaartuygen daar beneden :

aan den gezaghebber Slastenofpacken,

■ » onder-stuurman 2 • » »

» • opper-equipagiemeester te Batavia. 1 » » » wordende voor ieder last een cust pak, dog twee Bengaalse gerckent, terwyl aan de capitains, capitain lieutenants, schip- pers en gezaghebbers, ingevolge de resolutie dezer regeering van den 17eB July 1752, de verdubbeling der hier voren gespecificeerde lasten gepermilteert gelaten blyft, indiervoegen, dat dezelve

op een schip van 180 voeten 16 lasten

» » » » 140 a 150 voeten 14 »

» » • * 125 a 100 * 12 •

en ■ » » daar beneden 6 *

zullen mogen inladen, mits het zelve bestaat in de by gemeld besluyt gespecificeerde goederen, etc.

5 Februarij. Verzameling van voorschriften voor schepen en kleinere vaartuigen, in Indië varende.

Deze verzameling, welke op last van de Regering is zamen- gesteld en «door den druk gemeen gemaakt", luidt, als volgt :

Art. 1. In 't gemeen zullen alle de schepen, na eenig comptoir of haven in deze Indien gedestineert, na erlangde depêche zonder verder vertoeven onder zeyl gaan; en den capitain, schipper of iemand uyt de manschap vermag niet intusschen of na ontfangene depêche wederom aan de wal te komen, ten zy met permissie of op speciale ordre van den Gouverneur Generaal, dan wel wegens denzelven van den commandeur en opper-equipagiemeester, op poene van een suspens voor ses maanden, eene boete van even zo veel maanden gagie, voor de kas der marines alhier.

Art. 2. Geduurende de reize, zo wel als op de rhede, worden de capitains, schippers en verdere officieren wel ernstig gelast, ider op zyn schip of vaartuyg, onder het volk behoor- Hie discipline, subordinatie en goede ordre te houden, alle

374 1760. J. MOSSEL.

brutaliteyten van de mindere officieren tegens dezelve, incon- derheyd ook het godloze vloeken en zwoeren, te beletten en te weeren, mitsgaders haar zelfs te gedragen als stigtelyke voorgangers der geener, waar over haar het commando is toevertrouwt.

Art. 3. Alle maanden eens zal de articul-brief of de extracten uyt dezelve, van de subordinatie en hel commando omtrent den dienst in 't gemeen en byzonder van 't varend volk sprekende, moeten voorgelezen worden, op dat een ieder zig des te beter bevlytigede ordres, daar by door den souverain zelfs gegeven, behoorlyk te observeeren.

Art. 4. By voorvallende delicten, die geen uytstel lyden konnen, voor al wanneer zy van die natuur zyn, als onder titulo XII van den articul-brief vermeld staan, moet justitie geoeflend; dog by forma van justitie, volgens het geresolveerde by de heeren Seventienen op den 8en Augustus 1705, mag aan niemand eenige capitale straffe g'appliceerd worden zonder convocatie of kennis van den breeden scheeps-raad, op poene tegen de contraventeurs om, voor de eerste maal zulks doende, te verbeuren 6 maanden gagie en voor de tweede maal boven dien onbequaam verklaard te werden om de Compe meer te dienen; maar is bet op een vaartuyg, zo zal den officier diergelyke zaken moeten beregten met de by zig hebbende drie opper- en drie onder-officiers, om alzoo het gelal van zeven personen en eenen ordentlyken krygsraad uyt te maken. En zo de zaken eenigzints uytstel lyden kunnen, zo zal by dezelve overgeven aan de plaats, daar hy op komt of van waar hy afgezonden is.

Art. B. De courssen, die men het beste oordeelt, werden uyt onze ordre voorgeschreven by eene aparte zeylaas-ordre van den commandeur en opper-equipagiemeester alhier, welke moet gevolgt worden, ten ware de uyterste noodzake 't con- trarie vereyschte, 't geene dan ook alvorens in den scheeps-raad zal moeten b'oordeelt werden.

Art. 6. Zyn twee of meer scheepen by den anderen, die g'ordonneert zyn gecombineert te zeylen, zo moet by de

1760. J. MOSSEL. 578

overheden worden gereguleert een zeyn-brief, zo tot hunne verkenning, waarschuwing, als in alle andere gevallen; dog als deze combinatie niet speciaal gelast is, mag ieder zyn best doen.

Art 7. De pacquetten en papieren, die ter bestellinge wor- den mede gegeven, moeten op een droge plaats wel bezorgt en geborgen, mitsgaders naar luyd van het opschrift behandigt en behandelt worden.

Art. 8. Schoon men zig in geen openbaren oorlog met eenige andere mogentheyd mogte bevinden, des ongeagt en volgens eene der voornaamste reguls van den zeedienst, moet men nooyt eenige vlagge vertrouwen ; en alle de scheeps-over- heeden wordt dit als een zeer aangelegen poincl gerecom- mandeert, dat zy altoos voorzigtigheid , mitsgaders goede soldaat* en zeemanschap gebruyken en wel op hoede zyn om niet door vyand, rover, geveynsde vriend ofte avanturier misleid, bedrogen, dan wel onvoorziens overvallen te worden; om welke reden ook niet verzuymd mag werden de militairen, die met de schepen overvaren, by goed weer, twee malen 's weeks door d'over hen gestelde officieren te doen exerceeren in de behandeling van het geweir na scheeps manier, 't geen telkens by 't journaal moet aangetekend werden.

Art. 9. De verstrekking van hand- en schiet-geweir, met 'Lgeene daar toe behoord, aan scheepen in India varende en retourneerende , heeft men op den 3ea July 1759 in volgender maniere gereguleert, te welen: [zie bladz. 306].

Moelende den opperstuurman, by vertrek van 't schip, aan den commandeur en opper-equipagiemeester alhier een berigt bezorgen, dat daar van zodanig voorzien zyn.

Art. 10. Alle nodeloze eerschoten zyn en blyven verboden en wel inzonderheid aan schepen, in esquaders zeylende, op poene van twee maanden gagie, de helfle ten behoeve van den fiscaal, die de calange doen zal, en de andere helfle ten behoeve van de kas der marines alhier, werdende overzulks 't hoofd of de commandeerende officier van zulk een esquader by dezen gelast, wanneer zulks gebeurt, dadelyk den krygsraad

576 1760. J. MOSSEL

te beleggen en daar in den overtreder, op de calange van den fiscaal, te condemneeren in de voorschreve boete, op poene van het zelve, by ontdekking van conniventie, zelfs te moeten betalen aan de Compagnie door afkorting op zyne verdiende maandgelden. Moetende voorts tot narigt dienen, dat by deze regeering op den 7en December 17B6 en 260 October 1758 de volgende ampliatien en interpretatie op d'ordre wegens 't salut, by d'instruclie voor de hooft-officieren ter zee te vinden, gemaakt zyn, te weten:

By articul 17 en 20 van die instructie. Dat de gouverne- menten en desselfs hoofd-casteelen ten hoogsten met 1 1 schoten gesalueerd zullen worden, de hoofd-plaatzen der directien en commandementen 9, de andere of mindere plaatzen te salueeren met 5 schoten.

By articul 23. En mogen geen twee masle vaartuygen salut doen en geresalueert worden op deze rheede en alzo min op buyten comptoiren.

Wyders zal op onderhorige comptoiren by 't monsteren ter hooft-plaatze van gouvernementen, directien en comman- dementen 5 schoten gedaan en op andere plaatzen niet mogen werden gesalueert, maar drie maal hoesee geroepen.

Langs Java geen salut te geven, nog Bantam, Cheribon, Palembang, Siam, Timor en Banjer.

Padang niet boven 9 schoten.

De Oosterse gouvernementen 11, dog alleen de hoofd-plaat- zen en de onderhorige geen een schoot.

Wegens de zeyn-schoten zal voortaan by de kruytreekening moeten bekend gesteld worden, waar toe en waar voor gedaan zyn.

Geen wagt schoten elders te doen als daar 't niet nagelaten kan worden, en dan alleen met kruyl van de wal.

Voor ieder reys kruyt keeren zal vyf pond spillagie mogen opgebragt worden.

Er zal geen salut in reekening geaccepteerd werden, dat ergens ter buyten comptoiren op ordre van de wal geschiet, ten ware schriftelyke ordonnantien 'er by overgelegt worden.

/

1760. J. MOSSEL. 377

Schoon by 't salut schoten boven de ordre geschieden, zal in 't resalut egter de instructie moeten gevolgt werden.

Voorts zullen de heeren van de hooge regeering, by haar Edelens aankomst of vertrek, te Batavia met gelykc scholen van 't casteel bedankt werden en niet van de rheede.

Alle konings-scheepen zullen het resalut hebben van de respective casteelen of fortressen met gelyke scholen, en niet van de scheepen.

Geene scheepen van vreemde natiën, 't zy van oorlog of andere, zullen in de havens werden geadmitteert, dan na alvorens behoorlyk te salueeren, en haar by 't tegendeel niets anders dan water en brandhout te accordeeren.

Het salut van de casteelen, forten of scheepen, eenmaal gedaan wezende, zal daar mede aan de intentie werden gehouden voor voldaan, zonder zulks andermaal te hervatten, alwaar het schoon, dat eenige vreemdelingen op een ridicule wyze daar in voorgaan of daar toe aanleiding mogten geven.

Art. 11. Het buskruyd, dat reets op de canons gestaan heeft, zal niet weder weggelegd of bewaard en dus by te rug komst alhier geleverd, maar wel tot salut- en andere schoten gebruykt mogen werden, dewyl de molens, werwaarts dat poeder dan onder anderen gevoerd werd, aan groter gevaar van springen g'exponeerd werden als anderzints.

Art. 12. Wegens de consumptie van de provisie geduu- rende de reyze zullen de scheeps-overheeden pertinente notitie hebben te houden en indiervoegen, dat daar uyt op de respec- tive buyten comptoiren, zo wel als hier, by hun retour is op te maken en nategaan, niet alleen de gedane verstrekking, maar ook de restanten, ter verdere verantwoording.

Art. 13. Maar betreffende de equipagie goederen. Naarluyd van het 27"" articul van den nieuwen articul-brief zyn de scheeps-overheeden gehouden dezelve behoorlyk te menageeren en gade te slaan, mitsgaders van 't verbruykte pertinente notitie te houden en 't restant aan de respective equipagie- meesters over te geven, indiervoegen als men goedvinden zal dat te reguleeren, 't welk geschied is by de instructie voor

378 1760. J. MOSSEL.

den dienst ter zee, sub titulo IV, art. 1 en 5; en zo wie eenige equipagie-goederen ten zynen profyte heeft vervreemd of beslaan mogte eenige daar van te verkopen (zegd de opge- melde ordre al verder), zal daar over aan den lyve strafbaar zyn; dog, nademalen men, niet tegenstaande deze en andere, zo menigmaal gestelde ordres, al egter veele redenen van suspitie heeft, dat daar omtrent quade practyquen zyn te werk gesteld, zo is aan de respective officieren en justitieren, zo hier als op de respective buyten-comptoiren, by het placcaat, onder den 27eD February 1748 g'emaneert, ten ernstigsten gelast legen de overtreders in dezen ten rigoreuslen, op de poene voormeld, te procederen, 't welk zig dan een ieder kan laten strekken tot narigt; als mede dat, conform de resolutien dezer regeering van den 166" May 1719 en 9" July 1755, alle d'in 't land varende overheeden, binnen 8 dagen na hun arrive van de buyten-comptoiren, hunne consumptie-, equipagie- en buskruyd-rekening, ordeutelyk geslooten en onder- tekent, zullen moeten brengen op 't generale visite-comptoir, en zulk6 op de verbeurte van twee maanden gagie, ten behoeve van den visitateur generaal; zullende de geene, die wegens eenige bevondene leckasien of minderheden verklaringen komen te verlenen, gehouden zyn 't daar by geposeerde, in cas van excessen, met eede te bevestigen.

Art. 14. Op het lugten der zeylen, de schepen te waarlo mede gegeven werdende, zullen d'overheden alle attentie hebben te slaan, dezelve bergende in de spyskamers, wanneer of zo dra de ruymte zulks toelaat, gelyk ook om de ventilator of lugl-pomp dagelyks te gebruyken om de quade lugt tassen deks en uyl de spyskamers weg te nemen; mitsgaders van 't een en ander, niet alleen telkens by de journalen behoorlyk aantekening te houden, maar ook die aantekening, by arrive- ment op comptoiren, direct onder deze hoofd-plaats sorteerende, en zo ook, in zo verre de te rug reyze betreft, te verifieeren met een behoorlyke verklaaring van de mindere officiereu, dewelke de ministers op alle de gemelde comptoiren en den equipagiemeesler alhier by resolutie van den 15,n December

1760. J. MOSSEL. 379

1750 gelast zyn van dezelve te vorderen, schoon zy ook, huyten afvordering, gehouden zyn zodanige attestatie te presenteeren, ten blyke, dat zy zig van hunne pligt hebben gekweten ; alles op poene van twee maanden gagie, ten behoeve van de kas der marines alhier.

Art. IS. Ook zullen de scheeps«overheden moeten zorge dragen, dat de uytersle willens der overleedenen behoorlyk in een boek worden geschreven en gecopieert, buyten het origi- neel, dat by des testateurs aangestelde executeurs kan worden gelaten ; zo mede, dat op de notitie der overledenen geduurende de reyze beyde, naam en dag van het overlyden behoorlyk werde genoteerd; desgelyks wie en uyt kragle van welk instrument de executeurs van den boedel zyn, van welke laaste zy, naar hel geresolveerde in Rade van India op den 8"1 Maart 1720, een extract moeten vorderen en by haar aankomst op Batavia, Ceylon of andere plaatzen, waar aan ze com tabel zyn, illico overgeven ; inzelvervoegen als zy aan den curator ad lites aoderzints moeten inhandigen de testaipenten en inventarissen der goederen, in zo verre die onder zyne administratie komen Ie vervallen; moetende op de dood-reekening der overleedene werden genoteerd de namen van al zulke g'instilueerde execu- teurs, met hunne bedieninge en de plaatzen, waar ze zig ophouden ; en zo zal ook, ingevolge 't besluyt van 7 December 1756, distincte aantekening moeten werden gehouden van de namen der inlandse militairen, welke geduurende de reyse mogte komen te overlyden of vermist werden, ten eynde daar van, niet alleen kennis te geven aan de respective opperhoofden ter plaatze hunner destinatie, maar ook en wel inzonderheyt by hun retour schriftelyke verslag te doen aan den visitateur der soldyen alhier. Voorts moet ook genoteert werden de namen van de geene, die men by de monstering absent heeft bevonden, gelyk mede den datum, wanneer zig iemand mogte hebben schuldig gemaakt, dat zyne gagie, 't zy ten deele of geheel, naar luyd eener sententie moeste werde afgeschreven ; observeerende wyders nopens de inlandsche militairen en malro- sen, 't zy dezelve, uyt den dienst ontslagen zynde, naar deze hoofd-

380 1760. J. MOSSEL.

plaatze te rag gezonden dan wel van 't eene comptoir naar 't ander vervoert of ook ten dienste en tot defensie van 't schip g'employeerd werden, dat dezelve niet zonder hare schuld-rekeninge aan boord komen of ten minsten van den soldy-boekhouder een blyk hebben, dat gemelde hare rekenings onder Comps papieren verzonden zyn ; by foute van welk een of ander de scheeps overheeden mits dezen speciaal gelast werden tegen de schade te protesteeren, en voor 't verdere zorgvuldiglyk in agt te nemen, het gene nopens de goederen der overledenen vermeld werd gevonden by den nieuwen articul-brief, titulo XI, alles ten eynde de soldy-boekhouders, zo op de respective buyteu-comptoirai als hier, daar door in staat gesteld werden de scheeps soldy-boeken, voor hun vertrek en by hun komste, na behoren te kunnen verevenen.

Art. 16. Door heeren Bewindhebberen ter vergaderinge van de Seventhienen anno 1728 gereguleert zynde eene instructie voor de scheeps-overheeden oiqme de schepen geduurende de reyze wel te bezorgen en voor lekkagie na uytterste vermo- gen te praeserveeren, tot voorkoming van bederf en schade aan de lading, zo werd een gedrukt exemplaar daar vanhier nevens gevoeg!, niet slegts om gelezen, maar om ook wel nagekomen te werden.

Arl. 17. Particuliere inlandsche schepen en vaartuygen, zo wel onder Nederlandsche als vreemde vlaggen, onder Gomps jurisdictie varende op de custen van Java, Madura, Sumbauwa en de verdere eylanden om de Oost, Boeton, Salyer, Gelebes, Borneo, Banca en de geheele binnen cust van Sumatra, moeten wel zonder onderscheyd, zo 't nodig is, visitatie van hare passen en des noods zelfs ook van hare lading gedogen, dog de scheeps overheeden, die niet expresselyk tot 't kruyssen uytgezonden werden, zullen zig daar mede niet hebben op te houden ofte bemoeyen, ten ware zy goede en gegronde redenen hadden die vaartuygen, welke zy ontmoeten, te suspecteeren van sluykery of zee-roverye, in welken gevalle en mits het de tyd en gelegent- heyt toelaat en daar mede hunne geprojecteerde reys niet te zeer of merkelyk vertraagt werd, zy gelast werden om de

1760. J. MOSSEL. 381

zodanige voorschreeve visitatie, niel alleen te doen ondergaan, maar ook, van geen behoorfy ke pas voorzien zynde, schoon van plaatsen komende, daar een pas hadden kunnen krygen, en verders of anders niet, dan wel andere goede redenen vindende ooi dezelve verdagt te houden, dezelve op te brengen ter plaatse harer destinatie lot nader onderzoek, voor af nogthans zorgende, dat de voorschreve visitatie geschiede zonder eenige disordres of mishandelingen, op de daar tegens gestatueerde sware poenaliteyten.

Art. 18. Verboden handel geschiet of met fraudatie van Conip' thol en geregtigheyd in goederen, die zonder betalinge van dezelve uytgevoerl zyu, of met volkeren en plaatzen, die buylen zee-nood worden aangedaan, of speciaal in goederen, die by placcate zyn bekend gemaakt, dat niemand vermag daar mede te handelen, veel min dezelve te vervoeren.

Art 19. Wie zig besoeteld met verboden handel in spece- rijen, is zo wel den dood schuldig, als die handelt in amphioen, welke niet van de geprivilegeerde amphioen societeyt alhier ingekogt en met haar merk gesjapt is.

Art. 20. Verders is, op poene van confiscatie en de verbeurte van viermaal dies waarde, verboden allen handel en vervoer van peper, thin en Japans staaf koper, namenllyk:

• ronde peper, die niet met speciaale permissie dezer regee-

ring door de Ghineese jonken, Macaose vragt- en de derwaarts •navigeerende burger-scheepen pa China, dan wel van Borneo, •Palenibang, etc. herwaards werd vervoerd om aan deComp" •geleverd te worden; en nog daar en boven op verbeurte van •'t vaartuyg met verdere inladin», ook arbitrale correctie •van den regter, allen handel in gemelde korl is verboden,

• ten ware vervoert wierd om aan de Comp' gelevert te werden -of blyken konde van de Compe gekogt te zyn;

•/Air, die niet in maniere als voren van hier naar China

• werd vervoerd, dan wel herwaards of naar Malacca voor de »Compp werd aangebragt van de thin gevende plaatsen, leggende •langs de vaste cusle, ten noorden en zuyden van Malacca •en verder langs gemelde custe, ja zelfs op Ligoor, Siam en

$82 1760. J. MOSSEL.

» elders; maar zo wie tliin negoy'eerl op Paleinbang, Banca, •Bliton en de daar onder leggende eylanden, verbeurt nog, •boven die geslokene thin, het vaartuyg niet dies verdere » inlading en behoudens de arbitrale correctie van den regier, «na bevinding van zaken:

»en Japans staaf koper, dat niet op eenige accidenteele wyze •word aangebragt met de Chineese jonken, gelyk gebeuren •kan van Nirapho en elders, of niet kan werden aangeloont •van de Comp6 gekogt te zyn".

Art. 21. Wat voorts nog de confiscatie van en uyt zig zelfs onderworpen is, zyn wilde caneel, geschild als de Ceylonse, alle zoorten van geweir en ammunitie, die den vyand, dat is den zulken, waar mede onzen souvereyn of de Comp* in oor- log is, worden toegevoerd; zynde ten laatsten, op poene van confiscatie en verbeurte van het viervoudig bedragen, ver- boden allen handel in grove lywaten, ruw, gebleekt, rood, blaauw, ook alle Souralse zyde kleeden en lywaten, ten ware van de Compe gekogt, 't welke duydelyk blyken moet, werdende onder de verbodene lywaten begrepen: Bengaals gemeen guinees, » gerrasseti, » saletnpoeris, » cassas, » hamans, » sanen, » baftas,

» dongrys en alle diergelyke, gemeene sorte- ring van lywaten zonder onderscheyt. Coiwamkls guinees, » salempoeris,

» parcallen,

» dongrys en diergelyke zoorten, 't zy gemeene

of Engelse, dan wet 's Comp" zorteering zynde, tot t2 caal inclusive of 2880 draden en daar beneden.

Art. 22. Voorts werden de scheeps-overheden ten scherpsten g'interdiceerd van den tyd, dat Ie dezer rhede ofte elders het

1760. J. MOSSEL. 385

anker hebben geligt, eenige particuliere goederen of volumes uyt of in eenige scheepen of vaartuygen in te nemen of af te scheepen, 'Izy buyten de rhede, onder de eylanden of elders onder wegen, van wien 't ook zyn mogte, op poene van, boven de straffen, op den verboden handel gestal ueert, nog aan den lyve of zodanig gemulcteerd te werden, als naar gelegent- heyt van personen en zaken zal g'oordeeld werden te behoren, invoegen gestatueerd is by placcaat van primo Juni 1668; en welke interdictive ordre by resolutie van 27 July 1753 niet alleen gerenoveerd, maar ook de daar tegens gestelde poenali- leyt uytdruckelyk g'extendeerd is tot de zulke, die, ter rhede leggende, eenige goederen voor anderen, op hun vertrek staande of reets afgedrevene dan wel aankomende schepen komen te bergen.

Art. 25. Alle de scheeps-overheden hebben zig wel te wagten eenige andere plaatzen aan te doen dan die, waar voor zy geprojecteert zyn, buyten dringende noodzakelykheid, op ver- beurte van drie maanden gagie voor de kas der marines.

Art. 24. De secrete ordres, die den commandeerende offi- cier worden mede gegeven, is hy niet verpligt iemand van zyne officiers open te leggen, dan wanneer hy denkt, dat het eene of andere poinct van speculatie is, en hy daar over met dezelve wil raadpleegen, waar omtrend hy egter en voorts in alle civile zaken, die hy met advys van andere zoude willen tracteeren, niemand zal behoeven te consuleeren dan zyn lieutenants en stuurlieden. En wat dan door haar word over- een gesterat, daar van zullen zy by hare journalen eene exact met den anderen accorderende aanteekeninge moeten houden, het sentiment van de meerderheyd decideerende,

Art. 25. Ook hebben alle scheeps-overheden, 't zy dezelve zig in zee ofte op de rhede van eenig coraploir mogte bevin- den, in agt te nemen, dat op den laatsten dag van de maand Juoy, gelyk door gansch Indien, alzo ook op alle schepen en vaartuygen, een generale monstering worde gehouden van alle de dienaren, die zig op hunne bodems bevinden, indiervoegen, dai by een apart papier, welke den naam van monster-rol

584 1760. j. Mossel.

krygt, werde genoteerd de namen van alle de op zodanige bodem bescheydene dienaren, item hare qualiteyt en gagie.

Art. 26. En ter gedestilleerde plaasle aan de comptoiren van de Comptt gearriveerd zynde, zullen zig de scheeps-overhe- den hebben te reguleeren na de ordres van de respective opperhoofden, uytwyzens het genoteerde by de instructie voor den zee-dienst, titul II, articuls 6 en 7.

Art. 27. Ingevolge het geresolveerde in Rade van India op den 29*° September 1752 zyn de overheeden der schepen, hier te lande varende, verpligt de hen toevertrouwde bodems, by arrivement ter plaatze hunner destinalfe, na d'ontlossing swaar over zydc te halen, de dubbelhuyt met kranssen van oud-touwwerk te branden en dezelve met pik en harpuys, door een gesmolten, te smeeren, mitsgaders de boots en schuy- ten, naar gelegen theyt van tyt en plaalzen, op 't land of in 't schip te halen, om op diezelve wyze gebrand en gesmeerd te werden, op poene van drie maanden gagie, ten behoeve van de kas der marines.

Art. 28. Omtrend den ontfangst en de uytlevering van de lading en 'tgeene daar toe relatie heeft, gedraagd men zig aan de daar omtrend in Rade van India g'arresteerde regle- menten in datis IS Augustus 1752 en 20 Augustus 1753, met de in opzigte der eerstgemelde successivelyk gemaakte ampliatien en alteratien, die in de scheeps doze moeten te vinden zyn; kunnende voorts tot narigt dienen, dat de minis- ters der respective buyten-comptoiren by resolutie van 4 December 1753 gelast zyn de overheeden der schepen, welke, plantjes of gewassen voor de Compagnie naar of van deze of geene plaats vervoerende, geene behoorlyke zorge dragen, dat dezelve niet verwaarloosd werden of komen uyt te gaan, ter plaatze van den aanbreng te verwyzen in een maand gagie ten behoeve van de kas der marines.

Art. 29. In 't gemeen resteert nog te gelasten, dat wyin alle delen ook willen hebben opgevolgt en nagekomen den inhoud van de instructie voor den zee-dienst, laatstelyk ter onzer vergadering op den 12ea Augustus des j aars 1748 gene-

1760. J. MOSSEL. 588

raal gemaakt en al meede een ingrediënt der scheeps doze zynde, als die voor het overige aanwyst alles, dat een ieder te doen staat, waar van men in desen niet speciaal mentie heeft gemaakt, en die derhalven de commanderende officieren vlytig nalezen en ook hare subalterne officiers lezen laten zullen, om zig dies inhoud vast in te prenten, om in staat te zyn punetueelyk daar aan te kunnen voldoen.

Art. 30. Het gene nu verder staat te merken, betreft eenige logten in 't byzonder na de volgende comptoiren, als:

Banda. Tot in 't gezigt van de* Bandase eylanden gekomen zynde, hebben de scheeps-overhedeh te openen de seynen, welke haar by eene bcslote, secrete ordre bier nevens wor- den g'intrageert, om te kunne worden bekend en binnen gelootst.

Japan, enz.

5 Februarij. Bepaling, dat inlandsche krankbezoekers, kosters, school- en leer-meesters uit de groote kas moesten betaald worden.

In consideratie gekomen zynde, dat de inlandse kerkelyke bediendens, zedert de introductie van het reglement op de verbetering der dienaren van 't jaar 1753 in dienst aangenomen of verbetert, by de afbetaling van hun maandelyx tractement uyt de groote winkel de ryxdr tegen 48 sluyvers, zonder eenige afkorting, komen te genieten en nogthans voor ligt geld, door verhoging van 't opgeld, opgebragt en dus by de zoldy boeken ingenomen worden; zoo is, tot voorkoming van alle confusie en menigvuldig schryfwerk, sonder dat de Compe daar van eenig nut of voordeel komt te genieten, goedgevonden en verstaan aan de inlandse krankbesoekers, kosters, school- en leermeesters, in steede van uyt de winkel, gelyk tot heden in gebruyk is geweest, voortaan uyt de groote cas hun maandelyks tractement te laten afbetalen, sonder dezelve by de logie boeken ider een aparte reeckening te geven.

FLAIAAr-BOIK DEÏL Til. 25

386 1760. J. MOSSEL.

5 Februarij. Voorschriften voor den Raad van justitie ie Batavia nopens het indienen van klachten, enz. tegen één zijner leden.

De Regering verklaarde, dat, »na hetgeene de heeren Meesters by missive van den 11" May 1677 gelasten, het den Raad niet voegt een harer medeleden in zyn persoon of de exercitie van zyn ampt te belemmeren, als op aceusatie van den Fiscaal, in delicten van dat belang, dat den officier actie moet institueeren en waar van men verwagt, dat ze dan ten eersten aan deze regering zal kennissc geven ; als mede dat de advisen in aller manieren secreet behoren te blyven en dierhalven geen aan- tekening of insertie in 't memoriaal toegelaten te worden, maar alleen, des noods, gezegult overgegeven en zoo dienen bewaard te worden in de secrete cas, na het welke den Raad zig kan rigten, tot de heeren Meesters zig daar over nader zullen gelieven Ie verklaren".

19 Februarij. Instructie voor de retour-schepen.

In deze instructie, welke schier uitsluitend nautische voor- schriften voor de reis naar Nederland bevat, komen ook de volgende bepalingen voor:

Art. 7. Wanneer na' de monsleringe, die altoos, na dat men in zee gekomen is, ten tweeden maale zal moeten ge- schieden, ecnige verstekelingen werden ontdekt, dcsdve zullen voor de kost dienst moeten doen op de reyze en, zoo dra men het land van Africa in 't gezigl krygt, in de boeyen gezet moeten werden, om aan de Gaap te werden geligl en in zelver voegen te rug gezonden.

Art. 8. Zoo mede, by aldien onder de verloste impotenteo eenigc gevonden werden, die haar werk daar van maken om voor impotent thuys te varen, dezelve zullen op de rolleaan- getekent en aan heeren Bewindhebberen bekent gemaakt moeten werden by binnen komsle der schepen.

Art. 54. De papieren, die de retour schepen werden mede

1760. J. MOSSEL. 587

gegeven in eea kas ofte anderzints, zyu met loot bezorgt, op dat men dezelve, by onverhoopte quade ontmoeting, in tyds in zee zoude kunnen werpen, om in 'svyands handen niet te vallen.

. t

Merkwaardig zijn de bewoordingen, waarin het slot dezer instructie is vervat, luidende :

Houd dan in alle opsigten goede ordre op de schepen ; gebruykt soldaat- en zeemanschap daar het te passé komt; belet alle onredelyke behandelingen van het volk en alle brutaliteyten van de mindere officieren tegens dezelve, inzonderheyt ook het godlose vloeken op sweeren, en zyf zelfs stigtelyke voorgangers der genen, waar over u het commando werd toevertrouwt, niet verzuynaende de dagelykse gebeden tot den genen, van wien de voorspoed en tegenspoed van de reyse, ja, gy zelfs afhangelyk zyt, op dat het een ieder wel gaan mag en zy onder des Heeren geleyde haren weg veyb'g mogen vervolgen en ten eynde brengen, gelyk wy van herten wenschen.

19 Februari]. Verstrekking van broeken aan zieken in het Compagnie s hospitaal te Batavia.

• Door de buy ten-regen ten over 'sComp* hospitalen by een extract uyt haare resolutien aan deeze vergadering voorge- dragen zynde de swaarigheid, die zy hadden gemaakt om, op bet versoek van den binnen-regeut van 't hospitaal, permissie te verlenen tot de verstfecking van twee bonte broeken, ingevolge 't besluyt der regeering van den 18PB September 1744 aan ieder zieke, die doorgaans in een zeer arme en deernis waardige staat in de hospitalen komen, nademaal by een nader besluyt van den 25cn May 1756, genomen op de voorgestelde poincten van menagie in de Bataviase Iiuyshouding, onder de aldaar gepermitteerde verstrekkingen van deeze en geene benodigtheden aan de zieken, van gemelde broeken geen melding gemaakt wierde, met versoek van gedag te

588 1760. J. MOSSEL.

buy ten- regenten ooi een gunstige qualificatie te erlangen lot de afgave van voormelde broeken aan de inkomende zieken, en dat het getal derselve 'sjaars bepaald mogt werden op 1500 p* broeken van gingam drongam voor het binnen- en 200 p* voor 't buften hospitaal op Noordwij k; zoo is, nade- maal die verschooning voor die noodlydende en arme menschen ten hoogsten noodsakelyk en 't voormeld getal, na rato van 't getal der zieken, die gecalculeert werden doorgaans in de hospitalen ie leggen, matig geoordeelt wierd, goedgevonden en verstaan die verstrecking van broeken aan de zieken, ingevolge de gedane voorstel, 'sjaars te laten geschieden en 't laastgemelde besluyt daar mede te amplieren. Zie ook bij 18 Augustus 1786.

4 Maart. Ampliatie van de bepalingen, genomen op 24 Januarij 1708, in het belang van »de securiteyt en igernslheyt" van Weesmeesteren,

Door Weesmeesteren opmerkzaam gemaakt op eehige leem- ten in de bewuste bepalingen, achtte de Regering «den »inbout der vier eerste arlicülen off periodes van de meerni. ■resolutie van 't jaar 1708 duydelyk en klaar, alsmede het «zevende artieul bondig en wel", maar de overige «periodes" vereischten «cenige elucidatie".

Zij bepaalde daarom:

Dat, wanneer iemand door Weesmeesteren vermeent belecligt te zyn, . dan wel staat en inventaris, mitsgaders boedel reec- quening, met de daar toe behorende chartres en documenten begeert te hebbeu, dezelve zig aan het presente collegie in behoorlyke termen /al moeten adresseeren, zulx te kennen geven en daarom verzoek doen, mitsgaders om redres van de belediging of dat hem mag aangewesen werden, by wien de belediging veroorzaakt is; en dat Weesmeesteren, als dan daar op delibereerende, niet alleen bévoorens zullen moeten innemen het advis van den geenen of de geene, welke die beledigingen gepleegt of tot dezelve occasie zullen gegeven

1760. J. MOSSEL. 389

hebben en mitsdien daar voor responderen moeten ingevolge de voorsz. resolutie van den 24" January 1708, maar ook vervolgens daar op een behoorlyk berigt geven aan de bele- digde, met aanwyzing van de schuldige, tot het welke haar Eerwaardens, by weigering, voor de collegiën van de justitie gedagvaart zullen moeten werden.

Dat, zoo wanneer van alle dezelven door insolventie, over- lyden zonder erfgenamen of effecten in Indien na te laten, dan wel door derzelver vertrek na Europa, mede zonder poederen of effecten na te laten, niets te verhalen mogt wezen, Weesmeesteren als dan daar van kennisse zullen moeten geven aan de hoge regeering, ten eynde daar op te disponeeren na bevinding van zaken en personen, omme 't geene, waar voor de beledigde wezentlyk benadeelt is, in zoo verre 't zelve geoordeelt werd den zelven na billykheid te competeeren, te doen vergoeden uyt het kamer geld of fonds, by de Weeskamer wegens opgeloopene interest penningen berustende; en zoo Weestmeesteren hier in nalatig mogten zyn, dat daar over egter geen proces zal mogen gemoveert, maar by de hooge regeering gedoleert moeten werden door de geene, welke in de behandeling harer affaires door Wees- meesteren mogten oordeelen benadeelt te wezen.

Dat, ingevalle een perzoon of persoonen mogten aange- sprooken konnen werden, die in de vergoeding behooren te participeereu, de beledigde dezelve als dan eerstelyk in der minne zal moeten aanspreken en daar na, des noods, (konnen) dagvaarden ter vergoeding, ider voor zyn aandeel, mitsgaders het geene daar na deficieert, in 't vriendelyke moeten ver- zoeken van de Weeskamer, welke zulx by een addres aan de hooge regeering zal moeten voordragen, ter erlanging harer dispositie ter vergoeding van 't zelve uyt het voorsz. fonds der Weeskamer.

Dat voorts nog het meermelde collegie van Weesmeesteren zelfs, nog de president of leden van het zelve, in haare privé persoonen of goederen aangesprooken zullen mogen werden toor 't geene andere versuymt of misdreven hebben.

590 1760 J. MOSSEL.

Het in 1708 bepaalde bleef overigens »in volle observantie »en vigeur".

— Maart. Voorschriften nopens hei transporteren van aandeelen in de Bank-courant en Bank van leening.

Resumtie genomen zynde van een ingekomen extract-resolutie van de bank courant en bank van leening van den lfn dezer maand, waar by de president on commissarissen, onder ver- tooning der beswaarnissen, die er kwamen te resulteren, zoo wel dat sommige houders van bank actiën dezelve ongedateert transporteerden, als dat andere geinteresseerdens in de bank versuymden voor ultimo December de onder haar berustende actiën op hare namen over te laten schryven, waar door niel alleen haar boekhouder buyten staat gesteld wierd om aan 't 18d<\ 29rte en 56,,c artieul van haare instructie te voldoen en de boeken met een behoorlyke accuratesse te houden, alzo sommige geinteresseerdens by 't sluyten der boeken met duy- zenden te veel of te weynig by de nieuwe boeken wierden ingenomen, maar ook de reekerïing van interest in 't laatste geval abusive wierd uytgetrokken, ten faveure van die gene, die geen eygenaars meer waren van zulke actiën en dus meede zeer oneygen en te veel aan dezelve betaald, instantie komen te doen, dat het deeze regeering behagen mogt daar tegen de nodige voorzieninge te doen; zoo is verstaan, tot voorkoming van alle abuysen en nadeelen, ingevolge het gepro- poneerde by voorsz. resolutien, te statueren en te gelasten, dat voortaan de houders der actiën ten laste van meermelde bank, wanneer hunne actiën willen transporteeren of quiteeren, leflens gehouden zullen wezen dezelve Ie dateren, of dat de cassier van de bank op ongedateerde actiën geen betaling zal doen, tot dat dezelve gedateert zullen wezen ; als mede dat de geinteresseerdens in gedagte bank, dewelke de onder haar her as lende en als nog op hare namen by de bank niet bekent «taande bank brieven versuymen voor ultimo December op aare namen te laten overschryven of 't bedragen derselve in

f760. J. MOSSEL. 591

contant te ontfangen, geen interest zullen konnen of mogen pretenderen voor of gedurende de afgelopene maanden, tusschen de tyd of dal urn van hel transport aan zodanige houders of eygenaars der bank brieven en ultimo December, nademaal 't zelve, invoegen voormeld, door manquement van overschry- ving aan den voorigen houder goed gedaan is, mitsgaders hier van ider, die het aangaan mogte, by een biljet kennisse te geven.

14 Maart. Magtiging op het Collegie van Heemraden tol het verpachten van de Utrechtsche poort te Batavia.

Zulks was vroeger ook gebeurd, maar is overigens niet vermeld gevonden.

Van dit geval wordt hier gewag gemaakt, omdat daaruit blijkt, dat de poorten, althans de Utrechtsche, te Batavia, — waarschijnlijk zeker tolgeld, dat daarbij geheven werd, — verpacht waren.

Op 3 Maart 1761 is aan Heemraden dezelfde magtiging verleend.

18 Maart. Intrekking van het bepaalde op 8 Januarij 1760 nopens zilveren ropijen, wat Java's noord-oost- kust betrof.

In consideratie gekomen zynde, dat men door de inwisseling van ropias alhier (by na 19% thonnen bedragende) meer ropias bekomen heeft, als men gedagt had by de gemeente alhier te tollen roulleren, en dus de gangbare gelden, welke aan handen waren, daar toe by na geheel zyn geëmployeert ; zoo is thans voor het interest der Compc nuttig en nodig geoordeeld en eenvolgende verstaan, van de gearresteerde inwisseling by resolutie vatt den 17en January jongstleden op Java van alle Bataviasche en wigtige Souralse legen stuyvers'dertigh, mits- gaders der Bengaalse gestempelde en ongestempelde heele en baWe wigtige ropias van 2 1 ljs per inarcq tegen 27 stuy vers ider, voor eerst af te zien, terwyl de inwisseling op Cheribon

392 1760. J. MOSSEL.

en Bantam van gering belang en ook buyten allen twyffel reeds ten uytvoer is gebragt; en de ministers ten voormelde gouver- nementc aan te schryven om die inwisseling, by aldien met dezelve nog geen begin gemaakt mogt wezen, te staken tot nadere ordre deser regeering.

23 Maart. Compendium der voornaamste Mahomedaan- sche wetten en gewoonten nopens erfenissen, hmcdijken en echtscheidingen.

Nopens de geschiedenis van dit wetboek vindt men in de resolutiên der Indische Regering het navolgende aangeteekend.

Door den overleden gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, in voldoening aan den inhoud van 't placcaat dezer regeering van den 13en December 1754, met behulp van eenige Machomethaanscbe priesters en officieren der cam- pongs geformeert en onder behoorlyke tiluls by een gebragt zynde een compendium der civile wetten en gewoontens, waar na de Hachometanen zig in 't beslissen der onder hen voorkomende geschillen gemeenlyk komen te reguleeren, inzon- derheid betreffende 't poinct der successie, mitsgaders alle verdere erffenissen en besterffenissen, item de huwelyken, scheidingen, etc, en vervolgens by besluyt van den 24"n Februari 1756 nodig geoordeeld en verstaan zynde, bevoorens over den inhoud van gemeld compendium te dis poneeren, de heeren Raden extra-ordinair, van dor Velde en de Klerk, te verzoeken en te committeeren om 't zelve eens nader te revideeren en ten dien eynde met de inlandse capitains en priesters, nevens zodanige andere Hachomelaanse wetgeleerde te consuleeren, als haar Edelhedens nodig zoude komen te oordeelen; mitsgaders die rivisie zedert door voornoemde heer de Klerk, mits het inlusschen voorgevallen sterfgeval van den heer vau den Velde, ten effecte gebragt en 't gemelde compendium, nevens zyn Edelheyd's over zommige van de articulen gemaakte aanmerkingen, weder ingedient zynde, waar by zyn Edelheyd komt te verklaren de verzameling.

1760. J. MOSSEL. 395

vervat in 9t eerste hoofddeel, handelende van de successie, erf* en besterffenissen, al zeer nauwkeurig gevonden te hebben, in zoo verre» dat alles, volgens 't algemeen gevoelen der priesters, voldoende en over een komende met het onder haar berustende wetboek geoordeelt is geworden; dog wat het tweede hoofd- deel, van den buwelyken staat, etc, betreft, zyn Edelheyd voorgekomen te zyn, dat de gecommitteerde voormeld zomtyds van den texl gcweeken of door de commandants der cam* pongs, dan wel de priesters, misleid te wezen, volgens 't geene zyn Edelheyd op diverse articulen komt te remarcqueeren; zoo is, na dat het meermelde schriftuur, nevens de voorsz. aanmerkingen, by de heeren leden ter lecture geweest en weder binnen gekomen waren, goedgevonden en verstaan gemelde Nachoiqetaanse weiten met deze en geene alteratien en veranderingen, zoo uyt gedagte aanmerkingen, als die geduurende de deliberatie voorgebragt en noodzakelyk geoor- deelt wierden, te approbeeren en dusdanig in ordre te laten schicken, om vervolgens door den druk in de Nederduytsche en Maleidsche talen gemeen gemaakt en geobserveerd te wer- den, daar en zo 't behoord.

Het compendium is van den volgenden inhoud:

EERSTE TITÜL.

Betreffende hel poincl van successie, mitsgaders alle verdere erffetiissen en besterffenissen.

Art. 1. By bet overlyden van een man ofte vrouw, wan- neer een van beyde, 't zy met of zonder kinderen, komt af ie sterven, neemt de langstlevende (vermits geen gemeenschap van goederen onder haar lieden plaats heeft) eerst zyn aan- gebragte htiwelyks schat uyt den boedel.

Art 2. Een man dan komende te sterven en de vrouw zonder kinderen of eenig ander naastbestaande van den over

39* 1760. J. MOSSEL

leedfcn alleen overblyvende, moet na aftrek der begraffenis ongelden, item schulden, mitsgaders vermaakte legaten, 't res- teerende van 's mans nalatenschap in vieren werden verdeelt, te weeten:

een vierde voor de vrouw, rn

drie vierde tot alimentatie van den armen.

Art. 5. By nalating van een vrouw en een of meer zoons werd zulks op deze wyze verdeelt, als:

een agtste voor de vrouw, en

zeven agtste voor de zoon of zoonen.

Art. 4. Een vrouw met een dogter in leven zynde, krygt de eerstgemelde een agtste en de dogter de helft, mitsgaders den armen drie agtste.

Art. 5. Dog een vrouw met twee dogters verdeelen de erffenissen in dezer voegen, te weten:

een agtste voor de vrouw,

twee derde voor de twee dogters, en

vyf vierentwintigste aan den armen.

Art. 6. Een vrouw egter met drie dogters, is de verdeeling aldus :

een agtste voor de vrouw,

drie vierde voor de drie dogters, en

een agtste voor de armen ; en zo pro rato, na dat 'er dogters in wezen zyn.

Art. 7. Dog, wanneer de vrouw met een zoon en een dogter komt over te blyven, valt by de verdeeling:

een agtste op de vrouw,

zeven twaalfde op de zoon, en

zeven vierentwintigste op de dogter.

Art. 8. In zei vervoegen, wanneef 'er meer kinderen als voorschreve een zoon en een dogter komt over te schieten, blyft voor de vrouw een agtste uyt de erffenisse bepaald, mitsgaders voor de zoons een dubbelde portie tegen de dogteren.

Art. 9. De vrouw afstervende en de man alleen overbly- veftde, werd de erffenisse in tweên verdeelt, de eene hetfle voor de man en de rest tot onderhoud van den armen.

1760. J. MOSSEL. 395

Art. 10. Item de man en een zoon in wezen zynde, geniet alsdan de eerstgemelde een vierde, de tweede drie vierde en, zo 'er meer zonen zyn, pro rato.

Ari. 11. Edog, wanneer de man en een dogter in Hieven blyven, komt een vierde voor des eerstgemeldens portie, de helft voor de dogter en een vierde ten behoeve van 't armhuys.

Art. 12. By de man egter met twee dogters, werd de nalatenschap in twaalven verdeelt, als:

een vierde voor de man,

twee derde voor beyde de dogters, en

een twaalfde voor den armen.

Art. 13. En by een man met drie dogters, in twee en dertigen, te weeten:

drie zestiende voor de man,

drie vierde voor de drie dogters, en

een zestiende voor 't meergemelde armhuys; en zo 'er meer dogters in leven zyn, pro rato.

Art. 14. De man, een zoon en een dogter verdeeten hunne erfenissen in vieren, te weeten:

een vierde voor de man,

de helft voor de zoon,

een vierde voor de dogier.

Art. 15. Dog, wanneer de man met een zoon én tvfree dogters komt over te blyven, is de repartitie sestien, waar van :

een vierde voor de man,

drie agtste voor de zoon, en

drie agtste voor beide dogters; welke schickinge, in cas van meerder kinderen, bepaald blyft.

Art. 16. Indien een man ofte vrouw komt fe overtyden en eenelyk vader en moeder nalaat, staat de verdeeling te geschieden in drien, als:

een derde aan de moeder, en

twee derde voor de vader.

Art. 17. Dog, zo iemand vader, moeder en een zoon nalaat, « 't bepaald op zes gedeeltens :

een zesde voor de vader,

396 1760. J. MOSSEL.

een zesde aan de moeder,

twee derde voor de zoon.

Art 18. En by vader, moeder, zoon en dogter van den overledene, in aglienen, te weeten:

een zesde voor de vader,

een zesde voor de moeder,

vier negende voor de zoon,

twee negende voor de dogter.

Art. 19. Imand vader, moeder en een dogter nalatende, valt de verdeeling in zessen:

een derde vbor de vader,

een zesde voor de moeder,

de helft voor de dogter.

Art. 20. By vader, moeder en twee dogters van de over- leeden, werd de erffenisse egter in agtienen verdeelt, als:

een zesde voor de fader,

een zesde voor de moeder, en

twee derde voor beyde de dogters; en, zo 'er meer dogteren zyn, pro rato.

Art. 21. Imand een eyge dogter, mitsgaders een klein dogter (geteeld by des overledens zoon) nalatende, valt de verdeeling mede in zessen:

de helft voor de eyge dogter,

een zesde voor de klein dogter, en

een derde voor den armen.

Art. 22. En alschoon, nevens opgemeUe eyge dogter, nog twee dan wel meer klein dogters kwamen over te blyven, zo blyft uogtans de verdeelinge als even bepaald, genietende het meerder getal van kleindogters niet meer als een enkelde alleen.

Art. 23. Een klein dogter, wiens grootvader en groot- moeder, mitsgaders ouders overleeden zyn, geniet uyt de nalatenschap van gedagte hare grootvader en grootmoeder de geregte helfle; de andere belfte vervalt mede aan 'tarmlmys.

Art. 24. Dog wanneer 'er twee klein dogters in wezen zyn, werd zulks als dan in drie deelen verdeelt:

i7èo. j. Mossel. 397

twee derde voor beide de klein dogters, en

een derde aan den armen.

Art. 15. Imand nalatende een klein zoon alleen, denzelven competeerd de geheele erffenisse. *

Art. 26. By een klein zoon en klein dogter egter in drien, als:

twee derde voor de klein zoon, en *

een derde voor de klein dogter; en, zo 'er meer zyn, pro rato.

Art. 27. Wanneer iemand een eyge dogter en een klein zoon, geteeld by des overledenens zoon, komt na te laten, blyft :

een derde voor de eyge dogter, en

twee derde voor de klein zoon.

Art. 28. Twee eyge dogters en een klein zoon van als even in wezen blyvende, genteten ieder een gelyke portie.

Art. 29. Dog by een eyge dogter, een klein zoon en een klein dogter, werd den boedel in zessen verdeelt, als:

de helft voor de eyge dogter,

een zesde voor de klein dogter, en

een derde voor de klein zoon.

Art. 30. By twee eyge dogters, een klein zoon en een klein dogter egter, valt de repartitie in negen deelen:

twee derde voor beide eyge dogters,

twee negende voor de klein zoon, en

een negende voor de klein dogter.

Art. 31. Overblyvende eene eyge dogter, een klein dogter en een klein zoon van de zoon, welkers vaders alle overleden zyn, werd als dan de erffenisse in sessen verdeelt, te weten:

de helft voor de dogter,

een zesde voor de klein dogter, en

een derde voor de klein zoon van de zoon.

Art. 32. Dog by nalating van twee eyge dogters, een klein dogter ende een klein zoon . van de zoon, moet de verdee- ling al weder in negen delen geschieden :

twee derde voor de twee eyge dogters,

een negende voor de klein dogter, en

598 1760. J. MOSSEL. #

twee negende voor de klein zoon van de zoon. •

Art. 33. Iraand een eyge dogier en een eyge zuster nala- tende, of schoon van twee differente moeders, als maar van eenen vader zytf» voortgekomen, geniet als dan een ieder de geregte helfte; dog in cas van twee dogters, komt op ider een eguale derde portie.

• Art. 34. JVanneer egter twee zusters en een dogier in wezen zyn, werd als dan den boedel in vieren verdeelt:

de helft voor de dogter, en

de helft voor beide de zusters.

Art. 38. Twee pyge dogters en twee eygen zusters van den overleeden verdeelen hunne erflenisse in zessen:

twee derde voor de dogters, en

een derde voor beide de zusters; en, zo 'er meer zusiers of dogters bevonden werden, pro rato.

Art. 36. Een man stervende, komt na te laten een vrouw, een eyge dogter en een klein dogter (voortgekomen van zyn bereels overleeden zoon), een moeder eo eén eyge zuster, geschied als dan de verdeeling in vierentwintig portien:

een agtste aan de vrouw,

de helft aan de dogter,

een zesde aan de klein dogter,

een zesde aan de moeder,

een vierentwintigste aan de zuster.

Art. 37. Dog, by aldien de vrouw 't eerste komt te over- lyden, werd zulks als dan in dertienen verdeelt, als:

drie dertiende voor de man,

zes dertiende voor de dogter,

twee dertiende voor de klein dogter, en

twee dertiende voor de moeder, wordende nog zuster, nog broeder in dezen begrepen.

Art. 38. Een m eyge broeder, beoevens een stief-broeder van den overleedenen, verdeelen dies nalentenschap insessen:

vyf sesde aan de regte broeder, en

een sesde aan de stief-broeder.

Art. 39. Imand aflyvig zynde, nalatende twee broeders of

,1760. J. MOSSEL. S9Ó

susters van eeti moeder en byzondere vaders, werd dies hoedel mede als dan in sessen verdeelt, te weeten:

een derde voor beide de broeders of susters,

twee derden voor den armen.

Art. 40. Agterlatende twee broeders of zustere van een moeder en een andere Vader, item een eyge broeder en een eyge zuster van den overleedenen, verdeelea haare erfle- nisse in agtienen :

een derde voor beide de broeders of zusters,

twee negende voor de eyge zuster, en

vier negende voor de eyge broeder.

Art. 41. Een vrouw overleydende en haar man, mits- gaders haar groot-vader nalatende, dezelve bekomen ieder de geregte helfte.

Art. 42. Zo de man egter 't eerste komt te sterven, werd zulks dan in vieren verdeelt:

een vierde aan des overieedenens huysvitmw,

drie vierde aan gemeMen baaren groot-vader.

Art. 43. Een groot-vader en eyge dogier van den over- leedenen genieten uyt de nalatenschap ieder de geregte helft.

Art. 44. Dog een groot-vader en twee dogiers, ieder een eguaale derde portie.

Art. 48. Wanneer een groot-vader of groot-moeder van vaders zyde, item een zoon en een dogter van den overleedenen in bet leven zyn, werd als dan de erffenisse in agtienen verdeelt :

een sesde aan evengemelde groot-vader of groot-moeder,

vyf negende aan de zoon, en

vyf agtiende aan de dogter; en zo pro rato, na dat 'er kinderen in wezen zyn.

Art. 46. De vrouw agterlatende haar man en haar groot- vader of groot-moeder, mitsgaders een zoon, valt de repartitie in twaalven:

een vierde aan de man,

een zesde aan de groot-vader of grootmoeder, en

zeven twaafde aan de zoon.

400 1760. J. MÖSSÉL*

Art. 47. Dog, in cas van twee zoonen, geschied de ver- deeling in vier en twintig portien:

een vierde aan de man,

een zesde aan de groot-vader of groot-nwder, en

zeven twaafde voor beyde de zoouen.

Art. 48. By 't nalaten egter vaVi een zoon en een dogter, is de repartitie aldus:

een vierde voor de man,

een zesde aan de groot-vader of groot-moeder,

zeven agtiende aan de zoon, en

zeven zes en dertigste aan de dogter.

Art. 49. Iemand een groot-vader en een groot-moeder nalatende van vaders kant, by dezelve werd den boedel in sessen verdeelt:

een zesde aan de groot-moeder, en

vyf zesde aan de groot-vader.

Art. 50. Wanneer van de overleedene komt over te bly ven

een groot-vader en een groot-moeder van vaders kant, item een

groot-moeder van 's moeders zyde, werd de nalatenschap als

dan mede in sessen verdeelt:

twee derde aan de groot-vader I , , ,

. , , } van § vaders zyde,

een zesde aan de groot-moeder J J

een sesde aan de groot-moeder van moeders kant.

Art. 51. By het overlyden van een vrouw, haar man en haar vader, benevens een zoon agter latende, valt de verdeeling in twaalven:

een vierde aan de man,

een sesde aan de vader, en

zeven twaalfde aan de zoon.

Art. 52. Dog de man stervende en zyn vrouw, item moe- der en een dogter in weezen zynde, valt de verdeeling in dezervoegen :

een agtste aan de vrouw,

een sesde aan de moeder,

de helft aan de dogter, en

vyf vierentwintigste aan den armen.

i76o. j. Mossel. 4oi

Art. 55. Wanneer een man. te sterven komende, twee vrouwen en een zoon nalaat, geschied de verdeeling in sestienen :

een agtste voor de twee vrouwen, en

zeven agtste voor de zoon; en, alschoon 'er meer vrouwen in weezen waren, zo maakt zulks nog lans in deze verdeeling geen alteratie.

Art. 54. Een klein dogier van de zoons-kant, alleen in weezen zynde, geniet uyt de nalatenschap van haren groot- vader oh e groot-moeder de geregte helfle ; de ander helfte ver- valt almede aan 't armhuys.

Art. 55. Dog, wanneer 'er twee klein dogters van de zoons- kant en een eyge broeder van de overleedene bevonden werden, dezelve genieten ieder een egaale derde portie.

Art. 56. Een volle zuster van de overleedene, alleen zynde, geniet de geregte helfte; de andere helfte vervalt almede aan den armen.

Art. 57. Wanneer een vrouw komt te sterven, agterlatende haar man en haar twee eyge zusters, by dezelve werd de erlTenisse in zeven verdeelt, als:

drie zevende voor de man, en

vier zevende voor beyde de zusters.

Art. 58. Twee eyge zusters en een oom van 's vaders kant krygen ieder een gelykc derde portie, welke schikking, in cas van meerder zusters, geene verandering maakt.

Art. 59. By het overlyden van een vry-gegevene vrouw, agterlatende haar man en een dogter, mitsgaders haar gewezen lyf-heer ofte lyf-vrouw, dan werd haar nalatenschap in vieren verdeelt, als:

een vierde aan haar man,

de helft aan de dogter,. en

een vierde aan haar lyf-heer ofte lyf-vrouw.

Art. 60. Eet) vry-gegeven man komende te sterven met nalating van een vrouw en dogter en zyn gewezen lyf-heer ofte lyf-vrouw, deze verdelen haar erffenisse in agten, waar van :

een agtsle aan de vrouw,

PUÜAT-BOEI DEEL Vil. 26

404 . 1760. J. MOSSEL.

de helft aan de dogier, en

drie agtsle aan gemelde lyf-heer ofte lyf-vrouw.

Art. 61. ' Dog, wanneer diergelyken vrouw komt leoverly- den en haar man met iwee dogters, mitsgaders haar lyf-heer ofte lyf-vrouw agterlaat, komt als dan uyt de verdeling van twaalven :

een vierde aan de man,

twee derde aan beyde de dogters, en

een twaalfde aan de lyf-heer ofte lyf-vrouw.

Art. 62. Genielende daar en legen, by het afsterven van zodanig een vry-gegeven man, uyt de nalatenschap, die in vier en twintigen verdeelt werd:

de vrouw een aglste,

beyde de dogters twee derde, en

de lyf-heer ofte lyf-vrouw vyf vier en twintigste.

Art. 63. En laatstelyk alle de desoendenten na dezelfde regels en schikkingen, als:

een klein zoon ofte dies nakomelingen,

een eyge broeder ofte zyne opvolgers,

een eyge oom van vaders-kant en, zo 'er geene nadere zyn, genieten de nigten en neven zo veel als eyge zoonen ende dogters.

TWEEDE TITÜL.

Observalien Inj of omlrent den huwclylïeti staal.

Art. 64. Wanneer iemand een vryagie wil heginnen, zo moet zulks met volkomen consent van 's bruyds ouders geschieden.

Art. 65. En, alschoon die niet meer in wezen zyn, is den bruydegom nogtans verpligt aan de bruyds vrienden zyn voor- neemen te verwittigen en, des doenlyk, derzelver goedkeuring te verwerven.

Art. 66. Dit geobtineerd hebbende, is het wel gebruykelyk, dal bruyd en bruydegom elkander tot een geschenk iets pre*

1760. J. MOSSEL. 405

senleeren, en 't gunt (wanneer bet voorgenomen huwelyk van geen succes is) aan wederzyde werd gerestitueerd.

Art. 67. Vervolgens treden de ouders dan wel de vrieqdep, met speciaale voorkeniüsse van de bruyd, nopens de bruyd- schal (by baar mos kamen genaamt) met den hruydegom in accord.

Art. 68. En daarin overeen gekomen zynde, is gemelde hruydegom gehouden, ter requisitie van de bruyd, bet geac- cordeerde ten eersten te voldoen.

Art. 69. Dan wel werd denzelven, in eas van onvermogen, egier met volkomen bewilliginge van gedagte bruyd, daar voor by aparte rekening beiast.

Art. 70. Moet voorzegde bruydegom zyn commandant ofte hoofd, onder wien dezelve sorlcerd, daar van kennisse geven.

Art 71. Die dan, door de mond van den gecomimttdrae tot en over de inlandsdie zaken, de vereyschte approbatie van den Hoog-Edelen Grool-Aglharen heere Gouverneur Gene- raal komt te verzoeken.

Art. 72. Waarop vervolgens aan den priester werd bekent gemaakt, dat het bedragen van den bruydschat ofte het zo genaamde mas kawien door den bruydegom bereets voldaan, dan wel dat daar voor op rekening belast is.

Art. 73. Moetende zo wel den priester als de commandants van het een en andere pertinente aantekeninge 'houden en alsdan, onder de gewoonlyke ceremoniën, de egt-verbintenisse laten voortgaan.

Art. 74. Het huwelyk voltrokken zynde en dat egter, voor de vermenginge, by den hruydegom eenige quade ziekte werd ontdekt, aU: lasernie, krankzinnigheyt, of dat uyt eenige ander oorzaak incapabel is gesteld eyne vrouw te bekennen.

Art. 75. Is de bruyd alsdan (wanneer zy om een scheyding verzoekt) verpligt ten eersten aan den priester daar van kennis te geven, die vervolgens communicaliv met wederzydse comman- danten, ten overstaan van den gecommitteerde lot en over de inlandsrhe zaken, de separatie accordeeren; zullende gemelde commandanten daar van mede aanleekening moeten houden,

404 1760. J. MOSSEL.

behoudens nogthans, volgens de oude gewoonte, hel regt der partyen om, zig beswaard vindende met die medialie of uytspraak, zig, zonder eenig ander addres toe te lalen, aan den regter te konnen addresseeren.

Art. 76. Zynde in zulken gevalle de bruyd verpligt het mas kawien aan den bruydegom te restitueeren.

Art. 77. Edog, wanneer zig boven gemelde besmeltinge eerst na de vermenging komt op te doen, heeft de separatie mede wel plaats, maar het mas kawien blyft alsdan ten voor- deele van de vrouw.

Art. 78. Rn alsrhoon zodanige ziekte, het zy voor of na de vermenginge, aan 's bruyds kant wierde bespeurt, vervalt meermelde mas kawien voor de vermenging aan de man en na dezelve aan de vrouw.

™ l. 79. Getrouwde lieden ('t zy om reeden of niet) alleen met wederzyds behagen genegen zynde van elkander te schey- den, is de man verpligt zeekere moeta-d ofte eenige contanten aan de vrouw te geeven, geschikt na male de vrouw lot het beslaan der huyshouding het haar heeft gecontribueert.

Art. 80. Wanneer man eude vrouw in oneenigheit mog- ten leven en dat laatsgemelde separatie begeert.

Art. 81. Zyn de priesters, zo wel als wederzyds com- mandanten, verpligt de zaak in verschil te onderzoeken en, des doenlyk, assopialie te bewerken.

Art. 82. Dog de vrouw daar geen gehoor aan willende verleenen en dat de man tot geen scheyding genegen is, werden als dan dezelve separatelyk, een ieder by zyne vrien- den, bewaart.

Art. 85. En vervolgens een nieuwe vergaderinge. zo uyt priesters als officieren der campongs, belegd.

Art. 84. Alwaar het verschil voor de tweede en derde reys werd onderzogt en, desmogelyk, de verzoeninge en ver- eeniging bewerkt.

Art. 85. Dog de vereeniging of ruste door die vergadering niet gevonden of hersteld konnende werden, moet de decisie daar over aan den dagelyksche regter gelaten werden.

1760. J. MOSSEL. 405

Art. 86. Mits egter de onwillige vrouw aan gedaglen haaren man bet mas kawien, in steede van enkelt, dubbelt restitueert.

Art. 87. De man in tegendeel genegen zynde lescheyden, geeft als dan aan zyne vrouw over den tallak ofte scheydbrief; vervolgens, na expiratie van veertien dagen, de tweede en dan op 't eynde van de maand de derde, geduurende welken tyd de man nog verpligt is zyn vrouw van 't nodige te voorzien.

Art. 88. Kunnende ook in tusschen, voor de derde tallak gepasseerd is, wel met elkander weder vereenigen, zonder datze nopens haar verschil iraand rede behoeven te geven.

Art. 89. Maar na de afgave van de derde tallak moet de scheydinge absolut volgen; zynde ook wel in gebruyk, dat, wanneer de man geresolveerd is zonder nadere bedenkinge van zyn vrouw te separeeren, hy de drie tallacken ofte scheyd- briefen te gelyk komt van zig (e geven; dog is egter gehouden zyn vrouw nog drie maanden van een woning te voorzien, dan wel zo lange, tot het haar drie reyzen agter een na de wyze der vrouwen gegaan heeft, vermogende ook zodanige vrouw zig niet eerder met een ander in den huwelyken staat begeven.

Art. 90. Van die egtscheyding of separatie zal de man kennisse moeten geven aan de wederzydsche commandanten en daar van by haar aantekening gehouden, zonder eenig verder beheer.

Art. 91. Is al mede geene vrouw gehouden eenige intrest penningen tot haar alimentatie van de man aan te nemen, maar dezelve haar onderhoud moet, navolgens de wetten van Mahomet, • enkelt en alleen voort vloeyen uyt eenige negotie ofte des mans eyge handen werk.

Art. 92. Een getrouwt persoon in armoede vervallende, waar door buyten staat gesteld is zyn vrouw te onderhouden, en de vrouw, schoon van haar eygen eenige middelen bezit, egter ongenegen iets daar uyt aan haar man te verschieten, kan ze, des begeerende, separatie erlangen, even en indier- voegen als zulks plaats vind en gereguleert is by arlicul 76.

fOè 1760. J. MOSSEL.

Art. 95. Inzelvervoegen , wanneer de maft na deze of geene plaateen, tot bettagting van 2yn voohleel, van zyn vrouw afgaat, is by verpligt, op poene van egtscheyding; dezelve alvorens van haar nodig onderhoud te vooreien, ten overstaan van zyne naastbestaaftde.

Art. 94. Een getrouwde vrouw, haren man ongehoorzaam zynde, staat hem toe voor de eerste reys, des mogelyk, met goede woorden te onderrigten en tot haare pligt te brengen.

Art. 95. Edog, voor de tweede keer is hem wet geper- mitteerd haar eenigsins gevoelig te corrigeeren, dat egter op een zagte en geen harde vtyze mag geschieden en niet, dat 'er eenig lidteeken, 't zy in 't adngezigt ofte elders, te zien is, veel min op eenige gevaarlyke plaatzen des lichaauls, dat 'er 't bloed na volgt.

Art. 96. Een gesepareerde vrouw, swanger zynde, moet tot haare kraamlyd toe het nodige onderhoud van de man ge- nieten, mitsgaders de kraams oiigelden.

Art. 97. Zynde de vrouw verpligt drie dagen lang voor niet dan baar kind 't nodige voedsel te geven;

Art. 98. Dog na expiratie van dien tyd is de man (de vrouw des begeerende) genoodzaakt tot onderhoud van het kind 'alle maanden een zeeket* taiitum aan de vrouw te geven.

Art. 99. De vrouw egter ongenegen zynde het kind langer ddü drie dagen te houden, is de man als dan verpligt het zelve na zig te nemen.

Art. 100. Een man is volgens de wet van Maholuet gepermitteerd vier vrouwen te trouwen, egler maar alleen de zodanige, die tot de vrouwelyke sexe buyten gemeen genegen zyn en de vermogens bezitten zig omtrent dezelve, niet alleen van hare pligt te kwylen, maar ook middelen genoeg hebben haar van het nodig onderhoud te voorzien.

Art. 101. Ook is zodanige mannen toegestaan buyten haare egle vrouwen nog zo veel bywyven onder haare protexie te neemen, als hun vermogen toelaat te kunnen alimenteeren.

Art. 102. Twee gesepareerde lieden «mogen na 't passeeren van de derde lallak zig niet weder vereenigen, 't zy de

1760. J. MOSSEL. 407

vrouw alvoorens mei een ander mau is hertrouwt geweest en van den zelven mede de scheydbrieven heeft erlangt.

Üe eerste titel vau dit compendium is bij Staatsblad 1828, N° 55 op nieuw van kracht verklaard.

25 Maart. Verbod tegen handel in zout met Sumatra's Westkust.

Gereflcclecrt zyndc, dat by het intrekken der vrye vaart na Sumatra's Westcust by besluyt van den 4cn December 1759, geen speciale aanhaling of extentic van de particuliere overvoer van zout na ilerwaards door de overheden van Corap9 scheepen en vaartuygeu gemaakt is en 't niisbruyk, dat daar van somlyds gemaakt zoude konnen werden tot nadeel van Comp* vervoer en verkoop van zout ter gemelde cusle; zoo is nodig gcoordeelt en verstaan den particulieren vervoer van dat sill met Comp* scheepen en vaartuygen aan een iegelyk te inlcrdiceren, op confiscatie van 't zout en verbeurte van desselfs vier dubbelde waarde, ter plaatse, waar de aanhaling geschied; en bier vau per extract, zoo wel aan den comman- deur en opper-equipagiemeester alhier, als den water fiscaal de nodige kennisse te geven, met ordre aan den eerstgemelde oin zulx de scheeps overheden te adverleeren en dgn laast- gemelde om tegen de overtreding in desen te vigileeren.

15 April. Bepaling, dal naar Djambi geen scheeps-passen meer verleend mogten worden.

Zulks geschiedde »ten fine dus den Koning en geheel Jamby »iu 't nauw en tot reden te brengen".

25 April. Beboeting van ecnige Compagnie7 s dienaren door inhouding van hun traclement.

Dit feit wordt hier vermeld als een staaltje, hoe de Indische

r>

408 1760. J. MOSSEL.

Regering de tucht onder hare beambten trachtte te handhaven.

Uit Japan was ontvangen een brief, waarin volgens de Regering »zommige expressien" waren »ten eenemaal mal a «propos en ongevergt, sommige abusif en contradictoir, som- • raige aanstotelyk en irre verent, waar door soo weldeRegee- »ring selfs, als den heer Directeur Generaal en de heer •beschryver [een lid in den Raad van Indie] getraduceert en »geimpieteert wierden".

De eerste onderteekenaar van dien brief, het Opperhoofd in Japan, werd daarom beboet met »een jaar syner winnende •gagie", de overige onderteekenaren met eene maand l rade- ment, alles ten voordeele van de diaconie-armen te Batavia.

Het vergrijp schijnt daaruit bestaan te hebben, dat tle Japansche bediendcns — waarschijnlijk niet in malsche ter- men — aan eenige voorname Compagnie's dienaren Ie Batavia verweten hen onvoldoende van ruilmiddelen voorzien te hebben.

Intusschen werd bij resolulie van 10 Junij 1760 aangel ee- kend, dat aan de naar Japan te zenden goederen, welke eene waarde moesten hebben van f 501,457. — , niet minder dan voor eene waarde van f 11,565:6:8 ontbrak.

De in Japan aangeheven klacht was derhalve vermoedelijk niet ongegrond.

22 Mei. Voorschrift nopens ^minderheden" van spece- rijen.

Is goedgevonden en verstaan na alle comptoiren en plaatsen, alwaar speceryen aangebragt en verkogt werden, te ordon- neeren, dat alle excessive minderheden, die op dezelve, het zy by uytlevering der ladingen door de scheeps overheden, dan wel by uytweging door de pakhuysraeesters, in 't vervolg ontdekt mogten werden, op derzelver rekeningen gesteld zullen moeten werden, sonder gemelde overheden daar voor tot den eed te ad mi tieren of te laten presteren, maar als dan de nodige bescheyden, met de nodige aanhaling of elucidatie der ministers of bediendens dientwegen, by hunne letteren aan

1760. J. MOSSEL. 409

deze regering over te zenden, om daar op de nadere dispositie Da billykheid te erlangen.

25 Mei. Beboeling van de Chinesclic officieren te Bata- via wegens fraude bij de aangifte van Chinesche nieuwelingen.

Door den heere Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dat zyn Edelheid by de overgave door de sabandhaars van eene door de Chineese officieren voor de egtheid getee- kende lyste van de Chineesen, die in dit jaar met 8 jonken van Ayinuy alhier souden zyn gearriveerd, bestaande in een aantal van 1527 koppen, berigt was geworden, dat die opgave gmizints inhield het ware getal van Chinesen, 't welk met de voorsz. jonken aangebragt was, maar dat dezelve daar en legen seer frauduleus te houden was, nadien zelfs door eene jonk, genaamt Tsin I Tsiau, wel over de 700 koppen aan- gebragt waren, terwyl desselfs opgegeven getal, volgens voormelde lyst, maar 220 koppen bedroeg, zonder dat zyn Edelheid omtrent de andere jonken, schoon sekerlyk mede verre boven het opgegeven getal aangebragt hebbende, zulke secure rapporten en bewyzen wegens de bedriegelyke opgave der anachodas hadde konnen bekomen; soo is, tot tegengang van zulke bedriegelyke behandelingen en overtreding der geêma- neerde placcaten, in de eerste plaats verstaan de Chinese officie- ren, welker pligt het was geweest nauwkeuriger te letten en sorg te dragen om zig, of door onopleltenheid of conniventie, om niet erger te noemen, te laten duperen door de anachodas der jonken, over hare frauduleuse opgave in dezen te condem- neren in de boete van rds 1000, ten behoeve der armen dezer sleede, mistsgaders den anachoda van voormelde jonk, in name Lie Tayhoe, wegens zyn willens en wetens gepleegt bedrog door een opgave van 220 koppen, terwyl over de 700 aangebragt heeft, in een gelyke boete van rds 1000 voor de armen of, l>y wanbetaling, in een twee jarigen kettinggang, met ordre daay en boven aan de bovengemelde Chineese officieren om,

410 1760. i. MOSSEL.

zo veel mogelyk, te sorgen, dat de Chiueesen, die boven het bepaald getal lot de manoeuvre der jonken van 150 koppen voor een groole en 110 voor een middelmatige jonk, volgens bet placcaat legen den aanbreng van Chineese nieuwelingen van den 25eu Juny 1758, daar mede overgekomen zyn en, blykens eene daar van door de sabandhaar geformeerde samen- trekking, in 547 koppen bestaan en dus te zamen de voorsz. opgegeveue 1 527 en met de verswegene over de 2000 koppen, ook weder by vertrek der jonken van hier met dezelve te rug te kcoren, terwyl in dit geval niet convenabel of dienstig geoordeell wierd hel voormelde placcaat omtrent het bepaald getal, 't welk tot het bestier, lossen, laden, etc, van een jonk, invoegen voormeld, gepermitteerd is te voeren, na den letter te executeren door betaling van 1 5 rd9 voor ider persoon daar boven, alzoo het in dezen so seer niet aankomt op <leu aanbreng van eeuige koppen daar boven, die buylen in dezen soo nauwkeurig niet kan bepaald of geobserveerl werden, als wel, dat in derzelver opgave geen bedrog gepleegt en het getal weder van hier vervoert werd, 't welk door dezelve aangebragt is.

Verg. deel III, bladz. 404; IV, bladz. 97.

Bij resolutie van 20 Junij 1760 zijn de Chinesche officieren ■voor.deeze keer" van de hun opgelegde boete ontheven, omdat bleek, dat zij door de boomwachters en anachoda's bedrogen waren.

10 Junij. Prijs-verhooging van de kaneel van 120 tot 150 stuivers het jnnd.

Zulks geschiedde op last van Hcercn XVIIM0.

10 Junij. Bepaling, dal de Jakalrasche indigo niet meer •in hel incourante formaat" van «co genaamde kurken' mogt afgeleverd worden.

llccreu XVH,ien wilden slechts «koekjes" ontfangen. -; Ik

1760. J. MOSSEL.

411

gecommitteerde lot en over de zaken van den inlander taoest hiervoor zorg dragen.

10 Junij. Bepaling, dat aan particuliere *trafiquanten" (anailiodas van Chinesche jonken uitgezomlerd) geene passen van Batavia naar China of Maeao zouden worden verleend.

Zulks geschiedde op last van Heereu XVII1*0, die van oordeel waren, dal »zulx niet als nadeelig voor de Compe of haaren •haudel geoordeell zoude moeten werden".

10 Juoij. Wijziging van hel bepaalde op 26 Sep- tember 1758 nopens de bewapening van Compagnies st liepen.

lu gevolge last van Heereu XVIIncn werd de bewapening, zoowel van retour-, als van in ludië varende schepeu, vastge- steld, als volgt:

Op een schip van 150 voelen: 20 p9 canon van 8 ft hals. 6 » » • 4 * n 2 . * » IJ . , 8a 10» » ui» »

Op een schip van 140 a 156 voeten: 18 p* canon van 6 ft bals. 4 » • . 5 • . 2 » » © 8 » » 6 a 8 » » » 1 » »

Op een schip van 125 a 120 voeten: 12 p1 canon van 6 ft bals.

2 .

» 8

n 1

en na raio mede te bepaalen de quantiteit van het scherp, Imskruyd, papier, etc,

412 1760, J. MOSSEL.

££■£. Voorschrift nopens assignatiên op Nederland.

Door de hoeren Mees Iers geposeert werdende, dal, gelyk bel trekken van groole assignatiên niet alleen schadelyk zoude wezen voor de Compe en tot groot beswaar der staat in Neder- land strekken, haar Edele Hoog Agtbare dus ook seer wierden belemmert in derselver voldoening, also na het aflopen der uajaarsche verkooping die assignatiên te gelyk moesten werden betaald in cas geld en door het uytschieten van soo veel courante speciën op een en dezelve tyd de cours van het bank geld te veel wierde gedrukt'; oordeelende tot voorkoming van dit inconvenient best te zullen zyn, eerstelyk: dat de assignatiên worden gereguleert ten deele na het aflopen der uajaarsche verkooping en ten deele na die van hel voorjaar: en ten tweeden: dat aan de heeren Meesters werde gelaten de keuse om die betaaling te doen in cas of bank geld; sois goedgevonden en verstaan de nodige schikking te maken in opzigte van het voldoen der hier verleende assignatiên in Nederland en dus te stalueren en daar van de gemeente alhier by een gedrukt biljet te adverteren.

10 Junij

Voorschriften nopens het uitreiken van soldij- rekeningen aan repatriêrende dienaren der Compagnie.

Op de doleantie der heeren Meesters by missive van den 16™ October 1759, dat, niettegenstaande haar Edele Hoog Agtbare ernstige ordre om aan de repatrieerende personen voor hun vertrek derselver laaste reeckening over te doen geven, ten eynde by aankomst in Nederland te konnen ontfangen bet geen hen competeert, weder in den jaare 1759 genoegsaam met alle scheepen diverse personen overgekomen waren, van welke sommige in 't geheel geene reekening hadden gehad en anderen weder niet als een ongetekend extract uyt de boeken, waar op egter in Nederland geen betaling konde werden gedaan; soo is, ingevolge het geëerd requisit van haar Edele Hoog Agtbare en om, soo veel mogelyk, voor te komen, dal

1760. J. MOSSEL. 415

zulke versuymeuissen voortaan niet meer gepleegt werden, waar omtrent reeds gedeeltelyk voorsieninge is gedaan by besluyt dezer vergadering van den 2SP1 May des voorleden jaars, goedgevonden en verstaan, so wel Ie dezer hoofdplaats, als op Ceylon en in Bengale, onder oversending van een extract deser missive, de zoldy boekhouders te gelasten om niet alleen aan de repatrieerende personen voor haar vertrek over te geven derselver laatste rekeningen, maar ook aan den eersten gesagvoerder van ider bodem tegen eene behoorlyke recipis ter hand te stellen eene notitie of lyst van de rekeningen, die zy hebben afgegeven aan de persoonen, die met dien bodem staan te repatrieeren, en by die notitie of lyst speciaal te melden het saldo, dat by yder reekening te goed of te quaad is, nevens den datum, onder welke deselve syn afgeslooten; terwyl de voorsz. eerste gesagvoerder de gemelde notitie of lyst, by zyn komst in Nederland, sal moeten overleveren in het soldy comptoir van de kamer, voor welke hy gerepatrieerd is, op poene van vergoeding der schade, die de Compe door 'Iversuym van 'teen en ander sal werden toegebragt, aange- zien aan de gerepatrieerde personen by haar komst in 't vader- land sullen werden betaald de premien en gagien tot den dag, dat zy uyt Comp' dienst werden ontslagen, en al het geene liy den ontfangst der boeken of reekeningen sal werden be- vonden aan die luyden te veel te zyn betaald, aan de Compp' sal moeten vergoed werden door de geene, welke nalatig zyn geweest aan de herhaalde ordres der lueren Meesters te voldoen.

14 Junij. Voorschrift nopens het hijscheti van vlaggen aan boord van Compagnie's scliepen ter reede Nagasaki.

Hoewel dit stuk niet valt binnen de grenzen, aan dit plakaat-boek gesteld, is het toch als eene curiositeit opge- nomen. Het luidt, als volgt :

Nadien het een aloud gebruyk schynl te wezen, dat de scheepen, van hier na Japan vertrekkende, in het opzeylen of opboegzeeren naar de binne-baay voor de stad Nangezakkie,

4l4 «760. J. MOSSEL.

meest alle haare vlaggen by maken aan de nokken der raas, ook der bezaanroeden en op de ordinaire plaats Tan de vlaggestok, en het ook by die gelegentheyd gebeurt is, dat eenige scheeps-overheeden, 't zy door onkunde of wel negfi- gentie, eenige vlaggen verionen van vreemde natiën, die niet anders dan verlegentbeyd en opschudding by den Japander kunnen te weege brengen, gelyk dat nog jongst heeft plaats gehad in den gepasseerde jaare omtrent het schip, de Drie Papegayen, met niet alleen verscheyde vlaggen van vreemde natiën, maar, dat nog erger is, diverse met kruyssen te ver- toonen en by te zetten; zo is het, dat wy, om de quade gevolgen, die daar uyt zouden kunnen resulteeren, voor te komen, de gesamen llyke hoofden en verder officieren der na derwaards vertrekkende scheepen op 't ernstigste verbieden eenige vreemde vlaggen, van wat natie het ook zyn mogte, by die gelegentheyd op te lieysschen of te vertoonen, op poene van daar over na merite gecorrigeert te werden, en dus geene andere vlaggen te laten wayen dan die van den staat, de generaliteyt en de steden, item van de Nederlandsclie Oostindische Compagnie, het welke dan kan strekken ter harer narigt en opvolginge.

20 Junij. Magtiging oj) de Chinesclie officieren te Batavia, bij aankomst en vertrek van Chinesche jonken, aan boord dier vaartuigen ecne monstering van de opva- renden te houden.

Zij werden door de boomwachters en anachoda's dikwerf, wat het aantal opvarenden betrof, »gedupeert", waarom de Regering bun toestond, »soo by aankomst, als by vertrek der jonken, het getal der manschappen, daar op bevonden wer- dende, op te nemen en de monstering te doen, zonder zig verder met de jonk zelfs, desselfs lading of iets anders, 't geen geen relalie tot haare commissie heeft, te bemoeyen, mitszy, by bet doen der monstoring op de vertrekkende jonken, teflens gehouden zullen wezen om van deselve de Chinesen, die

1760. j. Mossel. 418

suspect mogten zyn of op een clandestine wyze daar mede, zoader behoorlyke permissie daar toe ontfangen ie hebben, van hier na China wilden vertrekken, te ligten en aan de wal terug te brengen, Ier dispositie dezer regering".

20 Junij. Toelichting tol het bepaalde op 21 Februarij 1738 nopens desertie van Mooren.

Mooren, in dienst van de Compagnie, die »wesentlyk" deserteerden om zich in dienst van een anderen staat te begeven, moesten gestraft worden met bannissement naar het eiland Edam voor een of meer jaren, naar bevind van zaken, om aldaar in de lijnbaan voor 4e kost te werken.

Mooren daarentegen, die eenvoudig wegliepen, moesten, »na den gebruyke", gestraft worden mei eene «domcstique •correctie" (laarzing of iels dergelijks) achter het stadhuis of op de equipage-werf.

26 Junij. Last op de vier Ooslerschc gouvernementen geen geld op wissel te accepteeren dan tegen een agio van 4 pel.

Op 15 December 1753 was reeds aan Ambon verboden »de acceptatie van geld op wissel, wanneer de Compe geen •geld mogt benodigen", maar van die » prelcnse benodigtheid" was misbruik gemaakt.

Be boven omschreven last moest alzoo dienen om »allc

exccptien af te snyden".

1 Julij. Voorschrift nopens Chinesche boedels, waarvan de erfgenaam of erfgenamen zich in China bevonden.

Door Itoedelmecstcren, by een extract uyl haare resolutie van den *2Tn Pebruary jongstleden, te kennen gegeven zynde, «lal haar door een nieuw geinventeerde clausul by het testa- ment van den Chinees, Lim Hoako, inhoudende: »dat desselfs

416 1760. J. MOSSEL.

»in China remoreerende zoon en raeede erfgenaam zyn erfporüe •alhier, op Batavia, soude moeten ontfangen", voorgekomen was sulx met eene voorbedagte intentie geschied te zyn om daar door illusoir te maken de ordre deser regeering, by resolutien van den 25en Augustus en 17en November 1747 gestatueerd ter heffing van den 20s,en penning van alle sodanige erflenissen en legaten, welke uyt kragte van eenige testamen- taire dispositie na China moeten overgaan, nademaal aan de eene kant dese overmaking, wanneer aan de conditie, by de testamentaire dispositie vermeld, voldaan werd, eygentlyk niet konde gereekent worden subject te wezen aan de uytterlyke inhoud der gedagte ordre; dog dat het aan de andere kant tellens onmogelyk was na te gaan, of de executeurs van zoo- danige conditioneele erflenissen en legaten deselve tot de komst van de daar toe geregtigde erfgenamen of legatarissen onder zig hielden, dan wel in stilte na China quamen over te maken, met versoek van Boedelmeesteren, wyl onder dat glimpig pretext al zulke erfgenamen of legatarissen van het leveren van inventaris en het betalen der 20?te penning bevryd souden kunnen bl y ven en daar door de inkomsten van hun godshuys ondermynt werden, dat het deese regeering behagen mogt daar in op eene efficacieuse wyze te voorzien; soo is verstaan dat collegie te qualificeeren om voortaan de executeurs van sodanige testamentaire dispositien der Chineesen, waar by de erfgenamen of legatarissen, in China woonachtig, met die clausule geinstitueert, dat zy hunne erfportie of legaat alhier, op Batavia, zullen moeten ontfangen, voor sig laten compareren en den 20sten penning van sodanige vermakingen, die anderzints, volgens de voormelde besluyten, by het remitteren of over- maken derselve na China, ten behoeve van 't Chineese hospi- taal betaald moeten werden, te laten seponeeren ingevolge de opgave of begroting, die gemelde executeurs daar van zullen komen te doen, sonder dat deselve egter gehouden zullen wezen staat en inventaris van des testateurs nalatenschap aan Boedel meesteren te leveren, ten eynde tot den overkomst van den geinstitueerde erfgenaam of legataris ten zynen meesten voor*

fr'èó. j. taösèiL 41*7

deele door Boedelmeesteren uytgeset en als dan met den interest aan hem gerestitueert te werden, nadien men oordeelt, dat, ofschoon de sustenue van Boedelmeesteren in desen seer gegrond is, egter in desen, soo veel mogelyk, de nodige cautele en voorsorge gebruykt moet werden, dat aan de intentie en wille van den testateur voldaan werde.

15 Juli). Magtiging »na jaarlyxe gewoonte" op het Collegie van Schepenen tot het heffen eener belasting, ten bedrage van een »quart maand huyshuur".

Zie bij 22 Augustus 1755, enz.

22 Julij. Vergunning tot den aanbouw op Java van particuliere vaartuigen.

Sedert de expiratie op den 8eD May 1759 van den tyd, binnen welke de aanbouw van particuliere vaartuygen op Java verboden is geweest, nu en dan aan een Chinees permissie gegeven zynde tot de aanmaking aldaar van een enkeld vaartuyg en zulx weder aan den een en den ander ontzegt zyude geworden om door een te ruyme licentie geen prejudicie toe te brengen aan Comp8 aanbouw tot Rembang; soo is, om die smalle traffiquanten eenigzints in desen te gemoet te komen en teffens sorg te dragen, dat de Comp*, door aan- bouw van particuliere vaartuygen, niet in verlegentheid kome te geraken, thans goedgevonden die aanmaking voortaan in soo verre te permitteeren, dat deselve in 't geheel niet op Rembang en dies onderboorige negory Sarang, maar in het Toebangsche district sal mogen geschieden, wanneer men oordeelt, dat zulx tot geen de minste nadeel of veragtering aan de aanbouw van Comp8 vaartuygen, door de afgelegen- heid deser plaatsen van eikanderen, sal konnen strekken, bysonder wanneer de Rembangse resident hier omtrent attent zy.

KUAAT-BOEK DHL Til. 27

41 Ö i7êo. j. Mossel.

24 July. Last op den Sjahbandar vreemdelingen in te liclUen nopens »de uytterlyke honneurs, die aan de »Ueeren der Hooge Regering by ontmoeting beweseri" moesten worden.

Uitgezonderd werden alleen vreemde vlag-officieren »of die »een esquader commandeeren en personen van den eersten • rang, aan welker discretie zulx gedefereert gelaten werd".

Aanleiding tot dezen last gaf bet aanranden van het rijtuig, waarin een Raad van Indiê was gezeten, door drie Fransclie officieren, verwoed over het slaan van den koetsier van hun rijtuig door den koetsier van den Edelen heer, omdat eerst- bedoelde, in plaats van stil te houden, zooals behoorde, dwars voorbij den laatste wilde rijden.

Dit feit liep zoo hoog, dat bedoelde officieren slechts met moeite door eenige soldalen van de hoofdwacht »uyt de handen »der woedende gemeente*9 gered konden worden.

24 Julij. Toelichting lot het reglement legen pracht en praal van 30 December 1754, Ut. 1, art. 12.

Gesproken zynde over de excessen, die, volgens de nu en dan voorgekomene klagten, gepleegt werden door sommige brutale koetsiers der heeren van de regeering, etc, om door een verkeerde applicatie van de uytterlyke bewysingen van eer- bied en ontsag, die ider een by ontmoeting der heeren van de hooge regeering, derselver vrouwen en weduwen, met bet gewoone ceremonieel of twee jongens voor uyt, verschuldigt is te geven, en daar van. gemaakt misbruyk, deese en geene coetsiers van andere particuliere te constringeren om zelfs voor de ledige wagens van hunne heeren of wanneer roet het gemelde teken van twee jongens vooruyt niet voorzien zyn, te moeten uythalen of stilhouden en andere onheusebe bejegeningen aan te doen; soo is, soo tot praevenlie van zulke irregulariteiten en bespottelyke excessen, die gantsch tegen de intentie deser regeering en de ordre aanloopen, als

ftèó. j. Mossel. 4id

tot een betere intelligentie van het 12de articul des placcaats Tan den 30" December 1754, titulo primo, waar by het voormelde niet duydelyk of klaar genoeg uyt gedrukt staat, goedgevonden en verstaan te verklaren, dat de coetsiers van alle particuliere personen en wagen verhuurders, by ontmoe- ting van eenig lit of leden van de hooge Indiasche regeering, Jerselver vrouwen en weduwen in haare ryluygen, alleen dan zullen moeten en verpligl zyn uyt te halen en stil te houden met hunne wagens, wanneer zy gemelde heeren leden, derselver vrouwen en weduwen, met het gewoone en gedistingueerde teken van twee jongens voor uyt komen te ontmoeten, of dat sy anders gehouden zullen zyn de daar tegen gestelde boete te betalen.

Nog is tot voorkoming van ongelukken, die men door de menigvuldige huur wagens te dugten heeft wegens de onbesuystheid der coetsiers, wanneer deselve andere wagens, etc, in de straten der stad komen te ontmoeten, sonder eenig teken voor zig te hebben, waar door men hun aan- komst kan ontwaren; soo is verstaan de wagen huurders alhier te gelasten om zorg te dragen, dat voor derselver wagens by dag altoos een jongen voor uyt sal moeten lopen met een stok en by avond of nagt met een dammer of brandend ligt in de hand, op de. verbeurte van rd* 25 by overtreding deser ordre, ten behoeve van den officier der justitie, die de calauge sal doen, om betaalt te wor- den door den eygenaar, die sodanigen wagen verhuurt sal hebben.

25 Julij. Verbod tegen liet expediëren van meer af' schriften van monster-rollen, dan *'er wezentlyk in nden dienst der Compagnie vereyscht werden".

Engelschen te Bombay waren in het bezit geraakt van dergelijke monster-rollen, hun bezorgd »door eerloose liediendens •legen haar eed en pligl".

450 \lèö. j. MóséêL'

31 Jolij. Bepaling, dat *by de assignatien [af tegetien op Nederland], ah mede by de advisbrieven zoude •moeten werden aangeteekend, welke speciën, hoe veel *stux en tot wat prys voor de waarde der assignatie nn cassa ontvangen zyri".

Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVII.

31 Julij. Verbod voor de builen-kanloren wegens pligt- verzuim of eenig »wandebvoir" gestrafte Compagnie9 s dienaren naar Nederland te »verlossen\ voordat de Indische Regering met hunne veroordeeling genoegen genomen of daarin berust iiad.

Dit verbod is afkomstig van Heeren XVIInen.

31 Julij. Last op de *branders" van bestel-kasjes deze, zooveel mogelijk, over de verschillende retour-schepen te verdeden.

Vroeger konden de afzenders dier kistjes het schip aan- wijzen, waarmede ze verzonden moesten worden, gewoonlijk in verband met »de Kamer, waar haare vrienden of vol «magten gehuysvesl" waren.

Menig schip werd daardoor met bestel-kasjes overvuld, terwijl andere schepen daarvoor geene plaats behoefden te bewaren.

Zoowel in aantal, als in volumen werden die kistjes belang- rijk verminderd, »tot soo verre zelfs, dat men aan veele, in »steede van de nooyt gedisavoueerde heele kasjes, thans maar •halve toestaat en de eerste gequalificeerdens zig met 2 of »ten hoogsten drie moeten con tenteeren".

31 Julij. Verantwoording van de geld-spetiên, waarover de Indische Regering beschikte, aan Heeren XV/i*".

Is goedgevonden uyt de missive der heeren Meesters van

1760. J. MOSSEL. 421

den 360 October 1759 aan den eersten opperkoopman deses rasteels af te laten geven een extract ter zyner observantie,. om namentlyk jaarlyx op te maken, ten eynde aan haar Edele Hoog Agtbare overgesonden te werden, eene diergelyke opgave of memorie, als de gewezen eerste opperkoopman, Senff, in dato 2 September 1 757 wegens het geld emplooy heeft ontworpen, en deselve, om te beter aan de intentie van haar Edele Hoog Agtbare te voldoen, indiervoegen te formeeren, dat daar by eerst werden gemeld de restanten van ider specie, vervolgens het zedert ontfangene, met designatie met welk schip, van welke Kamer en op wat dag 'tselve is aangebragt, zoo als by de voorsz. memorie reeds ten deele is geschied ; en laatste- lyk, dat daar by werde opgegeven de versending na de respeo tive buyten comptoiren, inselvervoegen als de meermelde memorie inhoud, alleen met deese ampliatie, dat by de opgave der sommas, die aan de geprojecteerde versending na de respective buyten comptoiren nog ontbreken, ook werden' gemeld de speciën, die daar toe werden gerequireerd.

31 Julij. Verbod tegen het aanbrengen te Batavia van Koromandelsche , enz. manufacturen, *zoo lange de t>Patrio8che en Indiasche eysschen van die lywaten niet *voldaan" waren.

Ten aansien der remarque der heeren Meesters, onder de materie van Cormandel, over de oorsaken der slegtheid en ondeugentheid der lywaten, die haar Edele Hoog Agtbare sedert eenige jaaren van dese kust hebben ontfangen, en dat, schoon zulx mede aan de onkunde en ontrouw van Cornp' dienaren toegeschreven moest werden, het egter teflens ontegenzegge- lyk was, dat door de particuliere inkoop der bediendens de maatschappy verstoken word van *t geene zy andersints, in voldoening van haren eysch, zoude hebben bemagtigt; onder verdere aanhaling der noodsakelykheid om met 'er daad te beletten de particuliere vervoer en aanbreng van alle die lywaten, so lange de patriasche en Indiasche eysschen niet

422 1760. J. MOSSEL,

zyn voldaan; soó is, ofschoon deese regeering op de suspicie, dat het placcaat van den 29eo Maart 1754, waar bydeComp* seekere zoorten van lywaten aan zig privative gereserveerl heeft, in allen opzigte aan het oogmerk niet voldoende geoor- deelt moest werden, 't selve reeds by besluyt van den 12" Jnly 1759 geinterpreteert en geamplieert en by 't daar van geformeerde advertissement van den 3en Augustus daar aan volgende de soorten van lywaten, waar in de Comp0 voorna- mentlyk negotieert, niet alleen nader bepaald, maar deselve daar by op een sekere fynte of grofheid gerestringeert heeft, met interdictie van allen handel in die gespecificeerde en diergelyke sorteringen, mitsgaders van alle die lywaten, die gemelde fynte of grofheid en daar beneden mogten inhouden, in onderstelling, dat, indien deese ordres prompt agtervolgt en tegen den vervoer en aanbreng van die verbodene soorten na behoren gevigileert wierde, daar door genoegsaam 't in desen bedoelde oogmerk zoude konnen werden voldaan; egter, tot voorkoming van 't geene voor de Gompe in desen tot eenige prejudicie zoude konnen strekken en ingevolge de nadere intentie van haar Edele Hoog Agtbare, goedgevonden en ver- staan, niet alleen te Cormandel, maar ook te Tutucoryn en Bengale of over de gantsche West van India, als synde Sou- ratta reeds in 't geheel gesecludeert van eenige particuliere lywaat handel, den particulieren vervoer en aanbreng ter deser hoofdplaats, soo lange de patriasche en Indiasche eysschen van die lywa^n niet voldaan zyn, ten scherpsten te interdiceren en den gouverneur, mitsgaders den directeur en verdere opper- hoofden, nevens de respective fiscaals, zoo hier, als inzonder- heid in gemelde plaatsen, te gelasten om tegen de overtreding van dit verbod nauwkeurig te vigileren; zullende dese ordre ingaan met primo January 1762, op dat dfeselve intusschen alomme ter kennisse van die 't aangaan mogte, zal konnen komen en ider zig daar na konnen reguleren; terwyl onder deese interdictie niet zullen werden begreepen de lywaten, welke geduurende 't jaar 1761 alhier mogten werden aange- bragt, in soo verre niet verboden mogten zyn by het nader

1760. J. MOSSEL. 423

daar Tan gemaakte advertissement van den 5rn Augustus des voorleden jaars voormeld.

5 Augustus. Bepaling, dat aan scheeps-overheden, die peper van Malabar naar Batavia overvoerden, 4 pet. spillage zoude worden toegestaan.

12 Augustus. Bekendmaking, dat gelegenheid tot verzen- ding van thee naar Nederland zoude worden gegeven.

Zie bij 6 Maart 1750.

19 Augustus. Last op het Collegie van Schepenen afzonderlijk uit te besteden het onderhoud van de tvegen te Batavia en het wegbrengen van *grove vuylnis" aldaar.

De ltegering was van oordeel, dat »het demandeeren deser «aanbesteedingen te gelyk aan één persoon een werk van Ie •veel ombragie en omslag soude wesen".

21 Augustus. Last op de buitcn-kantoren, »buyten hooge •nootzakelykheyd" , geene vreemdelingen als officieren in dienst te nemen.

Vreemdelingen, die men niet kende en » van welkers intentie »en interieur men gantsch onkundig" was, mogt men vooral niet als genie-officieren gebruiken.

26 Augustus. Vernieuwing van den last op de Chirur- gijns, uitgevaardigd den 5rfft* December 1752, nopens het opzenden van zieken naar het binnen-hospitaal.

De boete ten bedrage van eene halve maand tractement kwam nu ten voordeele van de diaconie-armen, in plaats van de Academie de marine.

424 1760. J. MOSSEL.

Daar en boven is verstaan de even gementioneerde chirur- gyns te gelasten geene sieken na het hospitaal te senden, dan met een briefje, inhoudende de siekte, waar aan sodanige patiënt laboreert, op verbeurte van rd8 5 tot een boete, almede ten behoeve der armen, telkens wanneer sulks versuymt word.

29 Augustus. Bekendmaking nopens de verkrijgbaar- stelling van wissels op Nederland.

Zie bij 34 Jullj 1759.

9 September. Last op de sub-alterne hoofd-kantoren als leden van den Raad van justitie te kiezen per- sonen, hooger in rang dan een Adsislent.

De Regering achtte de »qualiteyt" van Adsistent voor die betrekking »te laag".

12 September. Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag wegens het aanstaande vertrek eener retour- vloot.

12 September. Voorschrift nopens het onderzoeken der zeewaardigheid van Compagnie9 s schepen.

In aanmerking gekomen zynde, dat de rapporten der zee- ën scheeps bouwkundige wegens derzelver examinatie en bevinding van de bequaamheid der aangelegde scheepen, die bevoorens by deese regeering ingedient en ter resolutie gein- sereert wierden, sedert het jaar 1744 of daar omtrent alleen maar gedaan zyn aan den commandeur en opper-equipagie- meester; soo is nodig geoordeell, tot een meerdere gerustheid deser regeering, die methode weder te laten introduceeren en dienvolgende verstaan den commandeur en opper-eqiiïpa- giemeester te gelasten om in 't vervolg, niet alleen alle scheepen,

1760. 1 MOSSEL. 485

die, so na Europa als elders, behalven na Java, Cheriboo en Bamtam aaogelegt werden, door de respective basen ?ao de equipagewerff en 't eyiand Onrust, met derzelver meesterknegts, nevens ses zeeverstandige, ten overstaan van hem, commandeur en opper-equipagemeester, te doen exa- mineeren, maar ook de schriftelyke rapporten van hunne bevinding aan deese regeering over te geven, om by de resolutien aangeteekent te worden.

16 September. Toekenning aan repatrièrende Opperhoof- den van Japan van dezelfde bagage, als op 14 September 1756 aan een Visitateur-generaal, Sjahbandar, enz. was toegestaan.

Volgens de Regering waren die Opperhoofden »tusschen •deselve in rang volgende".

16 September. Wijziging van het bepaalde op 19 Augus- tus 1755 nopens het verlecnen van extracten uit resolutien der Hooge Regering aan den Raad van justitie te Batavia.

Uyt name van den heere Gouverneur Generaal aan de verga- dering ter kennisse gebragt zynde, dat, terwyl nu en dan aan zyn Edelheid, soo van wegen den Raad van justitie deses casteels, als door den eersten gesworen clercq ter generale secretary, versoeken waren gedaan, soo om extracten te mogen erlangen van sodanige besluyten, waar by dese of geene saken door deese regeering aan de officieren van justitie waren gedemandeert tot het betragten van haar ampt en pligt voor den regter, als om tot derselver afgave met zyn Edelheids speciale ordre gemunieert te werden, nademaal gemelde eerste gesworen clercq (ofschoon zulx de natuur der zaak selfs mede brengt) egter vermeende in desen eenigzints gebonden te zyn door de gemaakte bepaling by besluyt van den 19en Augustus 1755, door dien daar by op de in die tyd, by een notul van

426 17.60. J. MOSSEL.

voormelde Raade gedaane voordragt, alleen uytgedrukt was, dat, by overkomst van crimineele gevangene van de buyten comptoiren om voor den meermelte Rade van justitie deses casteels nader te regt geslelt te worden, in dien gevalle de regier, nevens de officier, met een liesluyt uyl de notulen van bet geresolveerde by deese regeering over diergelyke delinquan- ten gemunieert soude moeten werden ; ten minsten, dat gemelde eerste gesworen clercq uyt deese Iimitatie sedert swarigheid ge- maakt had om van besluyten, waar by eenige andere saken, buy- ten de voormelde, aan de officieren van justitie tot het betragten van haar ampt en pligt gedemandeert waren geworden, sonder nadere of speciaale ordre extracten aan den regter af te geven, waar door het ook dikwyls gebeurt was, dat zulke extracten wat later, als wel behoorde of anders geschied soude zyn, aan den regter afgegeven zyn geworden, na dat daar toe vroeg of laat versoek was gedaan; onder bygevoegde voordragt door zyn Edelheid, terwyl het met de redelykheid over een quam en de aard der zaak zulx selfs leerde, dat de regter, wanneer iets door de hooge overigheid justitiabel gemaakt is of dal deese regeering, door het demandeeren aan den officier om zyn ampt en pligt te betragten, de saken in die termen steld; dat se noodsakelyk voor den regtbank of ter judicature van den regter gebragt moeten werden, daar van in tyds en teffens met den officier communicatie en narigt komt te erlangen; dat bet gedagte besluy t, waar by op deese distinctie niet duydelyk reguard geslagen schynt te zyn, ofschoon het slot van meer- meld besluyt daar omtrent nadere aanleyding geeft, geamplieert mogte worden tol voorkoming van voormelde inconvenienten; soo is om voorsz. redenen nodig geoordeelt en dienvolgende verstaan, de voorgeciteerde resolutie van den 19eD Augustus 1755 indiervoegen Ie amplieeren, dat den Raad van justitie deses cateels, soo wel als den officier, die zulx incumbeert, in den aanstaande, niet alleen by aankomst van crimineele gevan- gene van de buyten comptoiren met een extract uyt denotul van het ten' hunnen opsigte geresolveerde gemunieert zal werden, maar ook in alle andere gevallen, waar by dese

1760. J. MOSSEL. 427

t

regeering de zaak justitieel maakt en aan den officier deinandeert om zyn ampt en pligt voor gemeld collegie te betragten.

16 September. Bepaling, dat hel rabat van gelden, per assignatie naar Kaap de Goede Hoop overgemaakt, bedroeg 4 pet.

Voor gelden, per assignatie van of naar Indische kantoren geremitteerd, was het rabat hetzelfde.

Vroeger bedroeg zulks voor Kaap de Goede Hoop, evenals voor Nederland, 79/i8 pet., hetgeen «eenigsints hart" voorkwam met betrekking tot Kaapsche assignatiên.

19 September. Ampliatie. van het reglement op de borg- togten.

Bij verlrek naar Nederland moesten dientengevolge «cautie 'Stellen":

de Opperhoofden van Japan 5000 rijksdaalders.

» Groot-winkelier 2000 »

» werkbazen in het ambach'ts-ttwartier en

op de werf 2000 »

Zie ook bij 10 Julij 1750.

23 September. Opleiding van Europeanen tot tolken voor de Chinesche taal. •

Als bewijs, dat zoodanige opleiding reeds in de 18de eeuw heeft plaats gehad, diene het navolgende extract uit de resolutien der Indische Regering:

Is verstaan, op de daartoe gedane versoeken door drie jongelingen, genaamt Hendrik Claasing, Isaac Grindet en Leendert Goossen, die reeds sedert den jare 1752 en 1753 in t Chineese hospitaal tot het aanleeren der Chineese taal ge- plaals zyn geworden en vervolgens de eerste en laatste twee reyzen en de tweede eene reys na China gedaan, mitsgaders

448 1760. J. MOSSEL,

eenige vordering en progressie in de kennisse van gedagte taal gemaakt hebben volgens bet getuygenis hunner leer- meesteren, te bevorderen tot adsistenlen, om te meer op te wekken tol yver en applicatie, de twee eerstgemelde met de gagie van f 24 wegens haare meerdere bequaambeid en den laatsten met f 20 ter maand, onder 't verband daar toe staande.

24 September. Bepaling, dal na insinuatie, sommalie en renovatie de rekeningen wegens verschot, enz. van den Secretaris van den Raad van justitie te Batavia en van diens ondergeschikten executabel zouden zijn.

•Tot voorkoming van verkeerde practyequen" bepaalde genoemde Raad, dat de «rekeningen van verschotten en sala- rissen, die den secretaris en de geswore clerequen en andere suppoosten deses raads tot laste van de respective practisyos of solliciteurs, voor desen rade, of heeren commissarissen uyt dezelve postuleerende, zullen hebben opgemaakt, mits behoor- lyk nagezien, getaxeert en geapprobeert zynde door heeren commissarissen, voortaan als alle andere declaratien van kosten en verdient salaris der voorstelde practizyns en sollicateurs, na gedane insinuatie, sommatie en renovatie, executabel zullen weesen, zonder dat daar omtrent eenige verdere of andere proceduren by desen rade zullen werden geadmitteerd.

1 October. Vernieuwing van hel verbod van 11 Maart 1737 tegen het vervoeren in groote hoeveelheid van ducatons, enz.

7 October. Ampliatie van het reglement op de geper- mitteerde bagage.

Meer dan eens in consideratie gekomen synde, dat by de laatste lyst of het reglement nopens de permitteerde bagagie der repatrieerende personen, ter vergadering der Edele Hoog Agtbare Heeren 17ncn gearresteerd den 9en September 1750

\1èö. J. MOSÖEL. 429

en alhier gepubliceert den 16cn Juny 17K1, mistgaders geam- plieert den 14en September 1756, geen de minste distinctie is gemaakt ten opzigte der bepaling van de bagagie, die aan vrye lieden, in Indien geweest aynde leden van een burger collegie, als Schepenen, Weesmeesteren, etc. ofte wel hoofd- officieren der bnrger schuttery of cavallery, wanneer deselve mogten komen te repatrieeren, gepermitteerd soude wesen, maar dat deselve alle te samen eguaal en in een graad gelykstandig met de gepermitteerde bagagie aan kooplieden in rang zyn gesteld, terwyl egter hel onderscheyd tusseben een burger lid uyt het collegie van Schepenen deser stad en een burger lid van Boedelmeesteren, in rang en caracter, waar van de eerste boven de laatste alhier gaudeert, al te groot en kenlyk is om mede geen onderscheyd in het poinct der bagagie te requireeren, uytgenoraen, dat by de voormelde ampliatie van 't jaar 1756 de majoor, de capitains en rit- meesters der burgerye, nevens Heemraden en Commissarissen van de bank courant en bank van leening, in deesen eguaal syn gesteld mèt kooplieden in rang; soo is om gedagte reden nodig geoordeelt een bepaald onderscheid tusseben de burger leden uyt gedagte collegien te maken, geschikt na de rang en het fatsoen, waar na deselve alhier gereguardeert worden, en dienvolgende verstaan 't gemeld reglement nader te inter- preteren en te amplieeren, indiervoegen, dat voortaan alle de geene, die als burger leden in 't collegie van Schepenen deser stad sessie hebben gehad, wanneer deselve komen te repatrieeren, zullen mogen mede voeren de bagagie, aan op- perkooplieden gepermitteerd; die burger leden in de collegien van Weesmeesteren, Heemraden en Commissarissen van de bank courant en bank van leening zyn geweest, item de ouder- lingen der Gereformeerde gemeente de bagagie van kooplieden ; en van Commissarissen van huwelykse en kleyne zaken, mits- gaders van Boedelmeesteren en Hoofd ingelanden, als mede de diakenen der gemelde gemeente die van. onderkooplieden. Dan, teffens in consideratie gekomen zynde, dat, ofschoon aan alle Comp' dienaren door haar Edele Hoog Agtbare by

4$ó i7èó. j. MosséL

het voormeld reglement de bagagie is loegevoegt na dequali- teiten, die zy ia dienst der Comp* bekleden of hebben bekleed, bet egter aan de andere kant hard soude wesen aan sommige Comp1 dienaren, die mede in de burger coüegien sessie hebben of gehad hebben, wanneer begeoren te repatrieeren en uyt hooide van hare sessie in gemelde collegien een hoger rang hebben, als haar wegens haare qualiteit competeert, die pre- rogativen niet toe te voegen of van dat voorregt niet te laten profiteren, 't geen die burger leden komen te genieten, en dus de eerstgemelde in een mindere graad te stellen als de laatste; zoo is verstaan de Comp1 dienaren, in burger collegie sessie gehad hebbende, hy aldien haar daar door eene hogere rang competeert, als zy in Comp* dienst hebben, mede te accorderen de bagagie, die, invoegen voormeld, aan de burgers is toegestaan; en zulx de heeren Meesters in eerbied voor te dragen, met verzoek, dat het haar Edele Hoog Agtbare behagen mag dese dispositie gunstig te approbeeren.

7 October. Bepaling, dal aan hel Collegie van Wees- meesteren jaarlijks, op aanvrage, de noodige schrijf- behoeften uit Compagnies pakhuizen mei 75 pet. •advans" zouden worden verstrekt.

Voor hel Collegie van Heemraden was in 1757 eene gelijke bepaling genomen.

7 October. Wijziging van de voorschriften nopens de vaart op Malaka, vastgesteld den 13*" April 1758.

Vaartuigen, liestemd van Cheribon, Java en Hadura naar Malaka, behoefden tot het verkrijgen van passen niet meer »de hoofdplaatsen aldaar aan te loopen", evenmin »by retour •van Malacca Batavia aan te doen"; maar op Java mogten die vaartuygen niet anders aangieren dan te Cheribon, Samarang, Grissee en Sourabaija, ten einde aldaar gevisiteerd te worden.

Misbruik was gemaakt door het tweemalen a (Vorderen van

1760. J. MÓSSÊL. 4^1

tollen, op grond waarvan eenige pachters » remis" hadden verzocht, «even als of daar door de vryen handel na de Straat

van Malacca te seer belemmert soude wezen".

7 November. Verbod tegen den publieken verkoop op venduiie van papieren, »die relatie hebben tot de •affairen of belangen van de Compagnie".

Geremarqueert synde uyt de gedrukte calhalogus der boeken van den jongst overleden oud-waterfiscaal, Mr Willem Tobias Teekman, die op morgen by opentlyke vendutie verkogt staan te werden, dat daar onder gevonden werden twee manuscripten, bestaande in de instructie van den heer Commissaris, Hendrik Adriaan van Rheede, voor den gouverneur en raad te Cormandel van den 29n November 1689 en een compendium, by forma van register, van diverse patriasche en Indiasche ordres der CompP; soo is, uyt hoofde het publicq verkoopen en dus algemeen raken van sulke papieren, die over het wesentlyke interest der maatschappy handelen, niet dan tot nadelige gevolgen kan strecken, goedgevonden, niet alleen gemelde twee manuscripten uyt de voorsz. boedel op te eysschen en ter generale secretary te laten overbrengen, maar ook by deese gelegentheid teffens raadsaam geoordeelt, tol voorkoming van het nadeel, dat daar in legt opgesloten, voor het vervolg de nodige ordre te statueeren en dienvolgende verstaan de veadumeesters, den curator ad lites en de respective secre tarissen der collegien van justitie, in de qualiteit als sequesters, 1 item die van Wees- en Boedelmeestereu en verder alle de geene, die geaulhoriseerl zyn tot het houden van publicque vendutien, soo wel als alle particuliere executeurs en redde- raars van boedels of nalatenschappen, te gelasten om in den aanstaande alle manuscripten en papieren, die relatie hebben tot de affairen of belangen van de Comp6, wanneer hen die mogten voorkomen, ter generale secretary over te brengen, met uytsondering nogthans van placcaten, biljetten, advertisse* menten of andere publicque papieren, die eenige statutaire

432 1760. J. MOSSEL.

ordres komen in te houden en dus ter kennisse van ider een moogen en moeten komen.

11 November. Pr ijs-bepaling van de tarwe, benoodigd voor het Bataviasche garnizoen.

Door den heer Directeur Generaal gevraagt zynde, tegen welke prys zyn Edele de tarwe tot een stuyvers broodje 's daags aan het guarnisoen te deser hoofdplaats zoude dienen te laten afgeven ; soo is, ofschoon de tarwe, dewelke tot heden tegen de inkoops prys van rd* SO het last ten dien eynde verstrekt is geworden, de voormelde oude en lang gelegen hebbende is geweest, terwyl de thans in de pakhuysen leggende, goede en deugtsame tarwe en dus vry meer waardig is ; egter, uyt hoofde zulx aan den gemeenen man verstrekt en uyt de guarnisoens cassa betaald word en men dog, buyten gemelde verstrekking, de in voorraad zynde tarwe niet wel ten goede kan consumeeren, goedgevonden en verstaan daar op alleen 10 perc*0 ad vans te bereekenen en dien volgende ten dienste van 't guarnisoen te laten afgeven tegen rds 55 het last, wanneer men reekent, dal de Cornp', soo voor spillagie als anders, buyten schade kan blyven.

21 November. Voorschriften voor *de burgerlijke samen' *leving" van de Chinezen binnen het gebied van de O. L Compagnie.

Art. 1. Alle Chinesen, die binnen deze stad Batavia en dies jurisdictie woonagtig zyn, daar onder begreepen kinderen van de mannelyke sexe boven de 14 jaren oud, zullen in de maand January hen moeten aangeven by de officieren van haare natie, ten eynde door dezelve hare namen, geboorte of ouderdom, met wat jonk, van wat plaats, in wat jaar alhier aangekomen, woonplaatsen en handteringen of ambagten, genoteert en daar van behoorlyke notitie of rollen geformeert te werden.

Art. 2. En zullen voorschreve Chinese inwoonden* jaariyks,

1760. J. MOSSEL. 455

praecies in de maand January, weder moeten compareeren voor haren capitain en lieutenanls om inzelvervoegen hare namen, woonplaatsen, handteringen, enz. te verantwoorden, waar van de Chinese officieren een generale notitie of rolle van alle Chinesen zullen moeten houden.

Art. 3. Ten dien eynde zal de bode der Chinese natie de drie eerste dagen van 't nieuwe jaar of den len, 3cfl en 5eo January, by beckenslag, zo binnen als buyten deze stad, moeten rood roepen, dat alle Chinese inwoonders, invoegen voormeld, binnen gedagte maand haare namen, woonplaatsen, handteqn- gen, enz. zullen moeten opgeven.

Art. 4. Dog, wyl het lastig zoude vallen voor de Chinesen, die verre van de stad, op de suykermolens of andere plaatsen . te lande, in dienst zyn gegaan en dus aldaar haar huysvesting of woning hebben en houden, alle jaren in gedagte maand ter dezer hoofdplaats te moeten verschynen, zo zal de voorschreve verschyning en revue alleen plaats vinden van die Chinesen, die in deze stad, en buyten de stad, van de gene, die binnen de binnen-forten wonen en gehuysvest zyn, terwyl de revue en monstering van alle Chinesen, die op de suykermolens en te lande buyten de binnen-forten wonen en verkeeren, zal moeten geschieden door de potias, eygenaars, hoofden, opsigters, regenten, enz., waar onder zodanige Chinesen sorteer^n ; wor- dende dezelve geordonneert alle de Chinesen, in haar district wonende, op een zekere dag en plaats in 't begin der maand January van yder jaar te laten compareeren om, invoegen op articul 1 gemeld is, hare namen, enz. op te geven en aan te tekenen, mitsgaders de daar Tan geformeerde rollen voor het uyt eynde van gemelde maand aan den lieutenant dezer natie, die dat aangaat, over te 'zenden ; wordende de gecommitteerde tol en over de zaken van den inlander gelast, op 't versoek van gemelde officieren, daar toe de nodige hulp te verleenen en ordre te stellen, dat na vermogen aan de intentie in dezen voldaan werde.

Art. S.' En vermits het nodig is, dat yder wete, op wat plaats hy zal moeten verschynen om voorschreve opgave te

UAIAAT-BOEI DEEL Til. 28

4S4 1760. J. MOSSEL.

doen, zo zal daar toe bepaalt worden het huys van den lieu- tenant dezer natie, ider wyk de zyne, alwaar die zullen moeten vaceren des morgens van 7 tot 11 en des nademiddags van 3 tot B uuren.

Art. 6. Op poene voor de geenen, die na den laasten January bevonden word de voorschreve aangeving of verant- woording verzuymt te hebben, van twaalf rd', ten behoeve van het Chinese hospitaal.

Art. 7. Voorts zulleh de gene, die te dezer plaalze haar vast domicilie hebben en genegen zyn na China te relourneeren. dan wel na eene andere buy ten-plaats te vertrekken, met intentie om daar te blyven, van hun aanstaande vertrek aan de voormelde officieren kennisse moeien geven, welke daar van, yder in den hare, by hare rollen aantekening zullen moeten houden en den capitain, nevens eene der lieutenants, daar en boven aan den vertrekkende persoon of personen een certificaat verlenen, ten blyke, dat het vertrek met voorkennis geschied.

Art. 8. Dit certificaat zal van den volgenden inhoud zyn: Wy otulergeschrevene officieren der Chinese natie certificeere*

by dezen, dat de Chinese inwoonder alhier, genaamt

, genegen zynde van hier na

te vertrekken met de jonk, , gevoeri dooi

den anachoda, , daar van aan ons behoor-

lyk kennisse heeft gegeven.

Batavia, den

En zal het zelve in de Nederlandsche taaie ter secretary van haar Hoog Edelens gedrukt en gratis aan den capitain dezer natie afgegeven werden om, getranslatcert zynde in het Chinees, met invulling der namen voormeld, aan den vertrekkenden persoon afgegeven te worden, onder betaling van een nieuw dubbeltje, ten faveure van den Chinese translateur, zullende van gemelde certificaten een apart copy boek gehouden werden.

Art. 9. Welk voorschreve certificaat de vertrekkende per- soon of personen zullen moeten vertonen, eerst aan den sabandhaar, die daar onder voor gezien zal tekenen, en dan aan den anachoda of hooft van de jonk of het vaartuyg, waar

1760. J. MOSSEL. 4&tf

mede die of gene personen van hier willen navigeeren, zonder het welke zodanige anachoda of hooft haar niet zal mogen innemen en van hier vervoeren, op een boete van rd1 100 voor gedagten anachoda of hooft, of zodanige correctie, als men, na de gelegentheyt van zodanig vertrekkend persoon, zal vinden i te behoren.

Art. 10. Gelyk diergelyk vertrekkend persoon, geattrapeert werdende zig van deze plaatze te willen eloigneeren zonder voorkennisse van de Chinese officieren en zodanig certificaat, voor den tyd van een jaar op Ëdam zal werden gerelegeert om aan de gemeene werken te arbeyden; wordende gemelde officieren ernstig gelast van zodanige fugitive Chinesen en anachoda of hooft, die bekent niogt wezen den zelven clandestin ingenomen en vervoert te hebben, een aparte aantekening te houden, ten eynde, by aldien alhier weder raogten aankomen, dezelve aan te geven om, invoegen voorschreve, te konnen corrigeeren.

Art. 11. Wyl omtrent de Chinesen, die hier hun vast verblyf boaden en zig met de gepermitteerde vaart ter zee erneeren en dos na gedane reys zig weder hier stabileereq, geen applicatie vinden kan het 7de arlicul, rakende de geene, die in 't geheel van hier opbreeken, met intentie om zig ergens elders met der woon te begeven, en daar van een certificaat erlangen, zo is nodig, dat ten opzigie van deze zeevarende de nodige ordres gesteld werden, zo om te weten, welke Chinesen zig met de zeevaart erneeren, als werwaards dezelve vertrokken zyn en ten handel varen en wanneer weder terug gekomen zyn.

Art. 12. Derhalven zal de anachoda of hooft vaneenvaar- tuyg, waar op Chinesen, die zig met de zeevaart of handel ter zee erneren, bescheyden zyn, zig voor zyn vertrek by den capilain deser natie moeten vervoegen en aan den zelven bekent maken zyn naam, met wal vaartuyg, de namen der Chinesen daar op bescheiden, na wat plaats en voor welken tyd zy genegen zyn te varen. Van deze Chinesen zal gemelde capitain een apart boek houden, stellende onder een zeker ordre alle plaatsen, werwaards Chinesen gewoon zyn te varen, aan 't hooft

436 1760. J. MOSSEL.

en daar onder vervolgens aantekenende het hooft, die 't comman- deert, het vaartuyg, de namen der vertrekkende Chinesen, nevens derzelver qualiteiten, de plaatsen waar na toe en de tyd voor hoe lange zy staat maken uyt te blyven en die in de passen uytgedrukt staat, zullende de anachoda of hooft van 't vaartuyg by retour rekenschap' en verantwoording voor dat getal moeien geven aan voormelde capitain en daar van een l>ewys krygen van den boomwagter, aan welke hy de pas overgeeft.

Art. 13. En op dat hier aan te beter voldaan werde, zo zal gemelde capitain hier van een certificaat tekenen, zonder dat gemelde sabandhaar de pas anders aan den anachoda of hoofd zal mogen afgeven.

Art. 14. Gemelde Chinesen, die als geadmitteerde inwoon- deren deser colonie gehouden moeten werden en dus van het pergamente licentie briefje voorzien zyn, zullen gehouden wezen die licentie briefjes voor haar vertrek aan voormelde capitain te bezorgen, die daar van in het voormelde bock, by derzelver namen, aantekening zal moeten doen, mitsgaders dezelve wel bewaren en, by retour van die Chinesen en opgaven van hunne namen, dezelve weder terug geven, om dus mede voor te komen, dat met dezelve, by versterf of agterblyven en het raken van dezelve in handen van andere Chinesen, als aan welke dezelve verleent zyn, geen kwaad gebruyk gemaakt werde ; dog de gemelde Chinesen overleden zynde of niet terug komende, na gedane verantwoording van den anachoda of hooft, zal gemelde capitain met dezelve handelen, als op articul 24 nader gezegt zal werden, onder aantekening by dezelve of absent gebleven of overleden zyn.

Art. 15. Inzelvervoegen zullen de gene, die uyt China of van andere bui ten-plaatsen alhier aankomen om zig ter woon te stabileren (na men tl yk na dat de tyt, by plakkaat van den 23en Juny 1758 tegens de aanbreng en ovérblyf van Chinese nieuwelingen gesteld, g'expirecrt en derzelver aanvoer weder gepermitteert zal zyn), gehouden wezen hunne namen, handte- ringen, enz. aan den capitain en de officieren op te geven, om behoorlyk geënrolleert te werden, met bekentmaking van t

1760. J. MOSSEL. 437

hare woonplaatsen, die ze genomen zullen hebben of hen aan- gewezen zal werden, om vervolgens mede in de maand January de revue te passeeren, op een boete van rds 100 of drie jaren kettinggang door den genen, die zulks verzuymt beeft en dus alhier clandestin verbleven is, even gelyk zulks van het clandestin vertrek van hier op articul 9 en 10 gezegt is.

Art 16. En om hier omtrent regulier te werk te gaan en verzekert te zyn, dat in 't vervolg geen vagabonden of landlopers zig alhier komen op te houden of. zig in deze colo- uie stabileren, even als of wettig gepermitteerd zyn, maar dal ieder der Chinese natie, die met speciale permissie dezer regering onder Compagnies jurisdictie en bescherming woont ' en als zodanig alhier geadmitteerd is, daar voor bekent mag wezen, mitsgaders daar van kan doen blyken en dus van de eerstgemelde altoos en behoorlyk kan onderscheiden worden, zo worden de capita in en officieren der Chinesen in 't generaal gelast otn behoorlyk zorg te dragen en te doen dragen, mits- gaders vigileren, dat geen Chinees clandestine in deze colonie ingevoert werde en geen andere zig alhier komen te onthou- den en verblyf hebben, als die met het gewoone permissie of pergamente licentie briefje, getekeut door den eersten secreta- ris dezer regeering ter harer ordonnantie, voorzien zyn.

Art. 17. Dog word de capita in der voormelde natie wel speciaal gelast om, by aankomst der jonken alhier, dan wel andere vaartuygen, waar mede Chinese nieuwelingen aange- bragt werden, aanstonds te doen inquireeren en mede van derzelve anachodas of hoofden te requireeren, niet alleen een lyst van de zeevarende of van de geene, die tot de manoeuvre van de jonk of het vaartuyg gehoren en welke by retour dier vaartuygen, tot een man toe, weder terug zullen moeten koe- ren, maar ook een aparte notitie van 't getal en de namen der passagiers of zo genaamde Chinese nieuwelingen, dié daar mede overgekomen zyn met intentie om zig alhier te stabile- ren, waar by speciaal bekeht zal moeten staan, met welk ambagt, neering en handtering dezelve zig in deze colonie zullen erneren.

438 1760. J. MOSSEL.

Art. 18. Deze distincte lyst of rolle van gemelde nieuwe- lingen, die geoordeeld worden voor de colonie nuttig en dienstig te zyn, zal gemelde capitain in de eerste plaats aan den heere Gouverneur Generaal moeten praesenteeren en qualificatie verzoeken om aan dezelve de voorschreven pergn- mente licentie briefjes tol inwoning en verblyf alhier in de colonie te mogen afgeven; mitsgaders, na dat de voormelde lyst het oog en de dispositie der hoge regering is gepasseert en daar op de verzogte qualificatie erlangt, dezelve mede ver- tonen aan den eersten secretaris der regering, ter erlanging van de voormelde licentie briefjes voor 't getal, by die lyst gespecificeert, invoegen voormeld getekent.

Art. 19. Vervolgens zal de gemelde capitain, ten overstaan van twee lieutenants zyner natie, voorsegde licentie briefjes aan de Chinese nieuwelingen, by de door hen overgegeven rolle gespecificeert, distribueeren en afgeven en daar mede alle voortvarentheid. en spoed gebruyken, zonder die menseben, die dikwyls ten eersten naar de bovenlanden willen vertrekken om tot de zuykermolens of als landbouwers geëmployeerd te werden, in eeniger mate op te houden, onder betaling van 51 stuyvers voor yder pergamente licentie briefje, om inge- volge de ordre verantwoord en verdeelt te werden, als: voor den secretaris of secretarissen der regering rd* —

» » » der Chinesen »

» • bode »

de Compagnie aan zegul en opgeld »

24 6

13'/,

n

Te zamen rds 1

Terwyl als dan door gemelde capitain, zo wel aan deze rege- ring, van de op die wyze als wettig geadmitteerde Chineeseo een lyst, getekend door de gemelde capitain en de lieutenants. die de. distributie hebben bygewoont, als aan Schepenen dezer stede zal overgegeven werden, om dus te weten, welk getal Chinesen in dat jaar geadmitteerd zyn geworden.

Art. 20. Daar en boven zal de gemelde capitain van de zeevarende Chinesen, die tot de jonk of het vaartuyg geboren en daar mede weder terug kceren, aanstonts op hare komste

1760. J. MOSSEL. 450

een lyste aan den heere Gouverneur Generaal overgeven om, door ordre van zyn Edelheyt, ter secretary dezer regeering voor yder derzelve een permissie briefje, om lot het vertrek der jonken alhier te mogen verblyven, te erlangen vaq den eersten gesworen clercq, mits- betalende deftien en een halve stuyver in het geheel, als zeven en een halve stuyver voor bet zegul en opgeld aan de Compagnie en ses stuyvers voor gemelde eersten clercq en deszelfs adjunct, ieder de helft; wordende gemelde capitain en verdere officieren gelast ten scherps ten zorg te dragen en na vermogen te vigileren, zo wel dat in de opgave der anachodas der jonken of hoofden der vaartuygen geen oogluyking, onoplettendheyt of bedrog plaats vinde, ouder betaling door dezelve van het gene voor yder Chinees, volgens artieul 19 en als hier boven gemeld, betaalt moet werden, zo die opgave naderband abusief bevon- den mogt werden, als dat de indiervoegen temporeel alhier verblevene Chinesen, by vertrek hunner jonken of vaartuygen, mede weder terug keeren, by overtreding in hel laatste geval op de boete van 100 rd8 voor den anachoda of yder Chinees, die clandestin aangebragt en niet opgegeven heeft, en 6 maan- den kettinggang voor den aldus verbleven Chinees, als by artieul 15 vermeld is; lerwyl de laatste ordre en poenaliteyt legen het uytzelten van de door hen aangebragle Chinesen op de hier omstreeks leggende eylanden by het voorschreve placcaat van den 23cn Juny 1758 'in volle vigeur en obser- vantie blyfl.

Art. 21. Wel verstaande, dat de straffe der ketting vol- gens artieul 15 alleen ziel op zulk slegt geboefte en landlopers, die, of met de jonken uyt China of van elders aankomende, onderwege aan de eylanden zyn uytgezet en zig dus nader- hand ter sluyp alhier hebben ter neder gezet en onder Com- pagnies jurisdictie begeven, als mede op de gene, die, alhier met de jonken of vaartuygen aangebragt, versuymt hebben zig aan den capitain en officieren aan te geven en dien volgende mede zonder licentie briefje alhier clandestin zyn verbleven, dan wel zulke, die zig ter kwader trouw van een

440 1760. J. MOSSEL.

admissie briefje bedienen, niet aan hen zelfs, maar aan een ander perzoon, die overleden of vertrokken is, verleent ofte daar zy op een onwettige wyze aangekomen zyn, terwyldaar onder niet begrepen zyn zodanige, die op de voorschreeve eerste lyste van den capilain, om albier geadmitteerd te werden en licentie briefjes te erlangeii, vermeld slaan, dog door ziekte, spoedig vertrek na de bovenlanden, verlies van hun licentie briefje, dan wel andere oorzaken, van geen licentie briefje voorzfen bevonden werden, mits van gemelde oorzaken dnyde- lyk consteert; welke laatste in dien gevalle verbeuren zullen een ryksdaalder ten voordele van Bailliuw of Drossaart albier en aanstonds by ontdekking aan den capilain der Chineesen aangegeven en van een voormelde licentie briefje voorzien zullen moeten werden.

