Nederlandsch-Indisch plakaatboek, 1602-1811

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

• Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

• Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

• Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

• Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . google . com/

m

N<ï-th

70 Vö,i

Btnvliart) (TflUret libraru

l'HOM THB ülM' OF

WILLIAM KNDICOri'. JR. (CUwMiWrt

OF BOSION

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

NEDERLANDSCH-INDISCH

PLAKAATBOEK,

1602—1811,

bOOR

Mr. J. A. VAN DER CHIJS.

ZESDE DEEL.

1750-1754.

Uitgegeven door het Bataviaasch Qenootsch%p van Kunsten

en Wetenschappen nnet nnedewerking van de

Nederlandsch-Indische Regering.

BATAVIA

sHAGE '

LANDSDRUKKERIJ.

1 1889.

M. NIJHOFF

Digitized by LjOOQ IC

H<^fh^ó^óé!i'

Harvard CuUeero Library )i^tSH^ 13, 1912 WiUiam Endicott, Jr.

Digitized by LjOOQ IC

T. IS^OSSSIj.

13 November. Bepaling, dat geene vergunning tot afgifte van gelden uit insolvente boedels zoude worden verleend dan onder cautie de restituendo, •des noods met % 9pct. rente 'smaands, van den dag der ligting af tot •die van de restitutie toe.*'

Deze «stipulatie van intrest" kwam, volgens de Regering, met de billijkheid overeen en lag zelfs >tacite'' in de afgifte opgesloten.

24 November. Wijziging van het bepaalde op 17 Febru- arij 1730 ten aanzien van het in- en uit'rijden van de poorten te Batavia.

Men niogt de stad uitrijden: uit de Rotterdammer poort tot 's avonds te 9 ure; » » Diesipoort • » . Vj7 » ;

en binnen rijden:

door de Nieuwpoort »lot d' ordinaire tyd"; » ■ Utrechtsche poort tot 's avonds te Va^ ^^i®-

Aan deze regeling waren niet onderworpen de leden der Hooge Regering, hunne vrouwen en weduwen, alsmede de President van den Raad van justitie.

PLAIA AT-BOEI DEEL TI. /^ T ^

Digitized by LjOOQIC

2 1750. J. MOSSEL.

7 December. Wijziging van de pachl-voorwaardcn voor hel jaar 1751.

Ten opsigle van de pagt der inkomende en uytgaande regten.

Art. 2. By te voegen, dat van den reets betaalden thol wegens ingevoerde Chineese en oostersche lywaten, die ong'opend weder uytgaan, geen remboursement zal geschieden, zoals nopens de westersche kleeden in gebruyk is en zal blyven standgrypen.

Art. 3. Dat by het aangeven van inkomende lywaten en andere stuk goederen met eenen speciflcq zal werden opgegeven, waar in deselve bestaan, namentlyk het getal, de zoort en waar- de, de laaste naar markts prys alhier gerekent, mitsgaders dat den eigenaar ofte invoerder, die den regter ten genoegen kan aantonen de voorsz: specifique opgave gedaan te hebben en dat den pagter op de twede behoorlyke waarschuwing om d'opening der goederen by te wonen niet gekomen zynde en ook niemand zynent wegen ten dien einde gezonden heb- bende, hy eerst alsdoen in absentie van den pagter en zyne be- diendens tot d'opening getreden is, daar over niet calangeabel zal weesen, maar kunnen volstaan met de betaling van den thol pro rato van d' opgegevene waarde, om dus de kooplieden te bevryden van de noodsakelykheid om de paglers, zolang het hun gelieft, na te lopen en de pagter egter 't zyne te doen geworden.

Art. 7. Dat den pagter van de smalle handelaars, die aan- komen en de boom passeeren, geen thol zal mogen heffen van een kleedje om het lyf en een neusdoek om hel hoofd gedragen wor- dende, schoon beide nieuw zynde, naardien het grote rigeur, waarmede hier omtrend in de laatste jaren is te werk gegaan, veel eclat en misnoegen aan dezelve heeft gegeven, en mits dat hier van, door meermaals of telkens met een nieuw kleedje en neusdoek aan land te komen, geen misbruyk gemaakt werde, tol prejuditie van 'sheeren gerechtigheid.

Digitized by LjOOQ IC

1?6Ö, J. MOSSEL 5

Art. 21. Dat den ontfaDger generaal zig daagelyx in zyn comtoir zal bevinden en by hem hebben een generale lyst van de tbollen en conditien van de verpagting en alle verdere papieren, daar toe relatie hebbende, om een yder, die zulx begeert, elucidatie te geeven, mitsgaders de klagten, die over de vertel- ling mogten gedaan werden, aan te hooren en de gesehHlen, tiisschen den pagter en d'invoerders of eigenaars ontslaan, daarna met advis van den sabandhaar, als die in de sabau- dharye tegenwoordig is, op staande voet tedecideeren, alseen noodsakelyk middel om de pagters te beletten zig van de onkunde der negotianten omtrend de pagt conditien te bedienen en deselve door lankwylige proceduuren te vexeeren.

Ten belange van de pagt der groente- kramen en winkels.

Art. 29. Dat het volk van den pagter alleen geprivilegeert zal weesen om groot geld voor goed, gangbaar payement ie laten inruyien. maar dat hy ofte zyne bediendens niet zullen vermogen tegens grof geld te verwisselen schellingen, dubbelde eu enkelde stuyvers, die oud ofte ten deele afgesleten, maar eenlyk klein geld, dat nieuw iS;, ofte waarvan de stempels ten vollen kenbaar zyn, sub poene van confiscatie van het quaad geld en het quadruplum in nieuw geld, beide ten behoeve van den officier, die de calange zal doen; en dat den pagter daar omtrend voor zyn volk zal moeten caveereti, also men geen beter expediënt kan uytdenken om voor te komen, dat de gemeente niet weder met slegt payement overkroptrake.

Ten reguarde van de pagt van den impost op het slagten van vee.

Art. 4. Dat den pagter geene brieQes tot het slagten van bufiels zal mogen verleenen, tenzy hem alvoorens gebleeken is, dat dit hoornvee door den keurmeester is gevisiteerd, welke laatste zal gehouden weesen d*afbrengers aan te kundigen, at geene wyfjes, die nog ter voortteelinge bequaam zyn, ge-

Digitized by LjOOQ IC

4 1750. J. MOSSEL.

sl;igt mogen werden en dal gem. keurmeester ter voorkomiüg van bedrog voorlaau alleen het vee, dal ter slagting gedeslineerd is, op de hoorns en het andere op de bil zal brandmerken. Arl. 8. Dat den opsiender ofte keurmeester van de hal gequalificeerd zal weesen den prijs te stellen op het vleesch van extra gemeste beesten uyterlijk tot agt stuyvers hel calty.

Omtrend de pagl van de vismarkt.

Art. 10. Dat den pagter zal gehouden weesen, in plaats van tweemaal Ier week, voortaan dagelyks de markt te doen afspoelen en reinigen.

Nopens de pagt van de Chineese lophanen of dobbelhuysen.

Art. 17. Dal de respective ofTiciers van justitie voor niet meer als eene nagt telkens tot het toppen nagl-briefjes zullen mogen verleenen, ter voorkoniing van het misbruyk, dat daar van anders kan gemaakt werden.

Aangaande de pagl van de inkomende en uytgaande rysL

Arl. 5. Dal de zodanige, die rysl van Javaas Oostcust aanbrengen en over I reden hebbeu d'ordre om de ware quan- titeyt op de passen bekent te laten stellen, voortaan voor yder cuyang, die zy te min hebben opgegeven of te meerder aangebragt, als by de pas genoteerd is, zullen verbeuren een ryxdaalder ten behoeve van den pagler.

Betreffende de pagl van de ryslmarkf.

Art. 1 Dat den opziender zig zal moeten appliceeren om de verkopers naar de markt te locken, en

Arl. V. Dat degene, die dat graan uyt hunne huyseu of langs de wegen by de kleine maat verkoopen, zig vooriaan

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 5

zulleo heblien Ie reguleeren naar de prys op de publicque bazaar, zonder iets daarenboven te mogen nemen, sub poene van verbeurte van de qualyk verkoglc ryst ofte de waarde van dien, boe gi*oot of klein de quanliteyt ook wesen mogte ; en laastelyk

Ten opsigie van de pagt van het merken imn de waxkaarssen.

Art. IX. Dal de kaarssen, van buyten inkomende, wel by den invoer eenlyk zullen belalen bet inkomende regl aan den |»agter van de boom, gelyk tot nog toe in gebruik is geweest, dog dat ten beste van dese Ck)lonie en tot voorstand van haar eigen fabricq, ingevolge het geresolveerde op den 3*" April deses jaars. geen kaars ofte kaarssen. 'tzy Bengaal- se, Ti morse, Mallabaarse, Siamse ofte van andere plaatsen als Balavia, nog uyt de band, nog op vendutie, in grote, nog in kleine quantiteyten zullen mogen werden verkogt als mils gesjapt of gemerkt en de pagter de geregtigheid op den selven voet als van de Bataviase kaarsen betaalt werde, en zulx ook op deselve poene als van die bier gemaakt zyn, maar dat de gemelle buytenlandscbe kaarsen wel door de geene, die dezelve tot eigen huysgebruyk aangebragt of ont- bo4len hebben, dan wel ten dien eynde aanbrengen of ontbieden zullen, ongemerkt verbrand mogen werden.

8. December. Leger-formatie.

Door zyn Edelheid g'exhibeerd zynde een by dezelve ge- formeerd ontwerp of nadere schicking nopens de guarnisoenen van de respcctive comploiren van India, hare verdeeling in batlaillons, de sterkte derselvc en het getal der hoofd- en min- dere olTiciers, ten principalen geregulcert naar de Considcratien over 's Comp* militie in Indien, door wylen den heere Gouver- neur Generaal, Baron van Imhoff (H: L: M : ) op den 4'*^" feb : 1744 te desrr vergadering overgeleverl, en daarvan alleen af- wykende omirend dese en gene poinrlen, die d' ondervinding

Digitized by LjOOQIC

6 1750. J. MOSSEL.

geleert heeft, dat om de wille van de constitutie der plaatsen ofte audersints eenige verandering nodig hebben, mitsgaders zo verre, als by provisie bestaan kan, aldus luydende:

Ceilon.

Te Colombo te plaatsen:

1 majoor, en 4 capitains voor 6 comp*° van 200 man, p"»". plan, item 8 luytenants, 15 vaandrigs, 30 sergeants, 60 corporaals.

Te Jaffanapatnam :

1 comp* van 250 man.

1 capitain, 2 luytenants, 4 vaandrigs, 10 sergeants, 20 corporaals,

Te Manaar uyt 't voorsz :

1 vaandrig, 2 sergeants, 4 corporaals, en 28 gemecne. Te Gale:

2 comp«° van 160 man.

2 capitains, 2 luytenants, 4 vaandrigs, 10 sergeants, 20 corporaals.

Te Trinconomale:

1 comp* van 200 man.

1 capitain, 1 luytenant, 5 vaandrigs, 6 sergeants, 12 corporaals.

Te Tutucoryn en Calpetty:

1 comp® van 150 man, daar van te Tutucoryn:

1 luytenant, 2 vaandrigs, 4 sergeants en 8 corporaals, en te Calpetty 1 vaandrig, 2 sergeants, en 4 corporaals.

Dese 10 comp«° zullen alle geboren onder een balailjon, waar van de Majoor 't hoofd.

Samen : 1 majoor, 8 capitains, 1 1 luytenants, 29 vaandrigs 62 sergeants, 128 coporaals.

Primo plan 1900 m«'in.

De overige capiteyns, sergeants en corporaals te laten op- komen of met er tyd, sonder nieuwe aan te stellen, op 't be- paalt getal te laaten daalen.

Digitized by LjOOQ IC

1760. J. MOSSEL. 7

Amboo benodigt 4 coropagnien, ider van 200 of te zamen 800 man.

Tot deese 4 comp*° zyn er nodig:

1 majoor, 3 capitains, 4 laytenants, 8 vaandrigs, SO ser- geantSy 50 corporaals.

Ternaten en Ambon te samen:

1 balailjon van 8 comp«° of ider vier, onder voorsz. ma- joor; dus tot de Ternaatsé vier comp*'" van 200 man of samen 800 man nodig 3 capitains, 5 luytenants, 8 vaandrigs, 20 sergeants, 50 corporaals.

Dog, dewyl er nog zo veel volk niet kan leggen, kan de cene comp^ en dies officieren nog agter blyven en kan de majoor in H eene gouvernement en de oudste luytenant in 't andere een comp® hebben.

Hacassar en Banda:

1 batailjon, bestaande uyt 8 comp®° van 200 man ider; voor de vier comp*^ of 800 man te Maeassar, 1 majoor, 3 capitains, 4 luytenants, 8 vaandrigs, 20 sergeants, en 50 corporaals ;

voor de vier comp^" of 800 man te Banda, 3 capi- tains, 5 luytenants, 8 vaandrigs, 20 ser- geantens, 50 corporaals.

Dewyl er nog veel volk niet kan leggen, kan d' eene comp® en dies officiers nog agter blyven en kan de majoor in 't eene gouvernement en d' oudste luytenant inH andere een comp'' hebben.

Java benodigt 6 comp^" van 133 of te zamen 800 man, 5 comp^ van 64 of te zamen 192 paarden en daar toe 2 majoors, 7 capitains en ritmeesters, 11 luytenants, 22 vaan- drigs en cornets, 45 wagtmeesters en sergeanten en 90 cor- poraak.

De overige sergeanten en corporaals over te senden of met er tyd te brengen op 't bepaalde.

Onder Batavia. Malacca benodigt 2 comp®^ van 165 man, samen 330.

Digitized by LjOOQ IC

(5 1750. J. MOSSEL.

2 capitaiDs, 2 luytenaDts, 4 vaandrigs, 8 sergeanten en 20 corporaals.

Bantam vereyst 2 comp*° van 150 ider.

2 capitains, 3 luytenants, 6 vaandrigs, 12 sergeants, 24. corporaals.

De overige sergeanten oversenden na Batavia.

Lampon: 1 sergeant, 2 corporaals en 21 man.

Padang: 1 comp* van 150 man.

1 capitain, 1 hiytenant, 2 vaandrigs, 6 sergeants en 12 corporaals.

Te veel: 6 sergeants en 9 corporaals over zenden. Palembang: 36 man.

2 sergeants, 4 corporaals, 1 tamboer, en 29 gemeene. Jamby: 24 man.

1 sergeant, 3 corporaals, 1 tamboer, en 19 gemeene.

Banjer: 36 man, als Palembang.

Cberibon: 66 man, daar onder, 1 luytenant, 1 vaandrig, 5 sergeants en 6 corporaals.

Timor: als Banjer; same, 6 comp^" of 690 man, die geboren zullen onder ol mede uytmaken 't derde of vierde Batavias batailjon, waar van een comp^ of de sevende met een majoor te Batavia zal leggen.

Mallabaar vereyscht 3 comp^" é 180 man ider, samen 540 man, 2 capitains, 4 luytenants, 20 sergeants, en 40 corporaals.

De overige sergeants en corporaals in er tyd laten uyt- vallen tot op 't bepaald getal en de majoor by vacature excu- seeren en als dan d' oudste luytenant een comp^ te geven.

Cbormandel heeft nodig 3 comp^°, 130 ider.

1 majoor, 1 capitain, 4 luytenants, 9 vaandrigs, 20 ser- geants en 40 corporaals.

Te veel : 7 sergeants en 1 2 corporaals, t'effenen door geen ander te maken.

Moetende de oudste luytenant een comp* hebben te Palia- catta, Masulipatnam, etc.

Bengale: 1 comp^ van 130 man.

1 capitain, 1 luytenant, 2 vaandrigs, 6^ sergeants, 12

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 9

corporaals; Ie veel: 5 sergeants, 15 corporaals, i^effenen als boven.

Dese 7 comp" maken een baltaillor, waarvan de majoor op Nagapatnam sal verWyvrn, dog voor tegenwoordig onder den roilonel in Bengalen.

Zo is na lecture verstaan sig ten vollen daar mede tecon formeeren en hetselve in een reglement te converleeren om thans, na vermogen en wanneer men daar toe door genoeg- saam ontset van manschap uyi Nederland sal in staal gestelt weesen, in allen deele sliptelyk te werden geobserveert en Ie slrecken tol een vaste regul en riglsnoer, so in hel voldoen der eysschen van militairen, als andcrsinis, en hel selve by provisie toe Ie senden aan de ministers op de respective comp- toiren om daarna, pro rato van de sterkte der guarnisoenenjiel getal der onder ofliciers te reguleeren en die er supernume- rair mogten weesen te laten uytslerven of opkomen, mitsgaders over de militie van Amboina en Tomaten te samen, item over Macasser en Banda, een majoor te stellen, die in tyd van vrede in een van de beyde gouvernementen, naar dal het valt, sal miltteeren, dog, als er in een van deselve oorlog ontstaat en hy hem in het andere bevind, zig by eerste occasie derwaarts vervoegen.

8 December. Aanwijzing van hel eiland Kdam als vooiloopig verblijf voor verbannen personen.

Op de propositie van den heere Gouverneur Generaal is goed- gevonden en g'arresteerd voortaan alle delynquanten, die, zo by den Raad van justitie deses casteels, als Schepenen, ge- condemneert zyn tot bannissement, 't zy in of buyten de ketting, niet meer in de boeyen of gevangen huysen te laten blyven, tot dat zig gelegenlheid opdoet ter hunner versending, maar deselve zo lange te laten overbrengen ten eilande Edam om aldaar, in zo verre die buyten de ketting zyn, zig zelfs niet van het nodige voedsel kunnen voorsien, alle voor de kost, zo in de lynbaan, als andersints t'arbeiden en wel bewaart en gade geslagen te werden, dewyl er dikwils veel tyd ver-

Digitized by LjOOQIC

10 1750. J. MOSSEL.

loopt, eer men zig van de bannelingen kan ontdoen, en zulx buylen andere beswaarnis veel lydelyker voor deselve schyut te wesen als de prolongatie van hare detentie, tol dat de versending kan voortgank nemen.

18 December. Bepaling, dal de President van den Raad van justitie, zitting hebbende in de vergadering der Booge Regering, bevoegd was een concluderende stem uit te brengen over i>d' approbatie of disapprobatie der ^doodvonnissen van Schepenen, als die van alle crimineele y>vonnissen, van Java's Oostkust en Bantam ofte andere y>comptoiren ten dien eynde overgesonden werdende.*'

Die President mogt zich echter van stemmen onthouden,

wanneer de saken daar na geconstitueerd bevind, dat in der »tyd, 'tzy door appel ofte andersints, voor den Agtb. Raad »van justitie deses casteels ter decisie souden kunnen komen."

Zie ook 1 November 1709.

18 December. Bepaling, dat Opper-kooplieden, die niet gedeporteerd, noch formeel uit Compagnie' s dienst ont- slagen, maar y>eeneltjh van dese of gene commissie ^of bediening, schoon ook met eenig ongenoegen of ^by weege van correctie, met stilstand van gagie'' ontslagen waren, hunne kwaliteit van Compagnié's dienaar behielden en *gevolgelykook, benevens derselver 4yfeygenen, bleven sorteeren onder den Raad van y>justitie deses casteels."'

-^ December. Gangbaar verklaring van halve duiten ^tegens twee in een duyt ofte agt in een stuyvcr.''

Deze muntsoort, welke in 1748 uit Nederland ontboden en in December 17B0 te Batavia aangebragt was, werd ingevoerd »tot gerief van den armen ingeseten, insonderheyt ten platten •lande."

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. H

29 December. Vernieuwing van de plakaten tegen het afsteken van vuurwerk, enz.

Zie bij 24 December 1714, 28 December 1729, 14 December 1745 en 29 JaDuariJ. 1748,

51 December. Regeling van hel aantal, enz. der suikermolens op Java.

Het aantal dier fabrieken werd bepaald:

voor het koningrQk Jakatra op 80

 Java's    oostkust  »    11 

» Cheribon » 6

B Bantam » 4

De oprigting en het laten malen van meer molens zoude voor eiken molen gestraft worden met eene boete van 500 rijksdaalders.

Wijders nam de Regering ten aanzien van die molens nog de volgende besluiten:

Insgelyx is verslaan Heemraden deser stads ommelanden, Toor zo verre de molens, in de selve gelegen, betreft, te re- commandeeren, niet alleen met de vereischte opletlentheid en zorgvuldigheid alles gade te slaan, wat den voortgank van bet werk in de zuykermolens kan schaden en baten, ten eynde bet eerste uyt den weg te niymen en het andere met yver te bevorderen, mitsgaders als bevorens een accuraat register van deselve en de namen der eygenaars ofte geprivilegeerde personen te doen houden en effen stellen, maar ook teffens goede loesigt te gebruyken, dat gene ongeprivilegeerde molens aange- legt werden en dat degene, die privilegie verkregen hebben, zig daar van werkelyk bedienen door molens aan te leggen en, aangelegt zynde, in staat van gebruyk te brengen met het uy t- eynde van het jaar 17B1, waartoe zy gehouden zullen wesen sub poene van verval, ten ware voldoende redenen van langer tardance quamen te geven, waarover dese regering zal oordeelen.

Belangende de zuykermolens op Javas Oostcust en Cheribon

Digitized by LjOOQ IC

12 1750 J. MOSSEL.

is verslaan de ministers aan te schryven, dat de twee, die er boven hel voorsz. gelal, volgens hel geresolveerde aan dese lafel onder de gehoudene besoignes over de zaken van Javas Oosicusl op den 11^" April en 16 December 1749, aldaer en de drie, welke er boven de vyf op Gheribon zyn, nog hel eersle jaar of twee te laten malen, dog vooral niet te permil- leeren, dat er nieuwe aangelegl ofte van d'oude boven hel voorsz. bepaalde gelal van dertien en agl voor de eersle twee jaren en van elff en vyf voor hel vervolg gebruyk gemaakt werde ; mitsgaders de ministers ten eerstgem. comp- toire ook aan te schryven, dat die, welke thans in het dislrict van Balang bevonden werden, zullen moeten geprefereerl blyven, also dat district het beste zuyker riet geeft.

Alverder is verstaan de bediendens op Bantam te gelasten mede zorge te dragen, dal binnen den omtrek van dal ryk niet meer dan de thans aan de gang zynde vier molens komen te malen, en voorlaan wel te lellen, dat van daar geen zuyker werde vervoert, als alleen direct naar dese hoofdplaalse, op een speciale pas, door den commandeur daartoe telkens te verleenen.

En vermits de Comp% uylwysensdevoorgeinsereerdcconside- ralien van den heere Gouverneur Generaal, zeer daaraan gele- gen legt, dal het werk aan de zuykermolens hebbeen behoude een onverhinderden voortgank, is ook goedgevonden en verstaan de respeclive collegien van justitie alhier t'ordonneeren voor- taan geen arrest te verleenen op zuykermolens gereetschappen, riet of andere dingen, noodwendig tol het malen van zuyker benodigt, wel verslaande, dat egter de zuykermolens maalgereel- schappen en dies toebehoren als bevorens zullen mogen vcr- hypoteecqueerd ofte verpand en per executie verkogl werden, gelyk mede hel zuykerriet, mits dat de verpanding van dien door de huurders van molens niet gedaan werde als op uyl- drukkelyk consent van den eygenaar der molens, lol de welke hel zuykerriet gehoorl, by manquemenl van dewelke geen regl zal mogen gedaan werden op zodanige verpandingen, na dato van het te publiceerene placcaal geschied,

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 15

Ter bereiking van hel voorsz. oogmerk is mede niet ondienstig g'oordeell en oversulx goedgevonden en verslaan de respective officieren van juslilie Ie gelaslen de zuykermolens, zo veel immers mogelyk is, vry Ie laten van de lastige, occasie tot vexatien gevemle en voor haar selfs gevaarlyke visilatien door gewei- digets en caffeis of swarle geregts dienaars, en de laatste nooyt alleen daartoe l'employeereu, te meer vermits hier op ook ten dele applicabel zyn de motiven, die dese regeering ter sessie van den 5''» December 1707 gepermoveert hebben [te verbieden] d'entrance der inlandse campongs en alle bemoeye- nisse met deselve aan de substituten der officieren van de justitie, en vooral aan de caffers, buylen publicque moorden ofte andere schielyke misdaden van belang, ten zy met veorkennisse, zo wel van de hoofden der campongs, als van hunne officieren.

Ook is conform den voorstel van zyn Edelheid verstaan om de zuykermoiens, zo veel doenlyk, te houden buylen gebrek aan brandhout, nog by het te publiceerene placcaat aan een iegelyk, wie het ook zoude mogen ^eeseu, tihterdiceeren het branden van houtskolen op landen, die binnen ses uuren gaans omtrend een zuykemiolen aan rivieren gelegen zyn, dog zulx, des versogt wordende, wel te permitteeren in het Mojangse houtbosch, mits zig by den posthouder te Tsampia voorsien- de van een licentie briefje of pas by eiken afbreng, mitsga- ders daarentegen ook te verbieden het afbrengen van brand- hout langs de Mokervaarl voor by de post Ankee en langs de rivier Tangerang voor by de pusl Je Qual, alsmede in de' wel gelegene bosschen gaga te maken of planten, dan wel lipar te zayen, dat is het afbranden van bosschen om op dies assche pady of ryst te planten en het zaayen van dien in de bosschen, als beyde seer schadelyk, waar van gecommitteerde Heemraden of buurtmeesters om de ses maanden speciale inspectie zullen moeten neemen en nopens derselver bevinding aan bun coUegie schriftelyk rapport doen; voorts nog aan Heemraden te demandeeren d'eygenaars der suykermolens te persuadeeren en aan Ie moedigen oiu op eygeue landen om

Digitized by LjOOQ IC

i4 175Ó. J. Mossel.

trent deselve bosscben aan te planten van jarige tacken, waartoe sommige soorten ?an boomen bequaam zyn.

Van gelyken is verstaan aan den inlander bewesten de rivier boven de post Tangerang te permilteeren om op het land, in A®. 1747 door den Sultan van Bantam by contract aan de Comp. afgestaan, hout te mogen kappen, mits betalend een ryxd. voor yder roede, ten behoeve van de Gomp®., aan den commandeerende officier op gemelde veldschans, die daar van collecteur zal weesen.

Tot comoditeit van de coloniers in den afbreng van de zuy- ker en andere producten is alverder besbten tegens de maand Juny naastkomende de MokeVvaart onder het opsigt van Heem- raden wat vaarbaarder te maken door het gelyk kappen van d'ergste klippen, mits d'onkosten door d'eygenaars der molens en landeryen, die daar van het gebruyk hebben, mede ge. dragen werden.

Mits het gebrek, dat de zuyker molens veeltyds aan de no- dige werklieden hebben, is ook verstaan deselve telkens, als het versogl werd, te favoriseeren met een pas of voorschry- vens aan de ministers op J^vas Oostcust, ten einde aan de wervers, welke zy derwaarts zenden om werklieden, die genaamt werden boeyangs of vrye gezellen, de behulpsame hand te bieden

51 December. Voorschriften nopens borgiogien.

Op dezen datum is aan de gemeente bekend gemaakt hel bepaalde op 10 Julij 1750, vermeld op bladz. 712 van deel V.

31 December. Goedkeuring van een r>compendium der i>voornaamste Javasche weiten.

Dit wetboek draagt ten titel: Compendium der voornaam- ste Javasche wetten, nauwkeurig getrokken uit het Mahome- taansche wet-boek, Mogharaer, en, so veel mogelyk, met het Goddelyke, natuurlyke en borger-regt sodanig samen gebragt,

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL IK

dat daarna, ongekrenkt de Javascbe gewoontens en gebruy- kdykheden, den Samarangsclien landraad over de onderdaanen ran 'sComp" landen en districten regt en justitie soude kun- nen oefienen en de crimineele zaken so als de civile behan- delen. Hel luidt overigens, als volgl:

Art. I.

1. Alle Gods lasteraars, roekeloose en valscbe sweerders, die sulx uit quade gewoonte doen, sullen, so wel als die geenen, die God, haren schepper en beheerscher aUer dingen, verwer- pen en andere goden van hout, steen, koper of andere slofte maken, dienen en aanbidden, voor de eerste keer door de priesteren in de tempelen by openbare godsdienst publicq moeten gereprocheert werden;

\oor de tweede keer sullen desulke in het publiek strenge- lyk gegeesselt en voor ses weeken vastgezet werden, en

voor de derde keer sal het regt desulke booswigten een stuk van de tong door de beul moeten lalen afkappen; dog, wan- neer dit feyt met voorbedagtheid, gezonde zinnen en opzet geperpetreert werd, sal den delinquant ten eersten de stralle evengerneld ondergaan moeten en alle zyne goederen geconfisqueert werden.

2. Alle Nahometanen, die de propheten verwerpen, lasteren en veragten, zullen gebannen en alle bare goederen geconfls- queert werden.

Art. n. Gequesle Majesteit,

1. Die zyn wettig souverain of overigheid moorddadig soekt of iragt iets quaads toe te brengen, op wat manier en hoe het ook Ls, zal ter dood veroordeelt en gestranguleert moeten werden, dies kop, tot een afechrik van andere, op een staak gesteld en het doode lichaam, aan stukken gescheurt zynde, den vogelen ten prooye gegeven, met confiscatie van alle zyne goederen.

2. Den geene, die legens zyn wettige souverain of overig-

Digitized by.LjOOQlC

16 175Ó. J. MOSSEL.

beid de wapens opvat en dezelve lastert, zal sonder onder- scheid van perzoon met de dood gestraft werden; dog de zulke, dewelke bekennen daar over berouw te hebben en over haar begaan misdaad pardon komen te verzoeken en obtineeren, zullen eenelyk als trouwlooze gehandelt en haar eer-ampten benomen werden.

5. Die de gestatueerde ordres van zynen souverain of wettige overigheid wederlegt en quaade explicatien daarop maakt, zullen de hairen en beide de lippen afgesneden en zyne goederen geconGsquert werden.

6. Die de ordonnantien en publiqueplaccaten,opordre van den souverain of hooge overigheid geafBgeerd, afscheurt, zal de eene hand afgekapt worden, betzy ook om wat reede het is of ten wiens verzoeke hy dit heeft gedaan.

Art. III. Pligt en dienstbaarheid.

1. Alle de geenen, die zig in het obser veeren der hoge ordres van de overigheid traag en nalatig gedragen, zullen voor de eerste keer, na proportie van haar eer*ampten en inkomsten, met een geldboete gestraft werden;

voor de tweede keer zal de boete moeten verdubbelen en voor de derde keer zullen dezulke als ongehoorzaame gehandelt en uit liaare bedieningen gezet werden, dog daaronder moeten niet begrepen werden dezulke, die de ordres moetwillig verwerpen en van de hand wyzen, welke ter eerster instantie de straffe des doods onderworpen zyn.

2. Die van een muyteling kennisse draagt en de zulke, die tegens haaren souverain of overigheid iets quaads willen onderneemen, niet aangeeft, zal het linker-oor en het hair afgesneden en uit hel land gejaagt werden; dog, zo hy zamen- gestemt en geraadpleegt heeft met het voormeld boos gezelschap, zal hy, zo wel als de andere booswigten, met bannissement, afsnydinge van het hair, beyde de ooren en de onderste lip gestraft moeten werden; daar en tegen de zulken, die dat aangeeft, zullen een premie genieten en ook, na maate die zaak is, met een eerposl begiftigt werden.

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 17

Art. IV. Kerkenrroof

1. Kerkenroof en blamie der priesters zal met een ban- oissemenl gestraft werden, als de diefstal de somma van een quarl dinar of drie ropyen niet surmonteert, anders het eerste feyt met de dood; en wanneer iemand een priester in de kerk of op het kerkhof komt te slaan zonder reeden, zal hem, om- dat hy een Godsimys besmet, de eene hand afgekapt werden ; dog, zo het geschil in cas van wering of op een andere plaatse, als voormeld, zal het aangemerkt worden als een particuliere disput en daar over naar billijkheid moeten gevonnist werden.

Art. V. Graven-schendinge.

1. Die de graven komt te besteelen, doode lichaamen daar- ayt te haaien en die te mishandelen, zal op die plaats, daar hy hel feyt bedreven heeft, drie dagen agter den anderen strengelyk gegeesselt en voorts voor zes weken vast gezet werden.

Art. VI. Op het stuk van moord en doodslag.

1. Een man, die zyn vrouw, of de vrouw haar man, om het leeven brengt, het zy in haastigheid ol met voordagt, met een piek, kris, snaphaan of eenig andere moord-geweer, is de dood straffe onderworpen.

2. De ouders, die haare kinderen komen om het leven Ie brengen, zullen met de dood gestraft werden : en zo ook de kinderen, die haar ouders vermoorden.

3. Zullen met de dood gestraft werden alle de geene,die een ander dwingen om iemand om het leven te brengen; dog, zo het den dader of den tot die doodslag gedwongene niet zelfs ten eersten komt aan te geven, is hy de straffe des doods onderworpen.

4. Ook zijn alle de zulke de straffe des doods onderworpen, die een ander zodanig quetsen, dat hy daarvan komt te sterven ; dog, zo de doodslag begaan is met een kleyn instrument, als

PLAIAAT-BOEI DEEL Tl, Digitized by GoO^lC

18 1750. J. MOSSEL.

by exempel een chiambok, riet, etc, waarmede naluurlyker wijze geen doodslag kan begaan worden, zal dit als dan by den regier in consideratie moeten komen en de proceduure tegens zo een delinquant na de omstandigheden efi bevindinge moeten voortgezet worden.

5. Dog deeze consideratie zal geen plaats hebben omtrent alle de geene, die iemand met een naaide op een plaats van het lichaam, voornamentlyk in de strot, hals en hersenpan, zodanig steeken, dat hy daarvan komt te sterven; en de zulke moeten met de dood gestraft werden; ook

6. Alle de geenen, die iemand door vergift om het leven laten brengen, en ook de zulke, die een kind of een dwaas mensch met vergift van kant helpen.

7. Die een ander in de rivier ofte ondiep-waler instoot en den ingestotene, die zig daar uit gemakkelyk hadde kunnen helpen, dus moetwillig komt te verdrinken, moet als een ongeluk aangemerkt en den daadcr eenelyk aan den lyve over zyn onvoorzigtig gedrag gestraft of een boete opgeiegl werden.

8. Die iemand, die niet swemmen kan, of een, die gebonden of die gebrekkelyk is, in het diep water komt in te stoolen, dat daar komt in te smooren, is de strafte des doods onderworpen.

9. Ook den geenen, die een sulken, die swemmen kan, in ' het water stoot en dat die door sterke stroom en harde wind, die hem beletten konnen te landen, komt te verdrinken.

10. In tegen zal den geenen, die iemand in het vuur stoot en den ingestootene blijft er inleggen, schoon hy den brand kan ontlopen, en verbrand, sal eenelyk aan den lyve gestraft of een boete opgelegt werden.

11. Die iemand in een put stoot en den ingestotene komt van den val te sterven, zal met de dood gestraft werden.

1% Ook den geene, die iemand in het water stoot, en dat den ingestotene van een crocodil of ander zee-gedierte werd omgebragt.

13, Wanneer twee minderjarige te zamen zyn en den oudste van de twee commandeert den ander om iemand te dooden, zo zal den jongsten met een kinderlijke kastydinge

Digitized by LjOOQIC

TirSO. J. MOSSEL. 19

en bannissement en den oudsten, zo boven de 14 jaren is, mei de dood gestraft' werden.

14. Wanneer een bejaard persoon een minderjarig kind of jongeling, commandeert en aanvoert om een ander te ver- moorden, 20 zal by den regier in overweginge genomen werden, of hel kind wel zoo veel kennisse bezit om het goede van hel quade te kannen onderscheiden, en werd dan na bevinding van den regier geoordeell; dog, die zulx heeft geordonneerl, werd met de dood gestraft.

15. Alle ongelukkige en wezenllyk met geen voorbedagt- heid en by geval begaane doodslagen zullen geen doodstraffe onderworpen zijn en met een straffe aan den lyve of een lK)ele van 500 rd". gestraft werden.

16. Den geenen, die iemand dwingt om zyn zelven om hals Ie brengen, zal, zo het bewezen kan werden, met de dood gestraft worden.

17. Die een doodslag of anders iels quaads heeft hegaan en uil vrees de vlugl genomen, dog naderhand, op goede be- loften en parool van vergevinge wederom gekomen zynde, zal geen leed moeten gedaan werden en hy zal alleen ge- houden zyn om de op dat feyt, het geen hy begaan heeft, staande boete Ie betalen.

18. Een gek mensch of kind, die een doodslag begaat, zal niet ter dood veroordeelt, maar de eerste vast gezet en den andere, strengelyk gegeesselt zynde, den priesleren moeten overgegeven werden tot een betere onderwijzinge.

19. Een dronkaarl, een manslag begaande, zal met de dood gestraft worden.

20. Een openbaare amok-spoeger zal, hel zy ook om wal reden en schoon hy ook op een ofte andere wyze verhindert is om zijn boos en desperaat voornoemen uit Ie voeren, met de dood gestraft en, tot afschrik van andere, met de heenen aan den galg gehangen werden.

21. Die tweemaal met een piek, etc. op iemand steekt en is maar eens geraakt, dat hel een wond is, werd met de dood gestraft.

Digitized by LjOOQ IC

20 1750. J. MOSSEL.

22. Den geene, die een andere heeft gequest, en den gekwetsten neemt vergift en sinyt bet in de wonde, dal hy er van sterft, zo zal den geenen, die hem heeft gequest, aan den lyve of met geldboete gestraft werden, gereekend een halve doodslag.

23. Alle, die na iemand steeken of schieten en het is niet raak, zullen vry van de doodstraffe zijn en eenelyk aan den lyve en met een geldboete moeten gestraft werden.

24. Een vry perzoon, die zyns gelijke de hand afkapt, werd met de dood gestraft ; en zo mede de slaven, de een den ander de handen afkappende; dog

25. Een vry perzoon, een slaaf de hand afkappende, zal met de geesseling en geldboete werden gestraft.

26. Die een in het aangezigt en op het hoofd steekt, kapt, elc, dat het gebeente of de herssens gequest zyn, moet ster- ven, schoon de wond niet dodelyk is en den gequesten op- komt; in tegen

27. Komt met de straffen aan den lyve of geld boete vrj-, die iemand slaat of stoot, dat er een arm, been, hand, etc. uil het lid raakt, zonder eenige openinge of wonde.

28. Den geene, die een ander armen, beenen of wat plaats het is aan het lichaam quest, hel gebeente in stukken slaat, werd met een geesseling en geldboete en niet met de dood gestraft, alwaar het een wond in de buyk.

29. Zullen mede aan den lyve, ja zelfs met de dood ge- straft werden alle de geene, die iemand een stuk van de neus, ooren of mannelykheid afsnyden of kappen, etc, als mede die iemand zyn oog uitstoot (met boos opzet).

30. Geen straffe of geldboete zal opgelegt werden de geene, die iemand op de handen, aan de kneukels, binnen in de han- den, de leden van de vingers, elc. quetsen, maar zyn vry met het meesterloon te betalen.

31. Zullen aan lyve en met geldboete gestraft werden alle de geene, die iemand een wond in het hoofd slaan, dat teffens het gebeente gequest is door de slag.

32. Den geenen, die een in den arm kapt en herbaalt de

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 21

slag weder en kapt hem de arm af, werd roede zyn arm afgekapt en moet daar en boven voor de eerste kap, die hy heeft gedaan, bet geen niet meer als een wonde is geweest, een boete volgens goedvinden van den regter [betalen], een wonde toegebragt of aan den lyve gestraft [worden].

35. Wanneer er iemand een wond in bet hoofd slaat of sleekt, waar door den gequesten een letsel aan de oogen komt te houden, als stick- of byziende, zo moet den ander, die zolks heeft veroorzaakt, lyfstraf ondergaan en een boete bui- tendien betalen, voor dat hy den gequesten zyn oogen heeft bedorven.

36. Zo een personagie van een groote rang weegens een begaane doodslag gepardonneerd en niet ter dood, schoon Yeroordeelt zynde, gebragt werd, moet voor zijn straf betalen 1000 goud geld of 12000 derhams zilvere specie.

37. Die een vrouw quetsen, zullen in geld boete geslagen werden en die zal maar halt zo groot mogen wesen, als een boete over quetsure van een man.

38. Alle de geene, die een perzoon komt te quetsen, zonder dat het been is geblesseerd of geraakt aan het hoofd in het gesigt, zal aan den lyve gestraft en een geld boete moeten opgelegt werden, groot 25 rd'; en 50 rd* Spaans, als het gebeente gequest is.

39. Die iemand slaat of snyd een arm uit het lid, moet aan den lyve gestraft werden en 25 realen Spaans boete geld betalen.

40. Alle de geene, die iemand op het hoofd slaan, steeken, kappen, etc., dat het verlies van de herssens kan gezien worden, moeten voor zodanig een wonde betalen 50 Spaanse realen en aan den lyve gestraft werden.

41. Die iemand een kleine wonde, daar bet bloed uitkomt en het vleesch kan gezien worden, toebrengt, komt vry met tuaar alleenlyk het meesterloon te betalen en een kleine geld boete, vermits het geen dood wond is.

42. Zal ook met alle de geene gehandelt moeten werden, die iemand een quetsuur aan het lichaam toebrengen, daar het geen dodelyko plaats is.

Digitized by LjOOQ IC

22 1750. J. MOSSEL.

41. Alle de geene, die iemand onvoorsigtig in de oogen slaan of stooten, dat hy daar van blind komt te worden, moeten voor een boete aan geld betalen 500 realen, en voor een oog 50 realen; en net zo veel, wanneer de geenen, die zyn twee oogen gequest zyn, door het eene oog nog eenig- zints kan zi^.

42. Zullen aan den lyve gestraft werden en aan boete moeten betalen 500 Spaanse realen alle de geene, die iemand alle vier de leeden, onder en boven, te gelyk van de oc^en afkappen; en voor twee de helfte, en voor een lid 125 rd" Spaans.

43. Het zelfde regt, als hier zo even van de oogen leeden vermeld staat, zal ook uytgevoerd werden omtrent den geene, die een blind perzoon de vier, twee en een ooge-lid komen af te kappen.

44. Wanneer iemand gequest werd in het weeke der scheiding van de neus, het vleeseh van de neus-gaten, aan weerskanten, dat het vleeseh door het quetsen of verderf, dat er naderhand aankomt, komt af te vallen of ten eersten werd afgekapt, moeten, buiten de lyfstrafle, voor boete betalen 500 Spaanse realen; ook zo alle beide neusgaten met de scheidinge te gelyk werden afgehouden; voor een neusgat een derde, voor het middendeel ook een derde, voor het ander neusi-gat ook een derde, maakt 500 Spaanse realen.

45. De gelyke straffe van boete zyn mede onderworpen alle de geene, die een ander de twee lippen afkappen, en moeten 300 Spaanse realen betalen; en voor een 250 realen Spaans.

46. Moeten mede voor boete betalen alle de geene, die iemand het aangesigt aan weerskanten te gelyk open kappen tot onder de kin 500 Spaanse realen en aan een zyde van het gesigt 50 Spaanse realen; en, als het heele gesigt onder en boven is geschonden, mede 500 realen Spaans.

47. Den geenen, die een ander de tonge afkappen, het zy ook een stom mensch, moet voor zyne hegaane misslag aan den lyve gestraft werden en mede 500 realen Spaans boete

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. J5

betalen, zonder tegen zeggen; en zo mede hetzelfde degeene, die een kleyn o( nog suygend kind de tonge afkappen of snyden.

48. Die iemand een tand uit de mond slaat, moet dns- danig ook of aan den lyve gestraft werden en daar en boven aan boete 25 Spaanse realen betalen; en voor twee tanden 50 en zo vervolgens, hoe meer tanden hoe meer boete; maar, wanneer het maar een stuk van een tand ia, werd by den regter sulx dan in overweginge genomen; en, wanneer de tand maar scheef of op zyde staat, sonder gebroken te zyn, moet den geenen, die sulx heeft gedaan, het meesterloon betalen.

49. Het is mede hetzelfde met de geene, die iemand een tand uit de mond slaan, schoon van te vooren al los heeft gestaan; en moeten voor boete mede 25 Spaanse realen betalen; en meer tanden meer boete, als voren gezegt.

50. Alle, die een ander een tand, die los in de mond staat, door quaadheid als anderzints uyt de mond Irekt, moet een correctie ondergaan en het meesterloon betalen, zo het den geenen, die de tand heeft verlooren, hebben wil.

51. Den geenen, die een bejaart perzoon een tand uittrekt zal daarvoor in de boete beslagen werden.

52. Moeten aan den lyve gestraft werden en voor boete betalen 100 Spaanse realen alle de geene, die een ander een lid van de vinger afkappen of snyden; en dat vo(»r elke lid zo veel, behalven voor een lid van de duim, waar voor vyf ontos of 500 Spaanse realen zullen betaalt werden.

53. Zullen met de dood gestraft werden en mogen, die een ander regt agter tusschen de billen inkappen, door het gebeente, fondament of, voor vrouws-perzoon> de schaamte atsnyden, en

54. Alle de geene, die e^ vrouws-perzoon de tepels van de borsten afsnyden, moeten voor boete betalen 260 realen Spaans; en van een mans-perzoon kan men voldoen met de halve boete en beide de geledene pijn en smerte en meester- loon te betalen.

55. Hoeten strengelyk aan den lyve gestraft werden en

Digitized by LjOOQ IC

24 1750. J. MOSSEL.

de boete van 500 Spaanse realen betalen alle, die een ander slaan op het hoofd, lichaam, etc, en die slag (of meer slagen, is het zelfde) heeft veroorzaakt, als dat die perzoon zyn verstand heeft verlooren.

J66. Alle de Mahometanen, die een of meer perzoonen komen te dooden, en den doodslager komt tot geen confessie en kan hem ook niet werden bewezen met getuigen, zo werd hem door den regter <Ien eed afgevordert en, die vyflig- maal agler den anderen gedaan hebbende, is vry; dog, zohy wegens de omstandigheden suspect gehouden werd, zal hy verbannen worden.

57. Voor alle de geenen, die buiten in een dorpofnegory dood gevonden werden, zyn de naaste buuren, nevens den dorphoofd, daar voor aanspreekelyk en gehouden reeden en bewys Ie geeven van de begaane doodslag; en, dat niet kunnende doen, zal die zelve, schoon onschuldig, wegens haar onoplettentheid een geld boete moeten opgelegt werden

Art VII. Overspel.