Art. 22. En op dat nader consteert, dat yder, die alhier wettig geadmitteerd is, van een zodanig permissie briefje voorzien zy, zo zullen alle Chineseu gemelde licentie briefjes niet alleen altoos by zig moeten dragen om, des gerequireerl werdende, te konnen produceren, maar ook by het doen der jaarlykse revue in de maand January dezelve aan den capi- tain en officieren hunner natie in de stad, etc, mitsgaders aan de potias, hoofden, etc. te lande, volgens het vierde arlicul, vertonen om, daar toe niet in staat zynde, na bevinden, als in 't vorige articul gestraft en gemulcteerl te werden; wor- dende de gemelde officieren in de slad en voorsteden, mitsga- ders de potias, eygenaars, opzienders, etc. in de bovenlanden, gequalificeert en des noods geordonneerl om, by ontmoeting van een suspect persoon, * hem deszelfs pergamente licentie briefje te doen vertonen, terwyl de daar van in de bovenlanden onvoorzien bevondene Chinesen opgevat en aan de naaste post, dan wel aan den Land-drosl opgebragt moeten werden, om als boven behandelt te werden.

Art. 23. Ten zelven eynde worden alle Chinesen» die door de verkregene pergamente licentie briefjes in dese colonie geadmitteert zyn, ernstig verboden het op- en aanhouden of herbergen van zodanige Chinesen, die van gemelde licentie

1760. J. MOSSEL. 441

briefjes niet zyn voorzien, op poene van scherpelyk gecoiri- geert te werden en voor dezelve te boeten.

Art. 24. Op dat verder van gemelde licentie briefjes geen kwaad gebruyk gemaakt werde by verlies, sterfgeval of vertrek van de geene, aan welke dezelve eygentlyk verleent zyn, nadien dezelve in zulke gevallen ligt in handen van deze en gene onwettige inhabitanten konnen geraken, zo zullen de weduwen, maagden, naaste gebaren of die omtrent den overleden beven werden, by 't overlyden van een Chinees binnen de stad en deszelfs voorsteden en de potias of opzigters, eygenaars, etc. der suykermolens, araksbranderyen, steenbakkeryen, enz., dan wel de regenten of hoofden der campougs en landen buylcn de stad en te lande, waar onder die Chinees zoude niogen sorleeren, zorg moeten dragen, dat deszelfs licentie briefje niet verduistert of te zoek gebragt, maar ten eersten aan deti secretaris van Boedelmeesteren en die der bovenlanden a;m den gecommitteerde tot de zaken van den inlander overgelevert werde; gelyk gemelde capitain de briefjes van de gene, die zig by hem aangeven om van hier te vertrekken, bevorens aan dezelve het voorschreven certificaat te laten volgen, zal afvorderen om, te zamen geliasseert zynde, door hem bewaart te werden en altoos, des noods, te konnen doen blyken. dal die Chinesen van wettige admissie briefjes voorzien zyn ge- weest, gelyk zulks reeds van de zeevarende op articul 14 gezegt is.

Art. 25. De Chinesen zullen moeten staan, namentlyk die geplaatst zyn op de suykermolens, onder den oudste der vier lieutenahts van hare natie, mitsgaders die in de araksbranderyen, olyslageryen, sleenbakkeryen kalkbranderyen en houtkappen en onder den tweden lieutenant, die van dè stad onder den derden lieutenant en die van de bovenpassers en by de landbouwers, etc. onder den jongste lieutenant.

Art. 26. En om altoos te weten, onder het opzigl van welken lieutenant gemelde Chinesen op de zuykermolens, etc. landeryen, etc. de eerste maal geplaatst zyn, zo zal zoodanige lieutenant agter het pergamente licentie briefje van die Chinesen

442 1760. J. MOSSEL.

zulks moeten noteren, niet onderteekening van deszelfs naam en datum.

Art. 27. Van gelyken zullen de Chinesen, die uyt China of andere plaatzen alhier aankomen om zig met der woon Ie stabileren, na dat van de nodige licentie briefjes op pergament voorzien zullen zyn, door den capitain en lieutenants moeten verdeelt en verplaatst werden, te weten: eenige van de ambagtsliedcn en die zig op den koophandel, etc. verstaan, in en by de stad en al de overige op de zuykermolens, etc en landeryeu, etc, onder de voorschreven lieutenants.

Art. 28. Gemelde vier lieutenants zullen, behalven de generale lyste of rolle van alle de in deze colonie geaduiitteerde Chinesen, onder den capitain berustende, mede daar en boven ook ordentelyk aantekening houden van deze, onder haar ojj- zigt geplaatst werdende Chinesen, met by voeging van d/erzelver namen, de tyd van haar vertrek eu de plaatzen, vverwaards gegaan zyn.

Art. 29. En zo iemand van de Chinese natie klaarlyk be- vonden werd te luy te zyn om te werken, ten eynde een eerlyk onderhoud te hebben, mitsgaders niet aantonen kan middelen te bezitten om van te leven, zal zodanigen Chinees, buyten eenige forme van proceduren, door gecommitteerde Schepenen van de maand en den officier van justitie, op aan- klagte van gemelde officiereu, na voorgaande examinalie, in de ketting geklonken werden, om zodanig in het quartier of aan de gemeene werken dienst te doen tot het vertrek der jonken van hier, ten eynde daar mede na China verzonden te werden, zonder ooyt alhier weder te mogen komen.

Art. 50. Ten dien eynde worden meermelde officieren ook gelast om 'sjaars, tegen het vertrek der jonken, aan deze regeering ter dispositie op te geven de namen en het getal luye, onnutte en ondeugende subjecten, onder hunne natie gevonden werdende, om iildiervoegen na China verzonden, dao wel over dezelve zodanig gedisponeert te werden, als deze regeering raadzaam zal oordeelen.

Art. 51. Voornoemde anachodas zullen daar en boven

1760. J. MOSSEL. 443

geinterdiceert worden zulke verzondene Cbinesen elders anders dan in China uyt te zetten of hunnes weegs te laten gaan, op een boete van 100 rd8 voor yder Chinees; veel min zullen zig zodanige Chinesen verstouten alhier weder te komen, op poene om by overkomst de novo in de ketting geklonken en vervolgens by gelegentheyd zodanig na de Caap, Ceylon of een andere plaats verzonden te werden, ten eynde aldaar voor altoos aan 's Compagnies gemeene werken Ie arbeyden.

Art. 32. Voorts zal een iegelyk van de Chineese natie alhier, zo in als buyten de stad en alomme ten platten lande woonagtig, gehouden en .verpligt zyn aan eene der posten van zyn voordeur aan te plakken een geschreven briefje, behelzende zyn naam met die van zyne contubernalen, ver- anderende het zelve briefje, als zyne contubernalen vertrokken of verhuyst zyn, dan wel wanneer hy meer of andere gekregen heeft, op dat men altoos weten kan, welke en hoe veel manschappen in ieder Chinees huys woonagtig of te vinden zyn, op poene Van vyf ryksdaalders voor het Chinese hospitaal.

Art. 33. Alle voorschreven boelens zullen door den capitain en lieatenants gecolligeert en jaarlyks, onder het opzigt van gecommitteerde Schepenen, behoorlyk verandwoord, mitsgaders de toegewezene aan het Chinese hospitaal aan het collegie van Boedelmeesteren dezer stede ten voordele van het gemelde hospitaal, onder quitantie van den secretarie, uytgekeert moe- ten werden; en zal aan gemelde officieren in 't voorschreven invorderen, des noods, de behulpzame hand moeten geboden werden door den Ballieuw, Land-drost en gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, elk in deszelfs district.

Art. 34. Wyders zullen de capitain en lieutenants dezer natie, tot voorkoming en tegengang der menigvuldige kwade praclyken en ongeregeldheden, die onder hunne natie in zvtang gaan, en om de ondeugende en slegte subjecten beter in bedwang te houden, niet alleen blyven jouisseeren van de faculteyt en het voorregt, by de commissie aan den capitain verleent om, met communicatie zyner lieutenants, alle kleyne voorvallende zaken onder hare natie alhier, uyt name dezer

444 1760. J. MOSSEL.

regeering af te doen en te beslegten, mits de grole en dubieuse renvoyeerende daar ze geboren; maar wopl aan dezelve daar en boven de permissie verleent om domesticque differenlen tot rd* 25 toe, dog niet daar boven, in hunne wekelykse vergaderingen af te doen, na den inhoud van hunne wetten en gewoontens, behoudens, dat de succumbant het regi van beroep voor commissarissen van kleene gerigts- zaken dezer stede zal werden overgelaten.

Art. 35. Mede zullen de Balliuw, Land-drost en gecom- mitteerde tot en over de zaken van den inlander, yder in haar jurisdictie, op het verzoek der Chinese officieren en by groote noodzake, dezelve met hunne substituten en verdere dienaren hebben te adsisteren, ten eynde de geenen, die, na gedane aanzegging of dagvaarding, zig onwillig tonen om voor gemelde officieren te compareren, op te halen of op te vatten, mits binnen de stad en voorsteden geadsisteert wezende door den Chinese bode.

Art. 36. Daar en boven zullen dé Balliüw, Land-drost en gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, als 'er goede redenen zyn, die ter hunner kennisse zullen moeten gebragt werden, yder in deszelfs jurisdictie, verpligt wezen de zulke, die aan haar door de Chinese officieren werden overgelevert, in hare blokken te sluyten en houden, dog niet langer dan den gewonen tyd van driemaal vieren- twintig uuren, wanneer de geapprehendeerde, zo de eysscher zulks begeert, ten zynen kosten, door den officier, na verkregen qualificatie van den president, in gyseling zal werden gezonden, ten eynde de zaak by den dagelykseu rcgter behoorlyk zal konnen vervolgt en afgedaan werden ; dog, den eysscher de zaak daar by latende, zullen gemelde officieren de geapprehendeerden wed£r aan de officieren hunner natie terug laten gaan.

Art. 37. By eenige rupture, zullen uyt twintig huyzen in de zogenaamde campong, alle nagten vyf mannen de wagl hebben, voorzien met pieken, als: twee man van 9 tot 12 uuren en drie man van twaalf uuren of, wanneer de twee vorige na huys konnen gaan, tot 5 uuren 's morgens.

1760.. J. MOSSEL. 445

Art. 58. Deze manschappen, de wagt yder voor haar huys houdende, zullen ter weder zyden nauw agt moeten geven, wat in de huyzen tusschen beyden passeert, wie daar uyt- en in-gaat en of daar onder inlanders zp, waar van deze wagt hebbende aanstonds rapport aan de lieutenants, ieder in de zyne, en die vervolgens aan den capitain zullen moeten doen, of, by- verzuym, als schuldige aangemerkt en gestraft werden.

Art. 39. Dezelve zullen mede zorg dragen, dat alle mans slaven der Chinesen in de campong na negen uuren binnen de huyzen gesloten moeten blyven,, of dezelve anders op- vatten.

Art. 40. Onder de gaande en komende, by articul 38 vermeld, zyn mede begrepen, indien de wagthebbende ter wederzyden weten, dat eenige buurlieden aldaar inogten yronen, die met kwade menschen zamenspannen of daar omtrent correspondentie houden , 't welk , indien zy 't verzwygen , zullen dezelve mede als schuldige geconsidereert en gestraft worden.

Art. 41. Voorschreven manschappen zullen ook zorgen, dat gene Chinesen in de campong schietgeweeren hebben en, bewust zynde, dat deze of gene daar van voorzien zyn, zulks, als voormeld, aangeven; dog zulks verzwygende, als schuldige gepunieert werden.

Art. 42. Voorts worden alle Chinesen in 't vervolg verboden eenig schietgeweer of ammunitie van oorlog onder zig te hebben en te houden, als in zo verre by plakkaten van ultimo Decem- ber 1780 en 17 October 1752 gepermitteerd zy, en diegene, die buyten des thans geweer hebben, gelast 't zelve aan hunnen capitain over te geven en den laastgemelde aan den Gouverneur Generaal aan te geven, om daar op ordre te stellen, buyten schade van den eygenaar ; dog onder wie zulks vervol- gens bevonden mogt werden, die zal verbeuren eene boete van 100 rd9.

Art. 43/ Voor 't overige blyven voornamentlyk de ordon- nantie en instructie voor het collegie van Boedelmeesteren en

440 1760. J. MOSSEL.

alle verdere ordres, restrictien en bepalingen omtrent de Chinese natie, in zo verre by deze ordonnantie niet gecontrarieert of speciaal vernietigt en ingetrokken werden, in haar volle vigeur en wezen.

Art. 44. Laatstelyk zal deze geamplieerde ordonnantie voor de Chinesen in haar taal getranslateert en aan yder der officieren van dezelve een afschrift van dien ter hand gesteld werden, met nadrukkelyke ordre aan dezelve om, zo wel de alhier bereets remorerende Chinesen, als de geene, die alhier successive aankomen, desselfs inhoud te konnen laten lezen of distinct te verstaan te geven, tot voorkoming van ignorantie, die anders zoude konnen werden gepraetexeert ; zullende daar en boven, zo wel de capitain uyt deze ordonnantie de poincten, die de anachodas der Chinese jonken en de zeevarende Chinesen betreffen, laten uyttrekken en dezelve in deszelfs huys, in de zogenaamde Zand-zee, item aan de boom, op eene verzekerde plaats aanplakken of affigeeren, ten eynde zulks door dezelve aldaar altoos zal konnen gelezen worden (gelyk zulks voortaan ten 'opzigte van alle zulke ordres dezer regeering, die speciaal de anachodas der jonken en vreemde Chinese handelaars con- cerneren, zal moeten geschieden), als de vier lieulenants (die egter in alles den capitain moeten kennen) het gene de Chinesen in de bovenlanden of de door hen geplaatste op de zuykermolens, araksbranderyen, etc, landeryen, etc, aangaat, en eenige van die uyltrekzels aan die gene, daar zy in dit poinct mede correspondeeren, overzenden, op dat die menschen daar van mede altoos de nodige narigt en kennisse konnen Jtomen te erlangen ; terwyl voor 't overige alle officieren, in 't byzonder de Ballieuw en Land-drost, nevens den gecommitteerde toten over de zaken van den inlander, gerecommandeert en gelast werden de observantie en executie dezer ordonnnatie en ordres te bet ragt en en te bezorgen.

21 November. Toekenning aan zekere stads-vroedvimw te Batavia van f 30 's maands aan tractement, bene- vens Onderkoopman9 s kostgeld en emolumenten.

1760. J. MOSSEL. * 447

19 December. Voorschrift nopens het nummeren van vaartuigen, enz.

Geproduceert zynde een addres van Scheepenen deser stad met de stukken, daar toe relatief, wegens een ter kennisse van haar Ecrwaardens gebragl different, ontslaan tusschen het hoofd der prauwvoerders, Hermanus Laurens Disscher, en de voerders van coleks of vaartuygen, welke kraalsteenen aan- brengen van de omleggende eylanden lot gerief der kalkbranders, uyl een sustenue van den eersten, dat de gemelde coleks, tot voorkoming van fraudes, die anders door deselve gepleegt konnen werden, mede. als andere op vragt vaarende vaartuygen, genummert dienden te werden; terwyl de gemelde voerders der coleks daar en tegen urgeerende op een oud gebruyk om, alleen met een pas van den sabandhaar voor ses maanden voorzien zynde, onverhindert en zonder bemoeyenisse van den pagter of het meermelde hoofd der prauwvoerders in zee te steeken, versogten om by dat gebruyk te mogen continueeren, zig by overtreeding in deesen alle poenaliteyten submitterende ; welk verschil Schepenen, nog uyt de instructie voor het meer- melde hoofd der prauwvoerders, nog uyt éenige andre ordres finaal of na de intentie deser regeering hebbende konnen deci- deeren, best geoordeelt hadden, onder deese en geene aanmer- kingen, te brengen onder 'toog en ter dispositie deser vergadering om daar op sodanig een besluyt te nemen, als deselve zoude goedvinden te behooren; en hier omtrent geconsideert zynde, dat, zoo lange men eeiiig vaartuyg, dat buyten de rivier gaat om in zee te steeken, ongelettert of ongenummert Iaat blyven, de vaartuygen der bekende vissers alleen uytgezondert, de voorige ordre omtrent dit poinct als dan van geen de minste valeur of nut, dan wel eenigzints in staat geagt moet werden om aan het daar mede bedoelde oogmerk te konnen beantwoorden, nadien op die wyze, óf door de gelykheid der vaartuygen, of onder 't een of 't ander pretext, de deur tot desertie, roof en moord steeds open blyft, zonder dat men in staat is de nodige voorzorgen, soo daar tegen, als het pleegen van fraudes

448 I7é0. J. MOSSEL.

en smokkelaryen te gebruyken; soo is, tot voorkoming van alle nadelige gevolgen en wegneming van de disputen, die uyt een verkeerde interpretatie van de gestelde ordres dezer re- geering op het stuk van 't letteren of nummeren der vaarluygen mogten konnen resulteren, goedgevonden en verstaan te statueeren, dat voortaan alle diergelyke vaartuygen, zonder onderscheid, hoe ook genaam t, die der vissers, als te wel bekent zynde, alleen uytgezondert, door Scheepenen zullen moeten wezen genummert en dat de voorz. coleks zullen blyven sorteeren onder den sabandhaar en den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, sonder dat voor de daar aan verleent werdende passen iets by deselve of hunne bediendens, dan wel by iemand anders, zal mogen werden genoten, mits derselver voerders zig egter by hun vertrek en voor datse afvaren, aan een der commissaris huysjes komen aan te geven.

22 December. Verpachting van de »generale en gemeene1 inkomsten van het koningrijk Jakair a voor het jaar 1761.

De wijzigingen in de voorwaarden van de pacht waren ditmaal de volgende:

dat op den 19en dezer loopende maand in Rade van India goedgevonden en verstaan is de pagt van de inkomende en uytgaande regten, anders genaam t de pagt van de boom, thans weder voor maar een jaar te verpagten; blyvende de gepermitteerde handel van lywalen van de West van India gedurende de loop van het jaar 1761 op den presenten voet;

dat, tot ampliatie van articul 11 van de conditien der pagt van den handel aan de scheepen, verstaan is, dat alle de tot als nog ongelettert en ongenummert zynde coleks voortaan door heeren Scheepenen zullen werden geleltert, 't geen dienen kan tot narjgt der eygenaars en voerders, en zulks onder de poenaliteyt, by het voormelde articul uytgedrukt.

1760. J. MOSSEL. 449

30 December. Bepaling, dat voor een Compagnie' 8 slaaf, bij verzending van of naar eenig buiten-kantoor, het maandelijksche rantsoen zoude bestaan uit:

60 « rijst,

3 » zout,

4 » visch.

? Javasche verpachtingen.

Alle vftor den tyd van drie jaren, ingaande primo January 1761 en eyndigende ultimo December 1763, van vier maan- den tot vier maanden te betalen en, by of voor het aanvaarden, vier maanden voor af, in goede, wigtige silvere ducatons, onder het stellen van twee goede borgen, ten genoegen van de Samarangse ministers, alwaar de verpagling zal geschieden onder deze voorafgaande generale bepalingen:

Art. 1. De sabandharyen zullen geen somas of volk, nog tjatjas of huysgezinnen meer mogen pretenderen ten haren dienste, als de gene, die by deze conditien in het vervolg zullen werden opgenoemt.

Art. % De pagter van de sabandharye zal geenzints eenige tholpoorten in zyn district mogen houdeq, opregten of tollerèeren.

Art. 3. De opgaande, nog afkomende goederen van boven, het zy tot consumptie of tot negotie of wat het ook zyn mag, betalen geen thol.

Art. 4. Ook mag 'er op eenige basaars in de bovenlanden of ergens elders, waar het ook zyn mogte, geen tholof basaar- geM, poort-geld of eenigerhande geregtigheden van goederen, die gekogt en verkogt werden, genomen werden ; en dus blyft 'er geene andere thol dan de uytgaande en inkomende zee-thol alleen, zonder meer.

Art. 5. Daar zal in 't vervolg geen andere thol geheven mogen werden, onder wat naam het ook zoude mogen zyn, als alleen de zee-thol; zullende dienvolgende by in enuylvoer werden betaalt het volgende, als:

PUIAAT-BOBI DEEL TH. 29

4#0 1760. J. MOSSEL.

1° voor de amphioen, eens en voor al, vyf-en-dertig ryksdaal- ders de kist Pallenase voor invoer, dog de uytvoer vry:

2° voor de lyfeygenen, boven de vyf jaren oud, tien ryksdaalders, den uytvoer vry; dog Javanen mogen niet in slaverny komen:

3° voor lywaten, ruw, wil, gecouleurt of gesdltildert, van Souratta, Mallabaar, Ceylon, Ghormandel en Bengale, by invoer tien ten hondert, naar de waarde der goederen op de Javase comptoiren, daar ze aangebragt werden; dog de uytvoer derzelve vry;

alle andere lywaten van Macasser, Baly, China, Cam- bodja, Siam of andere als de genoemde plaatzen, inkomende vyftien pro cento, dog de uytvoer vry;

de lywaten, op Java geweven wendende, by uytvoer vyftien pro cento en by invoer tien ten hondert;

4° de rys die van Ja va, Sourabaya mede gerekend, na Batavia, Ara hoi na en Banda uytgevoert werd, zal betalen twee ryksdaalders per coyang, zo mede by invoer van de eene plaats na de andere;

na Palcmbang, Baviaan, Banjermassing, Mallacca, enz., tien ryksdaalders de coyang, dog na Bantam zes ryksdaal- ders de coyang;

5° voor Chinese tabak by invoer twee ryksdaalders de pico] en by uylvocr van Javase tabak agtstuy vers het gelykepicol;

6° voor candy suyker by uytvoer zestig stuyvers of een en een quart ryksdaalder 't picol, de poeyer suyker de helfle en ook zo veel by uytvoer; dog, ingeval van de eene plaats na de andere werd vervoerd, alleen om daar te embarqueren, zal ler laaste plaatse niets betaald werden;

7° het caloene garen zal inkomende niets en uylgaande tien ryksdaalders het picol betalen, al hoewel den principalen handel in het zelve voortaan alleen voor de Gompe gereser- veert hlyft en niemand gepermitteerd zal wezen zig van dat articul tol negotie te bedienen, eer de Compe haar contingent heeft bekomen;

8° het cattoen of capas by uytvoer een ryksdaalder bel picol, dog inkomende vry;

i76o. j. Mossel. 4tfi

9° de vogelnesjes sullen betalen by invoer vyftien ryksdaal-

Jers en by uytvoer vyf-en-twiutig ryksdaalders bet picol ;

10° bet soul zal by invoer een-ea-een-halve ryksijpalder de

coyang en ook zoo veel by uytvoer betalen; 11° alle verdere, ongenoemde goederen zullen by invoer agt en zo mede by uytvoer agt pro cento betalen van de wezentlyke waarde aldaar; dog- overscheping op de rbeede betaald maar eens agt pro cento, het zy van de gelieele of gedeeltelyke lading, zo ver ze o verschepen; maar het gene in het vaarluyg verblyfl, daar het mede gebragt is, betaald niets. Art. 6. Alle de voorschreve thollen, inkomende en uytgaande, zullen zyn voor den sabandbaar of pagter vaa de sabandha- ryen, ook die van de ryst.

Art. 7. De pagters van de sabandharyen zullen zig met niets anders mogen beraoeyen als met bare pagt en uyt hoolHe vau dezelve niet mogen pretenderen eenige inkoop van derys of andere producten, permissie om na da bovenlanden te gaan negotieeren of eenige monopolie, privilegiën van verkoop en wat dies meer mag zyn; staande den sabandbaar in alle dezen en dus ook in alle andere gevallen, die niet tot zyn pagt gehooren, gelykstandig mét alle trafiquerende menschen en dezelve ordres, als zy, onderworpen.

Art. 8. By de sabandharyen, excepto die van Samarang, zullen ook annex wezen de hoofd-gelden der Chinezen, op dien roet als op Samarang te heffen.

Onder welke generale conditien dan vervolgens gepresenteert en ten dage der verpachting by opbod of afslag aan de meest- biedende zullen gegunt en overgelaten werden de volgende domeynen :

1° de sabandbarye tot Grissee, nevens de opgaande tliol Decca aan de rivier Solo. By de eene zo wel als by de andere geboren nog somas of tjatjas ; de af komende goede» ren van de rivier Solo en langs alle rivieren op Java, zo

482 1760. J. MOSSEL.

wel als langs de wegen, zyn alle vry van thol, dog moeten alvorens by den overscheep in gontings of andere vaar- tuygen, waar mede bver zee zullen vervoerd werden, de zee thol, op de uytgaande goederen bier boven gesteld, aan de naast by gelegene sabandharye betalen ; en, tot voor- koming van disputen dezenthalven, is verstaan, dat alle de uytlopen der rivier Solo, daar zulks geschieden mogte, onder deze sabandharye van Grissee zullen behooren;

2° de sabandharye van Sidayoe, waar by hondert man of . somas geboren;

3° de sabandharye van Toeban, waar by nog somas, nog tjatjas geboren;

4° de sabandharye van Rembang, zonder somas of tjatjas;

5° Paradessy's sabandharye, waar by geen volkeren gehoren en die alleen bestaat in de previlegie van het opkopen van het zout van den inwoonder aldaar;

6° de sabandharye van Joana, waar by gehoort de gehele campoug Tjapoura en tien man somas van Tjerbonang;

7° Japara mèt Toedoenang of de sabandharye van beide, geho- rende by de eerste geen, maar by Toedoenang vyftig somas; en zal voortaan alle de afgebragt werdende suyker uyt de landen van Goedoes, Patty en Tanjong deze weg moeten passeren en hier vertollen by den vervoer over zee;

8" Brahan en Wedong. Deze sabandharye heeft deze twee sout gevende negoryen geheel onder zig en bestaat almede alleenlyk van 't opkopen en vervoeren van 't sout;

9° de sabandharyfrvan Damak, waar by geen volkeren gehoren; 10° Samarang met Caligawe, Torbaya en Goemoelak zullen thans in een getrokken en dus verpacht werden; de eerstgemelde sabandharye heeft veertig koppen somas; 11° Caliwoengo, Calianjer en Toegoe. Deze drie plaatsen zullen ook voortaan maar een sabandharye uytmaken en gehoren by dezelve gene tjatjas of somas ; 12° Candal met vyf-en-twintig somas; 15° Batang met de agt tjatjas van des sabandhaars woon- plaatze, nevens de vyf campongs, Maboer, Tulang, Mara-

1760. J. MOSSEL. 483

toea, Calioerang en Ita; de laastgenielde campongs geven aan deze sabandharye ieder twaalf man somas en dus zestig man te zamen;

14° Paccalongang. By deze sabandbarye geboren veertig man

• somas;

15° Soembar en Pamalang met twintig tjatjas van Soembar en dertig van Pamalafig, die by deze sabandharye geboren ;

16° Tagal en een derde van- de negorye,Minantaka en de gehele negorye Pagadoengang. Caraton, Passarongang, Soeka, Jongang en Sumapanjang gehoren onder deze sabandharye;

17° Lossary, Ca rang Assem en Brebes zullen in een saban- dharye getrokken en indiervoegen verpagt werden; hier by behoort geen volk;

18° het hoofd-geld der Chineeseu op Samarang voortaan te heffen op dien voet, als de conditien van 't hoofd-geld te Batavia mede brengen;

19° den veVkoop van arak en de buffels-slagterye tot Sama- rang, in welke pagt geen verandering is gemaakt; dan het heffen van zes stuyvers voor ieder warong, die fyne waren, twee stuyvers van ieder kraam, die levensmiddelen verkoopt, en een halve stuyver van de geene, diebuyten de basaars eenige snuysteryen verkopen, thans geheel afgeschaft is en dus op . de basaars tot Samarang niet zal behoeven betaalt te werden;

30° bet previlegie van het slaan en inwisselen der pitjes laogs de gehele cust van Java, van de rivier Lossary af tot Grisse toe, het welke te zamen een pagt, op dien voet als thans in gebruyk is, uytmaakt;

21° de topbanen op Samarang, op dien voet, als die pagt jongst is geweest, als mede de herberg. Voorts zullen, onder de voorschreven generale conditien,

ook tot Cheribon opgeveylt en verpagt werden de onder die

residentie gehorende domeynen, als:

1° de sabandharye tot Cheribon;

V » • ■ Indramayo;

454 1760 — !76l. J. MOSSEL.

5° de sabandbarye van Gabang;

4° bét hoofd-geld der Chineeseu, tot twee derde van de

Bataviaasche betaling; 5° het slaan van de pitjes in dit gehele district, item op

Indramayo en voorts tot aan de landen, onder Batavia

sorterende ; 6° de lopbanen op Cheribon, op' dien voet, als aldaar in

gebruyk is.

Deze voorwaarden zijn door de Bataviasche Regering goed- gekeurd op den 7*° October 1760.

20 Jan ua rij. Vaststelling eener boete op het maken van proselieten door Lutherschen. *

Eene pupil van de Bataviasche Weeskamer, dochter van gereformeerde ouders, was buiten medeweten en goedvinden van die Weeskamer tot het Luthersche geloof overgegaan, doordien de Weeskamer die pupil had besteed » ter inwooning »en voeding" bij de weduwe van een Lutherschen predikant.

Hare geloofs-verandering bleek eerst aan de Weeskamer, toen zij dat collegie vergunning tot trouwen verzocht.

In afwachting eener beslissing van de Regering weigerde de Weeskamer die vergunning te verleenen, waarop de Rege- ring de navolgende resolutie nam :

Aangemerkt zynde, hoe kort geleeden of in den jaare 1784, by de besluyten deeser vergadering van den 6en en 31" December van gemeld jaar, aan den Lutherschen kerkenraad sekere bepalingen zyn voorgeschreeven nopens het maken van proselyten en het doopen van kinderen in hare kerk, met interdictie in zodanige gevallen, al$ daar by uytgedrukt zyn, en dat het onderwyzen in de gronden van hare religie en

176!. J. MOSSEL. '45K

• het aanneemen tot litmaat derselve Tan een kind, welks beyde ouders, gelyk in dit geval de gereformeerde religie zyn toegedaan geweest, also wel en vry meer ten regten onder de bepalingen, by voormelde besloyten van interdictie aan die van den Lutherschen kerkenraad voorgeschreeven, geoordeelt moet werden hegreepen te zyn; mitsgatars, dat dienvolgende dese stap van den Lutherschen kerkenraad aan- gemerkt moet werden als een stout en ongequalificeert bestaan, te meer, sy daar door op eene onverandw'oordelykc wyse de vaderlyke magt van Weesmeesteren, onder welker curatele en voogdy Catliarina Elisabeth Romswinkel stond, als verkragt hebben, so is goedgevonden en verstaan, wyl de zaak er reeds toe legd en het gedane in deesen niet herdaan kan werden, den predtcant van gemelde gemeente, Hendricus Hollenhagen, die de aanneeming als litmaat gedaan, en de weduwe Mbrhard, by welke ineermelde pupil eenigen tyd ter opvoeding geweest en in de gronden der Luthersche religie onder weesen is, ernstig te reprocheeren over dit ongequalificeert bestaan; mitsgaders, tot voorkoming om door sulke ongepermitteerde en sub en obreptive middelen voortaan geen kinderen van ouderen van de gereformeerde religie tot die der Luthersche af te trekken en over te halen, daar en boven aan laatst- gemelde kerkenraad voor den aanstaande te interdicee'ren om kinderen, die van ouder of ouders geboren zyn, van welke de een of beyde de gereformeerde, dan wel nog de gereformeerde, nog de Luthersche gemeente zyn toegedaan, item geadopteerde kinderen, inboorlingen, zynde van andere huysgezinnen, als waar van de adoptarit de Luthersche godsdienst beleyd of toegedaan is, van wat gesinte de man of vrouw van sulken huys ook weesen mag, gelyk sulks in reguard deeser laatste reeds by *t voormeld besluyt van den 31 •" December 1784 is vastgesteld, in de Luthersche kerk op te voeden, te onder- wysen of te doopen en tot lidmaat aan te neemen, op poene van rds 500 boete voor den armen te verbeuren, zoo by den predicant, als by den geenen, die zodanige kinderen opvoed en i in die leere onderwyst ; en teffens ook het collegie van

456 1761. J. MOSSEL.

Weesmeesteren te gelasten om de papillen van hare kamer, welker ouder of ouders de gereformeerde religie zyn toegedaan geweest, alleen onder opvoeding te stellen van sodanige per- zonen, die deselve en geen andere religie omhelzen.

3 Februarij. Bepaling, dat de opbrengst van een vierde aededte van de huishuur over ééne maand *tot sup- »port der stads lasten" ook moest geschieden voor hui- zen en *pedacken\ welke vertimmerd werden, door bouwvalligheid onbewoonbaar waren of gedurende eenigen tijd ledig stonden.

Nadien ie ingesetene alhier gennegsaam geene andere lasten te dragee hebben en, sedert de geïntroduceerde methode om de stadsgragten by aanbesteeding uyt te modderen en meede indiervoegen de straaten en weegen te laten repareeren en schoon te houden, waar in yder bevoorens, zonder onderscheyt, participeerde, daar van meede ontlast zyn, en dat er dus niets billyker geoordeelt word, als dat deese geringe belasting door de eygenaars van alle huysen, meede zonder onderscheyd, betaald werde, te meer, sommige derzelve de buuren van haare huysen dikwyls door een soort van persuasie, als of de waardy van die huyzen daar door in der tyd by verkoop soude verminderen, etc, zoo hoog in prys houden, dat deselve genoegsaam zonder huurders moeten blyven; so is goedgevon- den en verstaan van alle voorsz. huysen, pedacken en erven door derzelver eygenaars te laaien betaalen het een quart maand huyshuur en tegen de onwillige betaalders door Schee- penen tot de voldoeninge by weege van parate executie te laten procedeeren, en dat wel omtrent die effecten selfs.

3 Februarij. Rang-regeling van dienaren der Compagnie, welke Onderkoopmans-betrekkingen waarnamen.

h goedgevonden de perzoonen, die hier in onderkoopmans

1761. J. MOSSEL. 457

bedieningen gesteld zyn en in 't vervolg gestelt mogten wer- den buyten 't gemis van die qualiteyt, uyt hoofde der prohi- bilive ordre van de Edele Hoog Agtbare Heeren 17nen, meede om die reeden rang te laten genieten naast de onderkoopluy- den, met toevoeging van de voorregten, daar aan geboorende.

13 Febniarij. Nadere bepalingen betreffende hei klein- zegel.

Dewyl, volgens de nadere ordre op 't klein-zegul van den 24M December 1756, de heer commissaris, by 't stempelen of drukken van bet papier, telkens van yder gewoone stempeling eene speciBcque notitie van alle gestempelde en aan een der parapheerders ter teekening afgegevene zeguls, etc. aan den heere Gouverneur Generaal ter banden moet stellen, zoo zullen voorlaan, tot voorkooming van alle confusie en op dat hier aan letterlyk voldaan kan werden, geene zeguls, commissien, etc, hoe ook genaamt, buyten de gewoone tyd der stempeling apart of buyten tyds gestempelt of gedrukt mogen werden.

Dus zullen ook de parapheerders niet vermoogen eenige zeguls, etc, hoedanig ook, te parapheeren, dan na dat dezelve alvoorens in 't quitantie-boekje van den heer commissaris, in- voegen gemeld, speciBcq zyn ingeschreven en daar voor ge leek ent is door den geenen der parapheerders, wiens beurt het is by" die stempeling te adsisteeren ; terwyl zy verder, yder afzonderlyk, aan gemelde zyn Edelheyt by eene notitie zullen moeten op- geven, zoo wel hoe veel en welke zeguls, met uyttrecking van derzelver bedragen in gelde, zy van den heer commissaris l»y yder stempeling ter paraphure ontfangen hebben, als hoe veele en welke door hen ter verantwoording aan den ontfauger generaal zyn afgegeven volgens de onderteekening door den laatstgemelden in het daar van door de parapheerders gehouden werdende quitantie-boekje.

Nadien by de ordonnantie op 't kleyn-zegul van den 26en May 1750 of de nadere ordre daar op van den 24en December 1756 niet is voorgeschreven, in welker voegen de ontfauger

488 176!. J. MOSSEL.

4

generaal de zeguls, etc. verantwoorden moet, 'die aan hem successive door de parapheerders ter verantwoording werden afgeleverd zo zal door den ontfanger generaal (op dat in 't vervolg by 't doen van rekening behoorlyk kan blyken, welke soorten van zegnls en hoeveel in quantiteyt, mitsgaders wat bedragen derzelve in gelde, door den zelven verantwoord moet werden) telken reyze na de aflevering aan denzelven van geparapheerde zeguls, gelyk voormeld, in het quitanlie- boekje van de parapheerders getekend moeten werden voor derzelver ontfangst en verandwoording, om teffens te dienen tot verantwoording der parapheerders.

Bovendien zal de ontfanger generaal wegens den ontfangst en uytgaave der zeguls in een rond jaar, gerekent van primo September tot ultimo Augustus, een jaarlyksche rekening, invoegen voormeld ingesteld zynde, aan den heere Gouverneur Generaal moeten overgeven, met vertoouing teffens van alle ter zyner verantwoording voortloopende restanten, waaronder mede, jn een' aparte colom, als by een NB., bekent gesteld zullen moeten werden de zeguls, welke op dien datum onder den collecteur of collecteurs nog per resto onverkogt of on- verantwoord berustende blyven, het geene hunne maandelykse rekening kan doen zien, om, na dat gemelde generale rekening van den ontfanger generaal, ter ordre van zyn' Edelheyt, tegen het boekje van den heer commissaris en de quitantie-boekjes of de generale rekeningen van de parapheerders zal geêxami- neert en geconfronteert wezen, vervolgens ter vergadering van haar5 Hoog-Edelens geproduceert en by derzelver resolutie genoteert en geinsereert te werden.

Wyders zullen de parapheerders om de zes maanden of onder ultimo February en Augustus te zaamen eene generaale rekening moeten formeren van de zeguls, die zy in gemelde tyd ter paraphure van den heer commissaris ontvangen en weder aan den ontfanger generaal afgelevert hebben en dezelve aan den heere Gouverneur Generaal praesenteeren, om legen het boekje van den heer commissaris van 't zegul en de quilantien van den ontfanger generaal geconfronteert te konnen werden.

0 1761. I. MOSSEL. 459

Derhalven zal by 't afgaan van een der parapheerders dezelve verpligt wezen zyn quitantie-boekje aan een der anderen over te geven; en by voorkoornend sterfgeval zullen de overblyvende parapheerders moeien zorg dragen, dat het boekje van den aflyvigen opgeêyscht werde, ten eynde daar van ge- bruyk te konnen maken in het doen der voorschreevene rekening.

Wordende hier mede de voormelde nadere ordre op 't kleyn- zegul van den 24eQ December 1756 gealtereerten geamplieert.

24 Februarij. Amplialie mn het plakaat van 20/25 Junij 1758, houdende maatregelen tegen den *onma- *tigen" aanvoer van Chinesche nieuwelingen. »

By de daar van ingekomene beriglen van den sabandhaar, von Koningsveld, en de gesamentlyke Chineese officieren consteerende, dat het -getal der manschappen, met vier jon- ken jongst van Aymuy aangebragt, na gedane opneem, bevon- den was te bestaan in 11509 koppen, naraentlyk: * met de jonk, Lam Loesien 329 koppen,

• » » Thoa Kingin 447 »

» » » Jong Hien . 508 »

» » » Soe Ongoan 425 »

uytmakende met de manschappen, welke volgens het aange- rekende by de besluyten van den 24en Deéember 1760 eh 3"1 February jongstleden : met de jonk, Soeyhien, van Canton, tot 224 koppen,

• . » » Khiedie, van Aymuy, tot 217 »

• » » Thoa Hongoan, van Aymuy, tot. . . 269 »

• » • Tjang Soen, van Aymuy, tot 198 »

volgens de opgave der nachodas en voormelde Chineese officie- ren aangebragt zyn, te samen een aanlal van 2412 koppen, soo is verstaan sulks te noteeren; dog tellens in aanmerking gekomen zynde aan de eene kant, dat sekerlyk eeavry groter getal met gedagte jonken zal zyn aangebragt en mogelyk hier en daar onderwege op de eylanden en elders hier omstreeks

460 1761. J. MOSSEL.

afgezet, 't geen niet onduydelyk afgenomen moet werden uyt een der beriglen van de meermelde Ghineese officieren, dat de jonk, Soe Ongoan, volgens de onderrigting van 't volk van gemelde jonk, wel met 6 a 700 koppen bemand geweest soude zyn, schoon daar op, na een herbaalde visitatie en onderzoek, maar 423 koppen zyn bevonden, als aan de andere kant, dat, indieu men dese overtreeding der ordres en plac- caten deeser regeering al weeder wilde over 't hoofd zien en passeeren, de nachodas der jonken het van jaar (ot jaar erger souden maken en eyndelyk verbeelden daar omtrent straffeloos te konnen voortvaren, te mee» nog, daar men billyk verwagt hadde, dat de eenigsints betoonde ernst en correctie aan een derzelver door een opgelegde boete van rd' 1000, volgens resolutie van den 23en May des voorleeden jaars geappliceert, andere en baar in 't vervolg voorsigtiger soude hebben gemaakt om de placcaten en ordres deezer regeering zoo grof en s waar niet te o vertreeden; soo is, tot maiotien der ordres deser vergadering, voornamentlyk ten opzigte van dezulke, die hier, booven andere, veele privilegiën en prerogativen genieten, nodig geoordeelt en geresolveert het placcaat van den 23*n Juny 1788 tegen den aanbreng van Ghineese nieuwelingen, volgens het welke, tot de manoeuvre der jonken, met een grooteniet meer als 110 koppen moogen werden aangebragt, thans, wegens de voormelde overtreding, te executeeren en dus door de anachodas van opgemelde jonken te doen betalen rd9 15 voor eiken man, die deselve boven het voorsz. gepermitteert getal hebben aangebragt, na aftrek egter van 30 passagiers, die nu en in 't vervolg boven de voorsz. getallen met yder jonk, soo groote als kleyne, gepermitteert worden herwaards mede te voeren, mits nogthans zoo wel die, als de ongepermitteerd aangebragte en de overige tot de jonken gehoorende manschap- pen, by vertrek der jonken van bier, met deselve weder terug sullen moeten vervoert worden, ingevolge de inhoud van Jt voor- melde placcaat, waar voor de officieren van gemelde natie, nevens de sabandhars, zullen moeten vigileeren en 'ten dien eynde gemelde jonken by vertrek weeder gemonslert moeten

I7ÓI. J. MOSSEL. 461

werden door twee boomwagters, ten overstaan van een der Chineese luytenants, om vervolgens daar van door den saban- dhar rapport gedaan te werden; terwyl voor 't overige, met belrekking tot de aanbreng van Chineese nieuwelingen, ver* staan word by het meermelde placcaat onder voormelde amplia- tie te persisteeren en daar van aan de Chineese officieren by een nader billet, tot ampliatie van 't selve en van de jongst geêmaneerde instructie, vervattende de nodige ordres in de burgerlyke samenleving der Chineesen zoo in als buylen Batavia, kennisse te geven, om aan de annchodas der jonken nader gecommuniceert te werden.

24 Februarij. Prijs-vermindering van de Bataviasche

Door den heer Directeur Generaal te kennen gegeven zynde, dat, niet tegenstaande de prys vermindering der indigo, bekent onder den naam van Bataviasche of vierde zoort, van 12 tot 9 stuyvers het pond, ingevolge het besluyt van den 30en Decem- ber jongstleeden, in onderstelling, dat desselfs aanmaking en leverantie daar door wat soude verslappen, desselfs aanbreng egter nog al even sterk bleef continueeren, so dat seedert dien tyd selfs een aansienelyke quantiteyd van 68396 ft in Comp' pakhuysen gelevert was, en dat het derhalven vereyschle, of met desselfs acceptatie Comp* weegen te supercedeeren, tot tyd en wyle men kwam te ontwaren, wat aftrek of winst deese soort in Nederland mogt hebben of afwerpen, dan wel desselfs prys als nog sodanigte verminderen, dat daar op na alle apparentie niet berekent konde worden verlies te sullen vallen; soo is, om. de inwoonders deeser colonie soo veel mogelyk te favoriseeren, die sig op deese culture sedert eenigen tyd met moeyte en kosten hebben toegelegd, en voor te komen, dat hier mede geen verkeerde uytweegen gesogt worden, goed- gevonden en verstaan lot een nogmalige prys vermindering over. te gaan en deselve, in plaats van 9 stuyvers, in den aanstaande te bepalen op 6 stuyvers het pond, mitsgaders den

462 176 1. J. MOSSEL.

heer Directeur Generaal te quaüficeeren om van de praeaente ruyme voorraad van wel ru-ym 155000 8, ter preuve 10000 tt na Persien, 5000 « na Soaratta, 5000 £ na Mallabaareo 1000 ft na Chormandel te senden, om te'ontwaren, wat winst daar op zal vallen, mits de goedkoopheyd van dit product.

24 Februarij, Vernieuwing van hel bepaalde op 23 December 1749 en 10 Junij 1750 nopens het dellen van •suffigante cautie ctm domicilie titajidi et execu* *tandi door verlost werdende dienaren\ vóór haar *pertrek van de plaatzen, alwaar dezelve eenige admi- nistratie hebben gehad".

Bovendien werden de nieuw optredende Gouverneurs, Direc- teuren, Commandeurs en verdere Opperhoofden gelast te zorgen, dat de bewuste cautie werd gesteld vóór het vertrek hunner voorgangers of, bij overlijden dier vborgangers, door de erfgenamen of executeurs van dezen.

• De in het gezag zynde" moesten te dien aanzien zorgen bij verlossing en vertrek van mindere dienaren.

De poenaliteit was aansprakelijkheid voor het bedrag van den borgtogl, »by aldien de Compagnie daardoor in der tyd •eenige schade of nadeel mogt komen te lyden".

27 Februarij. Verdeeling van de boete op den aanvoer van meer Chinesche nieuwelingen, dan geoorloofd was.

In consideratie gekomen zynde, dat !>y 't placcaat van den S3eD Juny 1758, interdiceerende de aanbreng van Chineese nieuwelingen op de boete van 15 rd* voor yder <pan boven het daar by gepermitteerde getal, waar boven ter jongste sessie van den 24cn deser, tot ampliatie van gedagt placcaat, nog 30 passagiers toegestaan zyn met yder jonk mede te brengen, niet uytgedrukt staat, ten wiens faveure die boete by overtreeding soude komen, en dat dus niet consteert, aan wie de boete, by laastgemeld besluyt de anachodas der van

1761. i. MOSSEL. 465

Canton en Aymuy jongst alhier gearriveerde jonken over de aangebragte Chineesen boven het bepaalde getal opgelegt, toe- geweezen moet worden; zoo is noodig geoordeelt zulx voor den aanstaande te bepalen, op dal de executie der ordres in deesen te boeter effect sorteere, en dienvolgende verstaan de voormelde boete en die vervolgens by dergelyké overtreeding in deesen opgelegt mogte worden, te verdeelen indiervoegen, dat van de ryksdaaWers 15 voor yder man, zullen genieten :

de secretarissen deser vergadering rds 4

» sabandhars » 1

het collegie van Scheepenen, tot support der stads lasten » 4

» Chineese hospitaal » 4

en de diacony • 2

2 Maart. Verbod voor ^subalterne bedienden*" der Com- pagnie in regtszaken pardon te verkenen.

He Regering noemtle zoodanige handeling »een stap, die 'genoegzaam inpardonnabel is".

Ook had men gratie verleend »uyt name en van wegen haar •Hoog Mogende, de heeren Staten-generaal der Vereenigde •Nederlanden", terwijl zulks had moeten luiden: »uyt naam •ende van wegen de Hooge Regeering van India, als represen- teer ende den .souvereyn, de heeren Staten-generaal".

~j£~. Voorschriften nopens het overschrijven van vaste goederen.

Gereflecteerd zynde, dat de bepaling, gemaakt by de placcaten van den 26«n April 1752 en 21en September 1759 (1), om namentlyk de overschryving van vaste goederen te moeten doen binnen den lyd van drie maanden of daar omtrent, mits- gaders de gestatueerde boete by versuym van overschryving

''■^irsisL»»-

464 ' 1761. J. MOSSEL.

der selve door de geeoe, op welkers namen de Taste goederen eygentlyk moeten staan, van het viervoudig bedragen van 's heer en geregtigheyd, die gesustineert moet werden gefraadeert te zyn, niet strict, dan wel niet duydelyk genoeg g'oordeelt moet werden om niet in 't een of 't ander geval aan captien, criticque en subtiliteyten onderworpen te zyn ; soo is, tot weg- neming van alle duysterheyd en op dat yder distinct weten raag, waar na sig in deesen kan en moet reguleeren, goedgevonden en verstaan, by weege van ampliatie en alteratie der voor- melde placcaten, een iegelyk by biljet te doen adverteeren en ordonneeren, niet alleen om binnen den omtrek van drie maanden na de affixie van het zelve, de vaste goederen, waar van hy in possesie is of waar varrhy vervolgens in de possessie mogt koomen, 't sy fidei-commissair, dan wel anderzints, op zyn naam te doen overschryven, te rekenen van den dag der verkryging af aan ; maar ook, dat voortaan, by versuym of overtreeding in deesen, de boete van twee hondert rd1 ten behoeve der arAen betaalt sal moeten werden.

Terwyl verder, tot een betere bereyking van het bedoelde oogmerk, soo wel in deesen verstaan wierd alle notarissen te deeser steede te gelasten om voortaan by de testamenten of andere codicillaire actes, ook de donatien inter vivos, waar by aan iemand deese o£ geene vaste goederen mogten werden vermaakt of geschonken, (e laten influeeren, dat de geenen, die daar van in de possessie komt, sal moeten sorg dragen, dat deselve binnen de tyd van 5 maanden na het overlyden van den testateur of donateur op syn naam werden getrans- porteerd en overgeschreven, als ten opzigte van het verbod by placcaat van den ^%Ae°%^, 1757 by renovatie de gemelde notarissen te interdiceeren om, op de daar by gestatueerde poene van 1000 rd8 ten behoeve der stads werken, te passeeren testamenten, dan wel eenige actes, hoe ook ge- naamd, waar in de testateur of comparant voornemens is een Gdei-cotumissaire dispositie te laten influeeren ten voor- deele van inlanders, het sy Maleyers,' Chineesen, Mooren, Javanen, Balyers en andere onchristene onderdanen en verdere

1761 J. MOSSEL. 465

iogeseteoe deser colome, item van alle vreemdelingen, sonder onderscheyd, geen onderdanen van de maatschappy zynde, item de vry gegevene slaven, met deese alteratie nogthans, dat sulke dispositie ten opsigle van roerbare goederen ge- permitteert word en sal mogen geschieden, en dienvolgende het gestatueerde ten dien reguarde by placcaat van den 27en September 1757 als nu te aboleeren.

10 Maart. Handhaving van het oude gebruik om aan liet hoofd van adjuncl-reviseuren te plaatsen een lid der Hooge Regering.

• •

By gelegen theyd van bet reeds sedert eenige dagen bevorens in vergadering gedane versoek om adjunct reviseuren door sommige 'heeren leeden gesustineert zynde, dat men in de verkiesing lot een eersten adjunct reviseur, in sleede vaneen lil descr tafel, gebruyk soude konnen maaken van den E. oud-praesident in den Raad van justitie, Stapel, d&n wel daar loe oud-gouverneurs of oud-secrelarissen deeser regering aan- stellen, so, wyl er geen ordres der beeren Meesters gevonden wierden, die daar tegen uytdruckelyk lagen, als dat bet fun- geeren als regier by de justitie geen saak scheen te weesen van bet departement der leeden deeser tafel, te meer, sulks de beeren somtyds weynig convenieerde in tyden, als de vergadering wat swak was by siekte of sterfgeval, en het daar en boven hard viel voor een lit der regeering aan handen van den praesident van de meermelde rade, schoon selfs geen lit der regeering of wel maar een voorsiltend lit zynde, alle reverentie en eerbied te moeten svveren; dog dit poinct, wegens de absentie van den hecre Gouverneur Generaal en de swak- heyd der vergadering, buyten besluyt gebleven zynde, ten eynde daar over bevorens in te nemen het advis van zyn Edelheyd; soo is, op de dientweegen thans gedane omvraag door meermelde zyn Edelheyd, by meerderbeyd vanstemmen goedgevonden en verstaan in dit opsigt te persisteeren by de usanlie en het gebruyk van den voorigen tyd en dus, ingevolge

tLAIAAT-BOEK DEEL Til. 30

466 1761. J. MOSSEL.

•

de schikking, gemaakt by het Itesluyl decser vergadering van den 86™ September 1749, by het aanstellen van adjunct reviseuren aan het hoofd derselve te plaatsen oen lil van dcese tafel, als slreckende sulks lot luyster van de justitie, wyl voornamentlyk in dil poinct vermeent word, dat de Raad van justitie, aan welks praesident de praesidie en de geheele actus revisionis verblyft, in geenen deele die distinctie en consideratie in opsigte van hel ceremonieel kan en sal hebben en gebruyken voor een adjunct eersten reviseur uyl de eerste gequalificeerde, als voor een lil deeser regeering, in die hoedanigheyd gesteld, uyl consideratie der eerbied en decentie voor de rang en het caracter, waarmeede het selvc voqr alle andere dienaaren bekleed is.

17 Maarl. Last op den Sjahbandar te Batavia elke drie- maanden aan de Regering aan te bieden eene lijst van te Batavia vertoevende vreemdelingen.

Deze lijst moest dienen, »zoo ter s|>eculatie, als nm Ie kon- »nen zorgdragen, dat deselve [vreemdelingen] wreder op zyn »tyd van hier vertrekken".

Op medio Maart 17G1 waren te Batavia aanwezig 10G vreemdelingen.

17 Maart. Last op den Secretaris van Schepenen tot het invorderen van de boete op te vee! aangebriujk Ch incsche nieu welingen .

Deze kon zich laten bijstaan door de twee «officieren" van het Collegie van Schepenen en door de Chinesrhe officieren.

Hij was toch reeds belast met de invordering van hel aan- deel in die boeten, aan Schepenen »lot support van stads-las- »ten" toegekend.

24 Maart. Verbod tegen den invoer van koffij te Batavia. In aanmerking gekomen zynde, dat het nu al een en ander-

1761. J. MOSSEL. 46?

maal is gebeurt, dat van deese of geene vreemde plaatsen cofly ter deeser hoofdplaats is aangebragt en by de Corape geaccepteerd, dog dat zulx, indien men daar toe by continuatie overging en dus de invoer van dat product genoegsaam als permitteerde, van nadenkelyke gevolgen voor Comp* privative handel daar in zoude werden, om niet te spreeken, wat een weg daar door geopend zoude kunnen werden om op deese en geene indirecte wyse de coffy, in 's Comp8 landen gegroeyt, uyt te voeren en deselve indiervoegen weder vry in te voeren en dienvolgende een strafleloosen smokkelhandel in 's Comp1 eygen goed invoeren; zoo is noolzakelyk geoordeelt en ver- slaan, tot ampliatie van het placcaat van den 5cn Maart 1726, zo wel de invoer van alle handel in coffy te deeser hoofdplaats te interdiceereq, als de vervoer by 't voormelte placcaat verbo- den is, en zulx op deselve poenalileytcn van confiscatie der ingevoerde coffy en verbeurte daar en boven van bet qua- druplum van desselfs waarde, en dat de overlreeder van dit verbod, by aldien hy niet in staat mogt zyn de voormelde boete Ie betalen, in de ketting geklonken zal werden, tot zoo lange deselve voldaan zal weesen ; mitsgaders hier van meede by de passen melding te maken tot narigt der trafficanten.

24 Maart. Verstrekking van dranken aan predikanten te Batavia.

Geconsidereert zynde, dat men alhier doorgaans geen genoeg* same voorraad van zecq aan handen heeft tot het doen der verstrekking van het gewone randsoen aan de gequalificeerde dienaren, zoo is verstaan den heer Directeur Generaal, inge- volge zyn Edelheyds voordragl,, te qualiliceeren om, in plaats van geld, waar voor men by besluyt van den 50en November 1745 goedgevonden heeft aan de predicanten ter deeser hoofd- plaats secq wyn tot randsoen te verstrekken, aan haar Eer- waardens andere dranken, die in voorraad zullen zyn, al te geven, gereekent na de waarde van den inkoops prys van de secq, met de augmentatie van 2t> perc10 advans.

468 1761. J. MOSSEL,

51 Maart. Pardon voor gedeserteerde, inlandsche, chris* ten militairen.

Indien zij zich niet binnen eene maand aanmeldden by de officieren bunner kompagniên »om haar burger-dienst na •behoren waar te nemen", zouden zij » de gestatueerde straffe" ondergaan.

31 Maart. Versclierping van het verbod van 28 Maart 1758 tegen het overvoeren van vreemdetingen met Compagnies schepen.

AI weeder lot veel ottlstigtiug gebleeken zynde, dat. een Armeender met 'sComp* schip, 't Slot van Capclle, van Gnrrcek herwaards is overgekomen, sondcr dal liet hlykt. nf deselve daar toe de permissie van de hediendens aldaar heelt geohtineerd, dan wel door de overheeden l>y hun vertrek van daar aan boord van gemelde bodem is overgenomen, also van denselven geen de minste ment ie by 'sComp* papieren werd gevonden, en dat dus in bet laastgemelde geval de overtreeding der interdictie legen den overbreng van eenige vreemdelingen, van wal natie dezelve ook zoude mogen weesen, met 's Comp8 scheepen na deese hoofdplaats of na elders, met relatie tot de scheepsoverheeden of den gesaghebbende officier der scheepen, niet sj riekt gesegt kan werden plaals te hebben gehad, omdat by de laasle ordre daar tegen van den s-Oi£!r 1 7*>8 geen de minste melding van deselve word gemaakt en sy daar van dus met regt ignorantie souden kunnen voorwenden; soo is, om zo wel alle caplien en uytvluglen, waar door de intentie deeser indictoire ordre op de een of ander sub- en obreptive wyse geëludeert zoude kunnen wetden, weg te nemen en af te snyden, als om een bepaalde straffe, by overtreeding in deesen, te bepalen, nadien by hel voor- melde besluyt en circulaire ordre van den jarc 1758 alleen een exemplaire correctie bedrygt word, noodig geoordeelt en dienvolgende verstaan, niet alleen de novo circulair aan alle

J76». J. MOSSEL. 469

ministers en bediendens der respeclive buyten comptoiren te verbieden hei verlenen van transport aan eenige vreemdelingen, bet zy Europeese, dan wel inlandsche, van wat natie deselve ook zoude mogen weesen, met 'stomp* scheepen na deese hoofdplaats of elders, op verbeurte van een jaar gagie ten behoeve der armen, door de geene, die daar toe consqpt of hun votum gegeven zullen hebben, maar ook deese interdictie by deesen spiciaal te extendeeren op de scheepsoverheeden of de gezagvoerders van 'sComp8 scheepen, op een gelyke poenaliteyt van een jaar gagie, te verbeuren door de geene» die zulx op eygen authoriteyt mogt komen te onderstaan; en ten dien eynde een extract deeses tol (Ierse! ver narigt en observantie te laten afgeven aan yder schip, om in de scheeps doos bewaard te werden.

Op eene boete van 1000 rijksdaalders ten behoeve van de armen werd hetzelfde aan gezagvoerders van particuliere vaar- tuigen verboden,

31 Maart. Vergrooting van het aantal Chineesche nieuwe* lingen, die te Batavia moglen worden aangebragL

Door de anachodas der alhier ter rheede leggende jonken te kennen gegeven wordende, hoer zy niet dan met de uytterste ontroering en leetweesen hadden ontwaard, dat het deese regeering behaagt hadde hen wegens de aanbreng van een overmatig getal Chineesen te condemneeren in de boete van rd» 15 voor yder man, die deselve boven het by plac- caat van den 23en Juny 1758 bepaalde getal hebben aan- gekragt, bebalven nog 50 passagiers, die hen daar boven voor yder jonk nog zyn toegestaan, onder een vertoning, dat, gelyk zy door gemelde condemnatie in *t geheel geruy- neert souden zyn en niet weer onder het oog der cygenaars en rlieeders der jonken durven komen, zy teffens de vryheyd

470 1761. J. MOSSEU

gebruykten onder het oog dceser vergadering, tot reedenen van verschoning in desen, by te brengen:

dat sommige voor de eerste maal te deeser hoofdplaats als hoofden der jonken zyn aangekomen en dus onkundig van de ordres deeser regeering in dit poinct geweest;

dal zy, supplianten, van de groote van Eymuy, welke haar in deesen als een wet zyn, wel genoodzaakt zyn geweest met tegensin een menigte menseben nieede te voeren, onder beding noglhans, om by rctoqr weeder mede na China terug te keeren;

dat, ofschoon zy, supplianten, aan de eene kant moesten erkennen, dat de overvoer van passagiers haar eenig voordeel toebrengt lot support der lasten van haar equipagie, byzonder thans, daar het met de negotie, door de arrive in dit jaar van een menigte jonken, gantsch niet favorabel gesteld is;

dat egter dit geringe profyt haar nooyt zoude hebben doen onderstaan soo veele manschappen aan te brengen, soo haar deselve, in voege voormeld, niet waren opgedrongen, met een nedrigste supplicalie, dat het deese regeering behagen mogt, niet zoo zö|r uyt kragt der geallegeerde redenen van ver- schooning, als uyt enkelde clementie en medelyden, hen voor dit maal te excuseeren en, tot voorkoming van haar totaal ruïne, te ontbefTen van de voormelde boete, onder belofte, zoo wel om de aangebragle Cbineesen weder terug te voeren, als in 't vervolg aan de bevelen deser vergadering letterlyk te obe- dieeren ;

soo is, op een by die occagie door de officieren der Chineesen natie alhier ingedient berigt, waar by deselve in aanmerking geven :

dat het grootste voordeel der eygenaars van de jonken bestaat in goederen, die door deese en geene in deselve op vragt werde geladen, en dat daar' meede de swaare guastos derselve, zoo hier als in China, goed gemaakt moet werden ;

dat yder koopman, tot het helpen dirigeren zyner zaken, ten minsten 2 dienaaren moet meede nemen;

1761. J. MOSSEL. 471

dat zulx, door het bepaald getal manschappen niet konnende geschieden, sulke kooplieden voortaan in de jonken geen goederen sullen laden en dus de jonken, geen vragt goederen konnende bekomen, mede zullen agterblyven, wyl de onkosten der reys niet konnen goedmaken;

dat daar en boven, by het zeylen der jonken langs de kust van China, uyt de aan zee leggende steeden gedurig nienschen aan boord komen met een menigte brieven, waar van deselve by bestelling alhier een soort van negotie en bestaan hebben en dus heen en weder varen somler alhier te blyven; met een bygevoegde voordragt, dat deese regecring, tot continuatie van de vaart der jonken op deese hoofdplaats, geliefde te permitteeren om, boven het gepermitteerde gelal van 130 zeevarende, nog een gelyk getal kooplieden of hunne dienaren, dan wel brievedragers op yder jonk te mogen medevoeren ;

so is goedgevonden en verstaan in soo verre van meergemelde resolutie van den 29cn February passato te resiliceren, dat, in stede van 160 koppen aan een groot en 140 koppen aaneen middelmatige jonk, als nu in 't geheel aan de eerste toege- staan word de aanbreng of overvoer van 250 en aan de laaste van 200 koppen, en dal door de voorschreve anachodas alleen zal werden betaald de boete van rds 15 voor yder der thans mede gebragte manschappen, die het getal van 250 koppen surpasseert; terwyl in 't vervolg geene manschappen, onder wat benaming ook, meer als 250 met een groote en 200 met een middelmatige jonk herwaards zullen mogen werden overgevoerd, en zulx op de confiscatie van desselfs lading, onvermindert den vervoer terug by vertrek. van bier; met ordre aan de Chineese officieren alhier om sulx niet alleen by monde, maar ook in geschrifte aan de hier present synde anachodas der Cantonse en Ëymuyse jonken te com- municeeren, ten eynde daar van een yder, die hel mogte aangaan, in China te konnen verwittigen, tot voorkoming van schade, wyl men in deese voortaan geen connivenlie zal gebruyken of eenige redenen van verschoning laten plaats vinden.

472 1761. J. MOSSEL.

7 April. Handhaving van de op 4 December 1759 vastgestelde sluiting van de vrije vaart van en naar Sumatra's Westkust.

9 April. Voorschrift nopens de behandeling van Engel- sche oorlog-schepen.

De schepen van »zyn Groot Brittannische Majesteyt" moes- ten, bij gebrek aan scheeps- of andere behoeften, op hun verzoek* met het benoodigde worden geriefd, »in zo verre •sulks zal kunnen werden gedaan zonder eyge ongerief en «behoudens de neutraliteyt, die wy willen, dat stiptelyk zal o werden in agt genomen lusschen de oorlogende niogentheeden".

Heeren XVIInen verleenden dit voorschrift op verzoek van den » minister plenipotentiaris van zyn Groot Brittannische «Majesteyt, den heere Yorke".

10 April. Toekenning aan de Administrateuren van de suiker-pakhuizen te Batavia van 1% pet. spillage bij verscheep van Javasche en Cheribonsche suiker.

Die suiker moest, alvorens afgescheept te kunnen worden, dikwijls verwerkt worden, waardoor veel suiker verloren ging.

28 April. Bepaling, dat jaarlijks naar Siak niet meer vaartuigen ten handel mogten vertrekken dan 3 van Batavia, 1 van Cheribon en 2 van Java.

De passen dier vaartuigen moesten geschreven worden op een zegel van 100 rijksdaalders. "

Een en ander werd vastgesteld in het belang van Malaka, »wyl anders te voorsien was, dat de handelaars daar na toe [t. w. naar Siak] zouden sakken, zoo weegens de geringe impositie van 27a perct0, welke zy, volgens hel jongst met Radja Alani gesloten contract, een maal aldaar maar te betalen hebben,

1761. J. MOSSEL. . 475

terwyl zy te Malacca ses ten hondert, in en uytgaande, moesten geven, maar ook, wyl de handelwaeren, die de trafflquanten in retour van daar mede neemen, op Siac vry beter koop en abundanter te bekomen zyn dan op Malacca, ongerekent nog, dat men op de laaste plaats, soowel veel van ryst en andere' eetwaren, mitsgaders deese en geene geringe articulen, waar op de nooddruftige inwoonders thans een middel van bestaan heeft, soude missen, als dat de inkomsten der boom weder na proportie souden declineeren".

28 April. Bepaling, dat »van al het geene door navigarUen *nae Mouw in retour uyt de straat Malacca (excepto wan Malacca zelfs) te Batavia, mitsgaders op Java »e» Cheribpn of de plaatsen van haar retour werd *aangebragt"9 dubbele tol betaald moest worden.

De reden hiervan was, dat >de Javase commercie op Riouw seer frequent was en 't gouvernement Malacca daar door in .'t bysonder veel afbreuk deed, door dien aldaar, buylen een presentje aan de ryksgroten, alles geheel thol vry was; en dat het dierhalven dienstig en nuttig soude weesen, indien deese regeering een middel geliefde te beramen, waar door die vaart in enger palen wierde gesteld, op zoo een wyse, dat zulx geen twist of ongenoegen met de Riouwsche regenten konde vcroorsaken".

29 April. Voorschrift nopens de procedure in zake gij- zeling voor Commissarissen van de kleine rol.

In de memorialen van den Raad van justitie te Batavia vindt men op den aangegeven datum ter zake het volgende:

Door den heer voorzittend lidt den raad in consideratie ge- geven zynde, off het tenteeren en rcquireeren, door enkeld misbruyk in train gevoerd en daer om bereyds reets al 't zederl eenige jaaren van de groote rolle deses raads als ver*

474 1761. J. MOSSEL.

bannen (dubbelde off herhaelde condemnatie in materie van feyten voor off, op poene van gyzelinge en daar na nogmaals op poene van absolute gyseling) niet almede voortaan Ier rolle van heeren commissarissen aan de procureurs en solliciteurs "behoorde te werden geinterdiceert als nodeloos, superflue en direct strydig tegens alle goede practycque en manier van procedeereu; is verstaan de procureurs en solliciteurs te ordonneeren om van nu voorlaan, in materie van het geven van getuigenis der waarheyd, van 't recolleeren van dien en het by die occagie teffens hooren op contra vragen, in het toekomende voor heeren commissarissen meermeid te procedeeren by maer eene enkeldc citatie; en voor het profyt van het eerste defaulle te versoeken condemnatie tegens den defaillaut, tot het doen waar toe hy gedagvaert is, ten zynen koste, op poene van gyzelinge mitsgaders ver- volgens de executie in deesen, even als in alle andere materien van feyten, 10 daegen na oblenu van gemelde condemnatie te beginnen by behoorlyke interpellatie en reno- vatie, en daar na, by requeste van desen raede, tegens de onwillige geéondemneerdens te versoeken het houden van gyzelinge, sodanig, in die form en met %die clausule, als thans mede voor desen raede zyn geintroduceert en in prac- tycq gebragt.

5 Mei. Bepaling, dat »6y alle extra-ordinaire bevindin- gen van onbekwame wapenen, die voor bekwame van »rfe buyten-comptoiren [te Batavia] werden aangebragt, *de berigtcn [daaromtrent] der gecommittcerdens in »de wapenkamer voor den Raad van justitie deeses rcasteels door deselve en den baas van de wapen- y>kamer weegens hare deugdelijkheid" moesten worden beèedigd.

De Regering vermoedde, dat met het keuren dier wapenen geknoeid werd.

1761. P. A. VAN DER PARRA. 478

I». -A~ "S7--AJST DER FABBA.

•

21 Mei. Verhooging van den prijs, waarvoor de Rege- ring katoenen garen op Java inkocht.

Door syn Edelheyt overgelegt synde een samentrekking «Ier inkoops prysen van 't Javas cattoene gaarcn in soort, met de daarop vallende ongelden, nevens een extract rendement van dies jongste verkoops pr^s in Zeeland, ten blyke, dat de hoogste inkoops prys: der eerste soort/" — ,183/4 schaars,

» tweede » » — ,14'/2 ruym,

» derde • » — ,10 ruym, en

» vierde » » — j^Vs kwam te bedragen, terwyl deselve door elkander voor f l,63/4 verkogt en dus daar op behaalt was een advans van 237 perc10; onder een bygevoegt voorstel, wyl dat gaaren in Nederland so gewild was en de eyschder beeren Meesters van het selve, in 't bysonder der tvs#e eerste soorten, niet voldaan wierde, of men desselfs inkoops' prys niet eenigsints behoorde te verhoogen om daar door den inlander te aniraeeren tot een ruymere leverantie, ter voldoe* ning der Nederlandsche eyschen; soo is, nademaal de inkoops prys, voornamentlyk op Cheribon en Java, al wat laag is en deselve, wegens de aansienelyke winsten daar op vallende, wel eenige vermeerdering kan velen, goedgevonden en verstaan de ministers op Java en den resident van Cheribon aan te schryven om een proef te neemen, of de verhooging der pre- sente prys met twee stuyvers per pond den insaam van 't cattoene garen niet soude konnen doen vermeerderen, en in dien gevalle hen als dan tot die verhoging te qualiGceeren, mits zig meest toeleggende op de beraagtiging der twee eerste soorten, als het meeste door de heeren Meesters geéyscht en in Nederland gewild synde, sonder nogthans andere soorten van dat product van de hand te wysen; mitsgaders gedagte prys verhoging inselvervoegen alhier te laten plaats hebben omtrent het cattoene garen, dat in de Preanger en Jaccatrase

476 1761. P. A. VAN DER PARRA.

bovenlanden ingesamcld en aan de Compe geleverd word, waar van de gecommitteerde tol en over de saken van den inlander by extract kennisse sal werden gegeven, om den inlander van deese verhoging te adverteeren en tot een ruymere leverantie aan te moedigen.

21 Mei. Bepaling, dat op Java aan Regenten pachten bij admodiatie konden worden toegekend.

De Regering verwachtte, dat op die wijze »de winsten te •zekerder" zouden zijn en, de pachtpenningen »riglig" zouden inkomen. Cf. deel V, bladz. 591 en 592.

22 Mei. iChinaas recht". •

De bijeenbrenging dezer voorschriften werd den 24*te Fe- bruarij 1756 opgedragen aan den Secretaris van Schepenen, P. Hakgeen, bijgestaan door den oud-kapitein der Chinezen, Oei f si Lauw. Na door den Raad extra-ordinair, R. de Klerck, zeer naauwkeurig en door de overige leden in den Raad van Indie meer oppervlakkig te zijn nagezien, werden zij den 22,ten Mei 1761 »ter speculatie" met de marginale aanteeke- ningen van de Klerck »in copia authenticq" aan de beide collegiön van justitie en aan Boedelmeesteren afgegeven.

Zij luiden, als volgt:

Mannen en vrouwen en der zeker onderscheyd.

Art. 1. De oudste van het manlykoir in de familie is altoos de voornaamste en na hem de volgende oudste zoon, hebbende de directie over alles; ongetrouwde vrou- wen, hoe bejaard, staan onder de magl van de vaders; getrouwd zynde, onder haar man, die er een vol gebied over heeft.

I76H P. A. VAN DER PARRA. 477

Art. 2. Weduwe zyii ouder de directie van haar meerderjarigen zoon of, diedefi- cieerende, onder de oudste van het inan- nelyk oir van haer overleeden man, al is het, dat zy weduwe blyven zonder kinderen.

Art. 5. De weduwe mogen geen effec- ten van den boedel veraliëneren als met voorkennis en toestemming van de oudste uyt het manlyk oir; want het aan des overleeden mans vrienden blyft om een of meer zoonen te adopteeren, die als dan in de goederen van den overleeden gesteld werden. conform andwoord van den Art. 4. De gehuuwdc vrouwen mogen

capitain der Chineesen en

\m luyienante van di«* notie over niets disponeeren of handel drvven;

voor nieren Schepenen, op * J

drosten May de anno 1733 het dependeert alles van de man ; tot haar

gedaan, vide nrtirul 1, werd r

een man door het huweiyk aangebragte ju weel en vermag hy te verko-

toogd Aan zyn vrouw en n D * o j

uyt dicu booide. heen iiy de peü 0f (ioor ie brengen, schoon het laatste

magt en fiimltevt om, des te r o '

rade werdende aiie haar in n|ej> milder veel debatten en tegenkanting

►•ygendomtoebehoorende.ioo ° D

vaste als losse «oedereu te van (Je VrOUW g'exeCllteert Wert.

mogen belasten ofbezwaeren, o

dan wel verkoopen, etc, «onder dat de vrouw haar daar legen oppose«ren mag.

Maagschap, wettig of onwettig gebooren.

ArL 5. Wettig geboorene zyn van ge- trouwde ouders; en heeft de oudste zoon, 't zy uyt het eerste of tweede huweiyk, het regt booven de andere uyt het eerste en tweede huweiyk; manlyke kinderen ontbrekende, komen die van de byzitten, te weeten: die het eersle gebooren is.

• Art. 6. De kinderen, na 's vaders dood

gebooren, werden ook voor wettige g're- kend, mids de moeder 10 maanden na 's mans overlyden er van verlost; en hebben daar omtrent geen plegligheeden plaats.

Art. 7. Onwettig geborene, dat is buy- ten huweiyk geteeld, werden wel in een

478 1761. P. A. VAN DER PAftRA.

minderen graad geconsidereerd als de wet- tige, doch, wanneer de laatste ontbreeken, treeden zy op als hoofd der familie; en, indien er al wettige kinderen zyn, erven de onwettige dogh mede voor een zeker en minder gedeelte, ja selfs kunnen desc tot alle eer ampten opklimmen en de onegte geboorte werd haar, in cas van getuygenis, niet gereprocheert.

Meerderjarige en minderjarige, mondige en onmondige.

Art. 8. Het manvolk werd mondig gereekend met het voltrekken van haar 16de jaar, wanneer tot alle ampten gead- mitteert en met haer gecontracleert werd ; doch ten reguarde van de vrouwen heeft zulx geen plaats, die altoos onder de eene of andere voogden zyn.

Art. 9. Van meerderjarigheyd werd geoordeelt omtrend het verstand van de persoon en komt dan de oudste zoon of een ander naastbestaande hem te halpe.

Art. 10. Minderjarige of onmondige zyn mans persoonen beneden de 16 jaaren; en onder dese werden ook gereekend alle, die door eenig defect, 't zy uyt de geboorte of naderhand aangekomen, als doofstomme, etc, onbekwaem zyn haar zelven ei^'t haare te beslieren.

Magt der ouders over de kindwen. in hoe verre de magt der Art. 11. De kinderen staan onder de

ouderen over de kinderen

gaat, is genoegzaam af te ïey- magt van de vader, zoo lang hy leefd; maar

1761. P. A. VAN OER PARRA.

479

d«n uyt de eerste wet en tilul „.. ,vn ,!__■ , . .

no de piigt der kinderen nd zYn dood gaal het gezag over oi) de

tot de ouders buTtrn dat 1 #

•in newnstaende articui voi- 0iwste zoon, wanneer hy mondig is.

ledig met bet Isle en 3de artieul van den lett accordeert.

Art. 12. De jaeren om (e huwelyken is ongelyk; het werd gepermitteerd aan jong mans van 16 jaaren, wanneer groot van statuur zyn, doch gemeenlyk eerst omlrend de 20 jaeren, zoo wel van de eene als de andere sexe. Art 13. Het mag niet geschieden als • met voorkennisse van de vader, die een portuur voor syn zoon of dogier beschikt, daar deselve mede te vreeden moet zyn, hoe mismaekt en degoutant deselve er ook mogt uyt sien.

Art. 14. De vader komt len volle bewint toe over de goederen der kinderen; deselve, getrouwt zynde, blyven mei haar vrouwen in 's vaders huys en al het geene zydoor de negolie of ambagten, etc. winnen en verdienen, behoord aan de vader ofwel tot de famillie, dienende het een en ander tot haar onderhout.

Huwelyken.

Een jongman of mans A ri 1 y> ri M . ,

Persoon met of «onderouders, mi" lo' ^eil lOngmail , Ouders in ellende trouwen, is, volgens >» 1pPV,.„ |,nhli«.wl^

rmiiuüeenpiaccaetvanden l weten nebbende, met een jonge dogter,

Hiei^"*1^^0^ WJenS ouJers mede mS in keven zyn, wil- ^ï«c^n,iieïnd!« jem,e trouwen, zenden de ouders van de ^■wL^w^iï™!: JonPraan eerst hy die van de bruvd om

v'nl in geschrift verlecnen i

•jjr m,de *g dan wyde» le vei%neemen, van welk geslagt deselve is

Mrn«fd aen Boedelmeet r]pwvi ... n m '

««» ,ur obtenue van een uewyi die van een seeng of svn met

ïrouwbriefle; dog by weygo r« II A • "

r»w y zodanigen suppiiSm malkander met vermogen te huwelvken

^permitteerd sig te moffen «1„ j . u . «fijnen,

». tenaanheerensche- als veronderstellende, dat uyt een famillie l?«i?ira^ voortgesprooten zyn.

£**£ F^gJ^iïSJl^ Ï0?1 dal ™«™ d,s,s mogt werden

480 1761. P. A. VAN DER PARRA.

of er wei wcsontiyke egt Art. 16. Vervolgens is het by haer niel

verbintenissen zyn dan onder . » i

't gemeeno voik, werd by alleen een usantie oi wet, dat de jongman,

veele in twyftel getrokken .

en de meeste wiiien, dat van de grootste ai tot de geringste toe, ses

die de zoogenaemde huwp.ly- *~ . . f

ken staen te doen, eikanderen maal zyn aanslaende bruyd een visite geell,

nooir, voor dat de koop lus- J w

scbcn de ouders geslooten wanneer hy haer na zyn vermogen eemge Ten minsten met, voordat presenten brengt, 't zv van vrouwen sier-

de bruyd werd thuysgebragt, * o j

wanneer den bruydegom, se]s 0f ook wel geld om daar vooreenige

kostelyk gekleet, aan de deur °

gereed staat om haer teont- benodigtheeden te koopen, welke ses byeen-

lajigen en in persoon de ° r J

deur van de rosbner te om- komsten by haer genaeml werden dick dee:

sluyten; en, alzoo dit het J °

«erste gesprek werd genaamd, de laatste byeenkomst van de zes, dan is

zoo staat, zoo wel de eene J

ais de andere, menigmaei het huwelyk gesloten en de bruydegom

verbysterd over t bedrog, dat j o j o

in de gedaene opgaeve van komt, verselt van musicaele instrumenten,

de bruyd or bruydegom werd '

ontdekt. Egter zoude er voor ten huyse van de bruyd, daar de weder-

de vrouw niets op wo*en, J J '

& £?.£* mi"iL*!,T »Tdsche famillien vergadert zyn, liaeltde

~ürt£*52iïï bruyd af en ,,icDgl ,,ese,vc len synen

Sto^'LB^h^SJïïJ buyse; al wal ,)uyten dil ceremonieel ge-

rii i&ïïviïflLZ schied> is &een weUJg huwe,yk-

gen te verlies* n dan ontrust te werd* n door er n, die. z'begrypm, dat haer nooyd aengen.vm zal kunnen wenen; doch de arme en onvermogende wil men, dat wel genoodsaekt zyn ia niet een vrouw te l^heljw-n, hoedanig de keuze ook valt, omdat hun vermogens zelden toerej kende zyn om verder te gaen; en daar van sustineeren sommige, dat ook afkomst zoude wesen het algemeen gevoelen, dal een Chinees maer een vrouw hebben mag; maat het tegendeel blykt nader, omdat men aan 't Keyserlyke hor den voorrang geeft aan du- dame, die *l eerste kind ter wereld brengt, terwyl lut'nan alle vermogende gepermiii<«r.i is zoo veel vrouwen te koopen, als z'noodig oordeilen.

Art. 17. Zelden brengt de bruyd eenig huwelyks goed aen, dogh een enkelde keer gebeurende, wanneer z'heele ryke ouders hebben, dan bestaat sulks in een stuck land of landeryen, welkers inkomslen de man tot de genieene boedel trekt; dogh wanneer z'voor of na haar man komt te sterven, vervallen de aangebragte landeryen weder tot de famillie, daar zy uyt gesprooien zyn.

Arl. 18. Getrouwd zynde, gael de vrouw zeldzaem uyt, selvs niel by haar famillie, en moet den man in alles onder- danig weesen; de man, naer een ander gewest vertrekkende en 10 a 20 jaeren

1761. P. A. VAN DER PARRA.

481

uyllandig zynde, vermag de vrouw niet weder te trouwen, voor dat er positief verseekering van zyn dood komt en dan nog niet als door armoede en met toestemming van de oudste van de familiie van den overleeden.

^"^TïhSd^ii Arl- 19- Een man' gelrouwd zyude>

2 dêln^naÜï aamek? ^gag****1 ziS wyders, des begeerende, in S°p ar,iruï ,G *°for" a"e provinciën van het ryk of wel in andere landen, met observantie van de ceremoniën, by articul 16 gemeld; doch werden zoda- nige tweede en volgende huwelyken by de meeste onder haer niet geapprobeerd, schoon door de overigheyd getoljereerd.

Art. 20. Ter plaatze, daar hy de eersle maal getrouwd is, en zyn vrouw nog levende, mag hy geen tweede huwelyk aangaan, maar wel zoo veel byzitten koopen, als hy onderhouden kan. üitartkuisihijynd,confurm Art. 21. Met het aangaan van het

•-M woord, articul 4 de anno

is, ai Try wat tegenspraak huwelyk is de man voogd over de vrouw en

•j'ct te zvn, al* hch<lM>ndc J °

de vrouw aangebragt

*u!ij< . . f „

oor«ichk:*dat onüer iMfn behoord alles, dat

*.m aanzien en distinctie, die

•«t .1,11 anderen in voe- heeft van juweelen, goud, zilver, meubels

-»n 1 ^trouwden hetaamr, J ' D

«ivmciykieeven, altoos ge- en contanten tot de gemeenschap, uyt-

«••••ns.clup van goederen is en ° r' J

-houden werd, zonder dat wezondert eenelvk landeryen, etc, vide

■w wegens eenige contract ° * J ' '

iTClf JïïSJETÏii arlicul 17' en mo?en n°g vasle' noslosse

JftffiffiKirSS goederen °P de vrouwe getransporleert

ïü-tc ^i-woontc houden en wptvIpii h«' steeds op Batavia onder WCIWI1'

•I' Cliioeesen een yder vry stact en aan desselfs willekeur gclaeten word om de gemeenschap an iriiederen te laelen heschryven, dnn wel on» daar >an stil zwjgende al te zien. Macr al> l'i-ii nu hier tegen confronteert het eerste arlicul van dat selfüc schriftuur, continec rende in «ubsiantie, dat een man door het huwelyk voojfd word van ?yn vrouw en nyt dien h»-jtili' de magt en Taculteyt om, des te raede weidende, alle haere in eygendom to.'helmo- *»Qde, zoo vaste als losse goederen, Ie mojjen helazen ol' hrzwneivn dan "wel verknopen, na ,ijn believen en goedvinden, zonder dal do irouw haer daer legen uuur oppos»ertn, zoo I ■'h-I men verhaast staen over het tegenslrydige en vast stellen, dat er in een van heyde die •r^wn een grool ohuys is hegaan.

ittfc«r«r!iïi».dS Art- 22- Zeer zcWzae,n irouwi cen

'j-iiiuüe gonklvn »i* 'dan wedu\ve, omdat het schande gereekend

!,MI|,ii overfjaen tol haer 7 °

oveigaen mans "t z1

,ui?l\ werd; doch gebeurende, moeien alle haerc

rLAEAAT-BOIB DEEL VII.

31

1

482 1761. P. A. VAN DER PARRA.

wonX^artTcyT'ah goederen overgaen op haere kinderen of S? teteTS^^tuM v°orige mans aangenomen zoon en, die ltH^A£ niet zYndc' dan °P de naaste in den bloede,

zulks zy dan niets aanbrengt als haere

kleederen. volgens doBataviasd* sta- Art. 23. De man overlvdende, behoorl

tuten, onder den titul van J

sementien «i «xecutien, arii- alles lot den gemeenen boedel ; en de schul-,

rul 16, werd dit nevensstaende D

ai vry wat opgeheideri.aisoo jen n{et kunnende voldaen werden, is de

den text onder meer anderen

dicteerd, dal chineesen, na weduwe en kinderen daer voor aanspreekt

een arrest van 24 daegen r

Z£lJ^JSEtt: ^ zulx deselve- iaaren ilaar aen to1

^,^n&f^ ^rinogen komende, gehouden zyndeoude

kan. in de ketting geklonken, schulden te Voldoen. tot hy zyn crediteuren heeft ««'"«««'« ™ »v«vv.i.

voldaan.

Doch volgent de instructie van Boedel meesteren, arlieul 9, mogen geen Chi netst' ki nden-n of derselver moeder, schoon by slavinnen geprocureerd, werden verkogt, als den boedel mn loerykende bevonden werd, maar wel alle andere lyfrygeu, volgens artieul 10. en de bj uyttèrste wil vry gegevene ten faveure van de crediteuren als erfgenaemen.

Art. 41. Dy insolventie van een boedel, beeft het vry geeven geen kragt.

Am. 13. De crediteuren voldaen zynde, zal den boedel volgens de wetten op bel stuk van de successie ab inlestato moeten werden verdeelt onder cautie de restituendo.

Overspel. bw misdaad werd, volgens ^rt. 24. De man, met een anders

üe in den beginne geciteerde

dedoo3n,£<tra^ getrouwde vrouw overspel bedryvende.

mede groot geweid gemengd marr de beleedigde, haer op de daed attra-

was ol zoo als den text van O o » r

d«*e wet vertier spreekc nde is. peerende, beyde het hooft afbouwen en deselve voor den regier brengen; maer wanneer het overspel door getuygen den regier bewesen werd, werden deselve eone- lyk door slagen met houten ofbamboesen gecorrigeert, waer na de beleedigde man de overspelende vrouw uyl hel huys zet.

Egt schcyding.

in china vind bet regt tot Art. 25. In voorige lyden kon de man

scheyding niet alleen plaats,

au de man zynde beer en zyn vrouw niet wel verstoolen, te weeten

meesier van de vrouw, maer w .

hy heen ook de vermogens de vorst eiule eerste lieden van t ryK\

tot terkoop in zaeken van

ontrouw, tot weikers verin- dewelke alles ten naatiwsten uyt pluys-

1761. P. A. VAN DER PARRA. 483

ËJ^T^Zr den> in welke Sc™Uen zodaniS e™ ^ XErtSTSï: verhelen of verstooten vrouwe niet weder ffii^ ™mo& le trouwen, dogh de man was c£liaiïKXZh§sMs gepermitteerd; dan, seedert 2000 ^ki^ioLr/ffikK jaaren, werd nog in de wetboeken, nog ^iffi^ï^ bY aengenomen gebruyken gevonden, dat w^V^Stó egt scheyden plaats heeft, ten zy in cas Leï^iS dUïgiroeien; van overspel, waer van men byhaer natie Kh3,ikanT^0^dS zelden of nooyt iets hoord; het overspel minden!1 «uè^m ?" v^J^.^ raakt alleen de man en buyten hem g^? « fk^f'infeiiS bemoeyd zig niemand daar mede. Een

in de hinden van eenander i* i> * h <

persoon vallen, die mT weder overspeelster verliest alles, wat zy ten £ ont^rbreng^n' iah°tk huwelyk heeft gebragt en werd als nakend ^enToe^i/dan kunnen weggejaqgt, zonder dat z'ooyt weder her-

••en onbeechoften wederga ._ j 11?

t«gemtand bieden, die aiieen trouwen mag, maer de man wel. Een ^yeweuenen^ooSden beleed igüe mag zyn vrouw de misdaet !êeW8ioade wlrden^Hem quyt schelden en, hy daar van zwygende,

»le heyligheyd der Christely- . , , ,, . . ,

keogodsdienat, die ik genegen incumbeerd zulks nog regter, nog iemand

ben t'aanvaerden , ?oor le • ■ . . ■

leggen, u Tmgteioos; nog anders; en, wanneer hy, cenigen tyd gez we-

tr3nen, nog gebeden, nog de , ., . - . . ,. ...

«rootst* weerstand, die ik gen hebbende, daar van eglscneyding wilde

bieden kan, syn bekwaem . , ■■ • - i

hem van ijn gedrag ie weer- versoeken, zoude sulks juet accordeert

Itouden. Tekenende pater in ■ •

u compte nyden aan, dat, werden. Een vrouw kan over continueele.

z«K) de man eens een wyl . , » •. .. .

aanneemt, b; er noord dan mishandeling geen separatie verzoeken,

»m overspel van scheyden .. .

kan, en in soo een geval de maer moet stil zyn ; onbekwaemheyt tot

uugt bezit haer te verkoopen ,. . , ,

fo koopen een andere in voortteehng aan de zeyde van de man mag

haere plaats. J 11*1

, Kgtenyn er vrouwen onder de vrouw met beklaegen, maer blyft de man

'lc vermogende, die byforme . . -

van huweiykte voorwaerden des niet te min onderdanig; de vrouw

bedingen volslagen vryheyd . "

«nme bunne oppassers te geen kinderen baerende, neemt de man

mogen onthaalen, tot selfs , . .■,*., . ■

n hunne appartementen; dog byzitten, dog mag ui dezelfde plaals, vide

van dit gedoente hebben de J ° D r

chioeesen joo een groten artieul 20, geen tweede huwelyk aengaen.

«fkeer, dat de kinderen zei- ' D j o

dea ornooyd in ampien van staat kunnen geraeken: vi«lo resolutie van den 9dcn February 1717 en het daer uyt afgcvloeyde placcact onder dien zelfden datum, is verstaan, nllè 'rywiUige separatiên of dissolutien van huivelyken onder de Chineesen, zonder prealabel consent van de Chineese officieren, te interdicceren, en buyten dewelke en het oordeel van den regter, geen scheydingen meer plaets vinden; zynde de notarissen al t effens verboden buyten hel vertoonen van zodanigen consent geen neïens van scheydingen meer te passer- ren', op poene van ban ampt.

Voogdy en voogden. Art. 26. Zulx is in China gereguleerd ;

484 - 1761. P. A. VAN DER PARRA.

de vrouw staat altoos onder voogdy; de vader is voogd over de gantsche faniillie, exerapt de getrouwde dogters, die onder de famillie van haer mans behoor en.

Art. 27. De vader overleeden zynde, komt de outste wettige zoon, vervolgens de tweede en zoo voorts; en by aldien wettige ontbreeken, als dan de zoon van de byzitten, des dat de eerst geboore altoos het voorregt behouwt.

Art. 28. De boedel gescheyden en ver- deelt zynde, is ider broeders huys als een famillie op zig zelve» en zyn eikanderen niet onderdanig, als voor zoo verre de wellevendheyt betreft en dat de famillie van de oudste broeder altoos preferentie heeft. confonn antwoord «733, Art. 29. De kinderen, nog minderja- rig zynde, werd haer erfdeel gesteld iu handen van haer moeder en vaders broeder % of de naaste van het mannelyk oir, die 't bewaaren en administreeren.

Art. 50. De moeder van de famillie heeft, volgens artieul 26, nooyt eenige voogdy, in zoo verre de uytvoering aan- gaat, maar de bestierders zyn egter gehou- den haar raed in te necmen en haar alle eerbied te bewysen, mitsgaders haar na vermogen te onderhouden. By gebrek t«i ïooim de Art. 31. De oudsle in de famillie heeft

Kroot vader, vide antwoord

1753 wel de meeste magt; nogthans, de boedel

gescheiden, vermag ieder man op zyn eygen naam negotieeren, in hel geregl verscheynen, transporten passeeren; doch in zaeken van zeer veel importantie moet hy de raed iniiccmen van de oudste van

artieul 33.

1761. P. A. VAN DER PARRA. ' 485

de famillie. De boedel is aanspreekelyk voor alle schulden en, niet kunnende toe- reyken, moet of de weduwe of de kinde- ren en kinds kinderen, tot vermogen komende, die voldoen; doch de zy maegen, als broeders, zusters, etc, hebben met de schulden van den overleeden niet te doen. Art. 32. Door den gercgte in China werden geen voogden aangesteld; een van de oudste van de famillie neemt altoos de maneance op zig ; en kwaem het te gebeu- ren, dat een Chinees uyt een van de afge- legenstc provinciën in Canton of elders te sterven kwam, zoude een van debueren of daer hy conversatie mede gehouden had, buyten bemoeyenisse van het geregt, den boedel moeten redden, de schulden betaelen en het surplus bezorgen aan des ovcrleedens maagschap. weduwo, buftiamenttot Art. 33. Een vrouw heeft geen voogdy

wcutrice en voogdesso öv«t ° ° J

mimuijarigekioderingesuid en jes docters zoon behoort tot een andere

ijnde, mag egtcr, volgens O

antwoord, artieul 23 «>n 24 famillip

detnoo 1733, nirts v«rkoopen itmiimc-

of fiTolicnferin, schoon miIx iti China nbsolul niet wesrn mag, over een komend mei

ariirul % en 30 van den lext. By antwoord van den Sisten Deeeniber 1720, arlicul 1,

werd er nog cautie voor de administratie bygevocgu

\

Boedelregt en erffenis.

Art. 34. Den boedel is al 't geen de afgestorvene nalaat en bezeeten heeft, als huys, hof, have, schuld en inschuld.

Boedelregt werd verkreegen door erffe- nis en zulx bestaat in al het voor- of nadeel des overledene, uytgezondert misdaden, waer voor aan den lyve strafbaar zyn.

Art. 35. Erffenis werd in China ver- kreegen na de gebruykelykheeden van

486 " 1761. P. A. VAN DER PARRA.

ouds, dewyl hel maeken van een testament voor een beamptschryver by haer in geen gebruyk is.

Uylerste wille en hoe desdve bestaen.

JS^£lZm2% Art. 36. De vader kan, des begeerende, ^UT^SS^C schriftelyk een verdeeling maeken over zyn ïtffitó*^ boedel, het welk stiptelyk agtervolgd werd. Art. 57. Hy ontbied een schryver en aan die geeft hy te kennen, in presentie nogthans van de oudste van de famillie, wat zyn begeerte hier omtrend is; de schryver, dat geschrift gecoucheerd heb- bende, werd dat door man, vrouw, zoons en de verdere oudste van de famillie van het raannelyk oir getekend, waer na de schryver mede als getuyge tekend, ver- volgens aan den requirant en aan de geinteresseerdens daer een afschrift van geeft.

Art. 38. Welk voorenstaande plaets

heeft omtrend zeer gegoede menschen;

de mindere doen dat zelden ; en werd dan

nogthans altoos geobserveerd, dat het niet ,

verre van haere verdeelinge ordre afwykt,

daer de oude van de famillie anders

tegen opgekomen.

be&f r ÜSSESZ Art- 39. Ter verdeeling tredende, werd

^ter^H^/EdT1^ * weduwe in een eguale portie gesteld

«ce^^erby^mïwe met de oudste zoon, de oudste zoons zoon

"S^EoSn^wer?^1! eguael met de volgende egte zoons, vervol-

en dat de doffters en halve « . • i

portie van de zoon werd gens de onegte zoons in een minder

!S11~i5^^ gedeelte- E&le of one&* do*lers kry«en

by werden de onVgte zoonén niet anders als haer kleederen en kleyno- mT minder gSdeéiiafSa de dien, waer mede zy in der tyd uytgetrouwd

egte zoonen, zoo als den text, mmm^wat i

articul 7, mede ?aat steld. Werden.

1761. P. A. VAN DER PARRA. 487

Art. 40. Invoegen, dat wanneer er te verdeelen was 1000 rd" tusichen de moeder, drie egte zoons, de oudste zoons zoon en twee onegte zoons, zoude de verdeeling in deeser voegen moeten vallen :

voor de weduwe rd8 200

de oudste zoon, 't zy egte of ge- adopteerde » 200

de oudste zoons zoon of geadop- teerde » 150

. de oudste zoon zyn twee broeders

ider 150 » 300

en de twee onegte zoons ieder 75 » 150

rd« 1000 Welke verdeeling by de heele natie* ge- noegzaem aangenomen en in meerder of min- dere sommaas altoos pro rato werd gevolgt.

Erflaating en wie men mag en moet tot erfgenaam stellen.

Art. 41. Ten opzigte van ouders en haare kinderen is voorwaerds bereyds ver- handelt. De ad- en descendenten linie maiiquerende, erven de broeders in een eguaale portie; geen broeders zynde, de neeven en zoo voorts van het manlyke, te weeten zoo er geen geadopteerde zoon mogt weesen, dat genoegzaem altoos, by man- quement van zoons, geschied.

Art. 42. Dog de zusters, getrouwd of ongetrouwd, kunnen niet erven van haere broeders, uytgezondert eenige kleenighee- den van kleederen en verziersels, maar moet al het andere overgaen tot de naaste van het mannelyk oir.

488 1761. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 43. Onterffenisse heeft zelden of m geen plaats; maar, wanneer een vader schriftelyk de verdeeling doet, is hem wel gepermitteerd een minder portie te bedeelen aen een zoon, die een meerder toekwam, mits valide reden hebbende, die hyaende famillie moet (e kennen geeven.

Art. 44. Als per exempel verlaeting van godsdienst, etc, om dat zodanigen persoon als dood werd gereekend en om- trend erffenissen in geen consideratie komt.

Legaalen.

% Art. 48. Het vermaeken van legaten is

by de Chineesen niet in practycq, nog by geschrift van verdeeling, nog na de manier van partageeren buyten geschrifte; de goe- deren bly ven aldaar in de famillie, na haer gewoontens.

Verster fs regl en desselvs verdeeling.

vide resolutie f«n don Art. 46. De weduwe heeft, zoo als de •t llfmar^nc^an nrtirui 38 text, articul 58, konit tedicteeren, een zelfde gec,tecr( ' ' portie als de oudste wettige zoon en admi-

nistreert haere portie zonder eenige cautie: dog hertrouwende, moet zy 't weder uylkee- ren volgens het 228,e articul van den text. Art. 47. De zoons, wettige, geadop- teerde en onwettige, erven volgens articuls 5, 6 en 7, onder den litul van maagschap. wettig of onwettig gebooren, bereeds aenge- haald; en by gebreeke van die of eenige derselve, de verdere af komelingen by repre- conform antwoord 1733, sentatie of staken; doch de oudste zoon

articul 18. ■ m , ,

zoon heeft een grooter aandeel.

1761. P. A. VAN DER PARRA. 489

Art. 48. Indien een man, buyten 't hu- welyk ter plaatse zyner eerste domicilium, naderhand op een andere plaats een tweede en derde huwelyk aangegaen Iiadde en by die drie vrouwen kinderen verwekt, zoude, wanneer tot verdeeling kwam, de zoons eguaal genieten, hoofd voor hoofd, indier- voegen als de partage by articul 59 is gemaekt.

Art. 49. Zoons, na 's vaders overleyden gebooren, werden mede gerekend; dedog- ters werden eenelyk onderhouden en uyt getrouwd. Zoons en haar mannelyke afko- melingen onlbreekende, werden er de facto een of meer kinderen geadopteert. En het neren^aande voi- Art. 50. Maar, wanneer door een subiet

gens articul 96 van antwoord,

8,9 b0Ten- sterfgeval zulx niet had kunnen geschieden,

moeten de mans , broeders of de naaste van de famillie zulx doen, op welken geadop- teerde de erffenis desolveerd.

Adoptie.

Art. 51 . Werd onder de Chineesen zeer veel gepradiseert, geschiedende gemeenlyk met communicatie van de famillie, dewelke 't nogthans niet kunnen beletten, en waer na er lusschen den adoptant en de vader of maagden van de geadopteerde een onder- handsche acte werd gemaakt. Art. 152. Heeft vervolgens veele preroga- tieven, invoegen, dat hy met een jongere wettige zoon van de adoptant eguaal erft en altoos de preferentie heeft boven de onwettige zoons; dogh is van zyn lyflelyke ouders en vrienden als verlaelen9 waer van hy niets erft.

490 1761. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 85. Indien den adoptant naderhand een of meerder wettige zoons inogt krygen, werd den geadopteerde altoos als de oudste van haer, zoo wel in de maneage van zaeken als de erffenisse, geconsidereerd.

Art. 54. Den meesten tyd werd uyt deselfde famillie een zoon geadopteert, ook wel uyt een ander geslagt, doch dan moet er de vader of zyne vrienden voor betaald werden.

Art. 55. Zodanige een geadopteerde kan men niet weder vcrstooten, ten zy om capitaale misdaeden, waer door hy alle voorregten verliest.

Art. 56. Dogters werden ook wel ge- adopteert, dog die werden, tot jaeren gekomen zynde, uyt getrouw t, sonderiets verder te genieten.

Art. 57. Oey Tsilauw zegt, dat in China de samenleeving of menschelyke societeyt vergeleeken werd by drie sterke koorden. JStt'ZEiïSg. Het e™1 koor<* is ** Kcywr met alle ^nom^eïV^X de regenten, regters en amptenaaren; en mS&SSS^ a,,es> wat van hun ■"wngt. moet, even ™ Wd^™st°oXade als de strengen van een koord, onverbree- mge«tenen, .is den Woei ke]yk aan den anderen geattacheerd bly ven.

«.oteS^itSS De lweede koort> tusschen een vader van

ffi'ïrZ^ cc» famillie en zyne afstammelingen, moe-

tth^ropï6 natien v8n len steeds onveranderlyk elkander aanklee-

ven en de famillie door huwelyken en

adoptatien tragten grooter te maeken.

De. derde koort, tusschen man en vrouw, die onafgescheyden moeten weesen, de man zyn beroep waerneemende en de vrouw haer huyshouden en huysgesin, zonder zig met iets, dat daar buyten is, te bemoeyen.

1761. P. A. VAN DER PARRA. 491

26 Mei. Wijziging van het bepaalde op 1 Julij 1756 ten aanzien van het Compagnies buiten-hospitaal te Batavia.

De binnen-regent van dit hospitaal betoogde, dat hij niet genoeg had aan de hem van Regeringswege verstrekte dran- ken, enz.

Gemiddeld waren aanwezig 150 zieken, aan welke hij» met ■gerustheyd" arak kon verstrekken, — een drank, waarop zij »vry versot" waren.

Voor gemiddeld 70 »swakke en in 't siek bedde leggende •impotenten" was de hem geleverde Kaapsche wijn onvoldoende.

Het vleesch werd hoe langer hoe duurder en dientengevolge minder het geld, beschikbaar voor het doen van aankoopen ten behoeve van het hospitaal.

De Regering besloot daarom de maandelijksche verstrekkingen aan het hospitaal te vermeerderen met: 50 kannen Caapsche wyn, V4 last Caapsche gort,

van

%

» witte boonen,

'L

» erweten.

7,

• witte ryst,

2

malen inlands zout,

2

vadems brandhout,

20

kannen clappus oly,

1

legger arak,

200

fï vleesch of spek,

50

flollandsche boter,

1

» speceryen, noten musschaten,

etc,

7,

vat bier, bedragende

te samen

inkoops een somma

n f 394 : 14.

26 Mei. Maatregelen in het belang van zieke, Compagnie'* dienaren.

Is goedgevonden en verstaan, in den aanstaande alle de

492 '761. P. A. VAN DER PARRA

sieken, so die met de scheepen uyl Nederland, als van de buyten comptoiren aangebragt werden, ten eersten na baar aankomst na het binneu hospitaal te laten overbrengen, om in 't selve een nagt te verblyven en des anderen daags, nade- middag tegen vier ureu, indiervoegen sulx beraamt is by het besluyt van den len October 1751, na het buyten hospitaal getransporteert te werden, ' met uytzondering van die geene, die, uyt hoofde van grote swakheyd, niet transportabel mogte werden geoordeelt by de practisyns en die aan ulceratien laboreeren en dus maar door externe middelen gecureert moeten werden; mitsgaders, so wel den binnen-regent van het binnen hospitaal, als de practisyns van het selve, serieuselyk te recommandeeren en gelasten om voor al attent te zyn en de. nodige sorg Ie dragen, dat aan dit besluyt exact voldaan werde. Daar en boven is nodig geoordeelt en dieuvolgende verslaan, by renovatie van hel besluyt van den ltn October 1751, te ge- lasten om alle de personen, die uyl het binnen hospitaal als gecureert of hersteld door de practisyns uytgemonslerd werden en die deselve in gemoede oordeelen nog eeni£e rust, tot een volkomen herstel, nodig te hebben, dan wel te swak of nog niet tot volkomen kragten gekomen syn, voor een halve maand na het buyten hospitaal te laten brengen, wyl de gesonde buyten lugt aan de sulke in 't bysonder dienstig is, en niet direct na de schepen of hunne bescheydene posten; mitsgaders ook voortaan l'excuseeren het overgaan der militairen uyt het buyten hospitaal na de post Jaccatra, maar deselve zo lange in dat hospitaal te laten verblyven, tot dat volkomen in staat zyn dienst te doen.

26 Mei. Afschaffing van het militaire honneur aan de Nicutvpoort te Batavia.

»In de penetrante hitte der sou" moesten de militairen daartoe dagelijks gereed slaan >in volle wapens en geweer".

Het » honneur" werd nu »e£iiaal" gesteld met dat aan de overige poorten van Batavia.

1761. P. A. VAN DER PARRA. 493

26 Mei. . Afdanking van de Mar dijkers te Batavia.

Dezen deden slechts »met veel tegensin" dienst, waarom de Regering besloot »uyt de ses compagnien inlandsche burgers, legen de besolding van rd8 5 ter maand en % aan kostgeld, die de Mardykers genieten, 150 man te disponeeren of aan te nemen, niet formeel in dienst der Compe, wyl deselve daartoe niet zeer ^einólineert syn, maar indiervoegen, dat deselve voor gedagte gage telkens gedurende een maand de hen geordonneerde posten komen te bezetten om, telkens na expiratie van een maand, met primo der aanstaande door een gelyk getal van 150 koppen te werden verwisselt, waar voor* de capitains der ge- melde compagnien in dat geval sullen moeten inslaan en sorge dragen, ten ware onder de geene, die de voorige maand in- diervoegen gedient hebben, gevonden mogten werden, die genegen waren langer te continueeren, omtrent welke de verwisseling als dan geen plaats zal behoeven te hebben; terwyl teflens, tot eene betere aanmoediging derselve, verstaan is, om aan yder der dusdanig in dienst genomen werdende inlandsche burgers de voormelde gagie te laten genieten in de grote winkel, sonder eenige korting, als mede sonder dat aan deselve eenige monteering sal werden verstrekt".

2 Junij. Reglement voor de drukkerijen te* Batavia.

Nadien 'er nu en dan eenige differenten ontstaan zyn tus- schen de bazen der casteels- en slads-drukkeryen, over het geene yder privative eri de een met uytsluyting van den anderen heeft mogen drukken, veroorzaakt, omdat daar omtrent geen vaste ordre beraamt, maar zulks successive na dé gewoonte en 't gebruyk van den vorigen lyd is behandelt geworden, waar door egter ligtelyk voet gegeven kan werden, dat by deze of geene gelegentheden de een' of de andere zig iel** toeëygent, dat hem eigentlyk niet competeert, zonder dat zulks, uit gebrek van een ordre of reglement dien aangaande, met een volkomen regt gedecideert kan werden; zo is verstaan,

494 1761. P. A. VAN DER PARRA.

tot voorkoming van alle klagten en disputen in 't vervolg en op dat yder duydelyk weten ftiag, wat hem in dezen compe- teert en waar na zig rigten moet, daar op deze ordre en bepaling te maken.

Art. 1. Die 9t privilegie der stads-drukkery heeft, zal alleen en met uitsluiting van yder een mogen drukken de almanakken, in zodanig formaet, als hy zal begeren, niUs daar van het benodigd getal of vier-en-twintig p8 van de eerste zoort ter secretary van Jiaar' Hoog-Edelens overbrengende, om aan den heer Gouverneur Generaal en de heeren leeden der Hoge regeering, nevens de secretarissen, bezorgt te wor- den; zullende niemant dan gemelde stads-drukker hevocgtzyn dezelve te drukken of ook na te drukken, op poene van ryks- daalders een hondert, te verbeuren ten behoeve van de diacony-armen.

Art. 2. Desgelyks zal het aan de stads-drukkery alleen gepermitteert zyn de zo genaamde daadbriefjes voor particu- lieren, 't .zy Compagnies dienaren of burgeren, te mogen drukken, met uitzondering nogtans der* daadbriefjes van de heeren der hoge regeering, die door den drukker van 't casleel gedrukt zullen mogen worden.

Art. 3. Daar en boven zal aan den drukker van de stads- drukkery alleen competeeren het drukken van alle zoort van communicatiê-brieven, gediglen, biljetten, kerk-brie f jes en dierge- lyke voor de particulieren, 't zy Comp* dienaren, burgeren of andere inwoonderen, in zoo verre geene relatie tot Compagnies dienst hebben.

Art. 4. Het drukken der catalogussen zal daar en tegen vry staan, zo wel aan den drukker van 't casteel, als van de stad, na dat yder zig aan den eenen of anderen genegen is te addresseeren of dien penning te gunnen.

Art. 5. Daar en tegen zal het jaarlyks naamboekje van Compagnies dienaren, enz., alleen tloor den drukker van 't casteel moeten gedrukt en daar van een getal van vier-en-twin- tig exemplaren, die benodigt zyn, ter secretary van haar' Hoog-Edelens bezorgt worden; zullende aan gemelden drukker

1761. P. A. VAN DER PARRA. 498

daar en boven vry staan om daar van zo veel nog boven gemeld getal te drukken, als hy oordeelt te kunnen debiteeren, en welker verkoop en verzending alleen aan denzelven verleent word tot een middel van beslaan.

ArL 6. Verder zal alleen de drukker van 't casteel mogen drukken alle placcaten, biljetten, ordotmantien, lysten der retour- schepen, enz., den dienst der Edele Compagnie of deze slad en colonie betreffende, en daar van, in zo verre daar toe qualiöcatie van den heer Gouverneur Generaal zal hebben erlangt, na afgave van het benodigd gelal ter generalen seere- Ury, dezelve publyk vo#r zyne rekening en behoeve verkoopen, om daar van al mede een middel van bestaan te vinden; zullende het papier daar toe aan denzelven afgegeven werden, om, hel geen door hem ten verkoop werd g'eraployeert, met een capitaal advance betaalt te werden.

Art. 7. Dog, op dat yder hy den stads-drukker behoorlyk gerieft en tot genoegen gedient werde, zo zal de drukker van de stads-druk kery verpligt zyn en zorg moeten dragen, dat hy altoos van goede letters in zoort en al het geene tot de il ruk kery behoort, behoorlyk voorzien zy.

Art. 8. Laalstelyk zullen de drukkers, yder in t geen hem competeert, zig moeten schikken, zo omtrent de letters, de uytgestrektheyt in 't drukken, het getal der regulen op een blad, als andersins, na de verkiezing en begeerte der geene, die geneegen zyn iets hy haar te laten drukken, en mede in 't afeysschen van 't drukloon alle civiliteyt en redelykheyt gebruyken, opdat het geen tot een privilegie aan dezelve gege- ven is, niet strekke tot praejudicie en tot eene belasting van het gemeen. Blyvende alle opkomende disputen ter decisie gedefereert aan den censor der drukkery.

2 Junij. Visitatie van burger vaartuigen.

Is goedgevonden en verstaan, niet alleen alle van hier vei- trekkende burger vaartuygen voor haar vertrek door twee boom wagters, op de ordre der sabandhaars, te laten visitee-

496 1761. P. A. VAN DER PARRA.

ren en nagaan, wat manschap daar op bescheyden is en* of zig daar op eenig volk, in dienst zynde van de Cornp* of de alhier aanwesende vreemdelingen, bevind, met qualificatie om deselve in zoo een geval daar van te ligten, waar toe de water fiscaal, indien de sabandhaars daarom verzoek komen te doen, gezegde boomwagters met twee caffers zal moeten adsisleeren, maar ook de passen dier vaartuygen zoo lange te doen inhouden, tot dat de visitatie, invoegen voorschreeven, behoorlyk geschied zal zyn, om na dezelve eerst afgegeven te werden; mitsgaders boven des- te statueeren, (fat de rheders van al zulke scheepjes of mindere vaartuygen, niet alleen zul- len moeten instaan voor zodanige ongepermitteerde gedoentens, maar ook, 'sComp* dienaren daar op ontmoet werdende, geregtiglyk daar over zullen g'actioneert en voor yder man der vreemde door haar verbeurt werden een hondert ducatons ten behoeve der armen alhier.

•

12 Juiiij. Ampliatie van het reglement op de rantsoenen van Moorcn, enz.9 vastgesteld den 2rf" October 1756.

Op de propositie van den heer Gouverneur Generaal is verstaan aan de inlandsche militairen ter zee, even als aan de Moorsche maltrooseu, voortaan te laten verstrekken 5 kannen arak 'smaands voor yder man, wyl geoordeelt word, dat deselve so wel die verkwikking benodigeu als de gemelde mattroosen.

1G Jimïj. Magtiging op de Rank-courant en Bank van leening goud, zilver en juweelen te beleenen legen 34 tot Va /*''• 'smaands.

Hel kapitaal van de Bank was aangegroeid tot 2,171 ,005 : 42: 8 rijksdaalders, waardoor zij maandelijks 28l> : 12 : — rijks- daalders achteruit ging.

\iè. P. A. VAN DEFt PARfl*. 49^

£ Junij. Verlenging met drie maanden van den termijn, vastgesteld op y~ 1761 voor het overschrijven van vaste goederen.

Nademaal ons door Schepenen dezer stad by.een addres opgegeven zyn diverse impedimenten en hindernissen, waar door voor deeze keer niet zoude konnen voldaan werden aan de ordre, by deze regeering gestatueerd op den 2en Maart dezes jaars en vervolgens yder een by publicatie en affixie van een biljet van den 7en April daar aan volgende bekent gemaakt, dicterende, dat alle de geene, die, of bereeds in de possessie van eenige vaste goederen zyn, dewelke nog niet op hare namen bekent staan of waar van deselve vervolgens in 't bezit mogten geraken, het zy fidei-commissaire, dan wel andere, gehouden zullen zyn dezelve in forma te doen overschryven binnen den tyd van drie maanden, op de boete Yan twee hondert rds, te verbeuren door den geenen, die in dezen nalatig mogt zyn geweest; met een bygevoegt verzoek van het gemelde geregte, dat het deze regeering behagen mogt de gepraefigeerde tyd van drie maanden tot het doen yan voormelde overschryving, die met den 7en July aanstaande staat te expireren, voor nog drie volgende maanden te pro- longeeren; zoo is 't, dat — in Raade van India op den 16e0 dezer maand Juny, uyt overweging van de gefundeertheyl der gegevene redenen van bezwaar, goedgevonden en verstaan zynde aan dit billyk verzoek van Schepenen te defereeren en dienvolgende voor deze keer de bepaalde tyd van drie maanden, binnen welke yder gehouden is overschryving in forma te doen van alle zodanige vaste goederen, waar van of reeds in de possessie is of in deezen tyd in het bezit mogte geraken en waar van de eygendom nog niet op de naam van den reglen bezitter is overgeschreven, te prolongeren voor nog gelyke drie maanden of tot den 7cn der maand Oclober aanstaande — «een ieder, die zulks mogt aangaan, niet alleen by dezen hier van word geadverteert om zig daar na te reguleren, maar ook, dat na expiratie van den 7en dag der

PUIAAT-BOEI DEEL TH. 32

498 1761. P. A. VAN DER PARRA.

gedagte maand October in 'l vervolg de bepaalde lyd van drie maanden tot het doen van behoorlyke overschryving van vaste goederen, onder de gestelde poenaliteyt by het voor- schreve biljet van den 7eo April jongstleden, in volle vigeur en wezen blyfl.

-£- Junij. Verbod tegen het rijden met rijtuigen door de kerhr en hospitaal-straten te Batavia gedurende den kerk-tijd.

. Nadien ons te meermalen te voren is gekomen, dat, onder en gedurende het verrigten van den godsdienst in de Hol- landsche- en hospitaals-kerken, langs de straaten, daar aan gelegen, met een menigte van rytuygen, voornamentlyk met de huurwagens, op eene onbesuysde en niet min onbetamelyke wyze gereden word en de verhindering, mitsgaders ontstig- ting, die daar door, zoo aan de godsdienst zelfs, als de gemeente toegebragt en gegeven word; zo is 't, dat tot tegengang van zulke onordentelykheden en op dat de Heylige dienst van Godt in gedagte kerken met alle eerbied en betamelykheyt, mitsgaders zonder eenige verhindering en ontstigting belragt en verrigt werde, in Rade van India op den 16en dezer maand ten uyttersten noodzakelyk is geoordeelt, zoveelmoge- lyk, gepaste ordres te stellen en dienvolgende verstaan een eygelyk, wie het ook mogte zyn, by affixie dezes te interdi- ceeren on te verbieden om gedurende den kerk-tyd of onder het verrigten der godsdienst in de Hollandsche kerk door de zogenaamde twee kerk-straatjes en in de hospitaals-kerk door het hospitaals-slraatje met eenig rytuyg te ryden, op de boete van vyf-en-twintig ryksdaalders voor ydcr keer, dat een wagen binnen die tyd bevonden en geattrapeerl werd door de gemelde straatjes gereden te hebben, te verbeuren ten behoeve van den armen; wordende, zo wel yder een, die wagen of rytuyg houd en die het verder mogt aangaan, gelast haare koetsiers de stipte observantie dezes aan te beveelen, wyl deeygenaars der rytuygen, by overtreeding in deezen, voor hunne koetsiers

176!. P, A. VAN DER PARRA. 499

en doiuesiicquen zullen moeten instaan en caveeren, als de respective officieren van justitie en in 't byzonder den Advo- caat-fiscaal van India en den Balliuw dezer stad geordonneert nauwkeurig te vigileeren en zorg te dragen, dat aan de intentie in dezen na behooren voldaan worde.

23 Junij. Voorschrift nopens de uillevering van kisten met specerijen door scheeps-overheden.

Te meermalen voorgekomen zynde klagten der scheeps-over- heden, dat zy, by aanbreng en uytlevering van kisten met speceryen op de buyten-comptoiren, omtrent bet bruto gewigt derzelve niet wel zouden werden behandeld, nademaal het nu en dan kwam, te gebeuren, dat zy. by een minder gewigt der kisten met speceryen dan dezelve by den affscheep hadden ingehouden, voor dat minwigt belast wierden, terwyl zulks dikwils ontstond, om dat de tarra der kisten door 't indroogen of inkrimpen derzelve minder was geworden als ten tyde der affscheep, terwyl in der daad het gewigt der speceryen zelfs niet verminderd was; zo is goedgevonden en verstaan, met standhouding der gestelde ordre by resolutie van den 22" May 1760 om alle excessive minderheden, die op de speceryen, het zy by uytlevering derzelve door de scheeps overheden of by uytweeging door de pakhuismeesters, mogten werden ontdekt, op plaatzen, alwaar dezelve worden aangebragt en verkogt, te stellen op derzelver rekening, tot nadere dispositie dezer regeering, zonder daar voor den eed te admitteeren, maar de noodige bescheiden dientweegen herwaards te zenden, tot weg- neeroing van alle cavillatien en disputen, zoo aan de kant der scheeps overheden, als van de pakhuismeesters, over de tarra der kisten, waar in de speceryen werden overgevoerd, na de respective buiten comptoiren om de West van Indien by extract te gelasten om, by aanbreng van speceryen, dezelve, zoo wel bruto met de kisten, als netto buyten de kisten, te weegen en de speceryen, dus gewogen zynde, weder in de kisten te pakken en verzeguld ter bewaaring aan de pakhuis

8ÖÖ 1761. P. A. VAN DER PARRA

meesiers over te geeven om door dezelve in dier voegen verantwoord te worden, midsgaders over de minderheden, die in 't eerste geval ontdekt mogten werden, te disponeeren na het hier voorwaards genoteerde en óver die, dewelke naderhand, by de weder opening der kisten ten verkoop en dus by af- levering, daarop mogten te vooren komen, een zoodanig besluit te nemen, als de redelykheid zal komen (e vereisschen, alles onder de nadere approbatie dezer regeering, ingevolge het reeds bepaalde in deezen.

26 Julij. Bepaling, dal te Batavia slechts één stads-ge- neesheer zoude aanwezig zijn.

Zie bij 30 Julij 1745 en 25 Oclober 1746/ De overblijvende geneesheer kreeg 800 rijksdaalders 's jaars uit de stads-gelden en 100 rijksdaalders 's jaars uit de kamer- gelden van Boedelmeesteren.

Zijn tractement bedroeg dientengevolge 250 rijksdaalders 's jaars meer dan vroeger.

26 Junij. Bepaling, dat alle particuliere vaartuigen, welke van Sumatras Westkust te Batavia aankwamen, »met lading en al, zonder eenige conniventié" zouden worden verbeurd verklaard.

De Compagnie was, volgens de Regering, door »diergelyke •onderkruypers van haren handel en welvaart al genoeg be- nadeelt".

30 Junij. Intrekking van het hosjnlaal te Tji-panas.

Door zyn Edelheyd aan de vergadering gecommuniceert zynde. dat reeds voor lange zyne gedagten liadde laten gaan, zowel over de nuttigheyd en nootzakelykheyd van het warme bad of het zo genaamde Tsie Pannas en het daar g'extrueerde

1761. P. A. VAN DER PARRA. 801

ziekenhuys in den jarc 1744, als de ongelden, die de Comp* daar van 'sjaars kwam te supporteeren, mitsgaders of de nuttigheyd daar van een zo aanmerkelyke lastpost voor de Comp' zoude konnen opwegen;

dat zyn Edelheyd ten dien eynde hadde laten formeeren een samentrekking van het geene zedert desselfs aanleg of van 1744/45 tot Maart 1761 daar aan bekostigt was, en dat daar uyt kwam te blyken, dat de ongelden gedurende die tyds verloop, na aftrek van f 59965: — :13, de Cornp6 goedgedaan voor de gagie der dienaren, die in het zelve ter genesing gelogeert hadden, nog bedroegen een aanzienelyke somma van/* 142073:16:11, ongerekent daar en boven de gagien, kostgelden en emolumenten, die de bediendens van het zelve 'sjaars kwamen te genieten;

dat, ofschoon deselve in den jare 1756, op zyn Edelheyds voorstellen tot menagie in de huyshouding te deser hoofdplaats, by besluyt van den len July van gemeld jaar wel eenigzints gereduceert en op een vaste somme bepaalt waren geworden, daar aan egter niet volkomen voldaan was, door dien het consteerd, dat dezelve zedert al weder min en meer geklommen waren tot een montant van f 10000 in 'X jaar;

dat zyn Edelheyd daar en boven by een hadde laten trekken de successive omtrent dit warme bad genomene resolutien, om te overweegen, zo wel de redenen, daar by wegens desselfs nuttigheyd en noodzakelykheyd gesuppediteert, als of aan de daar by voorgeschrevene maatregulen en ordres voldaan was, mitsgaders of de uytkomst in alles aan het daar mede bedoelde oogmerk beandwoord hadde; dog, ofschoon zyn Edelheyd, wel verre van zig van het eene en andere overtuygt te hebben gevonden, om redenen, mede reeds aangehaald by zyne voor- melde voorstellen van den jare 1756, egter, om in deesen seker en in allen opsigte gefundeert te werk te gaan, den binnen-regent van het zelve, Jan de Put, gelast hadde om by een schriftelyk berigt op te geven, zo wel het nut en d'deugd van dit warme bad, als de ongemakken, waar mede het zelve verzeld ging;

Dat gemelde de Put daar aan voldaan hadde, volgens een

802 1761 P. A. VAN DER PARRA.

zedert aan zyn Edelheyd overgegeven en thans ter lecture geproduceert schriftuur, zynde van de volgende inhoud.

Aan zyn Hoog Edelheyd, den Hoog Edelen Groot Agtbaren Heer, Petrus Alrertus van der Parra, Gouverneur Generaal van Nederlands India.

Hoog Edelen Groot Agtbaren Heer e!

In gevolge Uw Hoog Edelheyds hoog g'eerde beveelen hadde de eere met de uytterste eerbied Uw Hoog Edel- heyd te berigten, dat het warme bad, gelegen op een vlakte omtrent de voet van de blaauwe berg, desselfs mineraal water in zig hebbende een middelmatig zout, swavel en een weynig staal, welke bevonden heb van een openende kragt in alle geobstrueerde üghamen, wel inzon- derheyd met verharde milt of lever, waar door den mensch niet zelden in langdurende zieklens, by verval van kragten, in een watersugt stort.

Dit mineraal water, met zoete melk des morgens gedron- ken, doet sterk urineeren en maakt middelmatige afgang; g'adsisteert met goede middelen en spyzen, zyn veele men- schen op die wyse door Godes milde zeegen, van boven- gemelde qualen in korten tyd hersteld, die anders de dagen haars levens al ziekelende zoude hebben ten eynde gebragt.

Ook menschen met verstyfde en verlamde ledematen zyn mede geen gering getal door het gebruyk van 't bad en goede middelen tot haar volkomen gesontheyd gekomen, als kunnende Uw Hoog Edelheyd zulx met dadelyke bewy- sen, des behagende, aanthonen.

Maar daar en tegen is het ongemak by uytnementheyd groot, welk die arme lyderen moeten uytstaan om aldaar te komen, door het slegt onderhouden van den weg, alwaar zy lieden by ontmoeting van regen, dat zelden mislukt, zomtyds agt daagen op een kar huyshouden, en wel princi- paal over het gebergte van Siseroa tot aan liet bad, welke slegle gelegen theyd veroorsaakt wierd door het wegspoelen

1761. P. A. VAN DER PARRA. 803

van het aardryk, dat sommige plaatsen geen voet breed, maar de wanden een roe hoog zyn, alwaar die gene, welke op buffels kunnen ryden, door steenen en oude hoornen en doornslruyken de beenen gekneusl en het lighaam op veele plaatsen 'gequest werden, haar lieden dus in een gemeene toestant doen aankomen; welk ongemak van de weegen ook veroorsaakt, dat geen victualie, dan met grote moeyte en kosten, daar ter plaatze en wel inzonderheyt ryst, gebragt kunne werden; zo is, reeds van voor des onder- teekenaars tyd, het gebruyk, dat den regent van Tjanjoer tot onderhoud voor betaling moet leveren zo veel slagt- en pluymvee, als mede ryst, als benodigl was, 't welk altoos zeer gebrekkelyk in zyn werk gegaan heeft; hebbende den onderleekenaar lot verscheyde malen 2, 3, 4 totvyf dagen, sonder een korrel ryst in huys te hebben, zig op de beste wyse, die te bedenken was, moeten behelpen, schoon den regent in tyds en door verscheyde menschen daar om heb laten verzoeken; ook differente malen ben klagtig gevallen, dat voor een korten tyd dan wel een weynig beier was.

Sie daar, Hoog Edele Groot Agtbare heere, de deugd van het bad en de ongemakken, die het selve met sig sleept, zo kort en duydelyk immers mogelyk Uw Hoog Edelheyd onder het oog gebragt ; hopende met deese van Uw Hoog Edelheyds welbehagen zy den onderteekenaar, die reeds 29 jaren in den dienst van de Edele Cornp0 omgesworven en in dit gebergte een swaar ongemak gekre- gen heeft, dat hem de fatige swaarder doet vallen, door Uw Hoog Edelheyds goede gunste, behoudens qualiteyd, gagie en emolumenten, te ontslaan en verders met Uw Hoog Edelheyds gunste te bekronen, nemende met de uytterste eerbied en hoog agling de vryheyd zig te onderschryven (Onder slond :) Hoog Edele Groot Agtbare Heere (Lager :) Uw Hoog Edelheyds allergehoorsaamsfe en onderdanige dienaar, (Gei.) J. DE PUT.

504 1761. P. A. VAN DER PARRA.

dat, alhoewel daar uyt aan de eene kant consteerde, dat bet minerale water van het bad deugdsaam was voor geob- strueerde lighamen of menschen aan een verharde milt en lever laboreerende, als mede welker ledematen verslyfd en verlamd zyn, daar by nogthans aan de andere kant ten klaarsten aan- getoont wierd de uylnemende ongemakken, die diergelyke menschen, by hun overbreng na derwaards, moesten ondergaan door de slegte weegen, gedurige reegens en verder ten uyüer- sten poenibel en ongemakkelyk transport, indiervoegen, dat de arme lyderen door steenen en oude boomen en doornstruyken aan de beenen en het lighaam doorgaans zodanig werden gekneust en gekwest, dat deselve ordinair in een slegte toestand ter plaatse van het warme bad aankomen, ongerekent nog de grote moeyte en onkosten, die de aanbreng der benodigde victualie onderworpen is, in zoo verre, dat te meermalen de benodigtheyd qualyk, ja, genoegsaam nooyt in de gestelde quantiteyt hadde kunnen werden in voorraad gebragt, zonder dat de daar omtrent beraamde ordres en maatregulen van eenig eflect zyn geweest;

dat zyn Edelheyd buyten dien moest aanmerken, dat zekerlyk de goede constitutie, der lugt en de goede spys vry meer tot de genesing der patiënten toebragt dan het gebruyk van het warme bad, gelyk gemelde de Put, by zyn berigt, ook tot desselfs effect goede middelen en spysen requireert, dog dat het nul en voordeel der plaats in geenen deele konde opweegen of eenigsints in vergelyk gesteld worden, zo met het voormeld diOicil en genoegsaam desperaat transport der impotente en met het beswaar, dat daar door aan den inlander toegebragt wierd, zonder dat daar tegen door eenige reglementen voor- zien kan worden, wegens het misbruyk of verkeerde applicatie, die daar van in 't algemeen ten opzigte van den verre van de band zynde inlander en desselfs difficulteyt om billyke klagten ter bekwamer tyd en daar het behoord voor den dag te brengen gemaakt en gedaan wierd; mitsgaders met het zeer gering getal der gene, die aldaar genesen waren, waar van men zig als dan nog niet volkomen konde overtuygen, of

1761. P. A. VAN DER PARRA. 505

niet even en inzelvervoegen in bet buyten hospitaal of een arder plaats, daar een versse lugt en goede spysen te bekomen waren, zouden zyn hersteld geraakt, als voorna- mentlyk met de last, die de Comp6 daar van jaarlyks kwam te dragen;

dat dit laatste in de presente tyd, terwyl de Comp* alom zo gedrukt wierd door allerhande slagen en fataliteylen en haar staat zo zeer veragterde, gelyk zyn Edelbeyd aan de heeren leeden tot leedwesen moest te kennen geven, ongerekent de mindere inkomsten van wel 70 thonnen, die men rekenen moest voor twee jaren van Ceylon tot het generaal bestaan der maatschappye ten minsten te zullen moeten missen, schoon de zaken daar ten eylande al geredresseert en tot ruste gebragt mogten werden, en dat het dus meer en meer tyd was om aan alle kanten de mcnagie te betragten en alle onnodige lastposten af te schaffen, by zyn Edelbeyd so zwaar woog, dat zig verpligt vond aan de heeren leeden de intrek- king van het gemelde ziekenhuys voor te stellen ; en over dit voorstel vervolgens gedelibereert en by de heeren leeden mede geoordeelt zynde, dat het geringe nut van dit ziekenhuys niet in comparatie kwam met de last, die de Comp* daar van moest dragen; met het beswaar van den inlander, waar by men zig thans, in een tyd, dat de vreemde natiën zig voor- namentlyk er op toe leggen om overal in te dringen, bemind moest tragten te maken; met het weynige effect, dat er van bespeurd was geworden en met de ongemakken, waar mede het steeds gepaart ging ; zo is met eenparigheyd van stemmen goedgevonden en verstaan het meermelde warme bad en zie- kenhuys te Tsiepannas Comp* wegen in te trekken en den hinnen-regent, Jan de Put, daar van, behoudens qualiteyt en gagie uyt hoofde zyner veeljarige diensten, (e ontslaan, met ordre om ten eersten de nodige prepara tien te laten maken ten eynde met "ultimo der aanstaande maand July van daar op te breeken en de huysingen en opstallen als dan over te geven aan de zorg en het toesigt van den regent van Tjanjoer.