1. Alle de geene, die wezentlyk in overspel bevonden worden, zyn, na zulx door vier getuigen is bewezen worden, de doodstraf onderworpen, te weeten in zo verre, dat een wettelijk gehnwden man met een wettig gehuwde vrouw overspel hadde bedreven.

2. Maar het overspel geconunitteerd zynde van een egte man met een ongehuwde vrouw, zal de voorschr. man voor de eerste keer voor zes weeken vastgezet en daar en boven gecondemneert werden in een boete van 50 dinars, en daar naar meer daarin delinqueerende, met eeuwig bannis- sement en een geld-boete van 100 dinars.

3. De ongehuwde vrouw, die het overspel hadde begaan, zal voor de eerste maal strengelljk gegeesselt en voor zes weeken vastgezet werden ; en, indien zy na dezen meer op zo een feyt betrapt werd, zal zy, wederom gegeesselt zynde, met een bannissement van tien jaren gestraft werden.

4. Wanneer een ongehuwde man met een egte vrouw

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 25

overspel bedryfl, zal hy voor de cersie keer met een geld- boete vaD SK) dinars en voor de tweede keer daar en bo- ven met een bannissement van zes jaren gestraft werden en de voorschr. vrouw zal, strengelijk gegeesselt zynde, voor tyd van haar leven gebannen worden.

5. Die in overspel werd bevonden en werd gedood van een ander, zo zal den geenen, die zulx heeft gedaan, weder- om gedood werden, om dat zulx den man van de vrouw alleen toekomt, maar geen ander, om den overspeelder te doeden,

6. Een jongen en een meisje, beide nog maagt zynde, en werden door vier geluigen te gelyk bevonden, als dat zy met malkander hoererye hadden gepleegt en zulx wel beblien gezien, of zo word den jongeling, zo wel als de jonge dogter, ieder dan met hondert slagen gestraft, de ouders of voogden van die beyde in boete beslagen en de delinquanten vervolgens beyde voor een jaar verbannen.

7. Wanneer een man zijn vrouw onschuldig betigt met overspel, werd gestraft met 80 slagen en een geld-boete; dog slaven met slaven komen vry alleen met 40 slagen.

Art. Vm. Van hel huwelyk.

1. Volgens de Mahometaanse wetten is de man gepermit- teerd vier vrouwen wettig te trouwen, dog mogen niet zyn susters, het zy volle of halve van dezelve, nog zyn schoon- moeder of moeyen, zo wel van de vader als moeders kant, veel min zyn eigen dogters; want het huwelyk in de regie Knie is ten eenemaal verboden.

2. Wanneer iemand zig in den eglen staat wil begeven en nog geen sestien jaren oud is, het zy man of vrouw, moet daartoe eerst consent van zyn ouders of voogden vra- gen; en een van beide wederom willende scheyden, is ver- pligt bevorens het huwelyks- goed, by het trouwen belooft, te voldoen.

3. Iemand zig zo verlopende, dat boven het toegestaane getal egle vrouwen nog andere trouwt, zal voor de eerste

Digitized by LjOOQ IC

26 1750. J. MOSSEL.

maal door den priester in den tempel berispt worden en een geld boete opgelegt van 20 dinars: voor de tweede maal uit zyne bedieninge gesteld en geboet in de somma van 50 dinars; en voor de derde maal opgelegt de boete van 100 dinars en \iit den lande gebannen.

Art. IX.

Dieverye.

1. Die een Mahometaan, dal een vry mensch is, komt te verkopen, zal als een menseben dief moeten aangemerkt en, strengelyk gegeesselt zynde, in een boete van 25 dinars, van 12 ropias ieder, beslagen werden, al was de verkogte zyn eygen kind geweest.

2. Dog die zodanig een vry menscb komt te steelen met intentie om bet buiten 'slands te vervoeren en te verkopen, zal met de dood gestraft werden.

3. Als een dief zyn eigen dieverye bekent ol door ge- tuigen werd bewaarbeid, werd hem de regterhand afgekapt, als by maar bet bedragen van een quart dinar heeft ge- stoolen of, als zy met baar twee zo veel steelen, moeten al- le beyde ieder een hand verliesen.

4. Wanneer vier perzoonen alle de goederen, die zy te zamen hebben gebragt, by een van haar vieren in huis ber- gen en die het in huis heeft, komt er maar zo veel, als voor is aangehaalt, aan te verminderen, eer dat de goederen zyn gedeelt, werd de hand afgekapt en hy als een dief aangemerkt.

5. De geene, die een muur of pagger doorbreken en werden binnen op de plaats betrapt met goederen by haar, die zy hebben gestoolen, zal de regter-hand afgekapt werden.

6. Alle, die voor de tweede maal werden betrapt op die- verye, werden de Hnker-voet afgekapt; de derde keer de linker-hand.

7. Werden de regter-hand en de linker-voet afgekapt, die iemand maar de waardye van een quart dinar op de wegen ontroven; en voor de tweede maal de linker-hand en regter-voet.

Digitized by LjOOQ IC

1750. d. MOSSEL. 27

1751. Zo iemand vermoorden, moeten zy zonder tegen zeg- gen sterven; en van sulke straal schenders zuUen de kop- pen, na dat zy geregt zyn, op een staak gesteld werden» tot afschrik van andere.

1752. Die iemand voorsettelyk zyu huis komt in de brand te steeken, zal aangemerkt worden als een rover van een ander mans goederen, schoon die door het vuur niet ver- teert zyn, en zal strengelyk gegeesselt en de regter-hand af- gekapt werden.

1753. En dusdanig ook gestraft werden een buffel dief en de zulke, die meer als een buffel heeft gestoolen.

1754. In tegen, die een buiïel, koebeest, schaap, bock of een paard komt te steelen, zal voor de eerste keer strenge- lyk gegeesselt worden op de plaats, daar hy het feyt bedreven beeft» en den eygenaar zyu goed wederom moeten geven ; dog voor de tweede keer op dieverye betrapt zynde, zal hy als voorm. moeten gestraft werden.

12» Alle de pady- en aard-vrugten-dieven zullen stren- gelyk gegeesselt en het hair afgesneden werden; en zo

13. Zullen ook gestraft worden alle de geenen» die gan- sen» eendvogels, hoenders en ander pluymvee van andere komen Ie ontvreemden.

Art. X.

1. Valsche munters en publique overtreders van de hooge orders van de overigheid en bedriegers van het land zullen strengelyk gegeesselt en eeuwig uit de landen gebannen, ook na de omstandigheden met de dood gestraft werden.

2. Zullende desulke en alle andere delinquanlen, die tot er dood gecondemneert werden, op Samarang te regt gestelt moeten werden; dog alle de andere delinquanlen zullen, tot afschrik van de andere» haar toegelegde straf ontvangen op die plaats» daar zy het feyt bedreven hebben» ten overstaan van den fiscaal en de jaxas van dat district.

Art. XI. In cas van geluygenis. 1, Zonder confessie zal niemand mogen ter dood veroor-

Digitized by LjOOQ IC

28 1750. d. MOSSEL.

deelt worden, ten waar liy door vier geloofwaardige getui- gen van het bedreven feyt kan overtuygl werden.

2. Niemand, die bevorens met een delinquant in vyand- schap heeft geleeft, bevorens quaad gedaan en met ondeu- gende menschen omgang gehad heeft, kan tot zyn nadeel getuigen en niemand tot desselfs voordeel van dies nabe- staande en bloed vrienden.

3. Een vrouwen getuigenis is een halve getuigenis; en twee vrouwen maken uit een getuige.

4. Een valsche getuigen zal met de straf gestraft worden, die op het feyt, het geen hy den delinquant ten laste legt, staat en den delinquant, zo hy niet suspect is, komt vry, na dat hy tot dies suyveringe vyftigmaal den eed agter malkander heeft afgelegt.

ö; Alle, die iemand valschelyk betigtigen, znllen als eer- rovers met een gyseling gepunieerd werden.

6. Die eens door de justitie is afgestraft, de hand afge- kapt en het hair afgesneden, kan geen getuigenis der waar- heid geven.

7. Ook geen kind en onwys mensch; veel min zal men bevoegd zyn zulke afteneemen den eed: en ook de zulke, die de ouderdom van zestien jaren nog niet bereykt hebben.

Art. XII. Testament.

1. Alle getuig-schriften, beloften en testamenten moeten in presentie van vier mans of agt vrouwen geschieden, welke dan effect sorteeren zullen.

2. Wanneer iemand zonder uiterste wil komt te sterven, zo devolveert de nalatenschap van desselfs goederen, die hem wezentlyk en niet den landheer toekomen, op desselfs nage- lalene kinderen; en die niet zynde, op zyue ouderen; dog de- zelve insgelyx manqueerende, aan den geenen, die den over- ledene het naast in den bloede bestaat.

3. Indien een huysvader komt te sterven, nalatende on- mondige kinderen, staan dezelve onder de voogdye van hun- ne moeder en vaders broeder, die bimne goederen getrouwe-

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 29

lyk moeten administreeren en daar van, wanneer meerderja- rig zyn, dat met de zestien jaren is, goede reekenschap moeten geeven; dog zal de vader by zyn testament ook an- dere voogden mogen kieseu.

4. Geen ouders mogen hare kinderen onterven, nog kin- deren haar ouders, alschoon dezelve tot de vyanden zyn overgelopen of ten zy teegens haar ouders zyn opgestaan of wel eenige diefstallen hebben geperpetreerd.

Art. XIII. Van koop en verkoop. Iemand een slaaf, paard, buffel, koebeesl, schaap, bock, boenders of eenige andere dingen verkogt hebbende^ moet, zo dra het geld daar voor ontvangt, dezelve leeveren; en zo is ook insgelyks de koper verpligt prompte betaling te doen, ten zy het anders geconditioneerd was.

Art. XIV. Schuldenaars, Alle debiteurs zullen door het regt tot betalinge gecon- stringeert werden; en den geene, die, aan een anderen geld schuldig zynde, door zyn crediteur op de weg eenige hoon of smaad aangedaan werd, hel zy met ontnemen van zyn kris, kleedje, neusdoek. elc, is hy van al zyn debet ontsla- gen en heeft niets te belalen, omdal den debiteur, zyn eigen regter willende wezen, de justitie ongelyk doet.

Art. XV. Landraad op Samarang.

1. Dit collegie zal bestaan uil zeven der voornaamste Javaanse Regenten, onder praesidie van den Gouverneur, zul- lende den Regent van Samarang en die van Paccalongan al- toos permanente leeden van dien raad, dog de andere ambulatoir en by de Hooge Indiasche Regeering kiesbaar zyn.

2. Dien raad, die uit de Europeesche dienaren een scriba en ecu Javaans secreJUiris, mitsgaders een fiscaal zal hebben, zal alle civile en crimineele saken lusschen Javaan en Javanen na de voorsch. Javaansche wellen moeten afdoen en regt

Digitized by LjOOQ IC

50 1750. J. MOSèÉL.

spreeken over alle de volkeren, in de landen en districten onder dE. Comp. resorteerende.

5. Den president zal authoriteit hebben om de leeden van dien raad te convoceeren, zo dikwyls, als die saken het vereyschen en hem goed dunkt.

6. Van de voorschr. agt leeden zullen altoos seven present moeten zyn, als er iets gedisponeerd werd in het crimineele.

7. Alle voorvallende gemengde zaken tusschen een Javaan en een Europees of ook een Javaan en een overwaller of andere uytheemsche natie blyven onder het ressort van den Raad van justitie en gehooren tot die regtbank niet.

8. Dien raad zal telkens, vergadert zynde, de klagers en beklaegdens in persoon voor zig doen komen, derzelver klagten en verweringen, benevens de getuygenisse, onaangezien de ingewonne verklaringen, by monde aanhoren, dingtaal houden en na zulks ten eersten regt spreeken, zo wel in crimineele, als civlle zaken.

9. Die regtbank zal niet bcvoegt, nog gequalificeert zyn iemand van de delinquanten zonder speciale ordre van de Hooge Indiasche Begeering Ie regt te stellen en ten dien einde tot de approbatie aan de Hooge Regeering voormeld moeten overzenden alle crimineele, geslagen wordende vonnis- sen, waarop en alle andere, door dit collegie gedecerneerd wordende besluyten geen hooger beroep zal vallen, al? by de Hooge Indiasche Regering voormeld.

10. Alle de crimineele vonnissen van dien raad zullen, so veel mogelyk, geéxecuteerd moeten worden op de plaatsen, daar de misdaden zyn begaan, dan wel ten minsten op den Passe-baan van den Regent van dat district, op dat het quaad door den afschrik der aanschouwers des te kragtiger werde gestuit.

11. In civile zaken zal door die regtbank de gecondem- neerdens, na de uilsprake, de tyd van tien dagen verleend werden om aan het dictum van het vonnis te voldoen; en na verloop van die tyd zullen de gecondemneerdens, by gebreeke van dien, aanstonds met parate executie

Digitized by LjOOQIC

17Ö0. J. MOSSEL. 51

tot het Tcfldoen vau de sententie geconstringeert moeten werden.

10. Alle confiscatie goederen zullen ten gelde gemaakt werden en ten voordeele komen van den Heere van den lande, zullende de penningen voornoemd, zo wel als de boet- gelden, door den scriba van dat collegie bewaard werden; en, na korfing der heel- en pyn-gelden, volgens sententie, waarby dat telkens moet gedecideert werden, zal van liet overschot der laastgemelde contanten een quart dit collegie toevallen, waarvoor in der tyd een vergader-huis en het nodige tot die kamer kan aangekogt werden; een quart zal zyn ten behoeve van de ouderloose en arme weesen tot Samaran.^; een quart voor den officier van dien raad en een quart voor den scriba en Javaansche secretaris.

11. Laatstelyk zal dien raad gehouden wezen civile en crimineele rollen van de zaken, daarvoor gebragt wordende, te doen formeeren en copias dies jaarlyks aan Haar Hoog Edelhedens tot speculatie overzenden.

12. Den president en de leden van dit collegie, mitgaders fiseaal, scriba en secretaris, sullen de secreten deezer regt- bank aan niemand openbaren moeten.

lo. Den president en de leeden van den landraad zullen in cas van hnn voorschr. ampt by verkiesinge de navolgen- de eed doen.

Eed voor den president en de leden van den landraad.

Ik belove en zwere de Doorlugtige Hoog Mogende Heeren Stalen der vrye vereenigde Nederlanden, rayne Souveraine, Zyn Hoogheid, den Heere Prince van Orange en Nassauw, Stad- houder, Gapitein en Admiraal Generaal, de Edele Groot Agt- bare Heeren Bewindhebheren der Geoclroyeerde Nederlandsche Co|]lp^ van Oost Indien, Zyn Edelheid, den Heere Gouver- neur Generaal en de Raden van India over derzelve staat in dezen landen, mitsgaders den Heere, Joan Andries baron van Hohendorff, Gouverneur en Directeur over de zaken, plaatsen en bediende/is langs Java, gebouw en gelrouw te

Digitized by LjOOQ IC

32 '750. J. MOSSEL.

zullen wezen, het ampt van raad opregtelyk te bedienen, het regt en voordeel van de Generale Nederlandscbe Comp®. na behoren getrouwelyk voor te staan en te vervorderen, de secreta deezer kamer aan niemand (e openbaren en voorts my zodanig in alles te gedragen, gelyk als een vroom, op- regt en trouw raads persoon toestaat en betaamt, alles agtervolgens den Generalen Artikul- brief en de Placaten, by gemelde Comp^., den Heere Gouverneur Generaal en de Raden van India beraamt ofte nog te beramen. Art. XVI. Ordre voor den fiscaal van den landraad.

1. Den fiscaal zal gehouden weezen, als officier en voor- stander der justitie, te waaken, dat onder den volken van 'sComp". landen en districten ongekrenkt blyve het regt en de goede orde.

2. Alle contraventeurs en tegenstrevers van de goddely- ke en natuurlyke wetten zal den fiscaal in regten hebben te convenieeren en voor deze regtbank te trekken, zonder aanzien van perzoonen.

3. Moord, doodslagen, huysbraak, brandstigting en wes- meer zyn delicten, hier maar al te gemeen, waartegen den fiscaal dus naarstiglyk zal hebben te waaken, op dat den zodanige en alle andere misdadigers, opgevat zynde. haar ver* diende straffe kan toegelegt werden.

4. Van alle de zodanige en meer andere voorvallende delicten in de omliggende landen zal den fiscaal door de jaxsas der districten kennis gegeven werden; en by zal gehouden zyn ten eersten aan den president verslag te doen, ten eynde de zodanige deliquanten opgeêyscht kunnen worden.

5. Op privé autoriteyt en zonder voorkennisse van den president zal hy niet bevoegt zyn iemand in de boeyen te zetten; en van de daarin rakende zal hy ten eersten infor- matie moeten nemen en verklaringe laten beleggen.

6. Op privé autoriteit en zonder voorkennisse van den president zal hy niel mogen eenige zakelykheden, hoe ge-

Digitized by LjOOQ IC

175Ö. J. MbsÖÉL. SS

ring of onder wat naam die ook mogen wezen, aflemaken en niemand^ zonder aanzien van perzoon, verschoonen of ten nadeele van de justilie colludeeren, op privatie van zyn bediening.

7. Hy zal ook niemand, die by hem klagtig komt vallen, mogen afwysen, maar den armen, zo wel als de ryke, regt doen.

8. Om giften en gaven zal den flscaal niemand mogen voorslaan en te vreeden moeten weezen met liet hem toe- gelegde uit de boetgelden.

9^ Alle gemengde zaken lussclien een Europees en een Javaan of een Chinees en een Javaan of andere natie zyn van zyn departement niet en moet hy zig daarmede in het geheel niet bemoeyen, veel min die zaken hebben aftedoen, maar de klagers renvoyeeren aan den Europeese fiscaal, op poene, voor de eerste maal van vyftig Spaanse realen ten voordee- len van het weeshuis tot Samarang, voor de tweede maal hondert gelyke ryksd*. ten voordeden als boven.

10. Laastelyk zal den Javaanschc fiscaal zig naauwkeu- rig hebben loeteleggen op de wetten, by het Compendium verval, en volkometi kennisse daar van moeten dragen om, wanneer, het zy op ordre van den President en Raad of ambtshalven^ eenige actie staat te institueeren, den eysch by monde kort en bondig te konnen doen, met overlegginge der stukken en aanhaalinge der wetten, daartoe relatief; en zal voorts op het stuk van zyn l)odiening de volgende eed doen :

Eed voor den fiscaal van den Landraad.

Ik belove en sweere de Hoog Mogende Heeren Staten Generaal der vrye vereenigde Nederlanden, myueSouverainen, Zyne Hoogheid den Heere Prince van Orange en Nassauw, Stadhouder, Capitein en Admiraal Generaal, de Heeren Be- windheblieren der geoctroyeerde Nederlandsche Oost-Indische Comp«., mitsgaders den Hoog Edelen Heere Gouverneur Gene- raal en de Raden van India gebouw ende getrouw te wezen, Haar Hoog Mogende regt, mitsgaders dat van d'E. Coinp%

HAKUT-BOEi DEEL VI. /^^^^T^

Digitized by VjOOQ IC

34 1750 iT MOSSEL.

gelrouwelyk voor te staan ende na myn uitterstc vermogen en beste verstand zal helpen bevorderen^ dat goede en opreg- te justitie aan allen en een iegelyken. die zulks verzoeken, geadministreerd mag worden, zonder oogluiking, haat of gunst van iemand; dat ik alle zaken, naar myn beste weten- schap en kennisse, den regter ter goeder trouwe zal te kennen geeven, mitsgaders in dezelve handelen en procedee- ren, zo als in conscientie en na regten bevinden zal te be- hooren; dat ik niemand eenige concussie, exlorsie, overlast ofte geweld doen en zal, nogte gedogen by myne dienaars gedaan te worden; dat ik over eenige delicten met niemand composeeren of verdragen zal, ten waare met kennisse van de overheid ofte over kleine breuken, van welke sulx by placcaten toegelaten is; dat ik de secreten des kamers aan niemand openbaren zal, als een goed ende opregt officier van justitie toestaat ende betaamt.

Art. XVII.

Ordre voor den gesw. scriba en

Javaanse secretaris.

1. I)eu scriba, ae^ens den Javaans secretaris, zullen ge- houden wezen alle zaken, voor dezelve vallende, praeciselyk te normeren, om daar na behoorlyk het besluyt te kunoen opmaken.

2. Zy zullen verpligt zyn twee distincte rollen te houden, een tol civiele en een lot crimineele processen, en twee dis- tincte senlenlie boeken, op dal de crimineele en civiele zaken niet onder malkander komen te lopen.

3. By convocatie van den Landraad zullen de zelve allyd de eerste in de vergader zaal moeten weezen, om den Presi- dent te adverteeren van bet geen te doen zal zyn.

4. Den scriba zal alle «Ie proces en andere papieren, tot den Landraad belrekkelyk, in zyne bewaringe hebben.

ö. Ook mede alle geconfisqueerde goederen en boelgelden en blyven gehouden de goederen met voorkennisse van dea

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. SK

President by publieke venduüe ten gelde te maken en van deze penningen, zo wel als de boetgelden, een pertinent boek houden.

6. Beyde^ secretaris en scriba, zullen zich voorts in alles ge- houw en getrouw, mitsgaders by belegging der verkburingen, daarby zy altoos present moeien zyn, naarstig moeten gedragen.

7. Zy zullen beyde uit alle de boetgelden een quart voor haar aandeel hebben en dat bedragen onder haar in (wee gelyke porlien moeten verdeelen.

8. Laatstelyk zullen de scriba en secretaris by het aan- vaarden van hunne bedieningen den volgenden eed doen:

Eed voor den scriba en secretaris

van den Landraad.

Ik belove en sweere de Doorlugtige* Hoog Mogende Heeren Stalen Generaal der vrye vereenigde Nederlanden, myne Sou- verainen, Zyn Hoogheid den Heere Prince van Orange en Nassouw, Stadhouder, Capitein en Admiraal Generaal, de Edele Groot Aglbare Heeren Bewindhebberen der geoctroyeer- de Nederlandsche Comp^ van Oost -India, Zyn Edelheid, den Heere Gouverneur Generaal en de Raden van India over derzelver staat in deze landen, mitsgaders den Agtbare Heer Joan Andries Baron van Hohendorff, Gouverneur en Directeur op en langs Java's Noord Oost Gust nevens den Raad gehouw en getrouw te zullen weezen, dit ampt van scriba van den Landraad opregtelyk te bedienen, het regt en voordeel van de Generale Comp\ na behooren getrouwelyk voor te staan en te vorderen, de secreta dezer vergadering aan niemand te openbaren en voorts my in alles zodanig te gedragen, als een vroom, opregt en trouwe scriba toeslaat en betaamt, alles agtervolgens den generalen Articul brief ende Placaten, hy gemelde Comp*. en den Heere Gouverneur Generaal en de Heeren Raden van Nederlandsch India beraamt ofte nog te beramen.

Zo waarlyk helpe my God Almagtig.

Digitized by LjOOQ IC

56 ItSO J. MOSêÉL.

Arl. XVni Ordre voor de respeclive jaxsas van de landen en

dülriclen onder d^ E. Comp\ sorleerende.

1. Niet meer als twee jaxsas mogen in een district wee- zen; en dezelve zullen gehouden zyn nauwkeurig agt Ie slaan en te reflecteeren, wat onder de volke i» haar district ommegaat, waarvan zy steeds opreglelyk vershg moeten doen aan haren Regent, op dat door hem ten eersten ge- stuit kunnen worden alle disorders en wanbedryven.