80li 1761. P. A. VAN DER PARRA

30 Junij. Intrekking van het bepaalde op 6 Junij 1755 ten aanzien van het land Tji-mangis.

Diakenen rapporteerden, dat » dit stuk land zeer onvrugtbaar was, indiervoegen, dat het selve, na drie en viermalige her- ploeging en beplanting met pady van een der beste perceeleo, genoegsaam geen vrugt hadde voortgebragt, terwyl mede van het laatste project om door de g'alimenteerdens aldaar cappas of cattoen te sayen, het zelve tot garen te spinnen en daar van vervolgens kleedjes en doekjes te weven, na genomene preuvre, van geen effect geweest en daar van verder niets goeds te wagten was, als mede dat het selve ten eencmaal ontbloot was van eenig geboomte, hout of bamboese bos- sen, waar door al het nodige tot timmering, reparatie van woningen, opstallen, etc. tot merkelyk nadeel der diacony moest ingekogt worden; terwyl de inkomsten van dit land, zo lange het onder de diacony hadde gestaan, alleen bestaan hadden in 268 bossen pady, die verkogt waren voor 2K rds, en de lasten in het gepasseerde jaar alleen bedragen hadden een somma van rds 1196:35; zo is, nademaal dit land tot een sware lastpost voor de diacony strekt, zonder dat er hope is, dat het zelve in der tyd door de inkomsten of producten gesoulageert of goed gemaakt zullen werden, en de gealimen- teerdens, die thans van ryst, zout, peper, woningen, materialen en boven dien nog van alimentatie penningen voorzien moeten werden, by aldien onder de buyten armen gesteld zyn, met een derde der voormelde kosten, volgens het voormelde berigt, onderhouden zouden konnen werden, goedgevonden en verstaan, de aldaar als nu g'alimenteert werdeude armen herwaards te laten opkomen om voortaan te deeser hoofdplaats onder de buyten armen aldaar onderhouden te werden ; mitsgaders de aldaar zynde goederen, by een nevens liet berigt g'exhibeerdc inventaris gespecificeert door diaconen, ten faveure der diacony en het land zelfs door Heemraden der Bataviasche ommelanden ten behoeve van de Compc te laten verkopen, mitsgaders ten laaslgeraelde eynde aan het gemelde collegié van Heemraden

1761. P. A VAN DER PARRA. 807

over te geven de caart en copia meetbrief, daar tan door diaconen voormeld al mede overgelegt".

30 Junij. Wijziging van het bepaalde op 1 Ociober 1754 ten aanzien van de levering van indigo aan de Regering door de Regenten van Pamanoekan, Pegaden en Tji-asem.

In plaats van 2 zouden zij voortaan slechts 1 pikol indigo jaarlijks behoeven te leveren, omdat »de negoryen door de eeotge jaren in de bovenlanden gegrasseerl hebbende sterfte voor een groot gedeelte ontvolkt zyn geraakt, als om beeter in staat te zyn de coffy en peper culture met yver en vlyt voort te zetten".

7 Julij. Bekendmaking, dat de Regering voornemens toa* thee en edele geiteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

Dewyl het haar Edele Hoog Agtbare, de beeren Meesters, behaagt heeft by hare geëerde jongste missive van den 15ed Ociober des voorleden jaars omtrent de verzending van thee met Compagnies scheepen eenige verhoging in de bevorens bepaalde vragt te maken, zo word een yder nader genotificeerd, dat de verzenders, in stede van 40 procento, die bevorens zyn betaald geworden van de thee, die door de particulieren met Compagnies schepen op Yragt na Nederland gezonden is, in 't vervolg zullen moeten betalen de recognitie van vyflig procento, met dien verstande, dat van de thee, die by verkoop in Nederland minder als twintig stuyvers per pond zal rendeeren, egter lien stuyvers aan de Compagnie zullen moeten werden voldaan ; zullende dus de gemelde verzenders, even als in vorige jaaren, cautie moeten stellen, dan wel de Compagnie op eene andere wyze secureeren, dat dezelve, al waar het schoon, dat de ver- zonden werdende thee Yoor een lager prys wierde verkogt, egter tien stuyvers per pond voor vragt zal genieten; zodat,

608 1761. P. A. VAN DER PARRA.

by aldien de thee voor nog lager prys dan tien stuyvers wierd verkogt, het daar aan ontbrekende aan de Compagnie zal moeten werden voldaan.

7 Julij. Intrekking van het bepaalde op 23 Februari] 1759 nopens de toekenning aan Schepenen van Vi der inkomsten uit de belasting op rijtuigen, paarden, enz.

Het fonds van Heemraden was met 11,382: 42 rijksdaalders achteruit gegaan en dreigde geheel te zullen worden uitgeput.

7 Julij. Bepaling, dat de Sjahbandar's moesten verleenen de transport-brieven van particuliere vaartuigen.

Gereflecteerd zynde, hoe tot heeden, by verkoop van parti- culiere scheepjes en mindere vaartuygen, waar van de twintigste penning voor 's heeren geregligheyd betaald word, de certificaten of acles van transport verleent en geteekend zyn geworden door een der boomwagters en hoe weynig eygenschap het heeft, dat het selve door sulke geringe bediendens, die onder de sabandhaars staan, komt te geschieden, bysonder wanneer zulke bewysen, in cas van voorkomende verschillen en disputen, voor den regter geproduceert moeten werden; so is verstaan, in 't vervolg van al sulke particuliere scheepjes en mindere vaar- tuygen de behoorlyke certificaten of actes van overdragt aan den koper en betaalde 's heeren geregligheyd door de saban- dhaars te laten verleenen en geven en niet door de boomwagters, volgens een daar van door syn Edelheyd overgebragt en thans geapprobeert concept.

14 Julij. Verlenging:

1° van 3 tot 4 maanden van den termijn voor het

betalen van vendu-penningen; 2° van 4 tot 6 maanden van den termijn voor parate

executie.

Zie bij 31 Januari) 1747 en 9 Mei 1755.

1761. P. A. VAN DER PARRA. KOÖ

Deze verlenging gold, zoowel voor vendumeesters, als voor commissarissen van de bank van leening, den curator ad lites en de secretarissen der collegiën van justitie, wees- en boedel-meesteren.

•De schaarse en geldelose iyd", alsmede »de groote en •menigvuldige venditien", waren de ocfrzaken dezer verlenging.

Ten gevolge van de eerste konden de koopers niet spoedig genoeg het gekochte van de hand zetten; en ten gevolge van de tweede oorzaak was men »niet in staat de rekeningen »en andere extracten" bij tijds »te laten uytschryven".

17 Julij. Magtiging *na jaarlyks gebruyk" op het CoU legie van Schepenen tot het heffen eener belasting ad V4 maand huishuur *tol support der stads lasten".

17 Julij. Verhooging van den prijs, welken de Regering op Java voor indigo, eerste soort, betaalde, tot 32 stuivers het pond.

24 Julij. Magtiging op de personen, die door den Gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander werden uitgezonden tegen vagabonderende slaven en andere *swervers'\ op de bedienden van den Landdrost, op de Commandanten van Tandjoeng-poera, Tange- rang, de Kwal en Meester-Cornelis, alsmede op de inlandscfie Regenten, vagabonden, die zich na sommatie niet overgaven, maar zich verzetten, te dooden.

Het wegloopen en za men rotten van slaven in de omstreken van Batavia werd, evenals hun moedwil, hoe langer hoe erger. Bij troepen gingen zij op roof uit, tot groot nadeel voor de opgezetenen, en verstoutten zich de dienaren der justitie te weerstaan, die wegens gemis van «duydelyke ■ordres" dikwerf niet tot uiterste maatregelen durfden over te gaan.

fetÜ 1761. P. A. VAN DER PARRA.

24 Julij. Vernieuwing van den last op het •effen stellen" der positive orders door de buiten-kantoreri, uitgevaar- digd den 17*- September 1756.

Aan dien last hadden de meeste buiten-kantoren zeer onvol- doende, Bandjermasin in het geheel niet voldaan.

De verzamelingen der zoogenaamde positive orders moesten dienen om die orders zonder veel tijdverlies, wanneer noodig, te kunnen naslaan.

Na 1760 zouden die verzamelingen, evenals zeker recueil van plakaten, te Batavia worden bijgehouden door de twee arebivarii en den bibliothecaris ter generale secretarie.

28 Julij. Verkleining van de dragonder-lijfwacht van den Gouverneur- Generaal

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dat, terwyl het thans meer dan ooyt tyd was alle poincten, die tot bevordering der menagie konnen dienen, te retrancbeeren, syn Edelheyd dus meede syn gedagten hadde laten gaan over de grote kosten, die de Comp0 van het corps cavallery te deeser hoofdplaats, volgens het project, geinsereeri in de memorie van menagie van den 9611 May 17BS, in 't jaar hadde te dragen, also het selve, volgens een daar van gemaakte samentrekking, te staan kwam op f 82406, so aan gagie en kostgelden, als huyshuur, emolumenten en rygelden; dat zyn Edelheyd, uyt hoofde de nuttigheyd om het selve so kostbaar en groot te houden in geenen deele konde opweegen de sware ongelden, die, gelyk gemeld, daar aan ten koste ge- legt moesten werden, nadien het selve voor 't grootste gedeelte van dienst was in cas van oproer en revolte, tot het doen van een expeditie in de bovenlanden, dan wel om te reeog- nosceeren, dus geoordeelt hadde, dat de noodsakelykbeyd het vereyschte om het selve op een min kostbare en voor de Gompe meer dragelyke voet te reduceeren, so door het niet suppleeren der vacant geraakte plaats van major, als het

I7él. P. A, VAN DER PARRA. Hl i

reduceeren van dat corps op een minder getal combattanten en ten dien eynde een nieuw plan geformeerd hadde, ingevolge hel welke dit corps van 152 koppen, volgens het plan van den jare 1755, gereduceert zynde op een aantal van 99 koppen, de Compe, invoegen bovengemeld, in 't jaar soude komen te kosten een montant van f 50545:16 en op dien voet minder bedragen een somma van f 31860: 8 J/B, produceerende aan de heereo leeden het gemelde plan ter resumptie; so is, na deli- beratie en overweging van het nuttige en voordeelige, dat in deese reductie legt opgesloten, goedgevonden en verstaan, met alteratie van het voormelde project, in den jare 1755 gein- sereerl in de resolutie deser regeering van den 5eD Juoy van gemeld jaar, het corps dragongers lyfwagt voor 't vervolg ie reduceeren op een getal van 99 koppen, primo plan, en dus te laten bestaan uyt: 1 ritmeester,

1 capilain lieulenant,

2 sous-lieutenants, 4 cornets,

1 wagtmeesler tot adjudant, 4 wagtmeesters,

4 corporaals,

2 trompetters, en 80 ruyters.

28 Julij. Indienstneming van inlandsche *calfaters".

Gelesen synde een berigt van den commandeur en opper- equipagiemeester, Hendrik Booms, ter aantoning van de extra-ordinaire swakke toesta nt der scheeps timmerlieden op de equipagiewerff alhier, dewelke reeds so verre gekomen was, dat men voor het tegenwoordige nog maar 22 stux deser arubagtsgezellen in den treinen 59 op de werff aan handen heeft en waar van nauwelyks de helft de naam van timmerlieden meriteeren, onder een bygevoegt voorstel, dat, nadien tot het in gereedheyd brengen der te vertreckene schepen, eenige

812 1761. P. A. VAN DER PARRA.

inlandsche calfalen ten hoogsten benodigt syn, het deese re- geering behagen mogt hem te qualificeeren tot het hunren van 30 stuks inlandsche calfalers, om daar door, so veel mogelyk, in slaat te zyn de gerequireert werdende reparatien aan de scheepen te konnen verrigten, wyl anders buyten staat was zulx te konnen laten volbrengen met die spoed, als gerequireert werd; so is, nademaal het te over bekent is, van hoe lange reeds successive geklaagt is over gebrek aan de nodige scheeps timmerlieden, te meer nog, daar men bier in 't land een groot getal van swakke en by na afgevaren scheepen aan banden heeft, die een gestadige reparatie vereysschen, goedgevonden en verstaan, tot het voorgestelde middel, om het gemelde ge- brek, so veel eenigsints mogelyk, te suppleeren, recours te nemen en gemelde commandeur dienvolgende te qualificeeren om 30 stux inlandsche calfateurs in dienst te nemen; en wyders de heeren Meesters by eerst af te gane missive in eerbied te vertonen, dat men, mits de dagelykse meer en meer toenemende vers wack ing van het getal deeser ambagtslieden, sonder dat het selve na benodigtbeyd weder gesuppleert werd, genoodsaakt is geweest tot dit buyten gewoon expediënt toevlugt te nemen, hoewel voor Comp' menagie niet advanlagieus uytkoraende, nadien yder man op 15 stuyvers 's daags te staan sal komen.

31 Julij. Toelichting lol art. 19 van het reglement voor de bank-courant en bank van leening, vastgesteld den 27"** Augustus 1746.

De Regering verklaarde, dat de bewoordingen van boven- bedoeld artikel, over volmagtschappen handelende, «eenlyk haar betrecking hebben tot de volmagtschappen van personen, in leven zynde, en geenzints tot de zulke, die uyt eenige testa- mentaire dispositien haar source nemen en gevolgelyk roere impliceeren de uytvoering van iemands uytterste wille, waar voor Weesmeesteren, in zo verre dit collegie daar toe verzoet word, gesteld zyn en niet het collegie van commissarissen van de bank".

1761. P. A. VAN DER PARRA. 813

Ook bepaalde de Regering, dal de «commissarissen van de bank en bank van leening niet verder als een particulier per- zoon gehouden zullen zyn eenige volmagtschappen te aanvaar- den, dan dezulke, die liquide zyn en die zy vermeeneri Ie konnen en ook genegen zyn te adminislreeren en Ie beheeren".

31 Julij. Toepassing op de Amphioen»societeit van het bepaalde nopens parate executie op 14 Julij 1761.

Die sociëteit moest »genoegsaam alles op crediet afgeven »en fiêeren".

10 Augustus. \ oorschriften nopens de particuliere vaart.

In consideratie gekomen zynde, de noodsakelykheyd om, so veel mogelyk, versekeit te zyn, dat de particuliere vaarluygen, aan dewelke (er deeser hoofdplaats passen afgegeven worden om Ie varen na gepermi lieerde plaatsen, na die plaatsen, bysonder na de Oostersche provinciën, waarlyk komen te ver- trekken, waar op hunne passen luyden, sonder daar van een verkeerd gebruyk te maken; so is op den voorstel van zyn Edelheyd verstaan, aan de sabandhaars alhier te ordonneeren oiu van de passen, die na de grole Oosl, Java, Cheribon en Bantam, mitsgaders na de Weslcust, sedert primo January deses jaars verleent zyn en verder verleent staan te werden, een aparte notitie Ie houden en de ministers en bedienden s van gemelde comtoiren aan te beveelen om Yan de passeu der in voormelde tyd van hier vertrokken zynde en nogh te vertrekken slaande, mitsgaders aldaar aangekomen en nogh aan ie komene vaartuygen en derzelver ladingen aanteekening te houden en gemelde aantekening jaarlyks herwaards te zen- den, ten eynde door den ontfanger generaal en voormelde sabandhaars tegen de alhier gehoudene notitie der afuegevene passen geconfronteert en aan deese regeering in scriptis opge- geven te werden, of alle de vaartuygen, die van hier derwaards vertrokken zyn, wel ter plaatse van hunne deslinatie gesteven!

PUSAAT-BOfck UK KL VII. 35

#14 176». P. A. VAN DER PARRA

en gearriveert zyn dan niet, om in 't laatste geval het nodig ondersoek daar omtrent te konnen doen.

14 Augustus. Verbod tegen den verkoop van Compag- nie'8 schepen aan particulieren.

Dit verbod, afkomstig van Heeren XVHMen, berust op de overweging, dat de Compagnie »by zulke verkopingen zelden •haar rekening*' vond.

14 Augustus. Bepaling, dal vreemde schepen ter reede Batavia zoo weinig mogelijk geholpen moesten worden.

Merkwaardig is het volgende, in de Indische resolutiën ter zake voorkomende.

Door de heeren Meesters aangemerkt wordende, dat de admissie van vreemde scheepen ter Bataviasche rheede en het verleenen van permissie tot den verkoop van hunne ladin- gen niet selden van schadelyke gevolgen voor de Comp* is, met recommandatie om de aankomst en voor al het verblyf der vreemde scheepen ter gemelde rheede in 't geheel niet te faciliteeren ; so is verstaan daar op te antwoorden, dat men. nog in de admissie der vreemde scheepen, nog in den verkoop van hunne ladingen, gansch niet facil is, ofschoon men nu en dan, by aankomst van deselve, met eenige gevoegelykheyd niet heeft konnen weygeren de verkoop van eenige kleyniir- heeden, om daar voor weder provisien in te koopen ; en deese regeering voor 't o .enge wel wenschte, dal er nooyl iemand ter Bataviasche rheede arriveerde of dal alle de arriveerende konden en moglen afgewesen worden.

-{f- Augustus. Bekendmaking, dat de Regering voorne- mens was assignatiên op Nederland af te geven.

Omtrent het accepteeren jaarlyx van excessive soinmas op assignatie na Nederland door de heeren Meesters haar ongenoe-

%. P. A VAN DER PARRA. * KltS

gen getoont werdende, otn dat daar door seer wierden beswaart, met ordre, oid het accepteeren van gelden op assignatie weder te bepalen op dien voet, als zulx by patriasche missive van den 17e0 November 1758 is gepermitteerd en dien volgende geen andere specie op assignatie aan te neeraen dan alleen goede, wigtige, Nederlandsche ducatons tegen 72 stuyvers het stuk; en omtrent dit voorwerp aangemerkt zynde, dat, ofschoon men aan de eene kant niet kan tegen spreeken, dat haar Edele Hoog Agtbarc sedert eenige jaren door de remisen van importante sommas na Nederland in de betaling seer belemmert syn geraakt, bet egter aan de andere kant niet geraden schynt om het trekken van wissels op Nederland te limiteeren op 9 thonnen in het jaar, door de occagie, die daar door gegeven soude werden om verkeerde wegen in te slaan en de penningen, die yder een genegen mogt zyn in Europa te hebben, over Souratta, Bengale en van elders met Engelschen en andere vreemde Europeesen over te maken, en dat men dos yder de vryheyd behoorde te laten om door het directe canaal van de Compe zyn geld na Nederland te remitteeren, mits dat teffens daar omtrend die voorsiening in agt genomen wierd, so wel dat de heeren Meesters spoedig geinformeert wierden, hoe veel gelden alhier in cas geaccepteert sullen worden, als dat alhier de te doene geld eysch daar na gereguleert werde ; so is, om aan het een en ander te voldoen, by provisie en tot nadere ordre der heeren Meesters, goed- gevonden en verstaan alle de gelden, die een ieder genegen mogte weesen op assignatien na Nederland over te maken, van deselve te accepteeren, mitsgaders de gemeente by een billet hier van de nodige advertentie te geven, onder dese conditie, dat de telling sal geschieden in goede, wigtige, Nederlandsche ducatons tegen 72 stuyvers yder, als mede dat yder een, die genegen mogt weesen ten dien eynde geld in Comp* cassa te tellen, verpligt sal weesen voor medio September aan den heer Directeur Generaal op te geven de sommas, die voorne- mens is na Nederland te remitteeren, 't zy met de eerste bezending in de maand October of met de 2d* besending

S1G " 1761. P. A VAN DER PARRA.

onder ultimo December, mitsgaders met het na schip geen gelden op assignatie na Nederland Ie accepteeren: met dien verstande, dat de telling, na de voormelde gedane opgave der gelden, waar van de assignatien in Oclober met de eerste retourscheepen overgemaakt zullen werden, uytterlyk voor medio October en van die sommas, waar van de assignatien voor de tweede bezending in December zullen dienen, voor medio December sal moeien gedaan werden en dat na voor- melde tyd van medio December van niemand eenige opgave geadmitteerd of penningen op latere opgavens ten voormelde eynde hy de Comp* geaccepteerd zullen werden ; item de voormelde opgave, als een restant der hier in voorraad zynde gelden, op den afgaanden eysch van contanten in de maand October na Nederland op te brengen en daar na de eysch der gelden, die men 'sjaars tol den Indiaschen handel benodi^t oordeelt, in te rigten; terwyl mede verstaan wierd, ingevolge de intentie van haar Edele Hoog Agtbare, door den groot cassier pertinent boek te doen houden en jaarlyks na Nederland over te zenden, waar uyt blyken kan, dal de gelden efleclive in ducatons zyn aangeteld, de somma hoeveel en laastelyk waar aan de ducatons zyn besteel en weder uytgegeven, als meede op de lyst der assignatien, die jaarlyx na Nederland werd gesonden, uyt te drucken de dag en tyd, op dewelke het verschil van 72 tot 78 sluyvers in Comp* cassa is verandvvoord.

17 Augustus. Verbod tegen den aanvoer ie Batavia dom particulieren van Japansche kamfer tnel Comjuufme* scltepen.

17 Auffuitni

«•■»• Slaking van hei nlempelen" van Nederlandsche ducalen. — Gangbaar verklaring van gekartelde, maar ongestemjMe Nederlandsche dueaien legen 23/4 rijks- daalder het stuk. — Yerbod tegen den invoer uit Nederland van dergelijke muntstukken.

Zie bij 15/51 December 1755 en 8 Januari} 1760.

1761. P. A. VAN DER PARRA. ' 517

Het verbod tegen den invoer, waarop confiscatie als straf werd gesteld, berustte op het vermoeden der Regering, dat particulieren, «aangelokt door de verhooging" in waarde van de bewuste ducaten, deze in grooten getale zouden aanvoeren.

De staking van het stempelen geschiedde op last van Heeren XVHKn, die. van oordeel waren, dat «andere redenen als het •ware belang der Maatschappy in dteese stempeling der ducaten •soude hebben geprevaleert", — eene opvatting, waartegen de Indische Regering natuurlijk protesteerde.

28 Augustus. Last op de scheeps-overheden alleen op de plaats hunner bestemming hunne gepermitteerde lasten te verkoopen.

Is verstaan de overheeden der hier in Indien navigeerende scheepen te verbieden om iets van de haar, volgens het re- glement, pepermitteerde lasten onder wege te verkopen, buyten de plaats harer destitiatie, wyl sulks almede een reden heeft uytgemaakt om de een of andere plaats, alwaar de markt presutiilief hoger wierd geoordeelt te zyn, onder wegen aan te doen; maar daar en teegeu aan gemelde overheeden de vryheyd te laten om, ter gedestineerde plaats gekomen zynde, gemelde hare lasten als dan te demanueeren en van de hand te selten aan wie sy willen, sonder daar inne door de ministers of bediendens op de buyten comploireu te mogen werden tegen gegaan of belet, op poene van de indignatie deeser re- geering in contrarie gevallen; en ten dien eynde de ministers en bediendens van deese dispositie by extract en door de aan- schryving deser regeering te preadverteeren.

T<£oMb!T- Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag tvegens het aanstaande vertrek eener retour-vloot.

~r September. Verlenging met zes maanden van den termijn, vastgesteld op 16/19 Junij 1761 voor het overschrijven van vaste goederen.

518 1761. P. A. VAN DER PARRA.

8 September. Vermeerdering van het aantal geprivi- ligeerde arak-slokerijen van 17 tot 20.

•Het presente getal van geprivüigeerde araks-brauderyen • [was] niet ten vollen sufficiënt om de benodigde arak voor •de consumtie en 't geen verder vertiert kan werden uyt te •leveren en waar door men selfs jongst nog heeft moeten •resol veeren dies vervoer van hier door particulieren voor •een tyd te interdiceren".

9 September. Bepaling, dat de procureurs voor elke, door hen ter rolle gebragte zaak eene speciale pro- curatie moesten overleggen.

By deesen raede in aanmerking genomen $ynde, hoe het van tyden herwaards in gebruyk is geweest, dat de procureurs door hunne cliënten eene generale procuratie ad lites voor notaris en getuygen op hen laten passeeren en dat zy dan vervolgens in alle voorvallende saeken sodanige procuratie komen te exhibeercn en daer uyt te ageeren, schoon veel- maels hun meesters intentie niet is aan hen sodanige ample en generaele magt te defereeren, als die p roe u ra tien, door hen geêxlendeerd, komen in te houden, en waer door dan dik wils veroorzaekt werd. dat zy in de kosten van een pro- cesse werden gecondemneert, die geheel tegens baer intentie zyn aangelegt en vervolgt, en dus onverdienl die condemoatie moeten ondergaan ; so is, tot wegneming van diergelyke quaede interpretatien en extentien, die men aan de generale procuralien ad lites geeft, en de daar uyt veel maels voortkomende, voor desen en geenen nadeelige condemnatien, goedgevonden en verstaen voor nu en den aanstaande te statueeren, dat niemandt der practisyns voortaen voor iemand, wie het ook zoude mogen weezen (uytgesondert voor publicque collegien en den curator ad lites, die by hel oud gebruyk werden gelaeten), voor deesen raede, hel zy aanleggender off verweerender wyse, uyt eene generaele procuratie zal moogen ageeren, maar gehouden weesen

1761. P. A. VAN DER PARRA. 519

telkens in judicio te exhibeeren eene tot de saak, die dienen zal, relative, speciaale procuratie, Ier secretary van deseri raede voor een der gesworen clercquen en getuygen gepasseert.

15 September. Wijziging van art. 67 van hel plakaat legen praal en pracht.

In deliberatie gebragt zynde, dal by de elfde titul of het seven en sestigste articul van het op den 30n December 1754 tegens de pragt en praal geêmaneerde placcaal, sprekende van de begrafenissen by avond, geen de minste onderscheyd of distinctie gemaakt is tusschen opperkooplieden en de ge- i|ualificeerdens, die daar boven zyn, tot gouverneurs inclusif, ia opzigte van het getal wagens, die by de begrafenissen \a& derselver lyken by avond gebruykt mogen werden; soo is, uyt aanmerking, dat het verschil van de rang tusschen de eerste en dé laatste in den dienst der Compe al te groot en te notabel is en dus aan de laatste boven de eerste met regl eenig meerder aanzien en prerogatief in deesen gegeven en toegevoegt mag en kan werden, goedgevonden en verstaan, tot ampliatie van het gemelde articul, te statueeren, dat by het begraven der lyken van oud-gouverneurs en alle verdere gequalificeerdens, die bediening en rang hebben boven de opperkooplieden, sullen mogen werden gebruykt twaalf rouw wagens, buyten de lykkoets.

18 September. Toekenning aan het kantoor der generale visite te Batavia van 96 ponden waskaarsen 'sjaars.

Geconsidereert zynde, dat het comptoir der generale visite van geen minder omslag is als dat van den boekhouder gene- raal, sedert het commissie visite comtoir afgeschaft en in bet zelve weder ingetrokken is; zo wierd verstaan, de verstrekking van waxkaarsen, die voor 't eerstgemelde comptoir gereduceert is tot 48 ft in 't jaar, terwyl evengelyke quantiteyt voor 't commissie visite comtoir wierd toegelegd, weder te bepalen

520 1761. P. A. VAN DER PARRA.

op 96 ff, en gemelde quantileyt 'sjaars aan den visitateur generaal, even als aan den boekhouder generaal, Ie laten verstrekken.

22 September. Bepaling, dal de Jakatrasehe indigo tveder in den vorm van hurken mogl worden geleverd.

Zie bij 10 Junij 1760.

Bij gelegenheid van de laatste leverantie van indigo hadden de Regenten geklaagd, dat, »buylen en behalven de indigo culture haar svvaar en kostbaar viel, deselve door het namaken deser monsters nog veel kostbaarder quam te staan, om dal tot het maken der koekjes de indigo veel langer gekookt moest werden en dus daar van meer verkookt en noodwendig vry minder uytgeleverd wierde".

22 September. Wijziging van het middel van bestaan voor de Administrateuren van hel graan-magazijn te Batavia.

Wyl het seker is, dat de ryst door het lang leggen en broeyen in de pakhuyseu secr vermytert, verleert en een grote spillagie onderworpen is, en dat dus een ses maandigc afschryving van 3733 percto op de verstrekte en afgescheepte ryst wat schraal omkomt, zoo is goedgevonden en verstaan aan gemelde administrateurs te permilteeren 0111, boven de 100 {tonden ryst, die hen van yder coyang, volgens het l>esluyl van den 16cn October 1744 en het reglement wegens de pro- visien en verdere douceurs voor de dienaren in de adinini- slratien ter deeser hoofdplaats van den 28en Augustus 1755, toegestaan zyn en welke sy voor hel vervolg op den ontfangst sonder geldsom op de parthy aftrekken en dus de coyang hy de boeken inneemen mogen tot 5200 t£, mits deselve insel- vervoegen ook verstrekt en afgeschreeven werde, nog 1 perctv by de boeken deser administratie onder ultimo Augustus af te schryvon op de msondenc eu verstrekte ryst, en zulx

1761. P. A. VAN DER PARRA. 521

oiet alleen op de parthy, die sedert primo December 1760 tot ultimo Augustus deses jaars uyt bet graan maguazyn reeds afgescheept en verstrekt is, maar ook van het geene van die corl in den aanstaande nog staat afgescheept en ver- strekt te worden; en ineermelde administrateurs dus van de ryst toe te leggen 57s3 perc* of zodanige afschryving, als op de andere granen tot vyf perct0 is geaccordeert.

5 October. Bepaling, dat geen Compagnies dienaar binnen zijn verbonden lijd naar Batavia of naar Nederland vgelicentieert" mogl worden, tenzij met »a/- *geschreve gagie en stilstand van alle etnolumenten\

Heeren XVHnen, van wie dit voorschrift afkomstig is, voegden hierbij nog hel navolgende:

Wy hebben vervolgens ook geresolveert, lot weering van die raishruyken, om niet alleen te inhereeren de voormelde ordres met betrekking tot die geene, welke hunne verbonden tyd niet hebben uytgedient, en mitsdien goedgevonden en verstaan, dat niemant, van wat rang of conditie hy zoude mogen zyn, binnen zyn verbonden tyd van eenig buyten comptoir na de hoofdplaats zal mogen worden gelicentieert of uyt Indien na Nederland zal mogen vertrekken, dan met afgeschreve gagie en stilstand van alle emolumenten.

En, nadien sedert cenigen tyd diverse anihagtsliedcn en andere soortgelyke dienaren, die binnen hun verbonden tyd gercpalrieert zyn en aan wien uyt dien hoofde geene gagie voor de reys competeert, aan ons hebben gcklaagt, dal zy voor hun vertrek uyt Indien geene kennis hadden gehad, dat hunne gagien zouden stil slaan, en dat, indien zy daar van geinfor- meert waren geweest, zy hun verband zouden hebben uylgedient, zal het nodig zyn, lot voorkoming van dusdanige klaglen, dal in het vervolg, hy het verleencu van ontslag aan iemand, die binnen zyn verbonden tyd wil repatrieeren, werde byge- vocgt en dus bekent gemaakt, dat de gagien zullen stil slaan.

Maar behalveu deze dispositie nopens de geerien, die binnen

522 1761. P. A. VAN DER PARRA.

bun verbonden tyd repatrieeren, hebben wy wyders, tot verdere ontlasting van de maatschappy, ook goedgevonden UE. expres- selyk te gelasten, conform de vorige ordes, dat alle dienaren , geene uytgesondert, die na expiratie van hunne verbonden lyd, op praetext van te repatrieeren, werden ontslagen uyt de be- dieningen, die zy op eenig buy ten comptoir of ter hoofdplaatse bekleden, en daar na, by het vertrek van de schepen, niet in gereedheyt zyn of om andere redenen overblyven, na het vertrek van de schepen gene gagien, kostgèlden of andere emolumenten zullen mogen genieten, maar dat, van het ver- trek der schepen af, hunne gagien zullen worden afgeschreven en hunne emolumenten zullen ophouden ; lerwyl wy nog verder gelasten, dat de gagien, kostgèlden en alle andere emolumenten, ook van die gene, welke, na hun verbonden lyd, om andere redenen of met andere inzigten als om te repatrieeren, uyt hunne bedieningen worden ontslagen, zullen worden afge- schreven en cesseeren van den dag, dat zy hun onslag hebben bekomen, tot 'er tyd toe, dat zy weder in actueele bediening zullen zyn getreden of dat zy na Nederland vertrekken

Wy agten geheel onnodig op eenigerly wyze aan te dringen, dat de voorgemelde dispositie nopens die geene, welke den tyd van hun verband hebben uytgedienl, na regt en billykheyt dadelyk betrekkelyk zoude kunnen gemaakt, ook op alle de geene, welke voor den ontfangst dezes, op pretext van te repa- trieeren of om andere redenen, hun ontslag uyt hunne vorige bedieningen hebben verkregen en egter al zedert een geruymen tyd, de eene meer, de andere min, by continuatie gagien, kostgèlden en andere emolumenten hebben genoten; want, geconsidereert, dat deze dispositie niet is een nieuwe ordre, maar alleen een vermaan tot nakoming van vorige en te meermaal herhaalde ordres, en dat het notoir is, in weerwil van die ordres, dat de gemelde dienaren die gagien en emolu- menten zo lang hebben getrokken, zouden wy met alle billykbeyt dat bezwaar aan de Compagnie mogen doen vergoeden ; maar, om egter nadere blyken te geven van onze byzondere toe- geven theyt, hebben wy goedgevonden aan alle dienaren, welke,

1761. P. A. VAN DER PARRA. 523

bun verbonden tyd uyigedient hebbende, zullen hebben verkre- gen, voor dat deze aan UE. zal zyn ter handen gekomen, hun ontslag van de bedieningen, die zy bebben bekleed, nog toe te staan het genot van hare gagien, kostgelden en andere emolu- menten geduurende den lyd van een jaar na den oittfangst dezes; zullende vervolgens, na verloop van dat eene jaar, de gagien van al zulke dienaren moeten werden afgeschreven en hunne kostgelden en verdere emolumenten met 'er daad moeten ophouden.

Op 19 Mei 1762 is van dezen last mededeeling gedaan aan het Opperhoofd van het generale soldij-kantoor en aan de buiten-kan toren.

5 October. Last op de noldy-bediendens" op de dood- *rekening" van een Compagnie' dienaar bekend te stellen, of deze al dan niet vrouw en kinderen naliet.

Heeren XVIInfn gelasten dit Mot voorkoming van de abuyzen, •die hier te lande [Nederland] werden begaan in het afgeven ■van nalatenschappen en die, by gebrek van de benodigde •informatie, veeltyds onvermydelyk zyn".

Op 12 Juli) 1762 is hiervan mededeeling gedaan aan het Opperhoofd van het generale soldij-kantoor en aan de »soldy- •hediendens" op de buiten-kantoren.

13 October. Vermindering met 1° Januarij 1762 van de rente, uit te keeren door de bank-courant, van llA tot Vis pet <t *zynde neegen stuyvers 9smaands\

Directeur en Commissarissen van de bank-courant gaven biervan bij gedrukte advertentie kennis aan hen, die »genee-

gen mogten fcyn hare penningen in het vervolg by de •gemelde bank a deposito Ie brengen".

524 1761. P. A. VAN DER PARRA.

13 October. Gelijkstelling van de onder-chirurgijns mei bootslieden, wal de gepermitteerde bagage betrof.

In aanmerking gekomen zynde de noodsakelykheyd om de retourbodems mei bekwame onder-chirurgyns Ie voorsien en de schaarsheyd, welke men aan die subjecten ordinair by bet vertrek der scheepen na Nederland bespeurd, indier- voegen, dat deselve als dan eerder opgesogt moeten werden, als zig ten dien eynde van zelfs aangeven, 't geen voorna- men tlyk veroorsaakt word, door dien deselve geen de minste gepermitteerde bagagie mogen mede voeren; so is, om hier omtrent eenigsints te voorsien, nodig geoordeelt en verstaan, tot nadere interpretatie van de lyst of bet reglement omtrent de bagagie der repalrieerendë personen, gearresteerd ter vergadering van 17neB op den 9e0 September 1750, alhier gepubliceert den 16Pn Juny 1757 en geamplieert den 14e0 September 1756, de onder-chirurgyns, in opsigte der geper- mitteerde bagagie, voortaan cguaal te stellen met de bootslieden en dus aan deselve toe te staan 1 kist, lang 4]/2< breed en hoog 2 voeten; mitsgaders bier van de gecom mi lieerde branders de nodige kennisse ter narigl te geven.

15 October. Wijziging van hel bepaalde op 10 Novem- ber 1757 nopens het stilslaan van liet traclement van repatriérendc dienaren der Compagnie.

De Regering verklaarde, dat »de geene, die incurabel mog- teu bevonden en op haar versoek na Nederland verlost wordeu voor de expiratie van haar verband, schoon de gagie van vccrlhicn guldens en daar boven winnende, even als voor deeseu, hare gagie zullen blyven behouden, dog egter niet jouisseeren van hel extra douceur, aan de seheepelingen by haar thuys komst toegelegt by hel placcaat van den 2en Augustus 1745 ('), welk laatste mede niet sullen genieten, die minder gagie winnen en als impotente op hun versoek mogten werden verlost".

(') Deze daltim wordt in de origincelo rcsolulicn aangetroffen, doch is onjuist.

1761. P. A. VAN DER PARRA. 825

27 October. Bepaling, dat Compagnie?* dienaren, welke zich te Djambi aan de eene o f andere misdaad schuldig maakten, met de stukken en bewijzen ten hunnen laste naar Batavia moesten ojxjezonden worden om aldaar teregt te staan.

Zulks werd bepaald »ler voorkoming van verdere absur- diteylen", welke te Djambi in regtszaken gepleegd waren.

17 November. Last tot het opmeten van landerijen, enz. bij verkoop.

Door Heemraden der Balaviase ommelanden te kennen gege- ven zynde, dat er dagelyks veele abuysen te weeg wierden gebragt in het formeeren der kaarten van particuliere landeryen en erven, buylen deese stad leggende, door opgave van ver- keerde belendingen derzelve by de koop- en eygendoms brie-, ven, veroorsaakl, na de gedagten van haar Eerwaardens, om dat, zedert de geëx teerde Chineese revolte in den jare 1740 veele landeryen van eygendoms heeren verandert zynde, diverse afgebrande erven wederom zyn opgebouwt en nader- hand, by verkoop, op andere getransporteert, zonder dat men zig ten opzigte der juyste belending of grensscheydingen schynt bekreunt te hebben, met versoek, dat het deese regee- ring behagen mag te ordonneeren, om alle verkogt werdende landeryen en erven in de ommelanden deser stad, even als zulx in den jare 1730 aan deese tafel, ter sessie van den 3en October des gemelde jaars is gearresteert, op het nieuw te laten naraeelen en in de meet- en koopbrieven voortaan derselver regie belending bekent stellen; so is goedgevonden en verstaan, tot voorkoming van abuysen, sulx te laten geschie- den en dienvolgende Scheepenen deser stad te gelasten geene opdragten van landeryen te laten doen, als die bevoorens door de geswore landmeeters de novo sullen zyn gemeeten, ten eynde men versekert sy, dat de nieuwe en ware belendingen

&2é 1761. P. A. VAN DEft PARtiA.

bekent gesteld zyn geworden in de koopbrieven, die daarran Reformeert worden; met deesen verstande, dat diergelyke metingen niet telkens, maar eens voor al zullen behoeven te geschieden by den eersten verkoop, dog niet by afechry vingen, op dat daar uyt niet geinlroduceert werde een drukkende lastpost voor den ingesetenen. Zie ook bij 14 December 1762.

17 November. Regeling van de Iweveelheid katoenen garen, welke de Residenten op Java jaarlijks, *sonder •bemoeyenis der Regenten \ ten behoeve van de Compagnie moesten opkoopen.

Te weten :

het opperhoofd in den Oosthoek 16

de resident te Grissee 40

» Rembang 4

• Djoeana 4

• Japara 12

» Kwala Demak 4

Pekalongan 4

• Tagal 16

17 November. Vergunning voor den Sultan van Djokjo- karta, »by onverhoopt geval van liet een of ander \ met den Gouverneur van Java's Noord-oost-kust Ie corresponderen.

De Sultan had hierom verzocht. — De Gouverneur moest de brieven van den Sultan naar Batavia opzenden.

26 November. Verbod tegen ketting-slag voor Europesche t>delinquanten".

Onder de besoigue over 't gouvernement Amboina ontwaard zynde, dat aldaar nog in gebruyk schynt te zyn het klinken

I7él. P. A. VAN DER PARRA. 82^

van Europese delinquanten en gecondemneerde in de ketting, niet tegenstaande dit gebruyk reeds by besluyt deser tafel van den 8e0 July 1746, om de daar van gegevene solide redenen, afgeschaft is, ten blyke dat deese ordre aldaar niet moet zyn ontfangen of in vergetelheyd geraakt ; so is thans nader goed- gevonden en verstaan, by renovatie deeser ordre, de Raden van justitie en de ministers op de respective buyten comptoiren circulair te gelasten en aan te schryven om voortaan geene Europeese delinquanten in de ketting te klinken, maar deselve, na mate van de misdaad, lot andere straffen, het zy van bannissement , dan wel andersints, te condemneeren; met deesen verstande nogthans, dat, in geval van exilie of relegatie, de tyd vermeerdert zal moeten werden,- na mate dat de straffe door het ontslag of de verligting der afgeschafte ketting vermindert word.

26 November. Last op de Oostersche kantoren te zorgen, dat »alle9 aldaar; in beroep aankomende predikanten •sig binnen de tyd van een jaar bekwaam maken om »het evangelium in eene verstaanbare, Maleydsche taal 4e konnen verkondigen.

2 December. Verbod voor praetizijm eenige provisie van hunne cliënten te vorderen voor het ontfangen van bij vonnis aan die cliënten toegewezen gelden.

De Raad van justitie te Batavia bepaalde, dat geen practizijn, voor deesen rade postuleerende, voorlhaan van iemand zyner cliënten voor het ontfangen van penningen, hen by sententie of gewysdens van deesen raade competeerende, twee en een halve rd9 van het hondert zal mogen in reekening brengen of afvorderen, maar wel, indien zy daar toe mogten geêmployeerl werden, hunne ordinaire vacatie gelden, ter taxatie en moderatie nogthans van deesen raede, zullen mogen pretendeeren, het Runt hun als dan by nadere declaratie, na volgens voorsz. laxalie, zal werden te goed gedaan.

528 1761. P. A. VAN DER PARRA.

11 December. Verhooging der inkomsten van de pre. dikanlen in de Ooslersche gouvernementen.

Door zyn Edelheyd in overweging gebragt zynde, dal de aversie, die men doorgaans in de predicanten tegen hel beroep na Banda bespeurt, sekerlyk, buyten de ongesondheyd . schraalheyd en duurte der plaats, eeniglyk toegeschreeven moei worden aan bel geringe beslaan en inkomen, dal zy aldaar, gelyk in 't generaal op de comloiren om de groote Oost, Comp8 wegens genieten, en dat zyn Edelheyd om die reeden hadde laten nagaan, wat aan de predicanten, so op Banda, als op Ambon, Macassar, Ternate en Timor verstrekt word, wanneer bevonden hadde, dat die jaarlyksche verstrek- king bedroeg aan een predicant:

op Aniboina /' 828, daar onder gerekent l/l last ryst 'smaands, voor die in 't Muleyds de godsdienst verrigten:

in Banda f 655;

op Ternaien / 576;

tot Maccasser f 510, en

op Timor f 646, terwyl een predicant op Batavia aan koslgeld, liuyshuur en emolumenten in liet jaar een somma van f 1755 kwam te genieten en dus f 1102 meerder dan een predicant in Banda;

dat dit zekerlyk een groot verschil was en dus natuurlyk die legensin te weeg bragl, om ' met zoo weynig lust en genegenlheyd derwaards te gaan ter verkondiging van het Heilig Evangelium, en welk verschil te groter was, als men aanmerkte, dat de predicanten op Batavia baar ordinaire ver- betering tot f 150 konden erlangen en op de buyten cooi- toiren niet;

dal, ofschoon het tegenwoordig de tyd niet was om veel weg te geven, dan wel de Comp6 met ongewone lasten te beswaren, bel egter tellens waar was, dat er niets betamelyker en billyker geoordeell moest worden dan om die geeue, die den godsdienst bedienen, so veel mogelyk, eerlyk en ordente- lyk te doen beslaan, om deselve daar door op te beuren en

1761. P. A. VAN DER PARRA. B29

•

op te wackeren het woord Gods met yver, genegentheyd en vermaak alom te prediken en dus ook met die lust en genoe- gen na die plaatsen te gaan, waar voor thans so veel tegensin hehben; en dat men derhalven, om 't aanbelang der zaak en weegens het soulaas, 't welk daar door aan Gods dienaren toegebragt soude worden, volgens de gedagten van zyn Edel- heyd, over een geringe lastpost, die de Gomp6 door eenige verbetering van het presente genot der predicanten om de Oost in 't generaal soude moeten dragen, diende heen te slappen en deselve 's jaar» toevoegen een extra douceur van / S00, 't geen over de gantsche Oost, Timor mede gerekeni, by berekening der predicanten, die 'er thans staan of beroepen konnen werden, soude bedragen een somma van f 4K00; so is, op de dien tweegen gedane propositie en rondvrage door zyn Edelheyd aan de heeren leeden, eenparig goedgevon- den en verslaan, aan de predicanten in de vier Oostersche gouvernementen van Amboina, Banda, Ternaten en Maccasser, mitsgaders Timor, boven de thans door deselve genoten wer- dende gage, emolumenten, etc, tot bereyk van het vorenstaande oogmerk en ook tot een meerder encouragement in het aan- leeren der Maleytsche lale, volgens het besluyt van den 26CB November jongstleeden, 'sjaars uyt Comps cassa aldaar yder als een douceur of beter middel van bestaan toe te leggen een monlanl van f 500 of rd8 208:16, mitsgaders nog daar en boven aan die van Banda een halve last ryst 'smaands uyt Comps pakhuysen te laten verstrekken, dog daarentegen de afgave van ryst, welke de leeraren in de Maleydsche gemeente in Amboina tot nog toe genoten hebben, te laten cesseeren.

-£- December. Aanvulling van het bepaalde op ^^ 1760 napens de gepermitteerde lasten.

Geremarqueert zynde, dat by het laatst geamplieerde regle- ment nopens de bagagie en gepermitteerde lasten van Conip* zeevaart in Indien op den Vn Fchniary 1760 niet bepaald

M. AI A AT-BOT* WW. VII. 34

U50 , «761. P. A. VAN OER PARRA.

is of uytgedrukt staat, hoe groot de daar by bepaalde lasten mogen zyn of hoe veel deselve in gewigt mogen inhouden; so Is, tot tegengang van alle misbruyken, die door een ie ruyme interpretatie van de groolheyd of het gewigt derselve gemaakt souden konnen werden, en op dat yder een dnydelyk kan weeten, waar na zig sal moeten reguleeren, nodig geoor- deeld en verstaftn, tot interpretatie van het gemelde reglement, te verklaren, dat voor yder last niet meer sullen gerekent mogen werden dan 10 kanassers of 3 leggers; en hier van een iegelyk, die het aangaan mogte, by een biljet te adverteeren.

18 December. Intrekking van het bepaalde op 6 Maart 1759 ten aanzien pan de Utrcchlsche poort te Batavia.

So tol voorkoming van alle nadeelige gevolgen en tot verligting van het swacke guarnisoen, die daar by nog al eenigstnts moeyte en ongemak heeft, is goedgevonden en verstaan de pagt van de passagie der Uylreglse poort, des avonds na half seven uur, te niet te doen en met ultimo deser te doen cesseeren, en daar van aan Heemraden, door de welke dezelve verpagt is geworden, kennisse te geven: mitsgaders de voorsz. poort vervolgens weder als bevorens te doen sluylen des avonds tegen half seven uur.

-£- December. Verbod tegen invoer te Batavia wn Wcsterscfie lijnwaden, »so lange de patriasche en India- s>sclie eysschen niet voldaan" waren.

Vermits met uit0 December verstreken zoude zijn de termijn, gesteld bij het bepaalde op 51 Julij 1760, gelaste de Regering »by een billet alle en iegelyk te adverteeren, dal na hel uyteynde deses jaars alhier door de scheeps overheeden, komende van Ceylon, Chormandel en Bengale (zynde Souralta reeds in. 't geheel buyten den particulieren lywaat-handel gesloten) met zullen mogen werden aangebragt en ingevoert

1761. P. A. VAN DER PARRA. 531

•

of ook van die plaatsen door de aldaar zynde* ministers en bedieodens na herwaards overgezonden de by het.g'amplieerde reglement op de bagagie en gepermitteerde lasten van Gomp1 zeevaart in Indien van den len February 1760, so aan de scheeps overheeden en den opper- en onder-equipagiemeesters deeser hoofdplaats, als den gouverneur en directeur van de voorsz. plaatzen, gepermitteerde packen of ook eenige andere lywaten, hoe ook genaamt, in wal volume deselve ook souden mogen zyn en voorheen g'adresseert zyn geworden aan het Balaviasch postcoraptoir en andere directe [sic], so lange de palriasche en Indiasche eysschen van lywaten voor de Comp* niet voldaan zyn, op poene van confiscatie der overgesondene, aangebragte en ingevoerde lywaten en derzelver vierdubbele waarde boven dien; mitsgaders dit biljet niet alleen hier te affigeeren en aan die het aangaan zal af te laten geven, maar ook, tot nader narigt, te zenden na de comptoiren, waar op het zelve relatie heeft, met ordre aan de respective officieren alhier en speciaal den waterfiscaal, mitsgaders de ministers en de juslitieele bediendens op die buyten comptoiren, om nauwkeurig te letten en te doen letten, dat deese interdictie door geene overtreeding worde gevilipendeeri of desselfs intentie geêludeerfr, op poene van, sodanigen versending, aanbreng en invoer selfs maar conniveerende, te sullen werden aangesien als overlreeders deser ordre en daar over gestraft na exigentie van zaken".

22 December. Verpachting van de generale en gemeene inkomsten van het koningrijk Jakatra voor het jaar 1762.

22 December. Bepaling, dat de Visitateur-generaal, bij vertrek naar Nederland, borgtogt moest stellen tot een bedrag van 3000 rijksdaalders gedurende twee jaren.

Deze borgtogt moest dienen »om daarop te konnen verhalen hel een sesde gedeelte, dal hy reeds mogle hebben genoten

832 I76I-H762. P. A. VAN DER PARRA.

van éodanige erreuren in de Indiasche negotieboeken, als de ministers en bediendens by de marginale aantekeningen op derselver bevinding ter betaling opgelegd zyn en waar van deselve in der tyd weder mogten werden ontheft".

28 December. Vernieuwing der plakalen legen hel maken en verkoopen van vuurwerk, enz.

Zie bij 24 December 1714, 28 December 1729, 14 December 1743 en 29 Januarij 1748. Die plakaten waren »in vergeteldheyd geraakt".

31 December. Aanrekening van *vaderlandschc" goede- ren, zoowel met Nedyrlandsch, als mei Indisch geld.

Op last van Heeren XVUne" bepaalde de Indische Regering •alle vaderlandsche goederen en koopmanschappen met primo September 1762 by de Bataviasche negotie boeken te laten inneemen in Nederlands en Indiasch geld, conform de patria- sche factuuren, mitsgaders sulks ook te ordouneeren na Geylon en Bengale, om daar meede terselver tyd by de boeken een begin te maken, als buylen Batavia de eenigste plaatsen zynde, alwaar de goederen direct uyt Nederland \vorden aangebragl".

19 Januarij. Bepaling, dat *in 't vervolg, in cas van »verzuymde inpalming van legaten en boetens, ten be- *fioeve der diacony armen vermaakt en aan dezelve 4oegelegl, hel bedragen van deselve zal moeten werden •voldaan en uytgekeert door zodanige proces- en legaat 'bezorgers, dewelke voor de invordering op zyn tyd *niet behoorlyk mogten hebben gevigileerl, indien door •dat versuym vervolgens geen ander verkaal mogt westm »te doen lol schadeloos stelling der armen".

1762. P. A. VAN DER PARRA. 533

29 Jan ua rij. Toekenning van 5 pet. spillage aan den Opziener van de rijd-markt over door hem verkochte Compagnie' s rijst.

Talrijk waren de diefstallen in het rijst-magazijn van de Compagnie, waarover die Opziener het beheer voerde.

29 Januarij. Vergunning aan den kaslelijn van het Hceren-logcmcnl te Batavia 12 rijtuigen te verhuren.

Door Ueemraden der Bataviasche ommelanden te kennen gegeven zynde, dat haar Eerwaardens aan den castelyn van het stads logement, Johan Adam Keyser, op desselfs daar toe gedane verzoek, hadden gepermitteerd om, boven en behalven de aan hem door deese regeering toegestane ses wagens, ten dienste der vreemdelingen, in dat huys logeerende, nog ses wagens te gebruyken, mits, niet alleen voor de gemelde ses wagens, maar ook voor drie der eerstgemelde de gestatueerde wagenpagt lietalende en zig vervolgens wagtende de overige drie der hem gepermitteerde rytuygen tot eenig ander employ als ten dienste der hy hem logies houdende perzonen te ge- bruyken en zonder deselve aan iemand anders te mogen verhuuren off ter leen geeven, op verbeurte der boete, voor de wagen verhuurders gestatueert op het gebruyk van ongebrande wagens; met verzoek van haar Eerwaardens om ten opzigte van de drie gepermitteerde wagens, uyt de ses aan voormelde castelyn tot gebruyk der by hem logeerende vreemdelingen toegestaan, de approbatie deeser vergadering te mogen erlangen; zoo is, nadien deese reduc- tie der ses gepermitteerde wagens aan meermelde caste- lyn tot drie stuks geoordeelt word door Heemraden met een goed oogmerk geschied te zyn, goedgevonden en ver- staan, het voormelde besluyt in dien opzigte te appro- beeren.

534 1762. P. A. VAN DER PARRA.

29 Januarij. Vermindering van de rente, uit te keuren door de Banheourant, van /l% lot llt pel. 's maand of 17a Vel- 'sjaars.

Te groote voorraad van geld te Batavia, in verband met de behoefte, was oorzaak van deze vermindering.

Al zeer spoedig bleek deze vermindering de Bank niet uil haren nood te helpen, waarom de Regering den 2den Februarij 1762 de rente tot Via Pcl- 'smaands of 1 pet 'sjaars ver- minderde.

9 Februarij. Verbod tegen den invoer en verkoop te Batavia van elders gedrukte almanakken.

Die invoer en verkoop waren in strijd met het » vanouds" en laatstelijk op 2 Junij 1761 aan den stads-drukker toegekende •privilegie om privative en met uytsluyting van yder eeo «almanakken van allerhande formaat te drukken".

De poenaliteit was confiscatie.

9 Februarij. Verbod legen lid over boord werpen van bedorven buskruit.

Aangemerkt zynde de noodsakelykheyd om, zoo veel mogelyk, voor te komen en versekert te zyn, so wel, dat met een artieul van dat aanbelang door de scheeps overheeden niet ligtveerdig te werk werde gegaan, als dat een trouwe behan- deling daar omtrent hebbe plaats gehad; soo is goedgevonden en verstaan de overheeden der, zoo wel van hier, als van de buyten coratoiren na herwaards en ajidere plaatsen vertrek- kende scheepen te verbieden om eenig buskruyt, dat op de reys, 't zy door leccagie, dan wel op een andere weyse nat en vogtig of hedurven mogte geraakt zyn, over boord Ie wer- pen, maar het selve op eene versekerde plaats te bergen en aan te houden, mitsgaders vervolgens, by hun aankomst op bet eerste comptoir der Gompe, aan de ministers en bediendens

I76Q. P. A. VAN DER PARRA. $35

aldaar over Ie geven, om door de laastgemelde daar mede na bevinding en volgens hel meeste interest der Comp' gehandelt ie werden ; mitsgaders ten dien eynde niet alleen een gedrukt en geauthentiseert extract deses, tot narigt en observantie der schceps overheeden of der gezagvoerders van Comp8 scheepen te laten algeeven aan yder schip om in de scheepsdoos liewaard te worden, maar ook de ministers en de bediendens op de respective buyten comptoiren van deese ordre circulair te adverteeren.

Dit verbod is door Heeren XVlInen goedgekeurd bij hunne missive van 10 October 1764, »als zynde een bequaam mid- »del om te praevenieffen de morsseryen, welke daar mede • gepleegt zoude kunnen werden".

9 Februarij. Privilegie voor 25 jaren tot het maken van kandij- of suikcr-brooden, verleend aan den eigenaar van zekeren tuin, gelegen builen de Utrcchlsche poort Ie Batavia.

Dit privilegie was aan »den tuin zelven geaccrocheerd".

23 Februarij. Vrijstelling der predikanten van de Cerc- formccrde en Lutliersche gemeenten te Batavia van de betaling van wagenpacht, bedragende voor ieder hunner 40 rijksdaalders per jaar.

Zie bij 28 December 1729.

De wagen-pacht was de voornaamste bron van inkomsten voer het Gollegie van Heemraden.

26 Februarij. Vergunning tot het bouwen in het district Samarang van eene arakstokerij en suiker-molen •tot •hel maken van stoksugker".

De Regering ging hiertoe over om »te toonen, hoegrootelyks

536 «762. P. A. VAN DER PARRA.

«haar de welvaart van 't Javase gouvernement Ier harten" ging, maar te gelijkertijd verbood zij, op straffe van confiscatie, den uitvoer van arak en «stocksuyker".

Het product van de nieuwe fabriek mogt alleen strekken «voor de eyge consumtie van Java".

Vóór 1742 had te Samarang ook een arak-stokerij bestaan.

Zie ook bij 24 Junij 1777.

25 Maart. Regeling van het verzenden naar Nederland van »bcstel-kasjes'\ enz.

Heeren XVIIncD schreven bij hunne missive van 25 Maart 1762 ter zake het navolgende voor: -

Hoe zeer wy, by het verleenen van de permissie tot hel overzenden van bestel kasjes, het getal van dezelve expresse- lyk hebben bepaalt en wy te gelyk hebben geordonneerl, dal in die kasjes geene goederen buyten thee of porcelain zouden mogen werden gepakt, ondervonden wy egler tot ons byzonder misnoegen, dat by continuatie in het een en in het ander excessen werden begaan, zelfs door luyden, wier pligt hel is alle dusdanige ongeregeldheeden dadelyk te beletten.

Want, behalven dat UE. ganlsch onbevoegdelyk by hel laatst retour hel getal van de kisjes op de scheepen van hei Zuyder en Noorder quartier hebben vergroot met de helft. zoo zyn ook in versebeide van de kisjes, in den voorleeden jaare aaugebragt, gevonden lywaaten en andere ongepermit- teerde goederen.

Wy zouden derhalven, ook uyt hoofde van dat misbruyk onser permissie, met alle billykheid dezelve weder geheel kunnen intrekken; dog, tot een nader en overtuygender Myk van onze toegeeventheid in deezen, zullen wy het overzenden van bestel kasjes nog voor eerst blyven permitteeren, egter niet anders als op den voel van onze resolutie van 16 Augus- tus 1742 en onze nadere aanschryvens van 18 September 1750 en 20 October 1757.

En, ten einde met meerder effect tegen te gaan eo te

1762. P. A. VAN DER PARRA. 537

beletten alle excessen in het overbrengen van die gepermit- teerde kisjes, inhaereeren wy niet alleen de poenaliteit van 20 rd, by onze letteren van 20 October 1757 gestelt tegens een yder der gecommittecrdens, die buyten Uwe speciale order eenige kisjes boven het bepaalde getal zullen hebben gebrand, maar wy hebben teflens geresolveert, indien tegens verwagting eenige excessen in de quantiteid mogt werden begaan, ten behoeve van de Conip te confisqueeren alle de kisjes, die na het twintigste op de lysten zullen werden gevonden.

Het blyft wyders vast staan, dat alle goederen, buyten thee en porcelain, welk in eenig van die kisjes zouden mogen gevonden werden, dadelyk zullen worden geconfisqueert ten behoeve van de Compe; en, om voorts ook de afzenders van die kisjes dies te meerder tot hun pligt te houden, zal een yder, op wiens naam zal zyn verzonden een kisje, waar in bevonden zullen worden afgepakt te zyn eenige ongepermitteerde goede- ren, deswegens verbeuren de dubbelde waarde van het geene die aangehaalde goederen by verkoop zullen rendeeren.

Wy hebben al wyders nodig geoordeelt eenige nadere ordres Ie stellen op het zenden van gebrande potten en flesschen ; en om ook daar inne alle consideratie te hebben voor de lee- den van de hoge Indiasche regeering, hebben wy goedgevonden UE. te perniitteeren op ieder rethour schip te mogen plaatsen een kist van egaale hoogte, langte en wyte, als zyn de kisten, waar in de 20 gepermitteerde bestel kasjes werden overge- bragt, en in die kist te mogen plaatsen zoo veele gebrande potten en fiesschen, als daar in gevoegelyk geborgen zullen kunnen werden, mits dat die potten en flesschen met niets anders dan met eet- en drinkwhaaren zullen mogen werden gevult.

En zullen vervolgens alle potten, flesschen, etc, welke buyten die gepermitteerde kist werden gevonden, ten behoeve van de Comp* werden geconfisqueert; gelyk inselvervoegen zal werden gehandelt met alle ongepermitteerde goederen, welke in die potten zouden mogen werden ontdekt, terwyl de afzenders van dusdanige potten insgelyks zullen verbeuren de

538 1762. P. A. VAN DER PARRA. '

dubbelde waarde van het gecne die ongepermitteerde goe- deren by verkoop hier Ie lande zullen rendeeren; dienende wyders lot narigt van de afzenders der gemelde kisjes en pollen, dal hier Ie lande geene van dezelve zullen werden afgegeeven, sonder alvoorens geopent en g'examiueerl te zyn, ten byweeze van de houders der brandbrieven, die verpligt zullen zyn de daar by vermelde kisjes x)f potten te doen af haaien binnen den lyd van ses wceken naa bet schyden van onze respeclive vergaderingen, waar in wy de kameren zul- len hebben gequalificeert om, naa bevinding, de aangebragte kisjes en potten te mogen afgeeven.

30 Maart. Bepaling, Jat Europcsche commensalen-hou- ders binnen en huilen Batavia maandelijks voor hei schenken van dranken 3 rijksdaalders aan den pachter van de herbergen moesten opbrengm.

Door den Chineesen pagter der herbergen binnen en buyten de stad te kennen gegeven zynde, dat hy by 't aanvaarden van die pagt ontwaard hadde, dat in 21 huysen binnen en 8 huysen buyten de stad dranken gelapt en dus hertergen ge- houden wierden, terwyl, volgens de pagtconditien, niet meer dan 12 publyke herbergen binnen de stad gepermitteerd zyn, sonder dat de overige, niet tegenstaande alle aangewende moeyte, hare herbergen hebben willen abandonneeren of daar van aan hem, suppliant, pagtpenningen opbrengen, mei ver- soek, dat het deese regeering behagen mogt daar in zodanig te voorsien, als geoordeelt mogt worden te behoren; so is, oyt lioofde het voorgeven van gemelde pagter gevertfieert word door eene nevens zyn request overgelegde attestatie, waarby de personen vermeld worden, die in gedagte 21 huysen binnen de stad herberg houden, welke commenzaalhouders zyn» die, nevens het eeten, mede dranken schenken aan bare commenzalen, en dat het dus billyk is, dat die pagter in deesen eenigzints te gemoet gekomen worde, wyl hy hier door op eene sub- en obreptive wyse in zyne geregtigheyt verkort word,

1762. P. A. VAN DER PARRA. 539

goedgevonden en verslaan, in 't vervolg door alle Europeese commensaalhouders, so wel binnen, als buyten de stad, maan- delyks aan gemelde pagter te doen belalen drie rd1 voor het schenken van drank aan de coninienzalen, en dus m so verre Ie resilieeren van het bepaalde dienaangaande by de pagt condilien van de herbergen, in articul 8, met standhouding nogthans van de bepaling en het verbod, by het eerste articul van gedagte conditien len aansien van een meerder getal dan twaalf herbergen.

£%ff. Bepaling, dal de potia en de schrijver van een suiker-molm, waarin gedroste slaven gevonden waren, voor elk dier slaven zouden vwbetirm eene boete van 100 rijksdaalders en bovendien voor den lijd van 10 jaren in de ketting zonden worden geklonken, om aan de gemeene werken' te arbeiden.

Suiker-molens in de buurt van Batavia waren voornamelijk de plaatsen, waarheen gedrosle slaven zich begaven en waar zij zonder medeweten van den potia en schrijver niet konden vertoeven.

2 April. Toepassing der boete voor diakenen op hel niet bijwonen van gewone vergaderingen van den kerkeraad, vastgesteld den 12*" Maart 1754, op builengetvone vergaderingen.

De kerkeraad klaagde zeer over pligtverzuini van Diakenen.

2 April. Bepaling, dat jaarlijks op ultimo Augustus alle Compagnie9 s gewigten te Batavia geijkt moesten worden.

Vroeger gebeurde zulks tweemalen 'sjaars.

Het ijken geschiedde ten overslaan van den Balliuw en

540 1762. P. A. VAN DER PARRA.

van gecommitteerde Schepenen, alsmede van den Secretaris van dat Collegie.

2 April. Voorschrift voor oppcr-chirurgijns.

Tot voorkoming van versuymenisscn en abuyseu is goed- gevonden en verstaan, niet alleen het hoofd der chirurgie te ordonneeren om in den aanstaande sorge te dragen, dat door de opper-chirurgyns van alle van hier na elders vertrekkende scheepen drie dagen voor het vertrek selfs de medicynen en gereedschappen werden afgehaald en, by nalatigheyd van gedagte chirurgyns, daar van rapport aan den heer Gouverneur Generaal te doen, maar ook inzelvervoegen het opperhoofd van hel generale soldy comptoir te gelasten om de nodige voorsieninge te doen, dal de soldy rekeningen van diergelyke vertrekkende opper-chirurgyns niet werden afgesloten, voor dat by deselve opgehragt zyn de gewone belastingen weegens het genoleue uyt de medicinale winkel.

6 April. Bepaling, dal onder de officieren van justitie, getveldigers en kaffers, bedoeld bij hel besluit van 51 December 1750, niet begrepen waren de Gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander en dies zwarte dienaren, noch de inlandsche militairen, die de Gouver- neur-Generaal noodig mogt oordeelen naar suspecte suiker-molens af Ie zenden.

6 April. Verlenging met zes maanden van den termijn, vastgesteld op 8/15 September 1761 voor hel over- schrijven van vaste goederen.

6 April. Toekenning eener tegcmoelkotning aan inlandsche militairen, in den dienst der Compagnie verminkt.

Ofschoon de bepaling, by den artieul brief gemaakt voor

1762. P. A. VAN DER PARRA. S41

hel verset by het verlamt en verminkt raken of voor het verlies van deese en geene leeden der geene, die in dienst der Compagnie dat noodlot treft, eygentlyk soo seer niet op inlanders als Europeesen geoordeell sonde konnen werden te zien: en dat de versoeken van die natuur by deese vergadering mede niet frequent zyn voorgekomen ; eg Ier, uyt hooide het hard soude vallen, dat de inlandsche militairen, die haar lyf en leeven voor de Compe zoo wel in den oorlog in de waag- schaal stellen als de Europeesen, in 't geheel van de premie, hy de articul brief gesteld, uytgesloten zouden moeten hlyven, is goedgevonden en verslaan aan gemelde soldaten meede eenige, alhoewel mindere premie, als de Europeesen in die gevallen soude genieten, toe te voegen.

15 April. Verbod tegen den uitvoer van arak.

Door den heer Directeur Generaal te kennen gegeven zynde, «lat, sedert de intrekking van de interdictie tegen de particu- lieren uytvoer van arak, de Corap* daarvan zoo slegt voorsien was geworden, dat men daar door eerlang in verleegentheyd zoude raeken, wyl de araks branders, sedert haar arak, in sleede van selfs hare geregligheyd te leveren, aan particulieren hadden verkogl; zoo is, om daar teegen de noodigc voorsie- ninge te doen en buyten gebrek Conip' weegen te hlyven, noodig geoordeell en verslaan den uytvoer van arak door particulieren weder te interdiceeren tot de nadere dispositie deeser regeering en wanneer de Gompe daar van, na mate van haare benoodigheyd, sal weesen voorsien.

20 April. Bepaling, dat in het leprozen-huis op het eiland Purmerend mannen en vrouwen van elkaar af- gezonderd moesten leven.

Daar van reeds eenige kinderen waren voortgekomen, die, volgens de stelling der geneeskundige, in der tyd, wanneer lot een seker getal van jaeren quamen, even als haar ouders

842 1762. P. A. VAN DER PARRA.

besmet wierden; en dcselve in «Ier tyd sodanig souden ver- menigvuldigen, dat in 't meermelde huys nauwelyks bergplaats sonde weesen.

30 April. Regeling der »avandmaals-tyden".

Door den gecombineerden kerk en raad aan deese regeering voorgedragen zynde, dat by liaer in overweeging was genomen, of, l>ehou(lens de stigting en goede ordre der gemeente, omtrent de van over lang vastgestelde en tot hier toe geobserveerde avondmaals tyden, waaromtrent zig jaarlyx verscheyde incon- venienten. so door bet vertrek der retourscheepen, als andersints. quamen te openbaren, geene verschikking ofte verandering zoude kunnen werden gemaakt en deselve sodanig gereguleert en verdeelt, dat daar door alle ongemak konde vermyd en aan 't ernstig verlangen van veele leeden der gemeente voldaan werde; en dat op het ingekomen prae advis en berigt van gecommilteerdens ad liane causam daar toe, als de aller bequaamste verdeeling, die in dit geval te maken was, en waar door genoegsaam alle inconvenienten, sonder onderscheyt, souden koomen te cesseeren, voor quam, om de tyd des H. Avondmaals voortaan te bepalen en vast te stellen op de eerste Sondaegen in de maant Maart, Juny, September en December; soo is, vermits men al meermaalen heeft onder- vonden, dat veele ledematen uyt 'sGompN dienaren, uyt hoorde hare menigvuldige occupatien ten tyde van het vertrek der retourscheepen, wanneer, na de voormalige verdeeling, de bediening van dat Heylig Sacrament in de maanden January en October quam in te vallen, wederhouden zyn geworden om aan de tafel des Heeren te gaan, dewyl zy zig daar toe voor af niet indiervoegen, als wel behoorde, konden preparee- ren, en dat zyn Edelheyd den heere Gouverneur Generaal om die reeden den praeses van den kerkenraad, by weege van discours, wol eens heeft te kennen gegeven om haar Eerwaardens dat inconvenienl in overweeging te geeven en of er geen mogclykheyd soude weesen om zulx voor te komen,

1762. P. A. VAN DER PARRA. 845

goedgevonden en verstaan voorschrevc verdeeling, als meede aan deese regeering de gereguleerste voorkomende, te appro- beeren en dus den iyd der bediening van het Heylig Avond- maal voor den aanstaande Ie bepalen en vast te slellen op den eersten Sondag in de maanden Maart, Juny, September en December, mitsgaders haar Eerwaardens, den gecombineer- den kerkenraad, te qualificeeren om daar van, navolgens bun versoek, aan de gemeente de vereyscbte notificatie te doen.

4 Mei. • Last op de buiten-kantoren rapporten nojwns de bevinding van aangeleerde medicamenten door de ge- committeerden ad hoc te laten beëedigen.

Tot voorkoming van alle disputen, die nu en dan, by ont- dekking van verschillen tusschen de ontpakte medicamenten, onstaan, en so veel mogelyk versekert te syn, datdeontpakking met de vereyschte trouw, attentie en nauwkeurigheyd ge- schied, is goedgevonden en verslaan circulair de ministers en bediendens van de respective buylen comtoiren le'ordonneeren, om in den aanstaande alle rapporten of berigten van de opening en ontpakking en bevinding der by hen aangebragt werdende medicamenten door de gecommitteerden», die daar by hebben geadsisteerl en present zyn geweest, door den eed te laten bekragtigen en zulx, selfs in gevalle de minderheyd, die daar op ontdekt mogt werden, geen vyf en twintig guldens komt te emporteeren

10 Mei. Aamtelling van hoofden over de Kalangers.

Is verstaan, tot voorkoming van oneenigheden en twisten, de Calangs-volkeren voortaan te laten sorteeren onder de respective regenten, in welkers districten deselve zig bevinden, en tot generale hoofden over deselve aan te stellen den panumbahan van Madura en den adepatty van Samarang, namentlyk in die regentschappen, waar van zy yder op zig zelfs wedonos zyn

B44 1762. P. A. VAN DER PARRA.

11 Mei. Nadere regel ing der verpliylinyen van den stads-apotheker te Batavia.

Gecoüsidereert zynde, dat de inkomsten der stads apotheecq sedert de gestelde ordre by besluyt van den 26en May 1761, om alle siekeu, die met de scheepen aangebragt worden en transportabel zyn, na bel buyten hospitaal te laten brengen, merkelyk vermindert zyn en dal bet van den stads-apolhecar, Kiers, niet te vergen is ecu uylkeering te doen van een dienst, waar van geen inkomsten heeft of waar van de lasten hoger loopen als de inkomsten, is goedgevonden en verslaan den meermclde slads-apothecar, Kiers, voor de helft te libe- reeren van de hem geinjungeerde uylkeering van rds 100 's maands uyl de inkomsten van gedagte apotheecq aan hel hoofd der chirurgie en hem dus te laten volstaan rnet het debour- sement van rd8 50 ter maand of rd* 600 in 't jaar, om hol gemelde hoofd nog eenig middel van liestaan toe te voegen: mitsgaders aan voormelde Kiers, om denselven nog verder te soulageereu, lwven dien iukoops prys te laten verstrekken het benodigde lywaat, 't welk sedert eenigen lyd met 50 percto advans is berekent en betaald.

14 Mei. Toekenning aan den binnen-regent van hei armenJmis te Batavia van 6 rijksdaalders \s maand* voor elk, buiten lasten van de Diaconie, in dat gesticht opgenomen persoon.

Door den binnen-regent van het armhuys te kennen gegeven zynde, dat hy niets voor bet oppassen kwam te genieten van sodanige personen, die in dit godshuys, 't zy onder wat benaminge ook, geplaatst wierden om aldaar, buyten laste der diacony, gealimenteert te worden, met versoek, dat daar omtrent sodanig mogte werden gedisponeert, als deese regeering soude bevinden te behoren ; so is, wyl er niets billyker en redelyker is, dan dal de gemelde binnen-regent eenig douceur voor het waken en oppassen van sodanisre menseden, fcysonder

1762. P. A. VAN DER PARRA. 545

kjanksinnige, die een meer dan een genieene toesigt vetoys- ttheo, kont te genieten, goedgevonden en verstaan, aan den gemelde binnen*regent voortaan van alle persoonen, die in dal buys reeds geplaatst zyn of nog geplaatst sullen werden om in het zelve, bnyten laste van de diacony, gealimenteert te worden, maandelyks voor oppasloon toe te leggen rdf ses voor yder persoon» om betaalt te worden uyt desselfs middelen of door den geenen, ten wiens versoek deselve daar in geplaatst zyn of sullen worden.

19 Mei. Bepaling, dat na ommekomst van een jaar niet meer uitbetaald zouden worden de tractementen van uit den dienst ontslagen Compagnie9 s dienaren.

Door de heeren Meesters by missive van den 5en October 1761 eenige remarques gemaakt wordende met opzigte tot de thans in Indien buyten actueelen emplooy zynde dienaren, mitsgaders hoedanig, met deselve sal dienen te werden gehan- delt, dan wel hoedanig de Compagnie zal moeten werden ontlast van het betaten van zoo veele nodeloze of immers onnutte gagien, kostgelden en andere verstrekkingen aan die geene, die -in geen actueel employ van de Compe zyn, etc; zoo is, ter voldoening van de intentie van haar Edele Hoog Agtbare, verder by deese missive uytgedrukt, goedgevonden en verstaan, aan het opperhoofd van het generale soldy com- toir te laten ter hand stellen een authenticq extract uyt de meermelde missive van den öcn October 1761,-concerneerende de geordonneerde afschryving der gagien, kostgelden en verdere emolumenten van dienaren, die, op pretext van . te willen repalrieeren of om andere redenen, uyt den actueelen dienst van de Comp* zyn ontslagen en egter by continuatie de voorsz. gagien en emolumenten blyven genieten, tot merkelyk beswaar" van de Compe, ten eynde een lyst van alle dusdanige, alhier present zynde dienaren te formeeren en aan deese regeering te subministreeren, mitsgaders derselver gagien te laten ces* seeren en ook ophouden hunne kostgelden en verdere emolu-

PUIAAT-BOEI DttL Vil. 55

&4é 1762. P. A. VAN DÊR PARftA.

meuten na verloop van een jaar» gereekent van feeeden af en dus op den 19" May 1762; mitsgaders een gelyk extract insgelyks . circulair na de respeclive buyten comptoiren af te seaden, mei ordre aan de ministers en bediendens aldaar om de gagien, kostgelden en emolumenten van alle sulke dienaren, diq uyt baren actueelen dienst, 't zy om te repatrieeren of om andere redenen, zyn ontelageri, inselvervoegen te laten ceftseeren en ophouden na het aflopen van een jaar tyds na den ontfangst van voormeld extract.

19 Mei. Rang-regeling van den Schout-bij -nacht, A7. timUinqK hoofd van Compagnie9 8 zeemagt in Indie.

Is goedgevonden en verstaan, aan het nieermeldfe hoofd van Coöip8 zeemagt in Indien de rang eguaal te geven roet den brigadier of hoofd over Comp* militie in Indien, na de ouder* dom van dereelrer aanstelling, mitsgaders hem ook te laten jouisseeren van het zelfde militaire honneur, dat de laastge- mefcle geniet, en dus in deesen te blyven by de aloude methode, dat tusschen den commandeur van de werff en den sergeant major of hoofd van 's Comp8 militie de rang gesteld geweest is na den ouderdom van hare aanstelling tol die ampten; en voorts daar en boven aan voorsz. Houttngh, ingevolge den inhout zyner instructie en de intentie der heeren Meesters, by missive van den tfen October 1761 vervat, cessie te geven in Rade van India, voor zo lange vereyscht word tot het geene hy aan deese regeering zal hebben voor te dragen, ter erlanging van de nodige dispositie daar omtrent, ■aast den Edelen president van den Raad van justitie deses casteels.

Zijne instructie bevat niets bijzonders. »In het generaal'1 moest hij »na vermogen hetragten al het geene tot verbetering •van 's Comp* navale raagt" zoude kunnen strekken. Beeren XVn°e» hadden hem toegekend een tractement van f 200

1762. P. A. VAN DER PARRA. $4?

's maands» 80 rijksdaalders 's maands voor huishuur en »aoda- »nige rantsoenen of kostgelden en verdere deuceurs of emohi- •meuten, als de Raaden Extra-ordinair van Nederlands Indien •genoten9'.

21 Mei. Verstrekking van dranken aan de leden in den Raad van justitie te Batavia.

Is verstaan, het voorregt, aan de predicanten alhier ter sessie van den 24en Maart 1761 toegestaan om, in plaats van haar ordinair randsoen van zecq, andere dranken te mogen genieten, gereken! na de waarde van de inkoops prys van de zecq, met de augmentatie van 2B perc*° advans, mede te extendeeren tot op de leeden van gemelde rade, om dat alhier doorgaans geen genoegsame voorraad van zecq aan handen is tot het doen der verstrecking van het gewone randsoen voor de leeden van gemelde raad en de geringe voldoening als dan in gelde in geenen .deele kan egualiseeren aan het gemelde randsoen.

21 Mei. Regeling van liet contra-salut voor vreemde schepen te Batavia.

Den majoor van de arthillery alhier werd by deesen gelast om by aankomste en vertrek van eenig 'skonings schip, van wat natie die ook mogten zyn, ter binnen of buyten rheede van deese hoofdplaats, ten eersten of zoo dra dien bodem zal hebben gesalueert, 't zelve met gelyke schooien te bedanken van het watercasteel en behoorlyke zorge ie dragen, dat» by aldien eenig ander 's konings schip als dan ter rheede gevonden mogte worden, het zelve niet voor het watercasteel kome te * schieten en dus dat salut hem toe te eygenen, alwaar omme het contra salut van de wal ipso facto op de laaste schoot zal moeten volgen, zonder de minste tyd tusschen beiden te laten verloopen ; en, ingevalle het mogt gebeuren, dat zodanige

$4g tf6Q. Ê. A. VAN DER PARRA.

's koning» schip het salut van het aangekomen schip ook ten eersten mogte komen Ie beantwoorden, zal egter het schieten van de wal moeten voortgang nemen, zonder om eenige reJen intusschen op te houden en dus dien kiel te lalen voorgaan, op poene, dat de geene, die deese onse speciale ordres mogte overtreden, gedeporteert zal worden van ampt, qualileyt en gagie.

Den op het admiraals schip ter deser rhede commanderende officier werd by deesen gelast om, by aankomst en vertrek van eenigen vreemden bodem ter rheede, welken geen bewys toond een 's konings schip te zyn, ten eersten, na dat den- zelven zal hebben gesalueert, met twee schooien minder, aan dat schip te geven het gewoon contra salut en zulx al ten eersten en zonder eenig getalm, na dat de laaste schoot door het aankomend schip zal weesen gedaan, schoon genomen ook by arrive van zodanige kiel eenig 's konings schip ter binnen of buylen rheede gevonden mogte worden, en dus voor te komen, dat zodanigen 's konings bodem het salut hem niet toerekent en voor het admiraals schip ter rheede komt te schieten; en, ingevalle het mogt gebeuren, dat sodanigen 's konings schip 't salut van het aankomend schip ook ten eersten mogte komen te beantwoorden, zal egter het schieten van de rhee moeten voortgang nemen, zonder om eenige reeden intusschen op te houden en dus dien kiel te laten voorgaan. Moetende, zoo by aankomsthals vertrek van 's konings scheepen, schoon ook van 't watercasteel geen contra salut mogte werden gedaan, zulx van bet admiraals schip ter rheede niet geschieden, maar het zelve nagelaten werden, op poene, dat de geene, die deese onse speciale ordres mogte overtreeden, gedeporteert zal werden van ampt, qualiteyt en gagie.

£^. Verbod tegen handel in slaven, afkomstig van Spaansche bezittingen.

De Spaansche minister plenipotentiaris te 's Hage had over

1762. P. A. VAM DER PARRA. 649

dien handel geklaagd, welke klacht aan de Indische Regering werd medegedeeld.

Ofschoon deze niet kon ontkennen »of wel ontveyusen, dat aan haar nu en dan eenig berigt is gedaan of voorgekomen en dat zyn Edelheyd daar omtrent thans nader door eenige alhier thans present zynde trafliqueerende ingesetene van Manilha geinformeert was geworden» dat door inlanders (of zo genaamde Moren) van 't eyland Solok genoegzaam jaarlyks uytsettingen ten roof met een menigte van vaartuygen werden gedaan na de Spaansche eylanden, by en omtrent Manilha leggende, en dat door dezelve dikwyls veele menschen van daar worden weggevoert, gerooft en tot slaven gemaakt, mitsgaders door gemelde inlanders, 't zy direct na Java, alhier en na andere plaatsen vervoert en als slaven verkogt of ook wel door andere, op voorschreve plaatsen handelende, aldaar direct inge- kogt en dus na Java, herwaards en elders overgevoert, alwaar deselve vervolgens nu en dan door ingesetene van Batavia ter goeder trouw als slaven werden ingekogt, zonder dat het in 't begin en doorgaans niet als lange daar na eerst bekent word, hoedanig of alwaar deselve tot die slaverny zyn geraakt ; mitsgaders verder dienaangaande aangemerkt zynde, dat, ofschoon de conditie deeser geroofde en als slaven verkogte vrye menschen geoordeelt moet werden vry veel verbetert te zyn en deselve veel reden van vreugt en vergenoeging konneu hebben, wanneer zy zo gelukkig zyn om door Christen ingesetene van Batavia ingekogt en dus uyt de wreede handen der Mahomethaanse en heydensche Indianen verlost te worden, Ie meer zy daar door dikwyls de gelegentheyd hebben gehad hmr vryhèyd weder te recupereren by inkoop van gemelde ingesetene door de alhier jaarlyks arriverende Manilhase traffi- quanten, sonder welk middel die menschen somtyds voor eeuwig in de hardste slaverny zouden zyn gedompelt gebleeven, en dat dienvolgende een verbod tegen die inkoop door Bata- viasche en Javase ingesetene vry nadeeliger voor die arme menschen als de kwaal selfe zoude konnen worden gereguar- deert, zo lange de regeering van Manilha of de ingesetene

550 '762. P. A. VAN DER PARRA.

aldaar buyten staat zyn de voormelde uytzettingen en roof kragtdadig tegen te gaan en dadelyk te beletten, wyl daar door de apparentie tot een sagten slaverny niet alleen afgesneden, maar ook de hoop om daar üyt in der tyd verlost te worden verydelt raakt, so is wel goedgevonden en verstaan deese aanmerkingen de heeren Meesters in alle eerbied by de eerst afgaande missive te commnniceeren en voor te houden, dog egter teflens geresolveert, tot voorkoming in den aanstaande van diergelyke klagten over de voormelde inkoop, dewelke, op haar selfs en in haar eygentlyken aard beschouwt zynde, geensints als een onnatuurlyke handelwyse of als een wanor- dre, met de menschelykhèyd strydende, genaamt kan werden, gelyk gemelde heer minister van den Koning van Spanjen deselve dus gelieft te baptiseeren, als ineede om volkomen te voldoen aan de geëerde ordres van haar Hoog Mogende en de intentie van de heeren Meesters, zoo wel ter deeser hoofd- plaats, als langs de geheele cust van Java, Gheribon, Bantam, Banjermassing, Palemhangh, ook alle andere plaatsen, gelegen onder het ressort van de Compe, alwaar sodanige geroofde onderdanen van zyn Catholyke Mayesteyt mogten werden aangebragt, een iegelyk by een daar van te formeerene plac- caat ernstig te verbieden eenig onderdaan van welgemejde zyn Catholyke Mayesteyt, den Koning van Spanjen, door de Mooren tot slaven gemaakt, in te kopen ofte eenige handel daar mede te dryven, op poene, niet alleen, dat die koop of handel voor nul en van onwaarde sal werden verklaart, maar ook, dat de koper zal verbeuren de boete van rdf 500 ten behoeve der armen voor yder van zulke slaven, die hy inge- kogt of ingehpndelt mogte hebben; met ordre aan de respeo tive officieren Van justitie en de sabandhaars alhier, mitsgaders de fiscaals op voormelde comtoiren, om tegen desen inkoop en handel exact te vigileeren en tegen de overlreeders na rigeur te procedeeren, als meede aan de notarissen te waar- schouwen om geene actens, transporten of bewysen van dus- danig geroofde en voor slaven verkogte onderdanen van hoog gemelde zyne Catholyke Mayesteyt te pasaeeren".

I76Q. P. A. VAN DER PARRA. gtfl

8 Junij Nadere regeling der inkomsten van hei hoofd van Compagnie s zeemagt in lndiè.

Door zyn Edelheyd te kennen gegeven zynde, dat, nademaal het de heeren Meesiers behaagt hadde aan hel hoofd van 'sComp' zeemagt in Indien, Nicolaas Houtingh, by zyn vertrek uyt Nederland te permitteeren de uytvoer van 120 kassen of pypen erf, deselve thans •in die qualiteyt alhier fungeerende, het biUyk was om gemeld hoofd van Comp* zeemagt mede te laten participeren van het voorregt, alhier aan de zeevaart in Indien in opzigte der gepermitteerde lasten toegestaan, aan de heeren leeden in overweging gevende, hoedanige proportie men hier in diende te nemen en welk getal lasten men aan meermelde Houtingh soude toevoegen; so is, ofschoon geoordeelt wierd, dat, indien men een ander middel wist uyt te denken om de zeevaart eenig faveur en voordeel te hewysen en toe te brengen, waar door de ruymen van 's Comp' scheepen alleen voor de goederen der Compe blyven en gehouden konden worden, het vry beter soude wesen als thans, daar die aan particulieren gepermitteerde lasten al een aanzienlyke plaats in deselve wegnemen; egter, wyl het selve zoo legt, buyten praejudicie der Compe niet te vinden is en het afschaffen van dit faveur aan de zeevaart, waarmede het in deesen tyd maar seer schraal omkomt, zeer hard zoude vallen, goedgevonden en verstaan het. meermelde hoofd van 'sComp1 zeemagt in Indien, Nicolaas Houtingh, meede te laten profiteeren van het voorregt, in opsigte van de aan 's Comp" zeevaart in Indien by het regle- ment van den 18en Juny 1743 en de sedert daar op geipaak te ampliatien en bepalingen, laast by het advertissement van den 1* February 1760 en billet van den 15/24™ December 1761 gepermitteerde lasten, en- aan den zelven, na proportie van de uytgebragte 190 kassen of pypen, eens zoo veel toe te staan, als aan den opper-equipagieraeester alhier zyn toegelegd, mitsgaders aan meermelde Houtingh dienvolgende te permit- teeren de versending:

in een schip van 150 voelen, van 8 lasten,

552 1762. P. A. VAN DER PARRA.

in een schip van 140 tot 130 voeten, van 6 lasten, » » » » 125 » 100 » » 4 • en in scheepjes of vaartuygen daar beneden, van 2 lasten.

10 Junij. Bepaling, dat het Chinesche bestuur te Batavia zoude bestaan uit een kapitein en zes luitenants.

Vóór 1740 was de formatie van dit bestuur aldus geregeld geweest en sedert was het aantal Chinezen te Batavia eêr vermeerderd dan verminderd.

17 Junij. Last op de soUiciteurs bij elke zitting van Commissarissen uit den Raad van justitie te Batavia tegenwoordig te zijn.

Door heeren commissarissen ter maend in rade gecomum- niceert zynde, dat haar Edele, ter vaceering lot het houden van de rolle van kleene zaeken, te meermaelen hadden bevon- den, hoe dat deese en geene der soUiciteurs sig niet quamen te ontsien, sonder de minsten redenen, by wegen van een excuus briefje omtrent hunne absenteeringen te suppediteeren of by monde door een hunner confraters zulks te laten doen ; en of het dierbalven niet dienstig^oude wezen, tot voorkominge van deese incompatibele en ten eenemael teegens het aan heeren commissarissen uyt desen raede verschuldigde respect strydige gedoentens, door desen rade daer inne wierde voor- sien met daar omtrent te statueeren eene geringer boete, dan in cas subject omtrend de practizyns, voor dese raede postuleerende, is gestatueerd ', zo is 't, dat voormelde rade, om daar in, soo veel mogelyk is, tot voorkoming in den aanstaende van voorschreeven, tegens het aan- heeren commissarissen uyt desen raede verschuldigde respect strydige, gantsch incompa- tibele en agteloose gedoentens, op eenmael te voorsieri, goed- gevonden en verslaan de gesamentlyke soUiciteurs, voor heeren commissarissen uyt dese rade postuleerende, te ordonneeren, gelyk hun by desen geordonncert werd, om voortaan, telkens

1762. P. A. VAN DER PARRA. 855

wanneer baer Agibare tot het houden van de kleyne rol zullen vaceeren, voor het aangaen van deselve sig op de voorzaele van de raad kamer sullen hebben te laten vinden» het zydat zy partbyen ter rolle hebben of niet, en aldaar ter plaatse ook zoo lange te verblyven, tot dat heeren commissarissen zullen gescheiden wesen, sonder dat op eenige excuus briefjes reguard meer geslagen sal werden, ten zy dat den beer eerste commissaris daar toe om merkelyke redenen consent tadde verleend; voor ieder keer, dat zulks door hun lieden nidPzal werden geobserveert en nagekomen, zullen verbeuren een boete van rd* 5 ten behoeve van de raed kamer.

18 Junij. Vernieuwd verbod tegen den invoer uil Japan van kamfer.

Zie bij 17 Augustus 1761.

22 Junij. Gelijkstelling der letter-zetters en drukkers in de kasteels-drukkerij metmde pennisten9 wal hunne tractementen betrof.

Gereflecteerd zynde, dat de lettersetters in 't geheel zyn overgeslagen by het generale reglement omtrent de bevorde- ring der dienaren en dat deselve daar door geen verbetering van gagie hebben kounen genieten, waar door men nu en dan tot de bekoming of aankweking van die subjecten ver- legen is geweest; zoo is verslaan voortaan de lettersetters, zoo wel als de drukkers in de boekdruckery van 't casteel, in opzigte der verbetering, eguaal te stellen met de pennisten.

25 Junij. Prijs-bepaling van de tin op 19 rijksdaalders de pikol van 125 ponden.

Zie bij 19 Hei 1758.

Palembungers voerden steeds tin in grootere hoeveelheden

554 1762. P. A. VAN DER PARRA.

aan» zoodat ia Compagnies magazijnen een voorraad van 0,200,000 ponden lag, waarvoor de Regering geen debiet wist.

25 Junij. Verbod tegen hel aanmaken en uitvoeren van geschut.

^reflecteert zynde, dat ten comptoire Grissé niet alleen kleyne stukjes van een en twee ® bals, maar zelfs van zwaarder caliber door de inlanders gegoten worden, en de nadeelige consequenlien, die daar in 't generaal te dugten zyn; zoo is, tot stuyting, zoo veel mogelyk, van die schut- gieteryen, nodig geoordeeld en dienvolgende verslaan de minis- ters van Java aan te schryven om op Grissee het gieten en langs de geheele cust het uitvoeren van canon, van wat caliber het zelve ook zoude mogen wesen* by biljet te ver- bieden.

29 Junij. Voorschrift voor Notarissen ten aanzien van testamenten.

Te meermalen geremarqueerd zynde, dat de notarissen dezer stad nu en dan in de testamenten, die voor haar ge- passeert worden en waar by de testateur of testatrice dispo- neert over de legitime portie, aan vader, moeder, kind of kinderen competeerende, die clausule laten invloeien, dat de gemelde legitime portie op een zeker tantum begroot of anders gesteld word ter begrotinge van den universeele erfgenaam, met verbod aan een ygelyk om sodanigen erfgenaam rooeyelyk te vallen met het leveren van staat en inventaris van des testateurs of testatrices na te laten boedel, terwyl hen ken- nelyk moest weesen, dat geen testateur of testatrice een diergelyk verbod na regten en met effect kan doen ten lasten van vader, moeder, kind of kinderen, nadien de legitime portie door de wet uytdrukkelyk bepaald en begroot is, namentlyk

1763. P. A. VAN DER PARRA. 555

een derde of in sommige gevallen de helft van hetgeen de adscendent of descendenten ab-intestato zoude moeten erven, en zulx onmogelyk nagegaan zoude kunnen werden, of iemand in de begrotinge van desselfs legitirae portie tegen de dis- positie van de wet benadeelt is, zonder te weeten den waren staat des boedels, zoo als die nagelaten werd; zoo is, tot voorkoming van nodeloose differenten en processen, die uyt diergelyke clausulen konnen ontstaan, goedgevonden en ver- staan de presente notarissen dezer stad en die in 't vervolg aangesteld zullen werden, by extract te gelasten om in den aanstaande alle testateuren en testatricen, dewelke in 't maken van hare uytterste wille hare ouders of kinderen institueeren in de legitime portie, by haar begroot wordende ofte by den universelen erfgenaam als nog te begroten, met verbod aan zodanige ad- of descendenten om te mogen vorderen staat en inventaris, met duydelyke en positive termen te verzekeren, dat een diergelyke verbod niet bestendig kan weezen na haar dood en, wanneer eenige testateurs of testatri- sen evenwel zodanigen verbod in bare testamentaire dispositie geinsereert willen hebben, dat zy, notarissen, als dan van hare gegevene onderrigtinge dienaangaande mentie zullen moeten maken in de respective testamenten, die zy, invoegen voorschreeven, op de expresse begeerte van de testateurs of testatricen zullen moeten passeeren, op de verbeurte van rd" 80 tot een boete ten voordeele der armen voor yder testament, het welk zy met zodanige clausulen van verbod zullen komen te passeeren, zonder by voeging van de expressie van hare onderrigtinge aan de testateuren.

29 Junij. Bepaling, dat ter generale secretarie als collatwnisteri gebruikt moesten worden de oudste en geschiktste klerken.

Vroeger werden voor dat werk' gebruikt onder-kooplieden, maar deze voldeden niet »aan het bedoelde oogmerk".

556 1762. P. A. VAN DER PARRA.

29 Junij. Verbod voor Baiaviaschc burgers zich in Bengalen te vestigen.

De reden voor dit verbod blijkt niet.

ww# Voorschriften nopens invordering van pretensien.

Door Weesmeestcren deeser stad te kennen gegeven zyndc, dat by nadagelyks by 't vereffenen van boedels, onder hare administratie geraakt zyndc, dese en geene debiteuren, wanneer tot betaling van actiën en crediten, ten haaren laste in die boedels gevonden werdende, aangesprooken wierden, met contra pretensien, als mede andere met rekeningen, 't zy uit geleverde goederen of gepresteerde diensten, die vier, vyf en meerjaren oud waren, voor den dag quamen, zonder dat van de zelve selden of ooit eenige de minste aantekeningen by de boekeu en papieren van die boedels gevonden wierden, onder eene vertoning van deesc suspecte handelwyse, de belemmering, die daar door in haar officie lot afdoening van zaken wierd toegebragt, en de kostbare procedures, waar in zy, by oppositie of geweigerde betaling, dikwils ingewikkeld wierden, mei verzoek, dat het deeze regeering behagen niogt daar tegen zodanige middelen te beramen, als tot weering van het voor- schreve dienstig en nuttig geoordeelt mogt werden; en hier over gedelibereert en in aanmerking gekomen zynde de menigvuldige klagten, die over deze suspecte handelwyzc zedert eenigen tyd gedaan zyn, en welken open weg gebaant is en verder gebaant zal werden tot het plegen van schelmse practyequen met het voor den dag brengen van diergelyke opgeflanste rekeningen, vier, vyf en meer jaren oud zynde, nadien de geene, die schaamteloos genoeg zyn om door zulke ongepermitteerde middelen een vuyl gewin te zoeken, eerloos genoeg ondersteld moeten werden te zullen weesen om, by oppositie in het geregte, de deugdelykheid hunner pretense rekeningen en pretensien met eede te bevestigen en dus be- taling erlangen, mitsgaders welke nadeelen en schaden daar

1762. P. A. VAN DER PARRA. tfBÏ

door aan weduwen, wezen en erfgenamen zouden werden toegebragt. even gelyk zulks reeds by deese regeering ter cessie van den 9en November 1731 in aanmerking is gekomen omtrend de prelensien der doctoren en doctoressen, chirurgps en apothecars ofte die hen, buytep deeze laaste, nog al verder met bet verkopen van medicamenten mogten bemoeyeu, en oorzaak gegeven heeft tot de ordre by het daar uit geformeerde placcaat van den 14e0 July 1732 om jaarlyks baare rekeningen over te geven en daar op betaünge te vorderen, gelyk meede by de statuten van Batavia, in articul 23 van de titul van advocaten en procureurs, omtrent derzelver salaris en ver- schotene penningen; en dat het dien volgende ten uittersten nootzakelyk en nuttig zal weezep dese gelimiteerde ordre op doctoren, chirurgyns, etc. in 't generaal betrekkelyk te maken op alle boekschulden, om daar van de rekening 'sjaars te laten opgeven en betaling vorderen of anders geen betaling Ie valideeren; zoo is goedgevonden en verstaan te statueeren en by placcaat alle en een ygelyk, zonder onderscheid van natie, onder het ressort van Batavia gehorende, te gelasten, dat, ingevalle iemand eenige pretensie, het zy uyt hoofde van gepresteerde diensten, geleverde goederen, boek- ofte andere gemaakte schulden, hoe ook genaam t, op iemand, die nog in leven is, mogte hebben ofte na de publicatie van het voorsz. placcaat krygen, dezelve gehouden zal weezen die pretensie als dan binnen den tyd van een jaar, na dat de dienst ge- presteerd is, de leverantie van het goed geschied en de schuld gemaakt zal weezen, op te geven en daar van de voldoening te vorderen van sodanige, nog in leven zynde perzonen ; en, zoo wanneer hy die pretensie mogte hebben op de zulke, die reeds overleeden zyn, om het zelve te doen binnen den tyd van drie maanden na derselver overlyJen, het zy by Wees- meesteren off andere collegien , dan wel de testamentaire executeuren ofte curateureu, onder welker administratie en beheering derzelver boedels en nalatenschappen zyn komen te vervallen, zonder daar mede langer te suppercederen ofte de rekeningen, waar uyt de pretensie is spruytende, onder wat

tftfS 1762. P. A. VAN DÉR PAftRA.

pretext het ook weesen mogte, te 'laten voortloopen; en zulks in beide gevallen, op poene van verstoken te zullen zyn van de voorschreeve pretensie, wanneer van zodanigen opgave en gedane aannianinge tot betaling geen voldoend bewys kan werden bygebragt; mitsgaders de beide collegien van justitie te beveelen om op zulke pretensien en rekeningen, die na verloop van bovengemelde tyd op levende of op boedels en nalatenschappen van overledene perzonen te voorschyn werden gebragt, geen regt te doen, by aldien niet te gelyk gedoceert en den regter ten genoege aangetoond werde, dat de voor- schreve perzonen ofte executeurs en administrateurs van derzelver boedels en nalatenschappen binnen de voorschreeve bepaalden tyd aangesproken zyn geworden en de betaling egter niet gevolgt mogte weezen.

1 Julij. Voorschrift nopens getuigen-verhoor.

De Raad van justitie te Batavia bepaalde ter zake hel navolgende.

Om goede reedenen verstaan zynde, dat voorthaan in alle processen, so wel crimineel als civil, (wanneer dezelve zo verre geïnstrueert zullen weezen, dat aan beyde zyden van productie zal zyn gerenuntieert) door den gene, die eenige bewysen (waer van recollement moet weesen) heeft geprodu- ceerd aan deesen raede by requeste zal moeten versoeken commissie op commissarissen uyt deesen raede om de geluy- gen te hooren en te examineeren op de feyten, in voorgaende scbriftuuren en actens judiceel geposeert, mitsgaders appoinc- tement om de getuygen te hooren, uyt kragten van 't welke (onder behoortyke inthimatie van parthyen advers om, des te raede werdende, contra vragen te konnen overleggen) den deurwaarder de getuygen voor de heeren commissarissen zal dagvaarden omiue aldaar te antwoorden en verklaringen te doeu op 't gunt by dezelve heeren commissarissen hen sal werden afgevraagt, sonder dat gemelde heeren commissarissen thans, ter requisitie van deselve adverse parthyen, als dan

1762. P. A. VAN DEft PARftA. Ifó9

ofte der selve tyde eenige contrarie getuygen hooren zullen, ten zy uyt kragte van gelyke commissie, by die adverse parthyen daer toe van deesen raede geimpetreert ; en dat vervolgens zodanige heeren leeden als door den heer praesident als commissarissen ter enqueste in eenige saak of zaaken zullen genomineert en aangesteld weesen, daar inne tot den uyt eynde van sodanige proces of processen sullen moeten blyven fungeeren; en zal de voorsz. manier van versoeken, van commissien en procedeeren tot horen van getuygen, etc, als vooren, al meede in materie van inspectie oculair, het doen van demonstratie en zo voorts, zo wel in crimineele, ordinaire en extra-ordinaire, als in civile saaken geobserveert moeten werden.

2 Junij. Bepaling, dat in procuratien tot ontfangst in Nederland van in Indië verdiende madngelden de clausule van substitutie niet mogt ontbreken.

Ingevolge de recommandatie door de heeren Bewindhebberen, is goedgevonden en verstaan aan de respective notarissen alhier en circulair de ministers en bediendens op de buyteu comptoiren te ordonneeren om béhoorlyk te observeeren en in agt te nemen, dat by de procuratien, die verleent worden nevens de licentie reekeningen ter onlfangst van verdiende maandgelden in Nederland, de clausule van substitutie niet geomilteerd, maar deselve daar by telkens geinsereert werde, op dat, iemand uytlandig zynde vof om wettige redenen ver- hindert werdende zig zelfs in perzoon ten dien eynde aan de kamer te addresseeren, uit kragte der Indische procuratien zyn zaak aan een ander kan en mag demandeeren.

2 Julij. Last om in de soldij -boeken aan te teeltenen het bedrag der gcldm, welke in Compagnie's kas zijn gestort.

Doer de heeren Bewindhebberen Ier kamer Zeeland by

K60 1762. P. A. VAN DER PARRA.

missive van den 19cn November 1761 gereraarqueert werdende bel gepleegde verzuym door de soldy bediendens in het niet doen van behoorlyke aantekeningen by de soldy boeken van penningen, dewelke in Indien in Gomp8 èassa zyn geteld, volgens de daar van na Nederland overgemaakte quitantien, met recommandatie om daar tegen de nodige voorzieninge te doen ; zoo is verstaan, aan het opperhoofd van het generale soldy comptoir een extract uit gemelde missive, deze zaak concernerende, nevens een in copia teffens ontfangene quitantie, te laten afgeven, met ordre, om zorg te dragen, dat tegen dit verzuym in 't vervolg de nodige attentie in agt geno- men werde.

6 Julij. Magliging op het Collegic van Schepenen, gedu- rende 1762, in plaats van xlh, eene halve maand huisliuur te innen van de huizen in de stad Batavia en in de Zuider-voorstad.

De «zware deboursemenlen , voornamentlyk wegens het •onderhouden der stads-weegen, het wegbrengen dervuilnisse »en het uitmodderen der gragten, bedragende 'sjaars rd' • 10,509", hadden het fonds der » stads-penningen" geheel uitgeput.

9 Julij. Last op de hutten-kantoren te zorgen* dat Compagnies schepen niet met particuliere goederen werden vol geladen.

Door de heeren Meesters aangemerkt werdende, dat, gelyk het belang der maatschappy absolut verdiende, dal de scheepen op de respective buiten comtoiren met alle mogelyke spoed weder werden gedepecheert, dus niet minder noodzakdyk was, dat de vereyschte attentie werde geslagen op derzelver belading en in 't byzonder in agt genomen, dat die vollading zy gedaan met goederen van de Comp* en niet met die van particulieren ; ..zoo is, uit hoofde der volslagene noodzakelyk-

1762. P. A. VAN DER PARRA. 861

heyd en nuttigheid deser attentie, goedgevonden en verstaan, ingevolge de geëerde ordre van haar Edele Hoog Agtbare, circulair de ministers en bediendens op de respective buiten comtoiren ernstiglyk te recommanderen om steeds waakzaam te zyn, dat de scheepen volladen werden met goederen van de Compe en niet met die van particulieren ; en zulx alhier aan den commandeur en equipagiemeester al meede ten ern- sligsten aan te beveelen.

n AuiÜL»* Dorglogt door comptabele Compagnies diena- ren te stellen.

Door de heeren Meesters in consideratie gegeven werdende, hoe onredelyk het is, dat de Comp" belast werd met schadens, die door het wangedrag harer dienaren werden veroorzaakt/ en dat derhalven, gelyk met opzigte tot de repatrieerende perzoonen door de gestelde borg log ten geschiede, dus ook, om in cas van insolventie de maatschappy voor schade te verhoeden, alle dienaren, aan wie eenigc administratie of verzorging van goederen werd toebelrouwd, zodanige borg logt voor hare directie zouden konnen stellen, dat de Compe in tyd en wylen de toegebragte schaden aan die borgen zoude konnen verhalen; zo is, om aan de intentie van haar Edele Hoog Agtbare volkomen te voldoen en om de Compc by insolventie mede schadeloos te konnen houden, even gelyk ter sessie van den 10en July 1750, met de daar op successive gemaakte amplialiën, is gearresteerd, om door alle dienaren, die, zoo ter deser hoofdplaats, als op de subalterne comp- toiren, eenige administratie of verantwoording van sComp» geld of goed gehad hebben, wanneer z'repatrieeren of ontslagen werden en, by haar overlyden, door den curator ad lites, de weeskamer, volmagt of eenig ander executeur, welke derzclver boedel aanvaarden, suflicante cautie voor een zekere bepaalde somma en getal van jaren te laten stellen, dus thans mede goedgevonden en verslaan die borglogten voor de voorsz. sommas voorlaan door alle dienaren in dienst der Compagnie,

PL4IAAT-B0U DBKL Til. 36

562 1762. P. A. VAN DER P>ARR\

aan wie eenige administratie of verandwoording van 'sCorap* gelden of goederen zal werden gedefereerd en toebetronwt, te laten stellen voor liet aanvaarden van die administratie of directie; en die borgtoglen al meede vier jaren na het qui- leeren van die administratie of haar overlyden Ie laten stand grypen, zo hier, als op de respeclive buylen comptoiren, wegens al het geene, waar voor zy uyt hoofde van hare administratie aansprekelyk zullen werden geoordeelt, ten waere na het quileeren van die administratie ofte directie, het zy by het repatrieeren of ontslag, de novo de hier voren ver- melde cautie en borgtogt voor vier jaren mogte worden gesteld; ende zulx buyten extra-ordinaire gevallen, die hogere borglogten mogten vereysschen, tot de navolgende sommas, als : Op Batavia:

door een administrateur van Onrust rd* 10000

» » » in de dispens » 5000

» eersten opperkoopman van 't casteel .... » 5000

» ■ tweeden » » » » 2000

» den visitateur generaal » 5000

» » groot winkelier » 2000

» kleyn » » 1000

» een administrateur in de Waterpoort » 2000

» • » » 't zuyker pakhuys .... » 2000

• 't kleede » . . . * 2000

• » » de west-zyde » 2000

» ■ • » 't graan maguazyn ... » 2000

» » • • 't yzer » ...» 2000

» den equipagiemeester » 5000

» » baas-wapenkamer » 1000

» » fabryk » 2000

» » baas op Onrust • 2000

» » » » de werff » 2000

» » » in 't quartier » 2000

» • opziender van 't touwpakhuys » 2000

» » curator ad lilcs » 2000

• » onlfanger generaal 5000

1762. P. A. VAN DÊR PARRA. 56$

door den sabandbaar rd' 6000

» » groot cassier » 5000

» » administrateur in de medicinale winkel . » 2000

» » majoor der arthillery » 2000

» » stalmeester » 1000

Op de buyten comploiren: door de gouverneurs, directeurs, commandeurs ... » 10000 » subalterne commandeurs (Bantam mede gere- kend), hoorden van Casserobazaar, Patna, Tutu- coryn, Masulipatnam, Soerabaya en Cheribon » 8000 » secundes, hoofd administrateurs en opperhoof- den, direct onder Batavia, tot koopman inclusive » 5000 » tweedens op die comtoiren en mindere, direct

onder Batavia sorteerende » 5000

» een pakhuysmeester » 2000

» opperhoofden, niet direct onder Batavia, tot

kooplieden inclusive » 5000

» tweedens op dezelve en mindere hoofden .... » 2000 » cassieren hare borgtogt, die in gebruyk zyn, en daar niet, moeten die ingevoert werden pro rato van hare administratien ; en door alle bediendens, die eenige behandeling en verandwoording van penningen of goederen

van de Cornp6 zullen komen te erlangen » 1000

onvermindert het te doene liquide transport en behoudens het verdere regt van de Gomp6, in cas van noodzaakelykheid, boven de voorschreve sommas en buyten de borgtogten, met dese ampliatie daar en boven, dat by het in cas tellen en namptiseren der bepaalde sommas lot cautie voor de Compe, *t zy by overlyden en ontslag of by het repatrieeren, in plaats van gedagte borgtogt, 't gcene ter keuse aan die dienaren zal werden gelalen, geen interest op die penningen door de Compe sal betaald of door de telders gepretendeert mogen werden.

Dan, dewyl het nu en dan voor sommige dienaren, die in deese of geene ad min is tra! ie mogten werden ges leid, bezwaar-

564 I76Q. P. A. VAN DER PARRA.

lyk zoude vallen de voormelde borgtogten voor hel aanvaarden hunner bediening te stellen, indien aan die borgen, by zware ziekte of sterfgeval van de geene, waar voor zy geeaveert hebben, geen het minste regt of permissie gegeven wierd haar zorg en oog in dien gevalle (e mogen laten gaan op het pakhuys, het geld en de goederen, die onder zodanige administratie zorteeren; zoo is leflens tot geruststelling van zodanige borgen verstaan, aan deselve het regt en permissie te verleenen om, by zware ziekte en overlyden van de geene, waar voor zy zig tot borgen gesteld hebben, in de pakhuysen. dan wel elders na te gaan de gesteldheyd van de admini- stratie en behoorlyk zorg te dragen , dat alles in ordre behandeld word en aan den geenen, die zwaar ziek, of de boedel van die overleeden is, niets ontvreemd werde, waar door zy, borgen, schade zouden kunnen lyden, mits alles geschiede met speciale permissie en voorkennis van de geene, waar onder hy, die eenige directie of administratie heeft, in de eerste plaats staat en verandwoording schuldig is.

Zynde al verder ten opzigtc deescr materie goedgevonden en verstaan te statueeren, dat de Conip, in cas van insol- ventie, zal hebben en genieten het regt van praeferentie tot de sommas, by de borgtogten bepaald, in de zevende plaats of inmediaat na de pecne, die huys- of land huur te preten- deeren hebben, voor de legaten, hypolhcqucu en alle andere crediteuren, in #zo verre betreft de zulke, die alleeu in een comptabel nmpt of bediening gesteld zyn; maar dat de Compagnie betredende de administratien en bedieningen, daar twee administrateurs, pakhuysineesters of andere bedienden in soüdum aansprekelyk en responsabel zyn, ingcvalle van insolventie van den eenen, haar regres zal hebben en behouden op dm anderen of overblyvende, die ccnelyk in concurrentie zal werden geadniiüeerd met de andere crediteuren van den insolvenieu boedel van zynen mede administrateur.

Kn op dat al liet voorenstaande behoorlyk weide in agt genomen en geêxccutccrt, is verstaan hier van, zoo aan den Raad van justitie deeses casteels, als circulair aan de minisiers

1762. P, A VAN DER PARRA. 565

en bediendens van de respective buylen comloiren (er narigt by extract deses en wyders ook de gemeente, zoo hier als elders, by biljetten kennisse te geven van de ges tailleerde preferentie, etc, op dat niemand daar van eenige ignorantie zal konnen prelendeeren.

12 Julij. Bepaling, dat de »gagie als andersinls" van Compagnie'* dienaren, die, na hun verbonden tijd, niet om te repatriëren omlagen werden, ophouden moesten met den dag van hun ontslag.

De gage, enz. zouden weder beginnen, wanneer op nieuw •euiploy" vonden of naar Nederland vertrokken. Zie bij 8 October 1762.

16 Julij. Magtiging op het collegic van Heemraden tot het heffen cener belasting van zekere landen en huizen in het belang van een waterwerk.

Door Heeraraden der Bataviasche ommelanden verzoek ge- daan zynde, dat, nadien de eygenaars der landen en erven om de West eenelyk volgens hare oude koopbrieven de waarde van dezelve opgegeven hadden en de dam ter stopping der Mokervaart reeds aanbesteed was, mitsgaders de dóor- graving zig gewenscht opdeed, het deese regeering behagen mogt aan haar Eerwaardens qualificatie te geven om van die, na rato van derselver grote en inkomsten, zoo matig opgegevene en getaxeerde landen, ingevolge de voorsz. waarde, S pere10 te mogen ligten, om te dienen tot een fonds, waar uyt de on gelden tot de voltoying van het voormelde werk gevonden zouden kunnen werden, alzoo haar Eerwaardens vermeenden, dat 't gemelde fonds 25000 rdf soude importeeren, welke ligting die ingelanden, volgens de onderstelling van Heemraden, gemakkelyk zouden konnen dragen wegens het aanzienlyk voordeel, dat aan alle die landen in der tyd toegebragt zoude werden; onder eene verdere voordragt, dat de eygenaars en inwoonders der Chineesc eampong, die mede groot nut en

566 1762. P. A. VAN DER PARRA.

voordeel van dit werk stond te genieten» een seker monlant, na het goedvinden deeser regeering, insgelyks tot dit werk mogte formeeren, te meer die natie reeds voorlange de eerste aauleyding tot dit project gegeven heeft, ten eynde by on- voorsiene inconvenienten, die zig in de executie van dit waterwerk inogten komen op te doen en waar door de kosten onmogelyk secuur te bepalen zyn, een te meer sufBceerend fonds aan handen te hebben; zoo is, nadien het nut en voordeel, het welk aan de landen en erven, aan de westkant deeser stad leggende en die thans aan continueele en jaarlykscke overstromingen van het overmatige water der Tangerangse revier subject zyn, by het wel reusseren van deese onder- neming, niet te vergelyken is by het gemelde fournissement, het welk op een egualen voet gedragen werd en door de zeer médiocre taxatie en opgave, na proportie van derzelver reêele waarde, meede geen drukkende lastpost geoordeell kau werden, te meer er geen ander fonds van minder omslag, buyten bedugting voor nadelige gevolgen, en evenrediger mei de billykheyd schynt uytgedacht te konnen werden, na rype deliberatie goedgevonden en verstaan van het voorstel van Heemraden gebruyk te maken en dienvolgende haar Eerwaar- dens te qualificeeren om van de eygenaars der landen en erven, gelegen in het Westerveld, omtrent dese stad, te weten, enz., van de opgegeve en getaxeerde waarde derselve volgens hare koopbrieven, 5 percto en van de eygenaars der huysen, staande in de Chineese campong, een maand huyshuur in te vorderen en door de voormelde eygenaars te laten belalen tot fournissement der kosten van de reeds gegraven werdende nieuwe mond in de voorz. Tangerangsche rivier.

20 Julij. Bekendmaking, dat de Regering voornemens tvas thee en edele gesteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

Voor de thee moest als «recognitie" betaald worden 50 pet. ea voor de edele gesteenten 1 pet.

1762 P. A. VAN DER PARRA. 867

20 Julij. Bekendmaking, dal de Regering voornemens was assignatiën op Nederland af te geven.

De assignatiCn zouden op dezelfde voorwaarden worden verleend, als bij bet billet van 14/17 Augustus 1761 was aangegeven.

50 Julij. Last op de builenkanloren niet meer dan 3/s pet. 'smaands wegens renten te valideren voor gelden, wegens bwglogt vóór 30 Julij 1762 in 's Compagnies kas gestort.

Geremarqueert zynde, dat de ministers in het bekent stellen der interest, die op genamptiseerde penningen in Compagnies cassa, uit hoofde van eenige borglogt, goedgedaan zal mogen werden, zig reguleeren na de resolutie van den Wn July 1750, waar by een half perc10 gepermitteerd word, niet tegenstaande die inierest van 7a percto alhier sedert lange gereduceert is op 7a perc10; zoo is goedgevonden en verstaan> tot voor- koming van nadeelige abuysen in desen, on vermindert het besluyt deser tafel van den 9cn deser maand, om in 't vervolg op zulke getelde penningen in ft geheel geen inierest goed te laten doen, circulair na de respective comptoiren van Indien te ordonneeren om van de gelden, die voor den dag van heeden voor cautie of borgtogt in Comp8 cassa zyn geteld en, op fondament van voormelde resolutie, rente winnen, geen hoger interest goed te doen dan 3/s perc*0 'smaands.

19 Augustus. Bepaling, dat geene gewceren van Batavia naar de buiten-katUoren verzonden moglen worden, tenzij deze *met een dubbelde schoof9 geprobeerd waren.

ê

De baas van de wapen-kamer moest hiervoor zorgen.

568 1762. P. A. VAN DER PARRA.

20 Augustus. Bepalingen nopens hei straffen tan Euro* pcancn, uit Compagnies dienst deserterende*

Binnen gekomen zynde het by besluit van den 24eB July des voorleeden jaars van den Raad van justitie gerequireert schriftelyk advis over de ter ordre van den heer Gouverneur Generaal gecolligeerde ordres, rakende het straffen van Euro- pesen, uyt 'sCoinp* dienste deserteerende; zoo is, nademaal by het gemelde advis de verschillende graden van dat misdryf klaar en duydelyk aangetoont worden en welke geproportio- neerde straffen daar op applicabel geoordeelt moeten werden, mitsgaders hel een en ander van veel dienst en nut, zoo voor de regters, als officieren op de buiten comptoiren kan zyn, op den voorstel van zyn Edelheid goedgevonden en ver- staan het gemelde advis circulair te verzenden na de respeclive buiten comtoiren, met ordre aan de ministers en bediendens aldaar om het selve in copia af te geven aan de collegien van justitie aldaar, ten einde zig daar na in het straffen vao deserteurs, na mate van de verschillende graden van de desertie, zelfs te reguleren.

Het advies is zoo wijdloopig en volgens den stijl dier dagen gerekt (26 bladzijden in folio), dat daaraan hier geene plaats is ingeruimd kunnen worden.

20 Augustus. Bepaling, dat te Batavia krankzinnige slaven zouden opgenomen en verpleegd worden in het Chinesehc hospitaal, tegen betaling aan den binnen- regent van dat gesticht van 2 rijksdaalders 's maand* door de eigenaren dier slaven.

20 Augustus. Maatregelen •tot refrenatie van de brood-

•dronkenhcyd en boosaardigheyd der slaven" te Batavia.

«

Door zyn Edelheyd in overweging gegeven zynde de meer

1762. P. A. VAN DER PARRA 869

en meer toenemende moedwil, insolentie en brutaliteylen der slaven, indiervoegen, dat men sier genoegsaam op 'shceren weegen niet veylig kan aglen voor derselver assurantie en baldadigheyd, gelyk ten overvloede bleek uyt het geéxteerde voor eenige dagen, nadien een samengerotte hoop van wel 2 a 300 booswigten van slaven sig niet alleen ontsier] had tegen de Chineese ingesetene, by de sogenaamde passer Pisang wonende, in ordre te scharen en deselve te insulteeren, met een voornemen sekerlyk om de gemelde Ghineesen vervolgens ^cweldadig aan te vallen, maar sig ook legen den toegescholene geweldiger en caffers, om haar met rotlingslngen uyt eikanderen te verst royen, te opposeeren en selfs een geweldiger dooreen steen en vier caffers door geweer te kwetsen, tot dat eyndelyk, by de aankomst van de naast by leggende wagt, geretireert en van eikanderen geraakt waren, sonder verder af te waglen de 30 dragonders, die zyn Edelheyd, op het eerste rapport van deese publieke straatschendery, gelast hadde op te sitten en met geweld er op in te vallen ; en dat, terwyl tot handhaving der ruste en goede ordre en beteugeling van zulke verregaande brutaliteyten en onordentelykheeden, het ten uyttersten nood- sakelyk -was daar tegen door rigoureuser ordres en scherpere middelen te voorsien, als tot nog toe gebruykt scheenen te zyn, te meer veele slaven een soort van kleyne krissen by sig droegen en daar van almede in het voormelde geval ge- bruyk hadden gemaakt, syn Edelheyd nuttig en dienstig geoordeelt hadde aan de heeren leden voor te stellen om de officieren van justitie en derselver bediendens positiver beveelen te geven en te qualificeeren, so wel om, by samenrotting van slaven en by oppositie, deselve des noods af te maken, even gelyk zulx reeds by besluyt van den 24en July des voorleden jaars gearresteerd is ten opzigte van gedroste slaven en vaga- bundeerende in de bovenlanden, als om, in geval van apprehensie van ammok speelders of andere slaven, die crimineele delicten hebben bedreven, de geweldigere en caffers sig niet te laten sacri6cieren of exponeeren aan ogenschynelyke gevaren, door deselve levendig te willen opvatten, maar deselve mede, by

570 1769. P. A. VAN DER PARRA.

eeoige de minste oppositie, liever op de beste wyse onder de voel te stoten of dood te schieten, nadien men sedert eenigen tyd in meer als een geval ondervonden hadde, dat eenige caflers dese te grote precautie om diergelyke booswigten levendig in handen der justitie over te leveren met sware kwetsuuren, sommige met de dood hebben moeten boelen ; so is, hier over gedelibereert en aangemerkt zynde, dat er tot refrenatie van de brooddronkenheyd en boosaardigheyd der slaven geen andere als strenge middelen van effect konnen zyo en dal men ander- sints door de menigvuldigheyd van lyfeygene alhier nog erger gevolgen te dugten sal hebben en in der tyd naauwelyks veylig genoeg in zyn eygen huys zyn zal, te meer er geen bedenking kan zyn, voornamentlyk in 't laaste geval, om sulke booswigten by eenige oppositie tegen de dienaren der justitie niet op de beste wyse af te maken, tot ampliatie van hel placcaat van den 6'17eo Qctober 1752 en tot meerdere beteu- geling en tegengang der baldadigheeden, die door veel slaven op de straten en publieke 's heeren weegen gepleegd worden, goedgevonden en verstaan de respective officieren van justitie Ie qualificeeren om, by ongemeene te samenrotting van lyf- eygene, so wel binnen als buyten de stad, waar en op wat tyd hel ook sal mogen wesen, deselve door bare dienaren met rotting slagen van eikanderen te doen separeren volgens bet gestatueerde by het voormelde placcaat en, in cas van oppositie, deselve daar toe door middel van geweld, al was hel selfs mei scherp geweir én het afmaken van die hel eerste tegen de dienaren van justitie sig komen aan te kanten, Ie noodzaken: en zulks al mede te laten plaats vinden omtrent desodaoige, die, sig aan eenig crimineel delict van moord of kwetsing schuldig gemaakt hebbende of eenig geweir by sig dragende, in cas van vervolging, hen te weer komen te stelleh tegens hare apprehentie; gelyk ook de lyfeygene, die met eenig ge- weir by sig mogten werden ontmoet, ten eersten opgepakt en. na eene rigoureuse afstraffing, volgens het meermelde placcaat, aan haar lyfsheeren of vrouwen terug gesoodeo, dog, in geval dat sig met sodanig geweir mogten willen

176^ P. A. VAN DER PARRA. 571

verdedigen, met geweld tot haar overgave genoodsaakt sullen mogen werden.

20 Augustus. Voorschrift nopens boedels.

Met wijziging van art. 1 1 der instructie voor Weesmeesteren (deel I, bl. 176) bepaalde de Regering, dat, »in gevalle het •gemelde collegie by een mutueel testament tusschen manen

• vrouw, kind of kinderen hebbende of by het overlyden van •een van beide nalaalende, gesecludeerd is uit de boedel en •nalaatenschap, die zy in gemeenschap zyn bezittende, de

• langslleevende der testateuren als dan ongehouden en niet •verpligt zal weezen aan haar Eerw. staat en inventaris van •dien boedel te geeven, tenzy hertrouwende of dat zig in •een tweede huwelyk mogte komen te begeeven, in welken •geval zulks zal moeten geschieden".

Opmerkelijk is, dat in het gedrukte extracl uit de resoluttèn der Hooge Regering, dit onderwerp betreffende en aan belang- hebbenden uitgereikt, ook (en liefst- in extenso) opgenomen zijn de •contrarie-adviezen" van twee leden in den Raad van Indiê,

Zie ook bij 15 October 1762 en 8 October 1781.

24 Augustus. Reglement op de verstrekkingen van rantsoenen en kostgelden aan schepelingen ter rcede Batavia.

Door zyn Edelheyd te kennen gegeven zynde, dat zyn Edelheyd wegens de menigvuldige klagten van het gemeen over de verstrecking van randsoenen en kostgelden op de scheepen, ter deeser rheede leggende, volgens het jongste reglement van den 2en October 1759, tot wegneming van die klagten en om de schepelingen eenig beter bestaan te doen genieten syn gedagten hadde laten gaan, hoedanig sulx op de beste wyse soude konnen en behooren te geschieden, mits- gaders leffens aan den commandeur en opper-equipagiemeester,

872 1762, P. A. VAN DER PARRA

Booms, gelast daar omtrent een schriflelyk bcrigt te suppedi- leercn, onder by voeging, dat zulx thans te noolsakelyker geoord eelt moeste werden, so wegens het swanr werk, dat de schepelingen door het algemeen gebrek aan volk op de scheepen dagelyks moesten verrigten en om deselve daar in om die reden ook eenig meerder soulaas toe te brengen, als om daar door mede, so veel mogclyk, de sware siektens voor te komen, waar aan het volk, voornamentlyk door die swarc en continueele arbeyd en fatigues, onderworpen was, te meer de menschen, die in Comp* dienst aan de wal moeten komen, als gezaghebbers of anderswts, also min haar randsoen konnen mede nemen, als de commandeerende officier kan sorg dragen, dat deselve van de nodige mondkost aan de wal voorzien werden, en dat deselve dus by hun vertoef eenige dagen aan de wal, of genoegsaam honger en gebrek moesten lyden, of hier of daar het genade brood soeken; produceerende zyn Edelheyd ver- volgens het sedert door gemelde commandeur opgemaakte berigt, waar by gesustineerd werd, dat door de verstrecking voornamentlyk van eenig meerder kostgeld, arak en soute vissen het bedoelde oogmerk in deesen bereykt soude konnen werden en dat zulx na den voorgeslelden voet f 13:3: — in sleede van ƒ11:15:12 voor «en opperofficier, f 9 : 3 : 10 in plaats van f 6:10:14 voor een onderofficier en f 8: — in steede van f o : 12 voor een gemeene of voor een officier f 1:7:4, voor een onderofficier f 2 : 12 : 12 en voor een gemeene f 2:712 meer in de maand soude bedragen, als thans aan' deselve verstrekt en afgegeven word ; so is, nadien dese geringe vermeerdering niet is te vergelyken by het behoud van het volk en tot wegneming der menigvuldige klagten, mitsgaders de scheepelingen eenig beter bestaan toe te voegen, goedgevonden en verstaan, met alteratie van het gemelde reglement op de verstrekkingen van randsoenen en kostgelden aan de scheepelingen ter rheede van Batavia van den 2rn Oclober 1759, voortaan de maandelykse verstrecking, om in te gaan met primo December aanstaande, ingevolge den voorstel te reguleeren, namentlyk:

1762. P. A. VAN DER PARRA. 875

Aan een cajuyls gast:

30 8 ryst,

5 » cadjang,

6 > zout yleesch of spek, 3 • boter,

5 » gcsouten visch, 3 » zout,

10 » vers vleesch,

3 kannen Fransche wyn,

V2 kan azyn, Hollands, en

7 guldens en 4 sluyvers contant.

Aan een deks officier:

40 « ryst,

10 » cadjang,

6 » zout vleesch of spek, 2 » zuyker,

2 » tammarinde, 21/, » gezouten visch,

3 » zout,

5 » vers vleesch,

3 kannen arak,

3/4 kan azyn, Hollands,

2 kannen Caapsche wyn,

4 mutsjes olyven oly, en

3 gulden en 12 stuyvers contant.

Aan een gemeen Europees:

40 ffi ryst,

10 » cadjang,

6 » gezoutc vleesch of spek, 2 » zuyker,

2 » tammarinde, 2Yj » gezoulen visch,

3 » zout,

5 » vers vleesch,

874 1762. P. A. VAN DÉR PARRA.

472 kannen arak, 7S kan azyn, inlands,

1 » Caapsche wyn,

4 muisjes olyven oly, en •

2 gulden en 8 stuyvers contant,

en voorts het reglement op de scheepen ter rheede voorschreve, sprekende van het dagelyks opdissen, in te trekken.

Mitsgaders de randsoenen der scheepelingen van de scheepen, aan het eyland Onrust leggende, inselvervoegen te reguleren, met dit onderscheyd, dat het versch vleesch aan deselve, gelyk tot nog toe, niet verstrekt, maar aan contant afgegeven zal worden, als:

aan een cajuyls gast contant 's maands f 7:16:

» » deks officier • 5:18:

» » gemeen Europees » 3: — :

maar het reglement op de verstrekkingen der randsoenen aan de schepelingen, zo op de reysen in Indien, als repatrieerende, te laten in zyn volle kragt en waarde, met dit verschil alleen ten opzigte der in 't land varende scheepen, dat die van visch maar voor 2 maanden zullen werden geproviandeerd om dat de visch schielyk aan bederf onderworpen is, en voor het overige van die reys voorzien met contanten, gereekent de 100 ft op 15 gulden, dewelke op de onkostreekening zullen moeten genoteert en door de overheeden verantwoord werden by haare consumtie rekeningen.

Zie ook bij 5 Augustus 1764.

24 Augustus. Y oorschriften voor Notarissen.

Door den heer Gouverneur Generaal geproduceert zynde een berigt van den Raad van justitie deses casleels, rakende de veelvuldige abuysen, versuymenissen en slordigheeden, die door de notarissen alhier ter stede werden begaan in de voor hen gepasseert en gemaakt werdende actens; soo is, om daar tegen, so veel mogelyk, de nodige voorsieninge te doen

1762. P, A. VAN DÊR PARAA. 878

en tot wering van die slordigheeden en abuysen, na deliberatie, goedgevonden en verslaan:

Eerstèlyk: te renoveeren de ordre, vervat by de resolutie deeser tafel van den 2en November 1668, volgens welke de notarissen in de voor haar verleent werdeude instrumenten moeten verklaaren, of de perzonen, die deselve passeeren, hen of de getuygen bekent zyn als Heden van eere en gelove waardig, als mcede waar de plaats van derselver domicilium zy, met deese ampliatie, dat, wanneer 'er onbekende personen voor haar mogten komen te compareeren, g'adsisteert met twee getuygen, die getuygen als dan ook aan hen, notarissen, of ten minsten aan derselver clerequen sullen moeten bekent zyn; en dat zulx mede in de voorschreve instrumenten sal moeten werden geinsereert, op de boete van rd* 50, te ver- beuren door de geene, die daar in nalatig bevonden sullen worden, en daar van de helft te laten strekken ten faveure van de diacony armen en de andere helft voor de kamer van den Raad van justitie deses casteels of Scheepenen, by welk van beyde dese collegien het versuym mogte worden ontdekt.

Ten tweeden: dat de eerste clercq van de respective nota- rissen, wyl het voornaamste werk door desselfs handen passeert en op wien veele saken staan, voortaan onder eede sal werden gebragt, om dien eed te presteeren voor den Raad van justitie deses casteels, na het formulier van den eed, voor de notarissen beraamt, ten eynde altoos als getuyge te werden geadhibeert by het passeeren van diergelyke actens van com- paranten, welke of hunne adsisteerende getuygen de notarissen selfs niet bekent zyn.

Ten derden: te statueeren, dat by het horen op interroga- toria de responsiven der geinterrogeerde naast yder artieul in continentie door den notaris of syne clerequen in zyn presentie sullen moeten werden opgeschreeven, vervolgens de geinterrogeerde voorgelesen en dan door deselve ondertekend, op eene gelyke poene van vyftig rd*, te verbeuren als vooren door den notaris, dewelke zulx niet zal hebben g'observeert.

En dat, wanneer 'er gevallen exteeren, dat de notarissen

876 1762. P. A. VAN DER PARRA.

niet gevoegelyk in continentie de responsiven van de deposanten naast yder arlicul kunnen schryven, voornamentlyk als sodanige interrogatoria aan meer als een persoon moeten werden voor- gehouden, zy als dan de voorschreve responsiven wel op een klad sullen mogen schryven, mits dat de geinterrogeerde dat klad en ook de notaris komen Ie onderteekenen; voorts, dat het selve aan de minut geannexeerd en in het protocol sodanig geinsereert werde, sonder daar voor of voor dies afschrift, ie mogen vermeerderen ofte de kosten voor het expedieeren der interrogatoria te vergroten.

Ten vierden: al mede te ordonneereu en vast te stellen, dat, wanneer de notarissen extracten van eenige actens komen af te geven, sy altoos het hoofd van de acte selfsby het exlracl sullen hebben te insereeren en mede de eerste woorden van de volgende periode, op dal men al loos sal konnen ontwaren, wat het voor een instrument is, het welk geêxhibeerd word, sonder dat zulx op het credit van den notaris sal behoeven aangenomen te worden, en men ook wete, dat het extract niet is gemutileert, mitsgaders dat de periode, waar van extract word afgegeven, geêyndigt is en het overige van de acte andere saken contineert.

Ten vyfden: by renovatie en ampliatie der resolutien deser regeering van den 2en February en lc0 Juny 1706, mitsgaders 7 January 1727, de notarissen deser stad te gelasten om geene obligatien ten laste van eenige Javanen der Bataviasche beneden- of boven landen of liever inlanders te passeeren, als na voorgaande kennisse van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, nogte ook eenige actens voor Europeese vreemdelingen ofte Mooren, waar onder verstaan worden de ter zee traffiqueerende Mooren, buyten voorweeten van den sabandhaar ; item geejie transporteeren van lyfeygenen voor handelaars in slaven, 't zy Christenen of onchristenen, van de Oost komende, op uytlandse overdragten te verleenen. dan die alvorens aan den sabandhaar vertoont of door den- selven onderteekent zyn, op peenc van 2B rd9 tot een boete, ten behoeve van de armen deser stad.

\1él. P. A. VAN DER PARRA. . fcï1}

Ten sesden of laastelyk: van alle successive placcaten, ordres en resolutien, dewelke by deese regeerïng op het stuk der notarissen zyn geëmaneert en gesteld en waar van veele buyten observantie schynen geraakt te zyn, door den Raad van justitie deeses casteels een apart recueil te laten formee- ren om jaarlyks aan de respective notarissen op eene sekere, daar toe door gemelde rade te bepalene tyd te werden voor- geleesen, met ordre om sig daar na stiptelyk te reguleren; mitsgaders van dit besluyt aan de bcyde collegien van justitie alhier by extract kennisse te ge\m om daar van sodanige gebruyk te maken, als deselve, tot dienst van het gemeen en tot voorkoming van intricate proceduren, sullen vermeenen te behooren.

Zie ook bij 5 October 1762. — De zamenslelling van het bewuste recueil heeft de Raad van justitie te Batavia den 8*,cn September 1762 aan twee zijner leden, bijgestaan door 's Raads secretaris, opgedragen.

mL^^t' Instructie voor den keurmeester van goud- en zilver-werken.

Deze instructie, door Schepenen ontworpen, werd uitge- vaardigd «wegens de negligenlie en inattentie, die sedert •eenige jaren was ingeslopen omtrent het keuren van gemaakte •goifd- en zilverwerken en waar door dese en geene, zig op • bedrog toeleggende subjecten successive veele fraudes hadden ■ gepleegt, so door het verkopen van koper en zilver verguld •voor goud, als door het vermengen van eenige metalen onder •eikanderen en die compositie als dan aan onkundige voor •egt goud of silver in de hand te stoppen".

De instructie, luidt als volgt:

Art. 1. Voor dat iemand van de binnen deese stad ofte hare jurisdictie wonende Europeese ingezetenen en inlandsche Christenen by der band kome te nemen het goud of zilver-

PLAIAAT-BOBK DEEL TH. 37

Bt8 !76Q P. A VAN DEft PARRA.

smits ambagt, zal hy zig met name moeten aangeven by den keurmeester, om daar van register te houden, en van den zelven moeten onlfangen een merk, dat hy op alle het te maken goud- en zilverwerk zal moeten zetten.

Art. 2. Tot voorschreve ambagt zullen geen Compagnies dienaren mogen werden g'admitteert om het zelve te exer- ceeren als baas of meester zelfs, maar wel als knegl; en dus ook geen gemaakle goud- of zilver-werken door hen op haar eygen naam als zilver-smeeden mogen werden ver- kogt, op poene van 25 rd" boete, de helft voor de bekeurder en de wederhelft voor de armen, wanneer zy daarop werden gealtrapeert.

Art. 3. Van alle goud- en zilversmeeden, voor zo verre het bazen, zyn, zal de keurmeester moeten zorg dragen, dat hy onder zig hebbe derzelver merken in een kopere plaat of anderzints, een ieder verwittigende, dat hy zyn merk wel beware, op peene van te zullen moeten instaan voor het geene, dat hem, als maker van zulk een werk, zoude konnen werden opqelegl, als overtuygd zynde van het zelve te hebben gemaakt, ten waare, dat hy bevoorens de keurmeester hadde bekent gemaakt, dat hem zyn merk was ontvreemd, ten eyntle in zulken geval denzelven weder van een ander merk te voorzien of anders te doen, dat raadsaam zal wer- den geagt.

Art. 4. De keurmeester zal alle goud- en zilver-werken, die de Europeesche en inlandsche Christenen baasen of meesters komen aan te maken en gehouden zullen weesen by hem te brengen aan de essayeurs winkel des Dingsdags en Donder- dags voor de middag van 8 tot 11 uuren, moeten keuren, in zo verre merkbaar zyn, en de overige moeten toetsen, van wat gehalte dezelve zyn, en de bevinding van het merkbare op het gemaakt goud- of zilverwerk naast het merk van de keur inslaan, mits geen minder gedeelte nemende op het goud als een quart caraat en op hel zilver als een quart penning.

Art. 5. Van voorschreve verpligting om hel gemaakt

I76Q. P. A. VAN DER PARRA. &W

goud* en zilver- werk ter keure by den keurmeester te brengen zullen g'eXjimeert en uytgesloten wesen alle Chineese en andere onchristene werklieden, voor zo verre het zelve gemaakt goudwerk aan een stuk geen 10 realen zwaarte en dapr boven, qritsgaders dito zilverwerk aan een stuk geen 20 realen zwaarte, en daar boven komt in te houden, in welk geval het zelve anders, wanneer zy het zelve willen verkopen, almede zal moeten gekeurt en buyten des niet verkogt mogen werden.

Art. 6. Blyvende alle de door gezegde Chineesen en andere onchrislenen reets gemaakte of in 't vervolg nog te makene goud- en zilverwerken van een stuk van mindere swaarte als 10 en 20 realen, schoon ook verkogt zullende werden, buyten bemoeyenis van den keurmeester en de schade, die hy daar op mogt werden, het vereyscht alloy niet in te houden [sic].

Art. 7. De keurmeester zal egler geen werk probeeren als dat geene, waar op het merk van den maker alvorens is gezet, gelyk elk meester schuldig is te doen; en, zo iemand eenig werk ongemerkt tot hem brengt, zal hy daar voor tot een boete geven een halve ryksdaalder.

Art. 8. Maar iemand, bestaande, voor zo verre hier vooren ten aanzien van de Chineesen en andere onchristenen geen uylzondering is gemaakt, zyn werk te verkoopen en te leveren zonder het zelve alvorens te hebhen laten toetsen en merken, zal daar over vervallen in een boete van:

twaalf ryksdaalders voor de eerste,

vier en twintig ryksdaalders voor de tweede, en

ses en dertig ryksdaalders voor de derde reys en, in 't laatste cas, arbitrale correctie daar en lx>ven, wel ver- staande, als de conditie van het werk toelaat gemerkt te werden.

Art. 9. Voor het merken zal den keurmeester beloont worden op de ordinaire vacatiedagen, in maniere als volgt:

Goud: van een halve reaal zwaarte en daar beneden sluyvers l1/*

580

1762. P. A. VAN DER ÊARRA.

van een halve reaal tot een stuyvers 2

» lot een en een half » 3

» een en een half tot twee » 4

twee tot vier » 6

vier tot zes » 8

zes tot agt » 9

agt tot thien » 10

thien tol twaalf » 11

twaalf tot vyftien » 12

vyftien tot aglien » 15

agtien tot twintig. .: » 14

een en twintig tot vier en twintig » 15

vier en Iwinlig tot zeven en twintig » 16

zeven en twintig tot dertig » 17

dertig tot veertig » 20

veertig lot vyflig » 24

vyftig toj zestig » 28

en zo, voor alle thien meerder.

realen zwaarder, ook vier stuyvers

Zilver :

van twee realen en daar beneden sluyvers 1

» tot vyf » 2

vyf tot agt » 3

agt tot twaalf. » 4

twaalf tol aglien » 5

aglien lot vier en twintig » 6

vier en twintig tot dertig » 7

twee en derlig tot veertig » 8

veertig tot vyftig » 9

vyflig tot zestig » 10

zestig tot vyf en seventig > 11

vyf en sevenlig tot liondert » 12

hondert tot hondert vyf en twintig » 14

hondert vyf en twintig tot hondert vyflig.. » 16

1762. P. A. VAN- DER PARRA. 881

en zo, voor alle vyf en twintig realen zwaarder, ook twee stuyvers meerder.

Art. 10. Dog, zo iemand buyten de ordinaire dagen zyn goed begeerde getoetst of gemerkt te hebben, zal by daar voor dubbelt loon betalen.

Art 1 1 . Alle goudwerk zal geoordeelt werden goed en van bekwame deugd te zyn, als het niet lager van alloy bevonden werd als 16 caraat; en zoo ook hel zilver, dat niet minder van gehalte is als negen penningen, hel welk met de kleyne en het hogere van thien en een half tot elf penningen fyn met de grole keur bestempeld moet werden, zulx denoteerende door de letters K en 6 te stellen naast hel merk van den keurmeester.

Art. 12. Al het geene voorschreve staat, zal plaatshebben zonder onderscheyd, het zy dat den eygenaar zelfs het goud of zilver om Ie verwerken gegeven heeft ofte wel, dat het door den goud- of zilversmit daar toe geleverd is geworden.

Art. 13. By ontdekking van eenige falsiteyt, in de merken gepleegt, zal de keurmeester zulx moeten aangeven aan den Officier van justitie, den Balliuw of Landdrost, om by die onderzogl en na vereysch van regten behandelt te werden.

Art. 14. De goud- en zilversmeeden zullen haare werk- plaats of winkel houden in het voorhuys harer woning of, by ongelegentheyd van dien, een bekent teken stellen voor of aan het zelve huys, om daar uyt te konnen weten, waar zulke werkluyden woonagtig zyn.

Art. 15. Dewyl, uyt hoofde van hel rysen en daalen van de markt van 't staaf goud en staaf zilver, niet wel te bepalen is, waar voor de reaal zwaarte van het gemaakte goud of zilver werk verkogt moet werden, zo werd zulx, met de prys van bet arbeydsloon, gelaten ter discretie van den verkoper ofte zodanig, als de koopers met goud- en zilversmeeden zullen kunnen over een komen en verdragen.

Art. 16. De keurmeester zal geen goud of zilver met de grote, nog kleine keur mogen stempelen, dat het hier voren bepaalde gehalte niet houden kan, op verbeurte van een

582 I76Q. P. A. /AN DER PARRA.

hondert ryksdaalders voor de eerste en twee hondert ryks- daalders voor de tweede reys, te verdeelen de helft voor de armen en de wederhelft voor den officier, die de calange zal doen, en privatie van zyn ampt daar en boven ofte andere correctie, na bevinding van zaken.

Art. 17. Zullende hy, schoon een Compagnies dienaar zynde, wanneer in zyn ampt als keurmeester mogte peccee- ren, subject zyn de judicature van het collegie van Scheepenen deeser sleede.

Art. 18. En op dat hier van niemand eenige ignorantie kome te pretendeeren, zal deese ordonnantie in de Neder- duytsche, Maleydsche en Chineese taaien werden gepubliceert en g'affigeert.

40eU)bCT . Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag wegens het aanstaande vertrek eener retour- vloot.

24 September. Eed-formulier voor de 1*# klerken van notarissen te Batavia.

Wy beloven ende sweeren, dat, so lange wy den dienst van eerste clerq, zo ten comptoire van den legen woordigen notaris of by dewelke wy in 't vervolg van lyd die dienst mogten komen waar te nemen, over geene attest alien, obligatien, brieven van verbanden ofte eenige andere actens ofte munimenten, hoe genaamt, die voor hem gepasseerl mogten werden, als getuygen sullen slaan, ten zy dat den persoon of perzonen, die eenige der voorschreve actens begeeren te passeeren, by ons of den notaris voor sodanig persoon of perzonen waarlyk bekend zyn, als zy zig komen te noemen; dan wel, ingevallen zy by ons of den notaris niet bekent mogten zyn, dat als dan ten minsten de geene, die zy als getuygen zullen komen meede te brengen, by ons of den notaris voor zodanige perzonen, als zy zig komen te noemen en die ter goeder naam en faam staan, zullen

1762. P. A. VAN DER PARRA. 883

bekent weesen ; en voorts ons verder, als een eerlyk en vroom man betaamt, in voorn, dienst te zullen gedragen. So waarlyk hdpe my God Almagtig. Zie bij 24 Augustus 1762.

28 September. Veroordeeling van Europeanen tot ketting- straf.

Is goedgevonden de beyde collegien van justitie alhier te reeommandeeren de observantie .der by het besluyt van den 26en November 1761 gestelde ordre voor de Raden van justitie en ministers en bediendens op de respective buylen comtoiren, om voortaan geene Europese delinquanten te tondemneren tot het klinken in de ketting, maar deselve, na mate van de misdaad, tot andere straffen, het zy bannissement, dan wel andersinls, te vonnissen, met deesen verstande nogthans, dat, in cas van cxilie of relegatie, de tyd vermeerdert werd, nadien de redenen omtrent de afschaffing alhier so wel militeren als op de buyten comtoiren en de vorige, omtrent dit gebruyk gestelde ordres by de besluyten deser tafel van den 8en July 1746 en 8ra July 1754 niet generaal zyn geweest, maar de geschavotteerde daar van uytgesloten hebben.

5 October. Toelichting tot het bepaalde op 24 Augustus 1762 ten aanzien van notarissen.

Lecture genomen zynde van een schriftelyk addres, door de respective notarissen alhier ter' sleede aan deese regeering gepresenteerl en inhoudende hunne bezwaarnissen omtrent eenige articulen, rakende bare bediening, gestatueert by besluyt van den 24en Augustus passato, met versoek aan het eynde van gemeld addres,* dat de aangehaalde articulen nader opge- heldert en geamplieert mogen worden; zo is, om de gemelde notarissen in het geene billyk is, zo veel mogelyk, te gemoet te komen, tot elucidatie en ampliatie van bet voormelde besluyt goedgevonden en verstaan:

584 1762. P. A. VAN DER PARRA.

Eerstelyk: aan yder een de vryheyd te laten om, hel zy ter sec rotary van den Raad van jastit ie deses casteels en Sche- penen, 'voor den gesworen clercq aldaar, dan wel voor een der notarissen en getuygen, na dal hy zelfs zal verkiesen, Ie pas- seeren procuralicn ad lites op de advocaten en procureurs on, uyt kragte van deselve, te ageeren voor de beide regtbankfn.

Ten tweeden: buiten en bebalven den eersten clerq van de respective notarissen, nog aan yder van dezelve twee clercquen tot gebruyk op hunne comtoiren toe te staan en dus in 't geheel drie clercquen voor yder notaris onder eede te laten brengen en door deselve de eed te dóen presteeren voor den Raad van justitie deses casteels volgens het formulier, voor genielden eersten clercq beraamt.

Ten derden: te statueeren, dat alleen de notarissen, en niemand anders, zullen wesen gequaliGceerl tol bet passeeren van insinuatien en interrogatien en dat deselve ook alleen maar voor haar, geadsisteert met getuygen, zullen mogen werden beantwoord, ten ware deselve gedaan niogteu worden ter requisitie van een der officiers van justitie, in welken gevalle die gepasseert en beantwoord zullen moeien werden ter secre- tary van de collegien van justitie; en voorts in den aanslaande, by alle dagvaardingen tot het geven van getuygenis der waar- heid in materie civiel, door de practisyns in judicio te doen exhibceren de interrogalorien of insinuatien, waar op de requi- ranten van meening zyn de gerequireerdens te laten boren, op poene, dat, by manquement van dien, zulke parthyen ten koste van de gedagte practisyns ter rolle zullen worden geroyeert.

Ten vierden of laastelyk : door de notarissen te doen accre- diteeren de briefjes, die door de gecommitteerde tol en over de zaken van den inlander en door de sabandhaars aan Europeese vreemdelingen, ter zee traffiqueerende Moren en bandelaars in slaven volgens het meermelde besluyt vaq den 24en Augustus passato afgegeven moeten worden, mits die briefjes door deselve behoorlyk zyn ondertekent, ten blyke, dat de obligalien, afctens en transporten, die zy voornemens zyn te laten passeeren en opmaken, met derzelver voorkennisse werden verleent, zonder

I76Q. P. A. VAN DER PARRA. 588

dat de comparanten, boven en behalven eeu zodanig briefje, nog zullen behoeven bekent of geadsisteert te weesen met twee bekende getuygen.

8 October. Toelichting tot het bepaalde op 12 Julij

1762 nopens ophouding van betaling.

•

Ter gelegeniheid der jongste verlossing van de militairen- en anibagtslieden na Nederland eenige difliculteil ontstaan zynde nopens de intentie en moening van het woord jemand, voorkomende by missive der Hoog Edele Heeren Seveulicnen van den 5en October 1761 en daar op gefundeerde resolutie van den 12°° July 1762, ten aanzien van den geenen, die, binnen zyn verbonden tyd willende repalrieeren, by desselfs onlslag geinformeert zoude moeten werden, dal zyn gagie sal stil- slaan; so is, nademaal uyt de praemissen descr ordre onder- steld scliynt te moeten werden, dat deselve alleen hare betrekking heeft op ambagtslieden en soorlgelyke dienaren, goedgevonden en verstaan de heeren commissarissen van de verlossing dien- aangaande te elucideeren, dat daar onder by dese regeering, ingevolge bet reeds gearresteerde ter sessie van deu 10cn November 1757, begreepen en verslaan worden alleen am- bagtslieden, kruytmakers, militairen, arthilleristen en soort- gel yke dienaren, die veertien guldens en daar boven aan gagie winnen, en geen andere.

~ October. Verlenging met zes maanden van den ter- mijn, vastgesteld den 6*" April 1762 voor hel over- schrijven van vaste goederen.

15 October. Toelichting tot het bepaalde op 20 Augustus 1762 in zake boedels.

Is goedgevonden en verslaan:

886 I76S|. P. A. VAN DER PARRA.

1° het collegie van Weesmeesteren Ie qualificeeren om, schoon gesecludeert zynde by een mutueel testament van man en vrouw, egter, ingevalle de langstlevende van beyde komt te re pa trieeren en kind of kinderen is hebbende, als dan van denzelven voor zyn of haar vertrek te vorderen een korten staat en inventaris van den boedel en daar en hoven een bewys, dat ten behoeve van sodanig kind of kinderen, door de eerst stervende nagelaten, in Comp* cassa, op assignatie aan Weesmeesteren ter kamer, waar voor deselve vertrekken, is geteld, gelyk in so een geval zal moeten geschieden, de hem of haar compelerende portie uyt de nalatenschap van den eerst overleeden, om daar van kennisse te konnen geven aan de weeskamer van de plaats, waar aan het geld is overgemaakt of waar voor de langstlevende repatrieert;

2° door haar Eerwaardens, onaangesien derselver seclusie, by overlyden van vader of moeder, kind of kinderen, uyt een vorig huwelyk verwekt, nalatende en geen voogd of voogden benoemt hebbende, insgelyks een korten staat en inventaris van de overblyvende stiefvader of stiefmoeder te laten vorderen, benevens de gelden, die sodanig voorkind of voorkinderen na regten uyt den boedel zyn competeerende, dan wel cautie voor deselve; dog niet, wanneer dezelve kinderen by testament of andere acte onder voogdy van dese of geene gesteld zyn, also die dan verpligt zyn voor het interest van hare pupillen te sorgen en die kinderen dus blyven buyten de weeskamer; en

3° in cas van begroting of uytdrukking in gelde van de le- gitime portie der kinderen by mutueel testament der ouders, ongeagt de seclusie van Weesmeesteren, door den langst- levende van beyde egter de bepaalde legitime ter weeskamer te laten fourneren, dan wel daar voor te doen stellen suflicante cautie, wanneer door den eerst stervende geen voogd of voogden over zyn na te laten kind of kinderen benoemt en aangesteld zyn, dog anders niet. Zie ook bij 8 October 1781.

1762. P. A VAN DER PARRA. 587

19 October. Afstand van een land nn offieio" aaneen kapitein der Javanen te Batavia.

Sedert een i gen tyd te meermalen discours gevallen zymle over de seer sobere en slegle gesteMheyd, waar in de inlandsche capilains successive geraakt en gebragt zyn en thans verseeren, liet zy men de oorsaak daar van moet toeschryven aan het ongemeen verval der campongs door het successive uytputten derzelve van de jonge manschappen, waar toe men in de jongste oorlogen en als nog wel genoodsaukt is geweest nu en dan over Ie gaan om de nodige adsistenlie en inagt te vinden, het zy aan den verkoop van deese en geene landen der Comp, waar van deselve in vorige tyden eenig bestaan hadden, dan wel aan eenige andere, nadeelige inconvenienten en omstandigheeden ; en hoe wenschelyk en nuttig het der- halve soude wesen, indien men eenige middelen,, buyten praejuditie der Comp, konde uyt denken, waar door aan dese menschen eenig meerder bestaan konde werden toegevoegt, ten eynde deselve sig eenigsints soude konnen opbeuren uyt haar verval en onder de hare verschynen op eene wyse, wat beta- melyker en meer overeenkomende met de qualiteit en het caracter, dat zy bekleeden, als tegenwoordig, nademaal hel een meer dan bekende saak is, hoe seer de inlander sig aan deese en geene uytterlykheden vergaapt, indiervoegen, dat daar van almede voor een gedeelte het ontsag en de agting onder hen dependeert; ongerekenl nog, dat de presente tyds conjunctures en een gefundeerl vooruytsigt het thans meer dan ooyt kwamen te vereysschen om door die middelen de gemelde hoofden der inlanders te meer aan de Comp6 te verbinden, ten eynde in tyd van nood op haar te konnen vertrouwen en de vereyschte adsistenlie te genieten, als menschen, die, iets te verliesen hebbende, met te meer sugt en genegentheyd het algemeen ten dienste zullen staan, om teflens het hare te bewaren; mits- gaders by deese gelegenlheyd door den heer Gouverneur Generaal verklaart wordende, dat zyn Edelheyd ten dien eynde zyne gedagten hadde laten gaan over de sogenaamde Boere*

588 1769. P. A. VAN DER PARRA.

stukken op Denambo en den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, van Tets, gelast om sig te informeeren, hoedanig hel daar mede gelegen was; en dat, nademaal hy lecture van dcsselfs ingedienl en door zyn Edelheyd geprodu- ceert rapport kwam te blyken, dat dese stucken door het afsterven en ver l rek der landbouwers ledig geraakt, dog door eenige, daar omstreeks leggende volkeren ongequalificeert in possessie genomen waren, zyn Edelheyd nodigh geoordeelt hadde de vergadering voor te stellen om daar van tot het voormeld oogmerk gchruyk te maken en deselve aan den capitain der oostsydsche Javanen, Soeta Wangsa, als iemand, wiens voor- ouders veele diensteu aan de Cornp6 bewesen hadden en die het mede selfs meriteerde en ten hoogslen benodigt was, af Ie geven, om in der tyd en voorkomende gelegentheyd insgelyks voor andere sorge te dragen ; so is, ingevolge dien voorstel, na overweging van het nuttige en noodsakelyke, daar in opgesloten, goedgevonden en verstaan aan den capitain der oostsydsche Javanen, Jenega Soeta Wangsa, en zyne successeuren in oiïïcio eens voor altoos af te staan die zogenaamde Boeresluk- ken of zeker stuk Cornp* land, genaamt Denambo, volgens een daar van geformeert en overlegt caarlje gelegen 15 a 16 uuren gaans zuyd oostwaarts buyten dese stad in 't Oosterveld, enz.

Bij resolutie der Indische Regering van 18 Maart 1763 is een gedeelte van het land Denambo aan den Regent van Krawang afgestaan.

19 October. Afscliaffing der premie op het dooden wn tijgers.

Geoordeelt zynde, dat de noodzakelykheid thans zo groot niet is, als in vorige tyden, om de Cotnp* langer te belasten met het betalen der premie van rd" 10 voor het doden van een tyger in de bovenlanden, 't welk in het gepasseerde boekjaar nog rd8 275 bedragen heeft, en dat men derhalven dit gebruyk

\161. P. A. VAN OER PARAA. t>8Ó

sonde konnen intrecken, even als zulks reeds ten reguarde van de renosters by besluyt van den 14fD January 1749 is gearresteert, in onderstelling, dat het billyk is, dat yder voor zyn rekening sorg drage om zyn land te suyveren van die scliadelyke dieren ; so is, ingevolge de propositie van zyn Edel- heyd, verslaan de tot nog toe, op fundament der resolutie van den len December 1747, betaalde praemie van rdg 10 voor bet doden van een tyger in de Jaccatrasc bovenlanden voor het vervolg af te schaffen, om aanvang te nemen met primo January 1763.

Zie bij 1 September 1747.

8 November. Last op de builen-kontoren, waar assig- naiién op Nederland werden afgegeven, zorg te dragen voor behoorlijke advies-brieven.

Door de heeren Meesters by missive van den 25en Maart passato haar ongenoegen betoont wordende, dat op verscheyden buyten comtoiren van tyd tot tyd versuymt word het vereyschte ad vis te geven aan haar Edele Hoog Agtbare van de assigna tien, die aldaar worden verleent; so is, ingevolge het geëerd bevel van haar Edele Hoog Agtbare, tot voorkoming der inconvenien- ten en moeyelykheeden, die daar door worden veroorsaakt, verstaan de ministers op de buyten comtoiren, alwaar gelden op assignatie na Nederland worden verleent, by extract uyt de gemelde missive, in so verre dit poinct concerneert, kennisse te geven, dal de schadens en andere nadeelige gevolgen, die, by gebrek van het nodige ndvis, uyt het ophouden van de betaling dier assignatien of uyt hel kwalyk belalen van deselve in tyd en wylen sullen konnen resulteeren, verhaalt zullen werden op die geene, welker post het is geweest op zyn tyd het behoorlyk advis van die verleende assig- natien te geven, op dat een yder sig zal konnen wagten voor de schade, die zyne nalaligheyd hem anders zal doen dragen.

iJ90 l763. P. A. VAN DER P>ARRA.

8 November. Bepaling, dat de stof van peper, *by har- •ping daar uyt gehaalt'\ door gecommitteerden in zee geworpen moest worden.

Vroeger werd die stof begraven. Waarom zulks niet meer mogt gebeuren, blijkt niet.

12 November. Verbod tegen den aanbouw van particu- liere vaartuigen langs Java's Noordkust.

Om eenmaal met de benodigde pantjallings en andere vaar- tuygen voorzien te raken, door welker gebrek men zig zedert eenigen tyd in verlegen Iheyd beeft bevonden, mitsgaders om de hinderpalen, die zig daar tegen waarschynlyk opdoen, weg te nemen, is verstaan de Javase ministers ten ernstigsten te gelasten om voor eerst den aanbouw van vaarlhuygen op Rembang, Lassum en de verdere, daar aan grensende distric- ten of alle plaatsen, langs Java, alwaar eenige aanbouw van vaartuygen gevonden word, aan alle particulieren te verbieden, tot dat de benodigde pantjallings zullen volbouwt wesen; mitsgaders, om dies te beter aan bet oogmerk te voldoen, alle de op stapel slaande particuliere vaarthuygen in beslag te lalen nemen en derzelver verderen opbouw dus te verhinderen.

18 November. Verbod legen liet vervoeren met Compag- niefs seftepen van slaven naar Banda zonder vergunning van den Gouverneur-Generaal.

De poenaliteit was eene boete van 100 rijksdaalders ten behoeve van de armen te Batavia.

Velen zonden hunne slaven wegens »doroestioque delicten" ter verkoop naar Banda, hetgeen de Regering vreesde, dat tot ongelukken »door de meer dan gemeene confluenüe van » zulke kwaaddoenders op Comp' schepen" aanleiding zoude geven.

\1èï. f>. A. VAN ÖÊft PARftA. Bdl

23 November. Ongangbaar verklaring van *geschroeyde, »gesnoeyde en verligte dubbelde stuyvers".

Zulks geschiedde op verzoek van den Soesoehoenan en van den Sultan van Djokjokarta, aan wie de Regering dit niet durfde weigeren, »uyt hoofde de tyden er niet na gesteld zyn •om die Vorsten door een refuus van iets, waar toe men, »len minslen voor een gedeelte, in staat is, te disanimeren »of voor het hoofd te stoten, te meer, wanneer men sorge »kan dragen, dat de Comp* door dit gerief geen nadeel »sal lydeu".

De Regering nam op zich »de reaal swaarte" aan gesnoeide dubbeltjes in te wisselen tegen 40 stuyvers aan grof geld en zond daar toe eene waarde van 50,000 rijksdaalders aan Soeratsche ropijen naar Samarang.

23 November. Bepaling, dal particuliere vaartuigen, van Ambon vertrekkende, regelregt naar Batavia moesten verzeilen, zonder onder weg eenige plaats aan te doen.

29 November. Voorschrift voor de negotie-boekhouders.

Gereflecteerd zynde, dat men ten opzigte der by de boeken lopende dibiteuren, so wegens derselver oorsprong als gesteld- heyd, seer in 'Iduyslere word gelaten; zo is, om daar omlrent jaarlyks de nodige elucidalie te erlangen, nodig geoordeelt nader ie amplieeren het geslatueerde by het schriftuur, gein- tituleert: »Aanwysinge, wat voor lastrekeningen nodig zyn by »de respective negotie boeken van India, enz." van den 30** July 1755, en dienvolgende verstaan circulair na alle buyten comtoiren te ordonneeren, niet alleen dat de negotie boekhouders 's jaars, op het sluyten der boeken, in rade van politie sullen moeten overleveren een schriftelyk berigt van alle by de negotie boeken voortlopende debiteuren, met aanwysing, waar uyt de schuld oorspronkelyk en wat apparentie voor desselfs inpalming is, ten eynde daar op te versoeken en te erlangen

&9Ï » 1762. P. A. VAN DER ÊARRA.

de dispositie der ministers ofbediendens, maar ook, dat sodanig berigt, met de resolutie daar over genomen, telkens aan deese regeering sal moeien werden toegesonden en dientwegeu menlie gemaakt by de eerst van daar afgaande brief.

Heeren XVII keurden dit voorschrift goed bij hunne missive van 10 October 1764, dewijl hun voorkwam, dat »die order »ten oogmerk heeft om van den lndisehen staat af te laleu »de schulden, die geheel desperaat zyn, en gemelde staat dus •tot een meerder realiteit te brengen".

2 December. Last op Compagnie' s dienaren te Koepang jaarlijks 100 slaven en 100 slavinnen naar Banda te zenden.

Die bedienden hadden verzocht van een dergelijken lasl verschoond te worden, vermils »het land van Timor builen «expeditien weynig slaven uitleverde", maar de Hooge Regering wilde hiervan niets weten.

6 December. Bepaling, dat wissels op Batavia, getrok- ken te Samarang, Cheribon en Bantam, zonder korting zouden worden voldaan.

Ter gelegentheid van hel gedane en geaccordeerde verzoek door en aan den onderkoopman, llinkhorsl, op den 16" der gepasseerde maand, om eenige op Sa ma rang in cassa getelde gelden zonder rabat alhier te mogen ontfangen, de vorige ordres, op dat stuk beraamd, nagegaan en daar by gebleken zynde, dat het besluyl van den 26" September 1745, waar by g'arresteerd is om by het overmaken van gelden per wissel na Batavia 4 perc10 ten voordeele der Compe te laten vallen voor de secure remise, voornamentlyk zyn adspect heeft op de Westersche comtoiren en dat men onder die ordre Java 's gouvernement tol dus lange niet begrepen heeft, gelyk bel

1762. P. A. VAN DER PARRA. ' B9$

zelve mede onder de sedert gestelde ordre ten opzigte der Oostersche provintien tegen het accepteeren van geld op wissel zonder gemelde agio niet begrepen is geworden wegens de nabyheyd der plaatsen en het zagte vaarwater, waar dpor men niet ondersteld kan werden veel risico door de secure remise uytgewonnen te hebben; zoo is, om gemelde redenen en tot wegneming van allen scrupel in deesen, goedgevon- den en verstaan de gelden, die, zo op Java, als Cheribon en Bantam, op wissel na Batavia in Comp8 cassa werden geteld, gelyk tot dus verre is geschied, ook in den aan- staande alhier te laten afbetalen zonder korting van eenig opgeld.

7 December. Vermindering van heeren- en hof-diensten op Java.

By des Gouverneurs aparte missive van den 30en October

• gezien hebbende, dat zyn Edele onder alle middelen, die hem voorgekomen waren om de respective regenten der onder- hoorige districten onafscheidbaar aan de belangens der maat- schappy meer en meer te verbinden, geen noodiger, heilzamer, nog voordeeliger had kunnen uitdenken als de verligting van de hen opgelegde lasten en heeren diensten en die zo draagelyk te maken, dat zy dezelve by na niet gevoelen, dat te nood- zakelyker was geworden, om dat, schoon het getal battoors, paarden en vaartuigen, die zy verpligt zyn dagelyks ten dienste van de Compagnie te leveren volgens de bepaaling by de instructie der respective regenten, maatig en niet te excessief was, de ingebeelde autoriteit en grootheid der residenten geëffectueerd had, dat die bepaaling peu a peu overlreeden was en de diensten dus allengskens tot klaagens toe verzwaard waren, en dat zyn Edele uit dien hoofde daar omtrent zoodanige schikkingen gemaakt had, als by voorschreve missive speciGcq van ieder comptoir staat uitgedrukt; zo is, de nuttigheid hier van in overweeging genoomen zynde, dewyl liet zeker is, dat door een langduurigen oorlog en de daar

PLAIAAT-BOBI DEEL Til* 33

594 1762 P. A. VAN DER PARRA.

op gevolgde sterfte de menschen op Java vry veel vermindert zyn en hei de regenten dus hard vallen moet het bepaald1 getal van 't een en ander te leveren, goedgevonden en ver- staan de voorschreve redactie omtrent de verpKgte heeren diensten van de regenten, indiervoegen zo -als dezelve door den heer van Ossenberch is gemaakt, volkomen te approbeeren, in vertrouwen, dat de inlandsche hoofden 'er geen minder genoegen in scheppen en hier door, zo wel als door de verdere vriendelyke behandeling, tot nog grooter attachement en trouwe opgewekt zullen worden.

In dat zelfde vertrouwen is verstaan goed te keuren de gemaakte reductie omtrent de hofdiensten van den Samarang- schen depatti, welke sedert een geruimen tyd de zwaarste van alle andere regentschappen geweest zyn, door dien hy de zendelingen der vorsten geduurig heeft te defroyeeren en hen, zo wel als de naar de bovenlanden vertrekkende Com- pagnies dienaaren om ha aren dienst te presteren, telkens beschik- ken moeten over de noodige draag vol keren, niet twyifcndf, % of de meer dan gewoone gunsten, die men dien trouwen regent by voorige gelegen theeden reeds beweezen heeft en tans nader bewyst, zullen hem te sterker opwekken om de hein toevertrouwde post met een onkreukbaars trouw te bekleeden.

7 December. Vergunning lol uilvoer van suiker.

In overweging gekomen zynde, dat de reeden, waarom de uilvoer van zuyker volgens het notulair besluyt van den 29"° May 1761 g'interdiceert is geworden, thans cesseert, nadien men reeds een quantiteit van 1800000 ponden of twee scheepsladingen in voorraad heeft, ongerekend nog een scheepslading, die men van Java verwagl, en dus voor geen gebrek aan zuyker in het aanstaande voorjaar heeft te dugt en; zoo is, op den voorstel van den heer Gouverneur Generaal, verstaan de gemelde interdictie tegen den uitvoer van suyker als nu weder in te trekken.

1782. P. A, VAN DER PARRA. tfflg

1*4 December. Toelichting tot het bepaalde op 17 Novem- ber 17611 nopens het meten van landerijen, enz. bij verkoop.

Sedert eenigeii tyd eenige difficulteyt of twyffèl ontstaari1 zynde over de meening of intentie der resolutie dèser tafel van dèn 17eB November 1761, waar by gearresteerd is om geene opdragten van landeryen door Schepenen te laten doerij als die bevorens door de geswore landmetèrs de novo zouden zyn gemeten, onder deze restrictie nogtbans, dat diérgetyte metingen niet telkens, maar eens voor al zouden behoeven' te geschieden by defn eersten verkoop, dog niet byoverschtyvitifc; zoo is thans, tot wegnemirig van allen scrupel in deesen, goed- gevonden en verstaan tot interpretatie van liet gemelde besluit' te statueeren, dat niét alleen alle landeryen, maar ook allé erven, zoo wel binnen als buiten dese stad, die sedert dèn jare 1740 niet gemeten zyn, by den eersten verkoop eens voor al door de geswore landmetèrs gemeten zullen moeten wor- den; en Hier van de collegiefl van Schepenen en Heemraden' dèr BaUtvi&sche ommelanden by extfact kennisse te geven.

17 December. Interpretatie van den 5*" titel9 § 14 van het reglement op de verbetering van dienaren der Compagnie, vastgesteld op r^sb 1755.

Is goedgevonden en verstaan te statueeren, dat de zeevarende op de in 't land blyvende schepen, schoon ook by vacature in qualiteit opklimmende, egter op de buyten comtoiren ingagie niet sullen mogen werden verbeterd, maar wel op de repa- triéerende, volgens de 15de en 16de § van het gemelde articul, en dat de verbetering van gagie van die in Indien blyven, op de hoofdplaats Batavia versogt zal moeten werden.

17 December. Voorschriften nopens hel stoken van arak.

Door de gesamentlyke gepriviligeerde arakbranders by re-' qneste versoek gedaan zynde:

896 1762. P. A. VAN DER PARRA.

dat het deese regeering behagen mogt te statueeren, dat de arakbranders in 't jaar niet meer dan ses maanden arak sullen mogen branden;

dat een yder der gemelde arakbranders in desselfs brandery niet meer dan drie gedeeltens 's daags sal mogen aansteeken ;

dat, tot vermydinge van alle disordre, de aanstoking van arak in die ses maanden mag geschieden met voorkeimisse van den Drossaart der Bataviasche ommelanden;

en dat, ingevalle iemand der gemelde arakbranders tegen hel voormelde mogte aangaan, deselve als dan verstoken mogte werden van zyne privilegie, nademaal sy onderstellen, dal, wanneer die ordre gesleld mogte worden, de voorsz. arakbran- deryen niet alleen de benodigde arak voor de Comp6, de ge- meente en den uytlandschen handel genoegsaam konnen stoken en leveren, maar dat zy als dan ook in 'l vervolg beter souden konnen bestaan, des niet te min aannemende om Comp9 gereg- ligheid jaarlyks, na gewoonte, te sullen opbrengen en voldoen ;

so is, nademaal het stoken voor een tyd van maar ses maanden reeds provisioneel gestatueerd is by het 15dfl articul van het placcaat deeser regeering van den 6en April 1752 en sulksin een tyd, dat er maar 17 gepriviligeerde branderyen waren, dog daar in naderhand, volgens 't besluyl van den 14"° November 1 755, die verandering is gemaakt om, na versogte en verkregene permissie van Heemraden der Bataviasche ommelanden, buyten de gemelde ses maanden voor nog drie of nog andere ses maan- den te mogen stoken, en vermeend word, dat het stoken voor 9 of 12 maanden in 'Ijaar te overmatig en niet geproportio- neert is aan den debiet, waardoor het te duglen is, dat deese of geene sodanig overkropt sullen raken, dat daar uyt in der tyd het ruïne van haar selfs en meer andere noodsakelyk sal voort- vloeyen, goedgevonden en verstaan, met alteratie van het gemelde besluyt van den jare 1755, te stalueeren, dat de araksbrande* ryen in 't jaar yder niet meer als ses maanden sullen mogen stoken en sulks maar drie gedeeltens 's daags, met voorkennisse van den Baillieuw of Drossaart der Bataviasche ommelanden, na mate der plaatse, in welkers jurisdictie gemelde araksbran-

1762. P. A. VAN DER PARRA. 897

derye gevonden mogle werden, op de verbeurte telkens, wanneer bevonden zal werden hier tegen aangegaan te wesen, van rd» 500 tot een boete, te appliceeren de helft voor den officier, die de calange sal doen, en de wederhelft voor de armen deser stede, on vermindert de leverantie van twee leggers arak 'smaands of 24 in 't jaar tot recognitie; mitsgaders van dit besluyt by extract kennisse te geven aan het collegie van Heem- raden, den Baillieuw, den Drossaart, Ontfanger generaal en daar het verder nodig is, tot narigt van dezelve.

17 December. Verbod legen het verkoopen van geschut op publieke vendutie, zonder vergunning.

Geconsidereert zynde, hoe noodsakelyk het is om de nodige ordres te stellen en sorg te dragen, dat de ammunitie goederen, die op deese of geene ongepermitteerde wyse de Comp* ont- vreemd zyn, op geene wettige wyze, by verkoop off transport, in handen van dese of geene particulieren off Comp' dienaren komen te geraken ; zo is, niettegenstaande by het placcaat van den -6-^~ 1'B onder anderen reeds is verboden, dat geene metale basjes, dan wel andere metale off yzere stukken geschut zullen mogen gegoten, aangemaakt of selfs gerepareerd, veel min verkogt, dan wel te koop gezet of gepresenteerd werden, aan wie het ook zoude mogen wesen, sonder voorafgaand schriftelyk consent van den Baljuw deser stad of Drossaart der Bataviasche ommelanden, aan wie daar toe, ingevalle van benodigtheyd op een handel vaartuyg of tot eenig ander wettig gebruyk, telken reyse speciaal versoek moet werden gedaan ; thans, op het voor- stel van den heer Gouverneur Generaal, boven dien goedgevon- den en verstaan de stads vendumeesters, den curator ad lites en de respective secretarissen der collegien van justitie, in qualiteyt als sequesters, item die van Weesmeesteren en verder alle de geene, die geauthoriseert zyn tol het houden van pu- blyke vendu tien, te interdiceeren het verkopen van canon, van wat caliber of specie het zelve ook mogte zyn, sonder alvorens daar van eene notitie geformeerd en aan den heer Directeur

JB06 1762. P. A. VAN DER PARRA.

Giraal gepresenteerd te hebben, om te laten examineeren, of het selve de Corap* in haren dienst ook te stade sonde tonnen Aotpen, op peeue, dat al het kanon, dat contrair dese ordre mogte werden verkogt, voor de Compe zal geconfisqueert en door vendumeesters qf andere het rendement van dien gefqiurneert moeten werden ten behoeve der geene, voor wiens jrqekening dezelve mogte zyn verkogt geworden.

21 December. Voorschrift nopens het belasten van re- touren met interest.

Sedert eenigen tyd te meermalen aangemerkt zynde, dat het seer oneygen is de retouren en andere goederen, die, zo voor Nederland, als de buyten comtoiren ingekogt worden, te beswaren met interest penningen, sonder dat die comtoiren met opgenomene capilalen of interest penningen belast zyn, nademaal daar door de goederen sonder eenige reden in prys venturen en het ware inkoops kostende verduysterd word; zo is thans, tqt afschaffing alom van die oneygen handelwyse, nodig geoordeelt en dienvolgende op de propositie van den Jieer Gouvernenr Generaal nader verslaan, de ministers eo (bediendens op de respective buyten comtoiren circulair te prdonneereji om in den aanstaande de retouren en bet geen voor India mogte werden ingekogt, met geene interest penningen te beswaren, zoo tot derselver inkoop geene gelden geoegotieerd zyn, waar van interest penningen ten laste van $e comtoirep betaald worden; en, genegotieert zynde, om dan ld egter geen hogere percto* voor die interest op het een en *Q,d3r te beregenen en daar mede de goederen te beswaren, als wpseitflyk voor de daar toe opgenomene capitalen betaald word.

21 DecewJber. Verpachting van de generale en gemeene inkomsten van het koningrijk Jakatra voor het jaar 1763.

De wijzigingen in de voorwaarden waren ditmaal de volgende:

1762. P. A. VAN DER PARRA. B09

Ten aanzien van de conditien van de boom:

dal articul 2, 5, 4 en 17 van de conditien, mits de iftter- dictie teegens den invoer van lywaten van de West van India, zullen gehouden en gereekent moeten werden te zyn buyten effect; ook het aangeteekende by articul 16 ten aansien van de thee, die met 'sComp8 schip uyt China mogte werden aangebragt;

dat het gestelde by articul 11 van gedagte oonditien nopens het chiappen der lynwaten eenlyk zal plaats hebben ontrend die geene, dewelke na de groote Oost verzonden werden, g&- lyk dat daar by staat uylgedrukt.

Mitsgaders nopens de conditien van de top tafels :

dat, met royeering van het presente 218to articul, daar -voor in de plaats gesteld werde, dat er geene andere zoorten van spellen onder den naam van toppen of hoe genaomt gespeelt zullen mogen werden, dan die geene, welke van ouds gebruykelyk zyn geweest, sonder eenige nieuwe te mogen invoeren, op verbeurte van 500 rdB boete voor >de geene, .die de ontdekking mogte komen te doen.

Voorts gedagte conditien te amplieeren met articul 42, in- houdende :

dat nergens het pho- en topho spel gespeelt zal moogen werden als met voorkennisse van den capitain der Ghineesen, die daar van een bewys aan den houder van het spel zal moeten verleenen, ter >voorkonünge van alle disputen, op verbeurte van 500 rds, ten behoeve als even.

Item ten reguarde van de herbergen:

dat door alle Europeese commensaal houders 'smaands 3 rd* aan den pagter van de herbergen zal moeten werden be- taalt van de drank, die zy aan haare co m mensaalen schenken, onverniindert nogtans het verbod, na de bepaaling by articul 1 van de conditien, dat er niet. meerder dan twaalf herbergen binnen en buyten de stad zullen mogen werden aangehouden.

21 December. Vernieuwing van de plakalen tegen hef maken en verkopen van vuurwerk, enz.

600 1763. P. A. VAN DER PARRA.

»

7 Januarij. Last op de buiien-kantorcn al het aanwe- zige geweer te proberen.

Te meermalen in overweging gekomen zynde, dat bet mogelyk op dese en gene comtoiren ten opzigte van de be- kwaamheid van bet hand* en sehietgeweer maar sober gesteld zal zyn, bysonder op die comptoiren, alwaar veele oude geweeren aan handen zyn, die, ofschoon jaarlyks gerepareert of schoon gehouden werden, egter ondersteld moeten werden daar door en door de infecteerende en verteerende lugt in dese gewesten seer veel van haar deugt en constitutie te verliesen, mitsgaders welke nadeelige gevolgen, bysonder in de presente tyds con- juncture, daar uyt te dugten souden wesen, wanneer men, in cas van rnpture en onlusten, van gebrekkig of onbekwaam geweer gebruyk moest maken; so is, tot voorkoming van dien, nodig geoordeelt en verstaan aan de ministers en be- diendens op de respective buyten comtoiren circulair te ordonneeren om al het hand- en sehietgeweer, 't welk op een yders comtoir, so in de wapenkamer en onder de militairen, als op de vaartuygen, aan handen is, te proberen en vervolgens by een schriftelyk berigt aan dese regeering distinct en accu- raat op te geven, wat en hoe veel onder het selve bekwaam en onbekwaam gevonden word.

1 Februarij. Y/ijziging van het bepaalde op 29 April 1756 nopens het proveniers-huis te Samarang.

Gereflecteert zynde, zo wel dat het proveniers huys te Samarang door de jongst gemaakte schikkingen en retran- chement van desselfs ongelden het geheele bedragen der gecollecteerde penningen van de verhuurde stoelen en banken in de Hollandsche kerk alhier niet benoodigt heeft, als dal de kerken, etc. alhier die revenuen in het geheel niet konnen

1763. P A. VAN DER PARRA. 601

missen; zo is verstaan, in steede van het geheele bedragen der jongst ingekomene collecte van de verhuurde stoelen en ban- ken in de Nederduytsche kerk, ten bedrage van rd» 1182 : 9 : — , 't welk volgens het besluyt van den 29*"1 April 1756 'sjaars aan het voormelde proveniers huys uytgekeert soude moeten worden, thans en in 't vervolg maar voor de helft ten faveure van het meerraelde godshuys in Comp1 cassa te laten tellen.

Aan den »juslitieelen" Raad te Samarang werd aanbevolen »by het opleggen van pecuniele amenden een gedeelte van «dezelve aan dal godshuys toe te wyzen, tot slyving van »deszelfs cas".

1 Februari). Toekenning aan den stads-chirurgijn te Batavia van 300 rijksdaalders %sjaars uit de stede- lijke inkomsten r>tot een middel van beslaan".

1 Februarij. Last op de Comjf dienaren langs de noordkust van Java en op Madura vreemde schepen9 •van welke natie dezelve ook mogen zyn\ bij aan- doening van eenige reede9 •mei de uittersle zorg- •vuldigheid" gade te slaan en met niets dan water en brandhout te gerieven.

4 Februarij. Last op de Sequestcrs uit insolvente boedels alleen klederen tegen taxatie af te geven.

Gereflecteerd zynde op het nadeel, 't welk uyt het overlaten by taxatie van slaven en goederen uyt boedels van insolvent overledene personen op de buyten comtoiren aan derselver weduwen of erfgenamen voor de algemeene crediteuren ordinair te dugten is of ligt geboren kan werden ; so is, tot voorkoming van dien en dat niemand op die wyse in zyn goed regt verkort of benadeelt werde, nodig geoordeelt en verstaan

601 1763. P. A. VAN DER PARRA.

circulair na de nespective buyten comtoiren te ordonneeren, dat uyt insolvente boedels geene goederen of slaven door de sequeslers aldaar by taxatie sullen mogen worden afgegeven, uytgesondert alleen sodanige kteederen en lywalen, die tot dekking van het lighaam gehoort hebben of geboren.

-~ Februarij. Nadere regeling der leverantie van pro- ducten door de Jakatrasche en Preanger-bovenlandcn.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dat zyn Edelheid op de gedane 'herhaalde vertogen der •regenten in de Jaccatrase en Preanger bovenlanden wegens de ongeproportioneerde bepaling der leverantie van producten uyt die landen volgens de besluyten deser regeering van den 4en February 1752 en len October 1754, mitsgaders daar uyt geformeerde placcaten van den 6I!D April 1752 en 15en December 1754, item de daar in gemaakte altera tien by besluyten van den 21en May 1756 en 20°° September 1757, en dat deselve in de presente tyds omstandigheden door de ongemeene sterfte en andere geledene rampen onmogelyk in staat waren daaraan te konnen voldoen sonder jaarlyks te incurreren in de by voorsz. placcaten gestelde poenaliteiten op de mindere leverantien, en de daar op gefundeerde versoeken, dat, ofschoon zy van gedagte poenaliteiten tot heden toe door de goedbeyt deser vergadering om gedagte redenen gereveleert waren geworden, omtrent de gedagte bepaling egter een nadere schikking gemaakt mogte werden, om daar door in staat te zyn, yder in zyn district, te konnen voldoen aan het goede oogmerk en intentie deser regeering en, in contrarie gevalle, regtmatig boeten de poenaliteiten, die daar op gesteld mogten worden, zyne gedagten over dit aangelegen poinct, na gedaan ondersoek by kundige lieden, rypelyk hadde laten gaan en deselve opgegeven aan den gecommitteerde tot en over de saken van den inlander, Mr Arnoldus Adrianus van Tets, met ordre om deselve nader te examineeren en, na een 'nauwkeurig ondersoek by de oudste en kundigste inlanders, mitsgaders opgave van den presenten

1763. P. A. VAN DER PARfiA. «605

staat van yder district met relatie tot de coffy-, peper-, garen-, indigo- en pady culture, zyne aanmerkingen dientwegen in geschrifte op te stellen en teffens voor te stellen, hoedanige nadere verandering of bepaling omtrent de leverantie der gedagte producten, met vooruytsigt van een goed succes, gemaakt soude konnen en behoren te worden ; en dat gemelde van Tets ten dien eynde aan zyn Edelheid overgegeven hadde zyne schriftelyke aanmerkingen over de generale leverantie der producten uyt de Jaccatrase bovenlanden; en hier over thans gedelibereert en in de eerste plaats omtrent de bepaalde leverantie van 20750 picols cofly in aanmerking gekomen zynde, dat, volgens de aantoning by het gemelde schriftuur, niet alleen die quantiteit, sedert de eerst gemaakte bepaling in den jare 1752, nooyt gelevert was geworden en door de ongemeene sterfte en ontvolking der landen van inwoonderen, mitsgaders andere rampen thans veel minder geleverd kon worden, maar ook, dat sommige daar by gespecificeerde landen nimmer zelfs het minste gedeelte van hun bepaalt contingent hadden geleverd, ja zelfs, dat die landen, wyl daar toe nooyt in staat waren geweest, somtyds gebruykt waren geworden om, op derselver namen, door een vrugtbare leve- rantie uyt andere landen derselver gebrek te secunderen, mitsgaders hoedanige bepaling en vermindering daar op thans, na proportie der inwoonderen, der vrugtbaarheyd of 't verval der landen en van 't getal der geplante bomen, gemaakt soude konnen werden.

Omtrent de peper. Dat de ondervinding klaar geleert hadde, dat, zo min in de Bataviasohe en Preanger bovenlanden, als in de landen van Cheribon en by na over geheel Java (het Bantamsche uytgesondert) de grond tot dies culture niet alleen onvoordeelig, maar zelfs geheel onbekwaam scheen te syn, in so verre, dat, gelyk de opwassing van desen korl tot nog toe seer weynig hadde willen opnemen, de inlander dies aanplanting dus in allen opsigte verdrietig en schadelyk rekende door de geringe vrugt en beloning, die deselve van zyn continueele arbeid, sorge'en toesigt behaalde, en dat,

604 1763. P. A. VAN DER PARRA.

wyl op de bepaalde leverantie van 4030 picols 'sjaars gedu- rende de jongste 10 jaren maar 3978, uytmakende maar 3767/,is picols 'sjaars, en dus selfs in 10 jaren nog SS picols minder geleverd waren, dan in een jaar hadde behoren te geschieden, daar in almede een nader bepaling diende gemaakt te werden.

Dat, ofschoon aan de bepaalde leverantie van 142 picols catoene gaaren en 73 picols indigo nimmer ten vollen voldaan was, zo door de sware ongeldeo, die op de aanmaking kwamen te lopen, en de geringe winsten, die na rato der moeyte behaald wierden, als de trage aard van den inlander, die doorgaans al wat lastig en moeyelyk valt ongemeen haat en dus de aanmaking der catoene garens en aanplanting en insameling der indigo als onaangename lastposten aanmerkt, tot vermindering der verpligting egter geen middel van redres aan de hand gegeven konde worden, alzo dies bepaling by de gemaakte schikking sodanig gesteld was, dat daar op geen gevoegelyker verdeeling, na tyds gelegentheyd, uytgedagt konde werden.

Dog rakende de bepaalde leverantie 's jaars van 36000 bossen pady. Dat, nademaal men aan die bepaling nimmer vermo- gens was geweest te voldoen en dat, ofschoon de leveranties, 13 jaren door eikanderen geslagen, 's jaars kwamen te bedragen 28131 bossen, hy, van Tets, egter by eene verminderde leverantie deselve op 28000 bossen niet durfde aannemen, nog .voor vervolg hoger opgeven dan tot 22000 bossen in 't jaar, om dat sommige landen na eerstgemelde bepaling gansch buyten staat waren tot dies opbrenging en dus genoodsaakt zouden zyn het ontbrekende ten duursten uyt haar privé beurs in te kopen, dan wel door geweld van bare onderhorige af te perssen;

so is na rype deliberatie, uyt hoofde der gegevene redenen, goedgevonden en verstaan, ingevolge het voorstel, by de voor- melde aanmerkingen gedaan, de volgende landen, namentlyk:

Tjilingsie,

Pondok Poedjong, •

1763. P, A, VAN DER PARRA. 605

Tanjong Oost,

de door diverse gekogte,

Godong Badak,

de Boere stukken,

Tjüiboed,

Noesa Cambangan,

Tjitrap, en

Dregterland voortaan van de rolle der leverantiers van coffy af te laten en ongerekent te houden; en inseivervoegen van de rolle der peper leverantiers de volgende landen, als:

Campong Baroe,

Goedong Badak,

Tjiliboed,

Tjilingsie, en

Tjitrap ;

mitsgaders, in steede der thans bepaalde leverantie van:

20750 picols coffy, 4030 » peper, 142 » catoene garen, 75 » indigo, en

36000 bossen pady, de jaarlykse leverantie van gemelle producten uyt de overige respective regentschappen voor het toekomende vast te stellen en te bepalen, als volgt:

Picols Picols Picols Picols Picols coffy. peper, catoene garen, indigo, pady.

voor Tjiliboed *— — — — 1000

Tjitrap — — — — 560

Tjipaminkies 60 — — — —

Pamanoekan 130 100 4 2 —

Tjassem 130 100 4 2 —

Pagadeen 130 100 4 2 —

twee capitains — — — — 8000

Crauwang 200 150 8 4 —

Godong Badak — — — — 1500

Tjimapper en Jatinagara 100 25 — — 1000

Bandong ;.... 5500 150 50 25 —

Transporteere 3750 625 70 35 12060

606 1763. P. A. VAN DER PARRA;

PicoU Picol* PicoU Kools Picols coffy. peper, catoene garen, indigo. pcHij.

Per transport.... 5750 625 70 ?. 6 12060

voor Buytensorg 4000 80 — — 6000

» Tjanjoer, Tjampan en

't volk aan de Ziiydzee 7500 250 65 55 —

» Campong Baroe 800 — . — — 4000

» Tjeblagon 200 25 4 2 —

» Tjicalong 250 25 — — —

» Tangerang 150 25 5 1 —

of Ie samen.... 17150 1000 124 75 22060 Dan teflens geoord eelt zynde, dat, gelyk de leverantie der producten op de evengemelde wyse sodanig geschikt is, dal yder, liy het aanwenden van een behoorlyke attentie en yver in het bevorderen van de culture der producten, in staat is gesteld zyn bepaald contingent te konnen leveren, het dus ook in contrarie gevalle ten hoogste billyk is, dat de nalatige in desen kome te boeten de schuld zyner pligt vetsuyin en nalatigheid in deesen, ten eynde yder te meer geanimeert en verpligt werde tot de voldoening van zyn gestelde tax; so is nodig geoordeell en verstaan te statüeeren, even gelyk reeds ten opsigte der indigo en cattoene gaarn geschied is by 't plac- caat van den 15eD December 1754, dat yder, «die in gebreke blyft aan haar bepaalde leverantie te voldoen, voortaan voor al wat beneden den gestelden tax gelevert word, tot een amende in Cornp' cassa in contanten gelde sal moeten betalen: voor yder picol coffy rd8 12, » » » peper » 15, en

» » tjaying pady » 50; blyvende stand houden de gestelde poenaliteit by het voorsz. placcaat voor de mindere leverantie : voor yder picol cattoene gaarn tot rdf 10, en

» » » indigo » » 20.

Mede geconsidereert zynde, dat de Cornp0 dóór dé complete voldoening der voormelde leverantie vafl producten in geenen deele overkropt zal raken, maar veel eer, ten minsten in de eerste jaren, gebrek hebben ; en dat de goede versekering aan

1763. P. A. VAN DER PARRA. êOY

dè gesamenttyke hoofden dèr Bataviasehe regentschappen, ter acceptatie van al het geene ïy boveii haar contingent ter schale brengen, desetve sal animeeren tol dè bevordering der culture van de producten; en om teffens voor te komen, dat met de coffy en peper, die in deese en geene landen groeyd, sondef dat daar op een vaste bepaling gemaakt heeft konnen werden, geen verkeerde uy twegen gesogt worden ; so is al verder goed- gevonden en verstaan aan alle en een iegelyk de vryheid te laten om al de coffy en peper, die op zyn land groeyt en inge- sameld word, tegen de gewone prysen in Comp* pakhuysen te leveren : en daar van de in- en opgesetene by een billet de nodige kennisse te geven; mitsgaders ter opweckingh van de peper culture te statueeren, dat voor ieder picol meerder van dien corl, die gelevert mogte werden, dan de bepaling dicteerd, een rdr boven de ordinaire prys van 7 rd8 zal werden betaalt.

Daar en boven is by deese occagie nodig geoordeelt en ver- staan het interdict, gearresteerd ter resolutie van den 24*n Maart 1761 tegen den in- en uytvoer, mitsgaders allen handel te deser hoofdplaats in cotfy, te renoveeren, op de penaliteyten, by het gemelde besluyt uytgedrukl, mitsgaders insgelyks de Java?e ministers te gelasten om aldaar te vernieuwen het placcaat, tegen den uytvoer van dal product aldaar geèmaneert.

18 Pebruarij. Bepaling, dat geene premie voor het ont- dekken van »erretircri" in negotie-boeken zoude worden uitbetaald, vóór dat V« dier *erreureri% door den schuldige zoude zijn vergoed.

In aanmerking gekomen zynde, dat het gansch oneigen is aan den visitateur generaal en boekhouder generaal de toe- gezegde premien van de ontdekte erreuren in de boeken der buyten comtoiren alhier uit 's Comp' cassa te laten afbetalen bevorens dezelve voldaan zyn door de gene, die derzelver vergoeding iwcumbeerd, niet alleen, om dat de Comp* dus voor de fouten harer dienaren intusschen in bet verschot is en het gebruyk van baar geld mist, maar ook, omdat die opge-

608 1763. P. A. VAN DER PARRA.

legde vergoedingen en premien nu en dan weder ingetrokken worden, 't zy om de daar van gegevene redenen, 't zy by insolventie, afsterven, als andersints der geene, die daar voor responsabel zyn, en als dan de visilateur en boekhouder generaal mede verpligt is het reeds genotene weder aan de Comp* te moeten remboursseren ; zo is nodig geoordeelt en verslaan in den aanstaande de premien, voor de ontdekte erreuren in de Indiasche negotieboeken toegelegt werdende, niet te laten afbetalen, voor dat de vergoeding derselve met bet sesde gedeelte op de buiten comtoiren zal zyn geschied door die zulks incumbeert en het sesde Batavia by factuur ten goede gebragt; mitsgaders, om met een opslag lekonnen weten, welke premien toegelegd zyn, meermelde visitateur en boekhouder generaal van nu af aan by de Bataviascbe negotie-boeken een rekening te geven; om daar by alle dier- gelyke aanrekeningen ten zynen voordeele in te laten nemen, ten eynde vervolgens het bedragen derzelve alhier, op ordon- nantie, uit 's Comp1 cassa aan hem, buiten prejuditie der Compe, betaald te werden.

18 Februarij. Voorschrift nopens hel vervoeren van buskruit.

Zo om de aangelegen theid der zaak, als om voortaan alle uytvlugten en captien voor te komen, is nodig geoordeelt en dus verstaan als een vaste ordre te statueeren, dat in deo aanstaande geen buskruyd van de wal na scheepsboord of van scheepsboord na de wal sal mogen werden versonden of afge- scheept, als onder toesigt ten minsten van een derdewaak en geen minder deksofficier, veel min eenige gemeene van zodanige bodem, na welken of van welken het selve word versonden of afgescheept, en denselven dan ook verandwoordelyk te houden voor de behoorlyke uyt- en overlevering ter plaatse, daar suiks behoort, mitsgaders hier van den commandeur en opperequipagimeeester, benevens den major der arthiliery, item den fabryk, onder wien de kruytmolens sorteeren, by

I7é3. P. A. VAN DER PARRA. 60Ö

extract kennisse te geven, om op de executie dezer ordre te letten, yder in het zyne.

18 Februarij. Maandelijksche verantwoordingen {van de equipage-werf en van Onrust.

Om, zo veel mogelyk, versekerd te zyn, dat ten opsigtè der in- en afschryvingen op de equipagiewerff en Onrust en het geen daar onder sorteert, van verstrekte en verbruykte goederen, etc. behoorlyk en na de ordre gehandelt werde, is, op den voorstel van den heer Gouverneur Generaal, goedge- vonden en verstaan de basen van Onrust en de equipagiewerff, mitsgaders den opsiender van het touwpakhuys, even als in het ambagtsquartier gebruykelyk is, voortaan maandelyks aan den heer Gouverneur en Directeur Generaal te laten overgeven een specificque rekening van het verstrekte, verbruykte, ont- fangene en afgescheepte, yder in het zyne, na dat deselve alvoorens door het hoofd van 'sComp* zeeraagt voor gesien zal weesen onderteekend, om door gemelde zyn Edelheid en den heer Directeur Generaal geëxamineerd en nagegaan te werden ; en na welke examinatie het daar by opgebragte eerst door den boekhouder van de equipagiewerff zal mogen werden in- en afgeschreeven.

22 Februarij. Rekeningen van den secretaris en bode van Commissarissen van huwelijksche en kleine geregls- zaken.

Is verstaan, alle rekeningen van verschot en salaris, die de secretaris en bode tot laste van de voor het gemelde collegie postuleerende procureurs en solliciteurs zullen hebben opge- maakt, na dat dezelve behoorlyk nagezien, gelaxeert en geap- probeerd zullen wesen door commissarissen van de maand, voortaan, even als andere declaratien vaq onkosten en verdiend salaris by gemelde procureurs en solliciteurs, na gedane insinuatie, sommatie en renovatie, executabel te verklaren,

M.AIAAT-BOII DEEL Til. 39

610 1763. P. A. VAN DER PARRA.

sonder daar omtrend eenige verdere proceduren by opgeroeid collegie te admitteeren.

1 Maart. Regeling van het contra-salut voor schepen van de Engelsclie O. 1. Compagnie.

Op den voorstel van zyn Edelheyd is goedgevonden en ver- staan alle commandeurs van de scheepen der Engelsche Oost Indische Comp', een gedistingueert teken of een breden wimpel latende wayen van de groote steng, by haar arrivement ter dezer rhede met gelyke schoten, als waarmede sy de vlag van den slaat komen te salueeren, te laten bedanken van hel admi- raals schip ter rheede.

1 Maart. Wijziging van de verdeeling, gemaakt op 27 Februari} 1761, van de boete op hei aanvoeren van te veel Chinezen.

4/i5 aan de secretarissen deser vergadering,

Vis * * sabandbaars,

s/|5 » 't collegie van Schepenen, tot de stads lasten,

3/t5 • het Ghineese hospitaal, en

3/15 » de diacony.

De Sjahbander der onchristenen (een Europeaan) moest die boete innen.

1 Maart. Wijziging van het bepaalde op 31 Maart 1761 nopens den overvoer van Chinesche nieuwelingen.

In overweging gekomen zynde, dat de gestelde poenaliteit by het besluyt van den 3Pn Maart 1761 tot confiscatie van de lading der jonken, waar meede eenige Chineesen boven de daar by bepaalde quantiteit werden aangebragt. niet met eenige billykheyd kan gerekend worden haar betrekking te

I7è3. P. A. VAN DER PARRA. 611

hebben op de goederen, dewelke daar mede op vragt herwaards overgevoerd werden door de daar mede overkomende Chineese kooplieden, nadien die menschen geen deel hebben, in het geen de jonk concerneerd, of eenig voordeel genieten van de man- schappen, daar mede aangebragt werdende, maar alleen de anaehoda der jonk ; zo is, om alle twyffeling in desen weg te nemen, nodig g'oordeelt en verstaan, tot interpretatie van de voormelde poenaliteyt der confiscatie van de lading, te statueeren, dat onder die confiscatie niet begrepen zullen zyn de goederen, dewelke met sodanigen jonk op vragt herwaards overgebragt worden door de daar mede overkomende Chineese kooplieden.

15 Haart. Verbod tegen varen uit zee in de rivier9 *de Qual".

Op de gedane klagten door den pagter van de inkomende en uytgaande regten, dat deese en geene vaartuygen met lywaten en eenige andere goederen de rivier, de Qual, kwamen in te varen en vervolgens door de Tangerangse rivier de Mokervaart afsakken na Batavia, om daar door de thol van de boom* te fraudeeren, is verstaan, tot tegengang van die onwet- tige vaart, aan alle vaartuygen, uytgesondert alleen die van Batavia komen, den invaart van gedagte rivier, de Qual, te verbieden en dientwegen het nodige aan den posthouder aldaar aan te schryven.

15 Maart. Verbod tegen den verkoop van vaartuigen te Batavia en op Java aan vreemden.

Door den heer Gouverneur Generaal in consideratie gegeven wordende, dat de aanbouw van vaartuygen op Java zoo frequent en excessief wierd, dat het de uytterste noodzake- lykheyd vereyschte om tegen de nadeelige gevolgen, die uyt een ongelimiteerden verkoop derselver noodwendig moesten resulteeren, de nodige precautien te beramen, alzo zyn Edel- heyd by een nauwkeurige opneem ontwaard hadde, dat het

61 i 1763. P. A. VAN DER PARRA.

getal derselve, so grote als kleyne, die onder ultimo January jongstleden in de Vrymans haven en ter rheede gelegen hadden, bestaan hadde in een groot aantal van 63 vaartuygen ; en dat, terwyl er geen swarigheyd gesteld konde worden, zoo lange derzelver verkoop en eygendom bleef alleen aan burgers en ingesetenen deser stad, men noodsakelyk dien verkoop en eygendom niet verder diende. te permitleeren en daar aan te bepalen, met verbod van allen verkoop aan vreemde, van wat natie deselve ook soude mogen weesen, nadien door het contrarie de vaart van en na Bancahoeloe en de gantsche Weslcust, Maccau en elders, tot prejuditie der Gompe en inge- zetene alhier, voor vreemden uyttermaten opgebeurt en bevordert wierde; zo is, op den verderen voorstel van zyn Edelheyd tol voorkoming van de nadeelige gevolgen, goedge- vonden en verstaan aan een iegelyk, zo ter deeser hoofdplaatse, als langs geheel Java, niet alleen den verkoop van alle vaar- tuygen, van wat grote of charter deselve ook zouden mogen weesen, aan vreemde natiën, hoe ook genaamt, te interdiceeren, op poene, dat, in cas van overtreeding deser ordre of by een clandestinen verkoop, het vaartuyg ipso jure, sonder eenige forma van proces, zal worden geconfisqueert en dat de koper en verkoper boven dien arbitralyk zullen worden gecorrigeert; maar ook voortaan door de geene, aan dewelke zoude mogen werden gepermitteerd na de West van India te navigeeren, by het obtineeren van die permissie, by de sabandhaars behoorlyke cautie te doen stellen, na rato van de waarde van het vaartuyg, dat het zelve van de plaats zyner destinatie weder herwaards kere en aldaar of gedurende de* reys niet werde verkogt en, by bevinding van het tegen- deel, de voorsz. waarde, almede sonder forma van proces, ten behoeve van de Compe te confisqueren, mitsgaders den vcrsender buyten dien te corrigeeren na bevinding van zaken : van welk een en ander aan de ministers op Samarang en de sabandhaars, mitsgaders daar het verder gehoort, zal werden kennis gegeven, om tegen de transgressie deser ordre te vigileeren. Zie ook -|r April 1765.

1763. P. A. VAN DER PARRA. 615

18 Maart. Regeling van *prediksloffe" .

Door den heer Gouverneur Generaal gecommuniceerd zynde de propositie, die de praeses van den kerkenraad hadde gedaan, dat de predikstoffe over de begraven is van Christus, als zynde voorheen verhandelt hy de gewone voorbereyding tot het H. Nagtmaal, niet tegenstaande de verschikking, die in de tyd der bediening van dat sacrament by resolutie van den 3060 April 1762 is gemaakt, evenwel op Vrydag voor Paasschen, gelyk op een feestdag, na het gebruyk in de meeste Neder- landsche provinciën, des morgens in alle de kerken terdeeser hoofdplaats mogte gepredikt worden; so is verstaan haar tierwaardens te authoriseeren om de voorsz. sloffe op Vrydag voor Paasschen in alle de kerken alhier te verhandelen, mits- gaders den yver, die de predicanten in desen voor den gods- dienst betonen, te prysen, onder betuyging, dat deselve dese regeering bysonder aangenaam is geweest.

29 Maart. Bepaling, dat bij tveder-invoer te Batavia van aldaar uitgevoerde opium slechts 5 pet. aan inko- mend regt behoefde betaald te worden.

Onder de conditie nogthans, dat, tot afsnyding van alle practyken en verkeerde middelen, die in desen souden konnen werden geinventeerd of gepleegd, die amphioen niet eerder sal mogen werden ingevoerd, als na dat de kisten, waar in deselve is afgepakt, alvorens door de hbofdparticipanten van de amphioen societeyt en de sabandhaars sullen wesen geëxa- mineerd en bevonden behoorlyk versegult, mitsgaders van de gemelde societeyt gekogt en dus by den uytvoer vertolt te zyn.

-£- Maart. Verbod legen het houden van loterijen.

In consideratie gekomen zynde, dat het houden van loteryen, en daar onder van aanbelang, in 't particulier sedert eenigen tyd geinlroduceerd is geworden en het nadeel, dat daar uyt

614 1763. P. A. VAN DER PARRA.

op eeue indirecte wyse resulteerd voor de geene, diegeautho- riseert zyn publyke vendutien te houden ; so is, tot tegengang van deselve, ook van verdere nadeelige gevolgen, gearresteerd het aanregten en houden van alle loteryen, hoe ook genaamt, by een biljet te verbieden, op de verbeurte van rd'vyfhondert tot een boete voor de armen deser stad.

29 Mwrt 6 AprU '

Verbod tegen liet huisvesten in en verhuren van huizen, enz., buiten Batavia staande, aan vreemde Europeanen.

In aanmerking gekomen zynde, dal de goede gewoonte en oude usantie tegen het logieeren van vreemde Europeesen in huysen en thuynen, buyten deese stad gelegen, en verbuuren van deselve aan vreemdelingen sedert eenige jaren herwaards in misbruyk is geraakt en de nadeelige gevolgen, die regt- matig te dugten zyn uyt de occagie, die daar door aan sulke vreemdelingen gegeven word om met den inlander om te gaan en te familiariseeren, ongerekent nog andere speculatien; zo is, tot voorkoming van deselve, goedgevonden en verstaan aan yder een, wie hy ook soude mogen wesen, by een biljet te interdiceeren het logieeren van eenige vreemde Europeesen in huysen of thuynen buyten dese stad, dan wel het verhuuren van gemelde huysen en thuynen aan deselve, op de boete van rd" vyf hondert ten behoeve van de armen alhier.

31 Maart. Regeling van de godsdienst-oefeningen op het eiland Purmerend.

Door den kerkenraad (communicatie gegeven werdende, dat de predikant ten eylande Onrust, Arnoldus Arends, voorgesteld hadde zyne genegentheyd om, op het versoek der gemeente te Purmerend, op de drie jaarlyksche hoge feesten de tweede feestdag aldaar te prediken, ongerekent de gewone bediening van het II. Avondmaal, en dat die voorstel door baar Eer-

1763. P. A. VAN DER PARRA. 615

waardens volkomen geaccordeert was; zo is verstaan, zulks niet alleen van weegens dese regeering te applauderen, maar ook het genoegen te betuygen over den yver en gene- gentheyd, welke de gemelde predikant, Arends, in desen heeft doen blyken voor den godsdienst en het welzyn der gemeente voormeld.

-£-v April. Verbod tegen den invoer en verkoop van slaart-peper te Batavia.

Door zyn Edelheyd te kennen gegeven zynde, dat, niette- genstaande de interdictie tegen den uytvoer van staartpeper op en langs gansch Java, reeds in den jare 1759 gesteld, dese en geene baatsugtig$ egter deselve door indirecte wegen aldaar wisten uyt te voeren en, volgens de rapporten, te deser hoofdplaats in te voeren en genoegsaani publyk te verkopen; welke invoer en verkoop alhier te gemakkelyker viel, om dat deselve alhier niet speciaal verboden en dus calangeabel was, bysonder als zulks uyt de tweede en derde hand ter goeder trouw geschiede, ten ware men daar door in staat koude geraken de canalen, waar door deselve van Java uyt- gevoerd wierde, te ontdekken; en dat zyn Edelheyd om die reden, op de bekomene narigt wegens eene alhier jongst van Java aangebragte en publyk verkogte party van 47 ya picols, deselve hadde laten aanhalen, met ordre aan den Landdrost der Bataviasche ommelanden om te ondersoeken, hoedanig en door wie deselve op Java uytgevoert inogte zyn; onder een verder voorstel om, ter afsnyding van dien ongepermitteerden middelweg, de invoer en verkoop van staartpeper alhier te deser hoofdplaats op dezelve penaliteyt als op Java te ver- bieden; so is nodig geoordeelt en verstaan de invoer en verkoop van staartpeper te deser hoofdplaats by een biljet te inter- diceeren, op poene van confiscatie der ingevoerde of verkogte staartpeper en verbeurte der vierdubbelde waarde boven dien van de ingevoerde of verkogte quantiteyt, ten behoeve van de Comp*.

Zie ook 26 en -~- April 1763.

616 1763. P. A. VAN DER PARRA.

10 April. Last op de praclizijns zich in perzoon tot den president van den Raad van justitie te Batavia te wenden, wanneer zij gedurende de vacantie van den Raad aan dat college iets te verzoeken hadden.

Door de heeren leeden deeses raads is, ter voldoeninge aan het rcquisict van den Edelen heer praesident, geadviseert, dat, wanneer in een der vacantien, die jaarlyks by deesen raade gehouden werden, of by andere tyden, dat er geen ver- gadering is, de practizyns in geschrifte of by monde ietwes van deesen raede te versoeken hebbende, in persoon zig ten dien fine by den Edelen heer praesident zullen moeten vervoegen en daer toe geen ander practisyn zullen mogen employeeren, dan om wettige reeden van excuus, die sy in sulke gevallen in scriptis, in behoorlyke termen aan den Edelen heer praesident opgeven en den brenger van bun versoek boven dat van de saak in questie zullen moeten informeeren en behoorlyk instrueeren, of dat, ingevalle het contrarie door iemand van de practizyns (gelyk zulks nu al te meermalen door den advocaat, Schultsz, is onderstaan) mogte ondernomen werden, als dan aan den Edelen heer praesident blyft vry staan de versoeken met dies bylageo sonder dispositie te rug te geven, sonder tot eenige verant- woording daar omtrent gehouden te weesen.

12 April. Verbod tegen het laden in Compagnje's schepen van beschadigde hrandjang's met sttiker.

Is verstaan, de scheepsoverheden te gelasten om by het inladen van zuyker in hare onderhebbende bodems, zo alhier ter rhede, als op Java en Cheribon, geene canassers, die stuk- kende of nat bevonden worden, binnen boord over te nemen, op poene, dat het verlies, 't welk de Cornp6 by het tegendeel op sodanige suyker mogte komen te lyden, door hen met een capitaal advans sal moeten werden vergoed.

1763. P. A. VAN DER PARRA. 617

-£- April. Toelichting tot het bepaalde op 15 Maart 1763 nopens dm verkoop van vaartuigen.

Tot ampliatie en interpretatie van het besluyt van den 15en Maart passato tegen den verkoop van vaartuygen aan eenige vreemdelingen, etc, is verstaan een iegelyk, zo hier, als op Java, Cheribon en Bamtain, te interdiceeren de verkoop van nieuw aangetimmerde of aangetimmerd werdende, dan wel reeds in zee geweest zynde vaartuygen, groter als van 10 lasten, aan iemand anders als aan ingesetene van de Cornp6 te Batavia, Java, Cheribon en Bantam, buyten speciale permissie van den heer Gouverneur Generaal alhier ter plaatse en van den gouverneur op Java, op verbeurte van het vaartuyg ten behoeve van de Cornp6, 't welk bevonden mogte werden boven de 10 lasten groot, tegens dit verbod veralieneerd of verkogt te wesen, nadien zulx geoordeelt word noodsakelyk te wesenom de grote magt der overwakche vorsten door den tot nu toe onbepaald gebleven inkoop van vaartuygen te infringeeren en in der tyd kleynder te maken.

15 April. Bepaling, dat de Regering geen porcelein meer op vracht naar Nederland zoude overvoeren.

Heeren XVII060 hadden zulks verboden.

15 April. Vereeniging van de betrekking van waag» meester te Batavia met die van translateur voor de Javaansche taal.

Te meermalen in consideratie gekomen zynde de gansch sobere gesteldheyd van den dienst der translateurs in de Maleytsche en Javaansche tale alhier, alzo deselve geen ander inkomen hebben als hare gagie en kostgeld, waar van zy onmogelyk konnen bestaan, bysonder terwyl zy verpligt zyn, by aankomst en receptie van inlandsche vorsten en gesanten, in een gewaad, wat meer als gemeen, voor den dag te komen ;

618 1763, P. A. VAN DER PARRA,

en dat het dus met de btllykheyd over een kwam, aan 'die bediendens eenig middel van beslaan, buyten prejudicie van de Conip*, toe te voegen tot soulaas van haar sobere staat: oordeelende syn Edelheyd, dat men daar toe den dienst van waagmeester alhier konde destineeren en door haar desselfs inkomsten eguaal te laten verdeelen; so is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, verstaan den dienst van waagmeester eens vooral op te dragen aan de translateurs in de Maleydsche en Javaansche tale alhier, en dienvolgende den presenten waagmeester, Cbrisliaan Pietersz, daar van te ontslaan en gemelde dienst weder te laten waarnemen door den koopman en translateur in de Javaansche taal, Josephus Gordyn, na dat hy alvorens den daar toe staande eed by Schepenen sal hebben afgelegd; dog de inkomsten tusschen hem en den koopman en translateur in de Maleytsche taal, Engel Willem Gordon, in eguale portien te doen verdeelen en dese repartitie tusschen gemelde translateurs voortaan indiervoegen te laten stand grypen.

~~ April. Verbod legen het heimelijk verlaten van Com- pagnies gebied door aldaar gevestigde Chinezen.

Aangemerkt zynde, aan de eene kant, dat de Engelschen geen middelen onbesogt sullen laten om, tot opbouwing en florisance van het jongst gerestabileerde Bancahoeloe, des mogelyk, dese en gene Cbineesen, ervaren in het stoken van arak en het aankweeken en aanmaken van zuyker, derwaards te lokken; en, aan de andere kant, dat het 7de articul en eenige volgende van de instructie voor de Chineesen alhier van den 21*" November 1760, gestatueerd tegen het cbndeslin vertrek van Chineesen, in de colonie geadmitteerd, buyten voor- kennisse der officieren deser natie, niet klaar en duydelyk genoeg ingerigt zyn ten opzigte der plaatsen, werwaards strike Chineesen van hier sullen mogen vertrecken; zo is, tot voor- koming van alle nadelige gevolgen, welke uyt het eerste te dugten zyn, en om te sorgen, dat in het laatste aan de intentie

1763 P. A. VAN DER PARRA. 619

deser regering na vermogen voldaan werde, nodig geoordeeli en verstaan, tot ampliatie van gemelde instructie te ordon- üeeren, dat in den aanstaande geene Chineesen, dewelke eens in deese colonie geadmitteerd zyn hun domicilium te houden, uyt deselve weder sullen mogen vertrecken na plaatsen, buyteu liet ressort en de possessie van de Cornp6 gelegen, dan met spe- ciale voorkennisse en toestemminge deser regeering, op poene, dat de gene, die sulks clandestin mogten hebben onderstaan of gelragt te doen, by agterhaling en ontdekking in de ketting zullen werden geklonken om daarin gedurende den tyd van twee jaren aan 'sComp* gemeene werken sonder loon te arbeyden; met ordre aan den water fiscaal, sabandhaars en officieren der Chineese natie om te vigilqeren en te doen vigileeren, dat aan de intentie en inhoude deses voldaan werde.

26 April. Verdeeling der boeten, bedoeld bij de plaket- ten van 29 Maart 1754 en van -^- April 1763.

By den Raad. van justitie deses casteels, ter gelegentheyd der gedane calange by haar Agtbare over eenige agtergehaalde Engelsche lakenen, swarigheyd gemoveerd zynde over de ver- deeling der gestelde boetens op de overtreding van het gestatueerde by 't placcaat van den S9en Maart 1754 tegen den particulieren vaart en handel, etc, nademaal daar by een derde van de confiscatie en boete toegevoegd werd aan den aanbrenger, dewelke in het presente geval niet gevonden word; zo is, tot interpretatie van het gemelde placcaat, in zo verre die verdeeling betreft, als mede tot ampliatie van het biljet van den 18CD deser betreffende de gestelde boete op den verboden invoer en verkoop van staartpeper alhier, goed- gevonden en verstaan te statueeren, dat deselve voortaan sullen werden verdeelt de eene helft voor de Cornp0 en de andere helft voor den officier, die de calange doet, mits de laatste uyt zyae portie den aanbrenger te vreede stelle.

640 1763. P. A. VAN DER PARRA;

26 April. Last op de Officieren van justitie *nauw- •keurig te vigileren9 tegen Roomsch-Kaltwlijke gods- dienst-oefeningeti te Batavia.

Eenige suspicie ontslaan zynde, dat Pranscbe vreemdelingen, die buyten eenige twyffel Roomsgesinde geestelyke zyn, des mogelyk, zuilen tragten gedurende haar verblyf alhier dien godsdienst ter deser hoofdplaats te oeffenen; so is, ofschoon de ordres en placcaten daar tegen duydelyk en klaar leggen, egter teffens nodig geoordeeld en verslaan de respective offi- cieren van de justitie te recommanderen om tegen de oeffening van de Roomsche godsdienst, zo in particuliere huysen, als andersmis, nauwkeurig te vigileren.

29 April. Bepaling, dat een kist opium aan de buiten- kantoren zoude worden aangerekend tegen 125 ponden netto.

Omtrent de minderheyd op amphioen aangemerkt zynde, dat de kisten by aanbreng en uytlevering nimmer de quanti- teyt inhouden, waarmede deselve van Bengale gezonden worden, berekent op 150 ft de kist, maar dat deselve ordinair by opening maar van 125 ft tot 130 ft ruym inhoud; zo is, om de terug rekeningen daar van voor te komen, geresolveerd om, by verzending van amphioen na de buyten comtoiren, de kist derwaards niet hoger aan te rekenen als tegen 125 ft netto, met ordre egter aan de ministers en bediendens aldaar om het overwigt, dat daar op als dan bevonden mogte worden, niet de scheepsoverheden, maar de Compe ten goede te brengen, mits wel toeziende, of de kist behoorlyk verzeguld en wel geconditioneerd zy.

29 April. Voorschrift nopens de verzending van vuur- steencn.

Ten opzigte van ontdekte minderheden op de vuurslenen

1763. P. A. VAN DER PAftRA. '

geconsidereerd zynde, dat, ofschoon dil articul in zig zelfs van weynig aanmerking is, in zo verre de*inkoops prys betreft, dezelve egter in den presenten tyd van aanbelang en gevolge moeten werden geoordeeit ; zo is, om, zo veel mogelyk, te zorgen dat daar omtrent met de vereyschte toezigt te werk werde gegaan, goedgevonden en verslaan in den aanstaande, by het verzenden van vuurstenen na de respective buyten comptoiren van Indien, dezelve, behoorlyk in presentie van gecommitteer- dens afgeteld zynde, in een linne- of goeny-zak alvorens te doen verzegulen en dusdanig te laten afpakken in. een kist of kast, nfitsgaders' de minderheyd, die daar op als dan, na dat de gemelde zak by den ontfangst nauwkeurig zal bezigtigt en het zegul ongeschonden bevonden wesen, mogte werden ontdekt, door de afpakkers, die daar by een getekent afpakbriefje zullen moeien voegenf te doen betalen met 2 capitalen ad vans; en hier van de baas en de gecommilteerdens van de wapenkamer, mitsgaders de minisiers en bed i enden s op de buyten comtoiren by extract deses kennisse te geven ter harer narigt en obser- vantie, met ordre aan de laastgemelde om teifens, by ontwaring van minderheden, de gemelde afpakbriefjes herwaards over te zenden.

29 April. Voorschrift nopens de aanrekening van min- derheden aan Inrit en-kan tor en.

Te meermalen met onlstigting ontwaard zynde, dat het genoegsaam op alle buyten comtoiren een gewoonte en gebruyk of liever misbruyk geworden is om de ontwaarde minderheden op goederen en koopmanschappen in kasten en fusten, die wel geconditioneerd zyn aangebragt en waar voor de scheepsover- heden niet hebben konnen werden belast, deze hoofdplaats aan te rekenen en dus, buyten het menigvuldig en onnodig schryf- werk, Batavia als een generaal lastdragende comtoir te maken van posten, die op yder comtoir ten laste gebragt en afgeschre- ven moeten werden; zo is, om daar tegen op eenmaal te voorzien, nodig geoordeeit en verslaan na de respective buyten

624 1763. P. A. VAN DER PARRA.

comtoiren circulair te ordonneeren om, by ontdekking van minderheden op goederen en koopmanschappen in kassen en fusten en vaten, die wel geconditioneerd zyn aangebragt en waar voor de scheepsoverheden om die reden met geen fundament op reekening belast konnen werden, aldaar direct by de negotieboeken op winst en verlies af te schryven en niet Batavia aan te rekenen, gelyk zedert eenigen tyd in veelen gepractiseerd is.

-^- April. Last tot liet leveren aan de Compagnie binnen veertien dagen van alle cubebe of staart-peper, welke men onder zich had.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dat 'er onder de particulieren alhier nog eenige parthyen cubebe of staartpeper gevonden wierden, alhier ingevoerd en ter goeder trouwe ingekogt voor het gestatueerde interdict tegen desselfs invoer en verkoop te deser hoofdplaats, waar van de ey genaars zig aangegeven hadden om deselve aan de Cornp' gaarne te willen leveren, indien daarvoor haar uy tgescho- ten geld terug mogten erlangen; onder een voorstel, of men deselve niet diende te accepteeren tegen een sekere bepaalde prys en in zo verre de Compe daar op nog eenig voordeel zoude kunnen behalen, nadien de gemelde eygenaars eygentlyk geen contraventeurs der ordres gesegt konnen worden te zyn; zo is goedgevonden en verstaan, de onder de particulieren alhier nog gevonden werdende staartpeper door deselve aan de Compe te doen leveren en deselve te accepteeren uytteriyk tegen rd" 18 het pico! van 125 ft, schoon en gesuyvert, also de Compe die prys, wegens de hoge winsten, die daar voor by de jonste verkoop in het jaar 1783/54 van dit product in Souratta tegen / 61 : 5a/s de 100 ponden behaald zyn, kan besteden; en tot die leverantie te bepalen den tyd van 1 4 dagen of tot medio der aanstaande maand May, op peene, dat al het geen daar van na verloop van die tyd onder deselve

1763. P. A. VAN DER PARRA. 625

gevonden en agterhaald niogte werden, confiscabel zal wer- den verklaart, ten behoeve van de Comp* en daar en boven verbeurt de boete van de vier dubbelde waarde, inge- volge het billet van den 18eQ deser, mitsgaders hier van de gemeente by een nader billet de nodige advertentie te doen.

3 Mei. Salaris-lijsten voor de Secretarissen en verdere beambten ter secretarie van de collegién van justitie te Batavia, als mede voor Notarissen.

Voor den secretaris.

Art. 1. De secretaris zal hebben voor het insereeren in de rolle van alle civile en crimineele verzoeken, die in judicio gedaan werden en niet meer dan twee zyden schrifts groot zyn rd8 — *: 10

Art. 2. En van yder verdere zyde » — : 6

Art. 3. Dog voor eene constitutie van een procureur in judicio » — : 12

Art. 4. Voor yder marginaal apostil, dathyop de gepraesenteerde requesten zal stellen, mits het zelve niet gerolleert zal moeten werden » — : 12

Art. 5. Voor het minuteeren, d'eerste reyse copieeren, authentiseeren en tekenen van de vol- gende, zo civile, als crimineele notulen, te weeten :

van continuatien, die op het verzoek van parthyen of door haar versuym vallen, en van defaulten ... » — : 8

Art. 6. Van alle andere civile en crimineele, gemeene notulen, niet groóter als twee zyden schrifts zynde » — : 8

Art. 7. Voor yder meerdere zyde » — : 6

Arl. 8. Item voor het opstellen, laten resumee- ren en aanzeggen van do volgende, zo civile, als crimineele appoinclementen en dictums, inhoudende condemnatien van 1 lot 20 rd8, a 48 stuyvers yder, inclusive .• * — ; 24

Ö24 1763. P. A. VAN DÈR PARRA.

Art. 9. Van 20 lot 40 rd» rd« — : 36

Art. 10. Van 40 tot 100 rd« » 1 : —

Art. 11. Boven de 100 gelyke rd» lot 200... • 1 : 12

Art. 12. En boven de 200 rd' ■ 1 : Ï4

Art. 13. Ende werden verstaan alle appoinc te- menten en dictums in zaken van getuygenis der waarhei t, decretatien van arrest, interdicten-poe- naal, drossen, kyvagien, injurien, vegten, manslagen, ook van particulieren handel, fraudatien en dieve- veryen, te weten boven de 40 tot 100 rdv, zulks

hy daar voor zal genieten • 1 : 6

Art. 14. Ook van alle appoinctementen en dic- tums van approbatie of rejectie van testamenten,

codicillen, donatien en andere uitterste willen » 1:6

Art. IS. Voor het minuteeren, laten resumeeren en pronuntieeren van alle civiele, g'exlenteerde sen- tentien, groot twee zyden of minder » 1:24

Art. 16. Item zal daar en boven aan hem wer- den goedgedaan voor het afschrift of de grosse yan voorschrevene appoinctementen, dictums en sen- tentien, die 100 rd* en daar boven bedragen en

twee zyden schrifts of minder beslaan • 1 : 24

Art. 17. En zo het zelve meer dan twee zyden schrifts behelst, nog boven dien voor yder zyde. . » — : 9

Art. 18. Dog voor het afschrift of de grosse van gemelde appoinctementen en dictums, in zaken

van 1 tot 20 rd*, het zy groot of kleyn » — : 24

Art. 19. En in zaken van 20 tot 40 rd1 » — : 36

Art. 20. Voor het minuteerai, inscbryven en laten resumeeren van alle publicque, crimineele sententien, niet grooter als twee zyden schrifts zynde, en voor het pronuntieeren van dezelve, mitsgaders het vaceeren op de executie, het zyop de ordinaris gerigts-plaatse dan wel elders, als op Onrust, op de buyteh-posten of waar het zoude mogen wezen, van ieder sententie » 1:12

\163. P. A. VAN DER FAfRA. Ö2&

Art. 21. En van elke meerdere zyde rd« — : 9

Art. 22. Voor het minuteeren en grosseeren der inventarissen van aangehaalde goederen, mits- gaders de notulen van confessien, sub tortura of in 't volle collegie gedaan, twee zyden schrifts of klynder zynde » — : 24

Art. 23. En van ieder der verdere zyden » — : 9

Art. 24. Voor ieder recollemènt voor het volle collegie, groot ot kleyn * — : 12

Art. 25. Voor het copieeren, aathentiseeren en tekenen van allerhande civile en crimineele schrif- tuureiH producten en bylagen, hoedanig die ook mo- gen wezen of genoemt werden, voor yder zyde gros » — : 5

Art 26. Voor ieder gemeen extract uit de crimineele condemnatien, daar mede de gagie der delinquenten afgeschreven, de amenden, confiscalien en de kosten en misen van justitie geboekt of geêyscht, gevangene gelargeert, gestraft of geban- nen werden » — : 36

Art. 27. Voor het maken van ieder stel bil- jetten, gemeenlyk bestaande in tien stuks, die aan * het stads-huys, de stads-poorten en elders aange- slagen werden, om actie te institueeren, goederen te verkopen, enz » 3 : 24

Art. 28. Voor oculaire inspectien en visitatien van huyzen, timmeragien, schepen, vaartuygen, landeryen en diergelyken, binnen de stad » 6 : —

En buyten » 12 : —

Te weten als daar toe een geheele dag is door- gebragt, dog de helft of rd8 3 en 6, zo daar aan maar een halve dag is besleed.

Voor het opmaken van het rapport, voor ieder zyde schrifts » — : 24

Voor dies afschriften, van yder zyde » — :20

Dit alles, buyten een ordentelyk defroyement, zo het verre buyten de stad is.

PLAIAAT-BOEI DEEL Til. 40

6S6 l?63. P. A. VAN DER PAR&A.

Art. 89. Voor vaestien by visitatien der ge- quetste, nedergealagene of verdronkene lichamen zal hy niets genielen tot laste van de verongelukte, maar wel van de misdadigers rd5 3 : —

Art. 30. Voor het vaceeren op allerhande eom- paritien en goede-manschappen, hel zy dat dezelve kort of lang duuren, voor ieder reyze, dat de secre- taris compareert » 1 : 24

Art. 31. En voor het minuteeren en grosseeren van alle schrillelyke verbalen, compromissien, trans- acties arbitrale-uylspraken, rapporten en dierge- lyken, dewelke de secretaris op de comparitien en goede-raanschappen zal maken, twee zyden schrift* of klynder zynde » 1 : 24

Art. 32. En voor yder verdere zyde » — : 9

Art. 33. Voor liet minuteeren en grosseeren van allerhande schriftelyke mandamenten, scheyd* brieven van huwelyken en diergelyken, die door het collegie verleend en met deszelfs zegul beves- tigd werden, vier zyden schrift* of klynder zynde • 1 : 24

Vocfr yder verdere zyde » — : 10

Art. 34. Dog voor simple certificaten van het collegie, mede met het zelve zegul » 1: —

Art. 35. Voor het geven van copia inventaris of extract uyt hel vendu- boek der geëxecuteerde of verkogte goederen, van yder twee zyden, hehal- ven het bewaren, sequeslreeren en verkopen van goederen » — : 10

Art. 36. Van alle genamftiseerde of gesequés- treerde contante penningen en goederen, te Weten :

van yder 12 rd", die in contanten gelde onder hem genampttaeert of gesequest reeft zullen Werden » — : 12

Art. 37. En van losse, genamp liseerde of gese- qnestreerde goederen, meubelen, koopmanschappen, juweelen, geschriften en die geen bederf onderwor- pen zyn, zal hy genieten, te weten:

I7é3. P. A. VAN DER PARRA. #M

als die goederen gerestituéert en niet publyk gevenduceert werden, volgens de taxatie van ket collegie, gelyk voormeld rds — : lï

dog van eenige bederf subject zynde en op autho- risatie van het collegie verkogt werdende goe- deren mag liy «geen sequestratie-penningen in rekening brengen, maar alleen vendu-geld, volgens de bepaling, hier agter gemaakt.

Art. 38. En zal de secretaris geen uamplisse- ment- of sequestratie-salaris genieten van de goe- deren, die door de respeclive officieren aangehaald en aan den secretaris in bewaring gegeven werden, ten waare dezelve aan |>arthyen advers gerestitueert en die parthyen, om redenen, in de kosten gecon- demneert wierden ; als wanneer aan den secretaris zyn namptissement- of sequestratie-salaris betaalt zal moeten werden door den geenen» die de voor- schrevene goederen na zig neemt.

Van yder ryksdaalder waarde » — : 1

Art. 39. Voor hei vaceeren op yder vendutie, die van 's heeren-wegen ofte uyt kragte van gewee- sene setttenlien, dan wel op authorisatie van het collegie, door den secretaris gehouden werd, zal by voor zyn vendu-salaris, waar onder ook begrepen is het concipieereh en voorlezen der voorwaarden, genieten, te weten:

van alle losse- ofte roerende-goederen, lyfeyge- nen, etc, van yder hondert ryksdaalders » 4 : —

Art. 40. Eh van de vaste- of onroerende-goede- ren, van elke hondert ryksdaalders. • 3 : —

Des, zo zal de secretaris voor de vendu-pennin- gen moeten instaan en dezelve vier maanden na den verkoop moeten uyt reiken en betalen, schoon dezelven nog niet geïnt of ontfangen mogten «yn.

Art. 41. Voorts voor het minuteereB en gros- seeren van allerhande actens, instrumenten, etc,

Ó18 1763. P. A. VAN DER PARRA.

hier niet genoemt of gespecificeert en door den secretaris geeoucheert wordende, zal hy hebben

van elke zyde rds — : 9

Art. 42. Ook voor dies eerste afschriften, van yder zyde. » — : 9

Voor de gezworene clercquen.

Art. 43. De gezworene clercquen zullen genie- ten voor het rolleeren van alle civile en crimineele praesentatien of citatie-briefjes, het zy om eysch te aanhooren, enz., tot recollement, uytspraak of waar toe het ook mogte wezen, item van simple judicieele verzoeken, niet meer dan twee zyden schrifts groot zynde » — : 18

Tot recollement en uitspraak » — : 12

Art 44. En van yder verdere zyde daar en

boven nog » — : 6

NB. Mits dat het zelve eenelyk verstaan werde voor het eerste maal rolleeren van yder zake.

Art. 45. Maar voor de verdere praesentatien in die zaaken zullen zy hebben rd8 — : 2

Art. 46. Voor de tweede afschriften van aller- hande notulen voor het collegie (zoo die nodig zyn en gevordert werden) van ieder twee zyden » — : 6

Art. 47. Voor het niinuteeren, copieeren, authentiseeren en tekenen van allerhande notulen voor commissarissen zal de gezworene clercq voor- taan een derde minder genieten als de secretaris.

Art. 48. Voor het opstellen, laten resumeeren en aanzeggen van de volgende appoincteraenten en dictums van commissarissen, inhoudende condem- natie:

van 1 tot 20 rd* zwaar geld » — : 18

Art. 49. Van JO tot 40 rd» » — :24

Art 50. Van 40 tot 50 rd« » — : 30

1763. P. A. VAN DER PARRA. 659

Art. SI. De zaken van kyvagien, injurien, veg- ten, enz., gerekent als boven, van de 20 tot 40 rd', en dus rd8 — : 24

Art. 52. Voor het minuteeren, laaien resumee- ren en pronuntiêeren van alle g'extendeerde senten- tien van gemelde commissarissen, met bet afschrift daar van, te samen groot twee zyden of minder.. » 1:24

Art. 55. Boven de twee zyden, van yder verdere » — : 6

Art. 54. Voor het minuteeren en grosseeren van alle attestatien, declaratien, verklaringen of schriftelyke rapporten van chirnrgyns en andere vraag-poincten, contra-interrogatoiren, borgtogten, confessien en alle andere diergelyke, die voor de gesworene clercquen gepasseert werden, twee zyden schrifls of kleyner zynde + » — : 18

Art. 55. En van elk der verdere zyden » — : 9

Art. 56. Van yder recollement voor commis- sarissen of gecommitteerders op attestatien, decla- ratien, confessien, interrogatorien en diergelyken, het zy groot of kleyn, zodanig als deselve vallen. » — : 12

Art. 57. Voor het maken van alle judicieele procuratien ter secretarye, met dies afschriften, zegul- en getuygen-geld, door de genen, die daar toe geinclineert zyn, also een yder de vryheid behoud deselve aldaar of by een der notarissen te passeren » 1:4

Art. 58. Voor het opzoeken van allerhande nota- rieele en judicieele, civile en crimineele actens, notulen, dictums, appoinctementen, sententien en diergelyken, van yder jaar, dat doorgezogt moet werden » — : 6

Art. 59. En van dies authenticque extracten en copyen, voor ieder zyde gros » — : 5

Art. 60. Voor het opzoeken van een proces.. > — : 12

Art. 61. Voor het nazien van een proces ter eerster instantie, dat overgebragt werd, en het fourneeren der notulen daar toe — : 28

•

650

1763. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 62. Veor het maken van inventarissen ter secretarye, afe 'er geen procureur in judicio is of dezelve in gebreke blyfi die in (e dienen, van yder zyde rds

Art. 63. Voor het eopieeren, authenüseercn en tekenen van een biljet, dat wegens insolvente boedels aangeslagen werd, om actie te institueeren, goederen te verkopen en diergelyken »

Art. 64. Voor het vaceereti op civile executien, in zaken van 50 ryksdaalders en daar heneden, binnen de stad ...

en buyten

Art. 65. In zaken van 50 tot 100 ryksdaal- ders, binnen de stad

en buyten •

Art. 66. In zaken van 100 tot 200 ryksdaal- ders, binnen de stad

en buyten

Art. 67. Wei verstaande, dat hier onder gere- kent is de gang, het inventariseeren, verzegelen, verzekeren of in bewaarder hand nemen der aan- gewezene en te executeerene goederen en voorts al het andere, uytgenomen het coely- of prau w-loon en het verkoop- of namptissement-geld voor den secretaris, dat daar onder niet begrepen werd.

Art. 68. Indien 'er van eene sententie, disposi- tief, dictum, appoinctement, acte of instrument, etc, dat de secretaris concipieert en ininuleert, meer als een afschrift aan parthyen moeste gegeven werden, zal hy voor die meerdere copyen en het authentiseeren van deaelve genieten voor yder zyée

Art. 69. Zo 'er visie of resnraptie van proces- stukken geschiet ter secretarye van bet collegie, zal aan haar, voor hunne vacatie by dezelve visie of resumptie en om dat zy voor de stukken moeten respondeeren en zorge dragen, dat ze niet verkoren

— :10

— : 15

— :24

— :36 1:24

2: —

— : 5

1763. P. A. VAN DER PARRA. 651

raken of verduystert werden, voor yder vel gros

werden betaalt rd§ — : 3

Art. 70. Mits dat van ieder stuk en elk proces niet meer als eenmaal visie of resuraplie zal werden goed gedaan.

Art. 71. Zullende ook de gesworene clercquen voor het neemen van opening van enquesten van wederzyds rccollementen voor elk stuk hebben... • — : 8

Art. 72. Voor het fourneren van een proces, voor yder stuk, -het zy groot of kleyn ..., » — : 4

Art. 73. En voor alle de notulen, tot de zake behorende, het zy veele of weinige » — : 2

en voor de zak » 1 : —

Art. 74. Van alle copyen van schriftuwen, produetien, bylagen en andere stukken, in judicio, buyten de rolle, verzogt werdende, zullen de geswoo- rene derquen genieten voor yder zyde schrifts & *

sluyvers en dus voor 't vel gros » — : 20

Art. 78. Voorts zullen zy genieten van alle extra-ordinaire vacatien, op ordre van hetcollegie, voor yder dag » 3: —

en voor yder halve dag , . . » 1 : 24

Art. 76. Item, generalyk van al het gunt zy voor commissarissen of geconimitteerdens waar- nemen en hier vooren niet en is gespecificeert, zal de gesworene clerq voortaan een derde minder genieten, als den secretaris is toegelegt.

Art. 77. De adjunct van den raad, niets anders genietende dan alleen voor het opmaken der decla- ratien van onkosten, werd zulks thans, ter vermyding van alle disputen, in 't vervolg aan gemelden adjunct, als hem incum berende, alleen opgedragen en om daar voor het gepermitteerde salaris te genieten. *

Art. 78. Wyders werd de novo geordonneert en verklaart, dat yder zyde schrifts moet ïp^uden

631 1763. P. A. VAN DER PARRA.

20 regalen, behoorlyk gegrosseerd dat is van 24 a 26 letters in yder regul, het welk ten opzigte van het geene de secretaris of gesworene clerquen zullen copieeren en aulhenliseeren, mede zo zal moeten geobserveerl en in 't byzonder omtrent de deelaratieu van onkosten inzelvervoegen in agt genomen werden.

Art. 79. Mede werd by renovatie gelast, dat de adjunct of gesworene clercq voor het exlendeeren der declaratien van onkosten, voor yder vel gros* van 20 reguls op een zyde en 24 a 26 letters in een regul, niet meer zal mogen rekenen dan rd* — : 40

en voor het nazien gelyke » — : 40

Art. 80. Item, dat onder alle het geene voorschreven staat, niet gerekent zyn de leges van commissarissen ofgecommit- teerdens of de verschotten, dan wel de kleyne zeguls, die de Secretaris of gesworene clercquen verstrekt zullen hebben.

Art. 81. Mitsgaders dat alle actens, instrumenten en carta- bellen, als schuld-kennissen, attestatien, verklaringen, confessie», interrogatorien, rekeningen, extracten en diergelyken, geene uytgesondert, die in het collegie overgeleverd en aan parthyeo advers gegeven of gezonden moeten werden, op de secretaire gecopieert en door den secretaris of de gesworene clercquen g'aulhentiseert en getekend zullen moeten werden.

Art. 82. En laastelyk, dat de secretaris en gesworene clercquen geen meerder salaris, nog ook hoger zullen eysschen of exigeeren, dan de voorenstaande taxe in zig is contineerende, op poene tegen de overtreding, als hier agter staat uytge- drukt.

Voor de Procureurs.

Art. 1. In materie, belopende 200 rd' en daar boven,

oor consullatien en het aanleekenen van de instructie, die

haar van parthyen gegeven werd, in liquide zaaken. rd8 — :14

Art. 2. Dog in illiquide zaken » — : 24

1763. P. A. VAN DÊR PARRA. 655

Art. 5. En in materie beneden de voornoemde 200 rd' tot 80 inclusive, in liquide zaken. ..... rd* — : 10

Art. 4. In illiquide zaken » — :14

Art 8. Dog is dit voorenstaande te verstaan, als parthyen zelfs by haare procureurs komen, maar zoo wanneer iemand een procureur ten zy- nen huyze by hem ontbied om met den zelven wegens zyn proces te consuleeren, zal de procureur, behalven het voorengemelde salaris, daarenboven nog genieten voor zyn gang, te weten in de stad,

het zy aan de Oost- of West-zyde » — : 20

Art. 6. Buyten de stad, behalven de vrye vragt » — : 28 Art. 7. Voor alle eerste citatien en praesen-

tatien » — : 10

Art. 8. En van de verdere. » — : 5

Art. 9. Van alle ordinaris termynen, te houden van eysch, antwoord, replicq, duplicq, te dienen van reprochen, salvatien, etc, en vonnis te hooren in

zaken boven de 200 rd- » — : 18

Eb zoo 'er een reconventie gedaan is, dan daar en boven nog 9 stuyvers.

Art. 10. Onder de voormelde somma, tot 50

rda toe » — : 14

NB. En wat daar beneden is, boord voor com- missarissen van den raad. Art. 11. In materie van 200 rda of daar en boven, als de zaken voldongen werden by eysch,

antwoord, replicq en duplicq, op eenen dag » — : 40

Art. 12. En beneden de voormelde somma... » — :20

Art. 15. Voor 't minuteeren en grosseeren van

eysch, antwoord, replicq, duplicq, advertissementen

van regten en diergelyken, van het blad, behoor-

lyk gegrosseert, dat is 20 reguls op eene zydeen

24 a 26 letters in een regul » — : 24

Of van yder zyde » — : 12

Art. 14. Voor het concipiëren en grosseeren,

634 1763. P. A. VAN DER PARRA.

teekenen en pyraeceutaeraa van aUe reinesten, twet

zyden groot rd1 1 : —

En voor yder meerdere zyde nog » — : 9

Ende zulks, 20 wel van de rajuesten, dtebyde justitie, als aan de booge regeering gepraesenteert worden.

Art. 18. Jfan allerhande versoeken in judicto, ter rolle niet gapraesenteerd wordende » — : 10

Art. 16. Voor alle verzoeken van arresten of anderzinls aan den praesktaH gedaan, Iwee zyden groot » 1 : —

En voor yder meerdere zyde nog » — : 9

Art. 17. Voor hei voldingen in zaken tegens den officier, wanneer zulks op eenen dag gedaan werd » — : 40

Art. 18. Voor reconventie en geproponeerde exceptien zullen de procureurs genieten half geld, volgens den inhoud van hel hier bovenstaande.

Art. 19. Voor het termyn van continuatien, die door het verzuym van parlhyen geschieden, andere niet » — : 10

Art. 20. Voor het vervolgen en ligtcn van alle judkieele actens » — : 8

Art. 21. Van interrogaiorien, artieulen of posi- tien te minuteeren, voor ieder blad » — : 18

Art. 32. Voor de praesentatie en citatie, waar by getuygen, het zy een of veele, op het recolle- tnot werden gedagvaart » — : 10

Art. 23. Voor bet vaceeren op recollementen van attestatien of interrogatorien, het zy deselve pro of contra parlhyen belegt zyn, voor yder reeol- lement op het stadhuys » — : 12

Art. 24. Aan de woningen der getuygen of elders, binnen de stad » 1 : 24

Art. 25. Buylen de stad » 3 :—

Art. 26. Oog wanneer zodawge vacatien ge-

1763. P. A. VAN DER PARRA. 63 B

achieden verre buyten de stad, zoo dat daar moede eeu geheele dag of langer moet werden loegebragt, voor yder dag; rd* 6 : —

Art. 27. Van oculaire inspeetien ter ordrevan het collegie of op verzoek van parthyen, binten de stad » 1 : 24

Art. 28. Buyten de stad » 5 ; —

Art. 20. Oog verre buyten de stad, voor yJer dag, bebalveu reys- eu teer-kosleu » 6 ; —

Art. 30. Voor het neemen van opening vanenques- ten van wederaydse reooUemenlen, voor ieder stuk » — : 8

Art. 31. Voor het ininuteeren en grosseeren van den inventaris van stukken, in regis-vordering overgelcverl, voor het blad, behoorlyk geschreeven » — : 18

Art. 32. Van eomparitien voor goede mannen, als procureurs by ordonnantie van den regier of op verzoek van parthyen co m pa reereu, in zaken boven de 200 rd\ » 1 : 24

Art. 33. Beneden dezelve somma. . » 1 : —

Art. 34. Voor het resumeeren der stukken, voor yder vel gros » — : 3

Art. 35. De adjunct- en gesworene-clercq, die het opmaken en nazien der rekeningen iucumheert, zal naauwkeurig moeten letten, dat in het hoofd van de rekening allyd gesteld werde, tot welke somma en uyt wat hoofde het pQpceg» waar van de rekeningen werden overgelevert, is gevoert, op verbeurte van een rdr ten profyte van de armen; om daar uyt Ie kennen weten, of de zake is uyt liquide, dan wel illiquide oorzake aangelegt en tol hoe veel haar de termynen, enz., zullen moeten gevalideert werden.

Art. 36. Voorts van alle andere zaken, hier niet geroeo- tioneert, zullen zy Jiaar moeten te vreden houden met de taxatie van den regter.

Voor de deurwaarders.

Art. 1. Voor yder citatie of dagvaarding* binnen de stad zullen zy genieten rd8 — : 5

636 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 2. In de voor-stad en op de buyten-cingels rd* — : 8

Art. 3. Buyten de voor-stad en de cingels tot aan de Parveese weg en de Papanger wagt » — : 18

En van daar tot aan de kalk-oven op Ansjol, de posten Jaccatra en de VyMioek » — : 58

Art. 4. Op de rheede alhier, aan een perzoon geschiedende » 1 : 24

Art. 5. Maar aan meerdere, aan scheeps-boord bescheyden, gedaan werdende, zullen zy genieten het ordinair dagement-geld van 5 stuyvers; wel te verstaan, als het dezelfde perzoon is, die de dage- inenten laat doen; maar van byzondere meesters gezonden wezende, van yder citatie » — : 28

Art. 6. Op Zoute-lande, Noordwyk, Rygwyk ende Anke, van yder » 1:24

Op Meester-Cornelis » 3: —

Art. 7. Op Onrust, zo perzoonelyk derwaarts

gaan » 3: —

NB. Daar onder gerekent hunne verteering.

Art. 8. Dog met een briefje de citatie bestellende » — : 28

Art. 9. Op Maronde en Baccassie, van yder.. • 3: — bnyten hunne reys-kosten, waar voor rds B bepaalt worden, paarde-loon 'er onder gerekent, mits dat zelfs moeten gaan.

Art. 10. Maar meerdere ei ta tien, zo op Onrust, als Maronde en Baccassie moetende bestellen, als dan, gelyk by artieul 5 bepaalt is » - - : 28

Art. 11. Voor het stellen van yder ordinair relaas op eene citatie, insinuatie, sommatie en renovatie zullen zy, sonder aanzien van plaats, behalven het bepaalde citatie-geld, genieten » — : 12

Art. 12. Wanneer het rollegie, 't zy ordinairis of extra- ordinairis, vergadert is en de parthyen, die de zaak aangaat, of getuygen voor dezelve moeten geroepen werden, zullen zy daar voor genieten na de verheyd van de woon-plaatse, als by artieul 1, 2, etc. genoteert is.

1763. P. A. VAN DER PARRA. ' 63?

Van arresten.

Art. 13. Wanneer arrest op een der voornoemde plaatsen gedaan werd, zullen zy, behalven het citatie-geld, voor het maken van een ordinair relaas genieten.. . ., rd9 — : 12

En om dat die van arrest groter vallen, voor yder zyde gros nog » — ; 8

Art. 14. Dog, by aldien perzoonen, schip of vaartuyg in arrest mogten genomen werden, waar van zeyl ende roer geligt moesten zyn en door eenig volk bewaart worden, daar van zullen de nodige onkosten opgebragt, zo veel meer als de ordinaire arresten bedragen, hun goed gedaan werden.

Art. 15/ Wanneer de arresten, die ten verzoeke van par- thyen gedaan zyn, wederom door haar werden ontslagen, zullen zy zo veel genieten, als voor een citatie en ordinair relaas gepermitteert is.

Van inventariseeren, eocecuteeren en verkoopen der goederen, zo over schuld, amende en confiscatie, als anders.

Art. 16. Als de deurwaarders speciaal g'ordonneert wer- den eenige goederen, ten overstaan van getuygen, te inven- tariseeren, zullen dezelve, behalven het voornoemde salaris van citatie, voor het minuleeren en grosseeren van yder zyde schrifts genieten rd8 — : 9

Art. 17. Voor allerhande becken-slag, dat alomme door haar in de stad gedaan werd, zullen zy we- gens ieder zaak genieten » — : 33

Art. 18. De perzoonen, van wie, uyt kragle van appoinctement of sententie, etc, voor insinuatie en renovatie gelden of goederen afgehaalt moeten werden, zullen voor het verleenen van quitantie aan den deurwaarder het volgende moeten betalen.

Art. 19. Voor het ontfangene en aan den eys- scber of impetrant weder uyt te keerene geld, bedragende rd8 200 en daar beneden V4 procto

636 1763. P. A. VAN DEA PAftftt.

Art. 20. En van al wat het gemeld montant Ie boven gaat. niet meerder dan '/• P1™10

Art. 21. Dog, zo het goederen zyn die niet verkogl werden, sullen dezelve by den regier of commissarissen gelaxeerd werden.

Art. 22. Voor het innen en uytkeeren der penningen, geprocedeerl uyt verkoop van losse goederen, zullen zy genieten van 't hondert rd* 1 : —

Art. 23. Van de vaste goederen » — : 24

Van hel aanhaalen van confiscable goederen, hel zy op de rheede, binnen of buylen de stad.

'Art. 24. Voor het oppassen aan lioord in 't aanhalen van goederen, als 't binnen een halve dag gedaan werd, zal de deurwaarder genieten eens rd8 1 : 24

Art. 25. En zoo het langer duurt dan een halve dag » 3: —

Art. 26. Vragt, coely-loon en het waarschon- wen van parlhyen, die zig opgedaan hebben en op de voorschrevene goederen praetensie willen maken, daar buylen gerekent, ten ware de aan- gehaalde goederen kost- en schadeloos wederom wierden gegeven, wanneer zy niet meer als hrm verscholene guastos zullen mogen genieten.

Arl. 27. Voor het aanslaan van ieder stel bil- jetten, hel zy binnen of buylen de dtad. op de rheede of buyten-plaatzen, daar 't zonde mogen wezen, zullen zy genieten • 1 : 30

Van particuliere visilatien en comparifim voor commissarissen of goede mamen.

Art. 28. Voor hel vareren op ieder ordinaire en extra- ordinaire visite, insjiectie oculair van luiysen, gebouwen, timmeragie, land, thuynen, besseheiding, scheepen nu andere

1163. P. A. VAM ÖÉR PARRA. 6X9

goederen, etc, binnen en in de znyder tüor-stad, zullen zy

genieten buyten hel ordinaire citatie»gdd rd8 1 : —

Art. 29, Veriers buyten dè stad, de vragt daar onder gerekent, dog buyten het ordinaire citatie- geld > 1:12

Van het exploicteeren van mandamen f en.

Art. 30. Voor hel exploicteeren van allerhande mandaraenten, het zy by klokke-slag of anderzints, binnen de stad en het casleel, zullen zy genieten » — : 18

Art. 31. Voor het affigeeren van ieder stel der édictale citatien, buyten en binnen de stad en het casleel » 1 : 30

Art. 32. Voor het minuteeren en grosseeren van hunne schriftelyke relaasen, rapporten, elc, op de geêxploicleerde mandamenlen, etc, die niet '

grooter als een zyde schrifts zyn '. » — : 9

Arl. 33. Ende grooter als eene zyde, zullen zy voor ieder zyde daar en boven genieten » — : 9

Art. 34. Ende werd verslaan in het generaal, dat elke zyde, behoorlyk gegrosseert, moet inhouden twinlig regulen en yder regul 24 a 26 letteren.

Lyst van hel salaris voor de notarissen.

Voor het minuteeren en grosseeren van een obligatie, het zy tnet of zonder borgtogt, tol 100 rd8 rd8 — : 40

Van 100 tot 500 rd8. ." * 1:12

» 500 rd8 en daar boven » 1:24

Slaven-transporten met dies afschrift » — : 42

Voor het minuteeren van een ordinair testament

met dies gros » 4 : 24

Dog van meer extentie zynde, voor ieder blad nog » — : 24

By nagt dubbelt.

Superscriptie van een testament * 4 : 24

640 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Actens van cessie, donatie, cautie, borgtogt, guarand, indemniteyt, quitanlie, additie, repudia tie en autho- risatie, mitsgaders alle actens, die van die na tuur zyn rds 2 : —

Bodemerye-brief en het gros » 1 : 58

Generale- en codicillaire-procuratien van op reis

gaande personen en 't afschrift » 2 : 18

Een generale procuratie met dies gros • 2 : —

Speciale procuratien, diverse » 1 : 24

» procuratie tot den ontvangst van gagie,

met twee afschriften » 2 : 24

Een wisselbrief, des nodig, met twee afschriften. » 2: 18

Actens van substitutie en surrogatie » 1 : 32

Een acte van verzegeling en ook van ontzegeling,

met dies afschriften » 3 : —

Voor het minuteeren van inventarissen van boedels, voor ieder blad, ieder zyde van 20 reguls, ieder

regul van 24 a 26 letters » — : 30

En voor het afschrift van ieder blad, van 20

reguls op een zyde » — : 24

Actens van koop, huur-cedull, ackoord besteeding, obligatoir, huwelykse-voorwaarden, boedel-reke- ningen, prolesten, insinualien, interrogatorien, atlestatien, declaratoiren, revocatien, afstand en certificatie, na dies groole, voor het minuteeren

vau ieder blad » — : 24

En voor het grosseeren van het blad » — : 24

Wyders voor alle copyeo, zonder onderscheid, voor

ieder vel • 1 : —

Alles gerekent buyten - den gang, indien zodanige actens niet ten comptoire van den nolaris ge- pas&ert werden, item buyten het zegul- en getuygen-geld.

Voor een gang binnen de slad » — : 24

En buyten de stad » 1 : —

Wyders voor yder uur vacatie » 1 • —

Dog by nagt dubbeld.

1763. P. A. VAN DEft PARAA. . Ó4i

Lyst van de salarissen voor den secretaris van kleene-zaken, den gesworen-clercq van den raad en de solliciteurs.

Voor de constitutie op de secretarye rd" — : 12

» het rolleereri van de eerste praesentatie, item

default, recollement en uytspraak, ieder » — : 10

» 't rolleren van de lopende zaken, » — : 2

» de ordinaire notul van lopende zaken met het

zegul » — : 16

• »   ordinaire  notul  van  default  met  het  zegul    »    — :  16 

  » » extra-ordinaire notul van default, na de grootheid getaxeert. En van ieder zyde, dat, dezelve nog groter is dan

een vel schrifts, nog » — : 9

En voor de notul van recollement met het zegul. » — :23

Voor de acte van recollement » — : 12

» 't appoinctement van domicilium citandi et executandi, enz.» zo ook voor 't appoinctement

van namplissement met 't zegul » — : 42

ordinaire  appoinctementen  ter  rolle,  met  het 

zegul en afschrift op een zegul • 1: 6

» extra-ordinaire appoinctementen ter rolle, na de groolheyt ; voor ieder zyde, dat 't grooter

is als een ordinair appoinctement, nog » — : 9

» een ordinaire sententie, een vel groot, met

't zegul en dies afschrift op een zegul » 2 : —

En grooter, voor ieder zyde nog » — : 9

Voor de notul van huys-ruyminge met 't zegul.. » — : 32 » een copia-obligatie, van ieder zyde gros.... » — : 9. » alle verdere copias, die ter rolle of daar

buyten verzogt werden » — : 9

• het nemen van visie, voor ieder vel • — : 3

» » weder ligten van ieder stuk » — : 4

» » opmaken der kosten, ieder zyde, buyten

't zegul » — : 10

• » nazien van dezelve » — : 10

PLAftiiT-BOEI DEEL VII. 4t

G42 1763 P. A. VAN DER PARRA.

De solliciteurs.

Consullatien en aantekening van de instructie nl* — :1-

Voor de gang binnen de stad • — : 10

» • eerste praesentatie, item default earecol-

lement ieder, buyten 't zegul »

» bet ligten en weder ligten van ieder stuk . . »

» de ordinaire termynen »

» » » » in conventie en recon- ventie of exceptie » — : 10

• 't termyn van uylspraak » — : 7

• » waar by condemnatie ter *rolle

werd geobtineerd » — . 10

» revisie of resumptie van de befrys-stukken en bylagen, die geproduceert zyn, dan wel resumptie, die van andere papieren verzogt

werd, voor ieder vel gros ■

» de communicatie binnen de stad »

' » » » buyten » » »

» 't intendith met hel zegul »

» 't overhandigen van declaratien van onkosten of eenige copyen aan hunne meesters, binnen

de stad . , » — : 10

Item, buyten de stad » — : 14

En voor de communicatie, als 'er ietwes ingedient

is, binnen '. » — • ld

Buyten de stad » — : 1*

Voor het opmaken van den inventaris, aan den gesworen-clercq en niet de solliciteurs, voor

ieder vel » — : 36

Item, voor het fourneeren van het proces, voor

ieder stuk » — : l

Voor de genomene opening van enquesten, den

gesworen-clercq voor ieder sluk »

En de solliciteurs » — : *

Voorts is by deze occagie goedgevonden en verstaan li

4

1763. P. A. VAN DErt ÊARAA. Ó45

slatueeren, dat ieder declaratie van onkosten met 5 procento boven bet bedragen van gedagte declaratie bezwaart zal werden en dat dese 5 pro cento aan de leden van den Raad, van Sche- penen en van 't collegie van kleine zaken voor het exaniinee» ren en nasien van die declaratien zullen werden toegelegt; gelyk mede aan gemelde leden van den Raad g'accordeert werden twee sluyvers van yder notarieele acte, die door ben als commissarissen uyt gemelden Rade nagezien zal zyn, om door de notarissen, ieder voor zoo verre de voor hun gepasseerde aciens betreft, betaalt te werden; met ordre aan de secreta- rissen van meergemelden Rade, Schepenen en commissarissen van kleine zaken, om 't een en andere in te vorderen en te colligeeren, ten eynde jaarlyks onder de respective leden van die collegien in gelyke deelen verdeelt Ie werden.