2. De jajtsas zullen in haar district, op ordre van den Regent of met dies consent, alle kleine geschillen en querel- len naar de voorige usanlien en gebruikelykheden, mitsga- ders regt en hillykheid, mogen afdoen, dog over de groote misdaden, als brandstigtinge, moord, doodslag, huisbraak, kerkenroof, grafschenderye» godslasleringe en wesmeer, zal den Landraad lot Samarang na de Javase wetten regl spreeken.

3. De jaxsas zullen dus gehouden zyn van alle zodanige voorvallende delicten ten eersten kennisse te geeven aan den Javaans fiscaal alhier, en de zodanige misdadigers met voor- kennis van den Regent ten eersten op te vatten eu onder haar bewaaringe tot nader order te houden.

4. De jaxsas zullen niet bevoegt zyn iemand, zonder voorkennisse van haar Regent, in het blok te zetten, veel min buiten kennisse van den Regent eenige zakelykheden af- te doen, hoe gering die ook mogen weezen.

5. Zy zullen niemand, zonder aanzien van perzoon, ver- schoonen of ten nadeel van de justitie colludeeren, op ver- beurte van haar bediening.

6. De jaxsas mogen niemand, die by baar klagtig komt vallen, afwysen, maar de armen zo wel als de ryken regt doen, en om geen giften of gaven iemand mogen voorstaan.

7. Alle gemengde zaken tusschen een Europees en een Javaan of een Chinees en een Javaan en andere natie zyn van haar departement niet en moeten zig daarmede in het geheel

Digitized by LjOOQ IC

1750. J. MOSSEL. 57

niet beinoeyen, veel raio die zakeu afdoen, maar de klagers renvoyeeren aan den Europeese Gscaal, op verbeurte van haar bediening.

Hoe zonderling dit wetboek ook zij, loch moet het verloren gegane concept daarvan nog zonderlinger geweest zijn. Want de Regering keurde dit slechts goed, «nadat hetselve van eenige •absurditeiten en duyslerheden gesuyvert was."

51 December. VernieumTig en ampïiatie van de plakalen tegen liel gebruik van vuurwapenen. — Voorschriflen nopens de jagt in de Bataviasche ommelanden.

Zie bij 9 December 1620, i^^?^ 1671, ^^ Maart 1726 en

•' ' J9 April ' U

4 Jaruarij 1756.

Nopens de motieven voor deze vernieuwing komt in de resolulien der Hooge Regering het navolgende voor:

•Dewijl men nog 4e meermalen vernomen hadde het misbruyk, dat van het dragen en behouden van schietgeweir, insonderheid door de inlandsche Christenen, naar de bovenlanden ter jagt gaande, gemaakt werd, gelyk daar van nog onlangs een exem- pel op Tana Abang heeft g'exteerd, alwaar een Chinees by heldere dag in zyn eigen huys door een inlandsche hoede- drager is dood geschooten, zonder d^t den dader g'attrappeerd or ontdekt heeft kunnen werden en of het zelve uyt wraak- zugt over eenig geleden ongelyk dan wel by ongeluk of uyt blote moetwilligheid geschied is; en hier op over dit onder- werp gedelibereert en aangemerkt zynde, dat lot diergelyke voorvallen groteiyks gelegentheid en aanleiding geeft het licen- tieos jagen op allerley wilt in de bovenlanden, genoegsaam het gantsche jaar door, selfs op de landeryen, door particulie- roi in eigendom of huur beseten, zonder consent van deselve ofte de opsigters, ja, somwylen tegens hun wil en dank, het welke zedert eenige tyd zeer d'overhand genomen en als tot ^D amhagt geworden is voor een parthy vrygegevene slaven en andere, schadelyke ledig lopers, die zig Christenen noemen;

Digitized by VjOOQ IC

58 1750. J. MOSSEL.

ZO is goedgevonden en verstaan, om dit quaad, des mogelyk, eenmaal met wortel en tak uyt te roeyen, op het stuk vande Jagt te statueeren, dat geen inlanders, 'tzy hoedendragers of- te andere, die zig beneden de buyten posten Tangerang, M', Gornelis, Ryswyk, Noord wyk, Jaccatra, Ankee en Ansjol ont- houden, deselve van p"^ Maart tot uit. October naar boven zullen mogen passeeren om ie jagen of, op pretext van de jagt, zig boven de selve vertoonen, H zy met schielgeweer, netten ofte eenig ander jagt gereetschap, excepto de geene, die met permissie * van den Commissaris op de jagt van wilde veiiens, tygers of ander verslindent gedierte uytgaan en van denselven gratis van een licentie briefje zullen moe- ten werden voorsien; en dat zo ook niemand zonder onder- scheyd, *tzy Europees of inlander, in die tyd zal mogen ter jagt gaan ofte de voorsz. gepermitteerde jagers op ander wild zullen mogen schieten, sub pene van verbeurte van het geweir ofle ander jagt gereetschap en hel geschoten of gevangen wild, ten behoeve van den geenen, die den contra- venteur zal opvatten of aanhouden, en tien rd'. boete, in gelyke deelen te verdeelen tusschen den Drossaart deser stads ommelanden en den opvatter, voor d'eerste, milsgaders ar- bitraire straffe daar en boven voor de tweede reise; dat wyders voortaan een iegelyk wel op zyn eigen grond of bodem het gantsche jaar door zal mogen jagen met netten of ander jagt gereetschap, maar niet met schiet geweir, als alleen de geene, aan wien het houden en gebruyken van dien niet is g'inlerdiceert, maar dat niemand de vrye jagt zal gepermitteerd wesen als alleen van p™®. November tot nlt®. Feb., beide inclusive, met netten en ander jagt gereetschap en ook met schiet geweir aan de gene, die het selve heb- ben en houden mogen, dog alle maar op 'sheeren wegen en velden, als ook in de bösscben en landeryen, by geene particulieren in eigendom of huur bezeten, maar niet op lan- den, aan andere toebehorende of door desdve gehuurd, dan met voorafgaande permissie van den eygenaar olie huurder, dan wel den geenen, die er het opsigt over heeft, op verbeurte van

Digitized by VjOOQIC

1750—1751. J. MOSSEL. 39

bet geweir en jagt gereelschap voor dVerete en een amende van tien rd*. daar en boven voor de tweede reise, als voren te verdeeleii: en dat laastelyk de respective officieren van justitie en insonderlieid den drost, als mede den commissaris voormeld, d'execulie van dien zal werden aanbevolen, waar toe ook verstaan is de respective officieren en posthouders op alle de voren geciteerde buytcn posten mits desen t'aulliori- seeren.

8 Januarij. Maatregden in het bdang van het garnu zoen te Batavia.

Op de propositie van den Heere Gouverneur-Generaal is goedgevonden en verstaan de dagelykse parade ran liet guarnisoen op liet voorplein deses casteels gedurende liet presente regeo saisoen t'excuseeren, mitsgaders een baiff battaillon infanterie quartier te laten nemen in de baracquen bezyden de nieuwe voorpoort deses casteels om geduurende dit jaargetyde de hoofdwagt alleen waar te nemen, mitsgaders in de stad mede eenige diergelyke schickingen te maken om het volk, zoo veel mogelyk, te bevryden voor d'ongemacken en sieklens, waar aan het selve thans door het guure en ongestadig weder en de langdurige regens met lusschen beide komende sware bitle g'exponeert zyn, dewyl dese temporeele afwyking van de gebruyken omtrend de militie in Europa, mits de presente ongemeene swakheid van het guarnisoen, absolut noodsakelyk is, wil men hetselve niet geheel en al zien wegsmelten.

15 Januarij. . Toekenning van preferentie aan militairen op insolvente boedels hunner officieren.

Thomas Neuman en Jan Daniel Voltz, als codicillaire gemag- tigdens van den overleden capitain militair, Cornelis Hofland, by requesle versoek gedaan hebbende omme van d'adminis*

Digitized by VjOOQ IC

40 1751. J. MOSSEL.

tratie van desselfs boedel oQthefl Ie mogen werden, mits presumptive insolventie, mitsgaders alvorens daer uyt te moogen ligten zodanige twee hondert vier en veertig ^d^ seven en een halve sV., als de gemeene militairen van de compagnie, wplke den overledenen gecommandeert heeft, by hem volgens schuldboek te voren staan, zo is verstaan op het eerste lid van dat versoek niet te disponeeren, also de supp". de weg openstaet om zig ten dien eynde t'addresseeren, daar en zo zulx behoort; dog hen te qualificeeren om, in cas van de overgave van den boedel aan den sequester, daar uyt alvorens te ligten de voorsz. somma ten behoeve van de voorsz: militairen, als daar op hebbende een indisputabel regt van preferenlie, en zulx ook in het vervolg by diergelyke voorvallen altoos te laaien geschieden.

19 Januarij. Aanslelling van een Schout over de Euro- penche boeren in de afdeeling Tangerang.

Ondergeschikt aan den Commissaris tot de zaken van den inlander, moest die Schout alle »disordres" onder de boeren, zooveel mogelijk, »weiren" en in weinig belangrijke kwestien onder hen naar billijkheid beslissen.

Waar en wanneer noodig, moesten de boeren hem »de »vereyschte assistentie bieden-"

20^ Fcbrulru. Jntvmellng en ongangbaar verklaring van ge- schonden payemcnl,

Vermils men ontwaart heeft, dat de stempels vande dubbel- de stuyvers, anno 1730 en vroeger gemunt, onderde gemeente rouUeerende, voor het grootste gedeelte zodanig afgesleten zyn, dat deselve genoegsaam onkenbaar zyn geworden en op de markten en andere publicque plaatsen over derselver acceptatie weder «te meermalen onder den gemeenen man disput is ontstaan, zo is op propositie van den heer Gouverneur Generael, goedgevonden en verstaan om de colonie, des mogelyk, eenmael van oud en ongangbaar payement te zuyveren en

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 41

eyndelfk te doen cesseren den ondieusl en d'incoovenieoten, daar uyl voor de gemeente resulteercnde, alle dubbelde stuy- vers van anno 1730 en vroegere jaren, niet alleen billioen te verklaren, maar ook deselve en het verdere onkenbaar oQ afgesleten payeinent van latere vermuntinge, onder de ingese- tenen berustende, wederom door den cassier by het gewigt te laten ontfangen tegen ducatons, op den voet, als zulx te meer- malen en nog jongst volgens resolutie van den 12 December 1749 geschied is/'

Bij hel gewigt zoude derhalve dat geld ïn (lompagnie's kas aangenomen worden legen 42 ', stuivers de reaal.

29 Jaauarij. Toevoeging van eene vierde klasse aan het Seminarium ie Batavia. — Benoeming van een Con- rector bij die inrigting.

Deze Conrector kreeg »de qualiteil van koopman en de *gage van 60 guldens ter maand, buyten 30 ryksdaalders •salaris ter maand, volgens 't 2l« articul van 't reglement •dier queekschool."

29 Januari). \ oorschriften nopens de cultuur en f abri' catie van suiker.

By dese regeering in serieuse overweging genomen zynde het groot nut en de voordeeligheid der suyker makeryen bin- nen de limiten van het koningryk Jaccatra, zo voor de Comp., als d'ingesetenen deser colonie, en de noodsakelykheid om deselve, en gevolgelyk ook de zuykerriet-plantagien, door alle convenable wegen en middelen te bevorderen en faciliteeren, ten einde dat aangelegen werk moge hebben en behouden een onverhinderden voortgank, nevens het geene tot redres en voorkoming van de hinderpalen, die thans d'oorsaken van het verval zyn, in den aanstaande zoude kunnen en dienen beraamd en in het werk gesteld te werden, op ultimo December des ''«HMrledcn jaars, na rype deliberatie, onder anderen in Rade van India is goedgevonden en verstaan :

Digitized by LjOOQ IC

42 1761. J. MOSSEL.

Eerslelyk, om hel getal der ziiyker-molens onder het resort van dese stad l'augmeoteeren en bepalen op tagtig stuks, te zien by een aparte rolle, mitsgaders voorts te statueeren, gelyk Wy slalneeren l)y desen, dat niemand, wie het ook zoude mogen wesen, zig zal mogen onderwinden een zuyker-molen ofte zuyker-molens boven of buyten het voorsz. getal op te regten of, opgeregt zynde, Ie laten malen, sub poene van een boete van vyfhondert rd'. voor yder, ten behoeve van de cassa van Heemraden deser stads ommelanden voor de helfie en voor de weder helflc ten behoeve van den officier, die de calan^e zal doen, buyten d*afbrake van de molen of molens, indien nieuw opgeregt zyn, en stilstand voor altoos, in cas de van ouds gestaan hebbende maar in staat van gebruyk zyn gebragt.

Ten tweden. dat de geene, die reets privilegie verkregen hebben en welkers molens over sulx onder het voorschreven gelal van tagtig begrepen zyn, dan wel der selver erven ofte regtverkrygende, gehouden zullen weesen zig daar van wer- kelyk te bedienen door molens aan te leggen en, aangelegt zynde, in staat van gebruyk te brengen, met het uyteinde van hei lopende jaar 1751, sub poene van verval hunner privilegiën.

Ten derden, dat de respective coUegien van justitie zal werden gelast en aanbevolen, gelyk wy haar gelasten en aan- beveelen by desen, voortaan geen arrest te verleenen op zuy- ker-molens, gereetschappen, riet of andere dingen, noodwendig tot het malen van zuyker benodigt, maar wel op de reets gemalen zuyker, uyt de molens afgebragt wordend^ ; wel ver- staande, dat egter de zuyker-molens, maalgereetschappen en dies toebehoren als bevoorens zullen mogen verhypoteecqueerd ofte verpand en ook per executie verkogt werden, gelyk mede het zuykerrief, het zy nog op het veld staat of al in de molen overgebragt is: mits dat de verpanding van het zuykerriet door de huurders van molens niet gedaan werde als op uytdrukkelyk consent van den eygenaar der molen, tot dewelke het riet gehoort, dal by d'acte van verpanding duydelyk zal moeten

Digitized by LjOOQIC

1751. J. MOSSEL. 45

blyken, eo by manquemenl vau dewelke geeu regl zal mogen gedaan werden op zodanige verpandingen, in zo verre na dalo deses geschied zyii.

Ten vierden, dal aan een iegelyk zonder onderscheid zal werden g*inlerdiceerl. gelyk deselve g'inlerdiceerl werd by desen, hel branden vau houtskolen op landen, die binnen ses uuren gaans van een zuyker-niolen aan rivieren geleden zyn, op verbeurte van een boete van vyftig rds., ten behoeve van de cassa van de Heemraden en den aangever, yder voor de helfte, dog dat, zulks aan Heemradeu versogt werdende, wel sal gepermitteerd werden daar boven en zo ook in hel Nojangse böfich, mits den verzoeker zig by den posthouder te Tsampia Toorsiet van een licentie briefje of pas by eiken afbreng.

Ten vyfden, dat insgelyks eens voor al zal werden verboden, gclyk >vy verbieden by desen, hel afbrengen van Iwandhout lanj^ de Mokervaarl, voorby de posl Ankee en langs de rivier Tangerang, voorby de post de Qual, sub poene van aanhouding ▼an hout en vaartuyg door en ten behoeve van d^aldaar commanderende officiers.

Ten sesden, dat niemand zig zal verstoulen in de voor de zuyker-nmiens welgelegene bosschen gagar te maken of Upar te zaeyen, dat is, hel afbranden van de bomen om op dies assche pady of ryst te planten en het zaeyen van pady in de bosschen, als beide zeer schadelyk voor deselve, sub poene van een amende van vyltig rds., ten behoeve van de cassa van Heemrnden voor de eene en den aangever voor d'andere helfte; en

Laastelyk, dat voortaan aan den inlander, wonende beweslen de rivier boven de posl Tangerang, zal weesen gepermitteerd om op het land, in anno 1747 door den Sulthan van Bantam by contract aan de Comp\ afgestaan, hout te mogen kappen, mils dat den kooper een ryksdaalder voor yder roede, ten behoeve van de Compagnie, betaalt aan den commandeerenden officier op gemelde veldschans, die daar van collecteur zal wcsen, dog buylen zodanige betalinge niet, op verbeurte van bout en vaartuyg.

Digitized by LjOOQ IC

44 1751. J. MOSSEL.

Werdende de respcclive collegien van justitie^ nevens hare Officieren, en insonderheid den Drossaart, gelyk ineede Heem- raden deser stads ommelanden, d' executie van desen, naar dies forma en inhoude, een yder voor zo verre het van zyn departement is, ten ernstigsten aanbevoolen en daar toe, in zo verre het hen concerneerl, ook mits desen g' authoriseert d' officiers, zo op de veldschans Tangerang, als aan de posten Ankee en de Qual commandeerende; also \vy dit een en ander aldus ten beste van de Comp^. en florisance van de colonie te deser hoofdplaalsc hebben bevonden te behooren.

5 Februarlj, Bepaling nopens het verhuren of verkoopen van onbebouwde landen, in de nabijheid van Batavia gelegen en aan de Compagnie toebehoorende,

Also het getal der aanwesende Europesche landbouwers, wel verre van te sufficieeren om zo veele schoone landsdouwen, als binnen de limiten van het koningryk Jaccatra braak leg- gen, te culliveeren, in vergelyking van deselve niet eens naamwaardig is, wierd op de propositie van den heere Gou- verneur Generaal verstaan tot een betere bevordering van d'agriculture, die eerst in de laatste jaren met de vereischte yver en attentie is voortgeset en van so veel aangelegentheid is, zo voor de Comp® als de colonie, dat men niets dient on- besogt te laten om deselve, zo veel mogelyk, tot perfectie te brengen, en om teffens de Comp^ al ten eersten te doen gaudeeren van het gene hare grond geven kan, 's Gom p* landeryen, welke ledig of onbebouwt leggen, aan een yder, die daar toe genegen mogto wesen, af te staan, 't zy in huur tegens een halve ryksd^ yder morgen in een rond jaar, ofte by verkoop tegens vyff ryksd'.

5 Februarij. Maatregel in het belang van Compagnie* s arak'handeL

Den heere Gouverneur-Generael te kennen gegeven hebbende, dat zyn Edelheid van goederhand g'informeert was, dat d'Engel- schen op Baucahoeloe werkelyk betragten suykerraolens

Digitized by LjOOQIC

1761, J. MOSSEL. 48

en een araks branderye op te regten, en de noodsakelykbeid om haar daar in door inercantile middelen ten beste van de colonie deser hoofdplaatse, zo veel inogelyk, tegen te gaan, speciaal iiv den beginne, wanneer zy apparent beet beswaarlyk tegens ons zullen kunnen markten, zo is verstaan by alle voorkomende gelegentbeeden naar Malacca en Bengale af te sleeken een party arak lioven de ordinaire benodigtbeid, om aldaar Ier bequamcr tyd by publicque vendutie en, des nodig, ook uyt de band tusscben beide volgens de jongste vendu- prys te worden verkogt.

3 Februarij. Formatie van de artillerie.

Door den b«ere Gouverneur Generaal, tol een vervolg en accorapleteering van de ter sessie van den 15" Oclober 1744 geuiaakle scbicking omtrent de l)ediendens van d'artillcry in Indien, overgelegt zynde bet volgende plan, waar by deselve in vier compaguien, ieder van 150 koppen primo plan verdeell, mitsgaders teiïeus bet getal en de qualileyl der officiers, nevens «Ie gages, zo van de selve als van d'ondcr-olTicieren, gelneene arlilleristen en by de artliillery dienstdoende ambagfslieden, nader gereguleert zyn, aldus luydende:

Het gebeele corps sal bestaan in 4 conq/ van 150 man. Eerste compagnie voor Batavia: 1 majoor /^ 1 50. —

1 luylenant » 50. —

2 extra luyt* » 40. —

1 ordin. vuurwerker. . . -. • 40. -

3 extra vuurwerkers » 50. - -

4 lM)ml)ardiers » 20. -

40 cannoniers » 14. —

20 timmerlieden » 20. —

so Europeese als inlandse:

6 kuypers /

2 corp*. handlangers » 14. —

40 handlangers • 9. —

30 Mooren.

i Digitizedby LjOOQ IC

46

1751. J. MOSSEL.

Tweede compagnie. Batavia. Java. Bantam. 1 capitain / 80. ... 1

1 luyienant 1

2 extra 1 ... 1

1 ord«. vuurwerker, l

3 extra ord® 1 .

4 bombardiers 1 .

40 cannoniers 17 .

20 timmeriiedeh. ... 10 . ,

6 kuypers 3 . .

2 coporaals 1 .

40 handlangers 16 .

30 Mooren 50

Op de scheepen blyven d'uylkomende als constabels en d*> maals, maar aan de wal acte geeven, als boven. Derde compagnie: 150 man.

Amboina. Ternaten. Macasser, Banda.

1 ..

1

2 ..

1

16 . .

. 7

8 ..

2

2 ...

1

1

16 ..

. 8

1 ord* luytenant. .

... 1

4 extra d"

.. 1 ..

.. 1 ...

.. 1 ...

. 1

4 vuurwerkers. . .

.. 1 ..

.. 1 ...

.. 1 ...

. 1

4 bombardiers. . . .

.. 1 ..

.. 1 ...

.. 1 ...

. 1

50 cannoniers. . . .

. 13 ..

.. 12 ...

.. 13 ...

. 12

20 timmerlieden... .

.. 5 ..

. 5 ...

.. 5 ...

. 5

4 kuypers

.. 1 ...

. 1 ..

.. 1 ...

. 1

64 handlangers. . . .

. 16 ..

.16 ...

.. 16 . .

. 16

Vierde compagnie: Ceylon. Mallab. Chorm. Malacca. div**. 1 capitain

1 luytenant. ... 1

3 extra luytenanls 1 .

4 vuurwerkers. . l .

... 1 . ... 1 .

.. 1 .. 1 .

.. 1

6 bombardiers. . 3 .

... 1 .

. . 1 .

.. 1

52 cannoniers. ... 20 . .

.. 10 .

. . 10 . .

.. 6

20 timmerlieden . . 8 .

... 4 .

.. 4 ..

.. 2

4 kuypers 2 .

60 handlangers. . . 20 .

... 1 . ...12 .

.. 1 ..12 ..

.. 6

10

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 47

d'Extra layteeanls en vuurwerkers hebben rang na de ven« drigs, bombardiers en sergeants, enz.

Zo is verstaat! tig daar mede te conformeren» mitsgaders voortaan niemand tol officier off vuurwerker te bevorderen off admilleeren buyten een voor afgegaan examen, als alleen de geene, die kunnen aantonen in Europa bereets aan dat requisit voldaan te hebben.

16 Februarij. Oprigting Ie Batavia van een hostaal voor inlandsche zeelieden.

Door den heere Gouverneur Generaal aan de vergadering vertoond synde, boe men veel tyds nauwlyks van de helft der aan land bescheydene Moorse zeevarende dienst heeft en d'overige sig, onder pretext van siek te wesen, genoegsaam jaer in jaer uyt absenteeren, hen niet alleen hier omstreeks met dese en geene handwerken erneerende, maer selfs aen de zuykermolens te landwaart in en elders in dienst van par- ticulieren begevende off ook wel hier en daar bedelende om aen de kost te komen, mitsgaders d'onmogelykheid om daer tegens naer behooren te voorsien, soo lange men geen hospitaal voor deselve heeft, daer de zieken gehouden syn by den anderen te blyven, deMryl de sarrangs [serang] off Moorse l)ootsliedens, zo het schynt, hunne rekening by dat gedoente vindende, wel verre van het selve tegen te gaan, niet manqueeren by de monstering liet opgegeven getal impotenten op Ie schommelen ofte eygentlyk de namen der absenten te doen verantwoorden door andere inlanders, di«^ op het oog voor Mooren kunnen passeeren, onder een voorstel om uyt dien hoofde op een stuk Comp» land, gehoorende aen de thuyn, laalst bewoond by den overleden Bantamsen Panem- bahan, als naast de fortresse Jaccatra en dus daer toe heel wel gesitueerd syode, een loots te laten opslaan, daar d'im- potenten uit de Moorse zeevaart sig by den anderen sullen moeten onthouden, dog, als bevorens, door inlandse geaees- nieesters, by hen selfs ofte hunne sarrangs opgesogt eo be-

Digitized by LjOOQ IC

48 1761. J. MOSSEL.

laald werdende, zullen mogen werden gecureet*d; zo is ver- slaan het selvc, als nut en noodsakelyk synde ter bereiking van het voorgestelde oogmerk, ten eersten te laten voortgang nemen en deselve aldaer ook hun eygen menagie te laten doen, mitsgaders tot opzigter over 't zelve aan te stellen de opperchirurgyn van de post Jaccatra.

16 Februarij. Aanstelling van een tLywaiier' te Sama- rang.

Deze, «een man van de nodige kennissc" voorzien, moesl het toezigt houden op »denlywaet insaamop Java 's oostkust", welke »van meer aangelegentheid" begon te worden.

16 Februarij. Aanwijzittg van woonplaatsen aan de Balaviasche Notarissen.

Is ook dienstig g'oordeelt en oversulx vei;staan, op de woonplaatse der notarissen inde stad voor het vervolg een vaste ordrc te beramen, also sy van de vryheyd, welke haer daer omtrend tot nog toe gelaten is, al te meermalen een indiscreet en onbehoorlyk gebruyk gemaekt hebben door in de buurt of digt by wyken te gaan wonen, daer reets een notaris is, om eikanderen afbreuk te doen, waar door ook de gemeente incommoditeyd komt te lyden, dewyl jongst vier vande vyff notarissen aan de westcant van de stad geselen syn geweest en geen een aen d'oostzyde, uyt welken hoofde is goedgevonden den nieuw gecreëerde notaris, Gousel, d'oosl- zyde ofte wel de Tygersgragt tot syn slandsplaats aan te wysen om daar by goede gelegentheid een woning tesoeken.

23 Februarij. Toevoeging van 8 ^huurlingen'^ (koelïs) aan den Cipier van Conipagnie's boeijen te Batavia,

Uit het Ambachts-kwartier waren hem vroeger dagelijks 4 slaven verstrekt.

Digitized by LjOOQ IC

17fel. J. MOSSEL. 4Ö

23 Februari). Formulier voor den eed van purge door den koren-molenaar af te leggen.

Deze eed moest jaarlijks gezworen worden, «wanneer de •geregtigheid van het gemaal by collecte werd ingevordert*', zooals in 1750 en 1781 het geval is geweest

2 Maart. Wijziging van art. 5 van hel reglement op de militaire honneurs^ vastgesteld den 19^ Julij 1743.

Hoewel tusschen het Iraclement vin den Directeur-gene- raal en dat van de ordinaire leden in den Raad vanindiéeen e?en groot verschil bestond als tusschen het tractement van de ordinaire en extra-ordinaire leden van dien Raad; alhoe- wel de begravenis van een Directeur-generaal voornamer was dan die van een gewoon lid van meerbedoelden Raad : en alhoewel de Directeur-generaal den litel had van «eerste •Raad'*, was toch de Directeur-generaal bij het reglement op de militaire honneurs aan een ordinairen Raad van Indiê, zeICs, wat de roffels bij de hoofdwacht betrof, aan een extra-ordinair lid in den Raad van Indié gelijk gesteld.

Om deze fout te herstellen werd nu bepaald, dat voor den Directeur-generaal, niet alleen aao de stads-poorten, maar ook aan de hoofdwacht, drie roffels geslagen en bij het passeren van eenige, verafgelegen buiten-post elf kanon-schoten afgevuurd zouden worden.

2 Maari. Vergunning voor i^d^ingeselencn deser colmiie'' peper met hunne vaartuigen uit de Lampongsche Districten naar Batavia over te voeren om aldaar aan de Compagnie te worden geleverd.

De »Lamponders'^ werden bovendien »door alle minlyke

njklAAT-BOEt DEEL TI. 4

Digitized by LjOOQ IC

50 IWI. J. MOSSEL.

»wegen en middelen'' aangespoord om peper naar Onrust te brengen, waar dit product» «naar usantie'', contant door de Regering betaald zoude worden. Zij konden brieven van vrijgeleide krijgen, ten einde geen molest, integendeel, des vereischt, hulp van Compagnie's kruissers te ondervinden.

•Zonder diergelyke maatregelen" meende de Regering, dat van de Lampongsche peper »apparent zeer weynig in den »8choot der Haatscliappy zoude te regt komen."

5 Maart. Toepassing van het bepaalde op ii Maart 1757 op Compagnie' 8 dienaren, die hun laatste verband uitgediend hadden of ^tot de hoogste gagie, tol hunne t>qualileit staande, gekomen waren, schoon tot geen mieuw verband overgaande.''

De Regering was van oordeel, dat het niet meer dan redelijk was, dat zi], »die de Conip. voor deselve solclye »blyven dienen, ten dien opsigte gelyk werden gesteld met «andere, welke, na d'expiratie van hun tyd, ter hoogere •qnaliteit en gage optreedende, in een nieuw verband overstap- »pen."

16 Maart Regeling van* het forum competens van ver- schillende Bataviasche nlads-bediendens."

Hoewel ter zake den 20**«° October 1747 eene regeling was getroffen, meenden toch vele » stads-bedienden" onder de jurisdictie van den Raad van justitie te staan, omdat zij eene rekening in de soldij-boeken der Compagnie hadden.

Overwegende, dat »het niet dan conrusie kan geven, dat de » stads bediendens, pro dato van de voorsz. resolutie van den »20 September 1747 aangesteld als soldye winnende, inbaar •privé ofte parliculier zouden sorteeren onder de jurisdictie •van den raad van justitie deses casleels en niet, die zedert •aangesteld zyn ofte werden mogten, mitsgaders dat tog de •meeste in het vervolg van tyd een maandelyks tractemenl

Digitized by LjOOQ IC

\hv J. MOSSÊU Ü

in stede van de thans winnende gages zonde moeten werden »toegelegt'% vond de Regering goed, » van heden af te doen ces- seeren de besoldingen van Isaac de Bie, <^iener van het af- kom^de beestiaal, Jobannes Henrieus Delitsch, bode van Sche- penen, Garel Diets, bode van Commissarissen van zee- en com- mercie-zaken en onderwaterscbout, Lodewyk Jansz, bode van die van kleine gengtszaken, Albert Steensma, cipier van de burger boeyen, Comelis Munnix, Wessd Brummer en Willem van Blankenburg, substituten van den baüliuw en landdrost, en in plaats van d' afgescbrevene gage aan deselve toe te leg- gen een tractement van 10 rd'. ter maand uyts'Gomp'.cassa; en wyders ook van heden a£F te laaten stilstaan de besoldingen van Lambertus Stellendoorn, binnen regent van hel leprosen buys, en Jan Knagge, roymeester, tot dat zy weder in dienst van de Gomp*. werden g'employeert ; dog die van den stads- chirargyn en zyne successeuren in der tyd te laten continue- ren, te meer vermits dien bediende zo wel ten dienste van den raad van justitie als Schepenen gebruykt werd, gelyk wk voor als nog die van den boekhouder en presenten op- aender van de rystmarkt. Jan Pieter Buyg, als teffens inde acad^nie de marine dienst doende als informator in d' arith- metica.

16 Maart [Magtiging tot aprigling eener pasar op Ael land Lobak Poeloes.

Dit land, toebehoorende aan den Gouverneur Generaal, Mos- sel, was gelegen tusschen de rivieren Krokot en Pasanggra- han, «omtrent vier uuren zuydwest" van Batavia.

Een of tweemaal s'weeks mogt er markt gehouden worden.

25 Maart. Magtiging op Boedelmeesteren y^de executeurs •van boedels, die zy uit den inventaris of de apparen- »/ie» bereekenen kunnen minder als 25 rd\ in H ge^ •heel te zullen afwerpen, te laten volstaan met de •praesentatie van eede, zoo verre geene redenen ter^ •contrarie voorkomen.*'

Digitized by LjOOQ IC

8^ 1751. J. MOSSEL.

Deze magtiging — eene interpretatie van het bepaalde op 39 April 1749 — verleende de Regering, «ofschoon d'importantie »van de boedels, naar de daar van geformeerde inventariss^ 'geensints kan uytmahen het motif om deselve te laten b'ee- •digen oi niet, maar wel d'apparentien omtrent dersel ver deug- »delykheid, waar van de geringheid van het bedragen, volgens »den inventaris, gants geen bewys is, egter uyt consideratie, •dat d'inlanders en speciaal de Chinesen niet zoo delicaat van •gewisse zyn, dat zy, een frauduleuse inventaris gemaakt hebben- »de, swarigheid zouden moveeren om deselve met eede te •sterken."

25 Maart. Vernieuwd en geamplieerd reglement op het schutten uit en in de stad Batavia.

Morgens, ten half ses, sullen de buyten deuren moeten werden open geset, sowel by de visbazaar, als aan de Diesl- poort^ op dat de vaartuygen, die de wil hebben in de stad te komen, terstond binnen de kolk kunnen schieten, tot quartier voor ses uuren, wanneer terstond de buyten deur moet werden gesloten en de binnen deur op syn spoedigste worden geopent om die vaartuygen, die in de kolk syn, binnen te laten; dog sullen geene, die de wil na buyten lieb- ben, daar mogen invaren, voor dat de eerst genoemde, die van buyten zyn gekomen, daar uyt zyn en dan, sonder dat den een den ander verhindert, daar binnen schieten; so sal dan de binnen deur werden toegedaan en de buyten deur werden geopend, so gau als het water door het rinquet is afgelopen, en als dan een ieder, die in de kolk legt, na buyten varen en al weder geene van buyten mogen inschieten, voor dat de andere daar uyt syn; en dat sal weder geschieden te ses uuren, quartier over sessen, ten half sevcn, enz. tot halv agt, zo dat ten agt uuren sal gedaan zyn; en dan wederom te beginnen te half elf, elf uuren en half twaalf, dat ten trwaalf uuren sal moeten gedaan zyn; de laatste schutting sal *s namiddags te vier uuren beginnen en dat in dier

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. S5

voegeo, 800 alg van 'smorgois gezegt is» en voor half aeven moeten gedaan sjrn. Even voor de schutting hegind oAa des morgens even voor half ses, des middags even voor half elf en des avonds even voor vier uaren sal de bel getrokken werden^ die by de sluysen staat, om een ieder tewaarscbou* yrm, die buyten of binnen vresen moeten, en even voor den tyd, dat men met het schutten uytseheyd. sal dat insg^ks moeten geschieden.

De scbut-deuren, in desen vermeit, sullen praecies op het slaan der groote klokke van de voorpoort des casteels open en toegaan, schoon 'er ook geen een vaartuyg in of uyt quam, op dat een ieder vaste staat daar op maken kan.

Die op extra uuren wil geschut hebben, zal ieder reyse twee stnyvers geven, als alleen is, en met meer vaartuygen, ieder een stuyver, dog voor 's Gomp'. vaartuygen zal voor niet geschut werden en zullen de sluys-v^agters altyd moeten paraat weesen.

En werden alle de geene, die uyt ofin de stad willen schut- ten, so Gomp*. dienaren als andere, wel expresselyk hier mede gewaarschout, zig na den inhoud deses te reguleeren en niet io de kolk te komen, voor dat de vaartuygen uyt deselve zyn geschoten, of tegen malkanderen in te dringen, nog ook daar- inne te blyven over de daar toe gestelde tyd, op poene van daar over aanstonds gecorrigeert te zullen werden, na bevinding.

Wanneer het veater tot boven aan de schutdeuren in de grote rivier komt, zullen de rinquetten werden geopend en, zo dra het water zakt, weeder moeten toe gedaan werden.

De sluys agter 't hospitaal, die de Tygers-gragt, etc. loost, zal om den anderen dag 's morgens lusschen een en vier uuren moeten open gezet werden om die gragten door te spoelen en door de sluys aan de vismark te loosen, als 't laag water is.

losgelyks zal men daags daar aan en zo om de andere dag de sluys binnen de Diest-poort openen, enz.

De sluys by de west-zydse pakhuysen zal mede de eene dag, zo wel als 't sluysje by de grip de andere dag, opgeset

Digitized by LjOOQ IC

S4 1751. J. MOSSEL.

moeten werden, ais de west-zyde schuit en ook als H water aan bet vierkant te boog is.

De sluys agter H graan-magazyn zal schutten als de grote sluys en op de zelve uuren, en wyders ook altyd voor tanjongpoeras of 'sCorop*. los-boots.

By hoog waaier, op de peil komende twaalf duy men beneden de boven kant der sluys-deuren, zullen de deuren open gezet blyven, tot dat een duym daar beneden gevallen is.

Een ieder zal vrystaan, zo met prauwen, als anders, water uyt de fonteynen te baaien, sonder dat iemand daar in eenige hinder mag loe brengen."

Dit stuk, gedrukt in de Nederlandsche, Maleische en Ghinesche talen, werd niet alleen »ter gewone plaatse", maar ook bij alle daarin vermelde sluizen aangeplakt, evenals in 1747 gedaan vras.

23 Maart.* Last op de buiten-kantoren, bij het aftreden van een Gouverneur^ Directeur of Opperhoofd, op te geven den voorraad en toestand van artillerie- en ammumtie-aoederen.

Zie ook bij 25 October 1737.

Die opgave moest dienen om de Regering in staat te stellen, •naar gelegen theyd van tyd en plaatse, de nodige voorsiening

te kunnen doen."

16 April. Verbod tegen het verkoopen van vervalschte opium.

Nademaal ons lot bysondere ergernis en oiitsligting is geble- ken, boe eenige baalzugtige lieden zig niet onlsieu amfioen te ver- mengen en vervalscben ter verkoop of versending in' kisten, waer in de opium voor de Maatscbappy uyl Bengale overkomt, om dus deselve voor goede, opregte amfioen te doen passeereu, so is 't, dat wy, tegeus diergelyke bedriegelyke praclyquen

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. KK

willeode Toorsien,— also het eensdeels nut en billyk is, dat alle bedrog en misleyding in de commercie, zo veel mogelyk, werde geweirt en tegen gegaan, en ten anderen niet alleen de Cooipagnie en de geprivilegeerde Sociëteit tot den privativen handel in amGoen door sulke onbetamelyke middelen grote- lyks werd benadeelt door siremmiog van drn vcrtbier, nmer daer door ook de goede, onvermengde am6oen zoude kunnen werden installig gemaekt, — hebben goetgevonden en vemtaan l' ioterdiceeren, gelyk wy interdiceeren by desen, aen alle persooBeii, welke sig onder 's Compagnies jurisdictie bevinden of oamaals daar onder komen mogten, zonder onderscheyd, bet falsificeren ofT vermengen van den amioen by heele, halve of quart kistjes en kleinere ditos ter verkoop en versending, en iosonderheid het verkoopen en versenden van sulke ver- valschte of vermengde amfioen in de kisten, waer mede d' op- regte en suy vere opium voor de Compagnie alhier aangebragt en by de Societeyt verkogt werd, het eerste, namenllyk de venralsching of vermenging ter verkoop in een grotere quan- tileyt, als van een catje teffens, en ter versending, sub poene van confiscatie van de gefalsifieerde of vermengde quantiteyt eo betaeling van het qnadruplum, te rekenen naar den ver- koops prys van de Sociëteit, tot eene boete daer en boven, te Terdeelen tusschen de Compagnie, de diacony armen, en den olficier, die de calange zal doen, mits hy den aanbrenger con- teoteere, in gelyke deelen; en het andere ofte de verkoopen Tersending van sulke vervalschte en vermengde amfioen inde voorsz. kisten, op deselve poenaliteyten en bannissement in de ketting voor den tyd van vyf jaren, daer en boven.

Dog werd hier onder niet begreepen bet praepareeren om als madat of by kleene parthytjes van uyterlyk een catje of minder in loco uyt de hand voor madat ofte vermengde opium Terkogt te werden, Hgeen een iegelyk heeft vrygeslaan en als nog vrystaat, mits dat dit heulsap by de So<*.ieteyt inge- kogt zy.

Ende ten eynde niemand hier van eenige ignorantie sonde kannen pretendeeren, beveelen wy, dal dese, so te deser boofd-

Digitized by LjOOQ IC

56 1751. J. MOSSEL.

pbetse, als op Samarang, Gheribon en Sourabaya, ten eersten en ook ter gelegener tyd op Bantam sal werden gepubliceerd en, so in de Nederduytsche, als Gbineese, Javaansche en Maleyd- sche tale g'afiSgeert ter plaatse,, daer men gewoon is publicatie ende affixie te doen; gelastende voorts den Baad van justitie deses casteels en Scheepenen deser stad, midsgaders hare en aUe andere officieren en justiticieren den inboude deses stiptelyk t' agtervolgen ende doen agtervolgen, procedeerende en doende procedeeren tegens de overtreeders sonder de minste conni- ventie ofte aiwykiug; want wy zulks also tot welstand van de Gomp*. en handhaving van de goede trouwe in den koop- handel bevonden hebhen nodig te zyn.

20 April. Voorschrift nopens het beleggen van den scheeps-raad.

Op den voorstel van den heere Gouverneur Generaal is goedgevonden en verstaan d'overheden van alle schepen, daar supercargas op varen, by instructie te gelasten om, wanneer deselve by het aandoen van de wal, daar men niet algemeen bekend is, het vastraken van schepen en andere gewigtige . voorvallen, iets ten gemeenen beste proponeeren, het welke de capitains niet goedvinden te volgen, zy aan deselve niet zullen vermogen te weigeren den scheepsraad te vergadei^en om daar over te delibereeren, mitsgaders dat den eersten su- percarga, in zaken van diergelyke groot belang en by ogen- schyuelyk erreur van de capitain, gequaliüceeii: zal weesen om selfs vergadering te beleggen en aldaar het geene te proponeeren en in omvrage te brengen, dat hy dienstig mog- te oordeelen, vermits het al meer dan eens gebeurt is, dat de heilsame en op verkregen ervarentheit steunende raadgevingen van de zulke door stySzinnigheid van de hoofden der schee- pen, zonder eenig onderzoek, verworpen zyn, alleen omdat van iemand, geen zeeman van professie zynde, wierden voor- gebragt.

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. K7

22 April, Last op de btiiten-kantoren, waar lood en ijzer voor lageti prijs verkocht werden, y»het eerstge- ^melde mineraal voor niet minder dan f 14. — en het ^laatste niet lager als f 13. — de hondert ponden te y^oerkoopen.'*

Zie ook 4 Mei 17S3.

4 Mei. Last op Boedelmeesteren zich niet in te laten: 1" met geschenken of legaten, minder dan 10 rijks- daalders waardig zijnde, ^schoon aan minderjarigen Ingedaan of besprooken, ingevalle de beschonkene of ^legataris geen rekening by hunne boeken had'

2*» met nalatenschappen, welke geen 10 rijksdaal- ders bedroegen.

De administratie van dergelijke legaten en nalatenschappen moesten Boedel meesteren, na behoorlijke aanleekening in hun- ne resolutiên, overlaten aan »een der naa vrienden van zoo- •danig een sterlhuys of onmondige.''

7 Mei. Yeroordeeling van den Bailluw te Batavia in de kosten van zeker proces.

Zulks geschiedde, omdat de Bailluw zonder last van de Regering of van den regter, proprio motu, het proces had begonnen en zelfs in tweede instantie verloren.

De Regering wilde aan de officieren van justitie geene •hope geven, dat, schoon zy, zig in dubieuse proceduuren 'inwickelende, ten volle quamen te succumberen, daar uyt •voor heu geen nadeel konde resulteeren."

7 Junij. Bekendmaking, dal de Regering 4hee van ^particulieren op vragC' ter verzending naar Nederland zoude aannemen.

De voorwaarden waren dezelfde als die, vermeld bij 6 Maart 1780.

Digitized by LjOOQ IC

58 1751. d. MOSSEL.

7 Junij. Afstand van het land Buitenzorg aan dm Gouverneur-Generaal, J. Mossel.

Gereflecleerd zynde, dal by de generale patriase brieff van deu 18 Sepleaiher a^ 17K0 aan wylen zyn Exellentie, den beere Gouverneur Generael, Baron van Imboff (b. I. m.) werd gaccordeert om een gedeelte van 't landscbap Campong Baro, Ibans genaamt Ruytensorg, op een billyke taxatie, geschikt naar dies waarde ten tyile, dat bet selve door dese regeering aan zyn Exellentie wierd afgeslaen, in eygendom voor zigen zyne erfgenamen te mogen overnemen op dien zelfden voet, als andere uytgegevene landen door de Comp^ altboos zyn overgelaten aan particuliere bebouwers en beplanters, behou- dens nogtans deze verpligtiog, dat de vrugten, van dat land komende, moeten werden geleverd aan de Comp., en voorts in verwagling, dat zyn Exellentie zorg zoude dragen, dat van dit gunstbewys door zyne erffgenamen geen quaad gebruyk zoude werden gemaakt; mitsgaders daar omtrend geconsidereerl zyude, eensdeels, dat d' erfgenamen van welgem. zyn Exel- lentie alle minderjarig en ook uytiandig zyn, buyten een posthume dogter, die mede naar Nederland moet versonden werden, mitsgaders dat Weesmeesteren alhier, die executeurs van het testament zyn, geensints kunnen vaceeren ter beheering van een zoo verafgelegen land, dat nog meest woest legt en dies een gestadige toesigt en sorge, nevens de verdere nodige middelen, vereischt om eens een vrugtgevende plaats te werden, te meer, vermits 'er zedert bet ontslapen van zyne Exellentie (G. G.), dat nu al seven maanden geleden is, genoegsaam geen hand aan geslagen zynde, hetzelve weder met rietgras bewassen is op plaatsen, welkers zuyvering of opruyming al veel geld gekost beeft, en dat egter de Coinp®. in veelen op- zi}i;le gelegen legd aan een behoorlyke cultiveeringe der Jacca- trase bovenlanden en speciaal die, welke, als deze, in bet ge- bergte leggende, zoo veel bezwaarlyker in esse te houden zyn, zoo is op de betoopde inclinatie van den regerenden beere Gouverneur Generaal eenpariglyk verstaan bet gemelde land-

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 59

goed op deselve conditien en verpligtinge aan zyn EdelheKio vollen en vryen eygendom voor hem en desselfs erfgeuamen af te staan, voor hel gene by taxatie zal g' oordeelt werden waardig geweest te zyn ten tyde, dat, nog geheel braak leg- gende, aan syn Edelheids predecesseur is uyt gegeven, mits dat dezelve zig ten opsigte van de wesenllyke en nog stand gehouden hebbende verbeteringen zederl de bebouwinge ten behoeve van d' erfgenamen met de Weeskamer zal gelieven te verdragen, waar van overzulx goedgevonden is per extract van dezen kennisse Ie geven, zo aun haar Ëerw., als aan Heeraraden dezer stads ommelanden, door wien verstaan is de waardeeringe, in voegen voormeld, te laten effectueren na den gebruyken."