Verder is nog nodig g'oordeelt en verstaan, de procureurs en soiliciteurs (e interdiceereti om in zaken, waarinne zy be- reels sententie of appoinctemenl bekomen hebben en genood- zaakt zyn verzoek lot verkooping of gyseling te doen, buylen de sententie of bet appoinctement, 9t welk zy als dan eenelyk zullen mogen overleggen met de daar aan geannexeerde re- laasen van den deurwaarder of bode, daar nevens een register niet stukken te exhibeeren, gelyk meesten (yds geschied is, eenelyk om daar door de kosten te vermeerderen; met ordre aan de collegien van justitie om daar omtrent attent te zyn en almede te beletten aan de practisyns het maken van alle onnodige allegaticn en redites in baare schriftuuren en voor al in haare requeslen ofte anderzints; en, by bevinding van het contrarie, by sentenlie, vonnis of dispositie te verklaren, dat sy daar voor geen salaris verdient hebben.

Medcf is verstaan als eene vaste ordre te statueeren, dat de declaratien van kosten door de commissaris&n en gecomrait- teerdens, in welker maand de sententie van het proces gepro- nuncieert is, nagezien en getekent zullen moeten werden, en door geen andere, op verbeurte van een hondert ryksdaalders * voor den armen door den geenen, dewelke tegen deze speciale ordre zal zyn te werk gegaan.

644 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Ook is verstaan deze commissarissen en gecommitteerden te recommabdeeren en te gelasten om zorge te dragen en in te staan, dat 'er niets boven 't gepermitteerde by dit reglement werde opgebragt, nog voor den een, nog voor den anderen, nadien, by bevinding van het contrarie, dezelve almede zullen verbeuren gelyke hondert ryksdaalders voor den armen.

Buyten dien is, nog verstaan te statueeren dat de geene, die zig zal hebben geêmancipeert deze ordre ten aanzien van het bepaalt salaris te overtreden, gedeporteert en dus uyt zyn dienst gestelt zal werden, ongerekent de verzending met een der eerst vertrekkende schepen na Nederland van de geene, die van daar in India mogten zyn aangekomen.

Lyst der salarissen, zodanig als dezelve by den secretaris,

gesvnrene-clercq en boode van Weesmeesteren dezer

stede genoten zullen mogen werden.

De secretaris.

Voor den verkoop van losse- of vaste goederen,

van 't hondert rd* 3 : —

» het inventariseeren, het opmaken van den inventaris en de dierwegens te doene moeyte, van ieder vel, mits vier-en-twintig reguls op een vel gestelt en alle onnodige extensien verniyd werden » 1 : —

» 't inboeken van alle inkomende capitalen,

van het hondert » — : 13

» 't registreeren van testamenten » I 24

•  't  passeeren  van  Weesmeesteren-kennissen..    »    '2:24 

De gezworene-clercq.

Van alle verdeelingen en overscjiryvingen der gel- den, van 't hondert » — : 12

Mits zig stipt gedragende aan het 468te articul van

1763. P. A. VAN DER PARRA.

645

Weesmeesteren instructie en verders geene ver- deelingen en overschryvingen makende, als die noodzaakelyk geschieden moeten. Voor een certificaat, dat niets met de Weeskamer

heeft uytstaande rd9

Blyvende van die betaling geêxcuseert de geenen, die verklaringen van armoede hebben ingedient of zig anderzints in een armoedige slaat be- vinden. Voor een quitantie voor papillen of andere per- soonen, die haare capitalen van de kamer

ligten »

het royeeren van een Weesmeesteren-kennis »

» het opmaken der biljetten •

 yder  perceel,  dat  verkogt  werd » 

» de extracten, die aan de huysen appart ge- afligeert en tot het doen der opdmgl uylge-

trokken werden, H stuk »

» een certificaat, onder een verklaring van

armoede, niets te laten betalen. » het extraheeren van rekeningen, journaals- wyse, en alle andere papieren, staande 24 re- guls op een zyde, 't vel »

Dog van copias van testamenten, inventarissen en vendu-rollen zal voor 't vel, gelyk voormeld,

maar berekent mogen werden »

Voor een copy soldy-rekening »

— :24

12 12

• : 12

— :40

— :20

— :12

De boode.

Van den verkoop der losse- en vaste-goederen een- half pro cento of » — : 24

Voor de invordering van alle uytstaande gelden

een-quart pro cento of. » — : 12

9 het ophalen en bestellen der testamenten,

van yder » -*- : 12

12

C46 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Voor yder persoon, die hy citeert om in vergade- ring te compareeren rdf —

» tafel, zeyl en gomslag tot de vendutie. ...» 2 » bet aanslaan der biljetten > 1

Lyst der salarissen, zodanig als dezelve lnj den secretaris,

clercq en bodens van Heemraden der Balaviasche

ommelanden genoten mogen werden.

De secretaris.

Voor ieder extract rd- 1

» » erf of stuk land, by verkoop. » —

9 » quitanlie » —

alles buyten bet zegul-geld.

Voor commissie- of vacatie-geld, 's daags • 6 —

De clercq.

Voor ieder request, buyten 't zegul-geld • 1 : 30

» » registratie van de suyker-moolens, araks- branderyen, steen-, kalk-, panne- en pot te-bakke- ryen, by verkoop of overschryvkig » 1 : 50

De bode.

Voor ieder vacatie by de particuliere werken,

's daags » — : 24

» » vacatie in commissie, 's daags » 3:1-

Lyst der salarissen, zodanig als dezelve by den secretaris

en bode van 'tcollegic van Roedelmeesteren

genoten mogen werden.

De secretaris.

Voor het verleenen van een permissie* briefje lot het begraven van een Chineesch of Mahorae- taansch lyk rd* — : 12

• 1763. P. A. VAN DER PARRA. 647

Voor het registreeren en uytschryven van een

testament rds 1 : 42

NB. Hier van geniet de eerste clercq of overdrager » — : 12 Voor het verleenen van een Chineeschc trouw-brief » 1 : — ,

• » opmaken van een boedel-rekening, na het

getal der jaaren en dal dezelve groot is; egler mag dezelve niet surpasseeren. . . » 10: — » • passeeren van een quilanlte, zonder borg- logt » — :12

• • passeeren van een quitaulie, met borgtogt » — : 24 » » inventariseeren van een boedel, na dat

daar veel tyd en moeyte mede toege- bragt werd; egter mog&i zodanige inven- tarissen almede niet surpasseeren » 10 : —

» » opmaken van onderhandsche inventaris- sen, als: in de bovenlanden, 's daags... » 6: — in de stad » 3: —

» de vendu-penningen van losse-goederen, pro

cento » 4: —

» » vendu-penningen van vaste-goederen, pro

cento » 5: —

» . het biljet-geld, tot het verkopen der vaste-

goedereu, voor yder stel » 9 : —

Dog by aldien zodanig biljet groot is en boven de

vyflien perceelen bevat, dan is het salaris dubbelt.

De bode.

Voor de vendu-penningen van alle vasle goederen,

!/a pro cento of. » — : 24

» de vendu-penningen van alle losse goederen,

een pro cento of » 1 : —

• het aanplakken van biljetten » — : 24

Laastelyk is, ten opzigte van de bediendens van de collegfen van Wees-tneesteren, Heemraden en Boedel-meesteren verstaan, dezelve niet alleen de stipte observantie der voormelde ordres ernstig aan te bevelen, maar ook vast te stellen, dat de geene,

648 1763. P. A. VAN DER PARRA.

die de gemaakte bepalingen in dezen moglen komen te over- treden, voor een jaar zullen werden gesuspendeert van haare ampten en bedieningen, boven twee maanden gagie, lot een boete voor 3e armen.

In 1788 gaf dit stuk aanleiding lot het volgende: Tusscben de instructie voor commissarissen van kleyne zaaken van den 5cn December 1669 en de resolutien dezer regeering van den 20™ Augustus en%25en September 1753 en 3eo May 1763 door de hoeren Meesters eene tegenstrydigheid geremarqueerd zyndc, dewyl by de eerste gestatueerd word, dat parlhyen, voor commissarissen van de kleine rol corapa- reerende, niet zullen mogen* gebruiken een ad vooaal, procureur of ander persoon, en by de laatste, dat de procureurs als solliciteurs voor de voorschreeven rol zullen mogen posluleereu; en, by nader inzien, door deze regeering niet ontkend kunnende worden, dat dezelve daar in gevonden word en dat voor zo verre door de laatste besluyten gederogeerd word aan dat artieul der gemelde instructie ; zo is goedgevonden en verstaan hun Wel Edele Hoog Agtbare hier omtrent verschoning te verzoeken, doch teffens aan te merken, dat, dewyl deze regcering bevond, dat de liliganten voor commissarissen van kleine ge- rigts zaaken niet konden te recht komen zonder het gebruik van een practizyn en dat die lieden door het gebruyk van een zo genaamden solliciteur of diergelyke, onbedrevene sub- jecten misleid en in zaken van zo weinig importantie op buoge kosten gejaagd wierden, haar oogmerk geweest is om daar in door de gemelde besluiten te gemoet te komen door bet emplooi van een kundig procureur, in sleede van een onervaren solliciteur, echter met het salaris van den laatstén ; en dat men in allen gevalle, by een nauwkeurig onderzoek en overweging der zaak, van achteren ontwaard, dat de ver- legenheid, waar in de Raad van justitie zich gebragt vondt wegens de tegenstrydigheid der gemelde resolutien met de voormelde instructie, zonder eenige grond is geweest, nadien de gemelde resolutien nimmer eenige relatie lol den Baad van

1763. P. A. VAN DER PARRA. 649

justitie, maar alleen tot commissarissen van zee- en commercie zaaken en bet burger collegie van kleine zaaken gehad hebben.

3 Mei. Onkosten voor het taxeren van declaratien van practizijns en voor het nazien van notariële aelen.

Uit hoofde de leden van den Raad van justitie weynig of gene vacatie gelden genieten en dat het dus niet meer als billyk geoordeelt kan werden, zo wel aan commissarissen van gemelde rade, als aan de gecommitteerde Schepenen en die van 't collegie van kleyne zaken iets toe te leggen voor de moeyte van het behoorlyk nasien en taxeeren van declaratien van onkosten der practisyns, is goedgevonden en verstaan te statueeren, dat yder. declaratie van onkosten met 5 perc* boven het bedragen der gedagle declaratie beswaart zal werden en dese 5 percto aan de leden van den raad, van Schepenen en van 't collegie van kleyne saken toe te leggen voor het exami- neeren, nasien en taxeeren der voormelde declaratien, mitsga- ders daar en boven aan de leden van meennelde rade te accor- deeren twee si uy vers van yder notariale acte, die door deselve als commissarissen sullen nagesien zyn, om door de notarissen, yder voor zo verre de voor hen gepasseerde acten betreft, betaald te werden; met ordre aan de respective secretarissen om het een en ander in te vorderen en te colligeeren, ten eynée jaarlyks onder de respective leden in eguale portien verdeelt te werden.

16 Mei. Last op de practizijns te Batavia, •imant ter •rotte adjourneerende om getuygenisse der waarheyt te geven, al teffens en voor dat daar eenige dispositie •over genomen werd, te exhibeeren de arlkulen en vraag •poincten, waar op men de gerequireerdens sol willen •doen hooren, omme die, hy den regier geresumeert en »geéxamineerl zynde, alsdan op de presentatie tot het »geven van getuygenisse sodanig gedisponeert te werden, •als in goeder justitie sullen vermeenen te béhooren".

Bij het collegie van Schepenen was een * constant" gebruik

650 1763. P. A. VAN DER PARRA.

dat, wanneer iemand gedagvaard werd om getuigenis der waarheid af te leggen, zulks »simpelyk" werd toegestaan, •sonder informatie te neemen, over welke poincten men de • geluygen wilde exatniueeren, — eenlyk, dat nog wel opliet •versoek van de gereq. aan haar, alvoorens te antwoorden, »is geaccordeert copias van sodauige articulen en vraagpoincten, •als waar op men deselve wilde hooren".

Maar van dit gebruik werd misbruik gemaakt, doordien de practizijns zich niet outzagen «somtyds inquisitoire vragen »te doen ter beleediging van een derde, waar op niemant » gehouden, veel min verpligt is te antwoorden".

•

17 Mei. Voorschrift nopens ^bevindingen" op negotie- boeken.

Aangemerkt zynde, dat de bevindingen der Indiasche negotie- boeken, met de daar op gestelde marginale aanteekeningen, tot heden maar enkeld na de buyten comtoiren zyn afgezonden geworden; en het nadeel, dat, by het blyven van het schip of minder vaartuygh, waarmede dezelve worden gezonden, daar uyt, door verloop van tyd, kanresulteeren; so is, tot voorkoming van dien, nodig geoord eelt en dienvolgende verstaan in den aanstaan* de marginale aantekeningen op de bevindingen der Indische negotie boeken, niet alleen eens enkeld, in margine van de bevindingen selfs geschreven, maar ook buyten dien apart, wegens het menigvuldig schryfwerk, dat aan de bevin- dingen verknogt is, na de respective buyten comtoiren te senden, met ordre aan de ministers en hediendens aldaar, eens voor al, om op de ontfangst van dese laatste, de bevoelen, daarby vervat, zo wel te executeeren, als of dezelve te gelyk, nevens de bevindingen selfs en in margine van deselve geschreven, ontfangen waren.

17 Mei. Oprigting eencr Wceskatncr te Samarang. Nadat het Samarangsche bestuur de nuttigheid van dezen

1763. P A\ VAN DER PARRA. 651

maatregel had beloogd, op grond, "dat de administratie der weespenningen lol nog toe waargenomen was door twee leeden van den polilicquen raad, maar dal die, veellyds met hunne eygene bedieningen te zeer geoccupeert zynde, de zaken der wezen altoos niet ten genoegen van Weesmeesteren te Batavia hadden konnen administreren, gelyk daar over al meermalen klaglen waren ingekomen, en dat dé handen der voorschreven weesopzienders ook veellyds door 't collegie van Weesmees- teren te dezer hoofdplaats te zeer gebonden waaren om de zaken te kunnen dirigeereu, zo als zy in gemoede dagten best te zyn; eu dat het dierhalven en om het vermeerderen der lasten, aan die bediening of administratie vast zynde, praefe- rabel scheen een collegie van Weesmeesteren op teregten;zo is verstaan voormelde ministers te qualiGceeren tot de opregting vaó een diergelyk collegie en daar in, volgens hun voorstel, een lid uit den politicquen raad als praeses en voorts twee andere van 's Compagnies dienaren, met even zo veel burgers, sessie te laten hebben, mitsgaders den eerste clercq van politie daar by als secretaris te laten fungeren, nadat hy alvorens voor de somma van duizend ryksdaalders zal hebben borg gesteld; terwyl goedgevonden wierde de verdere schikkingen omtrent dit collegie aan den heer gouverneur, van Ossenbercb, over te laten".

-£- Met Voorschriften nopens gemunt en ongemunt goud.

Is goedgevonden en verslaan den heer Directeur Generaal te qualificeeren om uytterlyk 191/* rd* voor het reaal fyn goud te besteden en leffens den uylvoer van al bet ongemunt goud, van dese hoofdplaats na elders, aan yder een by een biljet te interdiceeren, op poene van confiscatie by agterhaling ; mitsgaders de gemeente daar by almede te adverteeren, dat de Comp6 na deesen, by benodigtheyd, het zelve goud by inkoop niet hoger sal accepteeren als ten alleruyttersten tegen 1 9 rd* het reaal fyn, op dat elk een sig daar na ra 't vervolg by inkoop van goud zal konnen reguleren.

652 1763. P. A. VAN DER PARRA.

~- Mei. Bepaling, dat de Regering keizer-daalders en Fransche kroonen in betaling zoude aannemen.

Door den heer Gouverneur Generaal in consideratie gegeven zynde, dat de keyzersdaalders te deser hoofdplaats sedert eenigen tyd seer in de wandeling waren geraakt, dog dat onder de ingesetene omtrent derselver acceptatie tegen een en deselve prys nu en dan eenige difficulteylen en differentien waren ontstaan, om dat dezelve, als een vreemde munt zynde, niet gangbaar waren tegen een zekere bepaalde prys, ouder een voorstel, dat, nademaal deselve jongst in 't .jaar 1759/60 na Bengale gesonden en aangerekent tegen f 5 : — : 12, verkogt waren tegen ƒ 5 : — : 106/8, uytmakende ljk percto verlies, het niet ongeraden zoude zyn deselve by de Gompe te accep- teeren tegen ƒ 3 of 60 stuyvers het pa, wanneer men daar op, by verzending en verkoop in Bengale, nog eenig voordeel soude konnen berekenen, zo mede de zilvere louisen of Fransche kronen, dewyl die in gewigt houden 51 stuyvers en in essay 11 penningen en Va greyn, en de keysersdaalders daar en tegen doorgaans maar wegen van 49 Vs tot 493/4 stuyvers en essayeeren van 10 penningen en 5 greyn tot 10 penningen 15 '/i greyn; so is, ingevolge dien voDrstel, goedgevonden en verstaan de keyzersdaalders en zilvere louisen of Fransche kronen by de Comp* acceptabel te verklaren tegen 60 stuy- vers yder en daar van de gemeente by een biljet te adverteeren, om te dienen ter versending na Bengale.

2 Junij. Voorschrift nopens het wegen van »pond- *goederen".

Is goedgevonden en verstaan, op dat de ontfangst en weder uyllcvering der pondgoederen met een genoegzame geruslheyd van wederzydsche parthyen, uamentlyk de administrateurs en de sclieepsoverheden, zal kunnen geschieden, voor het vervolg te statueeren en ook circulair na de respective buyten comtoi- ren van India te ordonneeren, dat de administrateurs, zowel

1763. P. A. VAN OER PARRA. 653

te deser hoofdplaats, als aldaar, by den ontfangst en afscheep van pondgoederen, om de tien weegzeis de gewigten zullen moeten overzetten en de schaal voor de te wegene goederen open laten en dus het een tegens het ander verwisselen, gelyk reets by resolutie deser tafel van den 14en November 1696 is vastgesteld zulx om de vyftig weegzeis te doen, dewyl de balans of as derzelve, die heel ligt aan de eene kant te veel kan afslyten door het continueel wegen op een en dezelfde zyde, als dan aan wederzyden gelyk zal afslyten en het different, dat er tusschen de eene en andere zyde van de schaal mogte wezen, door het over en weder wegen Van de eene helft der goederen tegens de andere helft kan werden gerescontreerd, en dus ook weg genomen werden alle nadelige suspicie, die. anders ten laste van de respective administra- teurs zoude kunnen werden geformeerd.

-~ Junij. Bepalingen nopens den handel op China.

In consideratie genomen zynde, dat, ofschoon men de par- ticuliere vaart en handel na China aan de Balaviasche ingezete- nen al niet permitteerde, dezelve egter aan de vreemde natiën niet konde worden belet, gelyk men by ondervinding heeft, dat ze, door dese of geene occagie transport na Canton of Macao erlangende, met een Maccaus schip of andere gelegent- heyd van daar herwaards terug keeren en mede brengen allerhande Chinase wharen, die alhier getrokken zyn; en dat, wanneer men de ingezetenen dezer colonie, die anders uyt dien handel voor een groot gedeelte nog haar bestaan hebben gehad en nu door de vreemden daar in veel afbreuk lyden, de vaart derwaards op zekere voorwaarde toestond, zulx de Compe niet prejudicieeren, maar veel eer haar intrest, dat uyt de welvaart harer onderdanen moet geboren worden, verbeteren zoude door veele samenlopende omstandigheden, die in het articul van den handel als hand aan hand gaan en te zamen de negotie moeten doen floreeren; en, dus dan ook geene difficulteyt gemaakt zynde om, in maniere voorsz., passen na

6j4 1763. P. A. VAN DER PARRA

China te geven ; so is goedgevonden en verstaan jaarlyks voor twee scheepen of vaartuygen aan particuliere ingezetenen deser colonie, tot derzelver verzending direct van hier na China en van daar inzelvervoegen ook weder terug na Batavia, zonder onder de weg ergens anders aan te mogen lopen, passen te verleenen, onder conditie, dat daar mede niet zullen mogen worden vervoert speceryen, thin, nog peper, nog ook in de lading van deselve schepen of vaartuygen eenige portie mogen hebben de vreemde natiën, veel min iemand anders voor hare rekening; en dat de equipanten van gezegde schepen of vaartuygen, ten eynde daar van te beter versekert te konnen zyn, onder presentatie van eede zullen moeten verklaren, dat, zo als gezegd, in derzelver ladingen geen vreemde Europeesen oC andere als Rataviasche ingezetenen participeeren, op poene, dat, by bevinding van het contrarie, de meermelde schepen of vaartuygen met derzelver carguazoenen ipso jure zullen wesen geconfisqueert, gelyk ook in cas, dat daar mede spece- ryen, peper of thin mogten wesen of werden vervoert, dan wel daar toe tentamen gedaan zyn, om verdeelt te worden de eene helft voor de Compe en d'ander helfte voor den officier, die de calange zal doen, mits dat hy zelfs den aanbrenger contenteere; weshalve, mede geresolveerd wierde om, zo wel hier de respective officieren van justitie en de sabandhaars, als in Canton de supercargas te gelasten om tegen de overtre- ding van het een en ander zorgvuldig te waken, en daar en boven de laastgemelde te qualificeeren om, by bevinding, dat dese limitatie en ordre door de particuliere traffiquanten mogte wesen te buyten gegaan, de bewysen daar van als dan met hel corpus delicti en ook, des mogelyk, het scheepje of vaartuyg van deselve, met en onder convoy van een van Comp9 schepen, herwaards over te zenden.

Daar en boven is, om dese vaart en handel der particuliere ingezetenen deser colonie na China zo veel te meer te soula- geeren omtrent de arliculen, die buyten de peper, thin en speceryen tot negotie derwaards voornamenllyk moeten dienen en ten meerendeele bestaan in tripangs, vogelnesjes en agar-

1763. P. A. VAN DÊR PARRA. 6&&

agar, goedgevonden en verstaan, op dezelfde penaliteyt van confiscatie, de helft voor de Compc en de wederhelft voor den officier, die de calange of aanhaling zal doen, te verbieden den uytvoer alhier van tripangs, vogelnesjes en agar-agaraan alle vreemde natiën, zo door haar zelven, als door andere voor hare rekening, maar deselve daar en legen te perraitlee- ron aan de nachodas der Chinecschc jonken en aan de op China, op de voorwaards vermelde voet, particulier handel dryvende ingezetenen deser stad.

Inzelvervoegen en onder gelyke straffe van confiscatie is, om reden voorsz., verstaan te inlerdiceeren den invoer Ie dezer hoofdplaats van allerhande Chineese wliaren, hoe ook genaam t, door vreemde Europeen en ook door andere voor hare rekening; mitsgaders, om zulx te beter tegen te gaan en alle slinkse practycquen daar omtrent weg te nemen, 4le nachodas der alhier aanwezende jonken, hy derzelver vertrek, door de officieren der Chineese natie ter deser plaatse te doen waarschouwen en ook schriflelyk aan hen te laten opgeven, dat zy, by hun retour herwaards, gene goederen op vragt voor de gezegde vreemde natiën zullen mogen medebrengen, op poene, dat haar jonken en ingeladene goederen ten eersten zullen werden confiscabel verklaart, maar dat hen zulx egter gepermitteerd blyft omtrent goederen, die de Bataviase ingeze- tenen in eygendom toebehoren.

Zie ook bij 15 December 1774.

-^- Junij. *Voor$chrift nopens de verzending naar Neder- land van thee door particulieren.

Is geresolveerd en verslaan, de gemeente by een billet te adverteeren, dat de recognitie van de thee op vragt, ingevolge aanschryven der heeren Meesteren, gefixeerd blyft op vyftig |iercto van de uytkoops prys, met dien verstande, dat van de thee, die by verkoop in Nederland minder dan twintig stuyvers per pond zal rcndeercn, egter tien stuyvers aan de (>>mpe zullen moeten worden voldaan, op dat dus een yder zig in

6l>6 1763. P. A. VAN DER PAftRA.

don aanstaande, zo by den inkoop, als verzending van thee op vragt mei 'sComp9 schepen na Europa, daar na zal kannen regulecren en gene ignorantie pretendeeren van de verpligte betaling dezer recognitie.

6 Junij. Opdragt op den gezworen klerk van Schepenen van »het waarnemen van liet werk der protocollen".

Geoordeell wierde, dat hy daar toe, uyt hoofde van zyne dagelyksche presentie ter voormelde secretary, niet alleen beter dan de secretaris van dat collegie konde vaceeren, maar de gemeente ook facie1 der door hem gedient worden met de afgave der nodige copy actens.

7 Junij. Aanbeveling voor de officieren van justitie te waken tegen vervoer van lijnwaden.

Dewyl de heeren Meesters op het chapiter van den verboden particulieren aanbreng en vervoer van lywaten van Ghormandel, fiengale, Tutucoryn en Souratta zeggen niets anders te mogen vertrouwen, of de hoofden der gemelde comtoiren en de fiscaals, zo te Ratavia, als ter gemelde plaatzen, zullen, conform hun eed en pligt, tegen alle overtredingen op dat sujet waakzaam zyn, gelyk hunne Edele Hoog Agthare hen ten overvloede wilden gerecommandeert hebben, met byvoeging, dat dezelve hun, in cas van oogluyking of overtreding, zullep doen gevoelen het effect van haar regtmatig ongenoegen, maar aan de andere zyde byzonder attentie geven op de zodanige, die aan hoog dezelve reële blyken van derzelver vigilantie op dit sujet komen te suppediteeren ; zo is verstaan aan de gezamentlyke officieren van de justitie, zo hier, als op lywaat gevende comtoiren, extract uyt haar Edele Hoog Agtbare missive af te laten geven, ter opwekking van hunnen yver in 't vigi- loeren tegen den verboden particulieren ver- en in-voer van lywaten.

I7é3. P. A. VAN DÉR PARRA. 65$

14 Junij. Bepaling, dat geen Compagnie' s vaartuig eene reede zander onkost-rekening mogt verlaten.

Aangezien men uyt zeker berigt van de opperkooplieden deezes casteels ontwaar wierde eene, so ongehoorde, als oneygene en tegens alle goede ordre aanlopende manier van doen, dewelke op het eqaipagie cointoir schynt ingeslopen te weesen, dal op een aparte reekening van continueerende scheepen en vaarluygen ingenomen worden de onkosten van gedane verstrekking aan scheepen en vaartuygen, die men versuymt heeft voor derzelver vertrek by hare onkostreekeningen op te brengen; zo is, om alle irregulariteylen daar omtrent voor te komen en geen scheepen of vaartuygen zonder derselver onkostreekeningen te laten vertrekken, goedgevonden en ver- staan, zo wel hier te deeser hoofdplaats, als op alle de buyten comtoiren, circulair ordre te stellen, dat geen schip of vaar- tuyg van de rheede zal mogen vertrekken zonder onkoslree- kening van al het geene daar aan zal wesen verstrekt, en Jat al wat na dies depart ten laste van sodanigen bodem mogte werden opgebragt, zal blyven en gelaten worden voor reekening en ter vergoeding van den geenen, die versuymt zal hebben den opbreng, van 't verstrekte ter behoorlyker tyd te doen, dan wel van dien, welke, den opbreng hem gedaan zynde, nagelaten mogte hebben de onkostreekening daarmede te beswaren, in zo verre de Comp* daar by de minste schade mogte komen te Iyden.

14 Junij. Aanbeveling voor de officieren van justitie te waken tegen vervoer van arak.

Door den heer Gouverneur Generaal aan de vergadering gecommuniceerd zynde het door sommige Chineese arakbranders uyt aller naam aan zyn Udelheyd gedane verzoek, dal door dese regeering eenige schikking mogt werden gemaakt omtrent de arak, die op Java gestookt wierd, alzo men in. 't zekere was g'informeerd , dat dezelve van daar na elders wierd

rLAlllT-IOII DEEL VII. 42

658 1763. P. A. VAN DER PAftRA.

uytgevoerd, daar noglans de permissie tot het opregteo van een araksbrandery tol Samarang onder geen andere dan deese restrictie was verleent, dat de daar in gestookt werdende arak alleen zoude moeten dienen voor de eygen constitutie van Java en niet van da&r mogen werden uytgevoerd, op poene van confiscatie; zo is, uyt aanmerking, dat een dicr- gelyke ongepermitteerde uytvoer grotelyks soude strekken tot praejuditie en afbreuk van de araksbranderyen alhier, goed- gevonden en verstaan de ministers van Samarang aan te schryvcn om door den fiscaal exact te doen vigileeren tegens dien uytvoer, met hyvoeging, dat al de arak, die agterhaald word, zal zyn ten profy te van den officier of die de aanhaling mogte komen te doen.

Ook is, on} den uytvoer van de voersz., op Samarang gestookte en op een clandesline wyse tegens het uytdrukkelyk bevel descr regeering uylgevoerde arak op plaatzen, werwaards men kan presumeren, dal dezelve hel meest door indirecte wegen zal werden vervoert, zo veel mogelyk te beletten eo tegen te gaan, geresolveerd en verstaan de respective officieren van de justitie, zo alhier ter plaatze, als in de Oostersche gouvernementen en op Malacca, ten ernstigsten te gelasten om tegens den invoer van Javase arak te vigileeren, met aankondiging, dal dezelve, by agterhaling, conGscabel zal zyn ten behoeve van den geenen, die de calange gedaan heeft.

'* jBQ°^ . Bepaling, dat onder de schulden van insolvente boedels, welke zotider vorm van proces in Indië betaald moglen worden, ook begrepen waren »'« Heeren tholten »en gereglighedenf\

In overweging genomen zynde, dat, ofschoon van degereg- tigheden van den Heer van den lande by resolutie van den 9en Ocloher 1755 niet speliaal gesproken werd, dezelve daar onder nogthans si il zwygende moeleri gereekenl worden begree- pen Ie zyn en dus ook eguaale preferentie te hebben met de dood schulden; is geresolveerd en verstaan, tot ampliaüe van

I7é3. P. A. VAN DER PARRA. 659

opgeroeide resolutie van den 9™ Octoher 17S5 betreffende de insolvente boedels, te arresteeren, dat voorlaan onder de soge- naamde dood- en andere schulden, die hier te lande zonder forma van proces mogen werden afbetaalt, mede begreepen zullen worden 's Heeren tollen en geregtigheeden, dewelke by het insolvent overlyden van eenig Compagnies dienaar onvol- daan gebleven zyn, ende zulx ingevolge de ordre, by deBata- viasche statuten onder den lUul van preferentie en concurrentie, articul 3, voorkomende, mits dat de pagters hunne prelensien behoorlyk koomen te verifiecren, ten langsten drie maanden na het overlyden van zodanigen dienaar, op poene van verstek, even als zulx omtrent andere prelensien op perzoonen, die reeds overleeden zyn, is gestatuecrd by het placcaat deser regeering van den IVxsir 1762, waar van dezelve gezamenllyk door affixtie van een biljet zullen werden geadverteerd ter haren narigt.

17 Junij. Vernieuwing van de bepalingen legen het toelaten van Roomsche geestelijken.

Door den Gereformeerden kerkenraad uyt naam ende van weegen de synodens van Noord- en Zuydhoüand versoek ge- daan zynde, dat het deese regeering behagen mogte om, volgens hare souveraine magt en authoriteit, tegens den indrang van Roomsche emissa rissen binnen 's Comp' gebied zodanige ordres te stellen, als men vermeenen mogt, dal lot mainlenue en wel- stand van de in de landen der maatschappy predomineeremle Gereformeerde religie zoude konnen slrekken ; zo is verslaan de ordres legen hel admilteeren van Roomsche gcestelyken (ten zy op plaatzcn, daar dezelve van ouds getolereerd zyn) circulair Ie renoveeren en de ministers alomme, inzonderheyd van de Westersche comloiren, aan te schryven om tegen derzelver indrang en den aanwasch van den Roomschen gods- dienst mei alle mogelyke stiplheyd waakzaam te zyn, ten eyade dus dan het requisil en oogmerk van voorsz. synodens te voldoen.

660 1763. P. A. VAN DER PARRA.

17 Junij. Voorschrift nopens pasar9 s in de Jakatrasche Bovenlanden.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, hoe dat zyn Edelheyd te voren was gekomen, dat op verscheyde plaatzen in de bovenlanden door deeze en geene zeer willekeurig passers gehouden wierden, zonder daar toe egter eenige privilegie te hebben of, al gehad hebbende, het zelve te kunnen aantonen, en dat zyn Edelheyd vermeende, dat daar in, om de algemeene verduuring, die zulks of eygent- lyk het heffen van zekere geregtigheden boven de gemaakte bepaling by placcaat van den 6*° April 1782 van de wharen, die aldaar te koop gebragt worden, aan de levensmiddelen gaf, behoorde voorzien te worden met. geene bazaars voor egt te erkennen of te dulden, dan die door een wettig, van deeze regeering verkregen privilegie gelegitimeerd zyn; zo is, inge- volge het voorstel van welmelde zyn Edelheyd, verstaan geene van de in 't Jaccatrase district gehouden wordende passers voor egt te erkennen en te dulden, dan die met een wettig, van deese regeering verkregen privilegie zyn gelegitimeerd, en teffens te statueeren, dat het regt van zodanige passers, nog by levende lyve, nog na het overlyden van den eygenaar, zal mogen worden veraliêneerd, voor dat daar toe de uyt- drukkélyke toestemming dezer vergadering zal wesen ver- kreegen, uytgezondert alleen zulke passers, waar van bet privilegie by derzelver eerste opregting niet personeel ver- gund is aan de eygenaars van landgoederen, maar g'enclaveerd en vast gehegt aan de landgoederen zelve, alzo die van de voorsz. ordre werden g'eximeert.

17 Junij. Publieke voorstelling van P. A. van der Parra als Gouverneur-Generaal.

Na op 15 Mei 1761 door den Baad van Indié als Gouverneur- Generaal verkozen te zijn, werd van der Parra bij missive van

1763. P. A. VAN DER PARRA. 66 1

11 November 1762 door Heeren XVH0" in die betrekking bevestigd.

De 29** September 1763 werd bepaald als de dag, waarop alle Gompagnie's dienaren, enz. hem trouw zouden zweren.

20 Junij. Opheffing der belrekking van *informator in »efe chirurgie".

In de godshuizen te Batavia waren geene jongelingen meer aanwezig, die door dien »informator" onderwezen wilden worden.

? ? Last op de bevelhebbers van Ier reede Batavia aan- komende Compagnies schepen zich zoo spoedig mogelijk en regtstreeks naarden Gouverneur-Generaal te begeven.

24 Junij. Beperking van het regt van gijzeling.

In aanmerking gekomen zynde, dat het hard valt voor een crediteur van zyne gefleerde penningen te moeten verliesen, wanneer een debiteur, geen wys op zyne zaken gesteld heb- bende, dezelve moet wil lig heeft doorgebragt, en dat hem dan nog boven dien het regt zoude worden benomen om aan zoda- nigen debiteur te appliceeren de middelen van contrainte, welke de wet zelfs daar toe heeft bepaald; maar aan de andere kant ook overwogen zynde, dat de vexatien van een crediteur mede zo verre kunnen gaan, dat hy, alle redelykheyd ter zyden stellende, zynen debiteur ad vitam doet gyzelen en dat enkel om aan zyn gemoedsdrift te voldoen, 't geen nogthans geen- zinls de intentie van de instelling dier wet schynt te zyn, en dat dierhalven, om het laaste te prevenieren, daar in eene verandering diende gemaakt te worden; so is, ter beteugeling van de nu en dan begane excessen in 't gyzelen van schulde- naars, op de propositie van zyn Edelheyd, verstaan voor een permanente wet te stalueeren, dat een schuldenaar, na ses jaren gegyzelt te zyn geweest, de vryheid zal hebben om zig ter obtenue van largatie te addresseeren aan de recht-

662 1763. P. A. VAN DER PARRA.

bank, op welker gezag liy gegyzelt is; eu de collegien van justitie te reconimandeereu om de validileyt van de redenen, welke zodanige schuldenaars ter betoging van huu onvermogen allegeeren, te onderzoeken, de crediteuren deswegen te hooren en. na vergelyking van wederzydse argumenten, zodanig te disponee- ren, als zy met de billykheyd best overeenkomende zullen vinden.

1 Julij. Spillage op rijst.

De Samarangsche ministers werden gelast »aan allen, welken de rysl insameling aangaat, mede te deelen en hen ernstig te waarschouwen, dat in 't vervolg al, wat de nieuwe ryst meer dan vyf eu de overjarige meer dan tien ten hondert by 't wannen verliesen mogt, de inzamelaren ter «vergoeding zal worden opgelegt.

Daar en boven is, om in deese bereckening van 't verlies, dal op de ryst by 't wannen verloren word, zeker te kunnen gaan, goedgevonden en verstaan de Javase ministers te gelasten om voortaan, by elkeu afscheep van ryst, voor den verzender een vcrzeguld monster van die ryst, een ganling inhoudende, aan de schipper, die de lading vervoerd, ter hand te doen stellen, om het zelve by zyn komstc alhier aan den beer Directeur Generaal over te leveren.

Ook is, om voormelde reden, verstaan de administrateurs van 't graan maguazyn te gelasten om, telkens by elkec aanbreng van ryst. 100 ft uyt de parthy cenlyk te laten wannen en aan den heer Directeur Generaal te beriglen. boe veel by ieder proef verloren zy, ten eynde deese vergadering, na vergelyking dezer rapporten met de mcedc gebragte mon- sters, in slaat gcrake om, by bevinding van eenig vergryp. den afscheep te corrigeeren".

8 Julij. Voorschrift nopens de nalatenschappen van aan boord overleden Soeratsche onder-officierm en matrozen.

Is geresolveerd en verstaan de overheden van alle in Indien

1763. P. A. VAN DER PARRA. 663

varende scheepen te gelasten om, by het overlyden van een Sourats Moorscli onderofficier of matlroos, desselfo nalatenschap, zoo die maar iets waardig is, dadelyk te inventariseren, by een te pakken en met den naam van den overledenen te ' beschryven, mitsgaders die voorts aan bet hoofd der plaatse, daar hel schip het eerst aanlanden mogt, Ier hand te stellen met cene hchnoiiyk getekende notitie, ten cynde van 4a»r met den eersten na Souratta of anders, zo hier toe geen gele- gentheid mogte zyn, na Batavia bezorgt te worden, ter verdere voorlzending naar Souratta ten behoeve van de regt hebbende ; ten welken eynde verstaan wierde extract deses circulair na alle comtoiren af te zenden en de door versuymenis veroorzaakte nadeelen te doen vergoeden door de scbeeps- overheeden of ministers, aan wier schuld dcselve te attribueeren mogten wesen.

42 Julij. Voorschrift nopens de terugzending naar Batavia van nnvetidihele" goederen.

Ingevolge het verzoek van de opperkooplietlen deses casteels is, ter voorkoming van de abuysen, die uyt het versuyni notoir resultecrcn moeten, goedgevonden, op nieuw na de respective buylcu comtoiren circulair te gelasten, dal, by terug zending van invcndibelc goederen, by de factuur distinct zal moeten genoteerd worden, wanneer, van waar en met welke scheepen zoodanige goederen zyn aangebragl en of desclve g'eyscht, dan wel ongeöyscht gezonden zyn, met byvocging van de nummers der kisten, pakken of stukken en van dies kostende.

15 Julij. Vergrooting van het corps artülerislcn te Batavia.

Door den heer Gouverneur Generaal omtrent bel corps arthfl- leristen, 't welk voor dese hoofdplaats by de memorie van inenagic in den jare 1755 is bepaalt op:

664 1763. P. A. VAN DER PARRA,

1 majoor,

1 capitain lieutenant,

1 extra-ordinair lieutenant,

1 ordinair vuurwerker,

1 extra-ordinair vuurwerker, 4 bombardiers,

40 canonniers, 26 ambagtslieden,

2 corporaal handlangers, 40 handlangers,

1 corporaal mineur, ,

6 mineurs, en dus primo plan op 124 koppen;

te kennen gegeven zynde, hoe dat zyn Edelheyd al een en andermaal ondervonden hadde, dat het selve te kleyn genomen was, alzo daar uyt de onderhorige posten meede moetende worden voorzien, de resteerende arthilleristen voor Batavia zelfs maar een zeer gering getal bleven uytmaken en dus nog te minder toelieten om daar uyt eenig detachement af te steeken by het verzenden van een corps militie na elders; en dat zyn Edelheyd dierhalven van opinie was, dat dat corps wel altoos sterk mogle weesen 180 koppen, om dat men daar mede, in cas van eenige vyandelyke a^tacque, de eerste vertoning maaken moet; al waarom dezelve als nu aan de heeren leeden kwam voor te stellen, of haar Edelens konden goedvinden om het zelve tot dat of een groter getal te augmenteeren, met de daar by benodigde officieren ; zo is, over dat voorstel gedelibe- reert en in overweging genomen zynde, dat in een wel geoefende arthillery de voornaamste kragt van de militie beslaat en dat men dus ook daar op steeds bedagt dient te zyn om die altoos in een goede ordre tot een sufficiënt getal koppen aan handen te hebben om daar van in cas van nood gebruyk te konnen maken, goedgevonden en verstaan bet voorsz. corps arthilleris- ten voor deeze hoofdplaats en de onderhoorige posten voor den aanstaande te bepalen op 200 koppen, verdeelt in twee oom- pagnien, waar van ieder met de primo plana sterk zal weesen

1763. P. A. VAN DER PARRA. 668

100 koppen, en dat de eerste compagnie zal hebben de volgende officieren, als;

1 majoor en hoofd van 't corps,

1 capilain lieutenatit,

1 extra-ordinair lieatenant,

1 ordinaris, en |

« •. . } vuurwerker,

1 extra-ordinans |

De tweede compagnie:

1 capitain,

1 ordinaris lieutenant,

1 extra-ordinaris lieutenant,

1 ordinaris, en

,. . , vuurwerker.

1 extra-ordinans

En voorts ieder compagnie bestaan uyt: 4 bombardiers, 40 canonniers,

2 corporaal handlangers, 24 handlangers, en

IK ambagtslieden,

uytmakende, met de voor gewaagde officieren, de voor elke compagnie bepaalde

100 koppen.

2 Augustus. Rang-regeling Imschen officieren van de infanterie en van de artillerie.

Vermits de beslissing der Regering werd ingeroepen nopens de vraag, »of, by versterf of absentie van den commandant op eenige post of van een detachement, het commando devol- veeren moet op den daar aan volgenden officier van de infantery, schoon hy minder in qualileyt zy dan den officier van de artillery, die by zodanig corps geplaast is; dan wel, of de hoogste en oudste in rang, zonder onderscheid of hy een officier zy van de artillery of infantery, in 't commando moet opvolgen; zoo is verstaan die questie, conform het constante gebruyk by de Staalsche en andere troepen, eens

606 1763. P. A. VAN DER PARRA.

voor al indiervocge te decideeren» dat alomoie, daar corpsen van de infantery en arlillery gecombineerd ageeren, de rang tussclien olliciereu vnn een egaale qualtteyl blyft aan die van de infantery: en dat, by versterf of absentie van den commandant over eenig fort of delaclieuient, hel commando overgaat op den hem naast in rang volgende officier van de infantery, schoon ook deeze eene mindere qualiteit bekleedde dan de officier van de arthillery, die by zodanig detachement of in zodanige sterkte bescheiden is".

-i- Augustus. Last lol het melen van müsd-kalk mei houten *baMën".

Den Gouverneur Generaal te kennen gegeven hebbende, hoe dat hem uyt het rapport van den fabrycq, Prayoiers, als keurmeester van kalk en steen, te voren was gekomen de schadelykc practycq van de kalkbranders in deze colonic . met, zo wel de Compagnie, als de particuliere ingezetenen, door het gebruyk van manden in steede van boute balys van de bepaalde grote tot het meeten en a (leveren van metzelkalk. een derde in de maat te kort doen, alzo drie van gedagte manden bevonden zyn niet meer in te houden dan vier, in plaats van zes balys, die zy navolgons het geresolveerde in Rade van India op den B™ ' November 1745 en 7" April 1750 verpligt zyu voor ceu ryksdaalder aan een ieder te leveren; en dal, niet tegenstaande hen geordonneerd was die manden na de maat der balys te maken, zy egter daar toe niet te bewegen waren geweest ; zo is om daar in te voorzien en die menseben tekens eenigsints te gemoet te komen in de ongelden, die zy *e dragen hebben en tegenswoordig veel hoger dan bevorens te staan komen door de verduring, zo van het brandhout, als de praauwlonen, die door hen betaalt moeten werden voor den aanvoer der kraal-steneu van de eylandeu hier omstreeks, goedgevonden en verstaan, in steede van de thans by de kalkbranders in gebruyk zynde manden, tol hel meeten van de kalk voortaan te laten gebruy-

1763. P. A. VAN DER PARRA. 06?

ken de dqar toe voor lange gestelde houten balien en die, even als alle andere malen, gelyk tot nog toe practicabel is geweest, ook voortaan jaarlyks te doen eyken en aan ieder kalkbrander een a twee, na haar versoek, af te geven, mitsga- «lm dezelve Ie gelasten om alle leverantien, zonder onderschcyt, 'tzy dat die aan de Compc of aan particulieren geschieden, met de voormelde g'eykte balien te doeu en vyf balien voor een ryxdr te leveren, zonder dat zy eenige andere maat zullen mogen gebruyken, op verbeurte van hondert ryxd* ten behoeve van den geene, die de calange zal doen; waar van verstaan wierde de gemeente by een billet te adverteren en alle officieren van de justitie, zo wel als den fabrycq en een iegelyk te qualificeeren om de contra ven teurs. zonder onderscheyd van jurisdictie, te calangeeren.

8 Augustus. Bepaling, dat afgevaren Compagnie^ sche- pen gesloopt moesten worden.

Nadien de hecren Meesters omtrent de door deze regeering. aan de residenten van Paleinbang verleende permissie tot den verkoop van de afgevarene chialoup, de Meermin, aanmerken, dat dezelve liefst gezien badden, dat, zoo die chialoup wegens zyne slcgte staat van geen gebruik meer voor de Coi'up' was, dezelve als dan gesloopt was geworden, nadien de ondervin- ding te meermalen hadde doen zien, dat, op pretext van onbekwaam te zyn, verscheide vaartuygen waren verkogl, die naderhand tot voortzetting van den particulieren handel mei veel succes waren gebruykl, het geen hun Edele Hoog Agt- barc oordeelen geensints van het intrest van de maalschappy te weesen; zo is, op bet voorstel van den heer Gouverneur Generaal, verstaan naar alle comtoiren van Indien circulair te ordonnecren om 's Comp* vaartuygen, die waarlyk afgevaren zyn, te slopen of derzelver blote hollen (zoo dit profytclykcr nit komen mogl) te verkopen om gesloopt te worden, zonder te permitteeren, dat zulk een afgevaren vaartuyg naderhand tot eeuig particulier gebruik diene.

668 1763. P. A. VAN DER PARRA.

11 Augustus. Bepaling van het *advans" op ijzer op 50 pet.

Dit » ad vans" moest te Batavia »zuyver en na aftrek van alle ongelden, provisien, enz., berekend worden boven de prys, waar mede bet yzer by de negotieboeken bekend staat, en op de buyten comtoiren boven de aangerekende waarde en de 2 perc10 Bataviasche opgelden, wanneer de Comp* nog reëel, "door de reductie van het Nederlands in Indisch geld, avanceeren zal 87 lj% perc1*".

12 Augustus. Bepaling, dat met 1° September 1763 »vaderlandschct' goederen slechts met Indisch geld zouden worden aangerekend. .

By een door den heer Directeur Generaal overgelegt berigt van den koopman en factuurhouder, van Waardt, vertoond zynde, dat hy in observantie van de resolutie deeser regeering de dato 51 December 1761, gefundeert op het geordonneerde door de Hoog Edele Hecren Seventienen by missive van den 15" October 1760, na alle Indische comtoiren de vaderlandse goederen met Nederlands en Indias geld, waar van bet eerste als speculatief in de binnenste colom en het tweede in de buytenste of laatste colom gesteld en gesommeerd is, aange- rekend badde; en dat, vermits met ultimo deeser een geheel jaar zoude weesen verlopen, dat die aanrekening zodanig was geschied en de bediendens op de buyten comtoiren van de intentie der heeren Majores g'elucideert waren, dat de vader- Iandsche goederen met een quart capitaal duurder wierden aangerekend dan te voren, hy uyl dien hoofde verzogt, dat met primo September aanstaande by de afgaande facturen de vaderlandse goederen met beswaring van 28 perc10 en dus alleen met het bedragen van het Indias geld mogten aatige- rekenl en het Nederlands geld, als maar speculatief zynde, daar by g'excuseerd werden; zo is, met alteratie van bet dientwegen geresolveerde op den 31en December voormeld,

1703. P. A. VAN DÉR PAARA. Óé9

•

goedgevonden en verstaan, navolgens dat voorstel, de Neder- landse goederen met primo September aanstaande by allevap hier afgaande factuuren eenelyk met Indisch geld bekent te stellen, zonder de vaderlandsche aanrekening binnewaards te noteeren, en hier van de ministers en bediendens op de respective buiten comloiren circulair kennisse te geven.

15 Augustus/ Verbod tegen het medenemen van slaven naar Europa als matrozen.

Gebleeken zynde, dat verscheide slaven in den jare 1762 uyt Indien waren overgekomen, voor welke niet alleen geen betaling van kost- en tansport-geld was gedaan, maar die zelfs op de monster-rollen van de scheepen, waar op dezelve zyn geplaatst geweest, ten faveure voornamentlyk van de scheeps overheeden, voor mattroosen zyn aangetekent en als zodanig de voldoening hunner pretenselyk verdiende gagie gevordert hebben; zo is, om tegens diergelyke ongequalificeerde behandelingen de nodige voorzieninge te doen en te beletten, dat aan niemand werde vergunt eenige lyfeygenen na 't vader- land ineetfe te nemen, ten zy alvorens, conform de gevene- reerde ordre der heeren Meesters, vervat by missive van den 2eo April 1760, het transport- en kostgeld voor de heen en weder reyse in Indien zy betaalt, goedgevonden en verstaan alle repatrieerende capitains, capitain lieutenants en schippers, alhier door den waterfiscaal en in Bengale en te Gale door de fiscaals dier plaatsen, by de monstering te laten gelasten, dat zy zig niet alleen zullen hebben te wagten om slaven, ter ontwyking van 't gezegde transportgeld, by de klad- monster-roUen steelswyse bekent te stellen als 's Cornp' dienaren, op verbeurte van ses maanden gagie, die van den eontraventeur deser' ordre in Nederland zullen worden inge- houden, maar ook van de eygenaars of verzenders van alle naar Europa overvarende slaven moeten afvorderen de gequi- teerde ordonnantien, ten blyke dat het dubbelt transport- en kostgeld in waarheyd voor dezelve voldaan zy, om die ordon-

GlO 1763. P. A. VAN DER PARRA.

BMrifrn, by aanlanding in Nederland, Ie hehandigen aan de Bewindhebberen, die de afdanking van de equipagie komen verrichten, op poene, dat de tennymers deser ordre aan- spreekelyk zullen zyn voor de onbetaalde transport gelden van zodanige slaven.

15 Augustus. Hulp aan vreemdelingen te verleenen.

Is geresolveerd, voorlaan aan niemand van de vreemde natten contante penningen te schieten voor 's Comp* reekening en zulx in 't geheel te verbieden aan de ministers van Mallacca. Padang, Bengale, Chormandel, Ceylon, Mallabaar, Souratta, Karreek en de Gaap, met ordre, om tot de \erstrckkingeu van zeyldoek en andere equipagie goederen al mede niet over te gaan, dan wanneer eenig vreemde, by dies ontzegging, van zyne reyse verstoken en dus in grote ongelegentheyd ge- raken zonde, en zulx te deser plaatse ook in acht te nemen.

15 Augustns. Afschaffing mn de zijde-kulhtur van

Compagnie** icege.

Naar Cheribon en Tagal werd geschreven ook aldaar de •hopeloose" zijde-teelt te staken.

15 Augustus. Verbod legen het in dienst neemen vanper- sonen om ah matrozen te repatriëren.

Gelet wegende op het genoteerde door haar Edele Hoog Agtbare, dat met de in 't jaar 1 762 gearriveerde relourschee- pen verscheyde personen, voornamentlyk van de «omptoiren, waar van de scheepen direct na Europa sleevenen, in Neder- land waren aangeland, aan wien den weg om met Couips bodems als passagiers over Ie komen afgesneden zynde, egter het transport derwaards was toegestaan met hun quasi in •sCouips dienst te engageeren als itiattrosen, schoon genoeg* aam sigtbaar was, dat zy waren geheel andere personen en

Ü63. P. A. VAN DER PARRA. 6*?1

van een geheel andere tond-dard, af* waar voor zyzig hadden nytgegeven, ja, dat zy niel waren opgeleyd tot het werk aan boord, waar toe zy in scheyn waren geëngageerd on daarom ook van alle scheeps-werk ontslagen gebleeven, met dat gevolg egter, dat de Comp* aan zodanige perzonen, die als cygenllyke passagiers aan te merken waren, heeft moeten betalen de gagien en praemien, waar toe zy de Comp0 met vervolging in regten hebben bedreygt, is goedgevonden en verstaan nie- mand ter uytwinningë van de andersints betaald wordende transport- en kostgeldcn in 's Comp" dienst aan te nemen, om vervolgens te repatrieeren ; en zulx ook aan de ministers van Bengale, Ceylon en de Caap te interdiceeren, op pene van, by contraventie, het dubbeld bedragen van 1 geene zodanige in dienst genomene perzoncn by hun aankomst in 't vaderland aan gagie en premie van de heeren Meesters vorderen mog- ten, aan de Comp0 te zullen moeten vergoeden.

23 Augustus. Last op de Officieren van justitie, de Sjahlnindars en de Bootnwachters naanwkhirig toe te zien, dat geen particulier geschut of geweer, ionder vergunning van den Gouverneur-Generaal, werd in- of uitgevoerd.

In aanmerking gekomen zynde, dat aan de sabandhaars by resolutie van den 29<0 December 1758 wel is g'mterdiceenï eenige geweiren buyten de geene, die tot een baarblyfcelyke defensie van schip of vaartuyg moeien dienen, op de passen bekent te stellen sonder spelialc voorkennisse en permissie van den heer Gouverneur Generaal, maar hen niet g'ordonneerd om tegens den invoer van dezelve of eenig ander geschut te vigileeren, en dat nogtnns onder zodanigen invoer, óngeagt het by resolutie van den 17*B December 1762 gearresteerd verbod tegens den vercoop van canon by pnblicque vendulie, zonder alvorens daar van een notitie geformeerd en aan deniieer Directeur Generaal gepresenteerd te hebben Ier examinatie, of het de Comp0 ook in haren dienst te stade zoude konnen

6t2 I7è3. P. A. VAN DER ÊARAa.

komen, vede desseynen om zig bet weder op een voordeelige wyze kwyt te maken kunnen verborgen leggen, die, niet dan te laat ontdekt wordende, van praejudiciabele gevolgen zyn voor de Gomp6 en hare onderdanen, en dat dierhalven ook daar in diende te worden voorzien; zo is, Ier voorkoming van alle schadelyke practycquen, die met zo een vryen in- voer van geschut mogten werden beoogt, op het voorstel van zyn Edelheyd, goedgevonden en verstaan aan de officie- ren van de justitie» de sabandhaars en de boomwagters te gelasten exact te vigileeren en te laten vigileeren, dat geen ander dan 's Gomp11 geschut of hand sehietgeweir de boom passeere, nog in- of uytgevoerd werde, buylen schrifldyke permissie van den heer Gouverneur Generaal en al wat, particulieren toebehooreode, zonder zodanige licentie in- of uytgevoerd word, aan te houden en daar van ten eersten kennisse te geeven - aan zyn Edelheid, op poene van cor- rectie.

30 Augustus. Regeling van het stemmen in Rade van Indië.

, Al meermalen, ter gelegentheyd der absentie van een of meer heeren Raden ordinair, in aanmerking gekomen zynde, of in zaken van aanbelang derzelver advis zoude moeten opgehaald en voor concludeerende aangezien worden dan niet, dan wel, of in sulken cas de naastvolgende extra-ordinaris Raad of Raden, anderzints maar een adviseerende stem heb- bende, voor die tyd ook gereekent zouden moeien worden met een concludeerende stem, in plaats van de absente, op te treeden, zonder dat zulx nogtans ooyt door een beshiyt finaal is gedecideerd, alzo de relroacta hier op nagegaan zynde, bevonden wierd, dat men van begrip is geweest, dat* in zodanigen geval van absentie van een of meer heeren, die een concludeerde stem hebben en nog op Batavia present zyn, de als dan nog overschietende extra-ordinaris Raad of Raden voor die tyd met een concludeerende stem in dessells of

1763. P. A. VAN DEÜ PARRA. 675

derzelver plaats zonden kunnen optreeden, maar dat, wanneer een ordinaris Raad, by voorval van een zeer importante zaak, door noodzakelykheyd van ziekte of diergelyke onvermydelyk- heyd absent mogte zyn, als dan de slem van den naastvolgenden en anderzints overschietenden extra-ordinaris Raad niet voor concludeerend? aangezien, maar de stem van zodanigen absen- ten ordinair Raad opgehaald zoude moeten worden of alleen omtrent deeze en geene zaken van eenig belang, daar over men, by absentie van een of meer ordinaire Raden, gewoon is haar Edelens stem op te halen: so is, om eenmaal hier in een vaste bepaling te maken, waar na men zig in den aanstaande zal kunnen reguleeren, unanim goedgevonden en verstaan, na dat men alvorens in overweging genomen hadde, dat een beer, die absent is en niet als de papieren leest, zonder de raisonnementen en consideraüen van de vergadering, welke altyd grotelyks tot eclaircissement van een zaak dienen, by te wonen en aan te hooren, beswaarlyk een wel gegrond advis geeven kan, eens voor al, op approbatie der Hoog Edele Heeren Seventienen, welke by eerste gelegentheyd zal worden verzogt, te staluceren, dat alle zaken (uytgezondert die, welke volgens de resolutie van baar Edele Hoog Agtbare van den 5cn April 1742, op de consideratien van wylen den heer Gouverneur Generaal, Gustaaf Willem van Imhoff, (L. II.) genomen, 't 4<,c hoofdpoinct, 5dc hoofdstuk, § 5 en 6, en de deswegeus gegevene interpretatie by de vaderlandsche missive van den 15en October 1756, met derthien conclu- deerende stemmen mepten werden beslist), by absentie van een of meerder Raden ordinair, zullen worden afgedaan dooi- den Gouverneur Generaal en de ses in Rade van India als dan present zynde heeren leeden, die den anderen in rang volgen, zonder in 't vervolg, gelyk nu en dan wel is gepractiseert, op te halen het advis van de absent zynde ordinaris Raad of Raden, te meer, omdat de heeren Meesters, by derzelver K 'eerde letteren van den 2en October 1759 zig uyllatende pver de afdoening van zaken in absentie van den heer Gouver- peur Generaal, aan de voorzigtigc en onparlydige deliberatie

PLAKAAT-BOEI DEEL TIK 43

674 1763. P. A. VAN DER PARRA.

van de praesenie leeden over lalen om, naar tyds gelegent- heyd, op de voorkomende zaaken te disponeeren, zo als zy volgens hun eed en pligt voor 't belang van de Comp" zullen oordeelen te behooren.

6 September. Bepaling, dat in Bantam de peper-tuinen jaarlijks door een •hoveling'9 van den Sultan, *ten •byweezen van een Comp9 dienaar \ moesten worden geïnspecteerd.

Bij die inspectie moest »van alles specifieque optekening" geschieden.

42 September. Vermindering van het personeel ter Gene- rale Secretarie te Batavia.

Door zyn Edelbeyd te kennen gegeven weesende, dat, schoon het getal der collationisten ter generale secretarye by resolutie van den 24en July 1761 van negen tot ses onderkooplieden verminderd en sedert, op den 29" Juni 1762, besloten is die bedienden in 't geheel af te schaffen, hoogst dezelve echter, om alle overtollige gequaliflceerden uit te winnen, oordeelde, dat 'er eene nog menageuser verdeeling van 't schryf- en ander werk zoude kunnen gemaakt en daar door uytgewonnen worden een koopman en twee onderkooplieden, te weten, wanneer men:

1° de verzaeraeling der zo genaamde realia uyt de resolutien en besoignes en van de vaderlandsche positieve ordres liet effen houden door den korten notulist en niet door een afzonderlyk dienaar; 2° de bediening van bibliothecaris morlificeerdeenop'sComp* bibliotheek toezicht liet houden door eenen van de archiva- rissen of opzienders der boeken; en dat 'er dan nog 3° van het tweetal der archivarissen maklyk één konde gemist worden, zo dat de overblyvende archivaris teffens zoude weegen bibliothecaris en in bet toezicht houden over de

1763. P. A. VAN DER PARRA. Ö78

Iraeken en archiven geassisteerd worden door den dagre-

gister-houder, die by deese bediening gemaklyk weezen

konde mede-archivaris.

En hier over gesproken en aangemerkt weezende, dat het

werk, by deese verdeeling en een behoorlyk toezicht, zonder

beswaar van de suppoosten, naar vereysch verrigt kan worden ;

zoo is goedgevonden en verstaan de voor gewaagde schikking,

zo als dezelve door den heer Gouverneur Generaal geproponeerd

is, te laten gevolg nemen.

12 September. Bepaling, dat bij de JSederduüsche ge* meerde ie Batavia zes *ordinaris" predikanten dienst zouden blijven doen.

13 September. Bepaling, dat de arak-stokers moglen stoken, wanneer hun zulks *oirbaar" voorkwam, mits elke maand twee leggers arak aan de Regering leverende.

Zie ook bij 14 November 1785 en 17 December 1762. — De twee leggers 's maands moesten opgebragt worden, onver- schillig of de arak-fabrieken werkten of niet.

Heeren XVIInen schreven naar aanleiding van dit besluit bij missive van 10 October 1764 »dat niets billyker, nog • natuurlyker is, dan dat men eiken brander viyheid laat Ie «stoken, zo lang en wanneer hy wil en kan".

13 September. Afschaffing van het afscheidsmaal voor repatriêrende, gequalificeerde Compagnies dienaren.

Zulks geschiedde »om in deese schraale tyden alleszints de » ménage te betrachten".

In 1762 had het afscbeid-maal f 2,229:16:8 gekost.

"ir September, uitschrijving van een dank' en bede* dag wegens het aanstaande vertrek eener retourvlool.

676 1763. P. A. VAN DEA 0ARRA.

15 September. Voorschrift nopens de berekening van Jayasche en Cheribotische suiker aan de builen-kantorcn.

Gesprooken weezende over de oneigen methode, zederl eenige jaren hier geïntroduceerd, om de Javasche en Cheribonsche suiker niet met het ware kostende, maar tegen den Batavia- schen inkoop-prys, schoon die hoger is dan die van Java of Cheribon, naar de buiten comtoiren aan te rekenen, waar door de plaats, daar de verkoop geschied, geen genot heeft van de geheele winst, die op zulke suyker wezcntlyk hehaaldt wordt : zoo is goedgevonden en verstaan voortaan al de zuiker, die van Java of Cheribon hier aangebragt wordt, naar de buyten comptoiren aan (e rekenen tegen denzelfden prys, waar voor die by de Javasche of Cheribonsche factuur is in reekening gebragL alleen maar (buiten de 2 perc10 voor Balaviasrhe ongelden^ beswanrd met •/, rdr op 't picol, die hier aan den pachter van de inkomeude en uylgaande suiker, volgens het ¥e arti- cul van de condilien, by den invoer uit 'sComp' kasse werd betaald, en zulx zoo lang deese betaling zal stand grypen.

11 October. Wijziging van art. 21 der instruiiie op het honden van sehecps-bockm.

Deze wijziging, gemaakt door Heeren XVIInwl, luidt, als volgt :

• Dat op de uytreyze geene van des afgestorvene goederen »aan boord, nog aan land zullen mogen werden verkogt, dan •alleen de geenen, die tot des overledens lyf hebben behoort".

Zie deel II, bladz. 15, al in. 1.

11 October. Toelichting tot het bepaalde op 9 Julij 1702 nopens den borgtogt, te stellen door de Shahban- dars te Batavia.

te goedgevonden en verslaan, lot interpretatie van het

1763. P. A. VAN DER PARRA. 677

dientweegen op den 9cn Juli 1762 beslootene, Ie statueeren, dat voortaan die geenc alleen van de beide sabandaars, welken de collecte van de gelden, tot de sabandary relatie hebbende, aan betrouwd is, gehouden zal weesen, by inlreede van zyu ambt, voor de bepaalde vyf duisent rd8 cautie te stellen, om vier jaren na zyn ontslag of overlydcn te blyven voortloopen; lerwyl de andere sabaudaar, dewelke geen beheering van geldeti heeft, daar van by deesen verklaard wordt gelibereerd te zyn.

13 October. Bepaling, dat te Batavia jaarlijks voor niet meer dan f 2,000,000. — aan assignaliën op Neder- land mogt afgegeven worden.

• Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVIIqcB, die niet konden goedkeuren, dat de Indische Regering in 1762 voor eene waarde van f 5,933,516. — aan assignatiën op Nederland had afgegeven.

Het meermalen door de Indische Regering aangevoerde argu- ment voor de afgave van assigna tien tot een groot bedrag (vrees voor geldverzending door tusschenkomsl van vreemdelingen) beaamde het Opperbestuur niet.

In zijne missive van 15 October 1765 schreef het terzake o. a. : »in zo verre UE. met particulieren zouden mogen doelen op 's Comp* dienaaren, wy immers van dat zoort van particu- lieren niet mogen onderstellen, dat zy in weerwil van haaren eed en pligt zullen inslaan een weg, die haar expresselyk is verboden. En wat belangt andere particulieren, welke onder die strikte band niet leggen, daar van is mogelyk (e ver- wagten, dat, zo lang zy het van hun intrest zullen vinden haar gelden over te maken door het canaal van de Engelsche en andere, vreemde natiën, zy zulks niet zullen nalaten te doen, ten ware hun zulks werde belet, zo als Uwe pligt is om met alle oplettendheid en na uylterste vermogen te doen".

678 1763. P. A. VAN DER PARRA.

1 November. Voorschrift nopens hel *opuang-loon" van vrije lieden en slaven.

Den beer Gouverneur Generaal Ie kennen gevende, dat zyn Edelheyd by continuatie lastig gevallen wierdt omtrent het opvang-loon van zulke lyfeygenen, die, over lyfstraffelyke de- licten opgeval, in banden van de justitie kooinen en welker eigenaars als dan ongeneegen zyn dat opvang-loon te voldoen en 'er ook, als ze hunne lyfeigenen door derzelver publieke straffen missen moeten, qualyk toe verplicht kunnen gerekend worden; dat zyn Edelbeyd derhalven ten dien belange propo- neerde deesen middelweg, om het loon voor het opvangen van slaven, die zich aan crimineele misdaden hebben schuldig gemaakt en by de justitie zoodanig worden gestraft, dat ze hunne eigenaaren niet weder in handen koomen, te laaien betaalen door den geenen van de officieren der justitie, onder wiens jurisdictie de eigenaar van de slaaf sorteert; en, omhel opvang-geld daarentegen van lyfeigenen, welke, mindere mis- daden begaan hebbende, by de justitie dusdanig gestraft worden, dat ze weeder onder de macht hunner lyfheeren koomen, ten laste van de laasten te brengen; zoo is, gemerkt de redelyk- lieyd van de schikking en het geringe bezwaar, dat hier uyl. in vergelyking van het gemeene nut, voor de officieren van justitie resulteeren zal, goedgevonden en verslaan het gepro- poneerde niet alleen te amplecleeren, maar ook, op het verder voordraegen van zyn Edelheid, te statueeren, dat 'er ten aan- zien van vrye lieden, die over crimineele delicten worden op- gevat, dezelfde premie en in dezelfde proportie, naar maele van de afgelegenheid van plaateen, als voor de lyfeigenen zal worden betaald, ten laste van de Conip" ; doch zoodanige vrye lieden, die alleen domestiekelyk of zonder ketting-slag en ban- nissement worden gecorrigeerd en dus ook na de straffe op vrye voeten zouden koomen, voor het betaalde opvang-loon in de ketting zullen geklonken worden, tot zoo lange zy zehren of hunne vrienden of anderen de voor b«n betaaMe premie komen te voldoen.

1763. P. A VAN DER PARRA 679

9

Eö is by die gelegentheyd teffeos, ter bevorderinge van de publieke veiligheid, verstaan de premie voor het opvatten van zulke lyfeigenen of vrye lieden, die zich over crimineele de- licten op den loop begeeven hebben, te bepaalen op het dub- bel bedragen van 't geene voor gedroste lyfeigenen betaald wordt volgens bet desweegens geëmaneerde placcaat van den 13en December anno 17S4.

1 November. Magtiging op het Collegk van Schepenen tot het heffen eener belasting ad l/4 maand huishuur van de huizen binnen de stad Batavia, in de zuider- voorstad en in de Chinesclie kamp.

Deze belasting moest dienen » tot styving van de stads kasse".

9 November. Ampliatie van het reglement op de geper- mitteerde bagage van repatrierenden.

Aangezien 'er by het reglement der bagage van repatrieerende lieden in dato 16 Juni 17S1 aan een hoofd-officier van de burger-schuttery of cavallery (waar onder men, volgens den gewoonen spreektrant, de capileins en ritmeesters, de luite- nants en de vaendrigs of cornets zoude moeten verstaan) geaccordeert zyn twee vyf-voets-kisten en drie, zoo hy met vrouw of kinderen re pat nee rd, en in beide gevallen nog twee malrooze-kisten daar en boven r terwyl de ampliatie op het gemelde reglement, gearresteerd den 14™ September 1756, deese bagage alteen toestaat aan een majoor, capita hi of rit- meester van de burgery deeser steede, zonder dat 'er gesproo- keu wordt van luitenants, cornets of vaendrigs ; zoo is, om bier omtrent eenmaal alle twyflelitfgen weg te noemen, goed- gevonden en verstaan, tot een nadere ampliatie van 't gewaagde reglement, Ie statueeren, dat voortaan een luitenant, cornet of vaandrig van de Bataviascbe burgery, repatrieerende, zal aioogen meede neemen dezelfde bagage als een luitenant of

680 1763. P. A. VAN DER PARRA.

vaendrig van de inilicie, te weetcn twee kisten, lang vyf en breed twee en een halven voet.

4 November. Afschaffing der pacht op hel slam en inwisselen van looden pitjes in liel gouveinemctU van Java's N. O. kust.

Koperen duiten waren aldaar zóó gewild, dat de looden pitjes nagenoeg niet meer bruikbaar waren.

De pacht had dan ook niet meer dan 56 74 rijksdaalders per maand opgebragt.

Hoe groot de vraag naar dutten op Java was, kan o. a. uit het volgende blijken:

•Door den heer Directeur Generaal vertoond weesendc, dat, noch de betaeling in duiten, welke volgens het geresolveerde op den 9en Augustus deeses jaars door de bakkers in 't ge- heel en door den pachter van de groente kraemen voor 74 geschiedt, noch de ten zelfden dago gearresteerde en volbragle inwisseling van 10000 rds dier koperen munt, toereykt om de pressante eisschen van het Javasche ministerie te voldoen; zoo is goedgevonden en verstaan aan de gezameutlyke pachters van de Jaccatrasche domeinen te permitteeren om ééne maand hunner pachtpenningen geheel in duiten te voldoen, mits zy aan den kassier van den generalen ontfang, voor zyne moeite in hel tellen, betaalen 2 rds boven ieder hondert, wyl dit als het beste middel gekeurd is' om eene naamwaardige party duiten machtig te worden, ter verzending naar Java, wcrwaards op den eisch van f 240000, nog maar voor f 65723 : V2 : 8 heeft kunnen voldaan worden**.

15 November. Verbod leycn den uitvoer van Batavia naar Timor met particuliere vaartuigen van meer dan 200 ponden buskruit »md )icl daar toe benodigde •scherp".

•Grootc partbyen buskruyd en scherp" werden jaarlijks

1763. P. A. VAN DER PARRA. 681

op Tiuior ingevoerd, »ter breidelinge" waarvan het verbod werd uitgevaardigd.

De poenaliteit was conüscatie en eene boete van 1000 rijksdaalders ten behoeve van de diaconie-armen te Batavia.

15 November. Bepaling, dat alle, te Batavia van wegen de Regering verkochte lijnwaden van een merk voorzien moesten worden.

In aanmerking gekoomen, aan de eene zyde, dal het placcaat van den 29°" Maart 1754, geamplieerd by een advertissement van dcn rl^r» 17B9> den handel van zekere uytdrukkelyk benoemde zoorten, voor ze verre de Oostersche provintien betreft, wel aan de Comp0 privalive gereserveerd enderselver aanbreng aldaar aan alle particulieren verboden heeft; doch ook aan de andere zyde, (Int, nu geen particulier sedert het jongste, op den 18™ December 1761 gepubliceerde biljet lywae- ten van de West aanbrengen mag, de gedaante van zaaken geheel veranderd is, wyl ten tyde, dal het eerste verbod in de wereld quam, jaarlyks aanzienlyke partyen lywaeten door particulieren hier ingebragt en gedebiteerd wierden, daar men lans, dat niemand buyten de Compe lywaalen uyt de eerste hand verkoopt, aan de kopers ook gelegenheid moet laaien om hunne waar, werwaards het hun oirbaar dunkt, te vervoeren, te meer, daar het de Comp* om 't even is, waar zy de winsten op de lywaten geniete en dat die zelfs vry onkostbaarder hier behaald worden, dan wanneer men dezelve vervoeren moet naar de Oostersche provinciën en, buyten het gewoone perykel van de. zee, nog gevaar loopt van bederf in 't vervoeren of in de pakhuyzen, daar ze dikwyls jaaren lang, op pretexten van ongewildheyd of andere, renteloos aangehouden of» na het wisselen van eenige brieven over en weeder, als invendibel herwaards terug gezonden en hier met verlies of zoo geringe winsten, dat ze eerder de naem van weezenlyk verlies verdienen, van de hand moeten gezet worden. Welk onderwerp in

684 «763 P. A. VAN DER PARRA

'tbreede beredeneerd en als een grondslag vastgesteld zynde, dat men, eenmaal verzeekerd zynde, dat 'er geene als by de Comp* ingekochte doeken op de lywaat-slytende oom- toiren worden ingevoerd, het inbrengen van dezelve aan particulieren , zonder wezenlyke prejudicie voor 's Comp* handel, zoude kunnen permitteeren ; zoo is, om die verze- kering te bekomen, dat weezenlyk niet als 'sComp* lywaaten gedebiteerd worden, als het beste middel geoordeelt en dien- volgende verstaan alle lywaaten, welke de Comp' bier ver- koopt, voor den verkoop te laaten sjappen met haar merk en dat merk jaarlyks, op dat het namaaken des te moei- lyker worde, met den eersten January te veranderen; voorts het sjappen te laaten geschieden door expresse ge- committeerden, ten overstaan van de oppercooplieden des casteels.

Wyl 'er nu nog aanzienelyke partyen lywaaten onder de ingezetenen deeser hoofdplaatse gevonden worden, die, of by de Comp* gekocht, of toen de particuliere aanbreng nog open slondl, hier ingevoerd zyn; zo is, om derzelver eygenaars van 't voorrecht der sjappinge te doen gaudeeren en tellens verzekerd te zyn, dat 'er geen meer door clandestine middelen worden ingevoerd, goedgevonden te statueeren en de gemeente 'er van te adverteeren by een biljet, dat ieder, die lywaeten heeft, dezelve binnen een maand tyds na de publicatie van 't biljet zal moeten brengen binnen bet nieuwe kleeden- pakbuys, ten einde ze aldaar, buyten des eigenaars kosten, door de voorgewaagde gecommitteerden te laaten sjappen; waar na deeze lywaeten, zoo wel als die vervolgens by de Conip6 verkocht staan te werden, vervoerbaar zullen zyn naar alle plaatzen buyten Sumatra's Westcust, daar de lywaat- handel voor de Gompe alleen is gereserveerd; terwyl daaren- tegen alle ongesjapte lywaaten, by agterhaling, zullen weezen confiscabel en de schuldigen boven dien verbeuren de vier dubbelde waarde van 't goed.

En is wyders verstaan het bovenstaande aan ie schryven aan de ministers op alle lywaat-slytende comptoiren.

1763. P. A. VAN DER PARRA. 683

~- November. Verbod tegen den uitvoer van Batavia van niet-getjapte, Westersche lijnwaden.

Men adverteert elk en een' iegelyk, dat, om den frauduleuze^ invoer van ly waatcn op de buyten-comploiren te beter te kun- nen ontdekken en tegengaan, op den 22en deezer in Raade van Indie goedgevonden is alle Suratsche, Tutucorynsche, Chor- mandelsche en Bengaalsche lywalen, voor de verzending of uitvoer, alhier te doen sjappen met 's Comp8 stempel, en zulks zonder onderscheid, of die van 's Compagnies wegen verzonden of door de scheepsoverheden voor hunne gepermitteerde lasten medegenomen worden, of dat de uitvoer door particulieren geschiede met hunne vaartuigen.

Eu vermits teflens verstaan is de sjapping van alle zodanige doeken, die men uitvoeren wil, te laaten geschieden in de sabandary of 't kleeden-pakhuis, zoo wordt ieder particuliere trafiquant gewaarschouwd om, 't gene hy van hier meent te vervoeren, 't zy naar Ambon, Banda, Macassar, Ternate, Timor, Banjermassing, Malacca, Palembang, Jambi, Java's Oostkust, Cheribon, Bantam of eenige andere, lywaat-slytende plaats, geene uitgezonderd, alvoorèns te bezorgen naar de sabandary, daar de sjapping buiten zyne kosten, ten overstaan van den sabandaar, geschieden zal door den cassier van den generaalen ontvang en den clerk op 't coraptotr van den equipagiemeester. Maar een 's Compagnies dienaar, lywaaten voor zyne gepermit- teerde lasten willende uitvoeren, zal zyn goed moeten bezorgen naar het kleeden-pakhuis, daar de sjapping, even als in de sabandary, buiten zyne kosten geschieden zal door expresse gecommitteerden, ten overstaan van de kasteels-opperkooplieden, die 'er toe vaceeren zullen viermaal ter weeke, te wee ten : 's Maandags, 's Dingsdags, 's Donderdags en 's Vrydags, van achten tot thien uuren in den voormiddag.

Een iegelyk zy gewaarschouwd, dat naar alle lywaat-sly- tende coraptoiren ordres staan af te gaan om, 't gene 'er aan ongesjapte doeken mogte ontdekt worden, daadelyk aan te baaien, te confisqueeren en den invoerder daarenboven te doen

684 1763. P. A. VAN DER PARRA.

betaalen de vierdubbele waarde van 't geene by ongesjapt wilde invoeren.

En op dat des te stricler tegen den verboden in- en uitvoer van lywalen gevigileerd worde, zoo is den 22en deezer almede verstaan, niet alleen de vier officieren van de justitie, maar ook het hoofd van 's Compagnies zeemacht, den ontvanger generaal, den opper- en den onder-equipagiemeester, den sabandhaar, deu gecommitteerde over de zaaken van den inlander, den pachter van de inkomende en uitgaande rechten en voorts elk en een iegelyk, wie hy ook zy, een dienaar van de Compagnie of burger. Europeêr of inlander, te qualificeeren tot de aanhaaling van zoodanige lywaaleu, als iemand, in contraventie van het biljet van den 24en December 1761 of van het tegenwoordige adver- tissement, met 's Compagnies of andere schepen of vaartuigen alhier mogt willen invoeren, en van alle ongesjapte doeken, die men ter sluik zoude willen uitvoeren, alzoo die in beide geval- len aan confiscatie zullen subject en de eigenaars, invoerders of uitvoerders daarenboven calangeabel zyn voor de vierdubbele waarde van het achterhaalde ; terwyl den achterhaaler by deze o wordt toegelegd de helft van 't gene bet achterhaalde by pu- blieken verkoop gelden zal, ten welken einde 't zelve door deu aanhaaler, na 'er vooraf den heer Directeur Generaal van kennis gegeven te hebben, zal moeten bezorgd worden in 's Compag- nies kleedcn-pakhuis, alwaar hem de administrateurs of Ma van hun beiden, by provisie, eene quitantie geven zal van het ontvangene om, na den verkoop van het goed, de hem toegelegde helft van bet rendement te kunnen ontvangen, terwyl de wederhelft zal blyven ten profyte van de Com- pagnie; en, hyaldien de aanhaaler teffens den schuldige van zyne contraventie overtuigen kan, zal deezc lot de voldoening van de vierdubbele ■ waarde, zonder formc van proces, gecoo- stringeerd, daar van almede de helft toegelegd worden aan den aanhaaler en de wederhelft geconGsqueerd blyven voor de Compagnie.

Tot beter afschrik tegen alle contraventien is wyders ge- stat ueerd den invoer van ongepermitteerde lywaten niet alleen

1763. P. A. VAN DER PARRA.

te straffen met confiscatie van het goed en de vierdubbele waarde van dien* maar ook den schuldige, zoo het een dienaar van de Compagnie is, te deporteeren van ampl, quaüteit en gagie en hem als zodanig met het eerst vertrekkende schip te verzenden naar Nederland; en indien geen dienaar van de Compagnie niogte zyn, te straffen na bevinding van zaken, 't zy met bannissemenl of anderzins. En zullen de officieren van de justitie en andere, voorwaards tot de achterhaaling gequa- HGceerde officianten, die men op eene genoegdoende wyze overtuigen mogt in de con traven tie getrampeerd of omtrent dezelve eenigzins gcconniveerd te hebben, almede anderen ten exempele gestraft worden naar exigenlie van zaken. Maar de pachter van de inkomende en uil gaande rechten, zoo hy met zyne voorkennis eenig lywaat laat doorslippen, 't zy hy daarvoor iets genoten hebbe of niet, zal een bannissemenl van vyf jaaren naar de Caap de Goede Hoop ondergaan.

Van al hel bovenstaande wordt de gemeente door publicatie en affixie dezes geadverteerd, op dal een iegelyk zich wachte voor de overlreeding.

Op 22 December 17G3 is nader bepaald, dat de gecommit- teerden lot de visitatie van Westersche schepen hunne rapporten voor den Raad van justitie moesten beêedigen.

25 November. Inkomende regten op Oostersche lijn- waden.

Voortaan van alle Maccasaarsche, Balische, J&vasche, Gheri- bonsche en Bantamsche lywaaten of, met een woord, van alle zoorten van Oostersch geweef, hoe ook genaamd, by invoer in Amhon, Banda, Ternate of Timor zal worden betaald een inkomend recht van vyftien ten honderl.

Dezelfde tol op Macassar zal worden geheeven van alle soorten van kleeden, die men 'er, builen de Weslersche en Maccassaarsche, zoude willen invoeren, gelyk zulx op Java en

686 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Cheribon reeds in treyn gebragl is omtrent alle Macasaarsche, Balisclie en andere, soortgelyke Ooslersche kleeden; ten welken einde den ministèren in de vooraangehaalde plaatsen de nodige aanschryving zal geschieden, niet ordre om dien tol exact in te vorderen en 9er de gemeente in tyds van te verwittigen, ten einde de sleet van Westersche lywaten door dit middel, zonder openlyken dwang, te doen aanwakkeren; even gelyk ook ter deezer hoofdplaatze van alle Ooslersche kleeden twaalf ten hondert of eens zo veel als van de Westersche geheeven worden.

28 November. Last op de buiten-kantoren in hunne

eischen van hout bekend Ie stellen, niet alleen de

hoeveelheid, maar ook het doel, waartoe het hout geêischt is.

9 December. Voorschrift nopens hel ijken van vaatwerk

Om verzeekerd te weezen, dat het vaatwerk zyne maat houdt, is goedgevonden en verstaan te statueeren, dat alle heele en halve leggers, heele en halve aamen, zo wel die hier ingekocht of aangemaakt, als die uyt Nederland aangebragt worden, voor den afscheep uyt hel provisie- maguazyn alhier zullen moeten worden gemerkt door den geswore eik meesier, die 'er geene zal moogen eiken, dan waar van het hem blykt, dat zy maat houden, te weeten: een heele legger 588 kannen,

» halve » 194 »

• aam 97 » en

» half aam... 48 Vi » naar de bepaling, gemaakt by het circulair besluit deezer tafel van den 25en February 1789.

Den 16den December 1765 vond de Regering goed, »op de gevraagde elucidatie door den gezwooren eik-meester, tot

1763. P. A. VAN DER PARRA. ' 687

interpretatie van het geresolveerde op den lrn deezer ten aanzien van hel eiken der vaatwerken Ie statueeren: 1 ° dat de eik-meester al, wat van Nederland word aangebragt. alleen zal moeten branden, zonder het alvoorens te peilen, alzoo 'er over derzelver maat geen klagten gehoord worden ; doch dat hy 2° al de leggers en vaten, die bier worden aangemaakt, voor de branding zal moeten peylen en meeten, om teervaren, of dezelve maat houden ; 3° dat die branding geschieden zal door den eik-meester alleen, zonder bywezen van gecommitteerden uit het collegie van Schepenen, gelyk anderzints by het jaarlyks eiken van maaten en gewichten gebruikelyk is, en dat hy, eik-mees- ter, alleen aansprekelyk blyft voor alle vergrypingen, die 'er omtrent deese branding van 't vaatwerk ontdekt mog- ten worden; 4° doch dat de bezorging van maal- en peil-stok loopen zal voor reekening van de administrateurs van helprovisie- magazyn, welken verstaan wierdt te injungeeren om zich van die instrumenten te voorzien".

13 December. Nadere regeling van de inkomende regten op Oosteische lijnwaden.

Ter beteugeling van den meer en meer toeneemenden aan- voer van Oostersch geweef, tot merkelyke prejudicie van 'sComp8 debiet in Westersche lywaten., is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan het 2de arlicul van de pacht-condilien der inkomende en uyt- gaande rechten indjervoege te allerecren, dat er voortaan van alle kleeden en lywaten, buylen de Westersche, in steede van twaalf, zullen worden betaald vyftien percto by den in- voer alhier, even als zulks op Java's Oostcust plaats heeft en .ten aanzien van de Oostersche provinciën gearresteerd is by besluyt van den 25en November jongslleeden.

688 * 1763. P. A. VAN DER PARRA

IS December Wijziging van de salaris-lijsten, vastgesteld den S** Mei 1765.'

Is goedgevonden en verslaan te slalueeren:

1° dat voor de hoofden van alle registers, inventarissen, de- claratien van onkosten en alle andere schrifluuren, die na gewoonte met groole letters en ter halver blad gesebrecven werden, maar de helfte zal worden goedgedaan yan het geenc voor ieder blad of vel by de salaris-lyst, arlicul 79, tviit de gesworen clerken, en artieul 13 en 31, van de procureurs gezegd word, en indiervoegen aan de sollïciteurs na advenanl;

2° dat de geswore clerken van ieder stuk, dal geêxhibeeit wordt, voor bet weder ligten zullen mogen genielen 8 sluyvérs;

3° dat alle het overtollige in de extensie van declaralien van onkosten zal moeten gemenageerd en voor al dienen gelet Ie worden, dat daar inne geene intendits, appoinctementen of disposiliven g'insereerd worden, maar de praclisyns zig eenlyk in deezer voegen daar omtrent schikken:

• de procureur voor den eysscher diendt van eysch, legt •daarnevens over een register met diverse stukken; van •weegens den gedaagde wordt daar van verzocht copia »en dag om te antwoorden, enz.". En dat, wanneer appoinclemenl bekomen, de extensie eenlyk zal mogen behelzen :

•voor het appoinclemenl betaalt rda ", en voorts

• omtrent alle termynen na het hier boven vermelde.

1G December. VerpaclUing van de generale en gemeene inkomsten van het koningrijk Jakalra.

Nadat in 1739 de voorwaarden dezer verpachting in extenso door middel van de drukpers gepubliceerd waren, (deel IV, bladz. 449—489), achtte de llegering 24 jaren achtereen onnoodig jaarlijks, bij het «ophangen" der pachten, meer te

1703. P. A. VAN DER PARRA. 689

publiceren dan de wijzigingen, welke de voorwaarden onder- gaan hadden (Zie o. a. deel V, bladz. 316, 432, 532, enz.).

in 1763 waren echter die wijzigingen allengs zoo talrijk geworden, dat de Regering tot eene vernieuwde, volledige uitgave der voorwaarden besloot.

Vele bepalingen van 1739 bleven desniettegenstaande in 1763 onveranderd, waarom hier slechts volgen de artikelen, welke gewijzigd of bijgevoegd zijn, terwijl voor de overige naar die van 1739 verwezen wordt.

Generale canditien van alle de pagten.

Art. 1 en 2 = 1739, art. 1 en 2.

Art. 3. Alle de pagters, alleen uytgezondert'die van de gerechtigheid op het kerven of den aanbreng van gekorvene Chineesche tabak, van de welke onder de conditien van die pagten zal gesproken werden, zullen, even als om trend den pagter der inkomende en uylgaande regten van ouds in ge- bruyk geweest is, maar alleen een, in steede van twee maan- den, voor uyt behoeven te betalen en voorts de pagtpenningen van ieder maand precies op den eersten dag derzelve, als: die van January voor den aanvang van de pagt op de hand, die van February op primo February, die van Maart op primo Maart en zo voorts, zonder eenig verder dilay of uytstel, op poene van parate executie na dien tyd en van het verder geslatueerde by articul 7 en 8.

Art. 4. De betalinge der pagt-penningen van alle de pagten zal moeten geschieden in goede, gangbare munt, het payemenU by reaal gewigt, maar by den tel niet meer dan vyfentwintig ryksdaalders per mille met een half pro cento opgeld, dat is een halve ryksdr boven de betaling van ieder hondert ryks- daalders, waar voor de pagt gemeynt is, en zulks ten behoeve van den ontfanger generaal der domainen en den cassier van den generalen ontfangst.

Art. 5—9 = 1739, art. 5—9 (,).

(*) Deel IV, bl. 454 f reg. 9 v. o. eerlylte executie, lees: parate executie.

FLAKAAT-BOBI DEIL Til. 44

1763. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 10. Geen pagter zal, hy wege van accoord, mineer mogen nemen als de gerechtigheyt , die daar toe by de respective conditien gesteld is en die hy uyt dien hoofde gepermitteert is te nemen, op verbeurte van een dopend ryksd' voor den pagler van de boom en vyf hondert voor de andere, buylen die van de wayangs, te appliceeren als alle andere boetens van den boom, rys en zuyker-pagl, dog een hondert ryksdaalders voor dezen laatsten, gebeeiyk len behoeve van den officier, die de calange zal doen.

Art. 11 en 12 = 1739, art. 10 en 11.

Art. 15. Wyl voorts by resolutie van den 14eD Juny 1765 verstaan is 's Heeren tollen en gerechtigheden (e begrypen onder de zogenaamde dood- en andere schulden, zo zal een iegelyk van de pachters, een i ge pacht-penningcn te vorderen hebbende van een dienaar der Compagnie, die insolvent over- leden is, zyne pretensie, behoorelyk geverifieerd, moeten opgeven by den sequester, ten langsten binnen drie maanden na het overlyden van zoodanigen dienaar; op poene, dat hy, laater komende, versteeken zal blyven van de betaaling.

Art. 14. Bude werden voorts alle vorige ordonnantien, placcaten, resolutien, conditien, etc, voor zo verre die met deze generale ofle de volgende speciale pagt conditien komen te discrepeeren, dan wel dezelve te contrarieeren, by dezen gederogeert ende geannulleert

Conditien van de pagt der inkomende en uytgaande regten, anders genaaml de pagt van den boom.

Art. 1. Alle uytgaande goederen, die in 't vervolg niet speciaal worden uylgedrukt, zullen voorlaan vry wezen van uytgaande regten; en gevolgelyk zal de pagter van den boom zig met geene van dezelve hebben te bemoeyen, dan in de gevallen en articulen, van deze generale regel uyldrukkelyk g*exipieert; zulks daar van door niemand visitatie mag geschie- den, als ten zynen pericule; dog daar en tegen zullen van alle inkomende goederen, die niet speciaal in 't vervolg worden

1703. P. A VAN DÉR PARRA. 6§1

uytgezondert, hy bet passeeren van den Iwora ses ten hondert betaalt worden volgens de wezenllyke en reële waarde der goederen te dezer plaatze, zonder dat daar van iels mag werden versweren of afgekort.

Art. 2 Van alle lywaten, except de Souralse, BengaaUche, Cormandelse en Ceylotise, zullen vyftien pro cento voor tol by den invoer moeien betaalt worden, zonder minder te mogen neemen, op poene, als in de generaale conditien staat uytge- drukt; en zal de uylvoer daar van wel vry wezen, dog geen remboursement dieswegen, nainentlyk aangaande de Chineese of Oosterse lywaten, geschieden, schoon weder ongeopend worden uytgevoert.

Art. 3. By het invoeren van pakken, kisten, kassen, balen of andere stukgoederen zal de eigenaar ofte invoerder dezelve aan den pagler moeten aangeven en met eenen specificeeren het getal, de zoorl en waarde der goederen, die dezelve inhouden, de laatste naar markts-prys alhier gerekent; en zal niet te min de pagter het regt behouden van d'opening in persoon by te woonen of daar toe iemand zynentwegen te zenden, om verzekert te wezen, dat de pakken of balen, etc. waarlyk inhouden het geene, waar voor zy aangegeven zyn en niets meer; weshalven de eigenaar of invoerder dan ook gehouden blyft aan den pagter in tyds kennisse te geeven, waar en wanneer d'opening 2al geschieden; dog de eigenaar ofte invoerder, die den regter ten genoegen kan verifieeren de voorschreve specifique opgave gedaan te hebben en dat de pagter op de twede, behoorlyke waarschouwing om by d'ope- ning der goederen te assisteren niet gekoomen is en niemand zynentwegen gezonden heeft, en hy eerst als doen, in absentie van den pagler en zyne bedienden*, tot d'opening getreden is, zal daar over niet strafbaar wezen, maar kunnen volstaan met de betaling van de tol, pro rato der opgegevene waarde.

Art. 4. Ter voorkominge van disputen zal het den aan- brenger, dan wel eygenaar der inkomende goederen, dewelke tol subject zyn, vry staan om, ingevalle over de taxatie met den pagler in dispul geraakte, de betaling te mogen doen in

Ó92 1763. P. A. VAN DER PARRA.

goederen, dat is van ieder hondert stucken, ponden of malen ses, twaalf of verdere gestelde pro centos aan dezelve af te geven, van wal zoort die ook mogten zyn, en waar raeede de pagler zig als dan ook te vreede zal moeten houden.

Art. 5. Dit alles (e verstaan zynde van de goederen, die inkomen en den boom passeeren, zo zal ook van de goederen, die ter rede werden overgescheepl zonder den boom te pas- seeren of die in de schepen verblyven om weder na andere plaatsen te worden vervoert, 't zy dal 'er last gebroken wordt of niet, het halve inkomende regt of drie pro cento moeten betaalt werden.

Art. 6. De pagter zal niemand eenige verhinderinge mogen toebrengen omtrent den uytvoer der goederen, die niet specifice met tol bes waart, maar daar van gelibereert zyn en blyveu; nog zal tol mogen heffen van een kleetje om 't lyf en een neusdeuk om het hooft van naviganlen, die dus op hun komste den boom passeeren, schoon beide nieuw moglen wezen, mits hier van, door meermaals of telkens met een nieuw kleedje of neusdoek aan land te komen, geen misbruyk gemaakt werde, lót prejudilie van 'sHeeren gerechtigheid.

Art. 7. Ook zal de pagter niemant der kooplieden ofte andere personen, die in het geprivilegeerd stads logemenl haar intrek nee men, mogen molesteeren, hare in- en uyt- gaande goederen (als het geene contrabande waaren zyn) arresteeren of den door-logt beletten, mits dat den eygenaar der goederen, dan wel iemand zynent wegen, aan den pagter overhand ige een briefje, door den regent of castelyn onder- teekend, waar in zal moeten gespecificeerl staan de dag van den invoer, neevens het getal, de zoort en waarde der goe- deren, die dezelve inhouden, na de laatste mark ts-prys alhier ; met deezen verstande nogtans, dat de pagter het regt behoud d'opening in persoon by te woonen of daar toe iemand zynenl- weegen te zenden, in diervoegen als dat by articul 3 staat .aangeteekend.

Art. 8. Alle juweelen, goud, zilver, gemunt of ongemunt, bezoar, -pedro porco en alle gesteentens of kleinodiën zullen

1763. P. A. VAN DER PARRA. 693

vry van inkomende en uitgaande regten zyn, uytgenomen het silver, het welk na China gevoert werd en waar van, 't zy geraaakl, 't zy ongemaakt, gemunt of ongemunt, de uitvoerder aan den pagter van den boom zal betalen twee ten hondert. Art. 9. Alle de genen, die goederen, schoon tolvry, uyt- voeren, zullen gehouden zyn daar van opgave te doen, om op de passen bekent gesteld te konnen worden.

Art. 10. De geene, die goederen, thans van het uytgaande regt g'eximeert, vervoeren of verzenden, zullen baar niet te min ten opsigte van delywaten sliptelyk moeten reguleeren na de ordres, op het sjappen derzelve gestelt en vervat by het deswegens geaffigeerde advertissement van den 25" No- vember 1763.

Art. 11. Onder de pagt van de boom zal mede begrepen wezen en door den pagter geheCt mogen worden zodanige redenatie-gelden, nis ter resolutie van 23 December 1749 en 29 Juny 1751 goedgevonden is de Chineese jonken, in plaatse van in- en uytgaande regten, te laten betalen, te weten: een grote jonk van Nimpho, voor inkomende regten rd" 1800

en voor uytgaande mede » 1800

dus in het geheel rd' 3600

» kleene jonk van Nimpho, voor inkomende regten » 1500

en voor uytgaande mede » 1500

of in het geheel rd8 3000

» grote jonk van Ganton, voor inkomende regten. » 1500

en voor uytgaande mede » 1500

of in het geheel rdÉ 3000

» kleene jonk van Canton, voor inkomende regten » 1400

en voor uytgaande ook * » 1400

of in het geheel rd1 2800

» grote jonk van Aymuy, voor inkomende regten. » 1100

en voor uytgaande insgelyks » 1100

of in het geheel rd8 2200

» kleene jonk van Aymuy, voor inkomende regten » 840

en voor uytgaande mede » 840

of in het geheel rd* 1680

694 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Dog waar tegen hunne gantsche cargasoenen by den uyt voer en invoer tolvry zullen wezen, uytgezondert alleen het zilver, volgens articul 8, item cTamfioen, arak en andere waren, waar voor per fust of picol zekere bepaalde gerechtigheid betaald word, welke dien tol, zo wel by uylvoer naar de jonken als anders, subject zyn en blyven.

Art. 12. Maar van de jonk, die, volgens het geresolveerde in Rade van Iudia op den 840 May 1755, jaarlyksop Macasser ten handel zal g'admkleerd werden, zal de pagter der inko- mende en uytgaande regten Ie dezer hoofd-plaats niets te pretendeeren hebben.

Art. 13. Daar en tegen zal hy van alle Chineese waren, die niet direct van China alhier aangebragt werden, dubbelden tol ofte twaalf pro cento genieten, en zoo ook van detripangs, vogelnesjes, het wasch en andere goederen, in China gewild, wanneer die naar Palembang, Banjermassing en Passir worden uitgevoerd.

Art. 14. Doch de uitvoer naar China van tripangs, vogel- nesjes en agar-agar blyft, onder betalinge van de gewoone zes ten honderd, alleen gepermitteerd aan ingezetenen van Batavia en aan de anachodas van de Chineesche jonken, en wel expresselyk verboden aan alle vreerade natiën, welke ook, noch zelven, noch door anderen voor hunne rekening, mogen invoeren of laten invoeren eenige Chinaasche waaren, hoe genaamd; alles op poene van confiscatie.

Art. 15. Alle Europische dranken, daar onder begrepen de Caabsche wynen en andere goederen, met 'sComp* schepen aangebragt, zullen vry van inkomende regten zyn; item ook uyt hare schepen, in het land varende, alles, wal in de geper- mitteerde kisten der officieren en gemeenen geborgen is, zonder bemoeyenisse van den pagter, gelyk ook generalyk alles, wat van 'sComp8 goederen uyt hare schepen werd gelost; dog zullen geen kisten voortaan, zelfs niet de gcene, welke by het reglement van 1743 aan 'sComp* zeevarende officieren en gemeenen zyn gepermilteert, 't zy in 's Comp* boots, scbayten. tanjongpouras of andere losbools, binnen de boom mogen

1703. P. A. VAN DER PARRA. 69 S

komen, zonder een loebriefje van den water fiscaal van het gepermitteerde by dat reglement, dat tol vry inkomt, en welke briefjes almede aan den pagter, by het passeeren van de boom, zullen moeten overgegeven en by hem bewaart werden, om voor te komen, dat op dezelve niet twee en meermalen goe- deren ter sluyk ingevoert werden.

Art 16. Daar en tegen zal al het gene, 't welk bnyten de ordinaire, gepermitteerde bagagie met 's Compagnies schepen mogt worden aangebragt, den tol subject zyo, als: de fruytagien, balies sak/d en soya, porcelem en andere kleinig- heden, die tot nog toe aan de Japanse schepelingen toegelaten zyn, en wat al verder hier toe getrokken kan worden, uyt* gezondert de meubilen en provisien van gequalificeerde en andere dienaren, die van de buyten comptoiren komen; dog zal de pagter alle inkomende kassen of pakken, 't zy die als provisie of als buysraad, kleeding of op eenige andere naam aangegeven worden, mogen openen, om alle sluykeryen voor te komen en waar van niemand zal mogen praetendeeren g'excuseert te zyn.

Art. 17. Van alle goederen of de gepermitteerde lasten» die voor reekenmg van 't hoofd van 's Compagnies zee-magt, den opper- en onder-equipagiemeester alhier, mitsgaders de equipagiemeesters op de buyten comptoiren, item de officieren der schepen, in de schepen van de Com|>agnie zullen werden geladen, zal den pagter by den aanbreng mogen pretendeeeren de halve inkomende regten, dat is drie ten honderd.

Art 18. Die eenig goed zoekt te sluyken of langs onge- permitteerde wegen meent in te voeren en agterbaald word, zal niet alleen verbeuren bet aangehaalde goed ten profyte van den water fiseaal of een ander officier van de justitie, die by praeventie daarinne g'officieert mogte hebben, en van den pagter, ieder voor de hdfte, waar uyt zy dan ookteflens de aanbrengers zullen moeten voldoen; dan wel, wanneer de aanhalingen door eenige wagten of posten mogten wezen gedaan, een derde voor dezelve en een derde voor den pagter, mitsgaders het laatste derde voor den water fiseaal, die in

696 1763. P. A. VAN DER PARRA.'

zulke aanhalingen altoos officieeren zal, maar ook nog daar en boven de waarde van dien tot eene boete, wanneer de aanhaling boven de een duyzend ryksd8 loopt, en tweemaal de waarde van dien tot eene boete, wanneer de aanbalinge geen duyzend ryksd8 bedraagt, welke boete zal zyn de helfte voor de Comp* en de helfte voor den officier, die de calange doet.

Art. 19. De invoer van alle amjioen blyft, op de daar toe gestelde straffen, verboden, ten ware die amfioen by de sociëteit ingekogt, vervolgens uytgevoerd en ten twedemaal weder ingevoerd wierde; by welke twede invoer de halve tol of drie ten hondert zullen betaald worden; dog egter mag men dien am/ioen niet eerder invoeren, dan na dat de kisten alvoorens door de adroinistreerende hoofdparticipanten en den sabandaar zyn geëxamineerd en bevonden van de sociëteit waarlyk ingekocht te wezen. By den uytvoer zal de Behaarse of Pattenase betalen van ieder kistje twintig ryksd" en de Bag- gelpoerse of Poeraniose tien ryksd" voor uytgaande regten, zonder eenige reflexie op den prys of markt hier of elders; en den pagter van de boom, ten wiens behoeve dit uytgaande regt word geheven, zal daar en tegen ook weder verpligt zyn tegens de sluykeryen in den amfioen zo zorgvuldig als omtrent eenige andere dingen te waken en, wanneer hem iets daar van voorkomt, verre van door betaling van zulk een of groter inkoomende regt sig te laaten corrumpeeren, het zelve niet mogen verswygen, zonder aan lyf en leven strafbaar te zyn, na exigentie en bevinding van zaken.

Art. 20. Ingelykervoegen zal het redemtie-geld der aan- gebragl werdende slaven, tot tien rd8 voor ieder derzelve, onder de pagt van de inkomende regten begrepen en het zelve door den pagter van dien gebeft mogen worden, volgens het geresolveerde op den 27en December 1745 en Ï81" September 1751, medebrengende, dat voortaan voor alle lyf- eigenen boven de vyf jaaren, die voor d'eerste maal te dezer hoofdplaatze werden ingevoerd en waar voor gevolgelyk alhier nog nooit redemtie-geld betaald is, 't zy door den tegenwoordigen of vorigen lyf-heer of lyf-vrouw, het voor-

1763. P. A. VAN DER PARRA. 697

schreve redemtie-geld zal betaald en alle andere g'eximeert zullen werden ; en zal ook het getal en de namen der aangebragt wordende slaven, naar het besluyt van den 13en December 1746, by de passé moeien bekend gesteld worden door de ministers op de comptoiren, van waar dezelve herwaarts werden overgebragt, mitsgaders daar en boven aan den saban- dhaar, naar het oude gebruyk, voor ieder lyfeigen, die alhier voor d'eerste maal word ingevoert en dus onder den pagter gehoord, moeten betaald worden twee ducatons, mits dat hy geen voorkeur, preferentie of iets buylen des zal mogen pretendeeren, 't zy onder den naam van oude coslumade ofte onder welk pretext het wezen mogte, en zonder eenige distinctie, of den invoerder zy een Europees of inlander, 's Comp* dienaar of burger, op de poene, daar tegens by het geciteerde besluyt van anno 1751 gestatueerd. .

Art. 21. Wel verstaande, dat dit redemtie-geld, enz. niet zal betaald worden voor of van lyfeigenen, die voor rekening van de Compagnie van Macasser, Baly, Timor ofte ander plaatsen aangebragt ofte uyt de ten verkoop aangebragte alhier voor haar overgenomen worden.

Art. 22. En dat de gequalificeerdens, van de buyten comp- toiren overkomende, gelyk van ouds, en zo ook de capilains en capitain lieuienanls (er zee, item de schippers van 's Comp* schepen eenige lyfeigenen, ten haren dienste en niet ten verkoop geprojecteerd, tol vry zullen mogen invoeren, mits niet exedeerende het volgende getal, als: een gouverneur, met familie overkomende 50

zonder familie 40

• directeur met familie 40

zonder familie 30

» commandeur met familie 30

zonder familie 20

» commandeur van d'Indische zee 5

» opperkoopman, majoor of hoger officier van de militie,

met familie 16

zonder familie 10

698 1763. P. A. VAN DER PARRA.

een* captain of capiUnm lieutenant ter zee 3

» koopman met familie 10

zonder familie 6

» schipper 1

» capilmn of lieutenant militair en onderkoopman, mei

familie 6

tonder familie 4

» lieutenant ter zee 1

» lieutenant militair, vendrig, boekhouder of andere pennist en een particulier koopman, die gelyke of hoger rang als een vendrig van de militie heeft of gehad heeft, en geene andere

met familie overkomende 4

zonder familie 5

Voor dewelke dan Ook niets aan den sabandbaar zal behoeven betaalt te werden; dog zal dezen vryen invoer eenlyk plaats hebben, wanneer de voorschreve invoerders op hun woord van eere verklaren, dat daar onder geene slaven zyn, ten verkoop overgebragt, en dat hunne lyfeigenen, waar voor, 't zy door hen of de vorige eygenaars, reets eens het redemtie- geld betaalt is, onder dit gepermitteerde getal, maar niet daar boven of buyffen, zullen begregen zyn.

Art. 23. Wel verstaande, dat de tol-vrye invoer, by het voorgaande' articul toegestaan, omtrent de persoonen, die selfs geen hoofdgebieden geweest zyn van de comptoiren, daar zy van daan komen, eenlyk zal plaats hebben in zo verre door de gouverneurs, directeurs, commandeurs of opperhoofden speciale schrift elyke permissie is verleend om dezelve met 'sGomp' schepen of vaarluygen over te voeren, welke permissie aan den sabandbaar of pagter in originali zal moeten werden vertoond.

Art. 24. De arrak zal voor uytgaande reglen betalen vyf ryksd" de legger en de mindere fust naar proportie, ten behoeve van dezen pagter; en op dat de uytgaande regten niet zouden kunnen worden gefraudeert onder pretext van 's Comp* arrak af te scheepen, zal aan den gezaghebber van ieder vaartnyg,

1763. P A. VAN DER PARRA. 699

waar in arrak voor de Comp* geladen is, door de administra- teurs moeten worden mede gegeven een briefje, aantonende de quantiteit van dien, met welk vaartuyg, naar wat schip en voor wat comploir afgescheept, om aan den pagter of zyne bcdiendens, by het passeeren van de boom, overgegeven en by hem verzameld en bewaard Ie werden, ten eynde dezelve met de ordonnantien van de affscheep te confronteeren.

Art. 25. Al het levendige vee, dat ingevoert word, zalvry wezen van tol ; ook alles, wat van boomvruglen, gedroogde of gezoute vissen en andere kleinigheden tot comsnmlie iuge- bragt word, dog niet tripangs, agar-agar en wat teflens tot negotie dient, waar voor by den invoer zal betaalt moeten werden ses ten hondert, even als van alle andere goederen, die niet in dezen speciaal zyn gesecludeert of g'augmentcert. En zal de pagter wyders moeten verdagl weezen, dat, indien 'er zig lieThebbers opdoen om jaarlyks aan de Compagnie uyt Siam te bezorgen zes of zeven duyzend picols sappanhout, tien duyzend ponden geconfyte gember en de beste zoort van rogge-vellen, die goederen tolvry zullen mogen ingevoerd worden.

Art. 26. Tot voorkoomtng der geduurige disputen losse hen den pagter van den boom en die van de vismarkt zal door den pagter der inkomende en uytgaande regten worden geheven de tol van alle aangebragt werdende vis (de versehe alleen uyt gezonderd, item versehe garnalen), hel zy gedroogde, gezou- tene, gepekelde en, met één woord, hoe ook genaamd en op wat wyze geconserveerd, daar onder begrepen de gezoute garnalen, enz., tripangs en haayevinnen; en, om te beletten, dat de aanbrengers van de voorsz. vis, enz. door den pagter van de boom niet mogen worden vcrongelykt, zo zal het in hunne keuze staan, indien dezelve zig met den pagter omtrent de betaaling in gelde der geregligheid op die koopmanschappen niet kunnen verstaan of vergelyken, dien tol in dequestieuse vis, etc. te voldoen: wordende in zulk een geval den pagter serieus gerecommandeerd zig in billykheid te laten vinden en zig geensints te verstouten de grootste en beste vissen

700 1763. P. A. VAN DER PARRA

uyt te zoeken en voor de hem competerende portie na zig te nemen.

Art. 27. De inkomende regten van alle gepermitteerde koopmanschappen, die nu en dan door de vreemde schepen ter dezer stede worden aangebragt, zullen door de sabandhaars werden gecollecteerd; dog onder deze vreemde schepen wor- den niet begrepen de Macaos- en Manilhas-vaarders, die aan den pagter van den boom zullen blyven betaalen den tol van ses pro cento; en zal den sabandhaar voor inkomende regten van de voormelde aankomende scheepen moeten heffen, als: voor alle dranken en eetbaare waaren, ter groote van een bier- vat of aam of iets meer dan dat, 't zy bier, wyn, mom, ale, cider, gerookte of gezoute vis, ingelegde of gedroogde fruyten, stuk voor stuk, 15 ryksdaalders, en eene gelyke somme voor ieder kas ter grootte van 150 tot 200 bouteiles; voorts 20 ten honderd voor spiegels, cabinetten, fwrologien ei» diergelyke meubelen en rariteyten. Doch de invoer en verkoop van alle soorten van Europische manufacturen, hoe genaamd en Tan waar ze ook komen raogten, die buyten de Vereenigde Neder* landen en derzelver ressort gefabriceerd zyn, blyft, volgens placcaat van den 29en Haart 1754, verboden, op de verbeurte van 't goed en van deszelfs vierdubbelde waarde.

Art. 28. Alle de inkomende goederen, die een speciale pagt subject zyn, gelyk de ryst, de suiker en de Chineese tabak, zullen by den pagter van den boom vry zyn van vertollingen, als gehoorende ieder onder zyn aparte pagt

Art. 29. De pagter is gerechtigd tot de aanhaaling van lywaaten, die men ter sluyk zoude willen invoeren of ongesjapt uitvoeren, en geniet de helft van de confiscatie; doch in de sluykery van lywaten trampeerende of daarin conniventie ge- bruikende, zal hy strafbaar zyn met een vyf-jaarige relegatie naar de Caap, alles naar den teneur van het op den l&m November 1765 geaffigeerde biljet. Hy zal niet vermogen te composeeren over eenige defraudatien van de inkomende of uytgaande regten, of eenige disputen, tusschen hem en de eygenaars of vervoerders der goederen vallende, clandestia af

1763. P. A. VAN DÉR PARRA. 70i

te maken; maar, wanneer 'er eenig geschil ryst wegens de opgave of waarde der goederen, dan wel omtrent iets anders, zal hy dadelyk daar van kennisse hebben te geven aan den ontfanger generaal der domainen en sahandhaar en derzelver decisie zig te onderwerpen; gelyk hy ook, hy ontdekking van eenige sluykeryen, dadelyk gehouden zal zyn zulks aan te geven aan den water-fiscaal, onder wiens speciale opzigt en inainlenue de voorschreve pagt is gesteld en wiens bediendens ook .in 't byzonder gehouden zyn den pagter de behulpzaame hand te bieden in alle voorvallende zaken, na regt en billik- heit, behoudens de verpligting der verdere officieren en justi- tiereu om voor het in dezen verseerende regt van de hoge overigheit te waken en alle infractien tegens het zelve te weiren ; voor welke speciale decisie en maintènue de gemelde pagter, zo wel aan den ontfanger en sabandhaar, als aan gemelde water-fiscaal, item aan de bediendens van den boom en die van gemelde officier, maandelyks zal hebben te betaalen zekere matige recognitie, door den heere Gouverneur Generaal reeds bepaald of nog nader te bepalen, volgens de aloude usantien; en, om op allen dezen beter te letten, zal den ontvanger zig 's morgens in zyn comptoir laten vinden om de klagende niet alleen regt te doen geworden, maar ook by zig moeten hebben een generale lyste van de tollen en al wat daar toe behoort, om een ieder, die het vraagt, daar van elucidatie te geven.

Art. 30. Den pagter zal gehouden wezen te voldoen aan de generale conditien der verpagtinge, even als alle andere, voor zo verre in dezen niet speciaal verandert zyn.

Conditien van de pagt op de inkomende- en uytgaande suikeren.

Art. 1. Dat, volgens resolutie dezer regering van den 15eo Augustus 1752, onder deze pagt niet zal begrepen wezen de suiker, welke voor reekening van den lieutenant der Chi- neesen, Limki Enlo, de weduwe van den overleden lieutenant, Ong Eng Say, nevens den capitain der Chineesen op Bantam,

904 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Lira Gieko, uyt hunne molens, staande op Cramat, Kattapang, Carang Caram en Tanjongkait , gelegen in het Bantamse gebied, hier Ier slede zal werden ingevoerl, mits dat zy zig telkens voorzien van een pagters briefje, zo als omtrent de aangebragt en alhier uyl gevoerd werdende partyen uyt de moleas van de Bataviase liovenlanden, over zee, in gebruyk is.

Art. 3. De uyl gaande suiker daarentegen, 't zy dat die eerst ingevoert is of niet, zal betalen een halve rdr* het picol voor de camly en een quart rdr voor de poedersuiker, zonder onderscheyrl van soorten, almede ten behoeve van gemelden pagter.

Art. 3. Alleenlyk zal van deze pagt geëxiuieert zyn de suiker, die voor rekening van de Compagnie werd afgescheept en waar van de pakhuysmeesters op yder vaartuyg, by een briefje, de qiiantileyt zullen opgeven aan den pagter om, by het passeren van de boom, aan hem overgegeeven en byhem versameid en bewaard te werden, ten cynde dezelve met de ordonnantien van den afscheep te kunnen confronteeren ; en zullen de voorschreve briefjes door den pakhuysmeester en den gesaghebher van het vaarluyg, dat de suiker vervoert, geleekent moeten weezen, met bekentstelling van de naam van het zelve, ten eynde als omtrend d'arrak, by het agtiende arlicul van de conditien der pagt van de boom, gezegt is.

Art. 4. Maar de van buytea inkomende suiker, met uyt- zondering nogtans van de geene, die van de Bataviase boven- landen afkomt, zal geensints vry van de pagt wezen, schoon dezelve ook aan de Compagnie geleverd wierd, en de invoerder zal gehouden wezen vyf-achtsle rdr voor 't picol te betaalen, zonder dat de pagter zal behoeven te examineeren, van waar die suilier komt, wie dezelve toebehoort of aan wie gelevert zal werden. Egter zal de Compagnie voortaan geen tol meer betaalen voor de suiker, die 'er voor haare rekening ingevoerd word van Java's Oostkust en Cheribon.

Art. 5. Die minder aangeeft, als hy invoert of uytvoert, dan wel overscheept of in zyn bodem mede voert, of nevens Couip' suiker soekt te versenden, en daar op g'attrappeert

1763. P. A. VAN DER PARftA. ?03

word, zal voor ieder schelling van de daar toe gestelde pagt een rdr betalen ten behoeve van Jen punter en de bediendens van de Iwom, de eersle voor twee derrie en «Ie laatste voor een derde, en zal ook daar mede vry wezen, zonder confiscatie van zyn goed of andere poenaliteyl; en, om het te kunnen welen, zal de pagler de vryheyt hebhen een behoorlyk onder- zoek te doen en daar inne gemaintineerl moeten worden door den water fiscaal en de verdere officieren der justitie, wiens hnlpe hy imploreeren mogle, dog speciaal van den eerstge- melde, de welke de maintenue van dezen pagter uytdrukkelyk is aanbevolen; dog zal het voorschreve onderzoek geschieden ten koste en pericule van den pagler, dat is, met vergoeding van de schade en het retardemenl, aan de handelaars daar door toegebragt, by aldien geen luudument genoeg tot het voorschreve onderzoek mogte zyn, en anders ten zynen koste alleen, ter decisie van den ontfanger generaal en sabandhaar en, by hoger beroep, van de Ed. hoge regering dezer landen, zonder verdere provocatie tot den dagelyksen regier; alles, agtervolgens het gene op dit articul ten opsigte van den pagter van den inkomenden en uylgaanden rys, articul 12, is gesegt, en ook, ten opsigte van dezen pagter, met het privilegie en de poenaüteyt, articul 16 en 17 van die pagt- conditien vermeld.

Art. 6. Maar die op ongepermitteerde plaatsen suiker in- of uytvoert, dan wel door indirecte wegen of middelen den tol van dezelve in het geheel zoekt te frauderen, 't zy met die ware te zenden naar eylanden of scheepen, dan wel audersints, al was het ook, dat zulks dan onder praetextvan afscheep voor de Comp* geschiede, zal niet alleen het ge- slokene geheel en al, maar ook nog daar en boven vier maal de waarde van dien verbeuren, ten behoeve van den pagter voor de helfte en van den officier, die de aanhaling heeft ge- daan, voor de andere helfte; dan wel, wanneer aandebuylen- posten van de Compagnie en de strandwaglen werd aange- haald, een derde voor de post of wagt, die het geslokene g'allrappeert beeft, een derde voor den water-fiscaal, die m

704 1763. P. A. VAN DÊR PARRA.

zulke gevallen de calange zal doen, en hel overige derde voor den pagler.

Arl. 7. De pagter zal gehouden wezen aan de vertellers eene getekende quiianlie ie geven en aan de sabandharye eene daar mede correct accorderende notitie van het gene ter uytvoer aangegeven word, om zulks op de passen behoor- lyk te kunnen noteren.

Art. 8. Eyndelyk zal deze pagter ook onderworpen wezen de generaale conditien, nevens alle andere, in alle dingen, die alhier niet speciaal zyn aangeroert

Conditien van de pagl op de aankomende en uytgaande rys.

Art. 1. Van alle rys, die van buyten aangebragt werd en de boom passeert, excepto alleen die de Compagnie toebehoort, zal lol betaalt werden aan den pagler, dog niet meer als vier rd8 per coyang, 't zy dal dezelve direct met kleine vaartnygen inkomt of dat dezelve met los-vaartuygen van de rede werd ingebragt, 't zy ook in grote of kleene quantileit, in zakken of daar buyten.

Art. % Alle uytgaande rys daarentegen, die de boom pas- seert, zal twee rd8 per coyang voor tol of uytgaande regten betalen, schoon dezelve ook de voorschreve inkomende lol van vier rd- reeds betaald hadde, alleen uylgezondert die, welke voor rekening van de Compagnie werd afgescheept en waar van door d'administrateurs aan den gezaghebber van hel vaar- tuyg, waar mede naar boord gebragt werd, moei gegeven werden een briefje, aantonende de quantiteyt van dien, met welk vaartuyg, naar welk schip en voor wat eomptoir afge- scheept werd, om aan den pagter of zyne bediendens overge- geven te werden, ten eynde als by bet 18dc articol der conditien van de boom gezegt is.

Art. 3. De rys, die op de rede werd overgescheept, zal vo.tr den inkomenden en uytgaanden tol te gelyk betalen ses nl'.

Art. 4. Van gelyken zal de pagter den vollen tol Tan ses rd» per coyang hebben van alle de rys, die in de scheepen of

1763. P/A. VAN DER PARRA. ?08

vaarluygen verblyft en waar mede dezelve na de overwal of elders vertrekken, 't zy dat 'er iels van onllost en ingevoert is of niet.

Art. B. Alle aanbrengers van rys zullen gehouden zyn de ware quantiteyt van dezelve op Java by hare passen behoorlyk bekent te doen stellen, op dat de pagter niet in zyne geregtig- heden werde gefraudeert ; op poene van, by overtredinge dezer ordre, te verbeuren een rd* per coyang, ten behoeve van den pagter.

Art. 6. Zelfs wanneer 'er geen lading in 't geheel gebrooken, maar by den eygenaar goedgevonden werd met het aangebragte indiervoegen te vertrekken, zonder iets daar van leontlossen, mitsgaders de lading of geheel uyt rys of ten deele ook uyt andere goederen bestaat, zo zal dog de vertolling van de rys in zelver voegen, tot ses rd* per coyang voor uytgaand en inkomend regt, geschieden door dezen pagter.

Art. 7. Van alle de rys, die ter bestellinge alhier werd aangebragt, zal, zo wel den tol of vier rd3 by den invoer per coyang betaald werden, als van alle andere, en zal van dezen tol niemand g'eximeert zyn dan de Compagitfe alleen, wanneer het rys is, die met haare schepen van Java of elders is aange- bragt; dog hier rys inkoopende, zal de voorschreve rys ook den inkomenden tol subject wezen, gelyk de overige; dog de rys, die de Compagnie van land ofuythaarepakhuyzenopdeeylan- den komt af te scheepen, dan wel over te scheepen op de rede- in haare schepen om verder vervoert te worden, item de rys, die in haare schepen blyft ten vervoer na andere plaatzen, zal vry van 't uytgaande regt wezen, ten ware de Compagnie de voorsegde rys aan particulieren haddeverkogt of overgedaan en dezelve door deze stond uytgevoerd te werden, wanneer, zo wel de eene als de andere, afgescheept of overgescheept, den ordinairen tol van twee rds per coyang subject blyven zal.

Art. 8. De pagter van de inkomende en uytgaande rys zal behoorlyk gemaintineert moeten werden door de respective officieren van justitie en de bediendens van de sabandharye, dog speciaal door den water-fiscaal, die ook verpligl zal zyn

PLAKAAT-BOM DEEL VU. 45

706 1763. P. A. VAN DÊR PARRA.

den zelven beboorlyke assistentie ie geeven op de rede en daar hy het verder nodig hebben raogte; en, wanneer de bediendens van gemelden pagter in diervoegen g'assisUert zyn, zal niemand mogen weygeren of beletten de toezigt, die zy denken mogten te moeten nemen tot voorkoming van alle sluykeryen ten praejuditie van deze pagt, op poene van arhitrale correctie.

Art. 9. Maar die bevonden word zyne rys door ongepermit- teerde wegen uyt of ingevoerd en de tol» 't zy indiervoegen of by overscheeping, gefraudeert te hebben, zal verbeuren vier- maal de waarde van de geslokene rys, ten behoeve van den pagter en den officier, ieder voor de helfte; of, zo de aanhaaling door 's Corap" militaire wagten of posten is geschied, een derde voor ieder; en de rys, die indiervoegen werd aangehaalt, zal daar en boven geconOsqueert zyn, ten profyte van dezelve.

Art. 10. En op dat de pagter, voornameiyk in het overschee- pen ter reede, des te minder bedrogen werde, zal hy zodanige expediënten en middelen tot zyn securiteyt en voorkoming van alle fraudes mogen uytdenken en in 't werk stellen, als g'oor- deelt zullen werden in dezen van effect en met de billikhey<! overeenkomende te zyn. dog alles met voorkennisse van den onlfanger en den sabandhaar, na voorafgaande permissie van den heere Gouverneur Generaal, tot voorkoininge van alle vexatoire en importune behandelinge omtrent de gaande en komende traffiquanten.

Art. 11. En by aldien 'er eenig verschil ontstaat tusschen den pagter en den aanbrenger of vertoller, zal zulks aanstonds moeten gedecideert werden door den onlfanger en den saban- dhaar voormelt; en by derzelver decisie niet acquiesceerende, zullen partyen nader interpretatie, explicatie of decisie vragen by de Edele hoge regeringe dezer landen, by welkers uytspraak en ordre het ook verblyven zal, zonder verdere provocatie voor den dagelyksen regter.

Art. 12. De pagter zal mogen nameeten of nawegen de rys, die overgescheept of in de schepen gelaten werd, wanneer hy eene gefundeerde suspicie heeft, dat men hem in de opgave heeft verkort; en zal zodanige nameetinge dan geschieden op

1763. P. A. VAN DER PARRA. 1o1

kosten van ongelyk, ter praeseniie van ten minsten twee der bediendens van de sabandharye en, zo het eenigsints wezen kan, ook ten bywezen van den sabandbaar zelfs of iemand baren l wegen; en wanneer bevonden word, dat des paglers suspicie ongefundeerd is geweest, zal by aan den eygenaar moeten refundeeren, boven en bebalven de kosten van het nameeten, ook het geene hy door de tardance mogte verloren hebben, ter estimatie en taxatie van den ontfanger en saban- dbaar en, by hoger beroep, ter decisie van de Edele hoge regeering dezer landen.

Arl. 15. Maar by aldien de pagter gelyk heeft gehad en de tol door verzwyging en mindere opgaven gefraudeert is, zo zal de eygenaar, schipper of overscbeeper, boven de vergoeding der onkosten van het nameten, de geheele quantiteyt dubbeld moeten vertollen, boven het geene hy reeds aangegeven of betaalt heeft, dat is twaalf rd* per coyang, ten profyte van den pagter, die daar van een derde zal moeten geven aan de bediendens van de sabandharye; en zal de voorschreve poenali- teyt voor het minder aangeven en verzwygen ook standgrypen by den invoer en uytvoer aan de boom en voorts, waar het zelve te passé komen mogte, met gelyke verdeeling.

Art. 14. De pagter zal by het weegen of meeten van de rys niet anders mogen gebruyken dan g'eykte daatsen of malen, op verbeurte van vyftig rd8, zo menigmaal zulks geschied, ten behoeve van den water-fiscaal of eenig ander officier, die by praeventie hem daar op attrappeeren zal, mitsgaders ten behoeve van den waag- of y k-meesier 9 ieder voor de helfle.

Art. 15. Die eenige rys na buyten beeft gevoerl of ter reede overgescheept, dan wel, zonder lading te breken, aange- geven en reets vertolt heeft, zal niet te min by den invoer, als hy daar na te rade werden mogte last te breken of de inge- houdene of ingescheepte rys weder te ontscheepen en alhier te verkopen, het ordinair inkomend regt van vier ryksdaalders per last moeten betalen en van het betaalde voor hel overschee- pen of voor het inhoudep niets te rugge mogen eysschen; maar, by aldien de eenmaal overgescheepte en reeds vertolde rys door

Ï08 1763. P. A. VAKl DER PaRRA.

het een of • andere toeval hier ter rede weder overgescheept moest werden, zo zal daar van ten tweden male geen tol betaalt werden, mits dat het duydelyk blyke die zelfde rys te zyn, die reeds is vertolt geworden.

Art. 16. Hierom zal het den genen, die geen last breekt, vry staan zynen ingehouden rys niet eer Ie vertollen dan tegens zyn vertrek en wanneer zyn pas moet werden opgemaakt, maar de rys, overgescheept ter rede, zal aanstonds de pagt moeten betalen, zelfs eer hy het overscheept, op dat de pagter des te beter kan toezien, ot hy ook daar omtrent word verkort.

Art. 17. Wanneer iemand eenige rys clandestin in zyn schip mogte gehouden hebben zonder dezelve te vertollen en daar by nog zekere4 quantiteyt by overscheepinge inneemt, die behoorlyk vertolt en aangegeven werd, en den pagter zulks ontdekkende en nametende, de zaak in die termen vervalt, als by articul 12 is gezegt, zo zal door den pagter kunnen aangespro- ken worden de eygenaar van het schip of de schipper of de overscheeper van die rys, dewelke daar by ingenomen is, zo als hy goedvinden zal, zonder eenigfe exceptie van ordre of ieder maar voor een aandeel in die vergoeding gehouden te zyn, dog zullen zy, die daar over aangesproken werden, haar guarand behouden tegen den meer of alleen schuldigen en het zelve onder Men anderen voor den ordinaris regter moeten zoeken.

Art. 18. Maar by aldien de pagter mogte colludeeren met den eygenaar of schipper, dan wel den overscheeper, of welke van deze drie het zoude mogen wezen, om roalitieuselyk eenige meerdere rys te doen bevinden by nametinge, als aangegeven is, en dus een of twee van de overige te doen vervallen in de poenaliteyt, articul 12 gestalueert, zo zal de pagter en die met hem gecolludeert heeft, aan den lyve strafbaar zyn met geesseling en brandmerk, mitsgaders banntssement en andere corporeele poenaliteyten, naar het goedvinden van den regter. buylen de restitutie of vergoeding van de daar door yeroor- zaakte schade.

Art. 19. Eyndelyk zal de pagter, van de inkomende en uyt- gaande ryj verbonden zyn aan de ordinaire generale pagt-

1763. P. A. VAN DER PARRA. 709

condiüen, even als alle andere, voor zo verre in dezen niet speciaal zyn aangeroert.

Condilien der pagt van het hooflgeld der Chineesen,

Art. t— 7 = 1759, art. 1—7.

Art. 8. Alle vreemde, Chineese handelaars of die met de jonken dier natie alhier jaarlyks verschynen, zullen na eene aloude en steeds jaren na den anderen in train geweest zynde usanlie gehouden weesen het hoofd-geld te betalen van de volle maand, in welke zy alhier aankomen, te weten: een quart rdr voor ieder man, en zo vervolgens 's maandelyks, tot derzelver vertrek van deese reede.

Art. 9—14 — i739, art. 9—14.

Art. 15. De parnakan of zogenaamde gelornde Chineesen zullen voorzien moeten wezen, zo van een sjap van hun hooft, waar onder zy sorteeren, als van den capitain der Chineesen alhier, en 't zelve altoos by hen dragen om onderscheyden te worden van het ondeugend en vagebonderend volk, 't welk onder dien naam zig dikwyls verbergt; op poene, dat allede geene, die zig voor zodanige opgeven zonder van gemelde sjappen voorzien te zyn, daar voor niet zullen worden ge- houden en erkent, maar verpligt wezen, even als alle andere Chineesen, het maandelyks hooft-gcld aan den pagter van het zelve te betalen.

Cotidiiien der pagt van den handel aan de schepen.

Art. 1 = 1739, art.M.

Art. 2. Op dat den pagter in zyne geregtigheyt niet niogte werden gefraudeert, zal door den hoofd-opziender over de praauwvoerders maandelyks overgegeven werden een lyst, aanwyzende, hoe veel prauwen 'er gebruykt en hoe veel 'er vertimmert werden.

Art. 3 en 4 = 1739, art. 2 en 5.

Art. 5. Onder deze pagt zullen mede gerekentendebegre-

710 1763. P. A. VAN DER PARRA.

pen wezen het eyland Onrust en de verdere eylanden, dog geenzints de champangs, tjunias en alle zodanige vaartuygen, die gebruykt werden ten dienste van de suykermolens, zo wel tot den opbreng van de benodigde provisien eu andere ingrediënten, als tot het afbrengen van suyker, siroop en wes meer; gelyk de pagter zig ook niet zal mogen bemoeyeu, veel min enige pagt pretendeeren van al zulke cbarapaags en kleendere vaartuygen, die gebruykt werden tot den op- en afvoer van levensmiddelen en andere waren na- en van de respective hasaars of markt-plaatsen buylen deze stad en dies ommelanden, als mede niet onder de pagt der schepen- handel sorteerende.

Art. 6 en 7 = 1739, art. 5 en 6.

Art. 8. En vermits aan het jongst g'erigeerde nieuw stads- logement, tot gerief van die 'er intrekken, zyn toegestaan het houden van ses last prauwen, te welen:

drie ieder van vier

twee » » drie coyangs,

een » twee

om goederen van boord te halen of af te scheepen, zo zal den pagter zig daar mede niet mogen bemoeyen.

Art. 9 = 1739, art. 7.

Art. 10. Ende zal het handelen aan schepen of andere vaartuygen niet alleen mogen bestaan in ververschinge, be- hoeft ens, kleene krameryen en snuysteryen, maar ook in allerlye andere zoort van goederen, die niet verboden of aan de Compe alleen gereserveert zyn; des de pagter wel zal moeten toezien, dat, onder praetext van dezen handel, niet werden gefraudeert 's Compe inkomende regten door bel gebruyken van sluyk-wegen en ongepermitteerde passagies, «i voor al dat niet clandestin werden in- of uytgevoert specaye. peper, Ihin, Japans staafkoper en amptüoen, op de poenatileyt, by de placcaten omtrent het eerste en laatste gestelt, en voort op poene van confiscatie en arbitrale correctie.

Art. 11. Aan niemant van de ingezetenen dezer caboie zal het vry staan andere vaartuygen over zee na fannne

1763. P. A. VAN DER PARRA. 711

landeryen, suykermolens, enz. te zenden om de producten van daar aftehalen, dan die door Schepenen dezer stede met een letter van het alphabeth getekend en dus buyten de pagt der schepen-handel zyn, alzo alle praauwen en diergelyke ter zee varende vaartuygen, die bevonden werden ongeletterd of ongenummerd te zyn, zullen geconflsqueert worden; zo mede zullen de geletterde vaartuygen, by aldien dezelve betrapt worden op het varen of dryven van handel aan de schepen of vaartuygen ter reede, de facto en zonder forma van proces confiscabel wezen, alles ten voordeele van den pagter van den handel aan de schepen, waar onder egler de lading van de- zelve niet begrepen zal wezen. De coleks zullen door heeren Schepenen moeten worden genummert, op poene als voren ; en dus moeten alle vaartuygen, zonder onderscheid, boe ook genaamt (die der vissers, als te veel bekend zynde, alleen uytgezonderd), wezen gelettert of genommert.

Condilien van de pagt der groente-kramen en winkeliers, anders ook genaamt de pagt van de lawang.

Art. 1 = 1759, art. 1.

Art. % Dog die, welke winkels of vast staande kraamljes hebben in de voorsteden voor hunne eigen ofte eens anders huyzen of woningen, aan de waterkant, spetiaal aan de west-zyde der stad, over de revier, die de stads-gragt uylmaakt, en zo ook van die daar in uytloopt, maar niet de opene boutiques of vervoerbare kraamljes, die elders op ruyme wegen geplaast staan, zullen, onverminderd het op den 6en December 1751 in Rade van India genomen besluyt, dat dezelve ten eersten zullen moeten afgebroken of daar aan ten minsten geene reparatie zal mogen gedaan werden, zo lange dezelve nog staande blyven of gehruykt werden, buyten de voorschreve twee rd* ter maand aan den pagter, nog gelyke twee rda moeten betalen aan den Baüluw of Land-drost9 waar van de andere vry blyven.

Art. 3. Maar de huysjes of onroerende winkels, teffens tot

712 1763. P. A. VAN DER PARRA.

wooningen dienende en ter plaatse voorschreve staande, zullen aan den pagter vier rd* ter maand en evenveel aan den officier moeten betalen, onverminderd de voorschreve resolutie omtrend het afbreken of laten vervallen van dezelve.

Art. 4. Gelyk daar en tegen de winkeliers en kramers, die winkels op de nieuw aangebouwd werdende markt by de Portugeesche kerk huuren en aldaar hunne waren te koop zetten, alleen twee rd8 aan deezen pagter en niets aan de officiers zullen behoeven te betalen, onder wat naam het ook wezen mogte.

Art. S en 6 = 1739, art. 2 en 5.

Art. 7. Binnen de stad zullen geene winkels op de gragten of straten mogen wezen als alleen op de groote, nieuwe markt of bazaar, bewesten de grote rivier, en in de rye winkels, beoosten dezelve door de Compagnie opgebouwd, zo lang deze laatste staan blyven; dog zullen dezelve op geenerly wyze, 't zy met bamboesen, atap of andersints, afgeschut of gesloten mogen werden.

Art. 8. En zal, onvermindert het geresolveerde in Rade van India op den 6cn December 1751 tot en nopens d'afbrake der geene, die op andere plaatsen opgeregt wezen of werden mogten, door den winkelier, voor den lyd, dat den zelven winkel gehouden heeft, de dubbelde pagt ofte vier rd* ter maand aan den pagter moeten opgebragt werden.

Art. 9. De geene, die deeze en geene snuysteryen ofte kleinigheden te koop stellen, zullen geene kleeden, nog wit of ruw linnen, daar onder vermogen te mengen, ten zy dezelve hen binnen den voorschreven, bepaalden tyd voorsien hebben van een maandelyks tol-briefje van den pagter, ten koste van twee rd5.

Art. 10 en 11 == 1759, art. 8 en 6.

Art. 12 = 1739, art. 7, met bijvoeging aan het slot van: »en zo 'er iels anders by komt, een van agt stuivers".

Art. 15—28 = 1759, art. 8, 10—24, met wijziging ran art. 24, in fine: »arbitralyk", lees: »als falsarissen".

Art. 29. De kramen, dewelke op kosten van de Comp"

1763. P. A. VAN DER PARRA. 715

opgeregt zyn aan de west-zyde van de groote rivier, en die, welke de nieuwe, groote markt aldaar uytmaaken, zal de pagter met primo January aanstaande onder zyn toesigt hebben tot den uyteinde van de pagt en de nodige reparatie daar aan ten zynen koste moeten doen, mitsgaders dezelve mogen verhuuren aan den geene, die het meeste geld daar voor zal willen geven; en aan den welken het ook vry zal staan daar inne, niet alleen te mogen verkopen, gelyk aan de oost-zyde altoos is geschied, alderhande lywaten, van wat zoort die ook mogten zyn, mitsgaders zyde en wolle stoffen, zyde garens, item al het geene tot kleding gehoord, benevens alderhande snuysteryen, maar 'er ook des nagls alleen, zonder vrouw of kinders, mogen verblyven; dog op die marktplaats zal des nagts een wagt verblyven, die in yder rye kraamtjes niet meer als twee, 't zy Chineese of andere winkeliers, des nagts zal toelaten, om op het geene te passen, dat zy, om dies volumineusheid, liever aldaar ten hunnen pericule mogten willen Jaten dan in hunne woningen te secureren.

Art. 50. Ook zal de pagter gehouden wezen om op 't eynde van 't jaar of het afgaan der pagt aan de geene, die daar toe zullen worden gecommitteerd, de voorschreve kraamtjes over te geven in zodanigen staat, als hy die, op het ingaan van de pagt, heeft gevonden gehad, zonder egter iemand tot het gebruyk van voormelde kraampjes tegens desselfs zin te mogen verpligten.

Art. 51. De pagter zal zyne impost, invoegen voormeld, mogen heffen, niet alleen binnen deze stad en de voorsteden van dien, maar ook langs den weg van Angiol tot aan de forlresse Zoutelande, zo mede langs den weg van de Sontar tot de nieuw gelegde sluys aan de oude Sontarse rivier, item langs de grote zuyder of Jaccatrase weg lot aan de brug aan deze zyde de passer van Weltevreden, mitsgaders langs den weg van het Holenvliet tot aan de brug van Tanna Abang, en voorts bewesten de Crocot tot aan de gegravene ringsloot en de fortresse Ankee, zonder verder varfde kraamtjes, buyten deze bepalinge landwaard in opgeregt werdcnde, namenllyk

714 1763. P. A. VAN DER PARRA.

beoosten de fortresse Angiol of Zoutelande en de oude rivier de Sontar, item bezuyden de gegrave ringsloot en bewesten de rivier Ankee, eenige pagi te mogen praetendeeren.

Art. 52 eu 33 = 1739, art. 28 en 29.

Art. 54. Het volk van den pagter zal alleen geprivilegeert wezen om groot geld voor goed gangbaar payement ie laten inruylen, maar hy ofte zyne bediendens zullen niet vermogen tegens grof geld Ie verwisselen schellingen, dubbelde en enkelde sluy vers, die oud ofte ten deele afgesleten, maar eenlyk kleyo geld, dat nieuw is of waar van de stempels len vollen kenbaar zyn, sub poene van confiscatie van het quaad of ongangbaar geld en verbeurte van het quadruplum, beide ten behoeve van den officier, die de calange zal doen; en zal den pagter daar omlrend voor zyn volk moeten caveeren.

Conditien der pagt van het slagten van vee.

Art. 1 =* 1739, art. 1, met bijvoeging aan bet slot van: • voor een varken 44 stuyvers".

Art. 2. Dog van bet vee, dat op andere plaatsen, 't zy binnen deze slad ofte voorsteden en rondom dezelve ofte ten platte lande lot de rivier Maronde, Neester Cornelis en Tange- rang, alle inclusive, en niet daar boven zal worden geslagt, zal een iegelyk gehouden wezen een biljet van den pagter te halen en daar voor aan den zei ven te betalen, te weten: voor ieder runder-beest, bet zy koe, os of buffel rd' 1 en — st>

een kalf

» hartebeest

» varken

» 1

•

—

» 1

•

—

» 1

»

S

• 1

•

—

» —

•

15

» —

•

15

» geyi

» bok

Zullende bet heffen van geregtigheyd van het slagten van het vee aan den pagter en de passerhouders buyten de gemelde limiten in "t geheel niet worden gepermitteert en binnen dezelve niet, als voor zo verre zy zig daar omtrent

1763. P. A. VAN DER PARRA. 718

door afkoop ofte anderzints met den pagter verdragen hebben.

Art. 5 = 1739, art. 4, met bijvoeging aan liet slot van: •voor ieder beest, dat zonder preadvertentie van den zelven »mogte geslagt wezen".

Art. 4. Alvorens de pagter briefjes geeft tot 't slagten van buffels, zal hem moeten blyken, dat dezelve door den keurmees- ter zyn gevisiteerd, die egter de afbrengers moeten aanzeggen geen wyfjes, die nog bequaam ter voortteelinge zyn, te mogen slagten; en, tot meerder zekerheyd, zal 't vee, ter slagting geprojecteerd, op de hoorns moeten gebrand werden en dat ter verkoop gedestilleerd is, op de bil.

Art. 8—7 = 1759, art. 6—8.

Art. 8. Ook zullen de vleesch-houwers haar vleesch niet hoger mogen verkopen als ten pryze, daar op gesteld, zynde vyf stuyvers het catje, ten ware extra gemeste beesten, waar op de opziender den prys stellen zal, uiterlyk tot agt stuyvers het catje, blyvende den verkoop by den hoop ofte het stuk, in plaats van by het gewigt, verboden, op gelyke poene.

Art. 9—15 = 1739, art. 10—14.

Art. 14. En naardien de leverancie van het vlees voor de ter rede zynde schepelingen continueert op den voet, gelyk die verpagt is, zoo zal de pagter van het slagten van hel vee ter zyner narigt moeten neeroen, dat voormelde leverancier niet gehouden of verpligt zal wezen daar van eenige pagtpenningen ten behoeve van gemelden pagter te contribueeren, maar dat aan den zelven vry gelaten zal wezen, niet alleen voormelde leverancie buyten eenige belastingen te doen, maar ook het resteerende vleesch, na de benodigde quantiteit zal wezen afge- levert, mede in diervoegen te mogen verkopen, zonder dat den zelven egter daar van eenig misbruyk zal mogen maken tot praejudilie van gemelden pagter.

Conditien der pagt van de vis-markl, Art. 1 = 1759, art. 1.

716 1763. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 2. Tol wegneming van de geschillen tusschen den pagter van de boom en die der vismarkt is dienstig geoordeeld, dat voortaan alleen de geregligheid van de versche vis en gar- nalen door den laastgemelden zal werden ontfangen, dewyl den thol van alle andere gedroogde en gezouten vis, gelyk voorwaards in de conditien voor de pagt van de boom gezegt is, door den pagter van de boom zal werden genoten.

Art. 3—19 = 1739, art. 2—18.

Conditien der pagt van de rysmarkt.

Art. 1 = 1739, art. 1, mei bijvoeging aan bet slot van: »en alle duigen tie moeten adhiberen om de verkopers, 't zy •wie 't zy, derwaarts te locken".

Art. 2 — 4 = 1759, art. 2, 3 en 6, met weglating in het laatste artikel van de woorden: »en te noodsaken".

Art. 5. De geene, die rys by de kleyne maat of ganting verkoopen uyt hunne huysen of langs de wegen en vaarten, niet alleen binnen deze stad en voorsteden, maar ook langs de weg van Angiol tot aan de fortresse Zoulelande, zo mede langs de weg van de Zonlhar tot de nieuw gelegde sluys aan de oude Zontharse-rivier, item langs de grote zuyder of Jaccatrase weg tot aan de brug aan deze zyde van de markt of passer van Weltevreden, mitsgaders langs de weg van bet Molenvliet tot aan de brug by Tanna-abang en voorts bewesten de Crocot tot aan de gegravene ringsloot en de fortresse Ankèe, dog verder niet, zullen zig na de bazaars prys reguleeren, sub poene van verbeurte van de qualyk verkogte rys ofte de waarde van dien, hoe groot of kleyn de quantiteyt ook wesen mogte.

Art. 6. En zullen maandelyks aan den pagter een rdr. mitsgaders aan den markt opsigter of bazaar-moester een quart dito moeten belalen en daar voor hekomen een biljet of permissie briefje om een maand lang rys by de kleine maat te mogen verkopen ; zullende den geene, die onderstaan mogte zulks zonder zodanige schriftelyke licentie te doen, verbeuren

1763. P. A. VAN DER PARRA. 71 1

eene boele van vyf rd8 voor ieder maand, dat hy zonder zodanig briefje rys zal verkogt hebben, te appliceeren d'eene helfte voor den officier, die de calange zal doen, en de weder helfte voor vier vyfde ten behoeve van den pagter en voor een vyfde ten behoeve van den bazaar-meester, en zulks boven d'een rdr den pagter en een quart den gemelde opzig- ter competeerende.

Art. 7 = 1739, art. 9.

Condilien der pagt van de hanevegteryen.

Art. 1. Den pagter en de geene, die hy zyn regt komt roede te deelen, zullen buyten deeze stad en dies voorsteden, item rondom dezelve of ten platten lande tot de rivier Maronde, Meester Cornelis en Tangerang, alle inclusive, dog niet daar boven, privative ofte met uytzonderinge van alle andere hanevegteryen mogen houden, mits daar toe neemende goede en vreedsaame luyden en boven dien voor dezelve ver- antwoordende, in zo verre deze pagt is concerneerende; en zal het heffen van geregtigheid van de hanevegteryen aan den pagter en passerhouder buyten de gemelde limiten in 't geheel niet werden gepermitteert en aan de passerhouders binnen dezelve niet, als voor zo verre zy zig daar omtrent, door afkoop ofte andersints, met den pagter verdragen hebben, moetende anders dulden, dat hy aldaar volk stelle om dezelve te collecteeren.

Art. 2—10 = 1739, art. 2—10.

Art. 11. Den pagter zal niet vermogen te tappen of te verkopen eenige dranken ter plaatse, daar de hanevegtery gehouden werd, 't zy onder de naam van kleen, dan wel zetbier of water met siroop gemengt, op poene van de boete, gesteld by de conditieu der pagt van de herbergen, art. 2 en 15,

Condilien der pagt van de Chineese tojhlafds.

Art. 1. De Chineesen zullen nergens anders, 't zy binnen

^18 1763. P. A. VAN DER PARRA.

dese stadt ofte de voorsteeden, nogte ook ten platte lande rondom dezelve tot de rivier Maronde, Meester Gornelis en Tangerang, alle inclusive, vermogen te toppen, dan alleen in de publicque topbanen, dewelke de pagter binnen de stad ten gelalle van agt en buyten de stad ten getalle van sestien zal vermogen te hebben, en dat op zodanige plaatsen, als hy bevinden zal daar toe bet voordeeligsle voor hem te wesen, mits alvorens permissie verzoekende en dat dezelve niet opgeregt werden op 's heeren wegen of straten ; dog zal den zelven zodanigen tophuys of huysen naderhand niet vermogen te verplaatsen dan met voorkennisse van den heer praesident van Schepe- nen, op verbeurte van drie hondert ryksdaalders ten behoeve van den officier; gelyk ook den pagter geen meerder U>|>- huysen zal vermogen op te zetten als het getal, hier boven gemeld, en zulks mede op een gelyke poene, ten profyte als voren.

Art. 2 = 1739, art. 1, laatste gedeelte.

Art. 5. Het heffen van gerechtigheid van het toppen der Chineesen zal aan den pagter en de passerhouders boven Meester Cnrnelis, de rivier Grote Maronde en Tangerang in 't geheel niet werden gepermitteerd, en aldaar of daar beneden niet aan de passerhouders, als voor zo verre zy zig daar omtrend, door afkoop ofte andersinls, met den pagter ver- dragen hebben.

Art. 4—6 = 1759, art. 2—4.

Art. 7. De pagter, collecteurs ofte medestanders van de Chineese topbanen zullen geen Europeanen of inlandse Chris- tenen, veel minder lyfeygenen van de mannelyke of vrouwelyke kunne, aan de top-lafels ad mi t teer en om mede te toppen, en de laatste zelfs niet als spectateurs, op verbeurte van een hondert ryksdaalders ten behoeve van den officier, die de calange zal doen, te betalen door de geene, die op de top- banen als dan tot invordering van dese geregligheyt present zal wesen, 't zy dal hy pagter, medestander ofte collecleur is, voor de eerste maal en arbitrale correctie voor de tweede reyse, dat hy daar op betrapt zal werden; zullende gevolgelyk

1763 P. A. VAN DÊR PARRA. 1\Q

de pagter ten desen opsigte niet voor zyn bediendens behoeven te caveeren, ten ware zig fugitif maakten.

Art. 8. Werdende by desen. ingevolge het geresolveerde in Rade van India op den 6en October anno 1752, ingetrokken liet interdict tegens d'admissie van onchristene, vrye inlanders; dog het zelve, in zo verre slaven zig daar van mogten bedienen, gelaten ten pericule van den pagler, dan wel de medestan- ders, collecteurs ofte andere bediendens, die deselve aldaar zullen toegelaten hebben.

Art. 9. Iemand zyn huys, stoep of erf, binnen of buylen de stad, komende te leenen of andersints toe te laten, dat 'er getopt worde door Christenen, van wat natie die ook zyn mogten, dan wel door lyfeygenen, 't zy die Christenen zyn of onchristenen, zal dezelve daar voor verbeuren twee hondert ryksdaalders voor de eerste en vier hondert ditos, boven nog arbitraire correctie, voor de tweede reyse, dat hy daar op zal werden geattrapffeert.

Art. 10—15 = 1739, art. 7—12.

Art. 16. Dog zullen gèene luyden, fixum domicilium heb- bende, ten eersten mogen werden g'incarcereert, maar, by gebrek van betalinge der boetens, voor den regier moeten gcconvenieerl werden, ten einde de zake aldaar de plano werde afgedaan.

Art. 17—19 = 1739 art. 14—16.

Art. 20. Niemand zal eenige nagtbriefjes mogen verleenen buiten die, ter ordre van den heer Gouverneur Generaal, ter secretarye dezer regeering worden geêxpedieerd.

Art. 21. Geene andere soorten van spellen zullen, het zy onder de naam van toppen of anderzints, gespeelt mogen werden, dan die geene, welke van ouds gebruykelyk zyn geweest, zonder eenige nieuwe te mogen invoeren, op ver- beurte van vyf hondert ryksdaalders boete, voor de geene, die de ontdekking mogten komen te doen.

Art. 22. Rn zal nergens het pho en lopho-spel gespeelt mogen werden als met voorkennisse van den capitain der Chineesen, die daar van een bewys aan den houder van dat

720 1763. P. A. VAN OER ÊARRA.

spel zal moeien verleenen, ter voorkoming van alle disputen, almede op verbeurte van vyfhondertryksdaalders, ten behoeven als even.

ê

CondUien der pagl van de waschkaarsseti.

Art. 1. De kaarssemakers, zo binnen deze stad en de voorsteden remoreerende, als ten platten lande, tot de rivier Maronde, Heester Cornelis en Tangerang inclusive, zullen aan den pagter moeten betalen voor ieder catty wasch, dat zy komen op te doen, twee stuyvers.

Art. 2 = 1759, art. 2.

Art. 5. De kaarssemakers zullen, zo wel als die geene, die de kaarssen binnen de voorschreve limilen in hunne winkels te koop zetten, bovendien verpligt zyn om alle hunne kaarssen door den pagter te laten merken, voor en al eer zy dezelve zullen vermogen te verkopen of in hbnne winkels te koop zetten, op verbeurte van vyf en twintig rd\ de quantiteyt niet groter dan een quart picol zynde, en op verbeurte van viermaal de waarde, als het daar boven loopt, boven de confiscatie van het aangehaalde, t'appliceeren de eene belfle voor den pagter en de andere helfte voor den officier, onder wiens jurisdictie zodanige contraventeur zal werden g'attrap- peert.

Art. 4—8 s=» 1739, art. 4—8.

Art. 9. Ende opdat de kaarssemakers dezer plaatze gefa- voriseert worden boven vreemder zo zullen voortaan geene kaars of kaarssen, het zy Mallabaarsche, Bengaalsche, Siamsche* Tim** reesche of andere, die van buylen aankomen, mogen verkopt worden uyt de hand of op vendutie, in kleine, nog in grote quantiteyt, ten ware alvorens gemerkt zyn, op poene voor- schreven; maar zullen de gequalificeerde Europeezen, zo 's Compagnies dienaren als burgers, tot onderkooplieden en die met hen gelykstandig zyn inclusive, dog geene andere ofte mindere, wille Bengaalsche of Maüabaarsche koortsen tot eygen gebruyk mogen aanbrengen en ontbieden, zonder eenige

1763. P. A. VAN DER PARÜA

Mi

andere be zwaarnis als den boom-tol onderhevig of gehouden te weezen dezelve te laten merken, dog geene • Siamsche, Timareese ofte andere.

Conditien der pagt van het kerven van Chineese tabak.

Art. 1. Dezen pagler zal niet alleen voor den aanvang van de pagt een maand op de hand, maar ook in de eerste vier maanden telkens een maand moeten betalen en de pagt- penningen van de volgende ses maanden in de vyfde, sesde en sevende maand.

Dus vóór den aanvang van de pagt voor January, en voor of op den 8en January voor February„

» » 1

■ » 8eB Pebruary >

► Maart,

» » 1

 »    8eB  Maart 

» April,

» » 1

► » ' 8« April

• May,

» 9 1

» * 8OT May

Juny  en  July, 

» » I

 »    8M  Juny           i 

» Augustus en September,

» » 1

 »    8fn  July 

► October en November,

» » 1

• » 8en November «

» December,

en zulks mede op zodanige poenen, als by articul 11 en 13 van de generale pagt-conditien zyn gestatueerd.

Art. 2 = 1739, art. 1.

Art. 5 = 1739, art. 2, met bijvoeging achter het woord » jurisdictie" van : »namentlyk ook ten platten lande tot de rivier »Maronde, Meester Cornelis en Tangerang inclusive".

Art. 4. Deze geregtigheid zal hy ook genieten van alle gekorvene Chineese tabak, die op Macasser of Cheribon van elders als deze hoofd-plaatse inogte werden aangebragt, onver- mindert den lol, welke den pagter aldaar is competeerende; en zal dierhalven aldaar gemagtigdens mogen stellen om zyn regt waar te nemen.

Art. 8—10 mm 1759, art. 3—8.

Conditien der pagt van de herbergiers binnen en buyten de stad. Art. 1 Voorlaan zal binnen dese stad het getal der herber-

PLAIAAT-BOEI ÜEEL Til. 46

7$2 1763. P. A. VAN DÉR PARftA.

gen op twaalf stuks bepaald zyn, waar in getapt of eenige sterke, dan wel andere dranken by de kleyne maat verkogt zullen mogen werden; en zullen, buyten de voorscli reeven twaalf stuks, geen andere herbergen of kroegen, onder wat naam zulks ook zoude mogen wesen, binnen de stad verder werden toe- gelaten, zonder dat in eenige andere huysen of plaatsen binnen de stad eenige tapneeringe of verkoop van sterke dranken by de kleyne maat, direct of indirect, zal mogen gedaan werden, op arbitrale correclie, voor den pagter zo wel als voor de overtreders, de eerste, zo by daar van geweten heeft, en de laaste boven en bebalven eene boete van een hooderl ryksdaalders, t'appliceeren, als by het volgende articul is gereguleerd.

Art. 2. Men zal in die twaalf berbergen of elders binnen deze stad en in de berbergen buyten de stad niet mogen verkopen het zogenaamde A/et'n-, zet- of gekookt bier9 ook geen suri of ioeak, 't zy langs straat of in eenige winkels, warongs of eenige andere huyzen; e&cepto de loeak, welke de bakkers of andere ingezetenen voor hun buisgebruyk nodig hebben, zonder dat dezelve echter by de bakkers zal mogen gebragt worden anders dan met permissie van den Baljuw, door wien daar toe briefjes zullen worden verleend; op poene yoor de omlopers met die dranken van vyfentwintig rd* en van een hoodert rd* voor die zulks ter sluik in de huizen onderneemt, te appliceeren een vierde voor den aanbrenger, een vierde voor den pachler, een vierde voor den officier, die de calange 'doet, en het resteerende vierde voor de armen: zullende den pagter van de herbergen, wanneer ontdekt wordt, dat zulks met zyne voorkennisse of conniventie is geschied, boven en behalven arbitraale correctie, verbeuren eene boete van twee honderd rds, de helft voor den officier en de weder- helft voor de armen. En zal de gansche teneur van dit articul ook betrekkelyk zyn op de blokken buyten de stad, die het naaste aan de poorten leggen, namelyk: In de Ooster voorstad, hel blok L, de deelen: 4, zynde de noordwesthoek van gemelde voorstad en

1763. P>. A. VAN DER PARRA. 725

gelegen ten Westen van de zo genaamde Bimaneese ofte eygentlyk d'iolandsche burger-wagt, by de zee strand, agter de tnyn van Heeraraden;

6f gelegen ten Zuydwesten van de gemelde wagt en ten Noorden van de Titus-Anthonys-gragt, scbnyns over de stads bolwerken, Amsterdam en Middelburg;

9, gelegen tusschen het sesde deel en de Titus-Anthonys- gragt io, schuyns over de bastions, Middelburg en Delft;

10, gelegen ten Noorden van de Angiolscbe vaart, tegens over de stads punt, Delft;

18 en 19, gelegen ten ZuyJen van de Angiolscbe vaart en ten Westen van de Verburgs-gragt, (Teerste tegens over de stads punten, Hoorn en Enkhuysen, en d'andere tegens over de bolwerken, Vianen en Gelderland.

In de Zuyder voorstad in liet zelve blok L, de deelen:

28, gelegen tegens over de gemelde punt, Gelderland, ten Oosten van de zo genaamde Caimans-straat ;

29, gelegen schuyns over de punt, Gatzenellebogen, ten Noorden van de Koestraat;

32, gelegen schuyns * over de punt, Orange en de Nieuw- poort, mede ten Noorden van de Koestraat;

38, gelegen tegen over de punt, Hollandia, ten Noordwesten van de gemelde Koestraat.

In de Wester voorstad het blok P, de deelen:

1 en 2, gelegen tegens over de punten, Groningen en Overyssel ;

3, gelegen ten Noorden van het westeynde van de West- Vriesland-straat, die op de punt, West- Vriesland, uytkomt, en bezuyden de zo genaamde Glappus-rivier ;

4, gelegen ten Zuyden van d'evengemelde West-Vriesland- straat en met het gemelde deel 3 uytmakende de zogenaamde tweede Dwarsgragt;»

5, gelegen bezuyden het evengemelde deel en benoorden de zogenaamde Middelsloot;

6, gelegen bezuyden de Middelsloot en benoorden de Ania- 'nusgragt over de Utrechtse poort.

1H 1763. f*. A. VAN DEft PARRA.

Art. 5. Die haar met herberg houden of tapneering te doen erneeren, zo binnen deze stad, ten getalle, gelyk gesegt is, van twaalf stuks, als buyten de stad, zullen gehouden wezen daar voor maandelyks aan den pagler te betalen, namentlyk: de herbergiers binnen de stad twintig rdsen die tapneeringe doen buyten de stad, zo als van ouds, ses nt' ter maand en daar van een biljet of briefje van den zelven ontfangen, oinme ten allen tyden door haar te konnen werden vertoond, op verbeurte van twintig rd* voor de geene, die daarin in gebreke zal blyven, t'appliceeren de eene helfte voor den pagter en de andere helfte voor den officier, onder wiens jurisdictie hy zyn tapneeringe is doende. Art. 4—7 = 1739, art. 2— b\

Art. 8. Die zich buiten de stad met het schaffen van den gaanden en komenden man geneeren, ook die eetwaaren en drank 'er by verkoopen en de koopers in hunne huizen laaten eeten, 't zy zulks geschied aan één of meer, zullen even zo veel als de herbergiers, buiten de stad tappende, moeten be- taalen, niet tegenstaande zy mogten voorwenden geen sterken drank te verkopen; en zulks niemand uytgezonderd, dan alleen :

1° zodanigen, die vaste tafel-gasten of continueerende com- mensalen houden, 't zy ze binnen of buyten de stad wonen, 'smaands ieder drie rd" aan den pachter zullen moeten betaalen voor den drank, die zy aan hunne com- mensalen schenken; teVwyl hun het tappen aan anderen verboden blyft, alzoo het getal van de herbergen op twaalf, als by articul 1, bepaald blyft; 2f zullen aan de pacht der herbergen niet subject zyn die binnen de stad eetwaren verkopen zonder daar by te tappen of sterken drank by de kleine maat te verko- pen, op welk laatste de pachter zil moeten vigileeren en by overtreeding incurreren de correctie, by articul 1 bepaald. Art. 9 en 10 = 1739, art. 7 en 8. Art. 11 = 1759, art. 9, met bijvoeging aan het slot van:

1763. P. A. VAN DER PARRA. 725

»ten behoeve van den officier, die de calange zal doen, telken •reyze en voor ieder slaaf te verbeuren; die eenige sterke •drank genuttigd zal hebben".

Art. 12. Ende zullen geene herbergen houden of tappen mogen die eenige gagie ofte soldyen van d'E. Compagnie genieten, zy, nogte hare vrouwen ofte kinderen, nog iemand, by haar woonende, directelyk nog indirectelyk, uytgezondert nogtans de zulke, die als bakmeesters in het casteel en aan de respective stads-poorten en wagten bescheyden zyn en daar van eeu speciale permissie van den heere Gouverneur Generaal zullen vertoonen; zoo ook de commensaal-houders, waar van gesproken is by art 8; ende zulks op verbeurte van twintig ryksdaalders, zo menig malen als zy daar over bekeurt zullen werden, waar op de respective officieren van justitie wel zullen hebben te letten, als werdende den Bal- liuw en Landdrost by deze wel expresselyk gequalificeert om by praeventie de calange te mogen doen voor den Raad van justitie dezes casteels.

Art. 13. Niemand zal binnen of buyten de stads-poorten, nog ook ten platten lande, tot de Maronde, Heester Cornelis en Tangerang, alle inclusive, mogen tappen, nog herbergen houden, dan die daar toe speciale licentie van den Edele geregte dezer stede zal hebben g'oblineert, in hetverleenen van welke licentie gelet zal werden, dat het eerlyke en bekende luyden zyn en die goed huyshouden.

Art. 14. Voorts zal het heffen van geregtigheid van de tappers aan den pagter en de passerhouders buyten deze lirailen in 't geheel niet gepermitteerd zyn, en aan de passer- houders binnen die limiten niel, als voor zo verre zyzigdaar omtrend, door afkoop ofte anderzints, met den pagter ver- dragen hebben.

Art. 15—17 = 1739, art., 12—14.

Conditien der pagt van de koorn-moolen. Art. 1—20 = 1749, art. 1—20.

726 1763. P. A, VAN DER PARRA.

Conditien der pagt van de wayangs.

Art. 1. Geene wayangs of Chineese toneelspellen zullen binnen deze stad, nogte de zuyder Voorstad mogen vertoond of gespeeld worden en zo ook niet binnen d'eerste blokken van de wester en de tweede van d'ooster voorstad.

Art. 2. Maar daar buyten zal het selve aan alle vrye lieden gepermitteerd wezen, onder de volgende voorwaarden.

Art. 3. Voor ieder etmaal ofte elke reys, dat 'er binnen of buyten 's huys of erfs met acteurs gespeelt word, zullen aan den pagter moeten betaald werden veertig ryksdaalders.

Arl. 4. Dog met actrices, binnen of buyten 's huys of erfs, een somma van vyftig ryksdaalders.

Art. 8. Die, buyten permisse van den pagter, wayang met jongens laten spoelen, schoon met gesloten deur of heek, zullen verbeuren eene somma van een hondert rd', tusschen den officier, die de calange zal doen, en den pagter ingelyke portien te verdeelen.

Art. 6. Dog buyten permissie met meiden wayang houdende, schoon met gesloten deur of heek, twee hondert ryksd*, (e appliceeren als even.

Art. 7. De pagter zal niet by wege van accoord minder mogen neemen, dan arlicul 5 en 4 bepaald is, op verbeurte van een hondert ryksd8 ten behoeve van den officier, die de calange zal doen, voor d'eerste en arbitraire correctie daaren- boven voor de tweede reyse.

Art. 8. By de wayangs-spellen, die binnen 's huys of erfs geschieden, zullen alle vrye lieden, zonder onderscheid, als speel ateurs mogen g'admitteerd worden, maar geene lyfeigenen vnn personen, aldaar zelfs niet tegenwoordig, zullende den geenen, die dezelve admitleerd, 't zy ze aan hunne kleeding kenbaar zyn of niet, voor ieder en t'elken reyse verbeuren een somma van een hondert rd8 ten behoeve van den officier, die de calange zal doen, alzoo de bewoonder van bet huys of erf daar voor zorgen kan met geen andere als bekende lieden t'admilteeren.

1763. P. A. VAN DER PARRA. 727

Art. 9. De wayangs-spellen zullen niet vertoond of ge- houden mogen warden op Zondagen, dan wel andere feest- of bede-dagen, op poene van een amende van vyftig ryksd1, door den pagter en even zo veel door die het doet te ver- beuren, ten behoeve van den officier, als boven.

Art. 10. De pagters, collecteurs of medestanders zullen niet vermogen zelfs wayang te houden, op poene van vyf en twintig ryksd', te verbeuren ten behoeve van den officier, zo dikwils als het zelve geschied.

Art. 11. De voorschreve conlributien en boelens voor en op het wayangspeelen zullen plaats hebben en ingevordert werden ten platte lande tot de rivier de Maronde, Meester Cornelis en Tangerang inclusive, dog verder of daar boven niet.

Art. 12. Tot de calange van alle de voorschreve contraven- tien zullen niet alleen de Landdrost en Bailliuw, maar ook, zonder onderscheid van jurisdictie, gequalificeerd zyn de beyde fiscaals.

Canditien der pagt van de waag.

Art. 1 = 1739, art. 1.

Art. 2. Niemand zal gehouden zyn de goederen, die hier ter plaatse by verkoop van den eenen op den anderen over- gaan, aan de waag te brengen, maar de vryheit hebben daar omtrent na zyne keuze te werk te gaan.

Art. 3. De pagter zal zig met de goederen, die aan de waag . gebragt werden om gewogen *n gelevert te werden, niet mogen bemoeyen, ten zy daar toe alvorens expresselyk versogt wordende.

Art. 4. Het zal aan een iegelyk gepermitteert zyn in huys te mogen houden g'eykle balans en gewigten, zonder dat de pagter zulks zal mogen tegenspreeken.

Art. 5. Voor de koopmanschappen en goederen, die van buyten inkomen, schoon niet ter wage komen, en alle andere, die ter wage gebragt werden, zal by den verkoper één ten hondert betaalt worden, maar van de koopmanschappen, die

728 1763. P. A. VAN DER PARRA

van d'Edele Compagnie worden gekogt, zal de koper de gemelde geregtigheyt van één ten bondert moeten betalen.

Art. 6 ss 1739, art. 8, met bijvoeging achter de woorden: •gelyk ook de Palembangers" van : »of Lampongers".

Art. 7. Voor het wegen van thee zal het pagt-geld maar eeijs behoeven te worden betaald, te weten : door den verkoper een halve rdr van 't hondert en by den koper ook een halve dito van ieder hondert rd*, sonder weder by verkoop eenige geregtigheyt meer subject te zyn.

Art. 8. Van alle pond-goederen by den uytvoer, 't zy dat die bevorens gewogen zyn en de waag gepasseert hebben of niet, zal voortaan niets betaalt worden voor den pagter, om alzo te weeren alle hindernissen omtrent den uytvoer; zulks daar van door niemand visitatie mag geschieden, als ten zynen pericule.

Art. 9. Dog voor ieder kist beste of Behaarsche amfiom, die uytgevoert werd, zullen, volgens resolutie dezer regeering van den 14e* December 1745, betaald worden vyf rd'en voor ieder kist Poeraniase of Baggelpourse amfioen de helfte ofte twee en een halve rd", volgens besluit van den 14en Haart 1755.

Art. 10—13 = 1739, art. 10—13.

Art. 14 = 1739, art. 14, met bijvoeging achteraan van: •ten koste van den pagter en zyne medestanders, blyvende »de waag-meester van de betaling daar voor bevryd".

Art. 15—17 — 1739, art. 15—17.

Art. 18 = 1739, art. 18, met bijvoeging: 1° achter het woord »amphioen" van: »ook geen Japans

•staaf-koper, peper en thin"; '

2° achteraan: »maar ter waag gebragt wordende, zullen zy «daar van aanstonds kennis moeten geven aan een der •officieren".

Art. 19. Indien eenig particulier aannemen mogt aan de Compagnie 's jaars uit Siam te bezorgen zes of zeven duizend picols sappanfwut, tien duizend pond gekonfyle gember en de beste roggevellen, zullen die goederen, volgens speciaal besluit van de hoge regering, vry zyn van waag-geld.

1763. P..A. VAN DER PARRA. 729

-~ December. Uüschrijyitig van een buitengewfmen dank- en bede-dag.

Even zyn 'er twee maanden verloopen, dal wy, naar jaar- lyksche gewoonte, een plechtigen dank- en bede-dag vierden, den Heere loofden voor Zyne onverdiende weldaaden en eene genadige afwending van dreigende plaageu en oordeelen af- smeekten.. Hem alleen, die harten en nieren beproeft, is het bekend, of aan dien godsdienst-plicht voldaan zy met die har- lelykheid, met die waare verootmoediging voor des Hoeren aangezigte en met dat zo heilzaam voorneemen om, Jebovali dienende, zig steeds voor den Almogende te vernederen met een zuiver berouw en leedwezen over de menigvuldigheid en strafwaardigheid onzer zonden en misdaden, als tot eene waare bekeeriuge ten leven ons zoude hebben kunnen lelden, schoon men, oordeelende na het zigtbare, zoude hebben mogen ver- onderstellen, dat alle harten vereenigd. waren om te doen al wat hun de Heere geboden heeft.

Maar zou het zulk een vasten zyn, dat de Heere verkiezen zoude? éénen dag zyne ziele te quellen en het hoofd te krommen als een bieze; zou dat den Almachtigen aangenaam weezen? 0 neenl 't is zelfs te vreezen, dat Hy, onzer onbe- stendige godsdienstigheid zat, een afkeer gekregen hebbe van onze zuchtingen, van onze traoen, die in een oogenblik opko- men en verdwynen. Dit behoorde elk opmerkzaam Christen op te maken uyt de tastbare blyken van Gods kastydingen, die, geduurende den geheelen loop van dit byna geëindigd jaar, onder ons bespeurd zyn en nog bespeurd worden. Van sommige gaf de uitschryving van den onlangs gevierden bede- dag een flaauwe schets; en onnoodig is het vaïi alle een zwart register te formeeren. Ze worden maar al te ï#er, omtrent het algemeen, zo wel als het byzonder belang, onder- vonden om ze een oogenblik in twyffel te trekkpn.

Wy gewagen dan nu maar eenlyk van de langduurige droogte, die het graan en ander gewas op veele plaatzen heeft doen verdorren; van de ongestadige verwisselhng der jaarge-

7$0 1763. P. A. VAN DER PARRA.

tyden, welke men dit jaar hier en elders bespeurd beeft, en van de waarscbynlyk bier door veroorzaakte zwaare ziektens, die 'er onder veelen der ingezetenen deezer plaatze, ja de meeste, sedert een geruimen tyd geheerseht hebben.

Ook van de zwaare ziekte en sterfte, die op veele der uyt Nederland in deezen jaare komende schepen is ontmoet ge- worden, waar door, of door de nog aanhoudende ziekte onder den inwoonder, genoegsaam in 't gemeen, veeier gekerm en jammerwee als baare woningen vervullen, tot een overluygend bewys, dat de regtvaardige hand des Almagligen, die in toorn tegens bet volk van Batavia is opgeheven, nog niet te rugge getrokken, maar dien regtvaardigen Rigter, in Zyne re gt vaar- digheid voortgaande, dat volk al verder tugtigen wil, op dal hy, die de lankmoedigheid en verdraagzaamheid van zynen zo genadigen Schepper niet erkent, maar in zyne zonden voortgaat, door Zyne roede leert keeren tot de weg zyner behoudenisse in eeuwigheid.

De hooge regeering deezer landen, al het bovenstaande in ernstige overweeging neemende en op liet innigste getroffen door deeze en andere drukkende rampen deezer eertyds wel- varende volksplantinge, heeft op den l6en deezer maand goed- gevonden, niet alleen Gods knegten aan te maanen om de genadige afwending Zyner oordeelen by elke openbare gods- dienst-oeffening af te ffmeeken, maar ook eenen buitengewoonen dank- en . beede-dag uit te schryven tegens Woensdag den 28" eerstkomende, om in ootmoed onzer harten gevierd te worden in alle de kerken deezer stad, op de rheede en ten eylande Onrust.

Hebben wy den rykdom van Gods lankmoedigheid en ver- draagzaamheid zo lang misbruykt, dat-Hy Zyne zeegeningen heek moeten verwisselen in oordeelen, het zal dan ook onzer aller plicht weezen die oordeelen zonder murmereeringen (e regtvaardigen en uit te roepen Hy is de Heere; Hy doe, wat goed is in Zyne oogen.

Het is dan de plicht aller Christenen, dat wy Jehovah smefeken, dat Hy ons niet verder straffe in Zynen toorn of

♦763. P. A. VAN DER PARRA. 751

kaslyde in Zyne grimmigheid, maar dat Zyne oordeelen aan onze harten geheiligd moogen worden en strekken om den zondaar van deszelfs ongerechtigen wdndel ar te trekken en Zyne kinderen Ie vieriger te maken in hunne gebeeden en zuchtingen.

Zien wy de anderzins ongevoelige gewissens van ongeloo- vigen gelroffen door de ongewoone slerfte onder hunne lands- genoot en ; zien wy hen zelfs bezig om hunne, gelyk zy meenen, verstoorde afgoden door buytengewoone offerhanden te bevree- digen, dan moeten wy immers, met droefheid gedenkende aan hunne onweetendheid , God vieriglyk bidden, dat Hy hunne blindheid gelieve weg te neemen; en onzen onbcrispe- lyken wandel behoren wy te doen dienen om hen te overtuygen van de heiligheid onzer godsdienst-pligten. Zien wy hen een zeldzaam gelaat, een vreemd gebaar aanstellen over hunne dooden, wel, dan is het ook onze pligt het by-geloof te schuu- wen en in diergelyke omstandigheeden niet bedroefd te zyn, gelyk zy, die geen hoope hebben; maar wy behooren teffens zorg te dragen, dat de regtvaardige. niet omkome zonder dat iemand het ter harte neeme, en dat de weldadige lieden niet weggeraapt worden zonder dat, 'er iemand op lette, gelyk onder ons helaas maar al te veel plaats heeft.

Een iegelyk verneedere zig dan in waren ootmoed, scheure zyn harte, niet de kleederen, en bidde den Algenoegzame vieriglyk, dat het Hem behaage met ons niet in 't gerichte te treeden, maar dat Zyne oordeelen van eene gezegende uyt- werking weezen moogen op nnhekeerlyke harten.

Dat het Zyne goedgeliefte zy een eynde te maken van Zyne plagen, het zwaard Zyner grimmigheyd in de scheede te doen wederkeeren en het op handen zynde jaar te stellen tot een jaar van Zyn welbehagen in genade en goedertierenheid, een jaar van zeegeningeu en een jaar, waar inne een ieder, door de barmhartigheid en menschlievendheid des alderhoogsten Gods, mag geleid worden op dien weg, die iegelyk Christen mag opwekken om te leeren kennen, wat tot zyne vreede dient.

Wy behooren ook teffens onze dankzeggingen niet te ver*

. 752 1763. P. A. VAN DER PARRA.

geelen voor zo veele onverdiende gunsten en zegeningen, die wy nog in het midden zyner gedachte oordeelen, boven zo veele anderen, genieten tuogten. Onze zuchlingen en gebeden moeten werkzaam zyn om derzelver geduurzaamheid ootmoedig af te smeeken, inzonderheid ten aanzien van de geestelyke weldaden,

• die het ons nog gebeuren mag in hel midden van een onge- lovigen hoop deelachtig te blyven, en waar van elk onzer gebruik maken moet om zig te wapenen tegen de menig- vuldige verzoekingen, waar aan hy geduurig bloot staal, op dal de godsdienst-oeffening van deezen buitengewoonen dank- en bede-dag niet zy als een morgen wolke, als een vroeg komende dauw, die heenen gaat, maar dat dezelve bestendig zy en strekke tot prys en eere van des Heeren allerheyligslen naam, tot verbetering onzer zeeden, tot aanwas van onzen zuiveren godsdienst en tot zaligheid onzer zielen.

Van deezen dank- en bede-dag is verstaan de afkondiging op Zondag den 25eD te laten geschieden in alle de kerken deezer stad en op Maandag daar aan van het stadhuys; roet uitdrukkelyk bevel om alle neeringen en hanteeringen ten dien daage te doen stil staan.

20 December. Invoering van de wogen-pacht te Samarang.

k goedgevonden permissie te geven tot het introduceeren van de by Samarangse resolutie van den 50** May gearresteerde impost op het gebruik van wagens, of ry tuigen met vier wielen, met uitzondering van chaisen en ry paarden; van welker be- taaling nogthans verslaan wierd te libereeren den gouverneur en den predikant, nevens den capitain der Ghineesen, als de- zelve niel wel kunnende missen, dog ook buiten haar niemand, en die inkomsten te laten dienen tot soulagement van de reekening van timmeragie en fortificatie; en waar toe ook goedgevonden wierd te laten strekken de interessen van het capitaal van Boedelmeesleren, voor ze verre de pupillen in de genieting van de gewoone renten niet zullen behoeven ver- kort te worden.

1763. P. A. VAN DER PARRA. 7S5

22 December. Bepaling, dat te Batavia een *van eenig *lywaat-comptoir" komend schip, met een Raad van Indië aan boord, niet eerder gevisiteerd zoude worden , dan nadat dit lid der Hooge Regering het sclnp ver- laten had.

Zie bij 11 Mei 1736, 18 October 1737 en 22/25 November 1763.

29 December. Vernieuwing van de plakaten tegen het maken en verkoopen van vuurwerk, enz.

Zie bij 20 December 1762.

30 December. Wijziging van art. 7 van het reglement op het afschrijven van onderwigten, enz., vastgesteld dm 15'" Augustus 1752.

Is verstaan het 7de articul van hèt reglement op de in- en afschry vingen van den 15en Augustus 1752 (waar by de capiteins, capitein luylenants en schippers voor 2/3 en de luitenants en opperst uurlieden voor Va responsabel verklaard worden voor de laeding) in deezer voege te interpreleeren en te amplieeren, dat ook op alle barken, sloepen of mindere vaartuigen de gezaghebber voor % en de na hem in rang volgende stuurman of deks-officier voor s/s aanspreekelyk zal weesen voor de min-wichten van de laeding, welker overwichlen hun ook in dezelfde proportie ten goede zullen komen ; vermits de reden, dat de één aan land moet ont&ngen of uitleveren en de andere aan boord in- of afscheepen, zoo wel omtrent kleine vaarluygen, als omtrent scheepen door gaat; mitsgaders hier van aan de respective ministers en bediendens op de huyten comptoiren circulair kennis te geven ter hunner na- rigt en observantie.

734 1763—1764 P. A. VAN DEft PARRA.

? Javasche verpachtingen voor den tijd. van drie. jaren, eindigende ultimo December 1767.

De eenige wijziging in de voorwaarden, vermeld op bladz. 449—454, is ditmaal geweest, dat $ 19 (bladz. 453) ver- vangen is door het volgende: 19° den verkoop van arak te Samarang; 20° het slagten van buffels en ander hoorn-vee; 21° het slagten van varkens. Welke drie pagten, bevorens in een gesmolten opgeveild, tans ieder afzonderlyk zullen worden verpagt; 'blyvende het heffen van zes stuyvers voor ieder warong, die fyne waren, twee stuyvers van ieder kraam, die levensmiddelen verkoopt, en een halve stuyver van de geene, die buyten de basaars eenige snuysleryen verkopen, als nog afgeschaft, zo dat zulks op de basaars tot Samarang niet zal behoeven betaalt te werden.

10 Januarij. Verbod tegen correspondentie tusschen Bala- viasche burgers en vreemdelingen. — Wijziging van den schutters-eed.

Gesproken wegende over de menigvuldige gelegenheden, die den vreemden natiën tot het oeffenen, niet alleen van hunne negocie, genoegsaam altyd strekkende tot prejuditie van die t der maatschappye, hier openstaan, maar ook tot het onder- houden eener verdagte correspondentie met sommige uyt de burgery te deser plaatse; so is, om zich ten desen opzigte eenigsints te genisten, ten minsten elk een ter kennisse te doen komen, dat dit verboden zy, en de overtreders met fan- datnent te kunnen straffen, goedgevonden en verstaan voor eerst den schutters-eed, so als die by de statuten van Batavia te vinden is, doch welke sedert eenigen tyd iu onbruyk ge-

1764. P. A VAN DÊR PARftA. 755

raakt is, Voor het collegie van Schepenen te doen afteggen door elk en een iegelyk, die in 't vervolg uyt 's Comp* dienst in burger-vrydóm zal overgaan of als burgers deser plaatse g'adniitleerd moglen worden; ten anderen, dien eed, in over- eenkomst van hel gearresteerde by den artikel-brief, art. 02, in deser voege te amplieren, dat geen burger eenige corres- pondentie • met iemand van de vreemde Europische natiën sal mogen houden, veel min zich belasten met eenige commissieo, hoe ook genaamd, die betrekking hebben tot hunnen genieenen of particulieren handel. En is wyders verstaan, onder desen g'amplieerden eed mede te begrypen alle burgers, welke zich tans hier bevinden of naraaals van eenig buyten comptoir aanlanden mogten, en welke by overtreding in zelfder voege zullen worden gestraft, als hadden zy deuzelven actueel afgelegd. Alwaar onime ook verstaan is den beyden collegien van justitie by extract deses van dit g'arresteerde kennis te geven en den heer colonel van de burgery te versoeken omdegesa- mentlyke schutters, by de eene of andere publieke gelegenheyd van voorstellingen hunner officieren of andersinls, van de intentie deser regeeringe ten aanzien van desen g'amplieerden eed te verwittigen, als wanneer men vermeent, dat niemant der tans hier verbly vende burgers eenige ignorantie zal mogen pretendeeren.

Het formulier van den bewusten eed werd den 13*" Januari) 1764 aldus gewijzigd :

» Wy beloven en sweeren, dat wy de Hoog Mogende Heeren »S taaien Generaal der Vereenigde Nederlanden, alsonsehooge »en wettige souverainen en voogden over zyne doorlugligste • Hoogheyd den heere Prince van Orange en Nassau, erfslad- » houder en capilain generaal en admiraal van deselve, de » Bewindhebberen van de Oost Indische maatschappy, nevens »<len Gouverneur Generaal en de Raden van India, als de »overhc|yd deser landen, mitsgaders den magistraat deser stad, «gebouw en getrouw wesen; onsen colonel, capitain, Keutenant,

756 1764. P. A. VAM DER (=>ARRA

•vendrigs en verdere ofjicieren, in zaaken de burgerlyke wagt •betreffende, obedieeren en gehoorsaanien, mitsgaders de keu- •ren en ordonnantie, daar op beraamd of nog te beraamen. • punctueelyk agtervolgen en naar komen zullen; voorts tot wel- •stand en behoud van den staat der gemelde Vereenigde Neder- •landen en deze eolonie ons goed en bloed, lyf en teven, u •'Inoodig, optelten zullen. Dat wy voorts geene correspondentie •met eenige uytlandige Europeesche vreemdelingen onderho'u- »den of ook eenige comraissien voor de sodanige waarneemen •sullen99.

19 Januarij. Bepaling nopens uitlevering van deserteurs.

Een commandant van een Engelscb oorlogschip had zich ter reede Batavia zeer »insolenl" gedragen, welk geval aan- leiding gaf tot het volgende besluit:

By dese gelegentbeyd gesproken zynde over de precauties die men in 't vervolg, by verschyning van een vreemd Konings- schip of scheepen, ook die van d'Engelsche of andere Compagnie, zoude kunnen in 't werk stellen, vermits men toch ondervind, dat mondelinge accoorden genegeerd, geïnterpreteerd of inden wind geslagen worden, gelyk sulx omtrent capitein, Matthewson, gebleken is, die, even als andere Engelsche officieren, byzyne komst op zyn woord van eere aan den heer Gouverneur Generaal, sonder eenige bepaaling, beloofd beeft geenen ooser deserteuren te zullen aanneemen, even als zulx ook door syn Edelheyd omtrend Engelsche overlopers eenvoudig is belooft: so wierd na deliberatie goedgevonden en verstaan van elk Konings officier, een esquader of schip, 9tzy van de Engeischeri, Franschen of anderen, commandeerende, ook van de hooiden der scheepen van derselver Gornp6, een schriftelyk verbond- schrift, voor dat men hun eenige gerieflykhyd of provisien, buyten water en brandhout, geve, te vorderen, dat zy geenen onser wegloperen, 't zy van wat natie die ook mogten zyn. eenige schuylplaats, veel min protectie zullen verleenen of laten verleenen, maar deselve daadelyk overleveren; en den

1764. P; A. VAN DER PARRA. 73^

heer Gouverneur Generaal te versoeken om, des begeerd wordende, aan de Konings officieren een diergelyk verband- schrift van wegens onze zyde^eciproque te passeren.

20 Januarij . Voorschrift nopens opper-stuurlieden.

Gesproken zynde over de menigvuldige klagten, die 'er van tyd tot tyd voorkomen wegens de verwisselingen van opper- stuurlieden op scheepen, die in lading leggen of bezig zyn de lading te lossen, soo dat de fauten van den eenen geduurig op den anderen worden geweeten, zonder dat men door die verwisselingen zeekerhyds genoeg heeft om den geenen, wien de boeting van de ontdekte fauten incumbeert, aantewysen; zo is, tot voorkoming van verdere klaglen en onsekerheden, goedgevonden en verstaan den commandeur en opper-epuipagie- meester te gelasten om geen opperstuurlieden' van de scheepen, die hier ter rhede komen, te ligten, voor dat de gantsche lading is verantwoord; zo ook dezelfde opperstuurlieden, onder welker opzigt de belaading van de scheepen begint, daar mede tot den eynde toe te doen voortvaaren en hen ook met die selfde, onder hun opzigt belaadene bodems te laaten vertrekken.

30 Januarij. Voorschrift nopens de berekening der ver- goeding van minderheden.

Is verstaan alle koopmanschappen en andere goederen, die by opneem of transport te kort bevonden zyn of in 't vervolg, by die of andere gelegenheden, te kort bevonden mogten worden, naar derzelver uytkoop-pryzen tegen eikanderen te rescontreeren en *t geene na rescontre te kort schiet, uyt- koops te doen vergoeden; so ook het overschietende uytkoops ten goede te brengen; wordende hier van echter uytgesonderd speceryen, ammunitie- en wapen-goederen, waar van, zo wel het te kort, als het over bevondene, altyd onder het oog deser regeering gebragt zal moeten werden, om 'er naar bevinding vau saken over te disponeeren.

PLAEAAT-BOEE DKEL VII. 47

158 I764. P. A. VAN DER PARRA.

30 Janoarij. Last op den Ontvanger-generaal maandelijks te onderzoeken den staal van de pachters, die surcheaiice van betaling liedden vefkregen, en van hunne borgen.

Aanvragen om uitstel of vermindering van betaling door pachters zijn legio geweest, waarom de Regering de na- volgende resolutie nam:

Gelet zynde op de nadeelen, die de Comp* by het acconleeren van eenigsints lange termynen van surcheances successive geleden heeft, terwyl 'er dikwyls echter omstandigheden voor- komen, waar om men tot diergelyke surcheances recours moet neemen, wil men de liefhebbers van pachten niet zeer inti- mideeren; zo is als 't beste middel tegen diergelyke on- verhoedse nadeelen aangemerkt en dienvolgende verstaan den ontvanger generaal te injungeeren om maandelyks naauw- keurig ondersoek te doen naar den slaat van de pachters met derselver borgen, die eenige surcheance van betaaling bereed* verkregen hebben of in 't vervolg verkrygen mogten; en, by eenige beduchting voor de betaling, dese regeering in tyds van bericht te dienen, om op nadere middelen van securiteyl te kunnen bedacht zyn.

7 Februarij. Verbod voor Notarissen tegen liet opnemen in testamenten van bepalingen, *macht gevende tot een •publiquen of onderhandschen verkoop".

In aanmerking genomen zynde, dat de testamentaire clausul. macht gevende tot con publiqneu of onderhandschen verkoop, buyten twyffel oorzaak is van het pecceren tegens de statutaire wet omtrend het alténeeren van vaste goederen, waar in onmondigen zyn g'interesseerd ; so is goedgevonden en ver- slaan de notarissen te gelasten zich in 't vervolg zorgvuMic te wachten van diergelyke en andere periodes, tegen de wetten strydende, en de teslaleurs, wanneer zy iets diergelyks be- geeren by hunne uyttersle willen te laaien invloeyen, van dr onbestaanbaarheyd van dien te onderrichten.

1764. P. A. VAN DER PARRA. 739

4r Februarij. Verbod tegen den verkoop van rijst, suiker en arak aan vreemdelingen.

Is verstaan, alle hier aankomende schepen van vreemde Europische natiën, 't zy Engelschen, Franschen, Zweden ofl Deenen, uyt 'stomp8 pakhuysen, Op gedaan verzoek, tegens de in dezen bereeds gestipuleerde prysen, te voorsien met ryst, suyker en arak ; en den ingezetenen alhier by een biljet te verbieden om geene dier producten aan hun in 't par- ticulier te verkoopen, op poene, dat de koop g*annulleerd, het goed geconfisqueerd en de verkooper, zoo wel als de makelaar, 'arbitralyk gecorrigeerd zal werden.

21 Februari). Toekenning van tractement aan den ijfa meester te Batavia.

Gedelibereerd zynde over een door den ykmeester, Henrik van Muysen, by Schepenen gedaan versoek om een tractement uyt. 'sComp' cassa, so is goedgevonden en verstaan den suppliant voor zyne moeyte in 't yken van 'sComp' maaten en gewichten hier en op d'eylanden en insonderheyd voor 't yken van 's Gomp" hier gemaakte leggers, 't geene hem by resolutie van den 16* December 1763 is g'injungeert, toe te leggen een maandelyks tractement van tien ryxdaalders, te betaalen uyt de groote cassa, even als de tractementen van den waagineester, den keurmeester van 't bestiaal, de op- zieners van de vleesch-hal en de rys^-passer, enz.

28 Februari). Voorschrift nopens beschadigde Compag- nies lijnwaden.

Om nat gewordene lywaten door het lang leggen niet verder te laaien bederven is, na deliberatie, goedgevonden en ver- staan dtn heer Directeur Generaal te qualificeeren om, by OBtaeheeping van pakken, waar in natte of gevlekte stukken gevmdeu worden, en by aldien de natte pakken uyt eene

740 1764. 9. A. VAN DÉR PARRA.

lading in niet meer dan vyff bestaan, de natte of gevlekte stukken daadelyk publicq té doen verkoopen, ten eynde, na ingekomen rendement, by dese regeering 'er nader over te disponeeren; doch in meer dan vyff pakken natte stukken ontwaard zynde, de saak onder het oog deser regeeringe te doen komen, ten eynde- welgemelde zyn Edelheyd nader te kunnen qualificeren, 't zy tot den verkoop, 't zy andersintx naar bevinding van saaken.

~£- Maart. Vernieuwing van de voorschriften nopens gemunt en ongemunt goud, vastgesteld op 24/31 3/W 1763.

Gedelibereerd wesende over de wyze, hoe het voor Chorman del benoodigde goud, des mogelyk, by een te samelen, is goedgevonden en verstaan den particulieren uytvoer door renovatie van het deswegens g'affigeerde biljet van den 51" May 1763 andermaal te verbieden en het geene aglerhaaltl mogte werden, sonder forme van proces te stellen de belli voor de Compe eu de wederhelft voor den aanhaalder, mits- gaders de gemeente te noodigen om hun goud aan de Couip' te leveren tegen negentien ryxdaalders de reaal fyn, wyl het by de presente duurte niet mogelyk is om een minderen prys uyt te loven.

13 Maart. Vernieuwing van het verbod tegen hei ver- koopen van vaartuigen.

Zie bij 12/13 April 1765.

15 Maart. Ampliatie van het reglement opdelijkslaUcn van 23 Augustus 1743.

Art. 1. De handpaarden, het wapen en de verdere orna- menten, die, ingevolge het voorschreeven reglement, by de lykstatien van persoonen van distinctie, arlicul 7, 8, 9 en 10.

1764. P. A. VAN DER PARRA. 741

voor uyt gedragen werden, zal men, benevens de persoouen, die tot het dragen of leyden versogt en gesteld zyn, by d'oplees-rollen bekent moeien stellen en ieder in 't byzonder laten afleezen, gelyk ook de slipdragers, articul 12 vermeld, ten einde men, by d'opeisscbing van zodanige rollen, zien kan, of daar omtrent eenige excessen begaan zyn.

Art. 2. Het 6d* en 7dr articul van het voorschreeven reglement, sprekende van de begravenissen der militaire per- soonen, in zo verre betreft het wapen en de quartieren, geene relatie hebbende tot d'inlandsche Christen* militairen ofte Mardykers en Mardykers marines, nog ook tot d'inlandsche burgery, zullen d'advocaat-fiscaa] van India, Bailliuw en Land- drost daar op attent hebben te weezen en, by ontmoeting, dat het zelve tot hen werd g'extendeert, tegens d'executeurs der begravenissen hun ampt en pligt hebben te betragten.

Art. 5. De capitains van de voorschreeven inlandsche sol- datesque zullen, gelyk tans in gebruyk is, de degen, echarpe en ringkraag op de kist mogen hebben; dog, ter voorkoming van verkeerde denkbeelden van een volkomen gelykstandigbeid met d'Europesche officieren, zullen d'officieren en onderofficieren van de Christen' inlandsche militie voortaan begraven werden met zodanig getal manschap uyt hunne coinpagnien, als hier onder werd genoteerd, namentlyk:

een capitain, met een lieutenant en vendrig, nevens 36 gemeenen en een tamboer;

» lieutenant, met een vendrig, 24 gemeenen en een tamboer;

» vendrig, met een sergeant, corporaal en 18 gemeenen;

» sergeant, met een corporaal en 12 gemeenen;

» corporaal, met een corporaal en 6 gemeenen, zonder meer. Art. 4. Blyvende de begravenissen der officieren van d'in- landsche burgery, even als die van de d'Europische burger- infanterie en cavallerie, by het oude ceremonieel, pro dato van het voorschreeven reglement ofte voor anno 1745 in gebruyk geweest zynde en, in zo verre het getal van de manschap betreft, gereguleerl by resolutie deser regering van den 6en October anno 1724, zonder eenige verandering.

742 1764. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 5. De ornament-dragers zullen, zo wel by de rollen als doodbriefjes, niet getituleert, maar eenlyk by hunne qualiteyt van opperkoopman, capitain, koopman, enz. bekent gestelt en afgeroepen mogen werden.

Art. 6. By begravenissen van personen van een minderen rang als boekhouder- of visitateur-generaal, dan wel denelver weduwen, zullen geene doodbriefjes, op groot formaat papier gedrukt, mogen gebruykt werden, buyten speciale permissie.

Art. 7. Dog by de begravenissen van personen, dezelve in rang volgende, tot oud-Schepenen en denelver weduwen inclusive, zal om zodanige permissie mogen verzoek gedaan werden aan zyn Edelheyd den heere Gouverneur Generaal, dewelke, dezelve verleenende, daar van den censor van de stads drukkery telkens Ier zyner narigt zal laten verwittigen.

Art. 8. By de doodbriejes van 'overledene heeren der hooge regering (de praesident in Rade van justitie ten dezen opzigte daar onder begreepen) en haar Edelens egtgenoten en weduwen zal alleen den titul van heer en vrouwe gesteld mogen werden voor de naamen, zoo wel van d'overledene, als de nablyvende weduwen of weduwenaars.

Art. 9. Ook zal de titul van gemalinne of douarière alleen mogen gebruykt werden ten opzigte van d'egtgenoten ofte weduwen van de heeren der hoge regeringe.

Art. 10. De dogiers van heeren van de regering, overiy- dende zonder gelrouwt te wezen, zullen by de doodbriefjes jonge juffrouw werden getituleert, en zoo ook zoons jonge heer, als zy niet in 's Compagnies dienst en ook niet boven de vyftien jaren oud zyn, maar anders zullen zy ten dezen opzigte geconsidereert werden naar baare mans of eigene qualiteyt en gevolgelyk haare namen, zonder titulature, op de doodbriefjes werden bekent gesteld.

Art. 11. De personen, uyt welkers huyzen lyken leraarde besteld werden, zullen ook by de doodbriefjes geen beer of mevrouw mogen werden getituleerd, als geen heeren van de regering of derzelver gemalinnen zyn.

Art. 12. Maar zullen de weduwen van oud- en g'etigeert

1764. P.#A. VAN DER PARRA. 745

gouverneurs ofte secretarissen dezer regering, mitsgaders van een brigadier of hoofd over 'sComp8 zeemag .-als uyt hare huyzen begravenissen geschieden en zy aan den overledenen niet zyn geparenteert, wel by de doodbriefjes mejuffrouw mogen werden getituleerd, maar niet de weduwen van lagere gequalificeerdens.

Art. 13. De doodbriefjes, voor de leden up de regering gedrukt werdende, waar by de g'inviteerde persoonen UWel Edele getituleerd werden, zullen, gelyk tans in usantie is, alleen voor dezelve, nevens den praesident in Rade van justitie, moeten en voorts ook voor de oud en g'eügeert gouverneurs, de secretarissen van de regering, den brigadier en 't hoofd van 's Compagnies zeemacht mogen gebruykt werden, dog verder niet. Art. 14. Om eenemaal voor te komen alle willekeurige en continueel varieerende schikkingen omtrent de rang en titulature by de begravenis-rollen en d'invitatien by de dood- briefjes, nevens de differenten, daar over te meermalen onstaan, zal daar omtrent voortaan moeten werden g'ohserveert de volgende schikking, heden in rade van India g'arresteert. Zyn Edelheyd den Hoog Edelen Groot Achtbaren Heere Gou- verneur Generaal van Nederlands India. De Wel Edelen Groot Achtbaren Heer eerste Raad en Direc- teur Generaal van Nederlands India. De Wel Edelen Gestrengen Heer Raad-ordinair of extra- ordinair van Nederlands India. De Wel Edelen Heer praesident in den achtbaren Raad van justitie dezes casteels. oud-gouverneurs. g'eligeert gouverneurs.

secretarissen van de hooge regering in functie, oud-eerste en tweede secretarissen van haar Hoog- Edelens.

D'E. Manhafte Heer

33

brigadier en hooft van 's Gom- nies militie in Indien,

't hoofd van 's Compagnies zeemacht in Indien,

de oudste van

deze twee

eerst.

De Heer üe Manba

I

744 1764. P. A. VAN DER.PARRA.

D'AchLbare Heer ordinaris of extra-ordinaris lid in den acht- baren Raad van justitie dezes casteels. NB. De g'assumeerde leden hebben, als zy niet in den raad of in commissie zyn, geen anderen rang als van hunne qualiteyt of politique bediening, oud-directeurs. g'^geert directeurs, fte Heer collonel. advokaat-Dscaal van Nederlands India. Bailliuw. water-fiscaal.

Drossaart der Bataviasche ommelanden, oud-ad vocaat-fiscaal. oud-Bailliuw oud-water-fiscaal.

oud-Drossaart deser stads ommelanden, ontfanger generaal, opperkooplieden van 't casteel. lieutenant collonels.

commandeur en opper-equipagiemeester. » der Indische zeen.

visitateur generaal, en | . . M . t _

■ , . , , de oudste in functie eerst.

boekhouder generaal, |

fe oud-commandeurs, | , t

& • ,. i i van buyten comptoireo.

• (     g  eligeerd  commandeurs,  )  J  r 

o oud-commandeurs ter zee.

oud-visitaleur generaal, 1 die het eerst aangesteld

oud-boekhouder generaal, } is, voor. De Manhafte Heer majoors van de infanterie en artillerie, item ritmeester van de lyfwagt, hebbende titul en rang als majoor.

majoor van de burgery.

't opperhoofd van Japan.

't oud-opperhoofd van Japan.

't opperhoofd van 't generale soldy-comptoir

De Manhafte Heer

03

sabandhaar en licentmeester, commissaris tot de zaken van den inlander,

de oudste van deze twee eerst.

is

1764. P. A. VAN DER PARRA. 745

bedienaar des Goddelyken woords in de Nederduytsche, Porlugeesche of Maleytsche gemeente, naar den ouderdom.

bedienaar des Goddelyken woords buylen beroep.

bedienaar des Goddelyken woords in de Lutersche gemeente. De Manhafte Heer capitains ter zee.

eerste gezworen clercq ter generale secretary, opper- koopman zynde.

geheim-schryver van den heere Gouverneur Generaal, opperkoopman zynde.

de secretaris van den Raad van justitie, opperkoopman zynde,

de secretaris van Schepenen, opperkoop- man zynde,

secretaris van Weesmeesteren, opper- d'oudstevan koopman zynde, deze seven

super-cargas, opperkooplieden zynde, eerst.

de groot-cassier, opperkoopman zynde,

d'oud eerste van 't commissie-visite-comp toir, opperkoopman zynde,

de fabriek, opperkoopman zyn'de,

het hoofd van de chirurgie, die rang heeft tusschen voorschreve zeven opperkooplieden in, als 'er onder zyn, die, na den datum van zyne aanstelling, tot opperkoopman zyn gevordert.

opperkooplieden buyten employ.

opperkooplieden met stilstand van gagie.

oud-opperkooplieden, namentlyk die formeel uy t 's Com- pagnies dienst zyn ontslagen, behoudens hun rang.

Schepenen.

stads-doctoren.

oud-Schepenen.

oud-stads doctoren, namentlyk die, behoudens hun rang, ontslagen of tot een mindere dienst overge- gaan zyn.

tm

33

746 f764. P. A. VAN DER PARRA.

£

e 2

&

I

binnen- en bnyten-regenten van de hospitaalen, 80

guldens winnende; eerste practizyn in 't hospitaal, als by 80 guldens

wint

Se Eerwaarde proponenten. De Heer fabriek, geen opperkoopman zynde.

captain lieutenant van de lyfwagt, hebbende tiUd en

rang als eerste capitain van bet guarnisoen. capitains der infanterie en artillerie, capitains ingenieurs, lieutenants van de lyfwagt, hebbende titul en rang van

capitain. capitain lieutenants ter aee. capitain lieutenants der infanterie, capitain lieutenants der artillerie, capitain lieutenant ingenieur, burger-capitains. burger-ritmeester, oud-burger-capitains. oud-burger-ritmeester. baas van Onrust, eerste practizyn- in 't hospitaal, minder als 80 guldens

winnende, chirurgyn-majoor van 't casteel. chirurgyn-majoor van.de lyfwagt. kooplieden in employ, zo als in 't naamboekje volgen,

tot aan den eersten administrateur in 't suyker-pak-

huys inclusive.

Voorts: negotie-boekhouder of pakhuysmeester van Japan, koop- man zynde. super-cargas van China, kooplieden zynde. super-cargas van Mocha, kooplieden zynde. super-cargas van Gocliin China, kooplieden zynde. secretaris van den Raad van justitie, maar de qualileil

van koopman hebbende.

1764. P. A. VAN DER PARRA. 747

secretaris van Schepenen, maar de qoaKteyt van koopman hebbende.

de verdere kooplieden in employ, zo als in 't naam- boekje volgen.

secretaris van Weesmeesteren, koopman zynde.

secretaris van Heemraden, koopman zynde.

cassier van de bank-conrant en bank van leening, koop- man zynde. ^

boekhouder en secretaris van de bank-courant en bank van leening, koopman zynde.

secretaris van Boedelmeesteren, koopman zynde.

eerste landmeeter, koopman zynde.

cassier van d'amphioen-societeyt, koopman zynde.

advocaten.

koopjjeden buyten employ.

kooplieden met stilstand van gagie.

oud-kooplieden.

schippers.

Weesmeesteren.

oud- Weesmeesteren.

Heemraden.

de hoofd-participanten van de amphioen-societeyt.

stads vendumeesters.

commissarissen van de bank-courant en tank van leening.

tweede practizyn van 't hospitaal.

chirurgyn-majoors van de infanterie en artillery.

binnen-regent van 't binnen-hospitaal.

binnen-regent van 't buyten-hospitaal.

opperchirurgyns van de hoofd-posten, zo als in 't naam- boekje volgen.

de stads chipirgyn en de verdere pratizyns van 't hos- pitaal.

stads apothecar.

de werk-basen.

notarissen en oud-notarissen, als de laatste behoudens qualiteyt zyn ontslagen.

748

1764. P. -A. VAN DER PARRA.

«3

D'Edele ouderlingen in functie.

lieutenants Ier zee.

sous lieutenants van de lyfwagt, hebbende rang en titul als lieutenant

lieutenants der infanterie.

ordinaire lieutenants van d'artillerie.

lieutenants ingenieur.

Iieutepant en eerste landmeeter.

extra-ordinaire lieutenants van d'artillerie.

lieutenants van de burgery.

onderkooplieden in einploy, zo als in 't naamboekje volgen, tot aan den tweeden administrateur in het suyker-pakhuys, voorts:

secretaris van Heemraden, maar onderkoopman zynde.

cassier van de bank-courant en bank van leening, onder- koopman zynde.

boekhouder en 'secretaris van de bauk-courant en bank van leening, onderkoopman zynde.

secretaris van kleine gerigts en huwelykse zaken.

secretaris van Boedelmeesteren.

eerste clercq van den Raad van justitie.

eerste clercq van Schepenen.

dispensier van Japan, onderkoopman zynde.

negotie-boekhouder of palumysmees ter van Japan, onder- koopman zynde.

super-cargas van China, onderkooplieden zynde.

super-cargas tusschen China en Souratta, onderkoop- lieden zynde.

super-cargas van Mocha, ónderkooplieden zynde.

super-cargas van Cochin China, onderkooplieden zynde.

essayeurs en verdere onderkooplieden in employ, zo als in 't naamboekje volgen, tol aan den tweeden land- meeter, onderkoopman zynde, inclusive, en voorts:

d'adjunct gezworen clercq van den Raad van justitie, onderkoopman zynde.

eerste clercq van Weesmeesteren.

1764. F>. A. VAN DER PARRA. ?49

guarnizoen-schryver.

eerste suppoost op 't comptoir van den opper-cquipagie-

meester, onderkoopman zynde. de commissarissen van kleine gerigls en huwelykse

zaken, de hoofd-ingelanden.

Boedelmeesteren van de onchristen' sterfhuysen. procureurs.

onderkooplieden buyten employ. onderkooplieden met stilstand van gagie. onderkooplieden titulair of die in bedieningen van

onderkooplieden gesteld zyn, zo als in 't naamboekje

volgen, oud-onderkooplieden, namentlyk die uyt Compagnies

dienst ontslagen zyn behoudens qualiteyt of rang. diaconen in functie, 's Compagnies apothecar. buyten-regenten van 't vrouwen-tugthuys. buyten-regenten van 't'lazarus-huys. cornets van de lyfwagt. i vendrigs der infanterie, vendrigs der artillerie, vendrigs ingenieurs, vendrig en tweede landmeeter. ordinaire vuurwerkers.

vendrigs en cornets van de burger-schuttery en cavallery. baas boekdrukker ter generale secretary, winnende

f 40. baas boekbinder ter generale secretary, winnende

f 56. gezworen clercquen Ier generale secretary. ordinaire clercquen ter generale secretary. adjunct gezworen clercq van den Raad van justitie,

geen onderkoopman zynde. de laborant, adjudants van de burger-schuttery en ruytery.

160 1784. P. A. VAN DER PARRA.

baas boekdrukker, en

baas boekbinder ter generale secretary, winnende min- der als 36 gnktent .

waagmeester.

makelaars.

binnen-regenlen van 't arm- en laiarus-buys.

binnen-regent van 't Chinees hospitaal.

keurmeester van goud en zilver.

rooymeester.

taxatéirs van vaste poederen.

keurmeester van kalk en steen, geen fabriek zynde.

ykmeester der maten en gewigten.

kenrmeester van 't beestiaal.

stads drukker.

afslager ef opzigter van de vismarkt.

opziender van de rystmarkt.

» » 't aankomende beestiaal.

hoofd-epzigler van de prauw-voerders.

extract-factuurhouder.

overdrager der boeken van 't ambagts-qnarlier, geen onderkoopman zynde. *

overdrager in *t inlands mtKtatr sokjy-eomptoir.

tweede overdragers op de verdere soMy-comptoiren.

scheeps-soldy-boekbouders.

baas boekbinder van de logie, geen onderkoopman zynde.

burger-wagtmeeeters.

boekhouders.

extra-ordinaire clercquen ter generale secretary.

absolut-assistenten.

afslager van den vendumeester. IfEersame opperstuurlieden. Monsieur jong- en provisionele assistenten.

» scheeps opperchiïurgyns. D'Eersame onderstuurlieden. » dferdewaaks.

.2

§

as

I?64. P. A. VAM DER PARftA. 1U

Art. IS. De respective executeurs en bezorgers van de begravenissen zullen zig naar den inboude dezes stiptelyk hebben te regnleeren, op poene van een boete van een hondert ryksdaalders voor die tegen het 2de, 3** en 4d* articul van deze ordonnantie zullen aangaan, ten behoeve der stads werken en van den officier, die de calange zal doen, in gelyke portien te verdeelen, en van vyf en twintig rdf voor yder overtreding of afwyking van het gestatueerde by d'overige articuls, ten voordele van de voorschreve stads werken; en zal de censor van de drukkery vefpligt weezen de proeven van de dood- briefjes, aan hem gepresenteerd werdende, waar by van het zevende, agtste, negende, tiende, eUde, twaalfde of dertiende articul van deze ordonnantie eenigermaten werd afgeweeken, ten eersten Ie zenden a&n den heer praesident van Schepenen, om d'invordering van de gestelde amende te kunnen bezorgen, onverraindert de correctie van zodanige proef, zo als 't behoort; werdende ook gemelde heer praesident niet alleen gequalificeert visie te vorderen van alle begravenis-rollen, na dat de begra- venis geschied zal weezen, maar ook een iegelyk gelast en aanbevolen dezelve, op zyn Edele's requisit, ten eersten Ie laten volgen, sub poene van correctie naar bevinding van zaken.

20 Maart. Voorschrift nopens het lossen uit Compag- nie's schepen van artillerie- en wapenkamer-goederen.

Ter voorkoming, zo veel doenlyk, van quade practyken by resolutie van den 18eD February 1763 geresolveerd zyndeom, by afscheep van buskruyd naar boord of van boord, een stuurman of derdewaak als gezaghebber op 't los-vaartuyg te plaatsen, so is als nu ook goedgevonden en verstaan den scheepsoverheden te injungeeren om, arthillery- * of wapen- kamers-goederen van boord afscheepende, altyd ten minste een deks-officier op het los-vaartuyg, dat tot derzelver trans- port , diend, te plaatsen en het zelfde, zo verre doenlyk, by het uytleveren van andere goederen almeede te observeeren;

752 1764. P. A. VAN DER PARRA.

op poene van, by moedwillige overtreeding deser ordre, aan- spreekelyk Ie zullen wesen voor 't geene 'er op een los-vaartuyg, onder opzicht van een gemeen matroos afgezonden, t'zoek mogt raaken; zullende extract dezes gedrukt en den scheeps- overheden onder de verdere instructive papieren overgegeven worden.

20 Maart. Spillage op honig.

Hel reglement nopens de afschryving der onderwigten van den 15eo Augustus 1752 geen mentie maakende van 't geene op de honing voor spillagie gevalideerd zal worden, so is goedgevonden en verslaan, tot ampliatie van het lstc arlicul van dien, te slatueeren, dat op de honing, by aanbreng, aan de scheepsoverheden gevalideerd zullen werden vier ten honderl.

TApHf- Gelijkstelling van de Christen zilversmeden te Batavia met de onchristen zilversmeden aldaar, wat betreft het bepaalde bij art. 3 van de instructie voor den keurmeester van goud- en zilver-werken, vastgesteld den 50*- September 1762.

Is goedgevonden en verstaan de Christen zilver- en goud- smeeden gelyk te stellen met de onchristen werklieden in goud en zilver, en de eerste, zo wel als de laatste, te eximeeren van de verpligting om gemaakte stukken gouds, weegende tien realen en daar beneden, of zilverwerken, weegende twintig realen en daar beneden, door den keurmeester te laten keuren; eo hun te permitteeren om zodanige kleyne stukken, buyten hemoeyenis van den keurmeester, Ie maaken en te verkoopen : dus het vierde, vyfde en sesde artikel van de ordonnantie voor den keurmeester, invoege voorschreeven, te allereeren, gelyk dezelve gealtereerd worden by deezen.

I7è4. É. A. VAfM OÉR PArtRA. ^53

*^y. Maatregelen tegen het zwerven van Chinezen in de Jakatrasche boven- en omme-landen.

Is goedgevonden en verstaan het 2de artikel van het plac caat, den 6en Maart 1730 g'emaneerd, te renoveeren by een placcaat, waar by aan alle Chineezen verboden zal worden ter woon of ten handel te gaan, dan wel met sjampangs of andere vaartuygen te vaaren, verder dan aan deese zyde van de post van Tangerang ten Westen, die van Meester Cornelis ten Zuyden en de rivier de Maronde ten Oosten van deeze stad ; doch dat zy, verder willende gaan, zich zullen moeten voorzien van een door den gecommitteerde over de zaaken van den inlander geteekend permissie-briefje, waar by de naam van den versoeker, de plaats, werwaards hy zich meent te begeeven, en het oog- merk, waar toe, zal moeten bekend staan ; en welk briefje, aan die bet begeert, verleend zal' worden voor den tyd van een jaar, onder betaaling van een en een quart rdr en voor een minde- ren tyd naar proportie; en zal meede aan alle Chineezen, die boven Tangerang, Meester Cornelis of de rivier Maronde woonen, geinterdiceerd werden om zonder een diergelyk permissie- briefje met sjampangs of andere vaartuygen naar berwaards en weder naar boven te varen, op poene, dat de overtreders van dit verbod, in 't een en ander geval, r voor den tyd van een jaar in de ketting zullen worden geklonken om aan de gemeene werken te arbeyden; zullende die met vaartuygen over zee naar de bovenlanden vaaren, buyten het permissie- briefje van den gecommitteerde over den inlander, voorsien moeten weezen van een briefje van den pachter des scheepen handels, onder de poenalitylen, vermeld by de conditien dier pacht.

Zie ook 27 Januari) 1789.

6 April. Voerschrift nopens amohspeelers".

De heer Gouverneur Generaal vertoonde den heeren leden,

PLAK A AT-BOEK DtfcL VII. 48

?54 1764. P. A. VAN DER PARRA

boe de ondervinding leerde, dat de tegen zoogenaamde amok- speelers gebruykelyke straffen, hoe rigoureus ook, weynig indruk scheenen te maaken op de gemoederen van andere, snoode booswichten, wyl men, onaangesien de menigvuldige exemplaare execulien, nog telkens de moedwilligste moorden zag geschieden, gelyk nog onderdaags omtrent zekeren, na het begaan van drie moorden g'apprehendeerden en geëxecu- teerden moordenaar gebleken was ; dat zyn Edelheyd, die zaak rypelyk overdacht en deswegens met den president in Raade van justilie, den Edelen Helvetius, geconfereerd hebbende, met zyn Edele van oordeel was, dat ecne parate executie van diergelyke booswichten, om of by de plaats, daar de moonl liegaan is, geschiedende, mogelyk meer afschrik baaren zoude by de zodanigen, wier snoodheyd enkel door vreeze voor straffe beteugeld moest worden; ten minsten, dat diergelyke slraff- oeffeningen de plano geschiedende, meerder opereeren zouden, dan dat men de schuldigen, gelyk tans omtrent ongequetsten gebruykelyk is, lot den tyd van de ordinaire executien bewaarde, wanneer het geheugen van de euveldaad, weswegens de straffe g'infligeerd wierd, den meeslen reeds onl gaan was. Waarover gedelibereerd, de gegrondheyd van het g'allegueerde g'avoueerd en daar by aangemerkt wesende, dat diergelyke moedwillige moordenaars, volgens aloud gebruyk, wanneer zy zwaar gequetst in handen van de justitie komen, paratelyk worden g'execu- teerd, zo is goedgevonden en verstaan de beyde collegienvan justitie te qualificeren, gelyk dezelve gequalificeerd worden by desen,» om tegen de zoo genaamde amok-speelers of de moedwilligste soort van moordenaars, wanneer zy op heeter daad, dan wel nog gcduurende hunne woede en moorddaadig opzet, met maar het minste geweer by zich, worden g'ap- prehendeerd, de plano te procedeeren, 't zy ze gequetsl zyn of niet, en hen met de rigoureuste doodstraffe te laaien exe- cuteeren op of omlrend de plaats, daar het delict geperpetreenl zy, even als zulx tans gebruykelyk is omlrend zulten, waar voor men beducht is, dat ze de welverdiende straffe door den dood zouden ontgaan.

1764. P. A. VAN DER PARRA. ÏJHt

9 April. Vernieuwing van het op 28 Augustus 1742 uitgevaardigde verbod tegen het aannemen in Camp' dienst van kinderen.

Heeren XVII080 gelastten deze vernieuwing.

-JJ- April. Toelichting tot het verbod tegen den uitvoer van Batavia van niet-getjapte, Westersche lijnwaden, uitgevaardigd den 22/25 November 1763.

Tot duydelyker begrip van het gearresteerde op den 2ïeB November 1763 (waar van de gemeente by advertentie van drie dagen daar aan is verwittigd) is goedgevonden de ministers op alle de lywaat gevende comptoiren, den scheepsoverheden en de gemeente alhier nader te adverleeren, dat gcener hande ly walen, onder welke benaaming ook of pretext, van de even- gemelde comptoiren zullen mogen uytgevoerd of alhier ingevoerd worden, 't zy de eysschen voldaan zyn, dan wel niet, op pene van confiscatie, boven de verbeurte van de vier dubbele waarde; van welke interdictie echter verstaan is uyt te zon- deren het weynige, 't geene de heeren deeser regeeringe voor hun huysgebruyk mogten begeeren te ontbieden en, op de lywaat-comptoiren, door de genen, welken de bezorging opge- dragen zy, afgepakt in 's Comp' pakhuysen zal moeten bezorgd, onder 's Comp* goederen overgezonden eu op de cognois^emen- tea van 's Comp8 laading bekend gestelt worden.

13 April. Korte uittreksels uit de voorschriften nopens de vrije vaart *om de Oost en Noord".

DSfee zijn gelijkluidend aan de korte uittreksels, medegedeeld op bladz. 357 — 361, behoudens de navolgende wijzigingen :

achter art. 3 is gevoegd: »ook in coffi, zoo wel by in als uytvoer. Item den invoer en verkoop van staart-peper; alsmede allen uitvoer van ongemunt goud; insgelyks den invoer van

1$6 1764. P. A. VAN DER PARRA.

Javasche arak in d'Oostersche gouvernementen en Malacca; gelyk mede den vervoer van iywaten van Malacca na herwaarts, Java, Cheribon, Bantam en Palembang, op poene van confiscatie boven de vierdubbelde waarde";

art. 4 en 5 zijn vervangen door: » allen handel in Suratse zyde kleeden en van alle Iywaten, hoe ook genaamt, ten ware van de Compagnie gekogt, is op poene van confiscatie en ver- beurte van het viervoudig bedragen verboden, buyten nog deporlement en verzending van zulke dienaren van de Com- pagnie, die deeze ordres moglen overtreeden";

aan art. 6, hetgeen art. 5 wordt, is toegevoegd :» dog onder- daanen van Zyn Gatholyke Majesteit, den Koning van Spanjen, die door de Mooren of andere tot slaven gemaakt zyn, mogen nog gekogt, nog aangebragt werden, op poene van 500 rd* boven de vernietiging van zulke koopen";

art. 7 wordt art. 6, enz.

in art. 19 vervallen de woorden: «buyten 1 a 2 vaartuygen van Goa en Bony met een pas van den gouverneur";

in art. 20 worden de woorden: »of Siac plaatsen",

vervangen door: «Siac mag met niet meer als door drie vaar- tuigen van Batavia, twee van Java en een van Cheribon met Gompagnie's pas bevaren worden";

art. 28 — 30 worden vervangen door: »van Batavia mogen jaarlyks, door de burgers alhier uytgerust, twee schepen of vaartuygen direct na Canton en van daar weder terug, zonder eenige plaats in de heen en weder reyze aan te doen, vaaren mits vreemde natiën geen deel in derzelver ladingen hebben en geene speceryen, thin, nog peper vervoeren".

19 April. lieêediging van rapporten nopens lijnwaden.

Vermits deese regeering goedgevonden heeft al, *t geerfe de Iywaten bevonden mogten worden door hunne mindere lengte, breedte of getal van kaaien beneden de aangeschrevene prysen waardig te wesen, uytkoops te laten vergoeden door de in- zamelaars; zoo is, om' Ie meer geloof aan de diend wegen

1764. P. A. VAN DER PARRA. 757

inkomende rapporten te kannen geven, goedgevonden en ver- staan, zo wel voor Batava, als voor alle lywaat slytende eooip- toiren, by desen te statueeren, dat de rapporten wegens de minder bevondene dan aangeschrevene lengte en breedte, zoo meede van de mindere kaaien der lywaten, door de geenen, welke dezelve verleenen zullen, moeten b'eedigd worden voor de collegien van justitie.

24 April. Spillage op borax en o/t;.

Tot nadere ampliatie en alteratie van het reglement op de afschryving van onderwigten, gearresteerd den 15eB Augustus 1752, is goedgevonden en verstaan by deesen te statueeren, dat den scheepsovgrhtoden by overvoer zullen worden gevali- deerd op de borax (by het voormelde reglement niet bekend gesteld) drie en op de olie acht ten honderd, vermits schier by alle gelegenheden blykt, dat de g'accordeerde vyf percento op de olie niet toereyken tot goedmaaking van de lekkagie

en van 't geene de vaatwerken zelven komen in te zuygen.

27 April. Uitloving eener premie van 200 ducatons op het uitleveren van zekeren, aan diefstal schuldigen, Compagnie's dienaar.

De aanwijzing of uitlevering moest zoodanig wezen, dat de schuldige in handen van de justitie viel.

De naam van den aanbrenger zoude, des verlangd, »gese- •creteerd" blijven en, zoo hij medepligtig was, zoude hij niet gestraft worden.

27 April. Voorschrift nopens de berekening van min- derheden op specerijen.

In aanmerking genomen zynde, dat de uytdrukking van excessive minderheden, welke ten aanzien van de speceryen, volgens resolutie van den 22«n May 1760 en 23Dn Junyl761,

788 1764. P. A. VAN OER PARRA.

den scheepsoverheden op reekening moesten worden gesteld lot nadere dispositie deeser regeeringe, te onbepaald is en op sommige comptoiren ruymer, op andere naauwer begrepen wordt; zoo is, ter wegneming van alle twyffeling, goedge- vonden en verstaan, tot ampliatie van het reglement wegens de affschryving van minderheden van den 15*° Augustus 1751 by deesen te statueeren, dat, wanneer 'er by aanbreng van speceryen een percent mogte te kort bevonden werden, 't zelve wel zal mogen afgeschreven werden, maar dat al het overige den scheepsoverheeden op reekening moet worden gesteld tot nadere dispositie deeser regeering, ten welken einde de noodigr bescheiden tot verificatie van#de zaak herwaards zullen moeten overgezonden worden.

En ten einde de scheepsoverheden ' vpn dit gestat ueerde geen ignorantie pretendeeren mogten, is goedgevonden en verstaan extract deeser resolutie te voegen by de inslrucüve papieren, die in de scheepsdoos worden meede gegeven, en 't zelve ook te doen ter band stellen aan 't hoofd over 's Comp* zeemacht, nevens den opper- en den onder-equipagïemeester, met ordre om 'er de overheden van schepen, die naar de Westerache comptoiren vertrekken, van te preadverteren.

J7 April 1 Mei *

Vernieuwing van de op 2 Junij 1758 genomen maatregelen tegen morshandel in opium.

Dit stuk is woordelijk hetzelfde als dat van 1758.

8 Mei. Regeling van. den *generalen opneem" van Com- pagnie's goederen.

Ten eynde omtrend de generale opneemen van 's pomp' effecten op alle comloiren een eenparigen voel Ie houden ea teflens te meer verzekerd te kunnen wesen, dat dezelve niet slegts. in schyn, maar in der daad en met de weysrhlf trouwe geschied zyn, is goedgevonden en verstaan naar alk comptoiren circulair te ordonneeren om, eeven als ter deaer

1764. P. A. VAN DER PARRA. 789

hoofdplaatse» tweemaal 'sjaars een genevalen opneem van alte restanten in «te paklraysen te laten doen door expresse ge* eommitteerdens, met uytaondering egter van zodanige comp- toiren, alwaar die opneem, zonder verlet van andere deelen van 's Compagnies dient, maar eenmaal 'sjaars kan werden getfaan en dte dus ook niet eenen jaarlykschen' opneem zullen kunnen volstaan; mits na kerwaards bedeelende voldoende redenen, waarom 'er geen twee opneemen in 't jaar geschieden kunnen.

En is ook goedgevonden en verstaan by deezen te statneenen, dat de schriftelyke rapporten dier opneemen, zo wel ter dezer hoofdplaatse, als op alle buyten oomptoiren, zullen moeten worden beëedigt voor de collegien van justitie en dat, na confrontatie van de rapporten tegen de negotie boeken, al het te kort bevondene zal moeten worden vergoed door de geenen, welken het aangaat.

Dog ten aanzien van zulke goederen, welke om derzelver groote quantityten of om andere redenen niet kunnen na-, getelt, nagemeeten of gewogen worden, gelyk daar is de coffy, peper, ryst, buskruyd, kogels, vuursteenen, mitsgaders om- trent zulke v\ haren, die, in kisten, kassen of baaien afgepakt, qualyk te openen zyn, is goedgevonden en verstaan by deezen te verklaaren, dat dezelve by de rapporten van den opneem zullen moeten bekend gesteld worden naar de opgaave van de administrateurs of die 'er de verantwoording van hebben, invoegen zulks ook by de ordonnantien, welke hier tot het doen van den opneem verleend worden, speciaal staat uyt- gedrakt.

Dog, zullen de administrateurs egter zorg moeten dragen, dal de partyen pondgoederen, welke zy in hunne pakhuyeen •nlfangen, zoo veel mogelyk, van elkander afgezonderd worden opgeslagen en gehouden, om dus in de volgende opneemen te kunden nagewogen worden, wanneer deeze regeering zulx goedvinden mogt.

Gemerkt nu de oude ordre, volgens welke de gezamentlyke administrateurs tweemaal in 'l jaar, nevens de rappor! en

760 1764. P. A. VAN DER PARRA.

van de zes maanddyksche opnemen, afzonderiyke memorien van alle ongewilde, beschadigde of om andere redenen tot den verkoop of verzending onbequame goederen aan den heer Directeur Generaal overgeven moesten, in 't vergeetboek geraakt zyn, zoo is goedgevonden en verstaan die ordre by dezen te renoveren en derzelver observantie op het serieuste te gelasten; met ordre om by gedagte memorie bekend te stellen, wanneer, van waar, met welke scheepen, op welke eysschen die goederen ontfangen zyn, dan welofzeongetisehl zyn gezonden; op poene, dat de nalatigen verantwoorddyk sullen wesen voor defecten, die naderband op de niel opge- geven goederen ontdekt mogten worden, en subject aan ver- goeding van H geen zodanige goederen beneden de bepaalde avancen afwerpen mogten.

Hoedanige memorien ook verstaan is op de buyten comp- toiren by eiken opneem te laaten formeeren, om aan den hoofdgebieder overgegeven en door deezen overgebragt te worden in raade van politie.

8 Mei. Voorschrift nopens den ver koop aan vreemdelingen vau equipage-goederen.

De verstrekkingen van equipagie-goederen van de zodanige zynde, waaromtrent geen te groote menagie in agt genomen kan worden, zoo is goedgevonden en verstaan aan alle buyten comptoiren, daar het van applicatie is, te gelasten om, by het overdoen van equipagie»goederen aan vreemdelingen, de Neder- landsche met twee en de Indische met één capitaal avans aan Compagnies of particuliere schepen te verstrekken, dog omtrent 'sKonings schepen zig ten aanzien van de Neder- landscbe te vergenoegen met één en een half capitaal avans en de Indische met één capitaal.

8 Mei. Aanvoer van lijnwaden te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de opperkooplieden van 't cas-

1764. P. A. VAN DER PARRA. 761

teel eens voor al te gelasten om, by aankomst van een schip met lywaten, straks de factuuren te examineeren en telkens aan deese regeering te berigten, welke lywaten 'er ongeêyscht of strydig met de g'eyscbte soorten gezonden zyn, ten eynde over de zulke daadelyk gedisponeerd werde.

11 Mei. Nadere regeling der leverantie van houtwerken op Java.

Door den heer Gouverneur Generaal vertoond zynde, dat, ofschoon aan de leverantie van houtwerken, die de regenten moeten doen en bepaald is op 16400 balken 'sjaars, nooit zoo prompt voldaan zy, of er beeft wel de helft aan ontbrooken, egter door de 8000, die 'er sedert de laatste vyf jaaren door den anderen 'sjaars geleverd zyn, de restanten zoo groot geworden zyn, dal men onvermogens is die jaarlyks met scheepen te laaten afhalen, 't geen tot nog toe het eenigste middel geweest is, alzo het maken van vlotten niet heeft willen reusseeren; dat de houtbosschen, offschoon voor het meeren-gedeelte wel voorzien, egter door het meerder weg- kappen, dan men benoodigt, buiten noodzakelykheid ontbloot werden van hout, dat, door langer staan beter en zwaarder wordende, van meer nut is, zyn Edelheid uit dien hoofde vermeende, dat men zig voor het vervolg alleen zoude kunnen bepaalen om zoo veel te laten leveren, als men benoodigt is, en aan den heer van Ossenberch te defereren om, de gemaakte schikking in zyn geheel latende, zodanigen verdeeling onder de regenten te maaken, dat de eisschen compleet voldaan, dog voor het overige geen meerdere leverantie van den inlander gevergt werde; waar over gedelibereert en het voorgestelde door de heeren leeden geavoueert zynde, zoo is verstaan het voorstel van zyn Edelheyd gevolg te laten nemen.

18 Mei. Regeling van den rang van het hoofd over Compagnie' s zeemagt in Indiè.

Volgens het aangeschrevene by der heeren Zeeventienen mis-

762 1764. P. A. VAN DERPARRA.

sive van den 15M October 1763 is goedgevonden* en verstaan aan hel hoott over rs Gomp» zeemacht in Indie, den Edele Nicofaas Houtingb, niet alleen rang te geeven boven den president in Bands van jnstitte, gnen Raad varr Indie zynde, met alle de hon- neurs, welke zoodanige president (niet uytsondering alleen van H militaire) gelykstandig niet de heeren leden deezer tafel geniet, maar ook welgemelde Houtingh indiervoege in deeze vergadering sessie te geven, ingevalle hy (na vooraf, volgens den inhoud zyner instructie, van den heer Gouverneur Generaal de noodige audiencie verzocht en verkregen te hebben) het een of ander, zyn departement betreffende, beeft voor te dragen.

24 Mei. Bepaling, dat Malabar begrepen was onder de landen, bedoeld bij het bepaalde op 22/25 November 1763.

Ook van daar mogten alzoo geene lijnwaden te Batavia ingevoerd worden.

28 Mei. Voorschriften nopens de verzending van Com- pagnie9* houtwerken naar buüen-kantoren.

Ter gelegenheyd van de klagten der Chormandelsche minis- tèren over de ondeugendheyd van de in 't voorleden jaar naar derwaards afgescheepte houtwerken, welke nogtans door de baasen alhier worden opgegeven in deugdzame soorten te hebben bestaan, is goedgevonden en verstaan voor 't vervolg by deezen te statueeren:

1° dat alle houtwerken (als alle balken, swalpen, groole en kleene Tinkangse, item gezaagde planken, dogh anders geene), die van ,de equipagie-werf, het ambagtsquartier of uyl de artillerye voor buyten comptoiren worden afgescheept, met 'sComp9 merk, nevens de letters E en Q en A, zullen worden gebrand» waar toe tefTens verstaan- is de noodige brand-yzers te laaten in gereedheyd brengen; 2° dat de bediendens van de werf en 't quartier by den afecheep van de scheeps-overheden zullen m oeten vorderen

1764. P. A. VAN DER PARRA, 765

certificaten, dal dezelve deugdzaame houtwerken hebben ontvangen ; 3° dat op de buylen comptoiren, daar men, des onaangezien, onbequame houtwerken ontvangt, deswegens, ingevalle de nanreekenings-waarde f 25 surpasseerd, zullen moeten belegd en herwaards geschikt werden beêedigde verklarin- gen, de defecten beschryvende en speciaal omtrent de gescheurde aanwyzing doende van de grootte en lengte der scheuren, met het geene wyders voreyscht wordt om hier finaal te kunnen disponeeren over de vergoeding, die de scheeps-overheden, by uytlevering van dusdanige onbequame houtwerken, by provisie zal moeten werden opgelegd.

19 Junij. Vernieuwing van het bepaalde op 7 October 1760 nopens de vaart op Malaka.

20 Junij. Voorschrift nopens het waarnemen van zaketi, voor den Raad van justitie te Batavia dienende, door den eenen praetizijn ten behoeve vai\ den anderen.

By den Raad in overweging genomen zynde, hoe dat de practi- zyns, die zig uyt hoofde van ziekte als anders van de personeele comparitie ter rolle komen te execuseeren en haar affaires door een hunner confraters, laten waarnemen, telkens versuy- men den selven behoorlyk te instrueeren omtrent die parthyen, dewelke door haar syn opgebragl, en waar door den meesten tyd komt te occureeren de zaken niet alleen tot ontetigting van deesen Raede gansch verkeert, maar ook in 't nadeel van baare cliënten worden getracteerd ; so is, tot weering van dit attcs, goedgevonden en gearresteert, dat een practisyn, vooreen syner confraters sullende compareeren, nevens het excuis briefje over de non-comparitie, al teffens in scriptis sal moeten pro- duceeren eene behoorlyie, specifique en voldoende instructie omtrent die affaires, die hy ter rolle van deesen Raade qq. sal komen waar te neemen, op poene, dat den geenen, die daar in nalatig Myit, geensints als sodanig sal worden geadmitteert.

764 1764. P. A. VAN DER PARRA.

22 Junij. Bekendmaking, dat de Regering bereid was thee en edele gesteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

25 Junij. Bepaling, dat de practizijns, die *ecnige ver- *soeken, schriftuuren of libellen aan het Collegie van » Schepenen komen in te dienen, waarin bevonden werden *eenige in blanco genoemde persoonen, of dat de sluk- •ken, waartoe zy zig komen te refereren, niet behoorlyk tbekend gesteld zyn, voor ieder sodanig ongenoemd •persoon of open plaats zullen verbeuren een boete *van 5 ryxd?, ten behoeve van dese Kamer'9.

Vele practizijns dienden hunne stukken in »sonder de voor- » namen der persoonen, die zy bedienen ofciteeren, te noemen »of zig de moeyte waardig agten in de stukken, die zy komen •over te leggen of by hunne versoeken of schriftuuren aan te •haaien, de datum, geldsoinme, etc, etc. behoorlyk bekend »te stellen".

26 Junij. Bepaling, dat de rapporten nopens uit Neder- land aangevoerde en te Batavia beproefde geweeren, zoowel door de gecommitteerden tol die beproeving (meestal officieren), als door den Baas van de wapen- kamer voor den Raad van justitie moesten worden beëedigd.

De loopen van bij de beproeving gesprongen snaphanen werden teruggezonden naar de kamer van de O. I. Compagnie, welke ze had geleverd.

5 Julij. Wijziging van het ceremonieel bij de receptie van adjunct-reviseurs in Rade van justitie.

Tloor den heer Gouverneur Generaal voorgesteld zynde, dat

1764. P. A. VAN DER ÊAARA. ?6tf

omtrent het gereguleerde by resolutie van den 26°° September 1749 wegens hel ceremonieel, by de revisie tans ingebruyk, in eenige opziglen nog quam te vereysschen eene nadere schikking; zoo is goedgevonden en verstaan evengemelde reso- lutie van den 26eo September 1749 indiervoege by deezen te altereeren en te amplieeren, dat voor 'l vervolg in 't stuk van 't voormeld ceremonieel van de revisien zullen worden in acht genomen de hier na volgende poincten: 1° dat lot adjunct-reviseurs, wanneer die by deese regeering verzocht worden, zullen worden benoemd de eerste en aanzienlyke ministers van de Compe, voor zoo verre men die capabel oordeelt en ze zonder merkelyke prejuditie van 'sComp8 dienst tot de revisie vaceeren kunnen, met een lid deser tafel aan hun hoofd ; en dat in zulken getale, als 'er nog raaden, die over de sententie gezeten hebben, in leven zyn; zullende, ingevalle van indispositie of absentie van één of meer der laatstgemelden, even zoo veel adjunct-reviseurs, die van de benoemden de minsten in qualiteyt zyn, voor dat de gewoone eed door dezelven zal wezen gepresteerd, moeten geöxcuseert en gedemit- teerd worden door den heer president of door het voor- zittend lid van gemelde Raade, door den laatste in cas van absentie des eerstgemelde; 2° dat de president van den Raad of desselfs eerste of oudste lid (de laatste in saaken naamelyk, waar in de president mogt weezen nf zig hebben geêxcuseerd, dan wel wanneer deese door indispositie of andere ongelegenheden de revisie niet versorgen of bywoonen kan) het proces, geaccom- pleteerd in cas van revisie, den heer eersten adjunct- reviseur door den secretaris van den Raad ter lecture zal moeten doen bezorgen, om zich te beter in staat te stellen tot het geven van een beraisonneerd advies, terwyl de overige adjunct-reviseurs te vreden zullen moeten weezen met de vryheyd, die zy hebben om die papieren te mogen resumeeren ter secretarye van gemelden Ra«tde, dan wel ten huyse van den heer eersten adjunct-

166 1764. P. A. VAN OER ÊAftRA.

reviseur, op de invitatie, die 'dezelve daar toe mogle doem zonder die aan hunne eygen hiiysen te mogen noemen;

3° dat de heer president van den Raad (dan wel het voor- zittend of oudste lid) met den heer eersten adjunct-reviseur zal overleggen en afepreeken den dag lot het afdoen der zaak in cas van revisie, den president van den Raad by den eersten adjunct-reviseur of den laatste by den eerste ten dien eynde aan huys komende, naar maale van ieders rang of anciennileyt, terwyl een voorzittend of oudste lid zich altoos by den eersten adjunct- reviseur zal moeten vervoegen; en dat de heer president vervolgens de vergadering beleggen en de genomineerde reviseurs voor af daar toe laaten ontbieden zal volgens gebruyk:

4° dat zoodanige vergadering, tot dat speciaal oogmerk belegd zynde, daar in ook, buyten zaaken van een notoire periclitalie in cas van dilai, geene andere by hunne achtbare zullen mogen worden afgedaan;

5* dat, by aldien de heer president en de heer eerste adjunct-reviseur niet mogten afspreken om «net malkander zig na de ordinaire vergaderplaats van hunne achtbare te begeven, zy egter zulks zullen moeien deen met soo veel preciesheyd, als mogelyk is, om den eenen na den anderen niet te doen wagten, dewyi het by den Raad in gebruyk is, dat de deuren van de raad-kanier niet langer blyven openstaan dan tol dat de president binnen is; en het decomm vereyscht, dat zulks gevolgelyk ook geschiede voor een lid van dese tafel, eersten adjunct- reviseur zynde, also zyn caracter die distinctie eyscht, schoon de presidie van de geheele aclus revisionis aan den president in Raade van justicie verblyft;

6° dat vooral de leden, zoo wel van den Raad, als de adjunct-revisenren, zullen moeten compareeren op hel bestemde uur; doch dat, wanneer zulks omtrent den éénen of anderen, door onvoorziene gevallen, niet gebeurt, de heer president van den Raad den absenten nader zal laten ontbieden; terwyl de adjuncl-reviseurs zich niet

I?64. P. A. VAN DER ÊARRA. 161

sullen mogen behelpen niet excusen over andere ver- richtingen in 'sComp* dienst, dewyl -de vergadering daags bevoorens wordt aangezegd, op dat elk zich van die bezigheyd ontdoen kan of, zulks niet kunnende geschieden, den heer president van den Raad 'er ten eersten van kennis geven, om 'er de noodige mesures naar te neemen ; en dat voorts de president en raaden van justitie de vrybeyd znllen hebben, zulks otrbaar vindende, eene boete te beraamen voor de geenen, die te laat komen, aan welke boete de adjnnct-reviseurs zich znllen moeten onderwerpen; en dat eyndelyk, ter voorkoming van ver- keerde boodschappen, de vergadering niet door de deur- waarders by monde, maar met briefjes, door dezelven rond te brengen, zal worden aangezegd;

7° dat de beer eerste adjunct-reviseur de overige adjunct- reviseurs ten zynen huyse inviteeren en zich vervolgens met dezelven en corps begeven zal naar de vergaderplaats van gemelden Raade, en zulks op het uur, tusschen den heer president of het voorzittend lid en den heer eersten adjunct-reviseur bestemd;

8° dat, de vergadering van den Raad een weynig bcvoorens geopend en het noodige daar in tot een preparatoir voor de revisie verhandeld zynde, de introductie van den heer eersten en de verdere adjuncl-reviseurs ten eersten, met derzelver komste, zal moeten volgen, en zulks met zoo veel decenlie en consideratie voor het caracter van den eerstgemelde, als de gebruyken van den ouden tyd en de distinctie van dat caracter hier te lande komen te vereysschen en zoo als men dat, zonder speeiaale aan- wyzinge, van de civiliteyt van president en raaden ver- wachtende is;

0° dat voorts, den eed afgelegd en de zaak in die eerste byeenkoraste niet afgedaan zynde, de vergadering zal mogen scheyden op reces, doch zoo spoedig imgetyk, 't zy ten zelfden of ten volgenden dage, dienen voort te vaaren met de alleezing eu afdoening van de revisie, op dat de

Ï68 1764. P. A. VAN bER PARRA.

adjuncl-reviseuren niet te lang van hunne andere ver- richtingen in den dienst worden afgehouden, en dat de subsequente vergadering door het geheele coüegie van revisie zal worden geopend; 10° dat in allen deesen zal worden geobserveerd de noodige distinctie voor den rang en hel caracler van een lid deeser tafel, die de eerste adjuncl-reviseur is, zoo verre bet zaaken zyn, welke niet het weezenlyke si uk, maaralleen circumstanlien, tot de revisie zelve niets gevende, betreffen; doch dat egter, buyten het bovenstaande, geene andere ceremoniën by inhaaling plaats vinden zullen, maar wel by hel scheyden van de voormelde byeenkomst, wanneer omtrent den heer eersten adjuncl-reviseur zal moeien worden iu agt genomen hel zelfde ceremonieel, 't welL in gebruyk is, als een lid van den Naad, lot de booge tafel gepromoveerd, uyl hunner achthaarheedeo coUegte afscheyd neemd, naamelyk, dat de heer eerste adjunct- reviseur zal v worden uytgeleyd door de twee oudste raaden van justitie met den secretaris, tot aan den boven-lrap van 'l raadhuys.

6 Julij. Ampliatie en wijziging van het reglememi op de in- en afschrijvingen van onderwigten, vastgesteld op 15 Augustus 1752.

De Regering bepaalde:9 1° dat den scheepsoverheden op de cadjang en ryst zullen

worden gevalideerd honderd ponden van* ieder kojang, 't zy

die, gelyk opJava, van 3400 S worden afgescheept, 't zy van

3200 % gelyk te deser hoofdplaatse; 2° dat articul 2 zal worden geroteerd, alroo omtrent het daar

by voorkomende bereeds voorzien is by het reglement van

in- en uytweeging, articul 3 en 33; 3° dat de laatste woorden van articul 4 : en op de peper «

Bengaak de helft, zullen worden geroteerd en op de peper

1764. F>. A. VAN DEft PARFlA. 769

in Bengaale, zoo wel als in Suratte, voor spillagie tusschen boord ea de wal gevalideerd een derde van de gewoone afschryving, even als op alle andere goederen en koopman- schappen ;

4° dat articul 8 tot 14 zullen worden geroteerd, als zynde 't zelfde, 't welk daar by voorkomt, sedert nader geregu- leerd by het reglement van de in- en uytweeging, articul 6 tot 12, 23, 24, 25;

5° dat ten aanzien van articul 19 den administrateuren en pakhuysmeesteren gevalideerd zullen worden:

Van partyen binnen Van overjarige

't jaar uytgewogen. partyen.

op borax twee ten honderd, drie ten honderd;

» honing drie » » drie »

» olyven olie drie » » vyff »

» rogge, evenals tarwe twee » » drie »

» ryst en cadjang drie » » drie »

6° dat de resolutie van den len July 1755, bepaalende 't geene den pakhuysmeester op Suratte op sommige, daar by gespecificeerde goederen gevalideerd mag wor- den, ook betrekkelyk zal wesen op de overige comp- toiren.

24 Julij. Voorschrift ten aanzien van buskruit voor salut- en wachl-schoten.

Ter vermydinge van irregulariteyten en mesuses is goed gevonden en verstaan by extract deezer circulair naar alle comptoiren te gelasten om het buskruyd, 't welk de schepen tot het doen van saluut- en wacht-schooten geduurende der- zelver aanweezen op eenig comptoir verschieten, ook aldaar, na examinatie van de deswegens door den schipper voor zyn vertrek ingediende kruyd-reekeuing, af te schryven of ander buskruyd, indien het te missen is, in steede van 't by die gelegenhyd verschootene, aan zodanige bodems te ver- strekken.

PIUIAAT-BOEI DESL Til. 49

770 1764. P. A. VAN DÊR PARAA

• a«£IL* Bekendmaking, dal te Batavia de uitvoer van suiker, — zoowel poeder; als kandij -suiker, — ver- boden was.

Mits de traage leverancie van suyker binnen 'sComp9 pak- huysen is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan den particulieren uylvoer van poeder- en kandy-suyker voor eerst en tot dat 's Comp* benoodigheyd geleverd zy, by deesen te interdiceeren, op de verbeurte van 't goed, met de vierdubbelde waarde daar boven; waar van verstaan is de gemeente door behoorlyke aflixien te adver- teeren.

r ii^L' y&bod legen het schrijven van brieven aan inlandsche vorsten en grooten.

Alzoo wy te meermaalen in ervaaringe gekomen zyn, dat particuliere ingezetenen deezer colonie nu en dan met inlandsche vorsten en grooten eene, zoo al niet suspecte, ten minsten ongeoorloofde briefwisseling onderhouden en het van ouds eene bekende zaak is geweest, dat zulx, buyten voorkennis van de hooge regeering, aan niemand, 't zy burger, 't zy dienaar van de Compagnie, geoorloofd is.

Zoo is 't, dat wy, hier tegen willende voorzien, goedgevonden hebben allen en een iegelyk, 't zy Europeêr, 't zy inlander, Compagnies dienaar of burger, hier of op eenig buyten conip- toir gezeten, op 't serieuste te verbieden en te interdiceeren, gelyk hun verboden en geinterdiceerd wordt by deezen, mei eenig inlands Koning, prins of minder regent of desselfs hofs- grooten correspondentie te houden, onder welk pretext zul\ ook zoude mogen geschieden.

Ordonneeren wyders den geenen, wien eenige brief van een inlandsch vorst of iemand zyner hofsgrooten mogt worden bestelt, den zelven daadelyk aan den heer Gouverneur Generaal of aan 't hoofd van de plaats, daar hy gezeten is, zonder eenige agterhoudentheyd te communiceeren en van hoog den-

1764. P. A. VAN DER PARRA. 771

«elven daar op ordre te vragen; alles op pene van bannis- sement, ter zodanige plaatze, als wy zullen komen goed te vinden, tegen de zulken, welke op eenige contraventie tegen dit, ons tegenwoordig placaal betrapt mogten worden, te stataeeren.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie pretendeere, zal deeze alomme worden gepubliceerd en geaffigeerd op plaatsen, daar men gewoon is publicatie en affixien te doen.

3 Augustus. Prijs-bepaling van ijzer-werk.

Mits de aanmerkelyke schade, die de Comp6 by het onver- kocht leggen blyven van 't presente restant te wachten heeft, is goedgevonden en verstaan de uytkoop-prysen, met alteratie van 't dicntwegen op den llen Augustus 1763 gearresteerde, by desen te bepaalen:

omtrent het slaaf-yser op veertig perc10;

» » hoep-yser, de schot- en pomp-spykers, pias-

nagels, plat koppen en duykers op 50 perct0;

en omtrent alle andere spykers mede op veertig percent advans.

Het een en ander gerekend boven de prysen, waarmede voormelde goederen tans by de boeken buyten 's lyns voorl- loopen, te weeten: boven de Nederlandsche aanreekening, geaugmenteerd met 25 percent.

En voorts de evengemelde uylkoopprysen, zoo wel ter deezer hoofdplaatze, als op Java's Oostkust, Cheribon, Bantam, Suma- tra's Westcust, de Oostersche provinciën en Timor, mitsgaders op de Noorder comptoiren en op Ceilon, tot nadere ordre te laten stand grypen.

Dogh ten aanzien van de verdere comptoiren om de West, te weten : Bengaale, Chormandel, Suratte, Mallabaar en Karreek, in aanmerking genomen zynde, dat de koopman zigh hier door geen bepaalde uytkoop-prysen dwingen laat, zoo lang hy, gelyk in dit geval, by anderen beter koop kan te recht raaken, waartoe de aanvoer door vreemde Europeen hem occasie geeft;

111 1764. P. A. VAN DER PARRA.

zoo is goedgevonden en verslaan den ministèren op de even- genoemde comptoiren met nadruk aan te schryveu, dat zy het hun ter sessie van den 3* July toebedeelde yser en spy kers met de tans bepaalde avancen van veertig en vyftig pere* respectivt of soo veel booger, als 'er te bedingen zullen zyn, zullen moeten omzetten, dogh hen tellens te qoalificeeren om bet gezondene» zoo 't met de bepaalde avancen geen koopers vindt, best roogelyk en als getrouwe bewindslieden, ten meesten profyte voor de Comp' van de hand te zetten, liever dan bel renteloos te laaten leggen, alzoo deeze ruyme qualificatie, in verwachting van eene trouwe behandeling» verleend wordt om de pakhuy8en van 't excessive restant op de minst schade- lyke wyze te ontlasten.

3 Augustus. Reglement op de rantsoenen en kostgelden van schepelingen ter reede Batavia.

Een opper-officier zal maandelyks genieten:

30

« ryst,

6

» cadjang,

4

» zout-spek,

3

» booter.

'/.

i kan azyn, Hollandsch,

7

8 gezoute visschen,

3

» zout,

3

kannen Franschen wyn,

10

tt versch vleescb,

7

guldens en 4 stuivers kostgeld.

Een deks-officier :

40

« ryst,

10

» cadjang,

4

» zout-spek,

3

kannen arak,

4

mutsjes olyven-olie,

'/«

kan azyn. inlandsch,

1764. P. A. VAN DER PARRA. 773

2 £ suiker,

2 » tammerinde, 61/* » gezoute visschen,

3 » zout,

2 kannen Gaabsche wyn,

3 8 versch vleescb,

3 guldens en 12 stuivers kostgeld.

Een gemeen Europees: 40 . « ryst, 10 » cadjang,

4 » zout-spek, 41/) kannen arak,

4 mutsjes olyven-olie,

7a kan azyn, inlandsch,

2 8 suiker,

2 » tammerinde, 6Vj » gezoute visschen,

3 » zout,

1 kan Caabscbe wyn, 3 ft versch vleesch,

2 guldens en 8 stuivers kostgeld.

Aan een Moor: 80 8 ryst, 1 » suiker,

1 » tammerinde,

2 » zout, 2Vj » visch,

3 kannen arak,

2 guldens en 8 stuivers kostgeld.

Aan 't eyland Onrust leggende.

Aan een kajuits-gast: randsoenen als boven en 7 guldens, 16 stuivers kostgeld.

774 1764. P. A. VAN DER PARRA.

Aan een deks-officier : randsoenen als boven en 3 guldens, 18 stuivers kostgeld.

Aan een gemeen Europees: randsoenen als boven en 3 guldens kostgeld.

7 Augustus. Verbod tegen de vaart van China op Ma- kasar.

Wyl de volgens resolutie van den 8en May 1753 geaccor- deerde vaart van eene jaarlyksche jonk op Macasser aan ongelegenheden onderhevig is ; zoo is goedgevonden en verstaan die permissie by desen in te trekken; doch echter voor den jaare 1765, wyl de pas bereeds verleend en naar Ainiui verzonden is, nog eene jonk voor het laatst te permiUeereu. waar na de vaart van China op Macasser, gelyk voorheen, zal zyn en blyven geinterdiceert, op poene vau confiscatie; waar van verstaan is de noodige aanschryving by eerste gelegenheyd naar Macassar te laten afgaan.

Op dat nu de kooplieden in China van deeze schikking geen ignorantie pretendeeren zouden, is goedgevonden en verstaan door den capitain der Chineesen de noodige waarschouwings- brieven, met uytdrukkelyke vermelding#van de bedreygde con- fiscatie, van hier naar Canton te laaten afzenden met de B»>r verwacht wordende Zweedsche schepen, waar aan die brieven in de straat Sunda zullen moeten afgegeven worden, op rbt alle redenen om zigh by aanhaaling te beklagen benomen wen!.-

En is wyders goedgevonden hier van, langs dienzelfder wegh, kennis te geven aan onze cargas in Canton, op dL» ook zy 'er de handelaars van verwittigen kunnen.

13 Augustus. Bepaling, dat burger-vaartuigen, r#2« Ambon en Banda naar Batavia zeilende, onder ir. nergens mogten *aangiereiï'.

De vroeger op overtreding van dit verbod op dezee»pas^r vermelde straffen (verbeurdverklaring van schip en ladinc

1764. P. A. VAN DER PARRA. 778

alsmede arbitrale correctie) werden nu verzwaard met de dood- straf, bij ontdekking van »de minste morssery in speceryen".

Dit nu alles zynde, wat men oordeeld in 't werk te kunnen stellen om het aandoen van plaatsen buyten Batavia op de berwaards reyse te beletten en het sluyken ten uyttersten gevaarlyk te maaken; zoo is, om te eerder achter de intentie van zulken, die niet direct doorgevaaren zyn, te geraaken, goedgevonden en verstaan, met renovatie van het dientwegen gearresteerde by resolutoire besogne van 28 November 1748, den sabandharen alhier te gelasten om telkens, by aankomst van burger-vaartuygen uyt Amboina oft Banda, nauwkeurig te inquireeren, of ze ook ergens tusschen beyden zyn aangeweest, en zoo ja, wat hen tot het overtreden dezer ordre bewogen hebbe; met ordre om, zoo zy daaromtrent iets onbehoorlyks ontdekken of vermeenen te mogen suspecteeren, daar van daadelyk aan deeze regeering kennnis te geven; dogh, de enquesten geen zaaken van attentie of nader ondersoek uytgeleverd hebbende, eenmaal 'sjaars, met het eynde van December, van bericht te dienen wegens de naamen, monluure, laading en equipage van de burger-vaartuygen, die hier van Ambon en Banda zyn aangeland of van hier vertrokken.

En is al mede verstaan naar Java's Oostcust te gelasten om, wanneer eenig burger-vaartuyg, tegen de ordre, op zyn herwaards reyse daar ergens binnen loopt, 't zelve ten eersten exactelyk te doen visiteeren en, by ontdekking van speceryen, tegen den schuldigen te procedeeren naar rigeur der wetten ; dogh geen verdenking van sluykeryen ryzende, al echter reden te vragen, waarom ze niet direct doorgezeyld zyn, de waarheyd van de gegevene redenen naauw te onderzoeken en van het een en ander telkens verslagh te doen aan deze regeering.

13 Augustus. Verbod voor de Collegién van justitie en de Officieren van justitie tegen het *consenteeren in ïsubmissiën of compositiën" , zonder verlof van hem, die last had gegeven tot het instellm eencr actie.

»By wyze van submissie of andere, diergelyke inventiën"

776 1764. P. A. VAN DER PARRA.

mogten zij geene zaak eigenmagtig »smooren", speciaal niet, wanneer de Regering bon had opgedragen eenig proces te voeren. Dit verbod is afkomstig van Heeren XVIlnen (missive van 29 September 1763).

14 Augustus. Last op de buüen-kantoren militairen ongewapend naar Batavia te laten vertrekken.

In aanmerking genomen zynde, dat, by het te rug keeren van militairen, schier altyd eenigen en dikwyls de meeslen uyt den hoop onbequame wapenen aanbrengen en men in de onzekerheyd blyft, of ze reeds by den ontfangst onbequaam ge- weest, dan wel zoodanig aan scheeps-boord geworden zyn door verwaarlosing; zoo is, om alle twyffeling eenmaal weg te neemen, goedgevonden en verstaan voor 't vervolg te statueeren en circulair na alle comptoiren te ordonneeren, gelyk gestatueerd en geordonneerd word by desen, om de militairen, die, mits geêyndigd verband of om anderen redenen naar Batavia terug keeren, ongewapend te laaien vertrekken, terwyl ze, in tyd van nood, gebruyk kunnen maaken van de scbeepsgeweeren, die op eiken bodem volgens de reglementen te vinden zyn; doch is teflens verstaan van deeze ordre wel expresselyk by dezen uyt te zonderen de militairen, die op scheepen, naar de West van Indie vertrekkende, in cas van mogelykheyd, tot versterking van de equipage worden geplaatst en welke, als met bequame wapenen van hier vertrekkende, by te rug komst ook bequaame weder moeten verantwoorden, ten perykele van den serjaut of corporaal, die over hen het bevel voert; waarvan verstaan is die onder-officieren door het hoofd van de milicie voor hun vertrek van hier telkens te laaten adverteeren.

15 Augustus. Gewijzigd reglement op de in- en uit* weging , ontvangst en uitlevering der ladingen van Compagnies schepen.

Dit reglement is nagenoeg hetzelfde als het reglement,

1764. P. A. VAN DER PARRA. 777

medegedeeld deel VI, bladz. 510 — 520. Op vele plaatsen is de redactie gewijzigd en verbeterd, maar deze veranderingen hebben geen invloed op de bepalingen. Wat aan het regle- ment van 1753 is toegevoegd, bepaalt zich tot het volgende:

in art. 5 is achter het woord: » overslaan" ingelascht: toni de tien weegzeis zal 't goed en de gewichten van schaal moeten verwisselen";

aan art. 4 is toegevoegd: » duiten of penningen worden afgescheept in vaten, die men den scheeps-overheden bruto toe weegt en zoo ook van hun ontvangt, even gelyk de stuk- goederen. Zie art. 8 en 9";

aan art. 8 is toegevoegd: »op voorbeschreven wyze worden ook de vaatjes met snaphaan- of pistool-kogels bruto afgescheept en uitgeleverd";

aan art. 13 is toegevoegd: »doch de scheeps-overheden, op de speceryeti slechts één ten honderd of minder te kort ko- mende, mag deeze minderheid afgeschreven worden; maar zoo het daar boven loopt, moeten zy 'er voor worden belast tot nadere dispositie van de hooge regeering, waar aan de nodige bescheiden, tot verificatie van de zaak, moeten toege- schikt worden. Op de specery-slytende comptoiren om de West moeten de speceryen by aanbreng, zoo wel bruto met de kisten, soekels of balen, als netto buiten dezelve, gewogen worden, ten einde alle disputen over de tarra te voorkomen; gewogen zynde, zullen de speceryen weder in de kisten, soekels of baaien gepakt en verzegeld den pakhuismeesteren ter bewa- ringe afgegeven worden; en, byaldien 'er by wederopening ten verkoop minderheid op de kisten, soekels of baaien ontwaard wordt, zullen 'er de ministers naar redelykheid over disponee- ren, onder nadere approbatie van de hooge regeering";

in art. 15 is de inhoud van leggers, enz. gewijzigd overeen- komstig het bepaalde op 9 December 1763 (bladz. 686);

aan art. 17 is toegevoegd: »vleesch, spek of boter zal in Bengale of op Ceilon, in voege voorschreven, verantwoord wor- den, wanneer die goederen 'er direct uit Nederland komen; maar over Batavia aangebragt wordende, geschiedt 'er de

778 1764. P. A. VAN DER PARRA.

verantwoording even als op de overige buiten-comptoiren, te weeten: een vat vlees tegen 400 ®, enz/'; • aan art. 19 is toegevoegd: »en moeten de vaten met boter in hun byweezen geboord en de boter door bun geproefd worden, wyl zy aanspreekelyk zyn voor 't bederf";

aan art. 29 is toegevoegd: »zy zullen ook geen natte of beschadigde canassers mogen overneemen of aanspreekelyk wee- zen voor bet gene de suiker minder dan een capitaal mogt avanceeren";

aan art. 54 is toegevoegd : »op Batavia geschiedt deeze yking maar eens".

Aan het reglement zijn wijders toegevoegd de navolgende, drie artikelen:

Art 36. De rapporten wegens de examinatie van artülery- of wapen-goederen, welke van de buiten-comptoiren naar Batavia te rug gezonden worden, zullen de tekenaars met eede moeten sterken, byaldien hunne bevinding eene aanmerkelyke party goederen voor onbequaam keurt, welke men aan de buyten- cotnptoiren als bequaam heeft aangerekend.