Ueemraden taxeerden de waarde van het land Buitenzorg op 5500 rijksdaalders, na storting van welke som door den Gouverneur Generaal Mossel in de kas van het Collegia vd. hem, in gevolge resolutie van 24 Augustus 1751, zouden worden verleend, vordinario modo, brieven van volle en vrye ■eygendom om by zyn Edelheid en deszelfs erfgenamen •erfvelyk dusdanig beseten te werden'*.

Op den 31'*^» Augustus 1751 keurde de Regering goed een door baren 2**«° Secretaris ontworpen »koopbrieff of Ie ■acte van overdragt der eigendom van het landschap Buiten- ■zorg aan den heere Gouverneur-Generaar'.

10 Jünij. Last op de Ooslersche provinciën de bevolking tot de peper-kulluur aan te moedigen.

Voor Ambon gold die last slechts, >voor zo verre buyten ■de minste prejuditie van de nagul-cullure geschieden kon."

Voor een pikol peper mogt van Compagnie's wege betaald worden 6 rijksdaalders.

Peper-ranken zouden van Java 's Oostkust gezonden worden.

De leverantie van koffij wenschte de Regering niet te bevorderen.

Digitized by LjOOQ IC

60 1751. J. MOSSEL.

10 Junij. Voorschriften nopens de behandeling van scheepS'joumaJen.

Hits de doleantie der heeren majores onder de materie van Batavia, dat aan d'^rdres op het houden, schryven en overzenden der scheeps journalen, A^. 1742 en 1746 by de vergadering van seventienen gearresteerd en nevens haar edele hoog achtbare missive van den 15^ September 1747 gedrukt overgesonden, geensints w^erd voldaan, is op de pro- positie van den heere Gouverneur Generael verslaan den opper- equipage-meester voortaan van het een en ander ten princi- pale Vexcuseeren, vermits het ordinair werk van zyn ampt van zoo veel omslag is, dat hy daar toe niet bequamelyk va- ceeren kan, mitsgaders het opeisschen en versenden te accro- cheeren aan den dienst van den baas kaarte maker ende zulx op verbeurte van een maand gage ten behoeve van d' academie de marine voor yder journael, dat hy versuymd zal hebben op te eisschen off naer Nederland te versenden, mitsgaders d' examinatie, of en in hoe verre d'ordres, zo omtrend de zeilasie en te houdene aanteekeningen, als andersints, ingevolge de voorsz. gedrukte ordres op dat stuk ende verdere papieren, inde scheepsdoosen leggende, zyn nagekomen, te laten geschieden door twee vande g* experimenteersle uyt d'aanwesende capi- tains ter zee off mindere gezagvoerders op de scheepen, door den heere Gouverneur Generaal schriftelyk te benoeolen, ten einde nopens hunne bevinding telkens aan den opper-equipage- meester over te geven een distinct rapport om door hem, met by voeging, des nodig, van zyne aanmerkingen nopens dies inhoude, aan dese regering gepresenteerd te v^rerden, ten einde de geene, die zig niet van hunne pUgt hebben g* acquiteerd» ingevolge haar edele hoog agtbare g'eerd bevel, op reekening te kunnen doen belasten met de boetens, by het 4% K% 11® en 13^ articul der meermelde gedrukte ordres daar opgesteld^ om vervolgens ten behoeve van de academie de marine uyt 'sGomp*. cassa ontfangen te werden.

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOÖSÉI . él

10 Jiinij. Nadere regeling van de koffij- enpeper-leverantie in de Jakatrasche bovenlanden en Cheriban.

Gediscoureert zynde over het geene by den patriasen eiscb voor A^ 1752 ten opzigte van de Ja vasecoffy werd aangemerkt, namentlyk, dat wel minder, maarniet meerdan vier mij^^ ponden mogten {gezonden werden en dat het niet nodig was op dies culture aan te dringen en de middelen, welke Ier bereiking van haaf Edele Hoog agtbare intentie, om de leverantie niel Ie doen toenemen, gevoegelyk zouden kunnen werden in het werk gesteld en teffens dienen tot voortzetting van de peper plantagie, daar den inlander om de meerdere moeite nog al eeven traag in blyft; zo is verstaan uyt de landen der Sultbans en regenten van de Cheribonse en van de Jaccatrase bovenlanden in A?. 1752 geen meerder coffy tac- cepteeren, als er n:i rato peper gelevert zal werden, so dat by yder hondert picols op zyn minst vyff picols peper ge- voegt werde, en in A'. 1754 niet als mits tien picols van dien korl by hondert picols cauwa leverende, en zo vervol- gens by accressement, naar dat men zal bevinden mogelyk te wezen, mitsgaders hiervan aan de respectieve regenten in dezes ryks bovenlanden door den commissaris tot de zaken van den inlander en aan de princen op Cheribon door den resident kennisse te laten geven.

10 iunij. Wijziging van den eed van purge voor den Fabriek en diens ondergeschikten.

De [legering vond noodig dien eed >voor den Fabrycq, de •gesamentlyke basen en die het meer zoude mogen aangaan ■t'amplieeren met de clausule, dat de werklieden en coelis,

by hen opgebragt, wesentlyk in dat getal en in die qualiteit den gestelde tyd in den dienst van de Comp^ zyn g'em- •pkyeert, mitsgaders voor of ten reguarde van den baas kaar- •temnaker nog met eene verklaringe van direct of indirect

Digitized by LjOOQ IC

62 1*751. J. MOSSEL.

«geene zeekaarlen aan iemand, wie hel ook zy, verkogt of •veralieneert te hebben." Zie ook bij 18 September 1750.

14 Junij. Vemiemving van hel verbod van 27 Mei 1749 tegen liet te lang onder weg blijven van Com- pagnie's schepen.

Zonder eenige noodzakelijkheid zond men op de buiten-kan- toren meermalen schepen naar andere plaatsen dan de aan- gewezene door de Regering.

De vroeger bedreigde straffen bleven niet alleen gehandhaafd, maar werden nog verzwaard met de mededeeling, dat overtreding van het verbod zoude worden gestraft, »als een dadelyk bewys »van formeele ongehoorsaamheyd".

15 Junij. Verhooging van hel y^expedilie-geld*' voor ac' ten van aanstelling.

Vroeger bedroeg zulks hoogstens 2 rijksdaalders, waaruit de !• gezworen klerk ter generale secretarie verklaarde, «niet • tegenstaande het observeeren van de uytterste menagie, zyne » hoognodige depenses niet genoeg te kunnen vinden."

•Tot een beter bestaan" van dien klerk regelde daarom de Regering het expeditie-geld aldus:

Een resident van Cheribon

Een administrateur van Onrust en stads ven- dumeester

Een sabandhaar, eerste carga van den han- del op China en administrateur van 't zuyker pakhuys

Rd». 70.—

60.—

Digitized by LjOOQ IC

iffel. j. MOSSEL.

éS

Een gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, fabrycq, secrela rissen van den agtbaren Raad van justitie, Schepenen en Weesmeesteren, de admi- nistrateurs van de medicinale, kicede en eerste in de grote winkel, H graan en provisie maguasyn, item van d'westzyd- se pakhuysen, het opperhoofd en resident van Sourabaya, Tagai, Grissee, Japara, Rembang en Qualadamak

Ren onifanger generaal, opperkoopluyden van 't Gasteel, groot cassier ende tweede car- ga van den handel op China, item d'stads apothequar

Een administrateur van de pakhuyzen bezy- den de waterpoort, 't yser maguasyn, kleene winkel, als meede de tweede d*^. in de grote winkel en geld cassa, ende overige cargas van den Chinase handel, item de secretarissen, zo van zee- en com- mercie-, als huwelykse en kleene gerigts zaken, item die van Boedelmeesteren en eerste clercq van den Raad van justitie en Schepenen

Een eersie clercq van Weesmeesteren en af- slager van den vendumeester

Een stads doctor en alle verdere opperkoop- mans bedieningen alhier

Alle verdere koopmans bedieningen hier, uyt- gesondert die aan 't secretariale, negotie off soldy werk g'attacheert zyn, waar- onder ook begrepen is den cassier der kostpenningen

Alle verdere onderkoopmans bedieningen hier, al mede excepto die, welke het secretary, negotie of soldy werk concerneren

M\ 80.

40.—

B 30.—

20.—

20.—

12.—

10.—

Digitized by LjOOQ IC

64 1^51. J. MÖéSÊL.

15 Junij. Vergunning voor den krijgsraad der •pennts- •ten-cavalkry *' uil dal corps een adjfjuianiaantestel^ len. — Wijziging van het bepaalde op 17 April (22 Mei) 1750 nopens dit corps.

Om dit corps te kunnen houden op *80 coppen in ryen •en gelederen" had dekrijgsraad verzocht daarin te «enroUeren «pennisten van een mindere qualiteit als onderkoopman/' welk verzoek de Regering in zoo verre inwilligde door aan den krijgsraad »eenlyk te permitteren om ten voorsz. einde daar onder te mogen neemen alle kooplieden en onderkooplie- den, die een rypaard houden of daar toe van zelfs inclineeren, schoon in geen comptable bediening of commissie en sergeant of corporael onder de peimisten te voet zyn of geweest zyn, als ook alle ordinaire clercquen en boekhouders, die een ry- paard houden oi zig vrywillig komen aangeven, dog geen mindere pennisten.

16 Junij. Reglement op de gepermitteerde bagage van repalriêrenden.

Zie bij 9 Seplember 1750.— Eerst in Junij 1751 is dit reglement in Indiê gedrukt en afgekondigd.

18 Junij . Formulier voor den eed van purge, jaarlijks door Weesmeesteren af te leggen.

»Wy verklaaren en zweeren, dat wy, en voor zooverre •wy hebben konnen ontdekken of nagaan, ook onze huys- »vrouwen en kinderen, dan wel iemand anders, dieonseenig- »zins zoude mogen aangaan, van niemand, die eenige versoe- »ken aan ons collegie gedaan ofte te doen, dan wel eenige »aflaires of behangen met hetzelve te demeleeren heeft, nog »van andere ter bevordering hunner zaaken, direct nog indi- »rect, zeirs niet by wege van weddenschap, eenige giften ol

Digitized by LjOOQ IC

1^51. J. MOSSEL. éS

«gesübenken van geld of geldswaarde ontfaogeti ofte brengen •60 speciaal, dat vrj omtrend het stuk der huwelyken van de •papillen onzer kamer met geen ander oogmerk g'adviseert

of geconcladeert hebben, als wat eigen welzyn en geluk vroo- me TOogden toestaat en betaamt; zoo waarlyk helpe ons •God ahnagtig".

De aflegging Tan dezen eed moest geschieden in de maand Jouij, »ter gelegen theyt, dat volgens bet oude gebruik te dezer •vergadering [van de booge Regering] verschynen [de benoemde Weesmeesteren ^ enz.] om aan te booren de gevallene •dispositie over bare personen'*.

De eed werd voorgeschreven »om ten vollen gerust te •weesen, dat de belangen der pupillen van de Weeskamer •oaar behooren werden behartigd en altoos voor eigen, •particuliere interest geprefereerd, mitsgaders alle gelegent- •heid tot lasterlyke discoursen dien aangaande weg te •nemen*'.

18 Jnnij. Opheffing van de rojnj-munt te Batavia.

Zie by 28 Februarij 1744.

•Als alle d'onkosten daar op naar behooren berekend •werden/' dan gaf die munt, volgens de Regering, «maareen •bed geringe winst, in tegenstelling van 'tgeene het silver •in Indie ordinair afwerpt".

Daarenboven was »de valsche namakinge van die zoort •van geldspetien zedert eenigen tyd grof in swang gaande".

De muntmeester bleef als essayeur fungeren.

18 Junij. yoorschrifï nopens het confronteren van de negotie- met de administratie-boeken.

Om een einde te maken aan de veelvuldige disputen tusschen den negotie boekhouder en d'administrateurs alhier over erreu- ren, by de confrontatie der negotie en d'administralie boeken ontdekt en niet geredresseert, en des noods te kunnen nagaan,

MAKAAT-BOU DKEL fl. 5

Digitized by LjOOQIC

GG 1^51. J. MOSSEL.

wie gelyk heeft en of de Comp. geen nadeel lyd, is verstaan de bevindingen by zodanige confrontalien voortaan niet meer te laten annoteeren op losse vellen papier off kladden, maar ordentelyk te laten inschryven en door den negotie l>oek- houder onderlekenen in een boek, daar toe expres te houden, dat yder reis na gedaan werk zal moeten ter hand gesteld werden aan den visilateur generael ter visitatie en bewaring.

24 Junij. Bestendiging van het bepaalde op 27 Februarij en 2 Junij 1750 nopens den verkoop bij publieke vendutie op crediet van Compagnie' s goederen.

Op de gedane vrage door den heer Directeur Generaal, ot de resolutien, by dese vergadering op den 27** February en 2«° Juny A®. 1750 ten opsigte van d'afgave van goederen, op 'sComp^ vendutien gekogt synde, aan de kopers op credit, onder de precautien, daar by vermeld, moeste werden aange- merkt als temporeel ofte maar voor dat jaar genomen, dan wel als permanent of tot contrarie dispositie stand grypende, zo als uyt derselver teneur voor het naaste moeste werden opgemaakt, onder een verklaring, dat syn Edele, mits de kortheid zynes aanwesens te deser hoofdplaetse, van de sufli- sance der kooplieden en de borgen, by hen aangeboden wer- dende, niet als uyt getuygenisse van andere en dus met geen genoegsaam fondament konde oordeelen om zig daar op ten volle te kunnen gorusten, zo is, uyt aanmerkinge van dabso- lute noodsakelykheid van het crediteeren der kooplieden, mits de nog eer toe als afnemende schaarsheid van geld te deser hoofdplaatse, welke het fondament van de gem. resolutien geweest is, goedgevonden en verstaan by deselve ten vollen te persisteeren, zo voor den .tegenwoordigen als toekomenden tyd, tot nadere dispositie, mitsgaders een lyst van de koopers en daangebodene borgen ofte d'onder den andere g*associeerde en voor eikanderen caveerende koopUeden na het aflopen der vendutien te doen formeercn om door gem. heer Directeur

Digitizéd by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. Gt

Generaal ingedient te werden, ten einde de vergadering mei en benevens zyn Edele over de suilisance derselve kan oor- deelen.

24 Junij. Voorschriften nopens den handel in rijst op Java.

Aangaende den insaem van rysl, waarvan in den voorleeden jaer, volgens schryvens der Saniarangscbe ministers, een aan- zieniyke qiiantiteit van ruyra 7000 lasten, dus over de duysent meer- als in het vorige, daar waren ingepalmt, is verslaan, onder betuyginge van genoegen hier over, te remarqueeren, mitsgaders dat ministeriuni aan te bevoelen om in'l vervolg voor de vermeerdering, niet alleen van dese leverantie, maar ook de voorlsettinge van die der bovenlandse producten, waar van men in den voorleeden jaar om de bekende, dog thans genoegsaam gecesseerde strooperyen der rebelleerende prinsen weynig heeft konnen gaudeeren, attentelyk Ie waken en sorg te dragen, dat dit jaar den insaem van ryst zo opulent worde, dat van dat noodwendige voedzel, leffens ook zonder eenig ontrief van dese hoofdplaats, op die cust zelfs aan de parti- culiere gepermitteerde negotianten een naamwaardige quanli- leit Comp\ wegen kan verkogt werden en die verkoop dus de Comp^ meerder proGjt koomen af te werpen als tot uu toe; zynde daarom dan ook, en om deese leverantie al verder Iwvorderlyker te doen zyn, goedgevonden en verstaan de verleende licentie tot een vrye rysl verkoop op Sourabaya, die niet alleen seer hinderlyk schpt te weesen in den verkoop van dat corl op andere plaatsen, maar daar en boven ook andere regenten groote aanleydinge geeft tot jaloezy en sluy- keryen, ja zelfs ongepermitteerden handel op sodanigc plaatsen, daar dal voedsel anders van Java niet na toe mag gebragt, nog verkogt werden, na het voorstel van den gouvern', van Hohendorff in te trekken, mitsgaders de Soerabaayse hoofden allezints omtrend den inkoop van rys, Comp*. wegen, te stellen onder een en descive vcrpligling als alle andere regenten, en

Digitized by LjOOQ IC

6è l^él. J. MoësEL.

dus de rys aan dien oird jaarlyks, na dat alvorens door de Tommagongs tot Sourabaya in de pakhuyzen behoorlyk zal geleverd wezen de by de contracten gestipuleerde quantiteyt, het verdere Gomp". weegen te laten inkoopen; als niet den- kelyk zyude, dat dezen inkoop, zo daar by maar anders de bekende ordre, op dat stuk gestalueerd, sliplelljk geobserveerd en geen particuliere interest gezogd werd, d& regenten zo min als den inwoonder zelfs eenig ongenoegen zal kunnen geven, te meer, om dat den armen landman dus zelfs de gelegentheyd verkrygt zynen onbenodigden insaam van dat voedsel voor een billyke contante betaling van de hand te setten, welk hy anders dikwils aan een particulier voor gelyke zo niet minderen prys hadde moeten afstaan.

25 Junij. Vermindering van den prijs van tarwe en brood.

Op de door den heer Directeur Generael gedane vertooning wegens het kostende der aan handen zijnde tarwe en uyi consideratie, dat als nu zo zeer niet meer plaats hebben de redenen, waarom den verkoops prys van de tarwe aan de hackers ter sessie van den 22«* Aug». 1749 is verhoogt van 66 ^/g ryxd®. tot 100 ryxd*. het last, is verslaan de prys weder te verlagen tot 78 ryxd»., wanneer dat graan nog een redelyke winst van 51 perc'. geeft, mitsgaders overzulx ook het brood weder van drie op twee stuy vers te stellen, zo als pin) dato van die resolutie geweest is; en daarvan p. extract dezes kennisse te geven aan Scheepenen dezer stad, om zorge te kunnen dra- gen, dat het selve niet hooger werde verkogt en egter zyn gewigt boude, alzo de hackers 'er op dien voet wel mede uyt kennen.

29 Junij. Bepaling, dat de Chinesche, te Batavia turn- komende jonken, niet alleen voor uitvoer, maar ook voor invoer, redemptie^geld zouden betalen.

Door de gesamentlyke annachodas van d'aanwesende Ghineese jonken en d'officieren van die natie alhier bij requeste ver-

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 69

toond zynde, dat zy zedert de resolutie deezer regering van deo 9^ December 1749, waarby is verstaan bet volgens resolutie van den 9^ December 1746 voor driejaren ingevoerde redemtie off afkoop geld van d'inkomende regten weder ai te schaffen en haar in dies stede, even als alle andere traffiquanten, ses ten honderd van alle d'aangebragt wordende goederen te doen betalen, veel nadeel geleden badden en veele inconvenienten onderhevig geraakt waren, vermits zy altoos in het midden Tan bet regen saisoen alhier aanquamen en genoodsaakt waren de vaartuygen door den pagter of zyne bediendens te laten Tisiteeren en alles, wat er in was, van stuk tot stuk van deselve te laten opschryven, alvorens de goederen onder dak te mogen brengen, veaar door deselve veel tyds ten deele gebroken en ten deele door intussen opkomende regenvlagen nat en bedorven geraakten, mitsgaders den gantschen aan- breng tot hunne merkelyke praejuditie publicq wierd, onder een versoek, dat het dese regeering uyt eene gunstige consi- deratie van dien behagen mogle haar in den aanstaande, voor of in plaatse van den inkomende thol, zeker vast bepaald tantum per jonk te laten betalen, gelyk zulx volgens resolutie van den 23^ December 1749 plaats heeft ten opsigte van d'uit- gaande regten, zo is, zo om de g'allegueerde als de verdere redenen, voor bet accordeeren van hun versoek militeerende en by de voorge(:iteerde resolutie deser vergadering van den 9» December 1746 genoteerd, vers taen daar inne te condescen- deeren en d'admodiatie ofle de redemtie gelden eguaal te stellen met die voor den uytvoer, by de jongste pagt oonditien van de boom, art. 11, zo wel als by het voorsz. besluyt specifice ver- meld staande, en dus eens zoo hoog als anno 1746 gesteld is.

29 Junij. Regeling van het iKloticeur'\ toe te kennen aan een commanderend hoofd-offkier, te velde of op commando' gaande^ minder in rang dan een Brigadier.

Tot defroyement of voor extra" ter betaling van spionnen en »wes meer'* werdeq hem toegekend:

' Digitizedby LjOOQ IC

70 1751. J. MOSSEL.

100 rijksdaalders aan conlanten

12 'S waskaarsen

40 flesschen zek-wijn

50 » wille wijn

25 ffi boler

1 val bier

1 kelder brandewijn

1 kelder jenever

's maands.

voor drie maanden.

29 Junij. Verklaring nopens art. 9 der pacht-voor- waarden betreffende de pacht der waskaarsen.

Om aan een iegelyk den pas af Ie snyden lol zodanige lislige practycquen, als men verneemt, dal door de Chineese winkeliers en andere baatsuchlige lieden werden in het werk gesteld om, zo zy zig verbeelden, veiliglyk Ie kunnen luis- bruyken de by het negende articul der jongste pagt condilieo' ingevolge hel geresolveerde op den 7^** December 1750 gemaakle uylzondering omtrend de buytenlandsche waschkaarssen, die lot eigen gebruyk aangebragt of ontboden- zyn, is verslaan lol inlerprelalie van dal articul te verklaren, dat het nimmer d'intentie dezer regering geweest is die uylzondering anders te verslaan als van een enkeld persoon, welke deselve iu een malige quantiteil voor zyn eigen en niet lot eens anders gebruyk aangebragt of ontboden heeft; en dat gevolgelyk d'aangcbragle en onlbodene waschkaarssen voor andere, schoon niet om te verkopen, maar tot haar eigen gebruyk en op voorgaande versoek, als ook die, welke voor verscheide per- soenen aan een man g'adresseert werden, onder de voorsz, uylzondering niet begrepen zyn, nog ongemerkt hebben mogen gebruykt, maer zodanige ontbieding, aanbreng en oversending in tegendeel moet aangemerkt en gestraft werden als een middel, expres uilgedagt om den pagter in zyne geregtigheid te verkorten; mitsgaders wyders voor den aanstaande Ie sla- tueeren, dat niemand als Europeese gequalificeerders, tot onder- kooplieden en die met hen gelykstandig zyn inclusive, zal

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 71

werden gepermitteerd waschkaarssen, schoon expres tot eigen coosumtie ontboden, ongemerkt te gebruyken en dat zulx, io zoo verre dezelve aangaat, ook nog maar plaats zal hebben omtrend wilte Bengaalse en Mallabaarse kaarssen, maar niet omlrend de Timoreese of andere.

2 Julij. Bekendmaking^ dal de liegerimj •voor eenmaal y •buylen eenige consequentie voor den aanstaande \ver- gunning verleende tol het verzenden van porcelein met hare relotir-schepen, — Verbod voor de naelioda's van Chinesche jonken tegen den aanvoer te Batavia van ^groole quantiteyten porcelyn^ van Enropesche soriee- *ringen'\ en van vervalschle thee uit China.