Art. 57. Onbequaam buskruid, 't zy het uit Nederland of van eenig buiten-comptoir aangebragt worde, mag de schipper niet affscheepen, voor dat het aan boord door twee officieren van de militie en artillery, nevens hem, schipper, geëxamineerd en deswegens schriftelyk gerapporteerd zy; en byaldien dat kruid niet te hermaaken is en de scheeps-overheden van het bederf geen bestaanbaare reden weeten te geeven, zullen zy gehouden zyn tot de vergoeding. Ook mogen zy nat en onbe- quaam kruid op de reize niet over boord werpen, maar zyn verplicht het over te geeven ter naaste plaatze, daar zy aanko- men mogten. De vaartuigen, waar mede kruid afgescheept of naar boord gebragt wordt, moeten altyd vaaren onder toezicht van een onderstuurman of derdewaak, die ook aanspreekelyk is voor de uytwecging. Andere ammunitie- en wapen-goederen mogen onder toezicht van een deks-officier afgescheept, doch Dim- mer aan een' matroos aanbetrouwd worden, of de gene, die het doet, stelt zich aanspreekelyk voor 'l gene t'zoek raaken mogte.

1764. P. A. VAN DER PARRA. 779

Art. 38. Te min bevonden wapen-goederen zullen de scheeps- overheden met twee capitaalen avans moeten vergoeden. De vuursleenen krygen ze in eene verzegelde zak mede en, de zak wel gesteld uytleverende, zyn zy bevryd van verdere verant- woording ; doch bet te min bevondene moet Batavia ten laste gebragt en door de gecommitteerde afpakkers vergoed worden met twee capitaalen avans.

Zie ook 18 Februarij 1783 en 8 December 1786.

16 Augustus. Last op de buiten-katUoren met elk schip naar Batavia op te zenden een >dag-verhaal" betreffende het laden en lossen, enz.

Naar de intentie der heeren Meesteren is goedgevonden en verstaan extract uyt hoogderzelver missive circulair te ver- zenden, met ordre om, volgens het daar by geordonneerde en gelyk het op verscheyden' comptoiren gepractizeerd wordt, doch op andere in 't vergeetboek geraakt schynt, met ieder schip herwaards te zenden een naauwkeurig dagverhaal van 't gene 'er geduurende het aanwesen van dien bodem omtrent het lossen en laden of ander schcepswerk verricht is, ten eynde te kunnen oordeelen, of een schip boven noodzaaklykheyd aangehouden zy en, by bevinding van dien, 'er de schuldigen naar verdiensten over te corrigeeren.

16 Augustus. Voorschrift nopens het benoemen vanden Secretaris en Fiscaal eener retour-vloot.

De gantsch ongunstige remarques, die de heeren Heesters omtrent de aanstelling van den fiscaal en secretaris der retourvloote, in 'l najaar van 1761 vertrokken, hebben gelieven te maaken, is goedgevonden en verstaan tot naricht en waar- schouwing te doen strekken om in 't vervolg geene personeele differentien in dit stuk omtrend iemand te gebruyken, gelyk in 1761 heeft plaats gehad uyt eene oude usantie om, wanneer een lid dezer tafel repatricert, een koopman en onderkoopman

780 1764. P. A. VAN DER PARRA.

te benoemen tot fiscaal en secretaris respective van de retourvloot.

17 Augustus. Verbod tegen »het opschieten van penningen *aan vreemde natiën tot den inkoop van benodigdheden", alsmede tegen het verstrekken zonder betaling van provisién9 enz.

Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVIIncn.

17 Augustus. Voorschrift nopens het af halen van boord van artillerie-goederen,

In aanmerking genomen wezende, dat de ordre, gesteld by resolutie van 14 Juny 1763 om alle verstrekkingen by de onkostreekening van ieder schip of vaartuyg voor des- selfs vertrek bekend te stellen, niet te executeeren is, zoo het buskruyd en andere artülery-goederen, gelyk tans, op 't laatste worden afgehaald; zoo is goedgevonden en verstaan den opper-equipagemeester, zoo wel als den artillery-majoor, by deezen te gelasten om te zorgen, dat de artülery-goederen ten minsten twee etmaalen voor het vertrek van schip of vaartuyg worden afgehaald, ten eynde by de onkostreekening van het vertrekkende schip te kunnen worden bekend gesteld; en zulks op pene, dat zy verantwoordelyk zullen gehouden worden voor de schade, die 'er uyt eene te laate afhaaling en daar door veroorzaakt verzuym in 't belasten resulteeren mogt.

21 Augustus. Afsluiting van de groole geld-kamer te Batavia.

De sleutel van de groote geld-kamer, tot nog toe alleen berust hebbende onder den eersten opperkoopman van H kas- teel, zoo is als nu goedgevonden en verstaan voormelde geld-kamer door twee afzonderlyke slooten te doen sluyten

1764. P. A. VAN DER PARRA. Ï81

en de sleutels door beyde de opperkooplieden, ieder eenen alsonderlyken, te doen bewaaren; en dus hun beyden van de daar in berustende penningen by deesen op te leggen eene gelyke verantwoording.

24 Augustus. Verhooging van den borgtogt, te stellen door den tweeden Opper-koopman van het kasteel Batavia.

By resolutie van den 21*Q deser verstaan zynde den t weden opperkoopman van 't kasteel gelyke verantwoording met den eersten op te dragen van de groote geldkamer, zoo is goed- gevonden en verstaan door den tegenwoordigen tweeden opper- koopman, Reinier van Vlissingen, even als door den eersten borg te doen stellen voor vyf duysend ryxdaalders, in stede van 2000 rd', die voor den tweeden opperkoopman bepaald zyn by resolutie van den 9en July 1762.

30 Augustus. Voorschrift nopens het Moorsche hospitaal te Batavia.

In tien jaren had dit hospitaal gekost f 69,587:14:6.

Aan den Directeur-Generaal kwam het vreemd voor, » waarom de Mooren meer voorrecht genieten moesten dan de Euro- peêrs, die allen, zonder onderscheyd, wanneer ze ter dezer hoofdplaatze in de hospitaalen leggen, hunne geheele gage verteeren ; terwyl de tegenwoordige methode, om de Moorsche zieken hunne halve gage te laaten behouden, veele luyaards jaar en dag in de liospitaalen hield, wyl ze dan, by de vry- heyd van arbeyden, de kost genoten en de helft hunner gage bleven behouden; zoo is, hier over gedelibereerd en in aan- merking genomen zynde, dat de propositie van syn Edelheyd, op zich zelve beschouwd, aller reedelyxt is, goedgevonden en verstaan by desen te statueeren, dat de patiënten van 't Moorsche hospitaal, eeven als de Europeërs, hunne volle gage in 't zelve verteeren zullen, waar van de helft voor hun ge* deelt elyk onderhoud wordt verstrekt en de andere helft jaarlyks

782 1764. P. A. VAN DÊR PARftA.

ten faveure van de verstrekkingen, die 'er aan 't Moorsche hospitaal geschieden, zal worden gehragt; welke schikking verstaan is met den 1" September aanstaande een begin te laaten neemen en daar mede te continueeren, 't en ware men hier door zwaarigheeden in de afbetaaling van de maandgelden of omtrent de aanneming in Souratta of Bengale ontmoeten mogte, als wanneer het tyds genoeg zal wesen de zaaken weder op den ouden voet te brengen.

4 September. Wijziging van het bepaalde op 21 De- cember 1762 nopens het belasten van retouren met interest.

Ter zittinge van den 21en December 1762 reeds besloten zynde naar alle de buyten comptoiren (behalven Bengaale) te ordonneeren om de retooren met geen interest-penningen te bezwaaren, zoo 'er weezentlyk geen gelden tot derzelver in- koop genegocieerd zyn; zoo is goedgevonden en verstaan het zelfde te doen observeeren omtrent de retouren, die van hier naar Nederland worden verzonden en dezelve niet meer, ge- lyk tot nu toe geschied is, met 4 percent voor interest te bezwaaren, zoo lang 'er, gelyk tans, geen gelden tot derzelver l)ezorging behoeven genegocieerd te worden, op dat dus in Nederland beter blyke, wat 'er op geprofiteerd wordt.

11 September 9 OctöbeT" '

Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag wegens hel aanslaande vertrek eener retour- vloot.

14 September. Voorschriften nopens /«el merken van lijnwaden.

Te meermalen gesproken zynde over de gedunrige klachten van de handelende gemeente wegens den last en het nadeel, resulteerende uyt de by resolutie van den 23"1 November

1764. P. A. VAN DÊR PARRA. 785

1763 gearresteerde sjapping van alle uytgevoerd wordende lywaaten, die elk genoodzaakt is, niet zonder eenige ongele- genheden te ontmoeten, te laten brengen naar de sabandary, alwaar de doeken stuk voor stuk moeten worden gesjapt en de pakken dan op nieuw weder geftmbaleerd; zoo is, hier over gedelibereerd en in aanmerking genomen zynde, dat 'er, om 't gemeen van dien last te releveeren en echter verzekerd te weezen tegen sluykeryen, geen beter middel by de plichtelyke vigilantie van de officieren van justitie uyt te denken is dan dat alle lywaten (ingevolge het by resolutie van den 2860 November 1763 gealtereerd besluyt van den 15<n bevoorens), voor dat de Gompe dezelve hier verkoope, wierden gesjapt, met meerderheyd van stemmen goedgevonden en verstaan by desen te arresteeren:

1° dat by het sjappen van alle Meeden, die 'er 's Comp8 wegen worden uytgevoerd, zal worden gecontinueerd, gelyk tans in gebruyk is; 2° dat insgelyks alle lywaaten, die van 's Comp8 wegen ter deezer hoofdplaatse worden verkocht, voor den verkoop zullen moeien werden gesjapt met een merk, waar op het jaar-tal moet bekend staan en 't welke overzulks met den eersten January van ieder jaar moet worden veranderd; 3° dat, schoon dus buyten sluykeryen, gene dan gesjapte lywaten in het vervolg in de wandeling zullen kunnen komen, de ingezeetenen echter (die uyt de voorgaande 's Comp* verkoepen van ongesjapte en ook andere dierge- gelyke lywaten, bevoorens gepermitteerd in te voeren, nog in een goede quantityd, na de getuygenis, zyn voorzien) verloff zullen hebben om 't geene zy tans bezitten, ongesjap t, gelyk het is, te mogen verhandelen binnen den tyd van een jaar, te reekenen van heden aff. 4° dat inmiddels elk, die lywaten wil uytvoeren, gelyk tans, gehouden zal blyven dezelve in de sabandary, zo hy geen Comp* dienaar is, of in 't kleden pakhuys, zoo hy in 'sComp* dienst is, te laaten sjappen. Dogh de beer Gouverneur Generaal heeft verklaard alleszins

784 1764. P. A. VAN DER PARRA.

Ie persisteeren by het schriftelyk advies, geinsereerd ter resolutie van den 22*° November 1763, om naamelyk het sjappen ter deser hoofdplaatse, ter zaake van de by zyn Edelheyd voorzien wordende nadeelen voor het vertier en beklag van de gemeente, te excuseeren; maar alle lywaaten, welke iemand uytvoeren wilde, in de sabandary, gesloten en geêmhaleerd, gelyk zy zyn, te laaten verzegelen, om in 's Comp' pakhuysen, ter plaatse werwaards men dezelve uytvoerd, te worden ontzegeld, de doeken aldaar gesjapt en dan eerst afgegeven aan den ey genaar; met welk advies zigh geconfor- meerd heeft de heer Directeur Generaal, Hoorneman.

En daar benevens gelet zynde, dat de by resolutie van den 22*° November 1765 gearresteerde schikking om alle 's Comp8 lywaten ten overstaan van de opperkooplieden des kasteels te laaten sjappen, voor gezegde bedienden, in hunne buyten des arbeydzaamen dienst, te lastig vald; zoo is goed- gevonden en verstaan dezelve van die commissie by desen te excuseeren en tot het sjappen van 'sGomp' lywaten en die van de dienaaren der Compe, te employeeren den tweede van de groote winkel en den tweede van de groote geldkamer, die dit werk, onder toezicht van de administrateurs der westzydsche pakhuysen of van het nieuwe kleeden pakhuys, zullen moeten verrichten; wordende den heer Directeur Gene- raal by desen gedefereerd om, by ziekte of occupatie van voormelde tweeden, sodanige andere dienaaren daar toe te benoemen, als zyn Edelheyd oordeeten zal daar toe best te kunnen vaceeren.

25 September. Bepalingen nopens het verkenen van surcheance aan pachters en nopens borgen van pachters.

Gelet zynde op de nadeelige gevolgen, uyt de geaccordeerde surcheances dikwyls spruytende, wanneer negligente pachters, van het maanen voor een tyd bevryd, hunne contanten tot het voldoen van andere crediteuren verbruyken of zelfs dila- pideeren; zoo is goedgevonden het 7d* artikel van de generale

1764. P: A. VAN DÉR PARRA. 788

pachtconditien in 't vervolg stiplelyk te executeeren, en over- zulx niet alleen geen remissien, maar zelfs geen surcheances te verleenen; en, by wanbetaling, de pacht ten eersten nader op te hangen en aan de meest biedende over Ie doen, ten perykele van den eersten pachter, die het minder rendement zal moeten sup- pleeren, zonder echter van het hoogere rendement te profiteeren.

Van welke dispositie echter goedgevonden is by deesen uyt te zonderen de pachten van de inkomende en uytgaande reglen, tle vischmarkt, de inkomende en uytgaande ryst, van den schepen-handel en de ryst passar en aan deze pachters, welke in sommige tyden van 't jaar dubbel, in andere byna niets genieten, naar bevinding van zaaken surcheance te verleenen, mits zy op nieuw suffisante borgen stellen by ieder geobti- neerde surcheance, ten volle genoegen dezer regeering.

Eri wyders in aanmerking genomen zynde, dat de borgen van den fugitiven [pachter] Ong Jupong, volgens het bericht van den advocaat fiscaal, noch vaste woonplaatsen gehad hebben, nogh zelfs by de door hun opgegevene naamen bekend waren, zoo is goedgevonden den ontvanger generaal by desen te de- mandeeren om de naamen van de borgen, die zigh voor pachters verbinden, ieder pacht afsonderlyk te noteeren in een expres boek, met aanteekening van hunne woonplaatsen; en, byelke presentatie van borgen, door den capitainen twee luitenants van de Chineesen onder de naamen van de gepresenteerde borgen, voor zo verre zy Chineesen zyn, te doen teekenen, dat de caulionarissen, naar proportie van de sommen, waar voor zy zigh interponeeren, gegoede lieden zyn, hun, officieren, bekend en hunne vaste woonplaatse binnen de stad of derzelver buyten streeken houdende; na welke verklaaring, en niet eerder, de gepresenteerde borgen voor geaccepteerd zullen worden

2 October. Ongangbaar-verklaring van gesnoeide en afge- sleten dubbeltjes.

Door den heer Gouverneur Generaal, onder vertooning van

FIAIAAT-BOIK DESl Til. 50

786 1764. P. A. VAN DER PARRA.

eenige dubbeltjes, (die gezegd worden van buyten te worden ingevoerd) gecommuniceerd zynde de klachten, die zyn' Edel- heyd ter oore gekomen waren, dat sommige van het gemeen die dubbeltjes, ofschoon eenige tamelyk nieuw en alle van een' kenbaren muntslag waren, voor den gestatueerden prys van 2 !/i stuyvers of tien duy ten niet wilden accepteeren; dogh .dal zyn Edelheyd den Baljuw en den Landdrost bereeds gelast hadt om op de publieke marktplaatsen daar tegen te laten vigileeren, op dat eene, by openbaaren placcaat van den 25"» Juny 1745 voor deugdzaam verklaarde munt specie, in deze tyden, dat men voornamentlyk om kleyn geld zeer verlegen is, by het gemeen niet gedecrieerd wierde: zoo is goedgevonden en verstaan zigh met de gegevene ordre by desen ten vollen te conformeeren eu de gangbaarheyd voor tien duylen van alle ongesnoeyde dubbeltjes van een kenbaren muntslag nader by bekkenslag te laaten bekend raaaken, dog al de besnoeyde of geheel afgesleetene voor ongangbaar te verklaaren.

5 October. Vaststelling eener boete op het bezit van malen en geivigten, welke Ie veel met de slapers ver- schilden.

Omtrent deze hoofdplaats, zo wel als alle buyten comploiren, is goedgevonden en verstaan by desen te slatueeren, dat, wan- neer by de eyking, jaarlyks zonder intermissie te geschieden, eenige gewichten, ellen of maaien met de slaapers zoo veel discordeerende bevonden worden, dat 'er omtrent dengebruy- ker eenige bedenking vallen moet, door deezen voor elk zooda- nig minwigtig gewigt, ondeugende elle of maate zal moeten worden betaald eene boete van vyftig ryxdaalders ten behoeve van de diakony-armen.

5 October. Voorschrift nopens *vry-brieven' van in- landsche matrozen en soldaten.

In aanmerking genomen zynde, dal verre de meeste, in

1764. P. A. VAN bER PARRA. 787

vrydom overgaande inlanders onvermogende zyn om de kosten van huttnen vry brief, die op een zegel van 25 rd* geêxpedieerd wordt, te betalen, is goedgevonden in het vervolg aan alle inlandscbe matroosen of soldaten, die uyt den dienst ontslagen worden, alleen een extract uyt de notulen van het geresolveerde aan dese tafel, hun ontslag betreffende, te laten afgeven op een zegel van zes stuyvers, zonder expeditie-geld.

9 October. Vernieuwd verbod voor Compagnie s dienaren tegen het zich begeven onder de vlag of de bescherming van eenige vreemde natie.

Tot afschrik, des doenlyk, van de liefhebbers tot desertie en om insonderhyd de zulken, welke zigh tot het debaucheeren van manschap mogten laten gebruyken, ware het mogelyk, te attrappeeren is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan het ondervolgende plac- caat hier ter steede te laaten publiceeren en affigeeren op de gewoonlyke plaatsen, in de wachten op Onrust en Edam, zoo mede op alle de ter reede leggende scheepen.

Voorts eenige exemplaren van het zelve, met ordre lot executie van den inhoud, te zenden naar Bengaale, Chormandel, Geylon, Mallabaar, Suratta, Sumatras Weslcust en Malacca, als alle plaatsen zynde, van waar de desertie naar vreemde natiën het frequentst en gemaklykst is.

Aangesien wy te meermalen, inzonderheyd by hel aanwesen van vreemde schepen, hebben moeten ondervinden, dal sommige eerlose dienaaren der Nederlandsche Oost Indische Compagnie zigh, met postpositie van eed en plicht en niettegenstaande de in vigeur zynde straffen legen de desertie, niet ontzien den dienst ' hunner Letaals heeren te verlaaten en zigh in vreemden dienst te engageeren, ten minsten zigh te begeven onder de vlagge en bescherming van vreemden; zoo is 't, dat wy goedgevonden hebben alle dienaaren der Nederlandsche Oost Indische Compagnie, 't zy politicque, zeevarende, militairen of ambagls gezellen, op nieuw te interdiceeren en verbieden,

i&è 1764. P. A. VAN DER PARRA.

gelyk hun g'interdiceerd en verboden word by desen, om zigh, 't zy hun verbonden tyd uytgediend zy of niet, Ie begeven onder de vlagge of bescherming van eenige vreemde natie, 't zy Europeesche, 't zy Indische, 't zy op hare schepen en mindere vaartuygen of ook eenige harer comptoiren, dan wel etablissementen, op poene, dat de schuldigen, by aglerhaling, 't zy ze de desertie volvoerd hebben of op den weg betrapt, dan wel andersints in hun voornemen verhinderd worden, aan lyf of leven, na exigentie van zaaken, gestraft zullen worden.

En ter aanmoediging van de genen, die gesteld zyn of in 't vervolg gesteld mogten worden om tegen de desertie te waaken, wordt by desen voor de achlerhaling van ieder deserteur beloofd een premie van ryxd* vyftigen vrydom van de ordinaris straffe voor den geenen, die, uyl berouw van zyn delict, zig weder begeeft op zyne bescheydene post.

Overmits nu vele, andersins tot 'sCoinp1 dienst niet on- genegene dienaaren zigh door verderffelyke raadgevingen en schynschoone beloften tot desertie verleyden lalen, zoo is 't, dat wy goedgevonden hebben te ordonneeren en te statueeren, gelyk wy ordonneeren en stalueeren by dezen, dat zodanige ronselaars of die zigh, 't zy burgers, Jt zy Conip» dienaaren, gebruyken laaten om militairen, zeevarenden, ambagtsgezeUen of wie hy ook zyn mag, uyt 's Co nip8 dienst te debaucheeren, by overluyging van deze hunne misdaad, gegeesseld, gebrand- merkt en op Rosingain in de ketting voor den tyd van 15 jaaren aan de gemeene werken ten arbeyd gesteld werden zullen.

Wordende by desen een premie van een honderd ryxd4 beloofd voor eiken ronselaar, die iemand zal weten aan te wyzen, sodanig, dat hy in handen van de justitie Valleen van 't feyt worde overluygd. En zal des aanbrengers naam, zoo hy het begeerd, worden gesecretcerd en dezelve, indien hy een medepligtige is, bevryd blyven van de gestatueerde straffe.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie pretendeer?, zal deze worden gepubliceerd en g'affigeert ter gewoonlyke

1764. P. A. VAN DER PARRA. 789

plaatsen, in de militaire logementen, op de werff, in 't am- bagts quartier en aan boord van de ter rhede leggende scheepen.

16 October. Spillage op Japansche kamfer.

Gelet zynde, dat de campher, zoo min door de administrateurs alhier, als door de pakhuysraeesters op de buyten comptoiren, zonder spillasie kan worden uylgeleverd, zoo is goedgevonden van de Satsumasche campher in 't vervolg aan de admi- nistrateurs alhier toe te leggen, gelyk hun by desen toegelegd wordt, één en één half len honderd van de afgeleverde partyen, sonder meer, en het reglement van de provisien voor de dienaaren te Batavia hier mede te laten amplieeren.

20 October. Munten, maten en gewigten, te Batavia in gebruik

Ingevolge last van de Hooge Regering bood het college van Schepenen haar de volgende «memorie" aan.

Natte maatm.

Waaronder de gemeenste bestaat in een kan, inhoudende 8 mutsjes, even als in Nederland, te weeten: kannen, waarmede men iu cas van koop of verkoop in of uytmeet; want Compag- nies kannen, in het provisie-magazyn en op de schepen in ge- bruik zynde, houden 10 mutsjes; en van deese kannen gaan 'er 388, schuins gemeeten en 58 duimen binnen de kim, op een legger.

Een gemeene kan nu, gelyk boven gezegd, 8 en een Com- pagnies 10 mutsjes inhoudende, daalt zulks na evenredigheid en houdt diengevolge 7* kan of pintje respective 4 en 8 en Va pintje of !/4 kan 2 en 2J/2 mutsjes.

Zynde daarenboven by de Edele Compagnie in gebruik kitten, die op de maat van 10 kannen a 10 mutsjes worden geëikt of gepeekeld.

790 1764. P, A VAN DER PARRA.

Drooge maaien,

hier ter slede gebruikelyk, bestaande in eene groote maat van 5 ganlings, afdaalende met 4, 3, 2 en 1 ganting, die dan wederom gesmaldeeld wordt in l/19 V* en */••

Wanneer men rysl met de ganting meet, reeken t men gemeen- lyk de zwaarte van dies inhoud op 13V3 ft, die het ook ten meerendeelen kan haaien, 't geen egter geen plaats kan hebben omtrent zout of andere waaren, die, zoo veel aan intrinsique zwaarte meerder als de ryst, ook zoo veel te meer weegen, schoon niet meerder aen hoeveel- of grootheid zynde

Een last ryst dus, zoo als men in Compagnies pakhuizen uitmeet, doet 3066 */3 ft. dog onder den inwoonder gekogtof verkogt wordende, noemt men hel een cojang en gaan als dan 3375 ft op een diergelyk last.

Omtrent de pady heeft men geen maal, maar wordt dezelve by bossen getelt en betaald na rato van 't gewigt, dat ieder inhoudt, gaande 200 bossen op een tjajang ; en moeten de Aeem- raade-bossen weegen 16 catjes of 20 ft, dog de andere worden gemaakt na willekeure van den verkoper.

De elle-maal, hier in gebruik, is in allen deele evenredig met die der Nederlandscbe ; in 16 talies bestaat ieder, die ver- deeld worden in xjK, l/s en Va» even als in Nederland.

Een roede houdt 12 voeten Rynlandsche maat, dog wordt dit niet altoos onder den inlander in agt genomen, die een roede, een toembak noemende, na zyne caprices uitbreidt of intrekt en daarna den koop sluit; dog aan de Edele Compagnie een toembak moetende leveren, wordt dezelve altoos ter lengte van 15 eo hoogte van 6 voeten bepaald.

Een voet houdt 12 duimen.

En alsnu overgaande tot de

Gewigten,

zoo heeft men alhier in de wandeling het catjes-gewigt, zynde een cal je 1 '/4 ft, hoewel by de Edele Compagnie altoos en onder

1764. P. A. VAN DER PARRA. 791

den Europeör voor het grootste gedeelte het pond-gewigl, even als in Nederland, tegen 16 oneen of 32 loot in gebruik is.

Dog goud en zitver is men gewoon alhier by de reaal te weegen ; en is een reaal 8/9 tmce of 79 gedeelte van een mark trois, wordende verdeeld in 48 stuivers ieder reaal en alsdan den prys gereguleerd na de fynte van het zilver of goud.

Nog heeft men alhier het zoogenaamde daats-gewigt of eigen- lyk de Roomsche balans, een handboom, hebbende twee ongelyke straalen vereenigd en haugende aan een vaste punt., zynde gemeenlyk 1 tegen 12. Deeze balans wordt niet alleen in catjes verdeeld, maar ook in thaylen, wordende ieder thayl gereekend op ijl6 gedeelte van een catje.

Laatstelyk heeft men hier nog het broodbakkers-gewigt, gere- guleerd op den Nederlandschen voef, wegende hetzelve n/,6 * en met zyn walerloot 1*/32 ft Nederlands.

De diverse soorten van munten, hier ter plaatze rouleerende, kunnen gevoegelyk worden begrepen in

Goude munten,

onder dewelke men vooreerst kan tellen de gecartdde, wigtige Nederlandsche ducaaten, dewelke hier ter plaatze op den vasten cours van 22 schellingen of f 6.12 zyn bepaald; dog het gewigt 12 Engels en 80/,25 aas zynde, reguleert men zig, in casvan negotie, na de waarde van het goud en is de cours variabel.

Een ongecartelde Europische ducaat daarentegen is alhier op den vasten prys van 18 schellingen of 5 guldens 8 stuivers.

Japansche goude coubans zyn hier mede gangbaar, dog worden in zoodanigen meenigte als voor deezen niet meer aange- bragt. In vroeger tyden wierden ze gemeenlyk tegens 10 rijks- daalders verdebiteerd, dog sedert eenige jaren heeft men een veel ligter soort aangebragt, die eerst tegen 6V2 ryksdaalders van 48 zwaare stuivers wierden uitgegeeven, dog in alloi ver- minderd, mogen ze lans niet meer als 6 en ten hoogste 673 ryksdaalders gelden.

Een Balaviasche goude ducaat of zoogenaamde derham fyawa,

792 1764. P. A. VAN DER PARRA.

57a Engels weegende, is alhier gangbaar voor S1/*» ter zwaarte van 28/4 Engels 2 Va ryksdaalder.

Zilver e munten.

Onder de zilvere muntspecien, alhier ter plaatze gangbaar, komt in de eerste plaats de zilvere ryder of ducaton, doende in Nederland 5 guldens 5 stuivers, dog wordt alhier uitgegeeven voor f 3: 18, te weeteu: oude of ongecar telde, dog de gecartelde9 hoewel niet zwaarder dan de eerste, zyn tegens f 4 gangbaar, houdende de eene, zoo wel als de andere 21 1/s Engels, zynde het na evenredigheid dus met de halve ducalons, terwyl de Spaansche ducaton een zelve cours met die der oude o( ongecartelde Neder- landsche heeft.

Een zilvere Spaansche reaal, Mexicaansche pilaar, ter zwaarte van 17 Va Engels, die eigenlyk niet meer dan 8 schellingen doet en daarom den naam van reaal van agten draagt, hier ter stede enkeld uitgegeeven wordende, is de ordinaire loop 60 stuivers; in meen ig te egter doen ze meerder. Nooit wordt de 100 p' op minder dan 150 ryksdaalders gereekend, dog dit heeft geen vaste stand; want, doordien deeze specie veel na andere plaalzen, ook in groote meenigte na China wordt vervoerd, zoo klimt en daalt de prys na inaate der schaarsheyd aan die munt hier ter slede, ryzende zomlyds op 156 ryksdaal- ders de 100 p', dog dit gebeurd zelden, hlyvende het meeste tusschen de 155 en 155. De kantige Spaansche reaalen egter hebben alhier haren vasten cours tegens 60 stuivers. Op deezen volgt liet zilver Neder landsch payement, want de andere Neder- landsche zilvere speciën, als halve en heele guldens, agt-en-twitt- ligen, daalders en drie gulden-stukken, schoon ze, uitgegeeven wordende, de Nederlandschc prys wel blyven behouden, kunnen nogtans in geen aanmerking met relatie tot den cours der gemunte speciën, om derzelver gering getal, komen; dog de hoedjes schelling, in Nederland 8 J/a a 6 stuivers doende, is alhier gangbaar voor 71/* stuivers, zoo wel als de scheepjes schelling, die in Nederland gemcenlyk voor 6 stuivers wordt uitgegeeven,

1764. P. A. VAN DER PARRA. 793

waarentegen alle andere schellingen, als ook de gestempelde zesthalven, mede in Nederland 6 stuivers doende, hier niet hoo- ger worden aan den man gebragt; hebbende de zest halven, in Nederland 51/* 'AuVir geldende, een zelve cours met delaast- gemelde. Een dubbelde stuiver, in Nederland gerekend op 32 penningen, doet alhier 40 of 2 1/i en een enkeldel ljA stuiver of 20 penningen.

Uitheemsche zilvere speciën zyn sedert weinige jaaren hier mede in trein gebragt en rouleeren onder den inwoonder, als : de keizer- en mariendaalder tegens 60 en de Fransche /croonen tegens 30 stuivers, terwyl men van de zilvere Oostersche mun- ten de volgende alhier verdebiteerd, dewelke egter op een vasten cours zyn gezet, namelyk: een Bataviasche zilvere ropy, wee- gende 7 7, Engels, deedt bevorens 30, dog is nu met de andere gereduceerd op 27 stuivers; de Persiaansche dubbelde ropyen, zoo wel als de Souratsche en Bengaalsche, worden uitgegeeven voor 54 stuivers vaste cours, de enkelde ropye voor 27 en de halve voor 137a stuivers.

De kopere munt aanbelangende, dezelve bestaat enkel in heele en halve duiten; en weegt de heele duit 2 Engels ruim, wor- dende tegens 4 penningen uitgegeeven; zynde de halve gang- baar voor 2 penningen; en reekent men dus de heele 4 en de halve duiten 8 op een stuiver.

En worden zorotyds nog wel vreemde goude munten alhier gezien, als de johannissen, goude louisen, enz., dog deeze hebbeu geen vasten cours, maar worden, zoo wel by de Edele Compag- nie, als particulieren, na benodigdheid en de prys van de speciën, in cas van negotie, geaccepteerd, daar na ryzende en daalende.

26 October. Beeediging van den vgeneralen opneem", van Compagnies goederen, vastgesteld op 8 Mei 1764.

Verstaan zynde om de rapporten van de zes maandelyksche opneeiningen door de gecommitteerdens te doen beêedigen, zoo is goedgevonden en verstaan telkens een lyst van voorsz. gecom- mitteerden, met aanteekening van de adminislralien, waar in

794 1764. P. A. VAN DER PARRA

zy de opneeming gedaan hebben, te doen formeeren en dezelve, door éénen der casteeis opperkooplieden getekend» aan den Edelen president van den Raad van justitie te laaten bezorgen, ten eynde de gecommitteerden, daar by vermeld, voorgemeld collegie te doen compareeren en met eede verklaaren, dal de opneeming door hun met alle trouwe is gedaan en conform de rapporten deswegens overgeleverd, welker ecbtbeyd en deugdelykhyd overzulx met den gestatueerden eed zal moeten gestaafd werden.

30 October. Verlenging van vier tot zes maanden van den termijn, waarop Vendumeesters moesten stortende geldenf verkregen door pnblieken verkoop van Compag- nie s goederen.

Zulks geschiedde, vermits de beweringen van vendumeeslers nopens «slechte tyden en verarming der kooplieden maar al te wel gefundeert zyn en men de prysen van 'sComp* goederen door deze verlenging van den betaal-tyd, sonder haar merkdyk ongerief, hoopt te favoriseeren, wyl de vendumeesters by het verkoopen van 'sComp9 goederen, die doorgaans merkelyke sommen bedragen, hel crediet nu hooger dan bevorens sullen durven laten loopen, waar door het getal van de geadmitteerde koopers noodwendig vermeerderen moet". •

6 November. Instructie voor den munlmeester.

Art. 1. Alle de Javasche zilveren ropyen zullen moeten geslagen werden onder de directie en het opzicht, ook ter verantwoording van den muntmeester, op het gewigt van 23 stuyvers en gehalte van 10 penningen, met den stempel, voor heen bereeds geintroduceerl, en gecartelt.

Art. 2. En om hier van verzekerd te zyn aal den essayeor van ieder party, die geprepareerd is voor de munt, eee stuk moeten uytkappen en essayeeren en bet zelve met het essay-stukje overgeven aan den heer Directeur Generaal of

1764. P. A. VAN DER PARRA. 798

den eersten opperitoopman van 't casteel, om bewaard te worden van ieder party, die ter munt gebragt wordt.

Art. 3. De muntmeester sal een beêedigd adjunct hebben, onder hem staande en van hem dependeerende, voor denwelken hy ook zal moeten respondeeren.

Art. 4. De muntmeester zal van ieder party zilver, die hem tot het slaan Van ropyen zal worden aangeboden, even als een hem toe te voegen boekhouder ook sal moeten doen, orden telyk moeten boek houden, met bekendsteliing van den naam des eygenaars en van wat essay het zelve bevonden mogte wezen en hoe veel ropyen hy daar van geslagen en afgegeven heeft, sonder daar van aan iemand, buyten de hooge overigheyd, eenige opening of kennisse te geven.

Art. 5. De muntmeester zal moeten sorge dragen, dat, indien eenig zilver boven de 10 penningen in alloy bevonden wordt, het zelve met koper geallieerd word, in zoo verre, dat die party, gelyk alle andere, gebragt worde op de gehalte van voorzegde 10 penningen; en dat daar en tegen alle het minder bevonden wordende zilver door toezets verhoogd worde tot op voorenstaande gehalte, blyvende de beyde posten, soo van het koper, als van het zilver, ten laste van den inbren- ger, van wien den muntmeester, by de afgave der gemunte ropyen, de voldoening zal moeten vragen.

Art. 6. De muntmeester sal voor smeltverlies en lekkasie op het zilver, dat hy ontfangt, ten laste van den inbrenger mogen bereekenen een percent en, boven des, ter goedmaking van alle de ongelden, die tot het smelten, essayeeren, munten, eet. zullen moeten gedragen worden, mede drie percento, ten laste als boven.

Art. 7. Ongerekend nog twee percent, die een ieder voor het gebruyk van de munt, als eene geregtighyd aan de Comp0, sal moeten contribueeren en overgeven aan gemclden munt- meester, welke dezelve ontfangen en maandelyks verantwoorden zal aan den heer Directeur Generaal.

Art. 8. Voormelde essayéur en adjunct zullen van de voorsz. vier percent genieten een en dus ieder een half percent,

796 1764. P. A. VAN DER PARRA.

mitsgaders daar voor, nevens gedagten muntmeester, respon- sabel zyn voor het ingebragi wordende zilver.

Art. 9. Al het inkomende zilver zal door den muntmeester, ten overstaan van gedagten boekhouder en adjunct, moeten ontfangen en door' hem en laatstgemelde moeten bewaard en de daar van komende ropyen in zelver voegen, onder quitantie ten behoeve van den muntmeester, afgegeven moeten worden.

Arl. 10. Het vermunten sal moeten gereguleert werden in deser voegen, dat, die zyn zilver het eerste inbrengt, ook het eerste zal moeten geholpen worden; verdagt zynde, dat de partyen behoorlyk genom inert worden, ter voorkoming van verwarring.

Art. 11. Na den stempel, die den muntmeester door de hooge Indische regering zal worden aangewesen en voorwaards reeds, arlicul 1, gemeld, zal hy eenlyk heele ropyen en zulx precies na het voorgeschreven gehalte en gcwigte mogen slaan, zonder eenige andere munt of eenig meerder of minder in alloy zynde zilver te gebruyken, sub poene, van by het contrarie strafbaar te zullen zyn aan den lyve.

Eed voor den muntmeester en desselfs adjunct.

Ik belove en zweere, dat ik by den ontvangst, smelten en verwerken van al het zilver, dat my door particulieren tot hel slaan van zilveren Javaasche ropyen mogte worden over- gegeven, ook ten aanzien van den stempel, waar mede gedagte ropyen zullen moeten worden gestempeld, precies obser veeren en punctueel agtervolgen zal, het gene hun Edelens, de hooge Indiasche regering, my by de dies wegens voorgelezen instruotie hebben aanbevolen, en allesins nakomen, wat een getrouw muntmeester toestaat en betaamt.

Eed voor den boekhouder.

Ik belove en zweere de partye zilver, dewelke door parti- culieren, ter vermunting tot ropyen, by den muntmeester

I7è4. P. A. VAN DER PARRA. 19J

mogte gebragt worden, getrouwelyk by de door my ie houdene boekjes te zullen inneemen, ook na de vermunting zulx te zullen doen van de quantiteyt ropyen, die van het gedagte zilver zullen voortkomen en aan de eygenaars van deselve overgegeven worden; en van deeze te houdene aanteekening aan niemant, wie hy ook zy, buyten myne hooge Overigheyd, eenige kennisse of opening te zullen geven, mitsgaders dus my in allen deezen Ie zullen gedragen, gelyk een getrouw, vroom boekhouder betaamt.

-J- November. Gangbaar verklaring van zekere koperen dutten en zilveren derhanCs.

Aangezien den 6'leB deezer in Raade van Indie, tot gerief van de goede ingezetenen, is goedgevonden het zeer toegenomen gebrek aan païement en koperen munt te verhelpen door het slaan van duiten, aan welker ééne zyde in het Nederduitsch te leezen zullen zyn de woorden: duit Java' s, met het jaargetal daaronder, en aan de tegenzyde dezelfde woorden met Arabische letteren in 't Maleidsch en dezelve, even als de Nederlandsche duiten, gangbaar Ie maaken tegen vier op een stuiver; zoo is 't, dat wy gemelde Javasche duiten, invoegen voorschreeven alhier geslaagen, verklaaren, gelyk dezelve by deezen verklaard wor- den, voor goede gangbaare munte, waar van 'er vier op een stuiver of honderd twee-en-negentig op een ryksdaalder zullen gaan; met ordre aan elk en een iegelyk om die duiten tegen voorschreeven waarde te ontvangen en uit te geeven, zonder eenig wederzeggens, op pene van arbitraale correctie. '

En is wyders ten zelfden dage in Raade van Indie goed- gevonden om, tot wegneeming, zoo verre doenlyk, van het gebrek aan zilveren9 speciën, aan particulieren vryheyd te geeven tot het laaten munten van gekartelde zilveren' derhams Javasch of zoogenaamde ropyen, op den zelfden voet, als hun zulks by resolutie der hooge regeeringe van den 17en February 1747 wierdt geaccordeerd, met deezen verstande, dat de derham gemunt zal worden ter zwaarte van drie-en-twintig stuivers en op 't alloi van tien penningen en gangbaar weezen, gelyk dezelve

798 1764. P. A. VAN DÈR PARRA.

by deezen gangbaar verklaard worden, voor dertig stuivers; zullende de instructie voor den muntmeester en den essaieur, die met den druk gemeen gemaakt zal worden, verdere aanwy- zing doen van de precautien, welke ter getrouwe behandel inge deezer munterye zyn gearresteerd, en dat de eigenaar van 't zilver in 't geheel zes ten honderd conlribneeren zal om het in voormelde derhams vermunt ie krygen.

En opdat niemand hiervan eenige ignorantie pretendeert zal deeze worden gepubliceerd en geaffigeerd ter plaatzen, daar men gewoon is publicatien en affixien te doen. en zulks in de Nederduilsche, Maleidsche en Chineesche taaie.

22 November. Voorschriften nopens facturen.

Op het verzoek van de Ambonsche ministers, dal voortaan by de factuuren het getal der ponden van de lasten en de kannen van het vaatwerk genoteerd mogt worden, is goed- gevonden en verslaan den onderkooplieden des kasteels mits desen te gelasten om te zorgen, dat in alle factuuren en by alle posten van tarwe, rogge, ryst en andere pondgoederen, nevens het getal der lasten of andere maaien, ook dat der ponden genoteerd worde en het getal van de kannen by dat der fusten met dranken en andere natte waaren ; ten welken eynde verstaan is de opgaave ook in ponden en kannen aan den factuur-houder te laaien geschieden door de administrateurs.

25 November. Voorschrift nopens scheeps-geweren.

By gelegenheyd vau de deliberatie over de onbequaame geweeren van 't schip, Overschie, is goedgevonden en verstaan mils desen te slatueeren, dat de scheepsgeweeren en verdere wapenkamers-goederen op alle schepen en vaarluygen, die naar eenig buylen comploir gedestineerd zyn, voor derzelvcr vertrek zullen moeten worden gevisiteerd door den baas van de wapen- kamer, geassisteerd met een officier van de artillery of militie, en het onbequame verwisseld tegen bequaatn goed;

1764. P. A. VAN DER PARRA. 799

en dat wyders de snaphanen, musketons en pistolen van ieder schip of vaarluyg met een distinctive letter, nummer of iets dergelyks zullen worden gemerkt , ter voorkominge van verruyling.

26 November. Toepassing op de vier Oosiersche gouver- nementen van hei bepaalde op 15 November 1763 nopens den uitvoer van buskruit.

By gclegenheyd van klagten uyt Ambon, alsofdie vanCeram door de Bandasche burgers voorzien wierden van buskruyd, is, met ampliatie van 't gene den 15e0 November 1763 omtrent de naar Timor gedestineerde burger-vaartuygen besloten wierdt, goedgevonden en verstaan by deesen te statueeren, dat elk burger- vaar tuyg, gedestmeerd naar Ambon, Banda, Ternate, Macassar of Timor, niet meer dan twee honderd ponden bus- kruyd ten uytterste, met het daar toe benoodigde scherp, zal mogen mede neemen, 't en ware om de grootere chartre of een meer dan ordinair getal stukjes eene grootere quantiteyt buskruyd door den heer Gouverneur Generaal speciaalyk wierde gepermitteerd; wordende den sabandaaren, nevens de executie van het bovenstaande, mits desen gelast om de quantiteyt van het vervoerd wordende buskruyd by elke pas agter dat van de stukjes en het handgeweer te noteeren.

Terwyl wyders goedgevonden is naar de Oosiersche gouver- nementen te gelasten om alle burger-vaartuygen, welke 'er van Batavia aanlanden, daadelyk na derzelver komste door den flscaal en twee justitieele leden te doen visiteeren en het aan- gebragte buskruyd te laaten in bewaaring neemen tot tyd en wyle, dat voormelde vaartuygen weder op een tocht gaan.

Alles op pene, dat tegen de zulken, welke, het zy hier, 't zy om de groote Oost, betrapt raogten worden meer kruyd of scherp te vervoeren of aan te brengen, dan bun gepermitteerd was en by hunne passen bekend stondt, zal worden geproce- deerd tot conGscatie van vaartuyg en lading en dat zy daar

800 1764. P. A. VAN DER PARRA.

eo boven incurreeren zullen de straffen, tegen beelers Tan gestoo- len baskruyd gestatueerd.

3 December Toepassing op de buiten-kanloren van het bepaalde op 5 October 1764 nopens üUandsche soldalen en matrozen.

Ter zittinge van den &*■ October desesjaars verstaan zynde om aan inlandsche soldaten of matrosen, die uyt den dienst ontslagen worden, in stede van de gewoone vry brieven, alleen te doen expedieeren een extract uyt de notulen van bet ge- resolveerde omtrent hun ontslag op een zegul van zes stuyvers, zonder eenig expeditie-geld; zoo is goedgevonden en verstaan deze ordre by desen ook betrekkelyk te raaaken op alle buylen comptoireo, alwaar de ministers gerechtigd zyn omdienaareo in burger-vrydom te stellen.

3 December. Voorschrift nopens nrreparabeU^9 geweeren.

By het ontvangen van onbequaame wapen-goederen te meermalen en met reden twyflelingen gereezen weezende, of de overgezondene ooyt onder 'sComps geweeren behoord hebben, zoo is, tot preventie, zoo verre doenlyk, van snoode bedriegeryen, goedgevonden en verstaan circulair mits deesen te gelasten om alle irreparable geweeren, die herwaards afge- zonden worden, te doen afpakken ten overstaan van expresse gecommitteerden en den zelven te gelasten om wel vlytig toe te sien, dat 'er geene, dan die waarlyk Comp' geweeren zyn, worden afgepakt, op pene van vergoeding en eene rigoureuse straffe daar en boven, ingevalle zy aan het bedrog medeplichtig worden bevonden ; ten welken eynde verstaan is, dat voormelde gecommitteerden van de gedane afpakking telkens aan hunne gebieder zullen moeten overleveren een specifiek rapport en 't zelve herwaards te doen overzenden met de *seren.

1764. P. A. VAN DÉR PARRA. 801

4 December. Verlenging van hel octrooi, verleend aan het Heeren-logement te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan mits desen te verleenen ver- lenging voor üen jaren van het octroy, 't welk ultimo Augustus 1765 stond te expireeren, met dese alteratie echter, dat alle publieke verkoopingen van vaste goederen, welke volgens resolutie van den 10** Juny 1757 in het gemelde heere-logement geschieden moeten, voortaan, gelyk bevorens, by de vendu- meesters, secretarissen van de collegien of elders, naar goed- vinden van de geïnteresseerdere, zullen mogen gehouden worden, als profytelyker geoordeeld wordende voor derzelver rendement, met deezen verstande echter, dat het een* achtste ten honderd op het zuyvere provenue van de kooppenningen van vaste goederen, 't welk by evengemelde resolutie uyt bet salaris van de secretarissen, vendumeesters en afslagers ten behoeve van het gemelde heeren-logement is toegestaan, zal blyven stand grypen, ten profyte van desselfs eygenaar.

4 December. Voorschrift voor practizijns nopens rekesten tot gijzeling of verkoop, gerigt aan het College van Schepenen.

Scheepenen zedert eenigen tyd een en andermaal gebleeken wezende, dat, niet tegenstaande by de op den 3en Mey 1763 door haar hoog Ëdelhedens g'emaneerde salaris lyst van de respective secretarissen, practizyns, enz. wel duydelyk de pro- cureurs en solliciteurs worden geinterdiceerd omme in zaken, waarinne zy bereets sententie of appoinctement bekomen hebben, genoodzaakt zynde verzoek tot verkoping of gyseling te doen buyten de sententie of appoinctement, 't welk zy als dan eenelyk zullen mogen overleggen met de daar aan g'an- nexeerde relasen van den deurwaarde of bode, daar nevens een register met stukken te exhibeeren, gelyk meesten tyd geschied is eenlyk om de kosten te vermeerderen; dat niet tegenstaande deze ordres nogtans zommige der practizyns by

FLAIAAT-BOm DEEL Til. 3i

803 1764. P. A. VAN DÊR PARRA.

hunne requesten tot gyseling of verkoop, niet alken een register met zommige stucken, maar somtyds de gebeele retroacla overleggen, dan wel, na dat hunne requesten zyn ingedient, afgeven, waar door noodzakelyk de lydende parthy op enorme kosten word gejaagd; zo is 't, dal Schepenen, rypelyk over- wogen hebbende de hebsugt der practizyns aan de eene en de ruineuse ongelden der succumbanten aan de andere zyde, en om op eenmaal diergelyke gedoenlens af te weeren, hebben verstaan, gelyk verstaan by desen, alle practisyns de oovo te interdiceeren zig de overtreding van dit artieul en de daar by gegeven ordres schuldig te maken, mitsgaders den geswoo- . ren clerq wel expresselyk te interdiceeren eenige papieren, hoe genaamd, die niet reëel in judicio g'exhibeerd zyn, aan te neemen, op poene van telkens, dat hy bevonden zal worden diergelyke gedaan Ie hebben, te verbeuren vyftig ryksdaalders ten behoeve dezer kamer; en is verstaan dezen inden bladert te doen insereeren.

11 December. Verhoogitig van de rente, uit te keeren door de Bank-courant en Bank van leening. »

In aanmerking genomen zynde, dat de considerabele op- eyschingen van der participanten capitaalen de bank dermaten heeft in 't naauw gebragt, datse, om zig niet verder van contanten te ontblooten, het beleenen op panden meer dan eens heeft moeten staaken, zonder dat de geldeloze tyden egter raadzaam maaken om de verhypothekeerde gelden anders dan langzaam in te vorderen, zoo dat 'er, om aan de bank nieuwe participanten en dus ook meer contanten te bezorgen, geen gereeder middel uyt te denken zy dan den interest te ver- hoogen, waar toe het thans zeer verminderde capitaal der participanten ('t geen apparent voor eerst niet sterk toeneemeo zal) goede gelegenheyd geeft; zoo is, naar het voorstel van den directeur en commissarissen, goedgevondenen verstaan van alle in voormelde bank berustende of nog in te komene gelden, in sleede van een ten honderd, waarop de renten by

1764. P. A. VAN DER PARRA. 80$

resolutie deezer tafel van den 2"1 February [29w January] 1762 gereduceert wierden, aan de geinteresseerdens te doen uytdeelen (wee ten honderd voor jaarlyksche renten, en zulx te beginnen met den eersten January van 't aanstaande jaar 1765, zoo dat de eerste uytdeeling van 2 perc*0 geschieden zal in den aanvang van 1766.

20 December. Verbod voor Compagnies schepen, wm en naar Timor varende, onder weg eenige plaats aan te doen.

De bediendens van Timor, hunne agterdogt omtrent de hoorden van 'sComp9, naar derwaards vertrekkende schepen en vaartuygen te kennen gevende, als of zy onderweg de eene of andere plaats aangierende, derzelver vigilantie tegen het verkoopen of anderzins veratieneeren van oorlogs-ammuoitie ontweeken; zoo is, met renovatie van de placcaten tegen het verkoopen of andersins veralieneeren van oorlogs-ammuniüe, goedgevonden en verstaan den overheden van 's Gomp9 scheepen en vaartuygen, naar Timor vertrekkende of van daar retour- neerende, by desen wel scherpélyk te verbieden om, buylen beweezen zeenood, eenige plaats onderweg aan te doen, 't en zy op «uytdrukkelyke ordre, van wegens deeze regeering of door de Timorsche bedienden aan hun verleend. -

20 December. Uitbreiding van liet personeel bij den smids'winkel te Batavia.

'Geleesen zynde een berigt van 't hoofd over 's CompF zee- magt, den Edele Houtingh, met een daar nevens overgelegd berigt van den baas smit der equipagiewerf, vertoonende de swakheyd van de smitswinkel en de onmogelykbeyd om het volhandig werk met de 1B daar bescheyden ambagtsgezellen (daar onder maar 11 smits) gaande te houden; zoo is goed- gevonden en verstaan, buylen de tien werk jongens en zes coelies of daglooners, die 'er reeds zyn, nog ter aanleeringe

804 «764. P. A. VAN DER ÊARFU.

van het atnbagt te plaatsen vyftien 'sComp1 slaaven en de- zelven (even als omtrent de werkjongens van 't ambagtsquartier den 21en September 17B9 gearresteerd wierd) te doen genieten maandelyks, in hun eerste leerjaar een halve ryxdr of vier en twintig stuyvers, in 't tweede jaar drie vierde ryxdr, in 't derde een ryksdr, in 't vierde, als zy in het ambacht volleerd zyn, anderhalve ryxdr en in 't vyfde jaar twee ryxd% zonder meer, en zulks hoven de ordinaris verstrekkingen, die 'eraan 'sComp* lyfeygenen gewoonlyk geschieden.

21 December. Verpachting van de generale en gemeene inkomsten van het koningrijk Jakatra.

De wijzigingen in de voorwaarden waren ditmaal de volgende :

dient tot een ieders naricht, dat het 7de articul van de generale pagt conditien, volgens het geresolveerde in Raade van Indie ter sessie van den 25*" September deeses jaars, voortaan stiptelyk zal worden geëxecuteert en dat overzulks niet alleen geen reraissien, mpar zelfs geen surcheances zullen worden verleend, maar dat, by wanbetaaling, de pacht ten eerste weder zal worden opgehangen, ten perykele van den eersten pachter, die het mindere rendement zal moeten sup- pleeren, zonder van het meerdere rendement te profiteeren. Alleen zal aan de pachters van de inkomende en uytgaande rechten, de vischmarkt, de inkomende en uytgaande ryst, den schepenhandel en de rystmarkt, naar bevinding van zaaken, eene maatige surcheance worden verleend om hun in de maanden, dat er wepig ontfangen wordt, te gemoet te komen ;

in stede van het bepaalde by het 19de artikel van de conditien der boompacht, van den amfioen, by de amfioensocieteyt ingekocht en van hier uytgevoerd, by tweeden invoer de halve tol of drie ten honderd zal moeten betaald worden, zal maareenlyP voortaan in zodanigen geval betaald worden de somma var tien rds van een kist, waar van by den eersten uytvoer betaald worden twintig ryxds;

1764. P. A. VAN DER PARRA. 808

en zal, ofschoon deese amfioen ten tweedemaal weder uytge- voerd raogt worden, den pachter geen verdere tol com peteeren;

de vischverkoopers, die volgens artikel B van de condilien voor de pacht van de vischmarkt drie rd8 van ieder bank aan den pachter moeten opbrengen, zullen verplicht zyn deeze gerechtigheit te voldoen in het begin of uiterlyk voor den zesden dag van de maand en zulks niet mogen uitstellen tot den einde van dien.

21 December. Wijziging van het bepaalde op 25 Sep- tember 1764 nopens borgen van pachters.

Gelezen zynde een fequest van de gezaamenlyke officieren der Chineese natie, zig bezwaarende over het geresolveerde op den 25en September laatstleeden, dat naamelyk de capiteyn met twee luytenants in een boek, by den ontfanger generaal te bewaaren, met hunne naamteekening (behalven de bekendheyd en het vaste domicilium van de Chineesche borgen der pachte- ren) ook der eerster gegoedheyd zouden moeien bekragtigen, voor welk laatste zy verklaarden onmogelyk te kunnen instaan en derhalven verzogten te mogen volstaan met de declaratie, dat de borgen, voor zoo verre den teekenaaren bewust was en zy den staat van die menschen kenden, gegoede lieden waren en hier wezenlyk gezeeten; zoo is, wyl de intentie deezer regeeringe, met de resolutie van den 28 September beoogd, nooyt verder dan der supplianten versoek gestrekt heeft, goedgevonden en verstaan in derzelver verzoek by desen te bewilligen en het op den 25eo September geresolveerde omtrend de borgen van de pachters door voorsz. declaratie van de Chineesche officieren te houden voor geïnterpreteerd, zonder hun, de gepresenteerde declaratie in waarheyd bestaande off ten tyde der declaratie bestaan hebbende, aansprekelyk te houden voor het inkomen van de pachtpenningen.

27 December. Vernieuwing van de plakaten tegen het maken en verkoopen van vuurwerk, enz.

806 1764. P. A. VAN DER PARRA

28 December. Wijziging van het plakaat tegen pracht en fraai

Is goedgevonden en verstaan bet gearresteerde by de eerste periode van articul 4 en by articul 13 en 33 van 't voormelde placcaat by desen te extendeeren tot de omtervolgende g* qualüceerden/ naamelyk :

den ontvanger generaal,

de opperkooplieden van 't kasteel,

» lailenant-collonels,

» commandeurs te land en ter zee,

den visitateur generaal, » boekhouder generaal,

de majoors van de militie en artillery,

den majoor van de burgery, » . ritmeester van de lyfwagt,

de opperhoofden vao Japan,

't opperhoofd van 't generale soldy comptoir,

den gecommitteerde Qver de zaaken van den inlander, eo

de sabandaars; even als voormelde artikelen den 5en April 1755 omtrent de fungeerende en ontslaagene officieren van de justitie bereeds zyn geëxtendeerd ; zoo dat alle de gequalifieeerden, tot den ge- committeerde over de zaaken vanden inlander en de sabandaars inclusive, zoo wel die werkelyk in functie, als die behoudens rang gedimiteerd zyn, nevens hunne weduwen en kinderen, in 't stuk van rytuygen en kleedingh gelyke distinctien zullen genieten omtrend het geene articul 4, 13 en 33 van voor- meld placaat is gearresteerd

Dogh is voor het overige goedgevonden den officieren van de justicie by deezen te recommandeer^n om exaclelyk te letten, dat het voorschreven placcaat, met desselfs ampliatien. 'tzy direct, 'tzy indirect, (gelyk men tans omtrent sommigen bespeurd) niet overtreden worden en legen de overtreders naar den inhoud van articul 125 te procedeeren, mitsgaders voor zoodanigen ook aan te zien degenen, welke tol zicht-

1764. P. A. VAN DER PARRA. 80?

baare elusie van 't placcaat, in stede van geslagen goud of zilver, zich tot versiering van hunne rytuygen bediend hebben van geslagen koper, 't welk verstaan is by desen te verklaaren als eene overtreeding van het gestatueerde by articul 4 van 't voorschreven placcaat.

28 December. Bepaling nopens •derdewaaks".

De heeren Meesters by missive van den 13en October 1763 aangeschreven hebbende om op ieder retourschip niet meer dan eenen onderstuurman en twee derdewaaks te plaatzen, zoo is, om deeze ordre letterlyk te kunnen observeeren, goed- gevonden en verstaan by deesea te statueeren, dat sdle zee- vaarenden, die conform het reglement nopens de verbetering van de dienaren, titul 5, § 19, met halveering van gage tot stuurlieden gevorderd worden en tot nu toe den algemeenen naam van onderstuurlieden gevoerd hebben, voortaan gecon- sidereerd zullen worden als derdewaaks, en hen ook dus by hunne actens van bevordering te noemen ; dus 'er genen voor onderstuurlieden zullen mogen bekend staan, dan die de gage van twee en dertig guldens 'smaands winnen; met dezen verstande echter, dat op elk schip de stuurman, welke den opperstuurman in rang volgt, 't zy hy den naam voere van onderstuurman of van derdemak, dezelfde verantwoording in 't stuk van den zeedienst behouden zal, welke de onderstuur- lieden tans hebben.

-—- December. Intrekking van het bepaalde op % Augus- tus 1764 nopens den uitvoer van suiker.

Worden alle handelaars in suiker geadverteerd, dat de uit- voer van dezelve, 't zy poeder of kandy, welke by biljet van den 2en Augustus deezes jaars tot kennelyk wederzeggen geinterdiceerd wierdt, tans weder aan alle particulieren, als bevoorens, is gepermitteerd volgens resolutie van de hooge regee- ring, gisteren genomen, met standhouding echter van 't geadver

808 1764. P. A. VAN DER PARRA.

teerde op den 21" Febmary deezes jaare, dat naamelyk geen ingezetenen eenige suiker aan vreemde Europische natiën zal mogen verkoopen.

De voorraad suiker in Compagnie's pakhuizen te Batavia was weder »ruym" geworden.

? Ampliatie van de verzameling van voorschriften voor schepen en kleinere vaartuigen, in Indiê varende, vast- gesteld den 5*" Februarij 1760.

Dit stuk draagt geene dagteekening, maar de jongste, daarin aangehaalde bepaling is van Naart 1764.

Het luidt, als volgt :

De scheeps-overheden of gezagvoerders van 's Compagnies scheepen mogen op eigen authoriteit geene vreemdelingen,* 'tzy Europeesen, dan wel inlanders, na deze hoofdplaats, dan wel van 't eene naar 't andere comptoir overvoeren, op verbeurte van een jaar gagie ten behoeve der armen, volgens besluit van den 31"1 Maart 1761.

Zy mogen insgelyks, naar dictamen der resolutie van den 28" Augustus 1761, hunne gepermitteerde lasten niet onder- wegen, buiten de plaats hunner destinatie, verkopen, maar hebben de vryheyd om dezelve op dat comptoir, daar zy na toe gedestilleerd zyn, te demanueeren en van de hand te zetten, aan wien zy willen, zonder dat zy daarin door de ministers en bediendens op de buyten-comptoiren belet of verhinderd mogen werden.

Inzelvervoegen mogen de overheden der naar Souratta en Karreek vertrekkende schepen geene andere plaats alsCochira aandoen of onder het een of ander voorwendzel hier of daar, buiten de uitterste noodzakelyk, ankeren, op straffe, dat de geene, die buiten Cochira een andere haven of plaats, zonder absolute zeenood, aandoet, met afgeschreven gagie na Nederland verzonden zal werden.

1764. P. A. VAN DER PARRA. 809

Dezelve mogen teffens, navolgens besluit van den 9" February

1763, 't buskruit, dat op de reyze, 't zy door leckagie, dan wel op een andere wyze nat en vogtig of bedorven inogte geraakt wezen, niet over boord werpen, maar moeten 't zelve op een verzekerde plaats bergen en op 'teerste comptoir van de Compagnie) dat zy aandoen, overgeven.

' Zonder speciale permissie van den heere Gouverneur Gene- raal vermogen met de naar Banda vertrekkende scheepen geene manslaven werden raedegevoerd, op poene van één dondert ryksdaalders , te verbeuren by de overheden ten behoeven der armen, volgens besluit van den 18en November 1762, invoegen ook, volgens vroeger besluit van 19 Maart 1754, op de reize, 't zy na deze of geene comptoiren gaande, dan wel van daar herwaards keerende, geene ontugtige vrouwlieden, vrye of slavinnen, mogen werden mede genomen, uitgezonderd die in gezelschap van of met familie overgaan en die de hooge regeering permitteert, op een boete van 500 rydsdaalders. *

Conform notulair besluit van den 12" April 1763 ver- mogen de scheeps-overheden by het inladen van suyker in hunne respective bodems, 't zy hier ter rhede of op Java en Cheribon, geene stukkende of nat bevonden werdende canas- sers over te neemen, op poene, dat 't verlies, dat de Compagnie daar by mogte komen te lyden, door hun met een kapitaal advans zal moeten werden vergoed. »

Een Souratsch Moorsch onder-officier of matroos, op een schip komende te overlyden, moeten de overheden desselfs nala- tenschap, zo die maar iets waardig is, dadelyk inventariseeren, byeenpakken en met den naam van den overleedenen beschryven, om dezelve aan 't hoofd der plaatze, die zy eerst aandoen, ter hand te stellen met een behoorlyk geteekende notitie, op verbeurte van de door verzuymenis veroorzaakte nadeelen te moeten vergoeden volgens resolutie van 8 July 1763.

By aflscheep van buskruyd van of naar boord moet altyd, volgens de besluiten van 18 February 1763 en 20 Maart

1764, een stuurman of derdewaak op 't los-vaartuig geplaatst

810 1764. P. A. VAN DER PARRA.

worden en by affscbeep van arthillery of wapenkamers goe- deren ten minsten een deks-officier ; dat, zo verre doeolyk, by bet uitleveren van andere goederen almede zal moeten geob- serveerd werden, op poene, dat, by moetwillige overtreeding dezer ordre, de scbeeps-overheeden aanspreketyk zullen wezen voor 't geene 'er op een los-vaarluig, onder opzigi van een gemeen matroos afgezonden, te zoek mogt raken.

De overheden van de naar Banjermassing vertrekkende schepen en vaartuigen mogen, volgens notulair besluit van 20 Maart 1764, geen omgang met den inlander, nog Chineeses boaden, veel min de zulke aan boord admitteeren, op poene van naar merite van zaken gecorrigeerd te worden. Insgelyks mogen zy geene slaven van den inlander aldaar koopen, zonder voorkennis van de residenten, op verbeurte van zodanigen slaaf of slaven, boven een boete van twee hondert ryksdaaMers, ten behoeve van den aanhaler.

Behoort bij 13 Mei 1755 (bladz. 92).

Rapport van den Gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, D. W. Freyer, omtrent de landen, aan inlandsche officieren te Batavia toegekend.

Aan zyn Excellentie, den Hoog Edele Groot Achtbare wydgebiedende Heere Jacob Mossel, generaal der infan- terie van Haar Hoog Mogende de Heeren Staten der vereenigde provintien, mitsgaders Gouverneur Generaal, benevens de Wel Edele Heeren Raden van Nederlands India.

Hoog Edele Groot Achtbare wydgebiedende Heere ende Wel Edele Heeien!

In naarkoming van uw Excellentie^ hoog gerespecteerd bevel heeft den ondergeteekende, gecommitteerde tot en over de inlandse zaken, de eere desen annex te verthonen eene exacte notitie, concerneerende alle zodanige 's Comp' landen, als er successive onder de respective Javaanse capitainen met dies onderhorige officieren, zo aan de Oost als Westkant van de grote revier, zyn sorteerende, waar by consteerd, de geheele leverantie van pady uyt die landen jaarlyks bedraagt een quantiteyt van 6000 bossen tegen 20 rd8 ider tjain; alhoewel by resolutie van haar Hoog Edelens de dato 8 November 1746 op 10600 bossen zyn bepaald, zo hebben egter gedagte landen, mits door gebrek van volk niet na behoren konnende werden gecultiveert, ook nog nooyt aan haar opgelegde quotum

812 AANHANGSEL.

voldaan, waar door beyde gerepte capitains, tot haar raerkelyke schade, zo uyt het Crawangse, als andere districtjes, 's jaarlyks tot supplement, tegen 28, 30 a 35 rd" 't tjain, eenige pady hebben moeten opkopen.

Dan, nademaal voorsz. Javaanse officieren, buyten en behalven dese pady leverantie, nog verscheyde andere onvermydelyke diensten voor (TEdele Gompe onderworpen zyn en die men geensints particuliere landen kan ten lasten brengen, zo versoekt den ondergeteekende uw boog Edele gedagte landen sodanig onder het bestier 'der Javaanse officieren, zo presente, als hare opvolgers suc- cessive, in officio mogen blyven continueeren, invoegen uw hoog Edelens by geannexeerde lyst, des gelievende, zulks in 't breede kunnen b'ogen, onder versekeringe, dat noit in gebreke sal blyven na de beste mogelykbeyd en ten meeste nutte voor d'Edele Conip6 deselve te doen cultiveeren en bearbeyden.

Wyders gebruyke de vryheyt in alle eerbied by desen over te leggen vier differente kaarten van overige vier percelen 's Comp' land, die, met uw hoog Edelens believen, aan de volgende personen voor een convenabele prys in eygendom soude kunnen werden overgelaten.

Zynde het eerste genaamt Patodjoe, gemerkt N° 1, in besit van den inlands capitain, Soetawangsa, die daar voor rd8 100 komt te bieden.

Het twede, met N° 2, in besit van Radeen Aboe Nassiep, zynde een soon van den Bantamsen pangerang, SangiaAg, die daar voor offereert rd1 500.

Het derde, van N° 3, thans in possessie by den Baliesen commandant, Abdul Latiep, en genaamt Gandaria Carap, voor een somma van 2000 rd8.

En dan vierdens een stukje, gemerkt met N° 4, per taxatie aan den burger, Claas Slegtendaal, voor een tantum van rd' 300.

In hope van een goedgunstig apostil matige my de eere aan met diepschuldig respect te onderschryven

AANHANGSEL. 81$

(Onder slond) : Hoog fidele Groot Achtbare wydgebiedeade Heere ende Wel fidele Heeren

Uw Hoog Edelheyds gansch onderdanige en trouw schuldige dienaar, {Geteekent): D. W. FREYER. (In niargine): Batavia, den 6e» May 1755.

'sComp' landen aan de Oostzijde van de grote revier onder de volgende officieren, als:

Onder den Javaans capitain, Soeta Wangsa :

1 perceel, genaamt Pondok Bamboe, beoosten de Sontaerse revier, breed 300 roeden, bewoont van 11 buysgesindens, levert 190 bossen pady;

1 perceel, genaamt Moeara Beris, gelegen h'oosten de grote revier, breed 400 roeden, bewoond van 10 buysgesindens, levert 200 bossen pady.

Onder den lieutenant, Wangsa Coesoema:

1 perceel, genaamt Campong Kabantanan, gelegen b'oosten de revier Tjakong, breed 300 roeden, bewoond van 10 buys- gesindens, levert 100 bossen pady.

Onder den lieutenant, Karta Taroena:

1 perceel, genaamt Pankallang Jatie, gelegen b'oosten de Sontaer, breed 100 roeden, bewoond van drie buysgesindens, levert 50 bossen pady;

1 perceel, genaamt Pangarrarang , gelegen b'oosten de Sontaer, breed 200 roeden, bewoond van 7 buysgesindens, levert 100 bossen pady;

1 perceel, genaamt Patra Pontong, gelegen beoosten de Sontaer, breed 200 roeden, bewoond van 1 huysgezin, levert 25 bossen pady.

Onder den lieutenant, Bouwna:

1 perceel, genaamt Tjipayong Pamilangan, gelegen b'oosten de revier Tjipinang, breed 400 roeden, bewoond van 10 buys- gesindens, levert 150 bossen pady. Onder den vaandrig, Sojar:

1 perceel, genaamt Bantar Jatie, gelegen bewesten de

814 AANHANGSEL.

Sontaer, breed 400 roeden, diep 150, bewoond van 5 huys- gesindens, levert 100 bossen pady:

1 perceel, genaamt Pankallang Oeringin, gelegen beoosten de Sontaer, breed 100 roeden, bewoond van 6 huysgesindens, levert 25 bossen pady;

1 perceel, genaamt Tjakong, gelegen bewesten de revier Tjakongi breed 200 roeden, bewoond van 6 huysgesindens, levert 200 bossen pady.

Onder den vaandrig, Daripa:

1 perceel, genaamt Tjijantong, gelegen beoosten de revier Tjijantong, breed 500 roeden, bewoond van 10 huysgesindens, levert 300 bossen pady;

1 perceel, genaamt Tjiboeboer, gelegen b'oosten de revier Tjtpinang, breed 500 roeden, bewoond van 7 huysgesindens, levert 100 bossen pady.

Onder den vaandrig, Roetoe:

1 perceel, genaamt Pondok Ragong, bewesten de Sonthaer, breed 400 roeden, bewoond van 8 huysgesindens, levert 200 bossen pady.

Onder den vaandrig, Boeang:

1 perceel, genaamt Tjorok, gelegen bewesten de revier Tjorok, breed 500 roeden, bewoond van 10 huysgesindens, levert 200 bossen pady;

1 perceel, genaamt Tjakong, gelegen beoosten de revier Tjakong, breed 200 roeden, bewoond van 5 huysgesindens, levert 100 bossen pady.

Onder den vaandrig, Soedien:

1 perceel, genaamt Jatie Jajar, gelegen b'oosten de revier Tjijantong, breed 400 roeden, bewoond van 6 huysgesindens, levert 200 bossen pady;

1 perceel, genaamt Pondok Mallatie, gelegen beoosten de Sontaer, bewoond van 4 huysgesindens, breed 100 roeden, levert 50 bossen pady;

1 perceel, genaamt Boejong Nanka, gelegen beoosten de Sontaer, breed 100 roeden, bewoont van 2 huysgesindens, levert 25 bossen pady.

aanhangsel. 818

Onder dén vaandrig, Nay Dieta: 1 perceel, genaamt Tjipinang Campong Baroe, breed MO roeden, gelegen beoo§ten de revier Tjipinang, bewoond van 5 huysgesindens, levert 100 bossen tiende. Onder den vaandrig, Samat: 1 perceel, genaamt Botjongringtn, gelegen b'oosten de Son- taer, breed 100 roeden, bewoond van drie huysgesindens, levert 25 bossen pady.

Onder den vaandrig, Boka: 1 perceel, genaamt Asta Gina, gelegen b'oosten de revier Tjijantong, breed 400 roeden, bewoond van 5 huysgesindens, levert 50 bossen pady.

Onder den vaandrig, Wangsa Tjandra: 1 perceel, genaamt Wardika, gelegen b'oosten de revier Tjipinang, breed 100 roeden, bewoond van 4 huysgesindens, levert 25 bossen pady.

Onder den vaandrig, Soera Diwangsa: 1 perceel, genaamt Pondok Tjampaka, gelegen b'oosten de Sontaer, breed 100 roeden, bewoond van 3 huysgesindens, levert 25 bossen pady;

1 perceel, genaamt Pondok Gedee, breed 100 roeden, be- oosten de rivier Sontaer, bewoond van 1 huysgesinde, levert 15 bossen pady.

Onder den zergeant, Goena: 1 perceel, genaamt Sidamoktie, gelegen b'oosten de revier Tjikoempa, breed 450 roeden, bewoond van 6 huysgesindens, levert 50 bossen pady.

Onder den zergeant, Jagoena: 1 perceel, genaamt Tjemangis, gelegen bewesten de revier Tjijantong» breed 755 roeden, bewoond van 9 huysgesindens, levert 50 bossen pady.

Onder den zergeant, Sagabaya: 1 perceel, genaamt Tjindankarsa, gelegen b'oosten de revier Tjipinang, breed 600 roeden, bewoond van 10 huysgesindens, levert 60 bossen pady.

Onder den zergeant, Bappa Sayoe:

816 AANHANGSEL.

i

1 perceel» genaamt Babakan, gelegen b'oosten de revier Tjipinang, breed 600 roeden, bewoond van 11 huysgesindens, levert 100 bossen pady.

Onder den zergeant, Bapa Rasman:

1 perceel, genaamt Tjipinang Mabelot, gelegen b'oosten de revier Tjipinang, breed 100 roeden, bewoond met 6 huys- gesindens, levert 50 bossen pady. Onder den zergeant, Sandie:

1 perceel, genaamt Tjikias, gelegen b'oosten de revier Tjakong, breed 200 roeden, bewoond van 5 huysgesindens, levert 50 bossen pady.

Onder den zergeant, Sabier:

1 perceel, genaamt Ketjepit, gelegen beoosten de revier Tjekompajing, breed 50 roeden, bewoond van 5 huysgesin- dens, levert 25 bossen pady.

Onder den zergeant, Santajaya:

1 perceel, genaamt Pondok Rangong, gelegen beoosten de Sontaer, breed 400 roeden, bewoond van 5 huysgesindens, levert 60 bossen pady.

Teld 5000 bossen pady samen.

'sComp* landen aan de Westzyde van de grote rivier, onder de volgende officieren, als:

Onder den Javaanse capitain, Baktie:

1 perceel, genaamt Doeriang Sariboe, breed 500 roeden, gelegen tusschen de revieren Tjipoetat en Anke, thans be- woond van 10 huysgesindens, heeft voor desen maar 100, dog koml thans 200 bossen pady uyt te leveren;

1 perceel, genaamt Tjipetie, gelegen bewesten de revier Crocot, breed 50 a 60 roeden, bewoond van 6 huysgesindens, voor desen maar 25, dog thans 50 bossen pady uyt te leveren;

1 perceel, genaamt Pondok Pitties, gelegen b'oosten de Ankése revier, breed 500 roeden, is beset met 15 huysgesindens, heeft voor desen 100, dog komt tbans 200 bossen pady uyt te leveren:

1 perceel, genaamt Parackan, gelegen tusschen de revieren Anke en Tjipoetat, breed 500 roeden, bewoond van 20 huys-

AANHANGSEL. 8lt

gesindens, heeft voor desen 100, dog levert thans 280 bossen pady;

1 perceel, genaamt Tjilaloe, gelegen als boven, breed 600 roeden, bewoond van 28 huysgesindens, levert thans 250 bossen pady, dog heeft voor desen maar 100 ópgebragt;

1 perceel, genaamt Rampoea, breed 300 roeden, gelegen bewesten de revier Passangrahan, bewoond van 3 huysgesin- dens, levert 50 bossen pady;

1 perceel, genaamt Pondok Blimbing, breed 100 roeden, gelegen tusschen de spruy tjes Tjantiga en Tjipoelat, zynde een distantie van omtrent 100 roeden, is bewoond van 3 huysgesin- dens, levert thans 50, dog voor desen maar 25 bossen pady. Onder den Heutenant, Crama Widyaya:

1 perceel, genaamt Bojong Sarie, breed 500 roeden, gelegen b'oosten de revier Anke, bewoond van 4 huysgesindens, levert 200 bossen pady.

Onder den Heutenant, Wangsa Widjaya:

1 perceel, genaamt Pondok Benda, breed 500 roeden, gelegen beoosten de Ankése revier, is bewoond van 20 huysgesindens, heeft voor desen 100, dog levert thans 250 bossen pady. Onder den Heutenant, Battier:

1 perceel, genaamt Joembang, beoosten de Ankése revier, breed 500 roeden, bewoond van 29 huysgesindens, levert 350 bossen pady;

1 perceel, genaamt Parrong Corret, gelegen en breed als boven, beset met 50 huysgesindens, heeft voor desen maar 100, dog levert thans 400 bossen pady. Onder den Heutenant, Oedjab:

1 perceel, genaamt Soedie Marra, gelegen beoosten aan de Ankése revier, breed 500 roeden, bewoond van 31 huysge- sindens, levert 400 bossen pady.

Onder den vaandrig, Crama Jaya:

1 perceel, genaamt Tjoerok, b'oosten de revier Ankee, breed 500 roeden, bewoond van 20 huysgesindens, levert 200 bossen pady. Onder den vaandrig, Tan Gok:

1 perceel, genaamt Pondok Poetjong, meede beoosten de

PLAIAAT-BOBI DEEL VII. 52

818 AANHANGSEL.

Ankése revier, breed 500 roeden, towoond van 15 huysge- sindens, levert 150 bossen pady.

Teld mcede 5000, dus 6000 bossen pady samen.

Batavia, den 560 May 1755 (Onder stond): Deeze voren en bovengemelde landen versoekt den ondergeteekende eerbiedig, dat onverkogt mogen blyven.

(GeJeekent): D. W. FREYER.

Drie perceelen lands, die aan de presente besilters voor een convenabele prys souden kunnen werden overgela- ten, als:

N° 1. 1 perceel onder den capilain, Soeta Wangsa, ge- naarat Patodjo, gelegen bewesten de Crocot, bewoond van 6 buysgesindens, levert 50 bossen pady, dog heeft geen bewys van eygendom en weet teffens geene reeden te geven, hoe syn overleeden vader aan 't besit van het selve gekomen is: biedende hier voor rd1 100.

N° 2. 1 stukje land, genaam t Patoekangan, gelegen be- westen de revier Tjakong, na het seggen, onder de regeering van zyn Edelheyt, Camphuys, aan den Bantamsen pangerang, Sangiang, tot onderhoud van hem en zyn vrienden afgegeven, thans in besit van dies zoon, Radeen Ahoe Nassip, die egter daar van geen ltewys heeft; levert by goed gewas 800 bossen pady, werdende door den possessor voor dit huid rd1 500 geboden.

N° 5. Drie, thans tot een gebragte perceelen lands, ge- naamt Gandaria Carap, in besit van den Baliesen commandant, Ahdul Latiep, die daar voor rd8 2000 offereert.

N° 4. 1 stukje land, gelegen bezuyden de Sontaer, in besit by den Amboineesen commandant, Ahdul JaKlhoeloema. dog die daar van .geen gebruyk komt te maken; dit perceel werd per taxatie versogt en den burger, Claas Slegtendaal. zeer gelegen zynde, offereert, volgens bygevoegde kaart en taxatie, rd* 500 voor het selve.

B^t^via, den 5e" May 1755.

(üeleekenl): D. W. FREYER.

AANHANGSEL. 819

Zo is verstaan, niet alleen te consenteeren in de voorge- stelde continuatie der landen, by het eeretgemelde berigt van gedagte Freyer gementioneert, aan derselver presente endaar by genoemde beheerders, excepto ran het perceel, genaamt Tjijantong, als waar over hier vervolgens nader werd gedis- poneert, onder afgeving van de daar toe noodige leenbrieven aan deselve, voor hun en hare successeuren in officio, ten eynde gedagte landen behoorlyk te cultiveeren en hare quota daar van, ider in het zyne, aan de Comp* te leveren, maar ook, conform den door gemelde Freyer gedanen voordragt by bet voormelde tweede berigt, aan de daar by genoemde per- sonen in volkomen eygendom over te laten de volgende vier slucken 'sComp' land, als:

N° 1. Seker stuk land, genaamt Patodjo of in de wande- ling Tomang, gelegen een groot uur gaans Zuydwesten van dese stad en bewesten de rivier Crocot, in het Westerveld, het vierde deel van 't blok M, breet volgens meelbrief 60 en diep ruym drie hondert roeden, aan den Javaans capitain, Soela Wang sa, voor rd9 100;

N° 2. Seker stuk land, genaamt Patoekangan, gelegen circa drie uuren Zuydoostwaart buyten dese stad aan de Westzyde van de rivier Toegoe of Tsjakon, in het Oosterveld, bet blok D. breed volgens meetbrief 250 en diep circa drie hondert roeden, aan Radeen Aboe Nasip, zynde een soon van den bereets lang overledenen Bantamsen pangerang, Sangian, voor een somma van rd9 800;

N° 3. Zekere drie stukken lands tot een gemaakt, genaamt Gandria Crap, gelegen omtrent vier uuren gaans ten Zuyd- westen buyten dese stad in het Westerveld, het 4dc deel van 't blok M, breet volgens meetbrief 1269 en diep 500 roeden, aan den Balysen commandant, Abdul Lalip, indiervoegen als dat land door zyne voorsaten is beseten geworden, voor een montant van rd1 2000; en laastelyk

N° 4. Zeker stuk land, genaamt Gampong Ambon, gelegen omtrent 2 Va uur gaans Zuydoostwaard buyten dese stad, tusschen de gegrave Sonthar en de grote Zuyderweg in het

820 • AAKIHANÓSÉL.

Ooeterveld, het ao*e deel #an het blok L, houdende volgens meetbrief 32385 quadraat roeden, aan den burger, Qaas Slegtendaal, voor de getaxeerde somma van rda 300.

En oversulks, na gedane betaling aan Heemraden desa* stads ommelanden, van de gemelde vier stuks landeryen aao de voorschreve personen te laten expedieeren eygendom brieven in communi forma.

REGISTER

VAN

PERSONEN-, VOLKS- EN PLAATC-NAMEN.

Abdoe'1 Djalil Hoeloema, 818. Latip, 812, 818, 819.

Abpe Nasip (Raden), 812, 818, 819.

Academie de marine, 121, 146, 150, 159, 164, 165, 423.

Africa, 386.

Aitsma (D. J. van), 333.

Ajerbangis, 323, 324, 327, 328. » -hadji,33,323,324,326— 328.

Algerijnen, 286.

Amanus-gracht, 723.

Ambachts-kwartier te Batavia, 5, 11, 12, 120, 121, 123, 136, 197, 232, 252, 275, 334, 335, 427, 442, 609, 762, 789, 804.

Ambon, 26, 31, 73, 74, 76, 80, 82, 84, 86, 89, 90, 95, 153, 154, 217, 226, 295, 337, 359, 360, 415, 450. 526, 528, 529, 591, 683, 685, 774, 775, 799.

Amerika, 239.

Amoy, 217, 409, 459, 468,

470, 693, 774. Amsterdam, 27, 336.

» (punt), 723.

Andriessen, 305. Angké, 5, 234, 636.

» (fort), 713, 716.

» (riv. van), 714,816—

818. Antjol, 234, 636.

» (fort), 714.

» (vaart van), 723.

» (weg van), 713, 716. Arends (A.), 614, 615. Armenauldt (D.), 256. Armenhuis Ie Batavia, 15, 395,

396, 401, 544. Armeniër, 468. Arsenaal te Batavia, 123. Astagina, 815. Atjeh, 215.

Babakan, 816.

822

REGISTER VAN NAMEN.

Bakti, 816.

Balt, 7, 360, 450, 697.

Balinezen, 236, 464.

Banda, 26, 31, 73, 74, 76,

80, 82, 84, 86, 89, 90, 96, 217, 221, 226, 295, 337, 356, 359, 360, 385, 450, 528, S29, 590, 592, 683, 685, 774, 775, 799, 809.

Bandjermasin, 33, 70, 73, 75, 78, 81, 84, 86, 88, 91, 101, 178, 179, 200, 255, 272, 295, 337, 341, 360, 376, 450, 510, 550, 683, 694, 810.

Bandoeng, 263, 264, 290, 605.

Bangkalaug, 47.

Banka, 66, 258, 359, 380, 382.

Bantam, 33, 61, 62, 73, 77,

81, 84, 86, 88, 90, 130, 143, 144, 145, 152, 174, 175, 179, 186, 200, 248, 288, 295, 332, 360, 369, 376, 392, 425, 450, 513, 550, 563, 592, 593, 603, 617, 674, 683, 701, 766, 771.

Bantar-djati, 813.

Baros, 102, 214, 323. 326,

328, 354. Bastiaanse (G. C), 12. Batang, 151, 171, 452. Balir, 817. Baloe Hollanda, 97. Bauna, 813.

Bawean, 450.

Bekasi, 636.

Bengalen, 27, 29, 30. 73,81.

84—86, 89, 91, 94, 108.

156, 175, 177, 212, 235.

257, 258, 266. 267, 281

339, 346, 558, 360, 561.

366—368, 371, 413, 422.

450, 515, 530, 532, 556.

620, 652, 656, 669—671.

769, 771, 777, 782, 787. Benkoelen, 612, 618. Bililon, 559, 382. Bima, 7, 151, 560. Binkhorst, 592. Binnen-hospitaal te Batavia.

180, 181, 184, 188, 423.

492. Bodjong-sari, 817. Boeang, 814. Boeginezen, 525, 526. Boejoeng-naiigka, 814. Boeroe, 95.

Boeton, 7, 359, 560, 580. Bojolali, 41. Boka, 815. Botnbay, 419. Boni, 259, 359, 756. Boom te Batavia, 142, 155.

225, 243, 245—248, 446.

448, 473, 599, 611, 672.

690-694, 696. 699. 700.

702—704. 716. Booms (H.), 511, 572. j Boppius (S.), 12. Boni (J. F. van der), 305.

REGISTER VAN NAMEN.

823

Borneo, 7, 359, 380, 381. Botjong-riugin, 818. Bovenlanden (Balaviasche), 248. » (Jakatrasche),127,

178, 363, 475, 589, 602,

660, 755. Brahan, 452. Brebes, 455. Brouwer (D»), 10. Buiten-hospitaal te Batavia ,

182, 184, 189, 356, 491,

492, 505, 544. Buitenzorg, 5, 290, 606.

Camphuys, 818.

Cavallier (A. D.), 169.

Ceüon, 27, 29. 73, 80, 81, 84, 86, 87, 89, 91, 92, 156, 177, 255, 539, 340, 547, 415, 443, 450, 505, 530, 552, 670, 671, 771, 777, 787.

Celebes, 259, 260, 559, 560, 580.

Ceram, 799.

Gheribon, 5, 35, 57, 68, 75, 78, 81, 85, 84, 86, 88, 90, 105, 110, 115, 115, 130, 143—145, 151, 157, 175— 175, 200, 221, 247, 258, 259, 262—265, 272, 288, 295, 297, 321, 552, 537, 359, 360, 362, 369, 576, 591, 425, 450, 453, 454, 472, 473, 475, 515, 550, 565, 592, 595, 605, 616,

617, 670, 676, 685, 686, 702, 721, 756, 771, 809. China, 27, 74, 86, 116, 160, 156, 217, 257, 272, 296, 551, 560, 581, 411, 415, 416, 427, 434, 442, 445, 450, 470, 471, 483, 599, 655—655, 693, 694, 774, 792. Chinezen, 70, 116, 117, 149, 150, 155,154,186, 190, 236,244,299, 409,. 410, 414, 416, 417, 432, 433, 436, I 451, 453,454,461,

' 465, 464, 469, 552,

569, 579,610,618, 619, 709,717,718, 755, 786, 810. » (peranakan), 556, 562. Claasing (H.), 427. Cochin-China, 175, 272. Compte (Ie), 483. Coortsen (H.), 504.

Daripa, 814. Deenen, 759. Delta, 451. Delft (punt), 725. Demak,-56, 101, 172, 452. Denambo, 588. Diamant (fort de), 62. Diestpoort te Batavia, 244. Disscher (11. L), 447. Djagoena, 815.

824

REGISTER VAN NAMEN.

Djambi, 79, 359, 407, 525,

683. Djampang, 606. Djati-djadjar, 814.

» negara, 238, 605. Djoeana, 34, 43, 56, 101, 172,

452, 526. Djoembang, 817. Djohor, 258—260, 272. Djokjokarta, 526, 591. Djongang, 453. Doerian-sariboe, 816. Donati, 348. 349. Drechterland, 605. Dwars-gracht (2e) te Batavia,

Edam (eiland), 175,177,242, 275, 276, 283, 284, 298, 415, 435, 787.

Engelschen, 218, 246, 419, 515, 618, 739.

Enkhuizen (punt), 723.

Equipage-werf te Batavia, 11, 12, 104, 121, 123, 136, 137, 187, 252, 275, 357, 415, 425, 427, 511, 609, 789.

Europa, 55, 218, 239, 266, 318, 370, 425, 515.

Europeanen, 9, 66, 217,236, 541, 568, 574.

Franschen, 739. Freyer (D. W.), 811, 813, 818, 819.

Gabang, 57, 454.

Gandaria Kërëp, 812, 818.

819. Gedong badak, 238, 605. Gelderland (punt), 723. Gemoelak, 452. Goa, 259, 359, 756. Goena, 815. Goossen (L.), 427. Gordon (E. W.), 618. Gordyn (J.), 618. Gouvernement (generaal) Ie

Batavia, 29. 's Gravenhage, 548. Gray, 147. Grindet (I.), 427. Grissee, 34, 44, 45,101,172.

359, 430, 451—453, 526,

554. Groningen (punt), 723.

Haksteen (P.), 476. Haroekoe, 95. Harting, 320, 321. Hartkop (J.), 167. Heeren-logement te Batavia.

167, 211, 218, 533, 801. Helvetius, 754. Hertzogenraad (J. C), 189. Heijden (J. van der). 278. Hifa, 95.

Hollandia (punt), 723. Hollenhagen (H.), 455. Hooreman (L.), 238, 784. Hoorn, 309.

» (punt), 723.

REGISTER VAN NAMEN.

825

Hospitaal (Chin.), 149, 150,

160, 244, 416, 427,

434, 443, 463, 868,

» (Comp*) te Batavia,

188, 387. • (Hoorsch) te Bata- via, 188, 189,781. » -kerk te Batavia, 11,

*    -straat   te  Batavia, 

498. Hougly, 108.

Houtingh (N.), 846,881,762, 803.

Imhoff (G. W. van), 673. Indianen, 849. Indihiang, 262, 268. Indragiri, 289, 261, 389. Indrainajoe, 87, 103, 262—

268, 483, 484. Indrapoera, 214. Ingerssen, 103, 263. Ita. 483.

Jakatra, 188, 203, 234, 244, 288, 448, 898. (post), 492, 636. Jakatrascbe weg, 713, 716. Japan, 88, 75, 91, 173, 223,

296, 302, 319, 331, 337,

408, 413, 428, 427, 883,

806. Japara, 34, 43, 44, 86, 101,

181, 172, 482, 826.

Java, 9, 28, 26, 33, 38, 49,

83, 84, 87, 73, 78, 77, 80, 81, 84, 86—88, 90, 110—113, 143—148, 180, 170, 171, 174, 178, 186, 200, 243, 247—249, 258— 261, 272. 288, 298, 297, 320, 331, 340, 389, 360, 362, 376, 380, 417, 428, 430, 480, 481, 453, 472, 473, 478, 476, 809, 813, 526, 849, 893, 894, 601, 603, 611, 612, 615—617, 688, 676, 688, 708, 786, 761, 768, 809.

Java's N. O. kust, 33, 171,

192, 332, 369, 391,

826, 890, 680, 702.

  Oostkust,  26,  27, 100, 

113, 148, 683, 687,

771, 778.

Javanen, 36, 179, 236, 480,

464, 876. Josephe (S.), 304, 308.

Kaaiman-straat te Batavia, 723. Kaap de Goede Hoop, 73, 81,

84, 86, 89, 91, 120. 142, 349, 386, 427, 443, 670, 671, 688, 700.

Kalangers, 36, 843. Kajeli, 360. Kalapa-noenggal, 241. Kali-anjar, 482.

» -gawe, 482.

» -oerang, 482.

826

REGISTER VAN NAMEN.

Kali-woengoe, 452. Kambodja, 272. 450. Kamerling (W.), 256. Kamp (dun.) te Batavia, 115,

273, 565, 566, 679. Kampar, 259, 359. Kampoeng Ambon, 819.

bahroe, 238, 605, 606. » Kabantanan, 813.

Kanton, 73, 91, 217, 296, 459, 463, 485, 653, 654, 693, 756, 774. » (rivier van), 217. Karang-antoe, 62, 77. » -asem, 453. » -karam, 248, 702. Kareek, 468, 670, 771, 808. Karta Taroena, 815. Kasimbasar, 563. Kasteel Batavia, 201. Kasteels-drukkerij, 148.

» -kerk te Balavia, 11. Katapan, 248, 702. Katzenellebogen (punt), 723. Keudal, 452.

Kerk (binnen Port.) te Batavia, 12. » (buiten Port.) te Batavia,

12. • (Holl.) te Batavia, 11,12,

167, 170, 498, 600. » (Port.) te Batavia, 712. » -straat te Batavia, 498. Ketjepit, 816. Keyser (J. A.), 533.

Kiers, 544. Klappus-rivier, 723. I Klederen-pakhuis te Batavia, 127, 131, 152, 139, 199, 208, 227, 276, 293, 333, 562, 682—684. j Klerk (R. de), 349, 592, 476. i Koedoes, 452. Koepang, 592. . Koe-straat te Batavia, 723. ! Koetei, 360. | Koetsjin, 808. I Koningsveld (von), 459. Koromandel, 27, 73, 74,81,84, 86, 89, 91, 94, 131, 175, 212, 317, 318, 360, 371, 421, 422, 450, 462, 530, 656, 670, 740, 771, 787. , Krama Widjaja, 817. ! Kramat, 248, 702. Kraton, 453. Krawang, 241,262,265,290,

588, 605. Krokot (rivier), 713, 716, 816,

818, 819. Kuiper (eiland), 127, 129, 159. Kust (Maleische), 7. Kwal (de), 509, 611. Kwala Demak, 54, 43, 526.

Lampong, 62, 295.

Lampongers, 728.

Larike, 95.

Lascaris (graaf de), 349.

Lasein, 590.

Levier (J.), 167.

REGISTER VAN NAMEN.

827

Ligor, 381.

Lim Giko, 248, 702.

• -Ki-Enlo, 248, 701.

» Lianko, 151. Limpho, 217. Lindeman, 179. Linkong, 241. Lonthoir, 97, 98. Losari (rivier), 262, 455.

Maboer, 452.

Macao, 217, 411, 612, 655, 700.

M&dura, 54, 260, 559, 580, 450, 545, 601.

Mahomed, 405, 406.

Makasar, 7, 26, 51, 52, 75, 76, 80, 85, 84, 86, 89, 90, 99, 221, 226, 260, 272, 295, 557, 559, 560, 562, 450, 528, 529, 685, 685, 694, 697, 721, 774, 799.

Makassaren, 260.

Malabar, 27, 75, 81, 84, 86, 89, 91, 552,540,425,450, 462, 670, 762, 771, 787.

Malaka, 12, 25, 55, 75, 74, 81, 84, 86, 88, 90, 175, 257—260, 266, 272, 557, 540, 558—562, 581, 450, 450, 470, 475, 668, 670, 685, 756, 765, 787.

Maleijers, 256, 464.

Mandhar, 7, 560.

Manila, 168, 175, 549, 700.

Manipa, 95.

Maraloea, 452. Marchant (P.), 12. Mardijkers, 495. Maroenda, 636. ,

(rivier), 714, 717,

718, 720, 721, 725, 727,

765! Maskale, 175. Masulipatnam, 565. Mataram, 55, 41, 42, 172. Matthewson, 736. Meester Cornelis, 179, 509,

656, 714, 717, 718, 720,

721, 725, 727, 755. Mexico, 169. Middelburg (punt), 725.

» -stoot, 725.

Minantaka, 455.

Moeara-beres, 815.

Mohamed Chaig Badoe Ghaig,

50. Molen vliet, 716.

Mookervaart, 565, 611.

Mooren, 22, 26, 85, 88, 256, 525, 526, 541, 547, 415, 464, 496, 549, 550, 576, 584, 756, 775, 781.

Morhard, 455.

Mossel (J.), 1.

Moyaarl, 147.

Muller (C), 12.

Muysen (H. van), 759.

Nab (C), 169. Nai Dita, 815. Nangasaki, 415.

828

REGISTER VAN NAMEN.

Nassau, 336.

Nederland, 12, 27, 35, 54, 66, 80, 81, 84, 104, 106, 120, 121, 128, 141, 145, 197, 198, 217, 220, 222, 231, 233, 234, 238, 286, 297, 301, 319, 320, 324, 332, 370, 412, 413, 420, 423, 424, 427, 461, 475, 507, 514, 515, 524—523, 531, 536, 565, 567, 585, 589, 598, 617, 644, 655, 669, 670, 677, 685—687, 700, 764.

Nederlanden (Vereenigde), 1,2.

Nieuwpoort te Batavia, 294, 492, 723.

Nimpho, 382, 693.

Noesa Kambangan, 605.

Noord-Holland, 659.

Noordwijk, 184, 234, 356, 388, 636.

Nys (de), 6, 110, 146.

Oedjab, 817.

Oei Tjinkong, 151.

» Tsi Lauw, 161,476,470. Oeloe-djami, 111, 321. Oenarang, 40. Oeriën, 96, 98. Oldenseel, 257. Ommelanden (Bat.), 272, 355. Ong Eng Sai, 248, 701.

» Jupong, 785. Onrust (eiland), 11, 12, 20, 22, 117, 121, 127, 129,

137—139, 177, 188, 232, 251, 275, 276, 283, 284, 334, 335, 343, 357, 425, 562. 574, 609, 614, 624, 636, 710, 773, 787.

Oosterveld bij Batavia, 588.

Oranje, 336.

  (punt),  723. 

Ossenberch (van), 594, 651, 761.

Overijssel (punt), 723.

Padang, 32, 63, 73, 84, 88, 90, 109, 200, 215, 216, 223, 321, 324, 326, 328, 337, 376, 670. Pagadoengan, 453. Palembang, 33, 66, 75, 75, 78, 80, 81, 83,84,86,88, 90, 130, 200, 257—259, 272, 295, 299, 318, 337, 376, 381, 382, 369, 360, 450, 550, 663, 683, 694, 756. Palembanger, 66, 122. Pamalang, 453. Pamanoekan, 262, 264, 265, 507, 605. (rivier), 263. Panggararang, 813. Pangkalang-djatt, 813. » -gintong, 263. » -oeringin, 814. Papanger, 121.

» -wacht, 636. Paraan (goenoeng), 263.

REGISTER VAN NAMEN.

820

Paradesi, 452. Parakamoentjang, 237, 238,

262—264. Parakan, 816. Paravicini, 229. Paroesche weg, 636. Parong-koret, 817. Pasangrahan (rivier), 817. Pasarongan, 453. Pasar-pisang, 569. Pasir, 272, 360, 694. Pasoeroean, 34, 46, 172. Pati, 452. Patna, 108, 563. Patodjo, 812, 818, 819. Patoekangan, 818, 819. Patra-pontong, 813. Pegaden, 507, 605. Pekalongan, 34, 42, 453, 526. Peil (P.), 256. Perak, 359. Pende, 81, 84, 86, 89, 91,

332, 461. Perzische golf, 73. Philippijnen, 169. Pietersz (C), 618. Poelman (P.), 269. Poeloe Ai, 96, 97.

» -Genting, 361.

b -Pandjang, 66.

. -Tjingko,33, 102,215,

216, 322, 326—328. Point de Gale, 669. Pondok bamboe, 813.

» -benda, 817.

» -blimbing, 817.

Pondok gedé, 815. -melati, 814. -pitis, 816. -poeljoeng, 604, 817. -rangoeng, 814, 816.

» -tjempaka, 815. Post-kantoor te Batavia, 104,

531. Pouget (6. Besse du), 167. Preanger, 57, 178, 237, 262,

290, 363, 475, 602. Priaman, 321, 324, 326, 328. Prill (J. de), 305, 363. Proveniers-huis te Samarang,

170, 600. Provisie-magazijn te Batavia,

120, 123, 134, 139, 162,

250, 276, 370, 686, 687. Pruymers, 666. Purmerend (eiland), 148,541,

614. Put (J. de), 501, 503—505.

Radja Alam, 472.

Rampoea, 817.

Rasman (Bapa), 816.

Reede Bantam, 65.

» Batavia, 20—22, 85, 143, 156, 158, 186, 198, 200, 201, 272, 282, 284, 292, 343, 377, 382, 514, 547, 571, 610, 612, 656, 638, 692, 704—708, 711, 715, 736, 772, 789, 809.

Rembang, 34, 35, 44, 56, 101, 172, 417, 452, 526, 590.

8*0

REGISTER VAN NAMEN.

Ringsloot, 715, 714, 716. Riouw, 260, 559, 473. Roetoe, 814.

Romswinkel (C. E.), 455. Roseboom, 8, 186. Rpsengain, 788. Rotterdam (kasteel), 559. Rotterdammer-poort te Bata- via, 294. Rijswijk, 254, 656.

Sabir, 816.

Sadraspatnam, 518.

Sagabaia, 815.

Sajoe (Bapa), 815.

Salatiga, 40, 41.

Saleier, 580.

Salomon (Mr), 485.

Samaiang, 54, 37, 59, 47, 54, 100, 111, 151, 171? 200, 205, 215, 258, 259, 559, 560, 450, 451—455, 555, 545, 591, 592, 600, 601, 612, 650, 658, 752, 754.

Sambilangan, 54.

Samet, 815.

Sandi, 816.

Sangiang (Pangeraa), 812, 818, 819.

Santa Djaja, 816.

Saparoea, 95.

Sarang, 417.

Sardinië, 549.

Schultz, 616.

Secretarie (generale), 26, 27.

Seminarium Theologicum, 120, 147, 150, 164, 165.

Senff, 421.

Siak, 558—562, 576, 472, 475, 756.

(rivier van), 258, 260, 261.

Siam, 91, 131,166,200,272, 581, 450, 699, 728.

Sidajoe, 452.

Sidamoekti, 815.

Süikel, 214.

Sle?tendaal (C), 812, 818, 820.

Soedimara, 817.

Soedin, 814.

Soeka, 455.

Soemapandjang, 453.

Soembar, 455.

Soembawa, 7, 260.

Soemedang, 262—265.

Soemenep, 34, 46, 47.

Soerabaija, 54, 45, 46, 100, 111, 115, 172, 521, 559, 450, 450, 563.

Soara di Wangsa, 815.

Soerakarta, 59, 40, 42, 100, 172.

Soerate, 50, 75, 81, 84, 86, 89, 91, 94, 108, 175, 53K 347, 422, 450, 462, 515, 550, 622, 656, 665, 670, 769, 771, 782, 787, 808.

Soela Wang**, 689,812,815, 818, 819.

Sojar, 813. , Solok, 549.

REGISTER VAN NAMEN.

831

So!o-rivier, 451, 452. Sonlar (gegraven), 819.

» (rivier), 713, 714,716, 813—816, 818.

» (weg van de) 713, 716. Spanje, 550, 756. Speelwijk (vesting), 62, 77. Stadhuis te Batavia, 156, 195,

256, 315, 415. Stapel, 465. Stellingwerf (P.), 256. Stier (D. A.). 262. Straat Malaka, 258, 259, 358.

  Sunda,   62,  266,  360, 

774. Sudecq, 179. Suiker-pakhuis teBatavi», 127,

128, 138, 139. 231, 276,

287, 472. Sumbawa, 339, 360, 380. Sumatra, 380. Sumatra's Westkust, 25, 78,

83, 86, 102,214,2*21,255,

261, 295, 321, 327, 329,

551, 352, 355, 407, 472,

500, 513, 612, 682, 771,

787. Sweerts (D«), 10.

Tagal, 9, 34, 42, 56, 101, 115, 172. 453, 526, 670. Tambora, 7, 360. Tan, 244.

Tanah-Abang, 715, 716. Tandjoeng, 452.

-kait, 248, 702.

Tandjoeng Oost, 605.

-poera, 5, 179, 211, 212, 509. » -poera (rivier van), 262—264. Tangerang, 1 2 1 , 1 79, 24 1 , 509, 606, 714, 717, 718, 720, 721, 725, 727, 753. • (rivier van), 566, 611. Tan Gok, 817. Teekman (Mr W. F.), 43». Ternale, 26, 31, 32, 73—76, 80, 82, 84, 86, 89, 90, 99, 217, 223, 295, 337, 354, 559, 360, 528, 529, 683, 685, 799. Tels (Mr A. A. van), 588, 602—

604. The Siauwko, 151, 261. Tikoe, 325, 527, 358. Timor, 32, 75, 78, 81, 85, 84, 86, 88, 91, 101, 200, 295, 595, 560, 576, 628, 529, 592, 680, 683, 685, 697, 771, 799, 803. Tilus-Anthonijsz-gracht, 725. Tjakong, 814.

(rivier), 813, 816, 818, 819. Tjantiga (rivier), 817. Tjapoera, 452. Tjertonang, 452. Tjiandjoer, 237, 290, 505, 505, 606.

832

REGISTER VAN NAMEN.

Tji-antoeng, 814, 815, 819. (rivier), 814, 815.

-asem, 262, 265, 507, 605.

-blagong, 606.

-boeboer, 814.

-kako, 263.

-kaloeng, 238, 606.

-kau, 263.

-kias, 816.

-koempa (rivier), 815.

-koempaing, 816.

-lajoe, 817.

-leboet, 605.

-lingsi, 238, 604, 605.

-liwoeng, 148, 711—715.

-inanggis, 105, 506, 815.

-mapar, 238, 605. Tjindang-karsa, 815. Tji-pajoeng-pamilangan, 8 1 5.

-pamingkis, 605.

-panas, 184, 500, 505.

-pèles, 264.

-peti, 816.

-pinang (rivier), 813—816. » -kampong-bahroe,

•    -mabelot,  816. 

-poetat (rivier), 816, 817.

-seroea, 502.

-laroera, 263.

-trap, 238, 605. Tjoeroek, 817. Tjorok, 814.

» (rivier), 814. Toeban, 417, 452. Toedoenang, 452.

Toegoe, 452.

» (rivier), 819. Toelang, 452. Tomang, 819. Tonkin, 217, 272. Torbaia, 452. Tutekorin, 422, 563, 656.

Utrechtsche poort te Batavia, 293, 294, 391, 530, 535, 723.

Valentijn (F.), 263. Velde (van der), 392. Verburgs-gracht, 723. Vianen (punt), 723. Vierkant (het) te Batavia, 104,

167. Vlissingen (R. van), 781. Voorstad (zuider) van Batavia,

115, 228, 273, 560. Vrljmans-haven te Batavia,

612. Vijfhoek, 636.

Waardt (van), 668. Wadjo, 360. Waier, 96—98. Wangsa Koesoema, 813. » Tjandra, 815. Widjaja, 817. % Wannemaker, 308. Wardika, 815.

Water-kasteel te Batavia, 547, 548. » -poort te Batavia, 127,

hÈGISTÊR VAN NAMEN.

835

128, 138, 139, 276, 277,

292, 562. Wayen (van der), 304, 305. Wedoeng, 452.

Weeshuis te Samarang, 203. Weltevreden, 713, 716. Weslergouw, 5. Westerveld (het) bij Batavia,

566. West-Vriesland (punt), 723.

» -Vriesland-straat, 723.

Winkel (groote) te Batavia,

385, 493.

(kleine), 132, 275, 276, 332—334.

» (medicinale), 6, 123,

251, 275, 330, 332, 334, 540, 563. Wijpkens (H.), 12.

York, 472.

Zandzee, 446. Zeeland, 27, 475, 559. Z. 0. en Z. W. eilanden, 98. Zoutelande, 636, 713, 714,

716. Zweden, 739. Zuider-weg (groote), 819. Zuid-Holland, 659. » -zee, 241, 606.

f LAlAAf-BOKI DEEL Tll«

53

ZAAK-REGISTER.

Aam, 134. 293, 686, 700.

Aanbesteding, 456.

Aanbouw van vaartuigen, 262, 417,

590, 611. Aanbrenger, 268, 269, 283, 619,

654, 695. 722, 788. Aangeven, 249, 691.

(iich), 578. Aangezicht, 406. Aangieren, 430, 774. Aangifte, 409. Aanhalen, 615, 638. Aanhaler, 810. Aanhaling, 215, 250, 266,684,696,

700, 703. Aankweeken (ambachts-lieden), 106. Aanlanden, 735. 799. Aanleeren (de Maleidsche laai), 12. Aanloopen, 217, 654. Aannemen (kinderen in dienst), 755. Aanplakken, 446, 647. Aanplant, 57.

Aanranden (Fransche officieren), 418. Aanrekenen, 620, 621, 668. Aanrekening, 20?, 532. * Aanrekenings-wajrde, 763. Aanslaan (billet ten), 625. Aanstelling, 192, 546.

(eerstel 311. Aanteekenen (een brief), 104. ]

Aanteekening (marginale}, 532, 650. j Aanvaarden (boedel;, 189. Aanvoer, 211, 221, 320, 516, 760. ; » van rijst, 34. I

(onmatige), 459. |

Aanzeggen, 623, 628, 767. Aardbeving, 240 Aas (gewigt), 791. Abandonneren. 236. 538. Absent, 6, 379, 436. Absentie, 665, 666, 672, 673, 691,

765. Absurditeit, 242, 525.

Abuis, 167. 271, 390,523,525,540,

567, 574. 575, 663. Accept, 270. Accident, 127.

(zwaar}, 188. Accoord, 403, 690.

-bevinding, 640, 726. 736. Accrocheren, 150, 219. Achterhaling, 788. Achterstal, 243.

Acte, 161, 202-204,210,211.584. van transport, 233, 508. ■ renvooi, 28.

• cessie, 233.

• bevordering, 807.

• acquit, 331. (onderhandsdie), 489. (notariëele), 574, 576, 643, 649. (codicillaire), 464, 627, 629,

630, 632. 634. Acteur, 726. Actie, 28, 238, 257, 556, 630. 775.

• institueren,  386. 

  Actrice, 726.

Actus revisionis, 466, 766. Additie, 640. Adipati, 543.

Adjourneren (ter rolle), 649. Adjudant, 511. Adjunct, 631, 632, 635.

-landmeter,  229. 

• -muitmeester, 795. » -reviseur, 465, 466, 764— 767. Administrateur, 93, 94. 100, 102. 123-127, 129-133. 138, 139, 162, 198, 227, 298,303,472. 520,558,562—564, 652, 653,662,684, 687, 699, 704, 759. 769, 789. (2*), 293.

836

2AAK-RÊGISTËR.

Administratie, 123, 124, 127, 129,

131, 164,462,561—

(sloffe), 75.

-boek (Bataviaasch) ,

-boeken, 28. Administreren (geiden van weezen),

651. Admiraal, 336, 735.

-schip, 25, 340, 548, 610. Admissie, 719.

Admodiatie, 156,157.161,247,476.

Adoptant, 455, 489, 490.

Adopteren, 477, 489.

Adoptie. 489.

Adres, 219.

Adresseren (zich), 388.

Adsccndent, 555.

Adsistcnt, 39, 41-48, 71, 193, 231,

277, 278, 322, 323, 325,

326, 424, 428.

Heemraden, 229. (jong), 27.

Advancement, 159. Advans, 36, 57, 74, 668. Advertissement, 166.

van regten, 633.

Advies, 672, 673, 765.

. -brief, 420, 440, 441, 589. Advocaat, 191, 242, 557, 584, 648. . -fiscaal, 193, 194, 268, 499 785 Afbreken, 151, 711, 712. Afdanken (Cornp* dienaren), 54. Afdanking, 493, 670. Afdoen (politiek). 29.

. (zaken), 236. Aflixie, 464. Affuit, 92. Afgang, 502. Afgevaren, 667. Afgod, 731.

Afdalen (bestel-goederen), 538. Afbouwen (het hoofd), 482. Afkoop, 717, 718, 725. Afkorten (zekere som), 140. Afleziug, 767. Aflijvig, 398. Afmalen, 151. Afpak-briefje, 621. Afpakken, 6, 800. Afpakkcr, 368. 621, 779. Afschaffen, 147. 274. Afschaffing, 159, 588.

Afscheep, 57, 66, 70, 72, 97, 10L 124, 125, 130, 248,249. 292, 302, 499, 653,662. 699, 702, 703, 751,762, 810.

-loon, 61. Afscheid-maal, 675. Afschepen, 94, 97. 248, 287, 521.

608. Afschieten, 92.

Afschrift, 419, 486, 624 628. » (geauthentiseerd) , 291 ,

292. Afschrik 754 Afschrijven. i07, 520, 523. 622.

758 777. Afschrijving, 92, 124, 126. 128.

133-135, 251. 545, 609. Afslag, 170, 451. Afslager, 132, 220, 801. Afsluiting, 780.

Afslijten van een weegschaal, 653. Afstand, 640. Aftrappen (foeli), 97. Afval, 137. Afvoer, 264.

Afwennen (den inlander iets). 56. Afwezigheid, 236. 351. Afzender, 234, 537, 705, 710. 733. Agar-agar, 654, 655, 694, 699. Agio, 74, 224, 415, 593. Alarmeren, 212. Ale, 700. Alimentatie, 394, 405.

-penningen, 506.

Alimenteren, 15, 544, 545. AUegatie, 643.

Allooi, 282, 365. 581, 795, 796. Almanak, 494, 534. Alphabet, 253, 288, 711. Araaril, 306. Ambacht, 335, 432, 437, 479, 578.

804. Ambachts-gezel, 787, 788, 803.

-man, 31, 49, 58, 59, 64.

68, 71, 104, 106, 107, 310. 322.

325, 334, 335, 357, 442, 521, 585.

664, 665. Ambt (comptabel), 564.

ad  vitam,  1. 

Ambulatoir, 187. Araende, 625, 637.

(profitabic). 306. Ammunitie, 8, 9, 60, 285,286.382.

445, 737, 778, 803.

ZAAK-REGISTER

837

Ammunitie-goederen, 597. Amokspeler, 569, 753, 754. Amphioeo, 36, 108, 131, 216, 257, 266-269,357,381,450. 613, 694, 696,710,728, 804 805.

(particuliere), 268, 269. (vervalschte). 269. -sociëteit, 216, 265—267, 357, 381, 513, 613, 696, 804. Anachoda, 257, 271-273,409,411, 414, 434-437, 439, 442, 446, 459, 460, 462, 469, 471, 611, 694. Anciënniteit, 766. Anker, 65, 137, 383. Ankeren, 808. Annuleren, 213, 739. Antwoord, 261, 271, 292, 633. Apostil, 623. Apotheker, 557 Apparentic van genezing, 184. Appoinctement, 199, 200, 558,623, é24, 628-630, 637, 641, 643, 688, 801. Approbatie, 192, 624. Arak, 21-23, 49, 52, 60, 63, 68, 69, 71, 72, 84, 94, 134, 135, 149, 160, 183,225,246,248, • 325,337,339,340,343,345- 347,360, 453,491,496,541, 572,574,595-597,618,657, 658, 675, 694, 698, 699, 702, 734, 739, 756, 772, 773.

• -brander, 148, 541, 595,596, 657.

• -branderij, 225, 441, 596, 646, 658.

• -stoker, 675.

• -stokerij, 518, 535, 536. Arbeidsloon, 581,

Archief, 315, 675.

Archipel, 359.

Archivarius, 510, 674.

Areek, 131, 157.

Armen (de), 203, 268. 394—397, 399-401, 409, 455. 464, 469,496,498,532,550,555, 576,578,582,590,597,635, 643,644,648,654,722,808, 809.

(buiten), 506. (Maliomedaansche), 116. . -bus, 150, 203.

• -geld, 15.

Armoede, 320, 405, 481, 645. Arrest, 242, 257, 370, 482, 624, 634,

637. Arrivcment, 282. Artikel, 270, 634.

638. -brief, 2, 198, 222, 233,331,

374, 377, 380, 540, 541, 735. Artikelen van negotie, 94. Artillerie, 38. 123, 135, 172, 252, 275, 285, 547,563,618, 665, 666, 762, 798,806. -goederen, 751,778,780, 810.

-majoor, 780. Artillcrist, 79, 80, 85, 88, 92, 585,

663, 664. As, 653. Assignatie, 320. 412, 420. 427, 514—

516, 567, 586, 589, 677. Associëren (zich), 243. Assopiatie, 404. Atap, 97, 98, 712. Attaque, 664. Attestatie, 291, 292, 538, 629,632,

634, 640. Attrapperen, 9, 707, 787, Audiëntie, 762. Authentiseren, 623, 625, 628, 630,

632. Autorisatie, 640. Autoriseren, 1. Autoriteit (op eigen), 808. Avanturier, 375. Aversie, 528. Avond-beurt (Maleischc), 13. *

• -gebed, 64, 69, 72, 171, 172.

. -kerk, 52.

-maals-tijden, 542. Azijn. 21. 24, 49. 59, 134, 183, 185,

337—340, 342, 343, 345, 347,

573, 574, 772, 773.

Baal, 127.

Baas, 335, 357, 425, 427,474,493, 562, 578, 609, 762. » van Onrust, 137, 275, 283,

284. 335. » v/d kaartenmakers, 137, 285.

285. koperslagers,  136,  275. 

     • kruidmakers, 136, 275.

• kuipers, 137, 275. . loodgieters, 136, 197, 275.

metselaars, 136, 197. . smeden, 136, 137, 252, 275, 803,

838

ZAAK-REGISTER.

Baas v/d timmerlieden, 44, 48, 136, 137, 275. • wapenkamer, 38, 123, 135. 285, 562, 567, 621, 764, 798. » zeilmakers, 137. Bad (warm), 500—502. BaRa. 317. 358, 382. Bagage, 191, 198, 214, 296, 425, 679.

(gepermitteerde), 156, 192, 307, 371, 428-430, 524, 695. Bailluw, 19, 187, 193, 209, 250, 269, 277, 366, 440, 443, 444, 499, 539, 581, 596, 597, 711, 722, 725, 727, 786. Bak, 344. 345. Bakker, 121, 207, 680, 722. Bakmeesler. 725. Balans, 653, 727.

(Roomsche), 791. Baldadigheid, 569. 570. Balie, 666, 667. Balk, 56, 761, 762. Bamboe, 97, 98, 109, 506, 712.

(gebrande), 8. Band (fidei-commissaire), 235, 236. Bank, 170, 263, 600, 601. 805. in de Tji-liwoeng, 148. . -actie, 350, 390. . -briefje, 204, 390, 391. . -courant, 193, 349, 350,367,

390, 496, 523, 534, 802. . -geld, 412.

. van leening, 105, 193, 284, 349, 350. 390. Banneling, 121. Banriissement, 242, 415, 527, 583,

678, 685, 708, 771. Baptiscren, 550. Baren (kinderen), 483. Bariga, 129, 356. Bark, 733. Barkas. 72, 82. Bataillon, 86. Batoor, 60, 593.

Bazar, 152, 155, 162, 166, 449, 453, 712. -gield, 449.

-meester, 142, 716. 717. Beambtsclirijver, 292, 486. Bcboeling, 407, 409. Bebouwen, 208, 209. Bede-dag, 142, 196, 239. 278, 332. 424, 517, 582, 675, 727, 729, 782.

Bederf, 127, 128, 210, 333, 341. 380, 626, 627, 681.

Bederven (lijnwaad), 739.

Bediende (geleend), 229. » v/d boom. 249.

Bedriegerij, 365, 800.

Bedrog, 277, 342. 439, 577, 800.

Beêedigen, 321, 474, 543, 685, 759, 764.

Beëediging, 756, 793.

Beeldhouwer, 197.

Beestiaal, 739.

Begraafplaats, 234.

Begrafenis. 187, 226, 519. •kosten, 394.

Begraven, 150, 165, 234, 590. 646.

Begrooten (legitieme portie). 555.

Behandeling (trouwe), 534.

Bekeuren (eene vrouw), 403.

Bekeurder, 578.

Bekken-slag, 150, 170, 433, 637, 786.

Beklagen (zich), 112.

Bekruissing, 58.

Belangen. 166.

Belasten, 598, 621. 622, 782.

Belasting, 114, 120. 150. 205. 247. 254, 273, 283, 289, 292, 319. 417. 456, 508, 509, 540, 565, 679, 715.

Beleedigen, 388.

Beleediging, 650.

Beleefdheid, 109.

Beleenen (goud, enz.), 496, 802.

Beleening, 349, 350.

Belegeren, 33.

Belemmering, 556.

Belending, 525.

Belooning, 114. 284.

Bemanning, 286.

Beneficiëren met een privilegie, 220.

Benefilie, 227.

• van inventaris, 189.

Benoeming, 191.

Benzoë, 102, 355.

Berekening, 757.

Beroep (hooger), 249, 703, 707.

Beroepen (een predikant), 12.

Berottingen, 97.

Berouw, 788.

Bescherming, 787, 788.

(Corap-). 57.

Beschrijver, 408.

Beschuit, 133.

Beslag (in) nemen (particuliere vaar- tuigen), 590.

ZAAK-REGISTER.

859

Besmet, 542.

Besmetting, 404.

Besoar, 692.

Besoigne. 27, 107. 220, 674.

Bestaan (stout), 455.

Bestel-kastje, 233, 420, 536, 538.

Bestelling, 471.

Besterfenis, 227, 392, 393.

Betaalheer, 787.

Betaals-rol, 10.

. -tijd, 794. Beuling, 9, 10, 164, 556-558,

738. Beurs (Comp»), 146.

(privé),  149,  189,  232,  604. 

Beuzelrag, 212. Bevinding, 14, 543, 650.

(jaariijksche), 75. Bewaarder, 215. Bewapening, 279. 286, 411. Bewindhebbers, 735. Bewijs, 214. 558.

. (valide), 202.

•   -stuk,  642. 

  Bezaanroede, 414. Bezending, 320, 515, 516. Bezetting, 62. Bezit (wettig), 314. Bezitting (Spaansche), 548. Bezorger van begrafenis, 226. Bezuiniging, 182. Bibliothecaris, 510, 674. Bibliotheek (Comp"), 674. Bier, 24, 63, 134, 183, 188, 198, 232, 324, 339, 491, 700, 722. . -vat, 134, 700. Bil, 715. Bülioen, 365.

» -verklaring, 55. Billet, 494, 625, 630, 645-647. Billijkheid, 231, 389, 662. Bindrotting, 97. Binnen-fort, 433.

• «moeder, 121.

• -regent, 184. 188, 387, 491. 492, 501, 505, 544, 545, 568.

Blaffert, 802.

Blanco, 764

Bloed, 406.

Blok, 444.

Blijven van een schip, 650.

Bode, 38. 643, 645-647, 801.

• v/d Cbineeschen raad, 190, 196, 433, 438, 444.

r van Commissarissen van hu-

welijksche en kleine gerechtsza- ken, 13, 609. Bode van Schepenen, 191. Bodemerij-brief, 640. Boedel, 141, 142, 149, 150, 163, 189, 227, 330, 379, 393, 397-400, 477, 480, 482, 484-486, 554-558, 561, 564, 571, 585, 640, 647. (Chineeschci 415. . (insolvente), 120, 187, 303, 564, 601, 602, 630, 658, 659.

-meesteren, 116, 120, 149, 150, 217, 229, 235, 314, 41&-417, 429. 443, 445, 476, 500. 646, 647. 732. -recht, 485. -redderaar, 431. -rekening, 388, 640, 647. Boek, 52. . -binder, 39, 62, 148. • -binderij, 147.

. -houder, 14-16, 37, 42, 43, 48, 95, 96, 145, 193, 231, 267, 277, 278, 322, 323, 325, 326, 390, 609, 698, 795, 796,

-generaal. 193, 284, 519, 520, 607, 608, 806.

bank van leening, 117, 169.

v/d diaconie, 114. v/h equipagie-kantoor, 104.

Heemraden, 229. (inlandsen militair), 10, 201.

-jaar, 310. -schuld, 557. Boei, 320

Boeren-stuk. 587, 588, 606. Boete, 3. 4, 6. 8, 149. 164. 165,

32& 363. 462, 532, 539, 767. Boeijen, 291.

(in de), 386. Bok. 714. Bolwerk, 79. Bombardier. 38, 40, 45, 48, 58,59,

62, 64. 88. 664, 665. Bondgenoot, 66. Boodschap, 104, 767.

• (mondelinge), 142.

840

ZAAIC-REGISTER.

Boodschap-ganger, 104. Boom, 262, 603, 501

-briefte, 144.

» -vruchten, 609.

. -wachter, 8, 170, 410, 414,

436, 461, 495, 496, 508, 671,

672. Boon, 23, 107, 122, 133, 491. Boord (over) werpen, 534, 809. Boosaardigheid. 568, 570.

673. -wicht, 179, 570, 754. Boot, 83, 384, 694. Bootsman, 39, 45, 48, 63, 64, 67,

68, 138, 310, 322, 325, 524. Borax, 757, 769. Borduren, 20.

Borg, 449, 561, 964, 738, 784, 785, 805.

» -stellen, 169, 214.

• -stelling. 141.

. -togj, 13, 167.280,427,462, 531, 561-564, 567, 629, 639, 640. 647, 676, 781.

Bos. 790.

Bosch, 110, 261, 262, 297.

• -ganger, 42 — 44.

• -scheiding, 638. Bosschieter, 38, 40, 41, 179, 323,

326. Boter, 21. 23, 24. 59, 68, 134, 183,

188, 232, 325. 337—339, 342—

344, 346, 347, 491, 573, 772,

777, 778. Bottelier, 42-45, 267, 344, 345. Bouteille, 135, 700. Boutique, 711. Bouwen (arak-stokerii), 535. Bouw-materialen, 209.

-valligheid, 456. Boven-landen, 62, 150, 212, 438,

440, 441, 449, 451. Brand, 335.

. -brief, 156, 538. . -lijst, 233.

• -ijier, 762.

Branden, 156, 163, 192, 234, 537, 687, 715, 762. (arak), 135. (kalk), 182. Brander (gecommitteerde), 420, 524. Brandewijn, 24, 25, 254, 339, 340. Brandhout, 53, 61, 64,71,183,185, 201, 340, 377,491,601,666, 736.

-merk, 708.

Brandmerken, 788.

• -spuitmaker, 335.

Brief. 27, 55, 222. 255, 471, 770.

• /particuliere), 104.

-drager, 471.

-je (perkamenten), 108, 109.

• -wisseling, 770. Brieven-besteller, 121. Brigadier, 86. 119, 546. Broeder. 398. 399. 401, 402, 484,

485, 487. Broek, 387, 388. Broeijen vau rijst, 520. Brood, 121, 207, 432.

» -bakkers-ge wigt, 791.

• -dronkenheid. 568, 570. Brouillerie. 237.

Brug. 5, 294, 295.

Bruid, 402-404, 479, 480.

Bruidegom, 402-404, 480.

Bruidschat, 403.

Bruids-vrienden, 402, 403.

Brutaliteit, 374, 569.

Bruto, 499.

Buffel, 111, 503, 714, 715, 734.

» -slachterij, 453. Buiten-armen, 15.

» -cingel, 636.

• -fort, 5.

• -kantoren, 6, 13, 14, 16— 18. 20, 25, 27. 55, 76, 81, 83, 92, 106, 114. 152, 157. 164. 165, 168, 191, 193-195, 200, 201, 210,211.218,220-223, 238,239,241. 254,255,266, 268-270, 276, 279, 281, 283, 285, 291, 295,300,301,310, 311,316, 318,319,329,332, 333, 336. 337,340,342,351, 371, 376—378,380,420,421. 423, 426, 449,469,474,492 499,510,517,521-523,527, 528, 531, 534, 535,543,546, 559- 563, 565, 567, 568, 583, 589, 591, 695, 598, 600—602, 607, 620, 621,650,652,657,

663. 668, 676. 683, 686, 695, 697, 733, 735, 759, 760, 762, 763, 770, 776,778,779,782, 786, 789, 798, 800, 806.

664. -post, 5, 66. 86, 177, 179,

• -regent, 16, 387, 388. » -sporigheden, 3, 5.

Burger, 3, 4, 19, 51, 143, 158, 174,

ZAAK-REGISTER.

841

187, 210, 216, 359-361, 556, 612, 651, 684, 697, 720, 734, 735, 756, 770, 788, 812, 818. Burger (Bandaasch), 799. (inlandsch), 493. -collegie, 430. -kompagnie, 106. -officier, 304. -schap, 4. -staat, 164. -stand, 304.

-vaartuig, 774, 775, 799. -vrijdom, 735, 800. •wacht (inlandsche), 723. Burgerij, 106, 193, 679, 806.

• (inlandsche), 121. Burgwal, 228. .

Buskruit, 65, 158, 200, 201, 280, 287, 295, 296, 377. 411, 534, 608, 680, 751, 759, 769. 778, 780, 799, 800, 809. Buur, 265, 485.

(naaste),. 441.

-man, 445. Bijbel, 11, 13.

•  (Maleische),  148. 

  Bijboekje (Bataviaasch), 122. Bijeenkomst, 480. Bijlage, 55. Bijwacht, 308. Bnwijf, 406. Bijzit, 477, 481, 483, 484.

Caal, 317, 358, 382, 756, 757.

Cabessa, 129, 356.

Cachet, 156, 367. volant, 199.

Cadet, 146, 147, 159, 191.

Calamiteit, 290.

Calange, 182, 250, 375, 376, 419, 582, 597, 619, 654, 655, 658, 667, 690, 696, 704, 714, 716, 718, 722, 726-727.

Calangeabel, 615, 684.

Candeur, 17. 348.

Caprice, 224, 790.

Captie, 317, 464, 468, 608.

Cardamon, 181.

Cargasoen, 654, 694.

Cartabel. 632.

Cassas, 317, 382.

Casseren, 153, 268.

Catalogus, 6, 431, 494.

Catechisatie, 11 — 13.

Qautelen, 266, 417.

Cautie, 427, 462, 485, 488, 507, 561-563, 567, 586, 612, 640, 677. de restituendo, 482.

Cautionaris, 785.

Caveren, 128, 139, 499, 564, 719.

Cavülatiën, 9, 499.

Censor der drukkerij, 495.

Censuur, 255.

Ceremonie, 403, 481.

Ceremonieel, 418, 466, 480, 764, 765, 768.

Certificaat, 6, 8, 205, 434, 435, 441, 508, 626, 645, 763.

Certificatie, 640.

Cesseren, 545, 546.

Cessie, 640

Charter, 15, 220, 279, 388, 612, 799.

Chirurgie, 193, 540, 544, 661.

Chirurgijn, 41—44, 48, 58. 59, 67, 68, 70, 71. 193, 423, 424, 557, 629.

• -majoor, 193. Chocolade, 168. Christen, 313, 314.

. (inlandsch), 361,578,718. Christendom, 206, 361. Cider, 700. Cipier, 39. Circulaire, 17. Circumstantiën, 768. Citatie, 474, 633-637, 639.

•   (edictale),  238,  313,  314. 

» -briefje, 628.

. -geld. 636, 637, 639. Citeren, 646, 764. Civiliteit, 767. Clausule, 415, 416, 554, 555, 559,

738. Cliënt, 518, 527, 763. Codicil, 16, 624. Cognoscement, 270, 755. CoUationist, 555, 674. Collecte, 601, 677. Collecteren, 700, 717. Collecteur, 204, 458, 718,719,727. College van kleine zaken, 118,643.