Ad 1"»*". De Compagnie was niet verantwooi-delyk voor eventuele schade; en voor »yder baly of kas" moest betaald worden «sekere modique vragl, by deze Regering te bepalen". Zie bij 27 Augustus 17S1.

Ad 2"». Als slechte thee-soorten worden genoemd »Can- •toDsche thee songlo" en gemengde »thee Aukay".

4 JuHj. Last op de hutten-kantoren te Cheribon en langs Java's Oostkust rijst en gedroogde visch naar Batavia te zenden.

Ter voorkoming van schaarsheid en monopolie van ryst en andere noodsakelyke levensmiddelen, die in de praesente tyds gesteldheid van een heel nadeelige consequentie zoude kunnen wesen, is goedgevonden en geresolveert, zo wel na Cheribon, ^ als naer Samarang ende verdere ryslgevende comptoiren op Java's Oostkust, circulair t'ordonneeren zoo veel ryst en ge- droogde visch, zo 's Corap*. wegen, als particulier, voor eerst en van tyd tot tyd herwaarts te zenden, als mogelyk zal wesen, om hier onder de gemeente verkogt te werden, zonder iets op de comptoiren agter te houden of toe te staan, dan wel by oogluyking te oonniveeren, dat zulx door andere geschiede;

Digitized by VjOOQ IC

72 1751. J. MOSSEL.

met verdere speciale interdictie van zig de coyang ryst aldaar hoger als de gestelde twintig rd«. te laten betalen, het een en ander op poene van als verraders gestraft te virerden.

9 Julij. Vergunning voor een zieken^ Europeschen die- naar van de Compagnie op zijn doodsbed te trouwen.

Deze vergunning werd, overeenkomstig •verschelde voor- tgaande exempelen'', door de Regering verleend; maar het is niet mogen gelukken te ontdekken, wanneer het aanvragen dier vergunning verpligtend is gesteld.

Verg. deel I, bladz. 89.

9 Julij. Splitsing van de kompagnie Papangers, Koro- manddsche Mooren en Malabaren te Batavia.

Nader in overweging genomen zynde het ter vergadering van den 2^° Juny des voorleden jaars gedaan versoek door de Chormandelsche Mooren en Hallabaren of jentiven, om gese* pareert te mogen werden van de compagnie Papangers, om voortaan een apart corps uyt Ie maken, direct onder den heer Gollonel van de burgerye sorteerende en haar eigen officieren hebbende, is als nu verstaan daar inne te bewilligen, mitsgaders tot lieutenant en vendrig van deselve aan te stellen de te dezer plaatze geboorene Moorse kooplieden, Aboe Backar Daout en Mahometh Mira Daout, als van d'aansiene- lykste onder haar en voor goede ingesetenen bekend zynde.

15 Julg. Verhooging van den prijs, door de Regering te betalen voor Cheribonsche en Javaansche suiker.

Die prijs werd alsnu bepaald:

voor !• soort («cabessa") op 3Vi rijksd. de pikol.

» 2* » (»bariga") » 3 » » »

» y » (»peeuw*') » i% » • »

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 73

Teo gevdge van oorlog stondeo alle soikermdens in het HuiUmsche, evenals eenige in de Jakatrasche bovenlanden, stil.

De Regering besloot tevens »alle suyker, welke de molens

van Java's oostkust en Cheribon zouden uytleveren, voor de Comp. te bespreeken'*.

23 Julij. Vrijstelling van m^cer van inkomende regten.

Nadanaal de Javase en Cheribonse zuykeren, volgens bet geresolveerde op den 5" December des jaars 1748, ten behoeve Tan de respective sabandbaars aldaar, voor uytgaande regten moeten betalen 10 schell. per picol candy en 5 scbell. per picol poeder zuyker^ in stede van de voormaals betaalde tbol van y^ rd. p. picol candy zuyker en Vt P P^^*^' poeder zayker, en daar ea boven alhier voor inkomende regten nog deo eerstgem. tbol en weder uytgaande, even als de Jacca- trase, een halve rd. per picol candy en een quart rd. per picol poeder zuyker, waar door den aanbreng van daar l'eeoemaal is te niet gelopen; en vermits 'er daar en boven geene redenen kunnen gevonden werden, waarom de Javase zaykeren dien verswaarden tbol tweemaal zouden moeten betalen, als zynde ter bereiking van het bedoelde oogmerk om te beletten, dat de markt der Jaccatrasche off Bataviase zoykeren daar mede niet bedorven werd^ toereikende genoeg, dat deselve eens betaald werd; zo is verstaan de Javase en Cberibonse poeder en candy zuyker by d'aanstaande opveyling dier pagt van de betaling van inkomende regten alhier te iibereeren.

Julij. Verbod tegen den uitvoer van •poeder- of •candy-zuyker".

Is goedgevonden en verstaen, aen een yder, van wat staat ofte natie hy weesen mogte, niemand uytgesondert, ten scherpslen te verbieden, gelyk alle en een ygelyk sonder oodencbdd verbooden werd by desen, allen uytvoer van

Digitized by LjOOQ IC

74 1751. J. MOSSEL.

poeder of candy suyker, H zy binnen de limiten van hel ryk van Jaceatra ofte elders gemaekt, voor eygen ofle eens anders reekening, directelyk of indireclelyk, om welke reedenen ofte onder wat naem of praetext en werwaerds het soude mogen weesen, sub poene van confiscatie en verbeurte van de viervoudige waerde voor die het selve door de groole rivier ofte boom komt te tenteeren en voor de geene, welke sulks langs andere ongepermitteerde wegen of vaarten mogten durven onderstaan, dan wel syn particuliere zuyker met die van de Compagnie te gelyk of onder deselve mogte hebben afgescheept ofte doen afscheepen, sub i>oene van confiscatie en verbeurte eencr dubbelde amende of agt-maal de waarde, en in beyde gevallen met deportement van ampt, qualileyt en gagie en inhabil verklaering, zo van den contraventeur, als syne helpers daer en boven, ingevalle sy 's Compagnies dienaren, dan wel in honorable of comptable burgerlyke ampten ofte bedieningen gesteld syn, ende sulx alles ter tyd en wyle, de Compagnie genoegsaem van zuyker voorsien synde, dese interdictie door publicatie en iiffixie van biljetten mogte werden opgeheeven ofte ingetrocken, injungeerende en gelastende mits dien den Itaad van justitie deses Casteels en Scheepenen deser stad, item de respective officieren van justitie, als ook den saliandhaer, als daer toe by desen speciael g'authoriseert werdende, den inhoude deses stiplelyk t executeeren ende Ie doen executeeren, procedeerende en doende procedeeren tegens de transgresseurs zonder de minste conniventie ofte afwyking, als tegens verboden handelaers, zo als ook aen de commandanten van de buyten posten of strandwaglen en die het verder eenigsints soude mogen aengaen, ten alleremstigsten gerecom mandeert werd om insgelyks alle moogelijke devoiren aante- wenden tot tegengang en onldecking van alle verboden uytvoer, mitsgaders aenhaeling van het geene mogte weesen ofte werden uytgevoert; want Wy het een en ander aldus voor den dienst en het belang van de Maatschappy hebben bevonden te behooren en nooodsaekelyk te weesen. Wel verstacnde, dat egter den geenen, die een kleyn canassertje

Digitized by VjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 78

tot syn gebruyk nodig heeft, ziik sal gepermitteert syn mede (e neemeo^ mits sig alvorens addresscerende aen den water- Gscael ofsabandhaar ter obtenue van een permissie briefje.

Ende (en eynde niemand hier van eenlge ignorantie zoude kaïmeD praelendeeren, beveclen Wy, dat desen sal werden gepubliceert en^ so in de Nederduytsche, als Chineese en Meleydse tale g^aflRgeert ter plaetsc, daer men gewoon is publicatie en affixie te doen.

En sal de voorschreven conGscatie en boete komen ten be- hoeve van de Compagnie voor deene helfte en voor d'andcre helfle ten behoeve van den officier otie den sabandhaer, die dag(erhaelinge gedaen heeft, dan wel, wanneer aendebuyten poslen ofte strandwagten werd aengehaeld, een derde voorde Compagnie, een derde voor de post ofte wagt, welke het uyt- gevoerde g'attrapeert heeft, en het overige derde voor den waterfiscael, die in sulken gevalle de calange sal doen, zullende de oflicier de aenbrenger moeten te vreede stellen.

12 Augustus. Oprigting ecner commercie-socieleil Ie Padang.

In overweging genomen zynde den gedanen voorstel door den commandeur, van Idsinga, by zyne aparte brieff van den 20^° April deses jaars om, ingevalle men de te dier cusle vallende benzuin en camphur niet voor zig privé wilde reserveeren, de vrye vaart, aanbreng en vervoer van de gelicentieerde goederen eenigsints anders dan thans te schicken of eigeutlyk in te Irecken en daar en tegen alleen de vaart en handel tusschen Batavia en Sumatras Westcust aan de kooplieden ter laastge- noemde plaatse, by wyse van octroy en inschryving tot een socielyt a 50000 rds., dan wel zo veel actiën a 500 rds. yder, als Dodig mogte bevonden werden, in *t bysonder ofte met exclusie van alle andere te vergunnen onder de volgende conditien en bepalingen, als:

Eerslelyk, dat de participanten zig altoos zullen moeten voor- sien houden van agt of thien bequame vaartuygen, behoorlyk g*equipeert en met geschut voorsien, om onder de principale i directie van den commandeur en raad te Padang en *i gezag

I Digitizedby LjOOQ IC

76 1751. J. MOSSEL.

van iolandsche nachodas geduuriglyk tot den handel ende ontlasting der inlanderen van 's lands producten te dienen en, in cas van noodsakelykheid, ten dienste der E. CpmpS ter bekruysing der cusle en ter weiringe van de ongepermitteerde of sluykhandelaars gebruykt te werden.

Ten tweeden, dat de nachodas door d'g^adsocieerdens voor- sien zullen moeten werden van een generale ordre en instructie om, by voorvallende gelegentheden, altoos met 's Ciomp^ kruys- sende vaartuygen, niet alleen te conjungeeren, maar ook in zulken cas te permitteeren, dat een Europees gezaghebber, nevens de nodige manschap, op hun vaarluyg overgeset en daar mede het nodige verrigt werde.

Ten derden, dat bet geene vaartuygen van de sociëteit, die ten handel om de noord geweest zyn, vry zal staan om met hunne ingesamelde producten elders dan direct naar Batavia te varen, nog ook om de reise derwaarts te mogen aannemen, dan na bevorens op Padang een behoorlyke factuur hunner lading overgegeven en permissie bekomen te hebben omme daar mede reys te vorderen.

Ten vierden, dat zy het ingezamelde goud, de reaal fyn, tegens de door dese regering bepaalde prys van 17^2 rds. te Padang in cassa op wissel zullen moeten brengen, op peene, dat, wanneer daar omtrend eenige fraude of agterhonding ontdekt mogle werden, het vaarluyg en d'ingeladene goederen te zamen confiscabel en de g'adsocieerdens van hunne privilegiën ofte het vergund octroy vervallen zullen wesen.

Ten vyfiden, dat by aankomst te deser hoofdplaatse althoos door de nachodas het dubbeld van hun te Padang vertoonde factuur overgelevert zal moeten werden aan den beer Direc- teur Generael, ten einde, wanneer het dese regering mogte goed- vinden d'E. Gomp« van dies aanbreng off ladinge te doen dienen, 't aan deselve zal staan alles tegens een advans van tien percento op den inkoops prys, beswaart met de noodsa- kelyke lasten op den vervoer, aan te neemen en uyt zulke vaartuygen te doen liglen; dog so niet, het alsdan aan d'g'adsocieerdens vry zal staan die gedoeren alhier aan de

Digitized by LjOOQ IC

l*7bl. J. MÓS6ËL. 1)

man te helpen, dan wei na goedyinden elders te vervoeren, als waar toe hun alsdan de nodige passen vergond zullen werden.

Ten sesden, dal daar en tegens de societeyl privative en met exclusie van andere, excepto twee a drie capable lieden, die als gemagtigdens hunne zaken op Batavia zuUen dirigeeren en ook uyt dien hoofden portionarissen kunnen en mogen wesen, en de geene, die zy buyten vnllen laten participeeren, g'oetroyeerd zullen werden om in retour derwaarts te mogen vervoeren alle zodanige goedereu, als thans aan een ieder gepermitteeerd is en d'E. Gomp* zelfs tot den handel niet aanvoert.

Ten sevenden, dal de geprivilegeerde sociëteit tot den priva- Üven handel in amphioen alhier die whare oversulx ook, staande het octroy vande gemelde Padangse sociëteit van commercie, niet derwaarts ter verkoop zal vermogen aan te voeren, maar daar en tegen een zekere reekening houden, dat altoos 'sjaarlyx 40 kisten, die dese kust, zo men meend, wel zal kunnen verthieren, door de Padangse g'adsocieerdens zullen werden afgehaald, mits dat dese laatste zig daar toe dan ook zullen verpligten.

En laatstelyk, dat de gemelde Padangse commercie socie- teyt met de benoodigde equipage goederen, artillery en ammunitie alhier, des versoekende, tegens een capitaal advans geassisteerd zal werden, onder verband en borgtogte van vergoeding met een winst van ses capitalen omtrend de restitutie van het geschut en ammunitie, ten zy met genoegsame zekerheid qoame te blyken, dat *t zelve door het weg blyven van een vaartuyg in zee verlooren of behoorlyk g^employeerd en ge- bruykt en op generly wyse onder den inlander geraakt ware, ende zulx onvermindert of buyten de gestatueerde strafle op den verkoop van artillery of ammunitie goederen aan den inlander.

Mitsgaders over dit sujet rypelyk gedelibereerd en ge- consideert synde, dat het voor zodanigen geprivilegeerde socië- teit vry beter als voor de Comp. doenlyk zal wesen om altoos handel vaartuygen de heele cust langs in het vaarwater te

Digitized by LjOOQ IC

JS 1751. J. MOSÖËL.

Iiouilen ten einde den inlander van zyne behoeften tevoorsien en alomme t'huys of in zyn eigene negoryen t'outlasten van *s lands producten, waar mede z'anders hy lorrendrayers een uytweg zoeken moeten om niet genoodsaakt te wesen len minste de helfle van de waarde te verliesen, dewyl hel hen manqueert aan genoegsame vaart uy gen om deselve te water naar Padang te voeren en het transport over land, zo niet ondoenlyk, ten minsten zeer difliciel en kostbaar is; buyten en behalven, dat de Comp% de beste sorteeringen maar aanne- mende en den inlander met d'andere latende zitten, deselve wel noodsaakt daar voor een koper te zoeken; dat d'erectie van een commercie sociëteit ook vry beier met 's Comp' be- lang schynl te quadreeren als d'extructie van factoryen de heele cust langs ofte het ander, door den commandeur Idsinga mede opgegevenen expediënt van alle sorteeringe van bensuin en camphur en dieuvolgende ook de zulke, daar niet als ver- lies op te wagten is, voor de Comp^ in trocque van lywaten t'accepteeren, dewyl d'winsten op de lywaten te deser cusle in verre na van die importantie niet zyn of apparcnt voor eerst worden zullen, dat *er nog eenij verlies op de daar tegens ingeruylden retouren af kan;

Zo is, zo uyt hoofde van dit een en ander, als dat, alschoon dit project al niet eens mogte b'antwoorden aan de verwag- ting, die gemelde Idsinga daar van heeft geformeert, nameut- lijk, dat hetselve bet principale middel zoude wesen om 's Ck)mp" vervallen handel te dier custe op te beuren en teifens d'arme westcust volkeren van s lands producten buyten eenige kosten met voordeel t'ontlasten, het egter zeeker schynt, dat zulx een bequaam mercantil middel zal wesen om d'Engelse en andere sluykhandelaars afbreuk te doen en daar van ten minsten zonder veel t'hazardeeren wel eens een preuve kan werden genomen, te meer, vermits d'opengeslelde vrye vaart en handel op dese cust, onbepaaldelyk en voor een yder, tot nog toe van die importantie niet geweest is, nog zo veel goud aan de Comp gefourneert heeft, om hel selve uyt dien hoofde agterwege te laten, maar in tegendeel om de faciliteit

Digitized by LjOOQIC

1751. J. MOSSEL. 79

van het gond te sluyken en alhier elandestin in te voeren en meer andere aanmerkingen door den commandeur Idsinga by zyn gemelde aparte brieff als schadelyk werd te boek ge- steld, goedgevonden en verstaan daar inne te bewilligen en gevolgelyk te permitteeren d'erectie van zodanige commercie societeyt te Padang voor den tyd van drie jaaren, om zoo wel om de noord als naar dese hoofdplaats heen en weder handel te dryven, op den voet en de voorwaerden, liier voren vermeld, dog met desen verstande ofte die ampliatie, dat onder ofte door d'exclusie van alle andere particulieren niet zal begrepen werden de lasten met gepermitteerde koopman- schappen, aan de officieren van de zeevaart tot een middel van bestaan toegelegt; dat de Gomp* niet meer als vier kruys- vaartuigen voortaan te dien custe zal behoeven aan te houden en, die er verder nodig mogt^ weesen om alle lorrendrayers te weiren en tegen te gaan, door de sociëteit, uit haar eigen londs, zullen moeten besorgt en onderhouden werden; en dat ook die exclusie zig niet extendeeren sal tot de vreemde natiën, maar deselve, tegens verwagting, komende om te nc- gotieeren op den voet, als by het openstellen van de vrye vaart is geordonneerd, niet zullen mogen afgewesen, maar g'admitteerd moeten werden.

13 Augustus. Toekenning aan den Cipier van de vrij- mans'boeijen te Batavia van 4 •huurlingen'* {gehuurde slaven).

Vroeger werden hem uit het Ambachts-kwartier vier slaven bezei^.

20 Augustus. Voorschriften nopens de verantwoording van administratieve bescheiden bij overdragt van ad- ndnistratién.

Gereflecteerd zynde, dat volgens het berigt van deconfron* listen ten belange der boeken van A« 17743 '®^ afgaande

Digitized by LjOOQ IC

factuurboekje van dat geheele boekjaar, benevens de reeké- ningen wegens het ontfangene uyt de respective administraties van de laatste ses maanden van bet selve, absent bevonden waren, en door den heer Directeur Generael teffens gecom- municeerd werdende, dat zyn Edele by informatie, waarom het boekjaar 11^1^^ was overgeslagen, ten antwoord hadde be- komen, dat alle de boeken van dat jaar vermist waren, onder eene vertoning van de noodsakelykheid om tegens diergelyke quade practycquen, als het verduysteren der boeken en byla- gen, om van alle aansprake en verantwoording int vervolg van tyd bevryd te blyven, op eene eiBcacieuse wyse te voor- sien door nadere ordres op dat stuk, onder zekere sware peenaliteyten, te stellen en die by ontdecking van versnyme- nissen of overtredingen ten rigoureuslen t'executeren, mits- gaders teffens den pas af te snyden tot d'exnsen en exceptien, waar van de gene, die het aangaat, gewoon zyn zig by dier- gelyken occasies te bedienen om straffeloos te blyven; zo is goedgevonden en verstaan door expresse gecommitteerdens in de comptoiren van d'equipage werff, de medicinale vnnkel, het ambagts quartier, d'artillery, de virapenkamer en de paarden stal, die hunne aparte boekhouders hebben, zo wel als in alle de verdere administratien opneem te laten doen van alle de boeken en bylagen, aldaar thans effectief in weien synde, en daar van te doen formeeren distincte berigten, door de boekhouders oi administrateurs ondertekend, mitsgaders dienaangaande voor het vervolg te statueeren, dat, by overgave van een administratie ofte aanstelling van een nieuwen boek- houder, van de boeken zal moeten geformeert en door d'aan- komende en afgaande administrateurs off boekhouders getekend overgegeven werden een apart transport; item, dat voortaan van ampt, qualiteit en gage zal werden gedeporteerd den genen, die dezelve verwaarloost off verduysterd heeft, dan wel niet aantonen kan door een onverwagt of onvoorkomelyk toeval van zyne administratie boeken destitut te zyn geraakt en daar van ten eersten kennisse te hebben gegeven; en voorts ten opsigte van het versloffen der ordonnantien en

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 81

andere principale bylagen, die ter nazieniog en confrontatie van d'administratie boeken niet gemist kunnen werden, te persisteeren by hel geresolveerde ter sessie vanden 14*" October 1747.

24 Augustus. Suiker-fabricalie in Bantam.

Op de communicatie van zyn Edelheid, dat d'oiBcieren der Chineese natie alhier en op Bantam aangeboden hadden de zoykermolens in het Bantamse gebied, vermits het reets daar toe g'impetreerde verlof vanden prins regent, aan de gang te zullen helpen en houden, by aldien dese regering gunstelyk behagen mogte beu daar toe 'sGomp' wegen met contanten t'assisteeren^ onder conditie van alle de zuyker, welke dezelve zouden malen, aan de Comp^ te leveren tegens S'/, rd'* het picol; zo is, ten aansieu zulx een zeer voordeelig employvan 'sComp' penningen zal wesen en teffens een goed middel om versekert te zyn, dat van de gemelte zuyker niets h vreemde handen zal geraken, waar toe de situatie van die molens anders maar al te veel gelegentheid geeft, goedgevonden en verstaan aan deselve, by wege van voor uyt betaling, de nodige geld verstreckingen te laten doen tot eene somma van tien duysent rd% mits stellende cautie ten genoegen van den heer Directeur Generael.

27 Augustus. Verbod tegen het verkoopen van oUteiten zander voorafgaande visitatie.

De Regering vond goed »de vendumeesters, item de secreta- 'rissen van de collegien van justitie, weesmeesteren en cura- •toren ad lites en die verder tot het houden van vendutien,

zo hier, als op de respective buyten comploiren, g'aulhoriseert •zyn ofte mogte werden, te verbieden het opveilen of ver- •kopen van eenige oliteiten, onder wal naam off pretext het «wesen mogte, t'en zy deselve alvorens door een medicinae •doctor, chirurgyn of apothequar, in 's Comp' dienst of ooder

FLAIA AT-BOEI DEEL TI. O

Digitized by LjOOQ IC

è2 1751. J. MOSSEL.

•hare jurisdictie sorleerende, bezigligl zyn en door hem ver- steend zy eenc attestatie, onder presentatie van eede, dal «onder deselve geene oliteiten van de vier hoofdspeceryen te •vinden zyn; met verdere last, dat zy de gene, die daaronder •mogten werden bevonden, *lzy in de medicinale winkel alhier •ofte in de negotie pakhuysen op de buyten coraptoiren, onder •quitantie van d'administrateurs, zullen moeten overgeven, om •by de boeken ingenomen en aan de Cornp** verantwoord te •werden, sub peene van deportement, by aldicn sonder dese •precautie eenige fijne specery oly verkogt hebl)en".

27 Augustus. Bepaling, dat voor vracht naar Nederland van porceleinen voorwerpen betaald moest worden 200 rijksdaalders of f 480 per last van 3000 ft bruto.

Die vrachl, »uytniakende naar ruwe calculatie circum •circa 40 p** C^", werd in Nederland «vóór d'afgave" betaald. Zie ook bij 2 Julij 17K1.

31 Augustus. Vergunning aan allen, die deelden in het bepaalde op ^seTtüTer 1745 en van Batavia naar Soerate, Masquetta, Perzie, Bassora of Malabar ver- trokken, hunne gepermitteerde lasten aan poeder-suiker af ie geven.