• • zee en commercie- za- ken, 117, 118. • justitie, 121, 149. Colluderen van pachters, 708. Collusie, 355. Combattant, 511. Commandant, 158, 179, 665, 666.

• Engelsen schip, 109.

842

ZAAK-REGISTER.

Commandement, 66.

Commandeur, 8, 33,62—65,82,93, 102, 125, 137, 172, 186, 193, 215, 282, 318, 321, 322, 324, 327, 332, 336, 342, 407, 424, 425, 462, 511, 561, 563, 571, 572, 608, 697, 698, 737, 806. » v/d Indische zee, 697.

» • werf, 546.

Commandeurs-schip, 25.

Commando, 9, 49, 60. 374, 665, 666.

Commensaal, 599, 724.

Commensalen-houder, 538, 539, 725.

Commiseratie, 143.

Commissaris Bank van leening, 105, 117,118,169,193,509, 512, 513, 523.

• Bank courant, 117, 118, 370, 429.

over den inlander, 232.

van huwelijksche en

kleine geregts zaken,

13,228.429,444.609.

648,649.

v/d kleine rol, 473.

v/h klein zegel, 204,

205, 457, 458.

politicus, 6.

» v/d prauwvoerders ,

Baad van justitie. 166,

167, 552.

• tot de verlossing, 29, 585.

zee en commercie za- ken, 649. -huisje, 448. -rol, 107. Commissianl, 98.

Commissie, 145, 161,443,457*558, 559, 735, 736, 784. (justiliêele), 211, 212. •geld, 646.

-visite-kantoor, 13, 28, 519. Committeren, 1. Communicatie, 642.

-brief, 494. Compagnie (Engelsche O. I), 610,

736. Comparant, 203. 210, 464. Compareren, 433, 444, 575, 646, 766.

Comparitie. 626, 638, 763.

van goede mannen, 635.

Compendium, 392. Compenseren (verlies), 216. Composeren door pachters, 700. Compositie, 269, 577, 775. ' Compromis, 626. Comptabel, 379. Concipiëren, 627, 633. Conclusie, 270. Concurrentie, 564, 659. Concusste, 113.

Condemnatie, 90, 328, 623, 625. 628. 642.

-gelden, 121. •rekening, 54. Condemneren (Europeanen in de

ketting), 527. Condescendance, 166. Confessie, 291, 625, 629, 632. Confiscabel, 711.

Confiscatie, 90, 143, 213, 214.216, 217, 233, 249, 260, 261. 266- 269, 297. 317. 355. 360. 381, 381 407, 467, 471, 517. 531. 536. 610-612, 615. 625. 637. 651. 655, 681, 684. 685. 700. 703, 710. 714, 720, 755, 756. 774. 799. Confisqueren. 284. 289. 537. 596.

654, 683. Confrater, 552, 763. Confrontatie, 759. Confronteren, 14. 248, 702. Confrontist. 28, 122, 206. Confusie, 274, 280, 283, 315, 385.

457. Conniventie, 125. 133, 355, 372, 376.

409, 471, 700, 722. Conniveren. 265, 685. Conquest, 55.

Consent, 158, 164, 234, 290. 300. 402, 469. _

Consenteren in submissiën.eni.,775 Consideratiên van van ImhoA, 673. Constabel, 172, 179. 267. Constitutie, 623, 641. Consultatie, 632, 642. Consumptie, 74, 142. 295,377.449. 518, 658, 699. -rekening, 342, 378. Contant (a), 124.

Contanten, 24. 26, 74, 75. 106. 12a 121. 215, 224. 227. 231, 268. 339, 342, 343. 404, 481. 573. 574, 626, 784. 802,

ZAAK-REGISTER.

843

Continentie, 575, 576. Contingent, 113, 237,291,603,606. Continuatie, 623, 634. Contrabande, 259, 317, 692. Contract, 66, 111, 152, 472. Contrainte, 661. Contra-interro$atoriën, 629.

• -pretensie, 556.

• -venteur,  622,  667,  669, 720. 

-salut,  547.  548,  610. 

• -vragen, 474, 558. Contributie, 159. Conventie, 642. Conversatie, 485. Convooi, 654. Contubernaal, 443.

Copiêren, 623, 625, 628, 630, 632. Cornet, 39, 41, 48, 50, 51,87,511,

679. Corps (en). 767. Corpus delicti, 654. Correctie (domestieke), 415. Correspondent, 198. Correspondentie, 734—736, 770.

(particuliere), 222. Corresponderen (met den gouverneur

van Java's N. O. kust), 526. Corrigeren (gevoelig), 406. Costumade. 697. Coucberen (acten, enz.), 628. Cours, 281, 791, 793. Couvert (apart), 216. Creatie, 213.

Crediet, 56, 256, 350, 513, 556, 794. Crediteren (winst-rekening), 329. Crediteur, 10, 482, 564, 601, 661.

784. Cubehe, 622.

Cultiveren, 811, 812, 819. Cultuur, 178, 290, 299, 461. Curator, 557.

ad lites, 105, 120, 141, 163,

379, 431, 509. 518, 561, 562, 597. Curcuma, 291, 363. Cijfer. 10.

» -gereedschap, 105.

Daad (op heeter), 754. Dagement-geld, 636. Dagloon, 335.

• -looner, 803.

• -register-houder, 675.

• -teekening, 281.

-vaarden, 242, 313, 389, 474, 558, 634, 650.

444, 584, 635. verhaaf 779. Dalen van de markt, 581. Dam, 565. Damar, 419. Dateren, 390. Datjin, 707, 791. Datum, 442, 764. Debaucheren, 787, 788. Debiet, 554, 596. Debiteur, 75, 556, 591, 661. Deboursement, 560. Decentie, 767. Decharge, 125. Decisie, 404, 706. Declaratie, 171, 279, 527,609,629,

631, 632, 649, 805.

van kosten, 428, 642,

643, 688.

Declaratoir, 29, 291, 292, 640.

Decretatie. 624.

Decriëren (klein-geld), 786.

Deductie, 166.

Defaillant, 474.

Defakraeren (armen-aandeel), 268.

Defaut, 474, 623, 641, 642.

Defensie, 290, 671.

Defroyement (zendelingen], 625. • van inlandscne vorsten,

Defroyeren (zendelingen;, 594.

Degen, 80, 81, 306.

Degoutant, 479.

Degouteren (visschers), 230.

Deken. 180, 183.

Dek-ollicieren, 21-23, 25, 338, 340, 342, 343, 345, 573, 574, 608, 733, 751, 772, 774, 778, 810.

Deksel, 234.

Delict, 374, 386.

(crimineel). 569, 570, 678,

(domestiek), 590.

Delinquant, 114. 292, 526.

Demanuêren, 18, 223, 303, 517, 808.

Deminutie, 320.

Demonstratie, 559.

Deo (pro), 271.

Departement, 14.

Dépêche, 373.

Dëpècheren (Comp* schepen), 560.

Deportement, 342, 756.

Deporteren, 113, 125, 268, 548,

644, 685. Deposant, 242.

844

ZAAK-REGISTER.

Depositie, 291, 292. Deposito (a), 120, 157, 350, 523. Derde-meester, 49, 58, 59, 62, 67, 70.

-waak, 159, 608, 751, 778, 807, 809. Derham (zilver), 797.

Djawa, 282. 791. Descendenten, 402, 555. Deserteren, 202, 319, 568. Deserteur, 736, 788. Desertie, 415, 447, 787, 788. Dcstinatie, 513, 517. 612. Detachement 664—666. Deur, 726, 766. » -waarder, 196. 199, 558, 635, 637, 643, 767, 801. Devolveren van het commando, 665. Diaconie, 14—16, 52, 105, 114, 165, 203, 303, 463, 506, 544, 545 610.

-armen, 164. 305. 408, 423, 424, 494, 532, 575, 681, 786. -kas, 15. Diakenen. 117, 303, 429, 506, 507,

539. Diamanten, 70. Dictamen, 806. Dictura, 623, 624, 628, 629. Dief. 235.

• -stal, 292, 302, 308, 533. Dienaar (Comp»), 3, 4, 29. 93, 109, 112, 117, 118, 120, 145, 192, 197, 210, 211, 216, 219, 222, 231, 239, 280, 294, 300, 310, 330, 407,

408. 420, 421, 429, 456,
409. 493, 496, 521, 523, 525, 542, 561, 565, 578, 582, 592. 594, 595, 597, 601, 651, 659, 661, 669, 674, 675, 677, 683-685,
410. 720, 756, 757, 770, 783, 784, 787, 788. (comptabel Comp), 561. (gequalificeerd Comp»), 467. (gevangen Comp). 201, 346. (insolvent overleden Comp*),

(ontslagen Comp"), 545. (overleden Comp*), 163, 202,

(permanent Comp), 329. (repatriërend Comp), 141, 242,412,524.

Dienaar (voortvlugtic Comp). 318. (subaltern Comp»), 463. (ziek Comp), 491. v/d peo, 100.

• (inlandsen) der justitie, 54. Dienst (Comp-), 159, 268, 330.413.

419, 430, 540, 541, 568, 572, 671, 735,755,759,765,767, 788. (vreemde), 787.

• (in) nemen, 225, 423. Dieverij. 624

DUai, 766, 784. Dimoveren, 356. Directeur, 37, 93, 161 372, 462,

531, 563. 697. 698.

-generaal, 6. 13, 28» 110.

115. 119, 122, 123. 127.

129, 132, 143, 146, 157,

158, 164, 173, 242. 243.

333, 342, 364, 408, 432.

461, 462, 467, 515, 541.

597, 609, 651. 668. 671.

680, 684, 739, 760, 781.

784, 794, 795.

Bank van leening, 169. Directie, 200, 561. 562, 564. » (China-), 160. (generale), 6. Discipline, 373. Discours, 542. Discretie, 245, 418. Dispencier, 37, 96, 100. Dispens, 198. 562. Dispensatie, 312. Dispositie, 643.

• (6dei-commissaire). 464. Dispositief. 630. 688. Dispuut, 9, 230, 247,284,452,494. 495, 499, 508, 543. 599, 631, 69L 699,700,720. Dissimulatie, 267. Distinctie. 767, 768, 806. District, 237, 262, 433, 443, 449. 543, 602, 603. (rijst-gevend), 112. Djoekoeng, 152. Dochter, 394-402, 454, 479. 484-

486, 489, 490. Docter, 557. Docteres, 557.

Doek, 52, 69, 72. 214, 684. Doekje, 506. Doleantie, 125. Doleren (by de Regering), 389.

ZAAK-REGISTER.

m

Domein, 148, 451, Domeinen (Jakatrasche), 680. Domicilie (vast), 434. Domicüium, 141,218,489,575,619. (fiium), 719. citandi et executandi,

370, 462, 641. Donateur, 464. Donatie, 314, 624. Donatio inter vivos, 464. Dongris, 317, 358, 382. Dood, 481, 555.

» -briefje, 494.

» -kleed, 180.

• -rekening, 141, 379, 523. Dooden (werkw.K 509, 588, 589. Doodschieten, 570.

• -schuld, 158. 658, 659. 690.

• -straf, 226, 257, 482,754,775. Doofstom, 478. Doopbekken, 167. Doopcn, 454, 455. Doorgraving, 565. Doornstruik, 503, 504. Doosje, 109. Douceur, 28, 118. 135, 136, 138,

139, 161, 168, 191, 202, 220, 232.

244, 283, 284, 298, 303, 544, 547. Draad. 156. Draagbeest, 263.

• -volk, 594.

Dragen (bij zich), 357, 440. Dragonder, 39, 41, 47, 49, 50, 52, 569

-lijfwacht, 207,510,511. Drank, 50, 120, 134, 135,467,491, 538, 539, 547, 599. . (sterke), 722, 724, 725. Dranken (Europeesche), 694. Dreg, 137. Drinkwaar, 180, 537.

» -water, 158. Droogte, 729. Drossaard, 440, 596, 597. Drossen, 624. Druif, 76, 270.

Drukken, 148, 457, 493, 534. Drukker, 148, 553. Drukkerij, 147, 493. 495. Drukloon, 495. Dubbelhuid, 384. Dubbeltje, 55, 224, 785, 786. Ducaton, 145, 207, 215, 224, 227,

366, 369. 428, 449, 515, 516,

Duigen, 56. Duiker, 169. Duim, 790.

» -steek, 134. Duisterheid 142.

Duit, 55. 56, 237, 256, 294. 680, 777. 793. Djawa, 797. Duizend-been. 9.

Dukaat, 364. 366, 368, 516, 517. 791. Duperen (Chinesche officieren), 414. Duplicaat, 165.

Dupliek, 166, 261, 271, 292, 633. Duurte, 219, 528. Dwang, 220. Dijk (op den) jagen, 4.

Echtscheiding, 392, 405, 406. 482,

483. Educatie, 105.

Eed, 2. 10. 111, 128,135,216,336,

378, 408, 419, 499, 556. 575,

584, 618. 654, 656, 677. 735,

765, 767, 778, 787, 794, 796.

• van purge, 17. 18, 124, 215.

• • trouwe behandeling, 128.

• -formulier, 582. Eerbied. 484.

• -lijkheid, 18.

• -schoten, 375. Eetwaar, 473, 537, 724. EfTensteÜen (bevindingen van buiten- kantoren), 14.

Eigendom, 312—314, 812, 819.

Eigendoms-bewijs, 818, 820. •brief, 525.

Eiland, 195, 249.

Eisch, 75, 80, 81, 83, 106, 107, 110, 166, 184,224,241,281,291, 292, 295, 316, 336, 351— 353, 421,422,475,530,531, 628, 633, 637, 680, 686. 755, 760, 761. (jaarlijksche), 310.

Eisenen (werkw.), 53, 223, 688.

Eischer, 271, 444, 688.

El, 132, 786.

Ellemaat, 790.

Elusie, 807.

Emanciperen (slaven), 150.

(zich), 196, 231.

Emballage, 130.

Emolumenten, 14, 28, 120, 134, 229, 446, 501, 510, 521—523, 528, 529, 545—547.

84é

ZAAK-REGISTER.

Emolumenten (dubbelde), 185. Emplooi, 565.

(buiten), 207, 254, 545. Engel (gewigt), 791—793. ' Enquête, 261, 559, 642. Epidemie, 363.

Equipage, 50, 52, 60, 93. 670,776. •boekhouder, 137.

• -goederen, 316, 327, 377, 378, 670, 760.

• -kantoor, 657.

• -meester, 82, 94, 125, 195, 372, 377, 378. 562, 683,

-opziener, 39. -pakhuis, 275.

• -rekening, 378. . -werf, 762.

Equipant, 654. Erf, 456. 595. 719.

» (ledig), 208, 209.

■ -deel 484 Erfenis, 227, 392—399, 401, 416,

485 488 490. Erfgenaam,' 10, 15, 197, 233, 303, 389,415,416,462,487, 557, 601.

(fidei-commissairl 314. (universeel), 554, 555. Erflating. 487.

• -portie, 416.

» -regt, 314.

. -stadhouder, 336, 735. Erreur, 532, 607, 608. Erven (werkw.), 478, 487. 488, 555. Erwten, 23. 108. 133, 491. Eskader, 375, 418, 736. Essayeur, 794, 798. Essayeurs-wiukel, 578. Etablissement (Engelsen). 217. Eten, 538, 724. Etens-tijd, 346. Etmaal, 726. Evangelie, 527, 528. Examen, 204. Examinatie, 291. Examineren, 28, 227. 248, 285,

425, 558, 643, 649, 650. Excellentie, 1. Exceptie, 6, 163, 634. 642. Excessen, 125, 154, 378, 418, 536.

537, 661. Excuus, 767.

. -briefje, 552, 553. 763. Excuseren (zich), 763.

Executabd, 428, 609. Executeren, 637, 754. Executeur, 149, 330, 331,379,416. 431, 462, 561. -testamentair, 189, 557. 558. Executie, 624» 630.

(parate), 30. 105, 456, 508. 513, 75* Executrice, 485. Exerceren (militairen aan boorül

375. Exhiberen (vraagpunten). 649. Exilie, 527, 583. Expediënt, 253, 256. Expediëren. 190, 419. Expeditie, 510.

376.  -geld,  101,  787.  800. 

     Exploiteren (mandanienteiil 639. Extenderen (declaraliên), 632. Extract, 16, 210, 576, 632, 787, 800.

verleenen, 425. Extra-douceur, 524, 529.

-luitenant, 88.

• -rantsoen, 24.

• -vuurwerker, 45. 48, 62, 64. Extraheren (rekeningen, enz.), 645.

Fabriceren (suiker-brooden), 269. Fabriek, 125. 182. 252, 335. 562.

608, 666, 667. Faciliteereu (het verblijf van vreemde

schepen). 514. Factuur, 72, 157. 215, 241, 270.

271. 532, 608, 663. 668.

669, 676, 761, 796.

-houder, 668, 798.

-ongelden. 56, 61. Facto (de), 711. Falsaris, 712. Familiariseren (zich), 614. Famüie, 697, 698, 809. Fantaisie, 226. Fatigue, 572. Fatsoen, 429. Faveur, 225, 302, 551. Favoriseren (de suiker-pacht), 248. Feestdag, 613, 727. Fidei-commis, 234, 289, 311—315.

• -commissair, 464.

Fiscaal 19, 37. 95, 96, 100, 216. 260, 266, 268. 269. 291. 361. 375, 376, 386, 550, 656, 658, 669, 799. retour-vloot, 198, 779.

ZAAK-REGISTER.

844

Flesch, 537. Fluweel, 20, 132. Foelie, 18, 97, 132. Fonds, 5.

» van Schepenen, 308. Formatie, 552.

Formulier, 12, 336, 584. 735. Fort. 53. 58, 62, 98,200,201,281.

377, 666. Forteres, 179. Fortificatie, 72, 90, 107, 328, 329,

732. Fourneren (een proces), 642. Fraudatie, 381, 624. Fraude, 36, 116,133,234,294,409,

447 577 Frauderen, *249, 611. 708, 705 -707,

710. Fruit, 695, 700. Fugitief, 719. Fundamenten, 209. Fust, 798. Fijnheid, 791. Fijnte, 317.

Gaatje, 56.

Gage, 10, 27, 53, 60, 119, 140, 181. 184,185.191,202,278,293, 328.379,413, 469,493,501. 510, 521, 523,524,545,546. 553, 565, 585,595,617,625, 669, 671, 725,781,807.808. » (afgeschreven), 521, 808. Gaeeren, 205.. Galei (Venetiaansche), 8. Galjoen, 345. Gallerij, 196.

Gangbaar, 207, 282, 366, 368,369. verklaring, 145, 516, 797. Gantang, 716. 790. Garbuleren, 97.

Garen, 20, 132, 178, 180,506,713.

•  (katoenen),  35.  57,217,237. 

238. 290. 358, 450, 475, 526, 604-606. Garioflel-nagelen. 132. Garnalen. 155. 245. 247, 699, 716. Garand. 640. 708. Garnizoen, 52, 80. 87, 432, 530. Garnizoens-boek, 310.

-boekhouder, 16, 96. •kas, 432. -ongelden, 50—52. Gealimenteerde, 506. Gebed, 52, 60.

Gebergte, 241, 502.

Gebied (Comn*), 618.

Geboefte, 20Ö, 439.

Geboorte (onechte), 478.

Gebouw, 53.

(Comp»), 97, 98,107.218.

Gebrek. 572.

Gebruik (dagelij ksch), 93, 97, 98. (huisselijk), 93. (matig), 94.

Gecommitteerde, 139, 537.

(extra-ordinair), 139.

v/d inlander, 8, 92. 109,193,237,256. 262,265,269,272. 290,357,362,363, 392,403,411,433, 441,443,444,448, 476,509,540,576, 584,588,602.684, 753, 806, 811. uit den Raad van justitie, 199, 203, 204.

Gecondemneerde, 54.

Gedaagde, 271.

Gedicht, 494.

Gedoenle, 802.

(ongerijmd), •«f,239.

Gedomicilieerd,

Geelgieter. 38.

Geesselen, 788.

Geesseling, 143, 708.

Geestelijke (Roomsche), 620, 659.

Geestelijkheid, 168.

Gegagiëerde, 120.

Gehalte, 578, 581, 795, 796.

Geheimschrijver, 106.

Geit, 714.

Gekwetst. 754.

Geld, 36, 55, 74, 93, 106, 152, 157,

160, 203, 208, 225, 242, 303,

320, 415, 427, 467, 480, 515.

527, 532, 534, 559,564,567,

(Comp-), 562.

(contant), 140, 606.

tarof), 224, 256.

(half), half goed. 140,

(Indisch). 668, 669.

(klein). 786.

(koper), 224. 237. 256.

(ligt), 33, 47. 63, 67. 293,

329, 385.

(zilver), 224, 237.

848

2AA1C-RÈGISTÉR.

Geld. (zwaar), 33, 47, 63, 67, 71,

oJEu.

-eisch, 515, 516.

-kamer, 139, 780, 781, 784.

(groote), 119, 203. •kas (dagettjksche), 118, 119.

(groote), 122, 123. -kist, 16. •som, 764. -specie, 56, 420. -verstrekking, UI. -verzending, 677. Gelde (te) maken. 369. Geleide-missive, 206. Geloof (Luthersch), 454.

 (Mahomedaansch),  153,  154. 

Geloofs-verandering, 454. Gelykstandig, 210. GelyksteUing, 207, 254, 553. Gemagtigde, 370, 721. Gemak, 53.

Gember, 108, 699, 728. Gemeen, 10.

-schap,  571. 

van goederen, 393, 481. Gemeente 542.

(Gereformeerde), 429, 535. (Luthersche), 535. (Maleische), 11, 12. (Nederlandsche), 10, 12, 675.

(Porttigesche), 11—13. Gemoedsdnft. 661. Genade-brood, 572. Geneeskundige, 541. Generaal, 1, 2, 336. Genezing, 504. Genie-officier, 423. Gequalificcerde, 806. Gerecht, 484, 485. Gerechtigheid, 135, 162, 289, 538, 541, 658-660,705, 709, 725, 728, 795, 805.

(sHeeren),167,244, 315. 464. 508. Gerechtszaken (kleine), 166. Gereedschappen, 133. Gerief, 109. 156, 157. Gerigts-plaats, 624. Gerrassen, 317, 358, 382. Gerustheid, 388. Geruststelling, 564. Geschavotteerde, 583.

Geschenk, 58. 243, 329. 402.

Geschil, 245, 247. 716.

Geschut. 76, 158, 287, 554, 597.

671, 672. Gespuis, 209, 235. Gesteente (edel). 507, 566, 764. Gestommel, 107. Getrouwheid, 17.

Getuige, 203, 211, 482, 486, 55a 559, 575, 584, 585, 634. 636. 637, 650. Geluigen-geld, 629, 640.

» -verhoor, 558. Getuigenis der waarheid, 584, 624.

649,650. Gevangene, 291.

(criminele), 114, 426. Gevecht, 280. Gevlekt, 739, 740. Gewaad, 617. Geweef. 214, 685, 687. Geweer, 8. 9, 51, 60, 179, 241. 285, 289, 290, 375. 382. 445, 567. 569, 570. 600. 671, 754, 764.

   (irreparable),  800. 

Geweldiger, 38, 62, 64, 540, 569. Gewetens-dwang, 154. Gewigt, 162, 194, 195, 250—252. 270, 273-277, 282, 367, 499. 530, 539, 653, 715, 727, 739. 777, 786, 789. 790, 796. Gewin (vuil), 368, 556. Gewoel, 107. Gewijsde, 527. Gezaghebber, 62, 248, 292» 373. 733.

» -voerder, 413. Gezant, 617.

(inlandsen), 121. Gieten, 554, 597. Gingam dronffam, 388. Glas*nagels, Ï69. Glazenmaker, 38. Globe, 147.

Godsdienst, 11, 154, 488, 498,528, 613, 615. (Luthersche), 455. (Roomsebe), 620. 659. -oefening, 614 620. Godshuis, 16, 120, 124 148. 416.

544, 601, 661. Goede manschap, 626. Goederen (beschadigde), 208.

(Comp-), 207. 227. 243, 562.

ÉAAÜ-RÉGISTER.

849

Goederen topermiUeerde),215,216,

(invendibele), 663. (losse). 236, 370. 481, 638, o44, 645, 647. (onbekwame), 120, 760. (ongepermitteerde) , 536,

(onroereude). 220, 627. (particuliere), 383, 560,

(roerende), 465, 627. (vaderlandschel 132,164. 165, 188. 668. (vaste), 220, 234, 236, 289, 311—313, 315, 349, 369, 370. 463, 464. 481, 497, 498, 517. 540, 585, 638, 644, 645, 647, 738, 801. Üoeni-zak, 621. Gong-slag, 150, 646. Gonting. 452. Gort, 23, 107, 491. Goud 70, 99, 215-217, 221. 224, 261, 263, 351,354,355,481, 496, 577, 579,581,651,692, 740, 755, 791, 807.

-draad,  20. 

. -smid, 578, 581, 752. . -werk, 216, 577—579, 581. Gouvernante, 1, 2, 336. Gouvernement, 51—53, 99, 200.

(generaal), 205. Gouverneur, 37, 48. 49, 52. 93, 95, 96. 99-101, 107, 164, 171,372,462,519,526, 531,563.697.698,732. Generaal, 106. 141. 190, 191, 236, 241, 255, 282. 290. 300, 351, 403, 438, 439. 445. 457, 458, 510, 540. 590. 660, 661, 671—673, 701, 719, 725. Graan, 100, 101, 103, 111, 113. 143. 146. • -magazijn. 123, 133, 139, 276, 283. 298, 520, 521, 562, 662. Gracht, 179. Graf, 234. Gratie, 267, 463. Gratis, 109. 171. Grens-regeling, 241. » -scheiding, 525. Grobbejak, 344, 345. Groenten. 25, 66, 340, 344.

PLAIAAT-BOII DEIL TH. *

Groenten-kramen, 224, 246, 680, 711. Groep, 175, 176. Grooten (inlandsche), 121. 770. Grootheid (ingebeelde), 593.

• -kassier. 15, 16, 118, 119, 122, ' 516, 563.

-majoor, 86.

• -moeder, 396. 399-401.

• -vader, 396, 399-401.

» -winkelier, 119, 140,427,562. Gros, 292, 624, 625, 631,632,637,

639-642. Grosseren. 625-627. 629, 632, 633,

635, 637, 639, 640. Guinees. 25, 97, 180, 317, 339, 340,

358, 382. Guastos, 470, 638. Guiterijen, 104. Gijzeling, 444, 473, 474, 643, 661,

801, 802.

Haaijen-vinnen. 230, 245, 699.

llacquelten, 230.

Hagjes-dag, 25, 26, 338, 340, 345.

llaif-dek, 346.

Halvering, 807.

Hamans, 317, 358, 382.

Hand (in bewaarder) nemen, 630.

(onder de), 162.

-boom, 791. Handel, 57, 217, 653.

(Comp-), 467.

(gepermitteerde), 302. 448. (ongepermitteerde), 266. (particuliere), 128, 265, 316, 619. 624, 667, 735. . (verboden), 198, 233, 267, 268, 381, 383. (vrije). 431.

  aan  schepen,  253,  254. 

» in specerijen, 226. -drijven, 477.

-sociëteit (Padangsche), 109, 213 Handelaar, 198, 217, 249, 584, 703, 709. • (Manilaasch), 190. Handgeweer, 80, 179, 306. 799. . -langer, 38, 40—47, 49. 58, 59, 63,67.71,88, 322,323,325, 326, 664, 665.

• -teering, 432, 433, 437.

• -werk, 405. Hanengevechten, 115, 159.

• -vechterij, 717.

54

850

2AAK-RÊGISTER.

Hardiesse, 263. Harpen (peper), 129. Harping, 590. Harpuis, 384. Hasard, 130, 216. Haven, 201, 377.

(vreemde), 121. Hebzucht, 802. Heeler, 800.

Heemraden, 3—5. 120, 148, 163, 168, 193, 229. 292, 294, 315, 391, 429, 430, 506, 508, 525, 530, 533, 535, 565, 566, 595-597, 646, 647, 723, 820. -bos, 790. Heer (de), 315, 658. Heeren XVII"». 28, 178, 190—192, 197, 198, 217,218,222,236,280, 310, 319, 332,334,348,410,411, 420, 457, 472, 514, 517, 521, 523, 532, 535, 536, 585. 592, 617, 661, 668, 675-677, 761, 776, 780. Heerendienst, 162, 593, 594. Heffen, 565. 679, 725. Heiden, 361. Hek, 209, 726. Hemd, 180, 183. Herberg, 36, 453. 538, 539, 599,

717, 721, 722, 724, 725. Herbergen (Chinezen), 440. Herbergier, 721, 724. Hermaken (kruit), 778. Herstellen, 5. 208. Hert, 714.

Hertrouwen, 407, 483. 488. 571. Hoedjes-schelling, 792. Hoep-ijzer, 133. 771. Hoezee, 200. 376. Hofdienst, 593. 594. • -groote, 770. » van Holland, 204. Hol van een schip, 667. Honger, 572. Honig, 752, 769. Honneur, 418, 762.

(militair), 492, 54a Hoofd, 482.

• (inlandsen), 255.

-administrateur, 37, 97, 100, 563. . -geld, 36, 58, 153, 154, 356, 357. 362, 363, 451, 453, 454, 709.

Hoofd-ingeland, 429.

-kantoor, 34.

» -officier, 429, 679.

• -opziener v/d prauwvoerders,

• -participant 613, 696. » -wacht, 172.

• v/d artillerie, 123. 125.

• chirurgie, 193,540.544 van Comp» zeemagt, 546. 551 . 609, 684. 695. 758. 761. 762 van Comp* militie. 285. 546. 776.

der prauwvoerders. 152, 153.

253. 254, 447.

Hoogbootsman. 267. Hooge Regering. 418, 419. Hoogheid (Koninklijke), 1. Hoop (bij den) verkoopen, 715. Hoorn, 715.

• -vee, 734. Horologie, 700. Hospes, 218.

Hospitaal, 11. 12, 32. 37, 53. 65.

90. 184, 185. 18a 193.

328, 329, 500, 781. • * -ongelden, 31, 60, 116.

-rekening, 69, 72. Hospitalier. 53. Hospitaliteit, 219. Hostiliteit. 5. Hout, 35, 36. 337. 68a 761.

-bosschen, 261, 506. 761.

-kap, 264, 441. Houtskolen, 185.

Houtwerken, 56. 57. 61, 110, 136.

262, 761—763. Houwer, 80, 81. Hoveling, 674. Huis, 15. 235, 311.

iComp*), 50. onbewoond). 273. vaderlijk), 479. vervallen). 208. 209. -braak, 308. -gebruik, 160. 755.

S' ezin. 36, 449, 813-318 ouding. 164. 366, 404 (Comp»l 30. -huur, 50. 115. 119. 168, 185. 228, 273. 277. 319. 417. 456, 509. 51& 528. 547, 560. 564. 566. 679.

• •indemniteit. 277.

ZAAK-RÉGISTÊR.

851

Huis-raad, 695. •

• -ruiming, 641.

• -vesten, 614. » -vrouw, 399.

Hulp, 670.

uuren (een winkel), 712.

Huur, 114, 456.

-battoor, 52.

-cedul, 640.

-der, 456.

-ling, 327. 328.

-loon, 137.

-wagen. 419. 498. Huwelijk, 300, 392, 403, 477, 479, 483, 586, 626. (tweede), 481, 489. 571. Huwelijkscne-voorwaarde, 640. Huwelijks-goed, 480. -schat, 393. Hypotheek, 350, 369, 564. Hijschen (vlag), 413.

Ignorantie, 371. 446, 468, 758.

Impertinentiën. 255.

Impetrant, 189, 239. 637.

Impost, 3, 4, 713, 732.

Impotent, 188, 386, 491, 504. 524.

Impuniteit, 268.

Inattentie, 125, 577.

Inboeken, 270, 329, 644.

Incarcereren. 719.

Incasseren, 104.

Incommoderen (Schepenen), 107.

Incongruiteit, 30.

Inconsequentie, 282.

Inconveniënt, 542.

Incurabel, 524.

Indaging, 318.

Indecentie, 196. »

Indemniteit, 640.

Independentie, 262, 265.

Indienstneming, 186, 298.

Indignatie, 51/.

Indigo, 35, 57, 178, 237, 238,290.

299, 363, 410, 461, 507,

509, 520, 604—606.

-kuituur, 603.

-maker, 42. Indispositie, 765. lndroogen, 130, 499. Indrooging, 96, 127. Infanterie, 1, 2, 36, 86, 254, 336,

665, 666. Informator, 661. Ingezeten (Moorsch), 217.

Ingeland, 565.

Inhabiel verklaren, 113, 125.

Inhaling. 768.

Inhouden (gelden). 10.

Inhouding, 165, 407.

Iniurie, a05, 306, 624, 629.

Inkomsten, 226.

(gemeene en generale), 155, 203,244,288,362,

•  448,531,598.688,804. 

  (stedelijke), 601. Inkoop, 651.

» van materialen, 93. Inkoops-prijs, 93, 95, 96, 174, 475.

544, 676. Inkrimpen van specerijen, 499. Inktstof, 132.

Inlander, 10. 36. 54, 56, 106, 111, 178, 179, 186, 206, 212, 216, 236, 297, 320, 324, 329, 335, 445, 464, 475, 476. 504, 505, 549, 554, 576, 587, 602-604, 614, 684, 697, 719, 770, 787, 808, 810.

•    (arme),  105. 

  (Christen), 85. (onchristen), 234. Inpalming, 532, 591. Inschrijven. 16, 98, 624. Inschuld. 485.

Insereren (verzoek in de rol). 623. Insinuatie, 428, 584, 609, 636, 640. Insolentie, 308, 569. Insolventie, 189, 389,482,561,564,

608. Inspecteren (peper-tuinen), 674. Inspectie oculair, 559, 625, 635, 638. Instaan voor vendu-gelden, 95, 96,

609. Instorten van huizen, 235. Instructie, 9, 632, 642.

Boedelmeesteren, 482. v/d Chinezen, 618. Commissarissen kleine za- ken, 648.

hoofd-officieren ter zee, 187, 200, 376. hoofd prauwvoerders , 153.

Houtingh, 546. keurmeester van goud, enz., 577, 752. muntmeester, 794, 796. retourschcpcn, 386.

8B2

2AAK-REGISTER.

Instructie scheeps-boeken, 676. • voor scheeps-overheden, 380.

Weesmeesteren, 571. ▼oor den zeedienst, 377, 384. Instrueren (waarnemend practizijn),

763. Instrument, 203, 575, 576, 627, 630,

(astronomisch), 147. (notarieel), 233. Insulteren (Chinezen), 569. Intendit, 642, 688. Interdict, 133. 624, 719. Interdictie, 454, 455. Interpellatie, 474. Interpretatie, 530. Interrogatie, 584. Interrogatoria, 575, 576, 629, 632.

634, 640. Intestato (ah). 555. Intünatie, 558.

Intimideren (liefhebbers van pach- ten), 738. Intrek (zijn) nemen, 218. Intrekking, 148.

Intrest, 99. 224, 314. 349. 350. 370, 417, 563, 567, 598, 782, 802.

-penningen, 405.

-rekening, 390.

(generale), 157. Introductie, 767. Invendtbel, 681.

Inventaris, 149, 210, 227, 379,388,

416, 506, 554, 555. 571, 586. 625.

626, 630, 635, 640. 642, 644. 645.

Inventarisatie, 189.

Inventariseren, 630, 637, 644, 647,

663,809. Invitatie, 766.

Invoer, 316, 318, 357. 358, 449— 451,466,516,530,531,534. 553,599,607,615,619,655, 683,684,687,691,692,694. 696,698,699,705,707,755. (particuliere), 217. Invoerder, 248. Invoeren, 249, 671, 672. Invorderen (boete), 466. Invordering, 556. Inwinden, 97. Inwisselen, 56, 224, 237, 366,453.

Inwisseling, 256, 367, 368, 391, 392,

680. Inwoning. 438. 454. Irregulariteit. 273, 769.

Jaargetijde, 729. Jaartal. 163, 215. Jagt maken op zeerovers, 9. Jongeling, 14o. 147. Jongen, 418, 419, 726.

(Europesche), 104, 105. 206. (vrije), 334. Jonk. 150. 190, 257, 271,272.360, 381. 382. 409-411, 414, 432. 434, 437—439. 442. 459. 460. 462, 469-471, 610, 611. 655. 693. 694. 709. Jopenbier, 24. . Journaal, 16. 375. 378, 383. 1 Judicatuur, 210. 582. Judicio (in). 623, 630, 631, 634. Jure (ipso), 654.

Jurisdictie, 143, 370, 432,444,577. 596,678,720,724,727. (Comp-), 154. 269, 272. 281, 437, 439. van Batavia, 212. Justitiabel, 370, 426. Jusütie, 54, 215, 283, 348, 374. 466.

678. Juweelen, 477, 481, 496, 626,692.

Kaars, 51. 52, 60, 64, 72, 327, 720. Kaarscn-maker. 720. Kaart, 195, 507. 525, 812. Kaartenmaker, 138. Kabeltouw, 70, 137. Kabinet. 700.

Kadjang. 21. 23. 34-36, 122, 133. 207, 337—340, 342-344. 347. 573, 768, 769, 772, 773.

-mat, 72. Kader, 54, 65, 328, 496, 540, 569.

570. Kajuits-gast, 21. 22. 25. 338, 342.

573, 574. 773. Kaki, 356. Kalf, 714. Kaiïaten, 357. Kalfater, 137, 511, 512. Kaliatoer-hout, 131. Kaliber, 75, 79, 280, 554, 597. Kalk, 97, 666.

» -brander, 447, 666, 667,

ZAAK-REGISTER.

8153

Kalk-branderij, 441, 646.

. -oven, 181, 182, 636. Kalken (noten), 97. Kamer v/d 0. 1. Compagnie, 27, 202, 420, 421, 764. . -geld. 389, 500. Kampher, 102, 108, 516, 553, 789. Kampong, 150, 392, 453, 587.

(Ghinesche), 228, 444,

-hoofd. 108, 149, 441. Kan, 134, 789, 798. Kanasser. 530, 616, 809. Kaneel, 18, 132, 168, 169, 348, 358,

382, 410. Kanon, 75-80, 92, 179, 270, 279,

377, 411, 554. 597, 598, 671. Kanonier, 38, 40—46, 49, 58, 59,

63, 64, 67, 68, 71, 88, 92, 322,

325, 664, 665. Kantoor (lijnwaad gevend], 733, 755.

  (       >      slijtend),  682, 683, 

( • trekkend), 222,

• v/d Directeur Generaal, 122. der generale visite, 519. Kapas, 450, 506. Kapitaal, 120, 349, 350, 352, 353,

598, 802. (uitgezet), 99.

Kapitein, 50-52. 62,64,65,86,95. 96, 179. 193, 303. 304, 348, 429, 665, 669, 679, 698.

-Chinees, 149, 151, 156, 157, 160, 190, 205. 244, 433-443, 445, 446, 552,

599, 709, 719, 732, 774, 785.

-generaal, 336, 735. -luitenant. 40, 41, 48,51, 52, 86-88, 95, 96, 159, 161, 191, 371-373, 511, 664. 665. 669. 733. (inlandsen), 109.587,588. (Javaansch), 811. (militair), 39. 41, 46—48, 159, 161, 207, 493. (scheeps), 156. ter zee. 159. 161. 191. 371-373, 697, 698, 733. -luitenant ter zee, 697, 698. der burger infanterie, 254. Kapittel, 11, 13.

Kapok, 180.

Kappen (werkw.), 262, 761.

Kar, 502.

Karaat. 216.

Karabijn, 80, 81.

Karakter, 429. 587, 766-768.

Kardamom, 35, 297.

Karwaat, 23, 337-341, 346, 347.

Kas, 75. . (Comp-), 119-121. 135, 141, 160, 161, 163, 232, 242. 256, 300, 320, 515, 516, 529, 559, 560, 567, 586, 606, 608, 676, 739.

(groote), 385, 739.

(secrete), 386.

• der marines, 373, 375, 379,

383, 384. ■ v/d pennisten, 125. . -geld. 412. Kasiela, 108. Kassas, 358.

Kassier, 93. 95. 96. 118. 122, 242. 367, 368, 390, 563. . (klein), 122.

• v/d aagelüksche kas, 139. v/h soldij-kantoor, 119.

   bank  van  leening,  117. 

• v/d generale ontvangst, 118, 122. 123, 680, 683. 689.

Kasteeb-drukkerij. 493, 553. Kastelein, 167, 220. 533, 692.

-schap, 219. Kastijden met suspensie, 255. Kati, 790.

» -gewist, 790. Katjang, 183. Katoen, 135, 450, 506. Kauri. 108. Kavallerie, 36, 87, 254, 429, 510,

679. Keizer, 34, 36, 40, 490.

680. -daalder,  652.  793. 

     Kerk, 120, 454. 455. 613. (Indische), 147. -briefje, 494. Kerkeraad, 6, 12, 148, 250, 336. 539, 542, 613, 614, 659. (Luthersche), 454, 455. Kerk-tijd, 498. Kerven, 247, 689, 721. Ketel, 189, 341.

Ketting [in de), 154. 160.272,482, 539, 619, 753. 788. -ganger, 65, 121.

854

ZAAK-REGISTER

Ketting-slag, 409. 437, 439, 442, 443, 467, 526, 678.

• -straf, 583. Keur, 736.

. (groote), 581. Keuren (werkw.). 577, 578. Keurmeester, 577—579, 581, 582, 666, 739, 752. » v/h beestiaal, 715.

v/d vleesch-hal, 121. Keuze (ter), 563. Kidsene, 347. Kim, 789.

Kind, 193. 194,393-395,406,432, 454. 455. 477.478,482,484, 485, 487. 523,541,554,555, 571, 586, 679,713,725,755, 806. » (geadopteerd), 455. (inlandsen), 106. Kindskind, 485.

Kist, 193, 194, 197. 198, 499. 537. » (gepermitteerde), 212, 213, 233, 694. Kit, 789. Klacht. 386. Klad, 576.

• -monster-rol, 669. Klapper-olij. 134, 183, 347, 491. Klasse, 3.

Klederen, 20, 296, 482, 486, 487, 601.

(zijden), 216. i-pakhuis. 783.

Klcedon»

Kleeding: 19, 32, 65, 69, 137. 212,

695, 726, 806. Kleedje, 36, 506. Kleeren-winkel, 139. Kleindochter, 396—398, 401.

• -kassier, 15, 16. Kleinodiën, 486, 692. Klein-winkelier. 333. 562.

. -zegel, 204, 457. » -zoon, 397, 398, 402. Klerk, 27, 139, 211, 228, 278,555,

575 681 . (1Ï37, 319, 582, 584, 647,

652.  (gezworen),   156.    196,  278, 

279, 428,584.628,631,(341.

642, 644. 656, 688, 802.

• (1« gezworen), 425, 439.

•  (1«)  van  politie,  95,  96. 

• (l6) ter secretarie van Wees- meesteren, 16.

Kleur, 226. Klok, 345. » -gelui, 187.

-slag. 639. Knecht, 578. Kneuzen, 503. 504. KneveLarij, 113. Knevelen (visschers), 230. Kobang, 791. Koe. 714. Koekje, 410. 520. Koeli, 136, 168. 803.

. -loon, 93, 630, 638. Koers, 9, 374, 412. Koetsier, 40, 41, 62, 64, 418, 419,

498 Kofly, 57. 61. 126, 127, 130, 178, 237, 238, 264. 291, 363, 466, 467, 603, 605-607, 755. 759.

•  -cultuur,  507,  603. 

  Kogel, 759. Kciang, 790. Kok, 345.

Koks-gereedschap, 341. Kolek, 447, 448, 711. Kolom, 668.

Kolonel, 20, 86, 106, 308, 735. Kolonie, 8. kommandant, 201, 202, 509.

(inlandsen), 403- 405. Kominandement, 200. Kompagnie, 8, 664, 665. Kompagmën (Oost en Westzijdsche),

121. Koning, 34, 66. 756. Konings-schip, 201, 377, 547, 548,

122. Konkelarij, 257. Konstabel. 322, 325. Konstabels-kamer, 279. Kookgereedschap, 180. Koopbrief, 314. 525, 526, 565, 566. • -cedul, 167. ! Kooper, 123, 208, 209, 227, 284. (onwillig), 30.

   (suspect),  133. 

Koophandel, 442. Koopman, 103, 698.

(rang). 14.37,42,44,48. 58, 62, 63. 66, 68. 70, 100, 210, 321, 325, 429, 563, 698, 779. (Chineesch) 470, 471. (Padangsch), 102.

ZAAICR-EGISTER.

8515

Koopman-schappen, 75, 181, 219, 224, 225, 333, 626, 727, 737, (gepermitteer- de), 246, 307, 700. Kooppenningen. 801.

» -waar, 181* Koord, 490. Koorts 298

Koper/ 36, 94, 129, 136, 182, 276, 795, 807.

• (Japansch). 126.

• -kistje, 137.

 -slager,  38. 

» -slagers-winkel, 252.

Kopiist, 27.

Kopij, 210, 278. . -geld, 279.

Koraal, 447, 666.

Koren-molen, 725.

Korl, 101, 143, 146.

Korporaal, 39, 40-47, 49, 50, 58— 60. 62, 64, 67, 68, 71, §6-88, 179, 322-327, 347, 511, 664, 665. 776.

Kort (te) bevinden, 737.

Korten (goede maanden), 47.

Korting, 170, 493, 592, 593.

Kosten, 9.

van ongelijk, 707.

Koster. 37. 167, 385.

Kostgeld, 14, 20—22, 27, 28. 31, 32, 47, 49, 50, 54, 59, 60, 63-65, 68, 71. 84, 85.90,117,119,121. 139, 181, 184, 185, 229. 293, 324-327, 341, 342, 346, 347, 446, 493, 501, 510, 522, 523, 528. 545, 546, 571, 572, 617, 669, 671, 772-774.

Kostpenningen, 119; 121.

Kraam, 453, 734.

Kraampje, 711—713.

Kraamtijd, 406.

Kralen, 108.

Kramer, 712.

Kramerijen. 710.

Krankbezoeker, 12, 37, 41-46,48. 58, 59, 62, 63, 67, 68,307,322. 325, 385.

Krandjang, 616.

Krankzinnig. 545.

Krankzinnigheid, 403.

Krans, 384.

Kratzer. 306.

Krib, 158.

Kris, 569.

Kritiek, 464.

Kroeg, 196, 722.

Kroon (Fransche), 652, 793.

Kruis, 414.

Kruisje, 309.

Kruissen (werkw.), 380.

Kruisser, 8, 83.

Kruit, 53, 60, 376.

• -kamer, 279.

-keeren, 201, 376.

• -maker, 31, 193. 585.

• -molen, 377, 608.

. -rekening, 200, 376, 378, 769.

• -vat, 13. Krijgs-discipline, 2.

» -kamer, 256. . -raad. 366, 374, 375. Kubebe, 297.

Kuiper, 38, 42. 43, 46, 58, 62. 67, . 88, 138, 267. Kurk, 410, 520. Kussen, 180, 183, 356. Kust, 359.

Kwaaddoener, 265, 590. Kwartiermeester, 32, 39. 45, 49, 58-60, 63, 64, 67, 68. 71, 292, 322, 325, 326. Kweekschool, 146. 147. Kwetsen, 179, 305, 503, 504. Kwetsing, 570. Kwitantie, 116, 198, 201,250,285,

303, 331, 443,560,637,

640,645—647,684,704,

796

-boek, 204, 457-459, Kwiteren (passen), 99. Kwijtschelden (misdaad), 483. Kwijtschelding. 363. Kijvagie, 305, 624, 629.

Laarzing, 415.

Laat (te) komen, 6.

Labyrinth, 173.

Laden, 272, 346, 410, 779, 809.

Ladenmaker, 38, 46.

Lading, 8, 9, 143, 197, 210, 217, 284, 289, 380, 384, 408, 414, 451, 471, 500, 513, 514, 560, 610, 611. 654, 662, 711, 733, 737, 740, 774-776, 799. breken. 216, 705, 707, 708.

Lak, 25, 156. 340.

Laken, 20, 132, 180, 183, 333, 619.

886

ZAAK-REGISTER.

Laksa, 256.

Lamp-olij, 49, 51, 52» 64, 69, 71,

185, 327, 337. Land, 565, 587, 603.

. (Comp»), 162, 811, 813.

• (neutraal), 2.

• (particulier). 812.

• -bouwer, 111-113, 438, 441, 588.

• -drost 19, 148, 187, 193, 269, 272,440,443,444.509,581, 615, 711. 725, 727, 786.

Landerijen. 4, 15,92.253,288,289, 441, 442, 480, 481, 525, 595, 625, 711. 820.

Landgoed, 235, 660.

• -huur, 564.

• -looper, 437, 439. » -man, 320, 363.

• -meter, 313, 525, 595.

• -post, 34. Langstlevende, 393, 586. Largatie, 661.

Last breken, 692. Lasten, 55, 72, 74, 790.

(gepermitteerde), 174, 191. 307, 371, 517, 529, 551, 683, 695, 808. Lastpost, 5, 54, 66, 83, 84, 147,

178, 181, 184, 185, 232, 279,

501, 505. 506, 526, 529, 604. Lavement, 53. Lawang, 711. Lazerij, 403. Leccage. 135, 378, 380, 534, 757,

795,809. Ledig slaan, 456. Leen (ter) geven. 533.

» -brief, 92, 819. Leenen (werkw.), 251, 719. Leenheer, 62. Leerjaar, 804.

• -üng, 12, 31, 39, 146, 147.

• -meester, 12. 32. 385. Legaat, 14, 227, 394, 416, 488,

532, 564. Legataris, 235, 416. Leger, 49. Leges, 632. Legitime, 227.

Legitimeren (een pasar), 660 Legger, 134, 137Tl42, 293, 530,

675, 686, 687, 739, 789.

-duigen. 110. Leprozen-huis, 541.

Letter, 163. 253. 254, 288, 367. 632. 633,639.640.711,762,799. (Arabische), 797. . (druk-), 495. Letteren (werkw.). 448. Letterzelter, 148, 553. Leven (afgezonderd). 541. Levensmiddelen, 155,219,361,362,

660, 710, 734. Lever, 502, 504.

Leverantie, 61. 151. 157. 162, 175. 176, 178,224,225,237, 264, 268,287,288,297. 321, 363,461,475,476, 520.557.597.602-604, 606. 622,667.715,761, 770, 811, 812. • van brood, 121.

Leverancier, 93, 112, 113,123,129,

130, 135. 605. Levering, 287, 507. Liasseren (licentie-briefjes), 441. Libel, 166, 261. 764. Libitum (ad), 198. Licentie, 716. 725.

• -briefje,  436—442. 

-rekening,  559. 

Licentiêren naar Batavia, 231. Licentmeester, 119. Licht (brandend), 419. Lid Boedelmeesteren, 217.

• Hooge Regering, 119, 124, 132, 140, 146, 164, 199, 201, 465, 466, 537. 733.

Raad van justitie, 119.

» (extra-ordinair) Raad van justitie,

• (voorzittend), 236.

-maat, 455. 542.

• -teeken, 406. Liefde-giften, 150. Liefhebber, 699. Ligdagen, 341. Limitatie, 296.

Liiniten, 714, 717, 720, 725. (Comp*), 214, 215.

Limoen, 66. | Linie (ad- en descendenle), 487.

Linnen, 712. \ Liquideren (tekere hoeveelheid bus- , kruit), 296. | Litigant. 648.

Litis pendens, 15. ! Loge, 66, 70, 148. 309. ! • -boek, 310, 385.

ZAAK-REGISTER.

857

Loge-boekhouder, 16. Logement (militair), 789. Logeren, 182, 218, 219, 533, 614. Logis, 97, 98. Lokken, 618. 716. Lommer, 298. Lont. 65.

Lood, 94, 136, 169, 270, 277, 387. » (gewigt), 791. » -gieter. 197. Loods, 45, 67. Loopen (ledig), 277, 278. Los-boot, 82. . -briefje, 292, 695. Lossen, 97, 98, 272, 346,410,751,

779. Losvaartuig, 292, 704, 751, 752,

809, 810. Loterij, 613. 614. Louis (gouden). 793. » (zilveren), 652. Lucht (versche), 505. Luchten (werkw.), 341, 378. Luchtpomp. 378. Luiaard, 781. Luister, 466. Luitenant, 39—41, 46-48,50-52,

62, 64, 65. 86-88, 95,

96, 159, 303. 348, 664,

665, 679, 698.

(titulair), 161.

-Chinees. 156. 248, 433,

434, 438, 441-443, 445,

461, 552, 785.

-ingenieur, 38.

-kolonel, 20, 86, 806. • der artillerie. 38.

ter zee, 161, 191, 372, 698. Lutherschcn, 454. Lijfeigen, 90, 116, 150, 232, 313,

334, 335, 450. 570, 576,

627, 669, 678, 679,

696-698, 718, 719,726.

(Christen), 105.

(Comp-), 328, 329. Lijfheer, 401, 402, 570, 678, 696.

• -straf, 128.

. -vrouw, 401, 402, 570, 696. . -wacht, 36, 282, 806. Lijk, 150, 165, 234, 646. . (Chineesch), 116.

• -koets, 519.

. -statie, 226, 740. Lijnbaan, 415.

1 Lijnwaad, 35, 36, 58, 75, 94-96, 98. 99, 102, 106, 140, 181, 188, 199,203,208, 214-216,222,227,243, 245, 294, 295,316,317, 334.340,352-355,358, 360, 362, 382,421,422, 448, 450, 530.531,536, 544,599,602,656,681— 685, 687. 691, 693. 700, 713, 755-757, 760— 762, 782-784. (beschadigd), 739. -handel, 530.

» (Comp«),351,352. » -kantoren, 94. -

Lijst op de bagage der zeevaart, 371, 372. van retourschepen, 495.

Maagd, 441. Maagschap. 477. Maanden (goede). 47, 283. Maandgeld, 29, 90. 140. 231. 293,

307. 328, 329, 376, 559. 782. Maat. 194. 195. 666,667.687,707, 739, 786, 789, 790.

• (bij de kleine), 144, 162, 716, 722, 7'24.

Macht (vaderlijke), 455.

Magazijn, 293.

(Comp-), 164, 554.

Magistraat, 304, 735.

Magistratuur van Batavia, 19.

Manomedaan. 116, 150.

Mahomedanisine, 153, 356.

Maintenue, 703.

Majesteit (Katholieke). 550.

Majoor, 20, 37,48,50-52,86^-88, 106, 171, 179, 193, 252, 285, 303-305, 429, 510, 547, 563, 608, 664, 665, 679, 697, 806.

• v/d artillerie, 135. Mal (vorm), 9.

Malen, 152, 177.

Man, 393-395, 398-401, 404-

406, 482, 483,486,489,541,

571, 586.

(Chinesche), 476.

(vrijgegeven), 401, 402. Mand. 666.

Mandament, 626, 639. Mandarijn, 483. Mandoer, 39, 58.

858

ZAAK-REGISTER.

Manier van procederen, 117. Mannen (goedel 635, 638. Manoeuvre, 272, 460. Manslag, 624. Mantel-geld, 228.

Manufacturen, 36, 132, 206, 227, 243, 316, 421.

(Europesche), 700.

(wollen), 334. Manuscript, 431. Marien-daalder, 793. Mark, 221

» Trooisch, 791. Markt, 517.

A > -plaats, 142, 144. 152, 155,

•    162,  710,  713,  786. 

• -prijs, 132. 133, 691, 692. Mas kawin, 403—405. Mast, 357.

» -houten, 137. Mat, 52, 97.

Materialen, 52, 65, 93, 135, 136. Materie civiel, 584. Matras, 180, 183, 356. Matroos, 5, 7, 8, 39. 42-47, 49, 54, 58. 60,63,64,67.68. 71, 85, 186, 187, 322, 324, 325, 347, 496, 662, 669, 670, 752, 778, 809, 810.

(inlandsen), 32, 379, 786, 787, 800. Matrozen-kist, 193, 296, 307. 679. Medenemen naar Europa. 669. Medestander, 718, 719, 727, 728. Medicamenten, 52. 53, 60, 69. 72,

328, 334, 543, 557. Medicijnen, 6, 31, 177, 180, 182, 540. Meerderjarig, 478. Meestbiedende, 451, 785. Meester (3<«). 322.

» -knecht, 38, 48, 137, 138, 425. Meetbrief, 507, 525, 819. Meid, 726. Melk, 502. Memoriaal, 386. Memorie van ménage, 17, 510, 663.

» • Musset, 31.

Ménage, 17, 30, 54. 92. 101, 105, 107. 168, 228, 231. 278, 321, 328, 387, 501, 505, 510, 512, 760. Mengen (amphioen), 269. Menschelijkheid, 550. Menschen (baatzuchtige), 29.

Mentie maken, 555. Merk, 215. 381, 578,579,581,681, 682.

. (Comp-), 762. Merken (werkwl 203, 253, 254,

579. 581. 720, 782. Mesuse, 769. Metaal, 274, 277, 577. Meten, 595, 666. Methode. 10, 176. 190, 219, 232,

280, 282, 287. 456, 546, 676. Meting, 79, 526. Metselaar, 38, 40, 45, 62, 67, 71,

197. Metselsteen, 256. Meubelen, 481, 626, 695, 700. Mexicanen, 215. Middel van beslaan, 16—18, 124.

138, 139, 161, 190, 191, 196,

197, 205, 271, 302, 473. 520,

529. 544, 601, 618. Middenweg, 678.

Militair, 32. 50, 81, 84, 85, 207, 241, 285, 375. 492, 585. 600, 776, 787. 788.

 (Europeesch),  298. 

(fugatief). 1d5.

• (inlandsen), 9, 194, 201.

347, 379, 540,

541. ( • Christen), 468.

( > ) ter zee, 496.

• ter zee, 49.

Militie, 85, 304, 310, 664,680,798,

806. Milt. 502, 504. Minderheden, 94, 107, 124. 128, 378.

408, 499, 500, 543, 620, 621.

622, 737, 757, 777. Minderjarig. 478, 484. Mineraal, 66, 136. Mineur, 88. 664. Minister plenipotentiaris, 472, 548.

550. Ministerium. 49. Min maat, 100. Minne (in der), 389. Minuteren, 623— 629, 633-635,

637, 639, 640. Minuut, 576. Minwigt, 93, 108, 182, 302. 499.

733 Misbruik, 212, 234. 317, 371. 407.

418, 521, 530. 621. Misdaad, 525, 527.

ZAAK-REGISTER

889

Misdadiger, 626.

Misen van justitie, 278, 279, 625.

Mishandeling 381, 483.

Mismaakt, 479.

Missive (secreete), 216.

Model, 9, 195.

Moderatie, 230, 527.

Moddergeld, 9.

Moeder 395, 396, 398-400, 484,

487, 554, 586. Moedwil, 509, 569. Moeta-a, 404. Mogendheid, 375. Mogol, 30.

Molenmaker, 43, 335. Mom. 24, 700. Mond, 345. Mondig, 478, 479. Mondkost, 346, 572. Monopolie, 288, 451. Monster, 123. 662. Monsteren, 200. 376, 460. Monstering, 379, 383, 386, 414, 433,

669. Monster-rol, 311, 383, 419. 669. Monstering, 493. Monture, 8. 279, 280, 286. Moord, 447, 570, 754. Moordenaar, 754. Morsenj. 257, 535, 775. Morshandel, 265, 267, 758. Mortificeren, 17. 18. Mosterd-zaad, 25, 339, 340. Muiterij, 218. Munt, 55, 194, 195, 282, 789, 791,

670. Munter (valsche), 364. Muntmeester, 794—796, 798. Muntslag. 786.

• -specie, 786, 792. Muscus, 108. Musket, 80, 81. Musketon, 306, 799. Mutileren (extracten), 576. Mutsje, 789.

Muur, 179, 209. Muzijk-instrument, 480. Mijnen (werkw.), 227. Mijnwerk, 262.

Naailoon, 180.

Naakt, 483.

Naam, 16, 109, 432, 433,435,442.

• (onder eigen), 10.

• -boekje, 494.

Naam-rol, 106. 146. Nabestaande, 227, 393. Nachoda, 8, 655. Nachtbriefje, 719.

• -licht, 60.

-maal (H.), 11, 613, 614. Nadrukken (almanakken), 494. Nagelen, 18, 95, 226. Nakomelingen, 402. Nalatenschap, 120, 149, 189, 227,

330, 39Ê-396, 398—402, 416,

431, 523, 557, 558, 571, 586,

662, 809. Nalatigheid, 269, 281. 606. Namelen, 313, 706, 707, 759. Namptiseren, 563, 626. Namptissement, 199, 627, 630,641. Na-schip, 337, 516. Nat, 739, 740. Natellen (goederen), 759. Natie (Clunesche), 116, 154.

• (Engelsche), 109.

» (inlandsche), 8, 116.

• (Moorsche), 217.

. (vreemde). 201, 246, 377, 414, 505, 612, 653-655, 670, 677, 694, 734, 735, 739, 756, 780, 787, 788, 808. Nawegen, 706, 759. Nazien. 14, 649. Neef, 402. 487. Neering, 9. Negligentie, 577. Negorij, 452, 507. . -volk. 153. Negotie, 8, 33, 405, 449, 450,479, 734. » (private) v/d Gomp., 126,

1Ï3. » -boek, 13, 14, 28, 55, 67, 206, 300, 329, 532, 591, 607, 608, 622, 650, 668, 759.

-boekhouder, 329, 591. • -kantoor, 31, 37, 122, 171.

-overdrager. 37, 95, 96. » -pakhuis, 123, 127, 227, 251, 275. Negotiéren (op eigen naam), 484.

(geld), 598, 782. Netto. 499, 777. Neusdoek, 692. Neutraliteit, 472. Nicht, 402. Nieuwjaar, 433.

860

ZAAK-REGISTER.

Nieuweling (Chineesch), 190, 196, 271, 409, 410, 436-438, 459- 462. 466, 469, 610.

Nok, 414.

Non-comparitie. 763. » -repetitie. 270.

Notaris, 167, 203, 204, 210, 211. 236, 255, 464, 518, 550, 554, 555, 559, 574-577, 582-584, 623, 629, 639, 643, 649. 738.

Noten-muskaat, 18, 96, 97, 132, 226, 491.

Notulen. 114, 623. 625, 628, 629, 631, 641. 787, 800.

Notulist, 674.

Nummer, 158, 215, 253, 799.

Nummeren. 163. 367, 447, 448, 711, 796.

Obligatie, 576, 584. 639. 641. Observantie (buiten), 577. Octrooi, 109, 110, 213, 266, 801. Oedang, 155. Ofler-asch, 244. Oflicier, 8. 10, 423, 665, 666. . (Chinecsch), 103, 116, 409, 414, 432, 435, 437. 444, 459-461, 466, 470, 471, 483, 618, 619. 655, 805.

•  (Engelsen),  736. 

• (Fransch), 418.

. (inlandsen). 92, 121, 232.

• (militair), 145.

. van justitie, 19, 182, 194, 249, 253. 266, 269, 371, 419, 425. 426, 442, 444, 499, 540, 550, 569, 570, 581, 584, 620, 654, 656-658, 667, 671, 672, 678. 684, 685, 695, 703, 705, 725, 775, 783. 806.

Officieren bij aanhalingen, 696.

Ofliciers-tafei. 307.

• -wacht, 172. Officio (ex), 92.

. (in), 587, 588, 812, 819. Oir (mannelijk), 476, 477,484,486,

487. Olij, 36, 60, 92, 134, 757.

• -slagerij, 441. Olijven-olij. 21—23, 59, 63. 183.

325. 337, 338, 340. 343, 344,

573, 574, 769, 772, 773. Omgang, 810. Omslag, 220, 227. Omvlechten (sockels), 97.

Onbestaanbaarheid. 738. Onbesuistheid, 419. Onbewoonbaar. 456. Onbillijkheid, 283. Onbruik (in), 734. Onchristenen, 149. 150. 313, 314. Onder-chirurgijn, 330. 524.

• -commissaris. 153.

. -daan, 432, 550, 756.

• -equipajre-meester, 372, 531. 684, 695, 758.

» -houd, 9, 99, 218, 405. 406.

423. » -houden (wegen en stralen'.

425. • -koopman. 14. 37, 39, 41 . 43-

46, 48, 62. 63, 67, 6a. 106.

198, 210, 322, 323, 325, 326.

429. 446. 456. 457, 555, 674.

698, 720, 779.

• -kruiper, 500.

. -majoor, 38, 48. 51. 172.

• -meester, 37, 40, 42—46,49. 58, 62. 64. 67. 68, 70. 71, 322, 323. 325. 326.

. -officier. 572, 662, 776, 609. . -stel, 163.

. -stuurman, 159. 161, 372, 373. 778, 807.

• -teekenen. 166.

• -trouw, 165.

. -wigt, 107, 128, 181, 768.

• -wijs, 188.

• -wijzen, 12.

• -zadelmaker, 38. Oneenigheid, 404. Ongangbaar, 364, 591.

• -verklaring, 785.

Ongedateerd, 390. Ongehoorzaam, 406. Ongelden, 51-54. 60, 61. 61 f*.

68-72. 83. 101, 2M

475. 501, 510, 604. 6fc«.

(Bataviasche). 676.

(ordinaire), 327—329. Ongelegenheid. 670. Ongeletterd. 289, 711. Ongeluk. 419.

Ongemak. 503, 504, 530. 542. Ongenummerd, 289, 711. Ongerief. 333. Ongewapend, 776. Ongewildheid. 140. Ongezondheid, 528.

ZAAK-REGISTER.

861

Onhebbelijkheid 130.

Onkosten (geregteluke). 268. 279.

Onkost-rekening, 283, 341, 574, 657,

780. Onkunde, 421. Onlusten, 600. Onmondige, 738. Onoplettenheid, 439. Ons. 791.

Ontbieden (kaarsen), 720. Ontdekken (erreuren), 607. Onterfenis, 488. Ontmoeten (vaartuigen), 9. Ontpakking. 543. Ontrouw, 421.

Ontschepen (heimelijk volk), 272. Ontsieren door graven, 234. Ontslaan, 546. 561-563, 787. Ontslag, 233, 521-523. 585, 677,

•briefje, 202. Ontvangen (pitjes), 56. Ontvanger-generaal 119. 123, 148, 193. 204, 249. 457, 458, 513. 562. 597, 684, 689, 701, 703, 706, 707, 738, 785. 805, 806. Ontvolkt, 507. Ontvolken, 363. Ontvolking. 603. Ontvreemden, 564, 597. Ontzegehng, 640. Onvermogen, 271, 403, Onwaarde, 550. Oog (onvoordeelig), 214.

• -luiking, 439, 656. Oogst. 112. Oom, 401. 402. Oorlog. 110.239,240.320,351.354,

375,377,382,541,587,593.

-schip, 736.

» (Engelsch), 472. Oorlogs-kosten, 75.

-tooneel,  33. 

Oortje, 55. Oosterling, 202. Opbeuren (predikanten), 528. Opbod, 451.

Opbrengen (een vaartuig), 9. Opbrenger, 5. Opdisscnen, 345. 574. Opdragt, 525, 595. Opdringen (passagiers), 470. Openen, 293.

(bestel-kasjes), 233, 234. Opening van enquête, 631, 635.

Opgeld, 47. 58.63,67,84.215.309,

330, 385. 438. 439. 593. 689. Ophalen (adviezen), 673. Ophangen (eene pacht), 688, 785,

804. Opheffing, 146, 147. Ophouding van betaling. 585. 589. Opium, 216, 265, 613. 620, 758. Opkoop, 170.

Opkoopen (katoenen garen). 526. Opleiden (ambachtslieden). 357. Opmeten (landerijen, enzA 525. Opname (jaarlij ksche), 120. Opneem. 737.

(generale), 758, 759, 793. Oppas-loon, 545.

Oppassen (gealiruenleerden), 544. Oppasser, 483.

-koopman, 14, 19. 37, 45, 48, 5J. 52. 58, 171,

Opper-chirurgijn, 37, 48, 62, 307, 322, 325. 372. 540. » -equipage-meester. 8, 104. 186, 282, 318, 332,335,372—375, 407, 424, 425, 511, 531,551. 561, 571, 608, 684, 695, 737, 758, 780. . -hoofd, 45. 69. 93. 97, 100- 102, 107, 172, 563. v/h generale soldij-kan- toor. 119, 164, 205. 206,255,277,331,523, 540, 545, 560, 806. in Japan, 408, 806. (repatriërend) , 425, 42?. 203. 207.254,421, 429, 519. 697. » v/h kasteel, 119,

122, 132. 138, 193, 208, 277,368,562, 682, 683, 760, 780. 781. 784, 794, 795, 806.

(le) v/h kasteel, 205, 206.

• -meester. 40, 45, 48, 58, 63, 67. 307.

■ -officier, 572, 772.

• -stuurman. 159, 161, 191, 342, 372. 375, 737, 807.

Oppositie, 304. Oproer, 510. Opstal, 505. 506. Opstellen, 623, 628.

86*

ZAAK-RÊGISTER.

Optruderen (ropiien), 364. Opvang-loon, 6/8. Opvatten, 5, 445. Opveüen (pachten), 734. Opzenden naar Batavia, 114. Opzending, 152.

Opziener, 139, 283, 284, 298, 322, 325, 433, 562. 739. • der boeken, 674.

v/d rijstmarkt. 121. 533. v/h touwpakhuis, 137, 609.

v/d vischmarkt, 121. Opzoeken (act en), 629. Order (geheime), 383. 385.

(positieve).  194.  510.  674. 

Ordonnantie, 93. 160.208.242.248. 376, 669. 759. klein zegel. 309. 310. Orembaai. 82. 83. 97. 98.

-huis. 97/98. Orgel-lood. 129. Orkaan, 297. Os, 714.

Ouderdom, 109. 310, 311. 546. Ouderling. 148. 250. 253. 429. Ouders. 227. 396. 402. 403. 487. 541. 555.

(Gereformeerde) . 454—456. Oud-gouverneur, 465, 519.

-secretaris Hooge Regering. 465. Overdrager. 137, 169, 647. Overdragt, 576.

    van  eigendom,  167. 

Overgeven (zich), 509. Overleg (goed). 101. Overlooper, 736. Overleden, 379, 380, 401, 436,440,

441. 676. Overlijden. 1, 15, 141. 149. 156. 201,202,330.331,336. 389.393,395.400.462, 464, 482, 557. 561- 563, 571.586.660,677. 690, 809. » (insolvent), 659.

(aan boord). 662. Overmaat. 93, 100. 124. 126. Overrompeling, 179, 318. Overscheep, 143. Overschepen, 249, 707, 708. Overscheping, 451. 452. Overschrijven, 497. 517, 540, 585. Overschraving. 120, 251, 315, 316, 463. 646, 702. 705, 706.

Overspeelster. 483. Overspel, 482, 483. Overste, 2. Overstrooming, 566. Overtrek, 180, 183. Overval (vijandelijke), 318. Overvoeren, 272, 468. 806. Overwal 101. 143. 359, 705. Overwtgt, 93. 95. 96. 101. 124. 126-131. 133, 298. 303,620,733.

Paard, 3, 4, 20, 50, 52, 292, 508. (Comp*), 327. . (te), £94. Paarden-loon, 636.

 -stal.  275. 

• (Corap-), 251. Paar!. 108.

Pacht, 20. 55. 115, 150, 152. 155-

157, 159. 161. 229. 244.

246-249, 448. 451, 453.

476, 530, 538, 680. 68a

689, 696, 701, 703, 734.

786.  -conditiên,    152,    230,  231. 

Pachter, 75. 122. 152. 155. 171.

224, 230, 231. 245-250, 253.

254, 284. 289, 294, 321. 357.

431. 447, 449. 451. 538, 539.

432. 611, 659, 676, 684. 685.

690-696, 698-722, 724-728.

738, 753, 784, 785. 804. 805. Pachters-briefje, 248, 702. Pacht-geld, 20, 728.

» -penningen, 119, 122, 476. 538, 680, 689, 690. 715. 721. 805.

• -voorwaarden, 203, 244, 245. 288, 362.

Padi, 25, 122. 133. 221, 291, 327. 339, 363, 506. 604-606. 790. 811-818.

• -cultuur, 603. Pagina. 16.

Pak, 227, 245.

• (gepermitteerd). 212, 213. Paket, 375.

Pakhuis, 93, 262-264, 276. 277.

283, 287, 292, 295, 300.

564, 681, 705.

(Comf), 50. 93, 103. 115.

122, 129, 130, 139. 162, 173-

175, 180, 214, 320, 430. 461, 607.

739. 755,770.784,790.806.

ZAAK-RËGISTÊrt.

86?

Pakhuis-meester, 37, 94, 108, 123, 125, 127, 128, 139, 181, 182, 248, 408, 499, 563, 564, 702, 769. 777, 789.

Pan (koperen), 341.

Pand, 802.

-bewaarder  Bank  van  leening, 

Paneel, 163.

Pannen-bakkerij, 646.

Panumbahan, 543.

Papier, 25, 26, 205, 280, 287,327, 340, 411, 457. 495. (groot formaat), 220.

Papieren, 15, 220.

(Comp), 165, 431.

Parapheerder, 204, 457—459.

Paraphure. 457. 458.

Pardon, 351, 463, 468.

Parkallen, 317, 358, 382.

Participant, 214. 802.

Participeren, 267, 654.

Particulier, 113, 115, 126, 162, 198, 199, 222, 225, 241, 242, 370, 494, 507, 514, 517, 518, 541, 590, 597, 622, 655, 672. 677, 681-683, 705, 728. 770, 807.

Partij, 763.

. advers, 55a 559, 627, 632.

Pas. 7—9, 36, 99, 101, 216, 217, 258-261, 290, 358—361, 380. 381, 411, 430, 436, 447, 448, 467, 472, 496, 513, 653, 654, 671, 693. 697, 705, 708, 756, 774, 799.

Pasar, 115, 121, 171. 211, 230, 251, 660. 734. . -houder, 714,717,718,725.

Paschen, 613.

Passagier, 7, 8, 294, 460, 462, 469, 470, 670, 671. (Chineesch), 272, 437.

Paspoort, 116.

Passeren, 225, 248, 555, 575, 584, 644. (eene acte), 29, 203.

Patiënt, 188, 424, 504. 781.

Patolen, 36.

Patroon-tasch, 306.

Patrouilleren. 308.

Payement 224, 256, 689, 714, 792, 797.

Pecceren als keurmeester, 582.

Pedak. 208, 209, 273, 311, 456.

Pedro de porco, 692.

Peilen (vaatwerk), 687. Pei)-stok, 687. Pekelen (kitten), 789. Pennen-schacht. 25, 340. Penning, 56. 777, 780, 781, 793, 797.

(looden), 108. (10«), 116, 268. (2<H 36, 149, 315, 416, 508.

(40-*), 289, 315. (100-), 268. Pennist, 14. 31, 37,51,62,63,106, 278, 553. 698. » bij de bank van leening 117. Pentjalang, 32, 82. 83, 172, 590. Peper, 25, 33-35. 49. 57, 62, 63, 66. 70. 72. 101, 106, 107, 122, 126,129,130,178,179, 183, 185,190,217,257,290, 325, 339,340,357,381,423. 506, 590, 603, 605-607, 654, 674, 710, 728, 756, 759, 768. » -cultuur, 507. 603, 607, Perceel, 311. Periclitatie, 766. Perikel v/d zee, 681. Perkament, 108. Permissie. 671, 672, 725, 726.

  -briefje,  182, 190, 196, 225, 

439, 440, 646, 753. Personeel (ambtelijk), 106. Persoon (derde), 1.

(incurabel). 205. (onbekend), 203. Peso, 67. Pho en topho, 156, 157, 161, 204,

244. 247, 599, 719. Piek, 306, 444. Pik, 384.

Pilaar-mat (Mexicaansche), 792. Pinang, 69, 71. Piring, 108. Pistool, 80, 81. 306, 799.

■ -kogel, 777. Pitjes, 453, 454, 680. 789. (koperen), 55, 56. (looden), 58. Plaat (koperen). 578.

• -koper, 302. Plaats (gepermitteerde), 513. Plan (primo), 36, 511, 664. Plank, 56, 762. Plano (de), 306, 719, 754. Plant, 384.

864

ZAM-RÊGISTER.

Plat-koppcn. 169, 771.

. -lood, 129. Pleisteren. 97, 98. PHgt, 787.

-verzuim. 420, 539, 606. Ploeg, 104, 186. Pluimvee, 503. Plukharen, 305. Plunje, 307. Politic, 55.

Pond, 134, 791, 798. . -goederen, 652, 653, 728, 759, 798 Poort,' 179, 294,391.

. -geid, 449. Porcelein. 25. 66, 180. 233. 234. 283, 298, 340. 536, 537, 617, 695. Portie, 122, 136, 150, 394, 395. 397—399, 401. (legitime), 554, 555, 586. hebben, 654. Portier, 158. Portuur, 479. Pos i tien, 634. Posthouder, 265, 611. Postillion, 38, 40, 41. Postpositic, 787. Postuleeren, 166, 167, 195, 428,

552, 648. Postvatting, 361. Pot, 537, 538. • -asch, 108. Potten-bakkerij, 646. Potia, 433, 440, 441. 539. Praauw, 72. 152, 284, 288, 289, 710, 711. . -loon, 630, 666. -voerder, 447, 709. Pracht en praal, 418, 519, 806. Practizijn. 158, 188, 195. 199,200, 210, 261, 270,271,428, 492, 518. 527,552,584, 616,643.648—650,688, 763, 764, 801, 802. (10 in het hospitaal, 193. Practijken (kwade). 165, 378, 443, 751.

(nadeelige), 254. (sinistre), 261. (verkeerde), 199. 428. Praccminenlie, 19, 304. Praerogaliven, 19, 153, 219, 430,

460, 489, 519. Praeses ambulotoir. 16. • v/d kcrkeraad, 148.

Precautie. 125, Preciesheid, 766.

Predicalie, 13. ,«,.«*«

Predikant, 10-13, 37, 48. 51 ,52, 119, 120,171.255,336, 467,527-529.535,547, 613, 675, 732. (eitra-ordinair). 12. . (Luthersch), 454, 455. (oudste), 187. Predikbeurt, 11—13. Prediker, 529, 614. Predikstoel, 240. . -stof, 613. Preferentie. 104,484,409,564,56».

658, 659, 697. Premie, 5, 180, 194, 197.233.283, 413, 541. 588, 589, 607, 608. 671. 678, 679, 757, 788. Presentatie, 270, 633, 634. 641. 642.

ter rolle, 210. Presenteren, 634.

President Raad van justitie. 103. 46o. 546, 616, 754,762,765— 767.

Schepenen. 304. Pretenderen (rekest), 29. Pretensie, 28, 238, 257. 556—558.

659. Pretext, 545, 558. Preuvc, 334.

(ter), 9. Priester, 403, 404.

( Mahomedaansch), 392, 393.

Princes, 336. Prins, 57, 58, 770.

van Oranje, 735. Privilegie, 30, 105, 145, 149* 167, 220, 249, 269, 304. 370. 451— 453, 460, 494, 495, 534. 535, 596, 660. Proberen, 567, 600. Procederen. 267, 268, 271, 456. 550.

(manier van), 474. Procedido, 235, 311, 314. Procedure, 257, 428, 442,473,556.

577, 610. Proces, 15, 16, 261, 270, 271,284. 289. 291, 292, 305, 306, 389. 518, 555, 558, 559, 629, 631. 633, 635, 642, 643. 765. en legaatbezorger, 15. 16, 532. . -stukken, 208, 278, 279. 291, 319. 630.

ZAAK-REGISTER.

86*

Procuratie, 200. 559. 629, 640.

ad lites, 518, 584. Procureur, 107, 166, 242,270,474,

518, 557, 584, 609, 623, 630,

637, 635, 643, 648, 688, 801. Producten, 253,262-264,288,290, 506, 602,603,606,607, 739.

des lands, 94. Productie, 261, 558, 631. Proef, 662. Proeven, 158, 778. Professor, 349. Prohibitie, 217. Prolongeren, 110, 213, 497. Pronken, 36. Pronuntiêren, 624, 629. Proseliet, 454. Protest, 640.

Protesteren tegen schade, 380. Prothocol, 292, 312, 313, 576,656. Provenu, 141, 142, 801. Provianderen, 337, 341. Provisie, 527.

» -magazijn, 198, 789. Provisièn, 50, 93, 100, 121, 152,

155, 180, 188, 377, 514, 695,

710, 736, 780. Provocatie, 249, 703. Provoost, 39, 51, 345. Prijs, 18, 221, 256, 297, 299, 320, 355, 358, 475, 509, 715.

. -benaling, 190, 222, 265,432,

• -courant, 132, 333, 354.

• -verhooging,  111, 113,334,410. 

» -vermindering, 321, 461. Prijzering, 129. Puinhoop, 235, Pupil, 226, 227, 454-456, 586,

é45, 732. Putter, 104. Pijp, 551. Pijper, 39-41, 46, 47, 310.

Quadruplum, 467, 714. Quiteren (eene administratie), 562. Quota, 92. Quotum, 811, 819.

Ra, 414.

Raad (Ghinesche), 114, 196.

. van Indië 103, 106,141,236, 255, 418, 476, 546, 547, 571, 660, 672, 733, 735, 762.

PLAIAAT-BOBI DIK. TIL

Raad van justitie, 103,1 06, 141,236, 117, 118, 166, 187, 189, 191, 195, 199, 203, 204, 211, 228, 238, 250, 253, 261, 269, 270. 278, 305, 386, 424—426,466,473, 474, 527, 547, 558, 564, 568, 574, 575, 577. 583, 584, 619, 643, 648, 649, 685, 725, 763. 764, 794. . politie, 356, 591, 651. » State, 2. Raadkamer, 553, 766. Rabat, 157, 427, 592. Raffineerderij, 269. Rantsoen, 20, 22, 25, 32, 47, 50, 59, 61, 63, 68. 71, 84, 85, 90, 97,98,185,207, 324, 326; 327,329,337, 338, 340, 342, 345, 449, 467, 496, 547,571,572, 574, 772—774. -geld, 54. Rang, 106,212,231,255.303-305, 418, 424, 425,429,430,457, 519, 521, 665, 666, 761, 762, 766, 768, 806, 807.

 -regeling,  456,  546,  665. 

Rapport, 625, 626. Rariteiten, 700. Ratel-wacht, 308. Reaal, 216.

•  (gewigt),  791. 

  • (Spaansche), 55, 792. van achten, 792. Realia, 674. Rebellie, 239. Receptie, 617, 764.

• van inlandsche vorsten, 100. Reces 767.

Recognitie/ 4, 58, 148. 225, 507, 566, 597, 665, 701. -goederen, 307. Recognosceren bij oproer, 510. Recoilement, 107, 114, 292, 558. 625, 628, 629, 631, 634, 635, 641, 642. Recolleren (getuigenis der waar- heid), 474. Recompenseren, 244. Reconventie, 633, 634, 642. Recrutering, 81, 86. Rector v/h Seminarium, 12. Recueil, 577.

55

886

ZAAK-RÊGISTÉR.

Recucil van plakaten. 510.

Redenen (praegnante), 261.

Redemplie-geld, 693, 696—698.

Redile, 643.

Redres, 75. 126, 388, 604.

Reede, 451. 601, 657.

Reeder, 469, 496.

Reeding. 137.

Refrenatie. 568.

Refunderen door een pachter. 707.

Refuus, 270. 591.

Regel, 632, 633, 639, 640.

Regen, 502, 504.

. -bak. 98. Regent. 58. 103. 111—113, 178, 182, 232, 262—264, 433, 441, 476. 503. 505, 507, 509, 520, 526, 543, 588. 593, 594. 602. 761. (inlandsen). 770. . -schap, 241. 543,605,607. Regering (Hooge), 377. Register. 292, 688.

van stukken, 643, 801 . 802. Registratie. 646. Registreren, 253, 644, 647. Reglement (Nederlandsen echt-), 300. afschrijvingen. 94. bagage, 94, 524, 529,531. bank-courant, 512. bevordering Comp* diena- ren, 553. borgtogten, 427. » drukkerijen, 493.

gepermitteerde bagage, 192. 213, 428, 430,679,

• in- en afschrijvingen, 302.

• • . uitweging, 769, 776. » klein zegel, 308.

lijkstatiën. 740. onderwiglen, 107. 733, 752, 757, 758, 768. pracht en praal, 3, 19, 165. 226, 418, 806. provianderen, 337. provisiën en douceurs, 03, 118, 333, 520. 789. rantsoenen, enz.. 20, 338, 342.346, 496. 772.

• » • schepe- lingen, 571, 574.

• verbetering Comp* diena- ren, 385, 595, 807.

Reglement op het verstrekken van handgeweer, enz., 306. verstrekkingen, 53, 61, 343. Regres, 564. Regt (Chineesch), 476. . (inkomend), 99, 212,217,613. 685. 687, 692,694—696,700.

• (in- en uitgaand). 155, 230. 244, 246. 247, 294. 448, 611. 684, 685, 687, 693. 694.699. 700, 705, 785, 804.

(uitgaand), 690, 693, 696, 698.

704, 705. . -bank. 584, 661. Regter, 16. 29, 210. 268. 404,425. 426. 444, 482, 508, 558. 649. • (dagelüksche), 249, 703. 706. Regtszaalt, 463.

Reinigen (wegen en stralen). 292. Reis (binnenlandsche). 233.

• -kosten, 636.

• en teer-kosten, 635. Reiziger, 348. Rejectie, 624.

Rekening, 428, 556-558, 609.632. 635, 645.

(aparte), 385, 403. van continuerende sche- pen, 657. • v/d generale ontvangst. 122.

van schenkage, 90. » soldijen, 283. Rekest, 166. 558, 623, 634. 643,

646, 801 802. Relaas, 636. 637. 639. 643. 801. Relegatie. 242, 527. 583, 7ÜO. Relief, 261.

Religie, 154, 454, 455. » (Christelijke), 206. (Gereformeerde), 659. Remboursement. 691. Rembouseren. 301, 608. Remis, 431. Remise, 515. 592. 593. Remissie. 785. 804. Remitteren (geld), 227. Rendement, 785. 804. Renovatie, 428, 474, 609. 636. Renteloos, 299. Renten, 120. 157, 227, 523, 534

567, 732, 802, 803. Renunüëren, 200, 558.

ZAAK-REGISTER.

86?

Renvooi, 28.

Reorganisatie, 26, 106.

Reparatie, 53, 60, 61, 65, 69, 70,

72, 90, 93, 189, 209, 506, 512,

711, 713. Repareren, 107, 208, 209,252,456,

o97 600. Repartitie, 119, 297, 395,397,400,

618. Repatriëren, 286, 413, 429, 430,

619. 522, 545, 546, 561—563,

565, 574, 585, 586, 670, 671,

679. Repalriërenden, 28, 145, 233, 369. Repeteren (acceptatiën, enz.), 270. Repliek, 166, 261, 271, 292, 633. Representatie, 488. Reprochen, 166, 292, 633. Repudiatie, 640. Reputatie (Comp»), 228. Re-saluut, 201, 377. Rescontreren (koopmanschappen),

680. Rescriptie, 166. Resident, 5, 9, 42-44. 59, 60, 71,

72, 75, 95, 101—103, 112, 113,

115, 224, 323, 327, 359, 526,

593, 810. Resolutie, 27, 55.

der Hooge Regering, 425. Respect. 552.

Responderen voor iels, 389. Responsabel, 564. Responsiven, 575, 576. Ressort v/d Comp«, 550. Restant-briefie. 342. Restanten, 70, 74, 75. 241, 251, 252,

333, 341, 351—353, 355, 377,

458, 759, 761, 771. Restitutie, 163-

Resumeren, 623, 624, 628, 629, 635. Resumptie, 630, 631, 642. Retardement, 249, 703. Retour, 157, 359, 360, 598, 782.

. -schip. 24, 142, 156, 177, 178, 285, 286, 320,339,386,411, 420, 516, 524,537,542,670, 807.

. -vloot, 198, 278, 517, 779. Retourneren naar China, 116. Retroacta, 672, 802. Revenu, 150. Revisie, 642, 765—768. Revocatie, 640. Revolte (Chinesehe), 525.

Revue, 433, 437, 440.

Rhinoceros, 589.

Riet (in 't) geloopen, 167.

Rigtsnner, 192, 223.

Ring, 277.

Rinkeirooijen, 187.

Risico, 99, 100, 102, 224,352,353,

593. Risqueren, 70, 75. Ritmeester, 2. 50, 87, 193, 429, 511, 679, 806. der burger ka va lier ie,

594. Rivier, 263. 451. Roede, 790.

(in de) vallen, 240. Roei-schuit, 82.

» -vaartuig, 9. Roeijer (inlandsche), 9. Roer, 261, 637.

• -slotenmaker, 38, 46. Rogge, 133, 769, 798. Roggen-vel 699, 728.

RoF, 10. 190, 210, 238, 271, 432— 434, 438, 442, 473, 474, 518, 584, 623, 631, 634, 641. 648, 649, 763.

(kleine),  305. 

• (ordinaire), 103.

• van kleine zaken. 552, 553. . -dag, 107, 189.

Rolleren, 623. 628, 641.

Romp, 70, 284.

Ronde doen. 346.

Ronggeng, 159.

Ronselaar, 788.

Ronselen (dienaren van de Comp),

109. Roof, 447, 509. Rootmeester, 121. Ropij, 29. 30. 32,55,207.224,281,

282, 364-367, 369. 391, 591,

793-797. Rotan, 65.

. -slag, 569, 570. Rouleren, 29, 256, 356. Rouw-wagen, 226, 519. Roven (menschen), 549. Rover, 263. 375.

Royeren. 306. 584, 645, 768, 769. Ruilmiddel, 408. Ruim (scheeps-), 551. Ruïne, 596.

Ruïneren (suiker-molenaars), 175. (zich), 144.

868

ZAAK-REGISTER.

Ruiter, 87. 511.

Ruplure, 444.

Rust-gage, 120.

Ruslen van scheeps-volk, 346.

Rijden, 498, 5*03.

Rijder (zilveren), 792.

Rïj-preUU 510.

Rijksdaalder, 67, 293.

Rijksgroolen, 473.

Rijpaard, 20.

Rijst, 21-23, 25, 34-36, 49, 50, 52, 53, 57, 60, 61, 63- 65, 68. 69, 84, 85, 94, 101, 103, 111—113, 115, 121. 133, 142—144, 146, 149, 162, 166, 170, 171, 183, 192, 198, 199, 207, 211, 221, 226,243,249, 283, 298, 320, 321, 325, 328, 337-344, 346-348, 360. 449, 451, 473, 491, 503, 506,520, 521, 528, 529, 533,573,662, 700, 703-708,716,717,739, 759, 768, 769, 772, 773, 785, 790, 798, 804. . -cultuur, 110, 320. b -gebrek. 115, 162.

• -handel, 221.

» -kooper, 43—45. -magazijn, 533. . -markt, 121, 716, 804.

• -oogst, 192.

• -pasar, 739. 785.

Rijtuig, 3. 19, 163, 212, 226, 292, 294, 418, 419, 498, 508, 533, 732, 806, 807. •

Rijzen van de markt, 581.

Sacrament, 542, 613.

Saki, 695.

Salaris, 54, 131, 163, 171. 220, 227,

314, 428, 557, 609, 631—

633, 639, 641, 643, 644,

646, 648, 801. • -lijst, 623, 688, 801. Saldo, 10. Salempoeris, 25, 94, 317, 358,

382. Salmoniac, 108. Salpeter, 108. 126, 131, 136. Salueren, 200, 201, 281, 377, 547,

383. Saluut, 200, 201, 376, 377, 547,

-schot, 201, 377, 769. Salvatiëu, 166. 292, 633.

Sampang, 152, 155, 253. 710, 753

Sandelhout, 131.

Sap, 268.

Sapan-hout, 131, 699, 728.

Saus, 345.

Schaal, 607, 653, 777.

Schaap, 714.

Schaarsheid, 140, 143, 792.

Schade, 128, 243, 249, 302, 380.

561, 564, 703, 708. Schadeloos stellen (suiker-molenaars u

176. Schaften, 724. Schafüid, 345. Schande, 481. Schat, 55. Schedemaker, 38. Scheepjes-schelling, 792. Scheeps-boek, 156.

-boekhouder,  331. 

• -doos, 384, 385. 469, 535. 758.

» -gelegenheid, 301.

• -geweer,  776,  798. 

• -lading, 594.

• -overheden. 121, 122. 126. 130, 162, 182, 201, 276. 282, 285, 302, 303, 307, 377. 379, 380, 382-385, 407. 408, 414, 423, 468. 469. 499. 517,530.531,534,535.616. 620-622, 652. 663, 669. 683,751,752.755,757,758. 762, 763, 768, 777—779. 808-810.

• -papieren, 156. » -pas, 407.

• -raad, 374.

• -soldijen, 90.

• -timmerman, 38. 48» 511. 512.

• -timmeren, 357.

. -werk, 671, 779. Scheid-brief, 405, 407, 626. Scheiding, 403, 405. Schelling, 224, 366, 369, 714. 791.

793. Schenkage, 333.

-rekening, 72, 329. Schenken, 538, 539, 599. Schepeling, 20, 53,61.94,122.156.

212, 214, 245, 254, 338. 342.

343, 524, 571, 572, 574. 695.

715, 772. Schepen (oud), 106.

ZAAK-REGISTER.

869

Schepenen. 19, 103, 107. 114, 117, 118, 120, 152, 156, 157, 209, 210, 212, 228, 250, 253, 254, 271, 273,

288, 292, 313—315, 319, 366, 367, 417, 423, 429, 438. 442, 443, 447, 448. 456, 463. 466, 497, 508. 509, 525, 540. 560, 575, 577. 582, 584, 595. 610, 618,643,649,656,679, 687, 711, 718, 735, 739, 764, 789, 801.

Schepen-handel, 152, 155,284,288,

289. 709-711, 753, 785, 804. Scherm, 223.

Scherp (kogels), 75, 76, 79, 80, 799. -regter, 54.

Scheur, 763.

Schieman, 267.

Schieten, 547, 548.

Schietgeweer, 306, 445.

Schilder, 38.

• -huis,  298. 

Schildwacht, 298.

Schip, 187, 190. » (Coinp'), 66, 104, 130, 142, 158, 174, 198,202.214,216, 248, 254, 266,279,281,282, 284, 296, 299,306,337,358, 371, 407, 411,424,468,469, 507, 514, 516,551,560,590, 599, 616, 654,656,657,661, 667, 684, 694, 695, 697, 698, 751, 776, 803, 808. . (Engelsen), 1Ö9, 160.

• vreemd), 514, 547, 601, 787. Schipper, 156, 159, 161, 191, 267,

346, 371-373, 662, 669. 697,

698, 707, 708, 733, 769, 778. Scholarch, 148, 187, 206. School, 104, 148, 188. 206.

» -meester, 385. Schoonhouden, 97, 98, 228, 456. Schoot der Maatschappij, 126. Schot, 76. 80, 200. Schotel, 108. Schout-bij-nacht, 546. Schouw, 72, 82, 83.

•burg, 211. Schrijfbehoeften. 430.

• -gereedschap, 105.

» -kantoor, 52, 278.

• -tuig, 52, 60, 65, 328.

» -werk, 26, 27, 310, 385, 621, 650, 674. Schrijven aan inlandsche vorsten, 770.

Schrijver, 121, 139, 330, 486, 539.

jfMaleidsch), 71 Scriba, 100.

(gezworen), 39, 45. Scribent, 26. 27, 31, 58-60, 67.

68, 70, 330. Scrupel. 595. Schuiftang, 270. Schuilnest, 209, 235.

-plaats,  736. 

Schuit, 82, 83, 694. Schuld, 394, 482, 485, 557, 637, 658. » (desperate), 592. » (uitstaande). 294. -kennis, 632.

-rekening, 152, 301, 380. Schuldenaar, 661, 662. Schutter, 210, 735. Schutters-eed. 734. Schutterij, 303, 429, 679. Schuur, 34. Schijn-winst, 33, 352. Secluderen (vreemdelingen), 66. Seclusie, 586. Secretarie, 31. 37. 171, 584.

(generale), 319.425,431, 439, 494, 495, 510, 555, 674.

Raad van justitie, 195, 196, 228, 278,279.765. Schepenen, 314, 315. Secretaris, 37.

Bank van leening, 169.

    Boedelmeesteren,     105, 

116, 229, 314,431,441, 443, 509.

Chinesche raad, 114, 196, 438,

Heemraden, 168, 229. Hooge Regering, 1 19, 164, 190,192, 204,463, 610. . (1«), 437, 438.

van huwelijksche en klei- ne zaken, 95, 96, 609, 641. » justitie. 95, 96, 105,

509, 623.

• politie, 95, 96, 98,

Raad van justitie, 107. 163. 199, 278, 300, 428. 765, 768,

870

ZAAK-REGISTER.

Secretaris retour-vloot, 198, 779. van Schepenen, 19, 253, 289, 300, 303. 314, 315, 366, 466, 540. » v/d weeskamer, 95, 105, 229, 431, 509, 644. Secreteren, 283, 757, 788. Secrelesse, 268. Secte (heidensche), 313. Secunde, 64, 65, 69, 93, 95, 96, 100, 102, 171, 329, 563, 784. bij de groote geldkas, 122.

   in  den  prooien  winkel ,  140. 

Securiteit, 388. Seeng, 479. Sein, 345, 385. . -brief, 375. . -schot. 200, 376. Sententie, 379, 527, 624, 627, 629,

630, 637, 641. 643, 765, 801. Separatie, 404, 405. Sequester. 120, 141, 163, 187, 189,

431, 597, 601, 602, 690. Sequestratie-penningen, 627. Sequest reren (geld of goed), 626. Serang, 292, 324, 325. Sergeanl, 39-48. 58, 59. 62, 64, 67, 68, 71. 86,179,194,283, 310, 322, 323, 325, 326, 347, 766. » -majoor, 546. Servituut, 161, 162, 238. Sessie, 429, 430, 651.

 geven,  546. 

Sexe, 479. • (mannelijke), 432. (vrouwelijke), 406. Silentium (eeuwig), 238. Sirih, 69, 71.

Sjahbandar, 7. 8, 37, 116. 142, 150, 154, 175, 193. 218, 225, 229, 246, 249, 256, 259, 260, 269, 290, 409, 410, 418. 425, 434, 447, 448, 451. 452, 459, 461, 463, 466, 495, 496, 508, 513, 550, 563, 576, 584, 610, 612, 613. 619, 654. 671, 672. 676, 677, 683, 684, 696-698, 700, 701, 307, 706, 707. 775, 799, 806. Sjahbamlarij, 36, 250, 359. 362. 449, 451-454, 677, 683, 704. 705, 707, 783, 784. Slaaf, 5. 8, 65. 69, 97, 98, 121, 140, 141, 150. 211. 232, 243, 244, 323, 327, 357, 358, 361, 445,

509, 548. 550, 56&-570. 576, 584, 590, 592, 601. 602. 669. 670, 678, 696-698, 719. 725, 756, 809 810. Slaaf (Comp»j, 31, 32. 117. 137. 138. 335, 449, 804.

• gedroste), 180, 539.

• (krankzinnige), 568.

• (vrijgegeven), 105, 236, 465, Slaan (pitjes). 453, 454. Slachten, 714. 715, 734. Slacht-vee, 503.

Slapen in de open lucht, 346. Slaper, 215, 786. Sla ven-jongetje, 106.

• -prauw, 141.

• -transport, 639. Slavernij, 549, 550. Slavin, 5, 141, 482, 809. Sleep, 212.

Sleet, 61.

Slenter, 300.

Slepen (balken), 262.

Sleur, 235.

Sleutel. 16, 780. 781.

Slippen (laten). 223.

Sloep. 7, 72, 90. 261, 733.

Sloop, 180, 183.

Sloopen (Comp* schepen), 067.

Slordigheid, 158, 271, 300, 574, 575

Slot, 16, 780.

Slotenmaker, 38.

Sluik (ter), 722.

invoeren. 695, 700. Siuiken, 775. Sluikerij, 254, 258, 380, 696, 701.

706, 783. Sluikhandel, 153, 267, 269.

• -weg, 710. Sluis, 713, 716. Sluiten. 293, 294, 530.

van boeken. 122. 390,591. Smeden, 357. Smellverlies, 795. Smid, 38. 40. 45. 62. 67. 71. 138,

803. Smids-winkel, 803. Smokkelarij, 448. Smokkelhandel, 268, 467. Smook-winkel, 196. Smoren (eene taak), 776. Snaphaan, 80, 81, 306, 764. 799.

804.   -kogel,  777. 

     Sneuvelen, 179. Snuisterijen, 453, 712, 713, 734.

ZAAK-REGISTER.

871

Soep, 344. Soeri, 722.

Soesoehoenan, 34, 591. Soldaat. 39-47» 49, 58-60, 62, 67, 68, 71, 86, 322-324, 326, 327.

(inlandsch). 32, 293. 298, 786, 787, 800. Soldatesque, 106.

Soldij, 33, 47, 54, 58, 59, 63, 84,

•   85.  90,  117.  163,  191,242, 

  293, 301, 321, 324, 329, 330, 725. (inlandsche), 10. (te voren slaande), 164. •bediende, 523, 560. . -boek, 66, 156, 206, 311, 331,

385, 559, 560. • • (scheeps). 380.

-boekhouder, 37, 95, 100, 300, 301, 380, 413. . -geld, 33, 36. -kantoor, 37, 171. -memorie, 309. -overdrager, 37, 95. 96. -rekening. 32. 49, 67, 68, 152, 158, 300, 301, 309, 310, 412, 540, 645. Soliduui (in), 564 Sollicitant, 302. Solliciteur, 166, 167, 428,474.552,

609, 641-643. 648. 688, 801. Somah, 449, 451—453. Sommatie, 428, 509, 609, 636. Sortering, 317, 358. Soulaas, 121, 151, 298, 618. Soulageren (den kolonel v/d schut- terij), 106. Source, 235. Sous-lieutenant, 39. 41, 47, 48, 50,

51, 87, 282. 511. Soija, 695

Spcctateur, 718, 726. Specerijen, 18. 24. 25, 59. 63, 94, 126, 128, 133, 183, 185, 189, 216, 226, 232, 325,333.334,339,340, 357, 381, 408, 491. 499. 654, 710, 737, 756-758. 775. 777. Specerij -kan toren, 153. Specificeren door notarissen, 210. Speculatie (ter), 476.

(punt van), 383. Spek, 21—23, 25. 53, 74, 134, 183, 337, 338, 340, 341. 343. 344, 370, 491, 573, 772, 773, 777.

Spel, 599, 719, 720.

Spelen (wajang), 726.

Spiegel, 700.

Spillage, 94, 100, 127, 128, 130, 132, 133, 135, 136, 162, 181, 182r 201, 295, 302, 376, 423, 472, 520, 533, 662, 752, 757, 769, 789.

Spinnen, 217, 506.

Splitsing, 169.

Spijker, 72, 133, 136, 169, 771, 772.

Spijs, 180, 182.

-kamer, 378. Slaar-goud, 581.

-koper (Japansch), 18, 302, 357, 381, 382, 710, 728.

. -ijzer, 169, 771.

. -zilver, 160, 581. Staak, 57, 489.

Staal, 94, 133, 136, 169, 502. Staart peper, 126, 297, 615, 619,

622, 755. Staat (armoedige), 111. (be woon bare), 209.

» van wijzen, 271.

. -rekening, 168, 279. Stadhuis, 366, 368, 625, 634. Stads-apotheker, 334, 544.

• -bediende, 121.

• -chirurgijn, 601.

• -diensten, 120.

. -docter, 193. 212, 334, 500.

• -drukker, 534.

. -drukkerij, 493—495. . -gelden, 500.

• -gracht, 5, 456, 711.

• -herbergier, 211. » -kas 679.

. -lasten. 114, 228, 273, 456, 463, 466, 509.

• -logement, 692. 710. » -penningen, 560.

. -poort, 625, 725.

• -vendumecster, 202, 220.

• -vroedvrouw, 446. » -werken, 165. 464.

Staken (werkw), 256. Staking, 143. Stal (Comp-), 123.

-meester, 123, 563. Stampen (rijst), 341. Stamper. 3Ö6. Stapel, 590. Stalen Generaal, 1, 336, 463, 735.

872

ZAAK-REGISTER.

Statuten *m Batavia, 210,226,482,

557, 659, 734. Stataur, 109. Steen, 503, 504. Steenbakker, 256.

» -bakkerij, 441, 646.

• -houwer, 197.

» -stuk, 79. Stel, 220, 274. 276. Stelen, 130, 251. Stem (adviserende), 672.

. (concluderende), 672, 673. Stemmen (werkw.), 672 Stempel, 215, 282, 364, 365, 368, 714, 794, 796. (Comp«). 683. Stempelen, 215, 457, 516. » (papier), 205.

Stempeling, 36C. Steng, 610.

Sterfgeval, 441, 459, 564. Sterfte, 282, 290, 363, 507, 594r

602 603, 729. Sterven, 244, 393, 399, 401, 485. Stiefbroeder, 398.

-moeder. 586.

» -vader, 586. Stilhouden, 418, 419. Stilstaan v/e sutkermolen, 144,151. van tracteinent, 242, 524. Stilstand van emolumenten, 521.

• tractement, 231. Stoel, 170, 600, 601. Stoep. 719. Stof, 590.

. (peper-), 129. Stoffigheid, 130. Stok, 419. Stoken, 595, 596. Stok-suiker, 535, 536. Stootplaat. 133, 136. Storm, 296. Storten (geld), 320, 559, 567,

794. Straat, 187, 228, 292, 419, 456,

498, 570, 712, 718, 722. Straatschenderij, 569. Straf (kapitale), 374. Straften (werkw.), 568. Strand, 195, 272.

. -regent, 36, 101. -regentschap, 34.

. -wacht, 25Ó, 703. 706. I

Stroom. 195. ]

Stroop, 155, 710, 717.

Stroopen (werkw.), 173 Stroo-zak, 72. Stuiver, 366.

(dubbelde), 591. Stuk-goederen, 691. 777. Stuurman, 31, 32. 13a 191. 267.

322, 325, 733, 751, 807. 809. Stuunnans-gereedschap, 285. Stijfsel, 132. Still van regten, 200. Subject (baatzuchtig). 223.

(vile), 242. Submissie, 775. Subordinatie, 373, 374. Subsidie, 32. 49, 68. Substitutie. 559, 640. Substituut, 444. Subtiliteit, 464. Successie, 392, 393.

ab intestato, 482. Succumbant, 802. Suiker, 21—23. 25. 35, 57, 61,91.

129, 145, 151. 152. 155. 160.

173-175. 177. 183, 246-

249, 287, 288, 337—340.

343, 344. 346. 347, 355.

356, 360, 450. 452, 472.

573, 594, 616, 618, 676.

700-703, 710, 739. 770,

773, 778. 807-309.

• -administratie, 173.

• -brood, 269, 535.

 -cultuur,  173,  175. 

-leverantie, 331.

-molen, 35, 57, 144, 145.

150-152, 155, 171. 174—

177, 190. 287, 288. 433.

438, 441, 442. 535. 539.

540, 646, 702, 710. 711.

-pakhuis, 562.

-riet, 151. Sultan, 34, 41. 57, 75, 113. 152,

321. 526, 591, 674. Super-carga, 654. Suppoost, 14, 137. Superscriptie, 639. Surchéance van betaling, 738, 784.

785, 804. Surplus, 485. Surrogatie, 640. Suspect. 415, 440. Suspenderen, 153, 648. Suspensie, 255. Suspicie, 9. 706, 707. Synode, 659.

ZAAK-REGISTER.

873

Taal, 12.

(Arabische),  206. 

» (Chinesche), 427.

• rinlandsche), 13.

» (Javaan&chej, 617. .

. (Maleische), 12, 206, 527-129, 617. Tabak, 36, 247, 689, 700, 721. » (Chinesche), 450.

• -rooken, 195, 196, Tafel, 646.

des Heeren, 542.

• -gast, 724.

• -geld, 99.

• -goed, 283. Tail, 791

Talak, 405, 406.

Tali, 790.

Tamar, 347.

Tamarinde. 21—23, 66, 122, 134,

337—340, 443, 344, 346, 347,

573, 773. Tambanger, 69. Tamboer, 39—47, 49, 50, 58, 62,

86, 87, 310. Tandil, 324, 325. Tandjoeng-poera, 694. Tantum, 135. Tap-nering, 722, 724. Tappen. 717, 722, 724, 725. Tapper, 725. Tardance, 707. Tarra, 129, 499, 777. Tarwe, 25. 63, 108, 133, 136,207,

325, 339, 432, 769, 79a Tax, 31. Taxatie, 162, 231, 245, 268, 527,

601, 602, 627, 635, 691, 707,

812, 818. Taxeren, 428, 609, 649. Teekenen, 10, 16, 190. Teer, 92.

Tegemoetkoming, 290, 540. Tegenstrijdigheid, 648. Tegenzin, 528, 529. Tehuis-reis. 24, 233. Tellen, 368, 560. Tentamen, 179, 654. Teregt-staan te Batavia, 525. Termijn, 30, 105. 141. 209, 261, 280, 497, 508, 517, 530, 540, 585, 633-635, 642, 738, 794. houden, 271. Terugbetalen aan de Comp', 229.

Terugreis, 215.

naar Nederland, 197. Terugvracht, 181.

-zending, 663. Testament, 16, 149, 236, 312, 313, 379, 415,464,485,486, 554.555,571.624,639, 644, 645, 647, 738. (mutueel), 586. Testateur, 149, 210, 236, 379, 417,

464, 554, 555. 571, 738. Testatrice. 554, 555. Thee, 128, 196. 222, 233,234,319, 423, 507, 508, 536, 537, 566, 599, 655, 656, 728, 764. Tienden, '815.

Timmerage, 53, 60, 65, 69, 72,90, 93, 262, $8, 329, 625,638,732. Timmering, 506.

Timmerman, 38, 40—46,58,62,67, 71, 88, 137. » (reizende), 36.

Timmerwêrf, 35.

Tin, 66. 70. 122, 126, 257, 258, 265, 276, 299. 300, 357, 381, 382, 553, 654, 710, 728, 756. » -erts, 66. Titel, 1. Tjaeng, 790. Tjap, 203, 215, 357, 362, 709.

• (looden),  108. 

  Tjappen, 381, 599, 682, 683, 783,

Tjatjah, 36, 449, 451—453.

Tpuw, 155, 156.

tjoenia, 155, 710.

Toeak, 722.

» -azijn, 21—23.

Toegevendheid, 536.

Toelage, 160.

Toeinbak, 790.

Toemenggoeng, 103.

Toespijs, 345.

Toetakelen, 54.

Toetsen, 578, 579, 581.

Toezets, 795.

Toezigt, 10.

Togt (binnenlandsche), 197.

Tol, 66, 101, 155, 171, 213, 230, 245, 247, 359, 361, 381, 431, 449, 451, 611, 658, 659, 686, 691, 692, 694, 696, 699, 700, 702-708, 716, 721, 804.

(dubbelde), 473. » -briefje, 712.

874

ZAAK-REGISTER.

Tol-geld, 391.

» -poort, 449.

. vrij, 452, 473,693-695,697—

699. Tolk, 38, 48, 114, 427 Tooneel-spel, 726. Topbaan, 36, 157, 161, 453,454,718.

700. -huis, 718,

• -spel, 58.

. -tafel, 204, 247, 599, 717, 718. Toppen, 599, 718, 719. Tortura (sub), 625. Touw, 54, 57, 65.

• -pakhuis, 252, 562. . -werk (oud), 384.

Traan 134.

Tractement, 50, 120, 148, 165, 186, 191, 202, 229,231,242,277,329, 385, 407, 408, 423, 446, 500, 524, 545, 546, 553, 739. Tracleren (inlandsche hoofden), 232. Trafiquant, 654. Tramperen in iets, 700. Transactie, 626. Transgresseur, 255. Translaieur, 45, 48, 100, 617, 618.

» (Chinesche), 434.

Transport, 504, 508, 550, 563, 584, 597, 737. (vrij), 194. » vcrleenen, 254, 469. -brief, 508. -geld, 669-671. Transportabel, 544. Transporteren, 464, 525, 576.

(aandeelen), 390. Trein, 138. Trek-paard, 3, 4. Tribuut, 273. Tripang, 230, 245, 654, 655, 694,

Triplo' (in), 220. Trom, 306.

• -vel, 51.

■ -petter, 38—41, 47, 50, 58, 59. 62, 64, 87. 322, 325, 511. Troubelen, 354. Trouw, 18.

(ter soeder), 615, 622. . -brief, 116, 647. Trouwen, 406, 454, 479, 481, 483. Tucht, 408.

• -huis, 121. Tuig, 70 Tuigage, 61.

Tuin, 4, 234, 294, 311, 535, 614, 723.

Turberen (de Bataviasche bovenlan- den), 212.

Twijfeling. 758.

TijiL (verbonden), 164, 231. 296, 301, 521-523, 565, 585, 7Ö8.

Tijger, 588, 589.

Uitbesteden, 218, 228, 423. Uitbetalen (soldijen), 164. Uitbetaling, 202. Uitdienen (zijn verband), 231. Uitgaven (dapelijksche). 366. Uitgeven (duiten), 56. Uithalen, 418, 419. Uitkeering, 138, 139, 544. Uitkiezen (slaven), 140. Uitkoop-prijs, 737. , Uilkoops, 756. I Uitlandig, 481, 559.

Uitlandigen, 349, 350. I Uitleveren (moordenaar), 283. Uitlevering, 499, 736. Uilmodderen, 456, 560. Uitmoddering, 120. Uitmonstcren uit het hospitaal, 492. Uitreis, 676. Uitschot, 141. Uilslag, 129, 130.

Uitspraak, 404, 628, 641. 642, 706.

(arbitrale), 626. Uitstel, 300, 374. 738. Uitstorting van dranken, 135. Uittreksel. 357. 755. Uilvlugt, 468. Uitvoer, 142, 143, 146, 171, 174,

198, 199, 211, 217. 246, 250,

357, 449-451, 536, 541, 551.

594, 607, 613, 615, 651, 655.

6K0, 683, 684, 691, 692, 694.

704, 707, 728. 740, 755, 770.

799, 804, 807. Uitvoeren, 249, 658, 671, 672.

784. Uilweg, 607.

» zoeken, 206. Uitweging, 408, 499. Uitzetten (geld), 227, 350, 417. Ulceralie, 492. Urineren, 502. Usantie, 127, 709.

» (aloude), 161, 701. (oude), 32, 225. Uso (4), 266, 267.

ZAAK-REGISTER.

878

Vaandrig, 39-48, 51, 52, 58-60, 62, 64, 65, 86, 95, 96, 303,322, 325, 347, 679, 680, 698, 736. Vaart, 103, 217, 257-260, 430, 763, 774.

(gepermitteerde), 435. (particuliere), 351,361,513, 619, 653. . (vrije), 118, 214, 215, 219, 355, 357, 407, 472, 755. Vaartuig, 217, 241, 332, 447, 611, 617.

(aangehaald), 210. » (burger), 495. (Comjy), 9. (inlandsen), 130. (particulier), 266, 417, 469, 500, 508. 590, 591. (vreemd), 254. Vaarwater, 26, 302. Vaatwerk, 134, 686, 687, 798. Vacanlie, 616.

Vacatie, 626. 630, 631, 634. 640, 646.

-dag. 579.

-geld, 527, 646, 649 Vacature. 595.

Vaceren, 12, 107, 256, 366, 434, 624, 626, 627, 630, 634, 683, 765. Vader, 395-400, 476, 478, 479,

484, 486, 488, 554, 586. Vagebond, 437, 509. Vaga bonderen, 356. Valideren, 94, 108, 567. Validiteit, 662.

Varken, 24. 26, 339, 714, 734. Vasten, 729. Vat, 687.

Vechten. 305, 624, 629. Vee. 699. 714.

» -slachterij. 36. Veerman, 148. Veiligheid (publieke), 679. Veiling (publieke), 162. Veldschans, 179.

Vendumeester, 30, 120, 131. 132, 169-171, 189, 193, 431, 509, 597, 598. 794, 801. Vendu-boek, 156, 626. -geld, 627. -kwitantie-boek, 156. -penningen, 132, 508, 647. -rol, 645. -salaris, 189.

Vendutie, 107, 131, 134, 207, 208, 227, 243, 431, 627, 646, 720.

(publieke), 95, 96, 99, 102, 198, 220, 232, 284, 597, 614, 671. Ventilator, 378. Veraliêneren (iets uit een boedel),

477. Verantwoorden, 51, 458.

(zich), 286. Verantwoording, 285, 807.

(maandelij ksche),

609. Verarming, 794. Verbaal, 626.

Verband. 164, 231, 428, 521, 522, 524, 776. (tweede), 85. -doek. 180, 182. -schrift, 736, 737. Verbetering, 528, 553. Verbeurdverklaring, 198, 774. Verblijf, 8.

(vast), 435, 438. -plaats, 219, 242. Verduistering, 150. Verf, 132. Verfrisschen (den mond met arak),

345. Vergaderen, 103. Vergadering, 6. 404, 539, 767. Vergaderkamer, 150, 366. -plaats, 766, 767. Vergapen (zich), 587. Vergeetboek, 11, 231. 760, 779. Vergelijken (negotie- met soldij- boeken), 206. Vergetelheid, 527. Vergoeden (erreureti), 607. Vergoeding, 120, 141, 389, 737,

346. Verguld, 577. Vergunning, 454. Verhaal (lot zijn) komen, 262. Verhalen (schade aan borgen), 561. Verhuren, 168, 170, 273, 533.614,

713 Verifiëren, 214, 659 Verkooken (indigo), 520. Verkoop, 534, 537, 538, 61], 612, 615, 617,619,646,738- 740, 760, 801, 802. (contante), 120, 133. (eerste), 526.

876

ZAAK-REGISTER.

Verkoop (gerechtelijke), 189. (publieke), 431. van vaartuigen. 154. -prijs, 332—334.

Verkoopen, 162. 166, 168, 597.

Verkooping, 220, 412.

(publieke), 314, 315, 801.

Verlamd, 504, 541.

Verlaten (heimelijk), 618.

Verlegenheid, 65.

Verleiden (negorij-volk), 153.

Verlies, 441.

Verloop van volk, 212

Verlossen naar Nederland, 420.

Verlossing. 462, 585.

Vermaak, 529.

Vermaken bij donatio inter vivos, 464. J

Vermaking, 16.

Vermenging, 124, 403, 404.

Vermillioen, 129.

Verminkt, 540, 541.

Vermoorden (inlander), 283.

Vermunten, 796.

Vermijteren van rijst, 520.

Vernietigen (verkladde zegels), 205.

Veroordeelen lot de ketting ad vitara, 160.

Verpachting, 36, 100, 150, 155, 203, 213, 244, 288, 362, 391, 448, 449, 451, 531, 598, 688, 734, 804.

Verpander, 350.

Verplaatsing, 158.

Verplegen (krankzinnige slaven), 568.

Verruilen (inlandsche Comp* diena- ren), 201.

Verrijken (zich). 113.

Verscheping, 472.

Verschieten (buskruit), 295.

Verschooning. 296, 388.

Verschot, 428, 609, 632.

Versmelting, 108.

Verspillen (peper), 130.

Verstand, 478.

Verstek, 29, 659, 690.

Verstekeling, 386.

Versterf, 436, 665, 666. » -regt, 488.

Verstoten, 482, 490.

Verstrekken (gewigten), 251.

Verstrekking. 93, 164, 276. 283, 316, 370. 804.

Vertering, 636.

Vertier, 310.

(slechtl 217. Vertimmeren, 456, 709. Verlimmering, 54. 93. Vertollen, 613, 707, 708. Vertoller, 250, 704, 706. Vertolüng, 217, 700, 705. Vertoonen (wajang), 726. Vertrek, 8, 434, 439, 441. • naar Europa, 389. •dag, 296. Verval, 287, 28a Vervallen verklaren, 144. Vervalschen (opium), 268. Vervalsching, 124. Verversching. 24, 121, 339. 341. Vervliegen van peper, 130. Vervoer, 14J, 217.

(clandestien), 265. Vervoeren, 109, 150, 181. 428, 590. Verwaarlozing, 125, 776. Verwarring, 29. 142, 281. Verwisseling, 737. Verzamelplaats van namen. 244. Verzegelen, 214, 294,295,367,620.

621, 630, 784. Verzegeling, 640. Verzenden, 6, 251, 536.

(regtstreeks), 220. Verzending, 303, 762. Verzoek, 623. Verzoening, 404.

Verzuim, 15, 125,[269, 301, 575,634. Verzwijgen, 445. Vexatie, 661. Vice-commandeur, 137. Victualie, 503, 504. Vilipenderen door overtreding. 531. Vilipendentie, 196, 272. Visch, 21, 22, 229-231.245-247. 338, 348,449,699.700,716. . (gezouten), 122, 572, 573.

772, 773. . -markt, 121, 155. 229, 230. 245-247,699,715,716,785, 804. 805. -verkooper, 805. Visscher, 9, 229. 246, 447, 448. 711. Visscherij, 7. Visie, 630, 631, 641. Visitalcur der negotie-boeken, 206. • soldijen, 16,201.379.

  -generaal,  14,  28,  75. 193. 

284, 342, 378, 425. 520. 531. I 562, 607, 608, 806.

2AAK-REGISTEA.

87*

Visitatie, 203, 359, 380, 381, 460, 495, 496, 625, 626, 638, 690, 728. Visite, 98, 480.

• -kantoor (generaal), 378. Visiteren, 9, 234, 258-260, 733, 799. Vitara (ad), 160. Vlag, 375, 413, 414, 610. . (vreemde), 787, 788. Vlagge-doek, 52.

-stok, 414. Vlag-officier, 418.

Vleesch, 21, 23, 25, 26, 134, 183, 340-344, 348, 370, 491, 715, 772, 773, 777. versch), 573, 574. (zout), 53, 74, 337, 338, 573

-hal', 121, 739. -houwer, 715. Vloed, 264 Vloeken, 374, 387. Vlot, 56, 61, 761. Voeding, 454. Voedsel, 221, 406. Voet (Rhijnlandsche), 790. Voetganger, 294.

Vogel-nestjes, 451, 654, 655, 694. Vogelnest-klip, 36. Vogelvrij, 180. Voldingen tegen den officier van

justitie, 634. Volleerd, 804. Volmaakt, 118, 561. Volmachtschap, 512, 513. Volumen, 212. Volumineusheid, 713. Vonnis, 16, 527, 633, 643. Vonnissen (werkw.), 583. Voogd, 227, 336, 478, 481, 483—

4o5, 586. Voogdes, 336, 485. Voogdij, 483-485, 586. Voorbidding, 336. -deur, 443. -dragt, 250. -ganger, 462. huis, 581.

naar, 412. -ke

kennis, 479. -kind, 586. -lezen, 11, 627. -lezer, 12, 13, 48. -naam. 764. -ouders, 588. -schriften voor schepen, 373.

Voorstad, 5, 636.

• -stelling (publieke), 660, 735. Voortteeling, 483, 715. Vooruit-betaling, 329.

» -verstrekking, 224. Voorwaarde (huwelijksche), 483. Voorwendsel, 362. Voorzaal, 196, 553. Vorst, 482.

. (inlandsen), 7, 50, 55, 62, 617, 770. (overwalsch), 617.

» (uitheemsch), 243. * Votum, 469

Vraagpunten, 629, 649, 650. Vracht, 507, 633, 638, 639, 764.

• -goed, 471. » -loon, 101.

Vrede, 286, 351. Vredestijd, 51, 58. Vreemdeling, 154, 218, 219, 225, 236, 254, 281, 377, 418, 423, 465, 466, 468, 469, 496, 533, 576, 584, 614, 617, 620, 670, 677, 734, 736, 739, 760, 808. Vriend, 404, 477. Vrondel, 129.

Vrouw, 20, 193, 194, 393-395, 398—401, 404—406, 418, 419, 481, 484-486, 523, 541, 571, 586, 679, 713, 725.

(Chinesche), 476, 477. (gesepareerde), 406.

• (ontuchtige), 809.

• (verbannen), 242. (verstoten), 483. (vrijgegeven), 401, 402.

Vruchtgebruik, 236, 312-315.

» -gebruiker, 314, 315. Vrijage, 402. Vrybrief, 786, 787, 800.

. -dom, 225, 787, 788. » (burger), 165.

» -geven (slaven), 116.

» -Koopen (zich), 210.

• -man, 429, 678, 679. Vuilnis, 423, 560. Vullen, 129. Vuursteen, 80, 81, 306, 620, 621,

759 779. Vuurwerk, 532, 599, 733, 805. Vuurwerker, 88, 664, 665. Vijand, 375, 382. Vijandelijkheden, 361.

• 818 

ZAAK-RÊGISTEA.

Waag, 156, 727, 728. . -geld, 171, 728. . -meesier, 121, 171, 275, 617, 618, -/07, 728, 739. Waar (drooge), 134

• (natte), 134. Waarde, 281, 282.

(beneden de) dalen, 56. -bepaling, 364. Waarheden (Goddelijke), 188. Waarlo (te), 378. Waarnemen (processen), 763.

,» (eene betrekking] 456.

Waarschuwen (inlaodsche hooiden),

255. Wacht, 51, 60, 65, 69, 71, 210, 725. (afgeschoten), 345, 346. (burgerlijke), 736. [opgezette), 346. houden, 104, 444, 445. •huis, 97, 98.

-meester, 39, 41, 47, 48, 50, 87, 511. -post, 695.

-schot, 201, 376, 769. Wagen, 20, 418, 419, 498, 519, 533 . -pacht, 4, 19,207,254,533, o35 732.

-verhuurder, 20, 163, 419, 533. Wajang-spel, 150, 159, 160, 690,

726, 727. Wal (aan) komen, 373. • zetten, 272. Wanbetaling, 100, 785, 804. Wangedrag, 561. Wannen (rijst), 662. Wanorde, 242, 301. Wapen, 163, 776.

(onbekwaam). 474. -goederen, 737, 778, 779. -kamer, 38, 51. 65, 123, 135, 275, 285, 474, 600. -goederen, 751, 798, 810. Waren (vaderlandsche), 93. Waroeng, 453, 722, 734. Was, 135, 694, 720. ■ -kaars, 69, 134, 135, 171, 183, 185, 519, 720. Wasschen (zich) van scheepsvolk),

345. Water, 64, 201, 377, 601, 717, 736. (mineraal), 502, 504.

Water-fiscaal 193, 191 199. 249. 250, 268, 407, 496, 531.619. 669, 695, 701. 703. 705, 707. -gat, 98. -kant, 711. -lood, 791. -vat, 189. -werk, 565, 566. -zucht, 502. Wedde-geld, 228. Weder-invoer, 613. Wedono, 543.

Weduwe, 20, 120, 418. 419, 441. 454. 481. 482, 485, 486. 488, 557, 601. 806. (Chinesche), 477. t (insolvent overleden). 141 . Weegscl, 130, 653, 777. Wees, 227, 557.

-kamer, 99, 389, 454-456.

561, 645, 650.

• -meesteren, 16, 120, 226, 227. 255, 388, 389, 586, 644, 647.

651. » -meester-kennis, 644, 645.

• -opziener, 651.

Weg, 187, 228, 263. 265, 292, 294. 423, 452, 456. 502, 50L

• (s Heeren), 569, 570. Wegen (werkw.), 368, 499, 652.

Weger, 72.'

Wegkappen (jong hout in bosschenl

110. Wegloopen, 201, 509. Wegspoelen, 502. Wellevenheid. 484. Welvaart, 653. Welvoeglijkheid, 228. Werkbaas, 93, 94, 193. Werke.n (gemeene), 361, 442, 443. Werklieden, 106. Werpen (over boord), 778. West-mousson, 243, 263. Wel, 554, 555, 661.

(Mahomedaansche), 392.

(statutaire), 738.

-boek, 483.

-houder. 304. Wever. 506. Wiel. 92. Wil (uiterste), 235, 312. 379, 485.

512, 555, 624, 738. Wildernis, 235. 297. Wimpel. 610.

ZAAK-REGISTER.

879

Wind, 181, 195.

• -boom (duhbele), 110. Winkel, 93, 246, 581, 711, 720, 722.

(groote), 784. Winkelier, 47, 95, 96,333, 711-713. Winst, 54, 55, 72, 74, 216.

• -rekening, 329.

» en verlies, 63. 67, 622. Wisse), 74, 120, 157, 165, 181, 203; . 215,216,320,415,424,515, 592, 593. -brief, 640. Wilten (werkw.J, 97, 98, Woning, 506. Woonplaats, 109, 432, 433, 437,

785. Woord van eer, 109. 698, 736. Woorden (goede), 406. Wijk, 434.

Wijn. 21, 23. 24, 59. 63, 134, 183, 189, 232, 324, 325, 337— 340, 342-345. 573, 574, 694, 700, 772, 773.

(Kaapsche), 142, 254, 491.

• -azijn, 63. 325.

• -tint, 24.

IJk, 251, 252, 276.

IJken. 277, 539, 667, 686, 687,

739, 789. Uking, 778, 786. IJkmewler. 686, 687, 707, 739. IJver, 17, 613, 615, 656. IJzer, 94. 133. 136, 216, 270, 274, 277, 668.

• -magazijn, 133, 251. 276, 562.

. -werk, 771, 772.

Zaagmolen, 357. Zaai-land, 192. Zaak (civiele). 271. » (criminele), 279, 361.

(illiquide), 632, 633, 635.

(liquide), 632, 633, 635. Zaaijen (katoen), 506. Zachtheid, 56. Zadelmaker. 38.

Zak, 65, 367, 368, 631.

Zameuleving (burgerlijke), 432, 461.

Zamenrotten, 509.

Zamenrotting, 569, 570.

Zamenspannen, 445.

Zanen, 317, 358, 382.

Zee, 195, 248, 330, 340, 590.

Zee (over), 702, 710. •haven, 34. -kaart, 194, 285. -man, 104, 309. -manschap, 375, 387. -nood, 214. 381, 803. 808. -officier, 159, 191. -plaats 34. -roof, 7, 26, 380. -rover, 8, 9, 158. -roverij, 361. -stranff, 723.

-tol, 34. 36, 58, 100. 449, -vaart, 165, 310, 551. 452. » -varende, 7, 32, 165, 186, 187,

207, 324, 471, 595,

787, 788, 807.

(Chineesch),435,437,

446. » -verstandige, 425.

• -waardigheid, 424. Zeep, 25, 339.

Zegel, 36, 101, 156. 190, 204, 205. 309, 310,368,438,439,457, 458, 472,621,626,632.641, 642, 787.

• (verklad). 204.

. -geld, 161, 309, 310, 629, 640, 646.

• -lak, 97. -ordonnantie, 161.

Zeil, 378, 637, 646. Zeilaas-order, 374 Zeil-doek, 670.

• -maker, 39, 138, 267.

-schuit, 82.

• -vaartuig, 9. Zek-wijn, 24, 232, 467, 547. Zendeling, 594. Zesdehalf. 793.

Zetbier, 717.

Zieke, 158, 181—185, 188. 387,

388, 423, 424, 491, 544 Ziekenhuis, 181, 501, 505.

» -vader, 158. Ziekte, 12, 13, 282, 298, 363. 403,

404. 424, 440, 564, 572, 673.

729, 763, 784. Zilver, 221, 224,263.365,366.481. 496, 577, 580, 581, 692- 694, 791, 795. 796, 807.

 -draad,  20. 

• -smid, 578, 581, 752.

. -werk, 577-579, 752.

880

2AAK-RËGISTËFU

ZUt, 407.

Zindelijkheid, 282.

Zitplaats, 167.

Zoetigheid, 174.

Zonden, 729.

Zoon, 394—402. 416, 482, 484— 489. » (oudste), 476, 478.

Zout, 21—23, 34, 35. 49, 57, 63, 69, 135, 162, 183. 216. 325, 337-340, 342-348, 407, 449, 451, 452, 491, 502, 506, 573, 772, 773, 790.

Zuinigheid. 168, 296.

Zuiveren (Comp* schepen), 282.

Zuster, 3Ö8, 3§9, 401; 485, 487.

Zuur worden, 135.

Zwaarte (intrinsique), 790.

Zwalp, 56, 762.

Zwanger, 406.

Zwarten (werkw.), 97, 98.

Zwavel, 502.

Zweren, 374, 465.

(trouw), 661, Zwerven, 753. Zwerver, 509.

Zijde, 20, 108, 132, 216, 358. 713 • -cultuur, 670.

\

J

B'DAPR 17M5