Zij moesten betalen hef kostende volgens factuur, verhoogd met ^\t^ rijksdaalder voor den pachter van de te Batavia in- en uitgevoerde suiker.

7 September. Y oorschrift nopens het afleggen van zijd- geweer bij verschijning voor regterlijke collegiên.

Mits het door de Mallabarsche ministers voorgedragen versoek van den Cochimsen raad van justitie om, naar dien het nu en dan gebeurt is, dat capitains, cap. h'eutenants en mindere ofiBcieren, zo van de militie, als marine, voor haar

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 8$

moetende compareeren, weigerden hanne zddgeweiren afte leggen, met ordre dien aangaande te mogen werden gemunieerd ; zo is Terstaan, dat alle de dienaren Tan de penne, de marine off den deegen, van een mindere qnaliteit dan capitain ter zee, tot de eapitains militair inclosive, mits geene leeden ▼an den poHticqaen raad ten hoofd comptoiren zyn of geweest hebben, by derselver comparitie voor den raad van jnstitie Tan de gouvernementen, directien en eommandementen, m9ar niet voor gecommitteerden» uyt die regtbank, hunne zyd geweiren zuHen moeten afleggen, met nytsondering egter ?an d'actueele of werkelyke sessie hebbende leden van dat cdlegie.

10 September. Verhooging van de boete ad ^ i^hdaaU ders tot 10 rijksdaalders ten behoeve van het Collegie van Schepenen, vastgesteld den 20***" Augustus 1683 op het zich willekeurig verwijderen van Procureurs uit de raadzaal.

14 September. Last op de buiten-kantoren te confis' queren de suiker, welke met Compagnie's schepen, voor rekening van particulieren^ gedurende het verbod van uitvoer werd aangebragt.

De helft van de geconflsqueerde suiker zoude komen ten Toordeele van de Compagnie; de andere hdft ten voordeele van den officier, die de aanhaling zoude doen.

Deze last werd gegeven »om ten vollen gerust te kunnen •wesen, dat des niet tegenstaande (i. e, in weerwil van het bepaalde op 51 Augustus 1751) door de schepelingen geen •morshandel in die soetigheid zal kunnen werden gedreven".

14 September. Voorschrift nopens uitbetaling van af- gedankte, inlandsche militairen.

Om zo veel mogelyk te praevenieeren de klagten, welke

Digitized by LjOOQ IC

84 i^^^i. J. MoêêÊL.

door d'afgedankte inlandsche militairen van tyd tot tyd, en dikwils niet zonder fondament, gedaan werden, dat zy, mits het agterblyven der soldy boeken en bylagen van de buyten comptoiren, vedtyds jaar en dag moeten wagten naar d'afbe- taling hunner te goed behoudene soldyen, veaar door d'inlan- ders van den dienst van de Gomp^ werden gedegouteerd, is op het voorstel van zyn Edele besloten, niet alleen de te voren- staende gages van d'inlandsche militairen, successive van diverse buyten comptoiren gereverteerd, waar omtrend alhier by d'inlandsche soldye boeken door de voorsz. ofle andere impedimenten het vereischte ligt niet ten vollen te vindenis, voor de helfle te laten afbetalen, mits ten genoegen van het opperhoord van het generale soldye comptoir stellende cautie de restituendo, wanneer in der tyd mogte bevonden werden te behoren, maar ook de ministers op de respective buyten comptoiren by extract van desen te recommandeeren voortaan zonder manquement, nevens de retournerende inlandsche sol- datesque off uytterlyk binnen het jaar na derselver vertrek van daar, over te senden de soldye papieren, deselve conser- neerende, sub poene, dat anders zullen moeten instaan voor de schade, die de Comp^ door hare afbetaling mogte lyden.

27 September. Uitschrijving van een boele-, dank- en bedc'dag.

28 September. Vermindering van den borgtogt voor aftredende Kommandeurs en Administrateurs te Bantam van 10000 tot 8000 rijksdaalders.

Zie bij 10 Julij 1750.

De vroegere borgtogt was te groot in vergelijk met de •importantie" van het ambt, vooral omdat Bantam direct onder Batavia sorteerde.

De Commandeur te Bantam werd akoo gelijkgesteld aan de Commandeurs van subalterne kantoren.

Digitized by LjOOQ IC

1761 J. MOSSEL 8»

28 September. Gelijkstelling van oud-Commandeurs van buiten-kanloren, wat hunne, naar Nederland mee te nemen hagage betrof, met de Commandeurs van retour-vloten.

Geen onderscheid werd gemaakt, of die Commandeurs «op •oommandementen, direct onder Batavia sorteerende, of op •sabalteme comptoiren gelegen" hadden.

28 September. Toekenning aan den Sjahbandar te Batavia van twee ducatom voor eiken aldaar aangevoer- den slaaf of slavin.

Aangezien die inkomst van den Sjahbandar beruste op »een* oude usantie, waar van den oorspronk niet kon werden na- gegaan'*, en door zijne voorgangers »van immemorable tyden al, buyten publicque tegenspraak ofl oppositie van iemand, was genoten", bepaalde de Regering: >de sabandbaers van dat douceur te laten blyven jouisseeren omtrend alle soda- uge slaven en slavinnen, die met 's Gomp" schepen off parti- culiere vaartuygen voor d'eerste maal werden ingevoerd en dus ook subject zyn een boete off redemtie geld van tien rd' voor yder aan de Coinp®, volgens de resolutie deser regering van den 19^ November anno 1720, mits dat de sabandhaars niet alleen zullen gehouden wesen den invoerder, des gerequireerd werdende, daar van quitantie te verleenen, maar ook geen voorkeur, praeferentie of iets buyten des zuilen mogen prelendeeren, 't zy onder den naam van oude osanlie ofte onder welk praetext het wesen mogte, en zonder eeoige distinctie, of den invoerder zy een Europees of inlander, 'sGomp' dienaer of burger, sub poene van verbeurte der Tiervoudige waarde ten behoeve van de diacony armen en correctie daer en boven naer exigentie van zaken".

1 October. Reglement voor het buiten-hospitaal te Batavia.

Dit hospitaal had «weinig vrugt" opgeleverd, waarom de Kegeriog trachtte dien toestand te verbeteren door te bepalen :

Digitized by LjOOQ IC

86 1751. J. MOSSEL.

Door den heere Gouveroeur Generael gecommuniceert zynde, dat zyn Ëdelheit, ten opsigle van het buyten hospitael een en andermaal desselfs gedagten hebbende laten gaan over de nuttigheid en noodsakelykheid van dien, waar over de gedagten tloorgaans zeer verschillend zyn geweest, ter zake het selve wel als zeer dienstig en necessair voorquam voor de sdiepe- lingen, die van de scheurbuyk aangetast, maar nog gaande en staande, en andere impotenten, die wel van hunne qualen hersteld waren, dog het nog aan kragten ontbrak om weder dienst te doen; dog d'ondervinding tot nc^ toe hadde doen zien, dat het selve niet seer beantwoorde aan de verwagting, die men daar van uyt dien hoofde met reden konde formeeren, *zyn Edelheid lot opheldering dier zake, zo van den eersten administrateur van de medicinale winkel deses casteels, als van de practisyns en verbandmeesters van het grote of binnen hospitael, berigt en elucidatie deswegen in geschrift gevordert hadde, met speciale last om, by aldien d'aanhouding van het eerstgemelde ziefcenhuys by haar raadsaam mogle werden g'oordeelt, teffens op te geven d'oorsaken, waar aan praesum' tivelyk moeste werden g'attribueert, dat het selve totnogtoe van zo weinig vrugt was bevonden, en de middelen om daar tegens behoorlyk te kunnen voorsien ; in voldoening aan welk requisit door deselve aan zyn Edelheid waren gepresenteerd drie berigten, dewelke alle eenparig dicteerden, dat gemeltc buylen hospitaal, mits dat 'er eenige nadere schickingen wier- den gemaakt omtrend het zenden van d'impotenten derwaarts, het plaatsen der scorbutiquen apart of gesepareert van d'andere patiënten, het gebruyk van de nodige attentie, zo ten belange van derselver slaapplaatsen, als de spysen, yder zoort van zieken in het bysonder dienstig, etc, niet alleen van groot nut, maar selfs volstrekt noodsakelyk was ter bereiking van het voorgestelde doel, eensdeels ter zake van de bekrompent- heid van het binnen hospitael om daar inne zo veele zieken, als 'er by de komst der schepen uil Nederland aangebragt werden, behoorlyk te kunnen logeeren en ten anderen, ver- mits het door de grote menigte en reelerly zoorlen van ziekteas

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 87

niet zo wei doenlyk was de gpyse aldaar mei hehoorlyke distinctie der zieken t'ordouiieereii, en dat de lugt van bet eiland Ëilani volstrekt scliadelyk was voor de reconvalescenten, zo is na lecture van die gescbriflen goedgevonden en verstaan het gemelte buyten hospitaal aan te houden en van de gepro- poneerde middelen, om het seive van meer utiliteit te doen wesen, l'amplecteeren en ten uylvoer te doen brengen het volgende :

Eerstelyk, dat alle de geene, die, aan scheurbuyk laboree- rende, aankomen^ dog nog in staat zyn om zonder eenig gevaar vervoert te werden, gesamentlyk onder geleide van opsigters uyt d'onder oOicieren van de militie en zeevaert naer bet buyten hospitael zullen werden gebragt, te voet, als hel hunne kragten toelaten, en anders in een overdekte sjampang of plat gebodemt vaartuyg, des morgens met het aanbreeken vanden dag ofte des namiddags, als die grootste hitte van de son over is, gelyk ook d'in het binnen hospitael gecureerde, dog nog swacke pei*sonen, eens deels, vernnts de buyten lugt voor de zulke heel dienstig is, en ten anderen, om dat zy, zig selfs niet kunnende of willende nienageeren en in agt neemen, noodsakelyk nog eenigen tyd onder goede opsigt dienen te blyven, ter voorkoming van de hier te lande zeer frequente en gevaarlyk zynde rechutcs.

Ten tweden, dat in het gemelte buyten hospitael voor de scorbuliquen en die aan afgang laboreeren, ieder een aparte plaats zal werden opgeslagen, voorsien van alles, wal tot com- moditeit van deselve nodig is, vermits de' stank van de zulke voor andere kranken zeer nadeelig is.

Ten derden, dat den opsigler of binnen regent altoos goede zorge zal moeten dragen, dat dese en de verdere impotenten behoorlyk van mattrassen en kussens voorzien zyn en blyven, en deselve ten minsten eens ter week gelugt werden.

Ten vierden, dat het getal der geene, welke in het buyten gasthuys geplaatst werden (die aan de scheurbuyk leggen daar onder begrepen), zal genomen werden op een quart off uylerlyk een derde van de zieken, die in het binnen ziekenhuys

Digitized by LjOOQ IC

88 1751. J. MOSSEL.

leggen, als geproi)orlioneerd naar de ruymte in beide de hospitalen.

Ten vyffden, dal den binnen i*egent altoos attent zal moeten wesen om de spyzc t'ordonneeren met behoorlyke onderscheid van den aard en d'onistandigheden der ziektens en den staat der kranken, en dat hy, om zulx behoorlyk te konnen doen, zal mogen blyven opbrengen, als 'er maar vyflig man leggen, 10 Va st^ wanneer *er hondert zyn 8 Va en daar boven 7 st^ per hoofd.

Ten sesden, dat de medicamenten voor het buyten hospitael voortaan door den binnen regent zullen besorgt werden, die deselve, even als den stads apothecar, uyt de medicinale winkel voor deselve betaling zal kunnen bekomen, en genieten 1 st^ per man in stede van twee, die tot nog toe den laastgenoemde zyn goedgedaan, alzo men bereekenen kan, dat naar dese schicking wel omtrend de helft der aldaar zynde persoonen geene medicamenten, maar eenlyk de frische buyten lugt, goede spyse, goede rustplaatsen en goede toesigt sullen nodig hebben om volkomen hersteld te werden, en by gevolgelyk, daar mede wel zal uyt kunnen.

En laatstelyk, dat alle de herstelde personen uyt de militie, zo in het binnen, als buyten hospilaal, naar de fortere.sse Jaccatra, mitsgaders de zeevarende en ambagts gesellen, die nog te swak zyn om dienst te doen, naar de posten Ryswyk en Ankee zullen gesonden werden om aldaar een maand te blyven, vry van bes.waarende dienst, en egter zo voor kostgeld als rantsoen opgebragt te werden, even of reets ter plaatse, daar bescheiden zyn, dienst deden.

8 October. Regeling nopens het bevorderen van Cadels »de marine'.

Tot een betere aanqueeking van bequame en ervarene offi- ciers ter zee is goedgevonden en verstaan, de cadets de marine, die, vier van de by het reglement voor deselve, articul 14, bepaalde ses leerjaren en teffens ook het ag tiende van hunne

Digitized by VjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 89

ouderdom gepasseert zynde, ban examen in de theorie van de zeevaart ten genoegen gedaan hebben en door de curatoren van d'academie de marine en de zee ofBciers, by wien gevaren hebben, bezadigl genoeg g'oordeelt werden om hen eenig commando op een schip toe te betrouwen, voortaan, des ver- soekende, te bevorderen tot provisioneel lieutenant ter zee, met de gage van twee en dertig guldens ter maand en rang na d'opperstuurlieden, om in die qualiteit twee volle jaren ooderstuurmans dienst te doen en eerst na expiratie van dien tyd tot absolut lieutenant gevorderd te werden, wanneer zy intusscben preuves van zeemanschap en experientie gegeven hebben, en dus gradatim tot die qualiteit t'advanceeren, alzo men gemeenlyk ziel, dat hunne dociliteit en yver om zig t'appliceeren merkelyk afneemt en verflauwt, wanneer die qualiteit bereikt hebben.

12 October. Regeling der uitbetaling van soldij aan Mardijkers en inlandsche matrozen.

h gearresteerd de betaling der soldyen van de Mardykers en inlandsche marinen, direct uyt 'sComp* cassa gedaan wer- dende, als van een natuur zynde met de verstreckingen aan den groot winkelier ter Itetalinge van verdiende gage, voortaan, even als deselve, te laten geschieden zonder korting van Vi prc*®> den groot cassier c. s. by het reglement van de dienaren in administratien, titul 1, articul HA toegelegt van alle de gelden, in en uyt 'sC!omp' cassa ontfangen en betaald werdende, uyt genomen de geene, welke aldaar uyt- dnickelyk gespecificeert staan, op fondament van het welke het selve ook, hoe wel oneigen, tot dit articul is g'extendeert.

29 October. Toekenning eener premie aan de Confrontis- len der Batatriasche negotie-boeken op het ontdekken van fouten.

Op het door den heer Directeur Generael voorgedragen versoek van de confrontislen der administratie boeken te

Digitized by VjOOQ IC

90 1751. J. MOSSEL.

deser boofdplaatse is verstaaa dcselve, tot een premie of erkentenisse voor de ontdeckiiig der erreureii, by de gemelde boekeik teii uadecle van de Comp® begaan, toe te leggen een sesde gedeeile van derselver bedragen, mils dat de gemelde sesde part niet excedeeren de somma van drie duysenl gul- dens, dog, wanneer deselve daar boven komt, de dispositie over te laten aan den regter, op den selveu voet, als suixby de resolutien deser regering van den 22®" January 1661 en 29*" April 1735 is gescbied omtrend den visitaleur generael en den visilateur der soldyen, also ten hunnen faveure deselve redenen militeeren en zulx strecken zal tot eene boog nood- sakelyke opwecking van d'attentie der administrateurs op bet werk van bun departement, dat door veele langs hoe meer en bagatelle getracteerd werd in zaken, waar in bun parti- culier belang niet geiiiesleerd is.

'1 November. Nadere voorschriften nopens demonlering van mindere mililairen.

Waar bet bepaalde op IS September 1747 nog niet «in train" was gebragl, behoefde zulks niet te geschieden, »also w'er wel andere middelen zyn tot voorkomingc van ontydige «of ongeCondeerde pretentien op de guarnisoens cas alhier, •waar toe 'tselve is ingesteld".

Waar zulks wel bet geval was en noodig werd geoordeeld •daarby te continueereri", moesten de «gebieders*' om de 6 maanden het ter zake aangehouden boek in persoon examineren, •nadat zy van expresse geconmiitteerdeus tot de afbetaling •een rapport desweegens ontfangeu" hadden.

Te Batavia geliefde de Gouverneur Generaal zich tot dat examineren «te verloedigen".

4 November. Lasl op de builen-kantoren ^hel inkomende ^ygotid en silver, gemunl en ongemunl, dal zy niet verdebi- ^leeren^ konden, len eersten naar Batavia op te zenden.

Deze lasl stond in verband met de bepalingen nopens de

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 91

liberale gift (zie bij 29 December 1750), ten aaozien %aarvao de Indische Regering ook de volgende, merkwaardige ziensw^ze liet verspreiden, dat »'t ganlsch niet dienstig is dMmportantie •der parliculiere besitlingeu onser natie op ieder comptoir

Yan bdia te divulgeereu en aU voor onse competileuren »open te leggen, schoon in verre na zo groot niet zyn, als •men zig mogelyk buyten 'slands wel verheelt". De corres- pondentie over de liberale gift moest daarom by «secreete •brieven" geschieden.

9 Novembei*. Regeling van proces-kosten bij de verschil- lende regtbanketi Ie Batavia.

Veelvuldige klagten over het hooge bedrag dier kosten Doopte de Regering te bepalen:

•Dat voor de resumtie der in appel overkomende processen •by den raad van justitie deses casteels, zo wel als scheepenen •deser stede, voortaan by verandering van procureurs, in stede •van ses stuyvers, maar drie stuyvers per vel zal mogen •werden gedeclareert, zo wel ten behoeve van d'eerste clerc- •quen, als procureurs, cu dat voor andere rcsuratiên niet zal •mogen werden in reckening gebragt.

•Dat zo ook voor het nazien der declaratien van onkosten, •in processen voor den raad van justitie en scheepenen gevallen, •en vooral ook in die voor commissarissen voor zee en com- •mercie zaken getermineerd, in stede van een ryksd*^ en twee ^en dertig st', in het toekomende maar zal mogen gerekent •werden de helfte off veertig stnyvere voor yder vel gros, •zynde even zo veel, als voor het extendeeren werd opgebragt •of uytterlyk zal mogen opgebragt werden.

•Dat, wanneer binnen het jaer na de overgave der declaratien •van onkosten aan parthyen ontdekt of aangetoond werd, dat •deselve door de geene, die het extendeeren en nazien dier •rcekeningen incumbeerl, omtrent het een of ander articul •een vierde of daar en boven zyn beswaart, 't zy ten behoeve *Tan bun selfs^ de procureurs olte andere, zodanige exien-

Digitized by LjOOQ IC

92 1751. J. MOSSEL.

•deerdens en nazienders door d^ regier zullen werden verklaard •voor hun aandeel geen salaris in de gantsche zaak verdict •ofte deselve ten behoeve van parlbyen verbeurt te hebben.

»Dat de voorsz. hoge collegien van justitie en haare com- •missarissen wel attent zullen moeten weesen op de grool-

heid der schrifluuren, door de procureurs en soUicitears •ingediend wordende, om by onlwaring van een onnulte en •voorbedagtelyk bestudeerde prolixiteit te verklaren, dat zy •aan het geheele schriftuur geen salaris hebben verdient; •gelyk reets nu en dan, hoewel met weinig vrugt, geschiet is.

•En dat commissarissen van zee en commercie zaken zig •stiptelyk zullen moeten reguleeren naar den teneur van hunne

instructie, waarin tegens de volummeusheid en het traiueeren •der processen, zo veel mogelyk, is voorsien".

12 November. Voorschriften voor den klein^nkelier.

Hem werd gelast om >als op d'ordonnantien van verst rec> •kingen dingen staan, die niet in voorraad zyn of niet gemist •kunnen werden, door d'ontfangers boven hare name te doen •noteeren, wat goederen haar niet verstrekt zyn, en tol het <» houden van een accurate notitie, hoe veel de maanddyxe •debiel van yder pak, stuk of soort geweest is, ende suk, »» vermits bevoelen van die natuur, met hoe veel ernst en na- adruk ook gegeven werden, gemeenlyk niet lange werden •g'observeerl, als *er geene straffe op de transgressie of ver- •suymeninge gesteld is, sub poene van een boete van twee •maanden gage, ten behoeve van de diacony armen, voor •yder zodanige ordonnantie, waar by de voorsz. annotatie • niet behoorlyk geschiet, en voor yder maand, dal zodanige •notitie niet efifen gehouden is".

16 November. Vemieuiving van het bepaalde op 18 Augustus 1699 {deel III, bladz. 465) nopens het wegen van Compagnies goederen.

Op de propositie van den heer Directeur Generael is goed-

Digitized by LjOOQ IC

ItÖl. J. MOSSEL. 9i

gevonden by darscheeps boeken der respective administrateurs te deser hoofdplaatse en uyt deselve by d'afgaande factuuren distinctelyk te notecren de grootheid der weegsels van alle pondgoederen by d'ailevering aan d^overheeden, ofte van de qaantiteiten, die van yder soort te gelyk zyn gewogen, om altoos te kunnen ontwaren, in hoe verre daar omtrend is nagekomen de gemaakte bepalinge by resolutie van den 18^° Augustus 1699 om niet meer dan 5 a 600 S te gelyk op de schaal te leggen, enz., die zo wel hier als elders reets in 't vergeetboek schynt geraakt te wesen en oversulx verstaan wierd niet alleen te renoveeren, maar daar en boven ook de ministers op de respective buyten comptoiren by extract van desen circulair te gelasten d'uytievering of naweging van bel uylgeleverde, by dontfangst aan boord of inde pakhuysen, op denselven voet, namentlyk met gelyke weegsels. te laten geschieden, als alhier by de scheeps overheeden zyn ontfangen, om die mcnschen, zo veel mogelyk, te beneemen alle regtma- tige redenen van doleantie over quade behandelingen der administrateurs en andere bediendens in de pakhuysen, die veeltyds, zo al niet notoir gefondert, ten minsten ^éer waar- schynelyk zyn.

23 November. Verbod legen het valideren van verstrek- kingen^ j^daar d^ordonnantien van verloren zijn".

De Confrontisten werden gelast » hunne bevindingen voorlaan •10 vroeg over te geven, dat d'erreuren, die by de boeken *van het eene jaar ontdeckt werden, by die van het vol- *gende kunnen werden geredesseert , sub peene van een •boete van ses maanden gage, ten behoeve van de diacony •armen"; en om hen daar toe te beter in staat te stellen werden de respective administrateurs en boekhouders van administratien voor de laatste maal «gewaarschuwd", dal »de- •selve, ingevalle hunne boekjes voortaan niet in gereedheid •gebragt en gesloten werden op den tyd, by resolutie deser •regering van den 25^ January 1701 gestipuleerd, de daar

Digitized by LjOOQ IC

94 1^51. J. MOSSEL.

•by geslalueerde peenalitcilen zonder eenige conniventie zullen «raoeten ondergaan".

25 November. Voorschriften mpens de terantwoording van vaten en dranken.

Ingevolge van het reglement op hel middel van bestaan voor de dienaren in adminislralien vanden 17™ Oclober 1746, titul in, arlicul VI, l^ B, is gearresteerd door d'admini- straleurs van het provisie maguazyn van heden af, en voorlaan altoos, weder te laten verandwoorden alle ledige vaten, voor voor zo verre daar van voor de Comp^ eenig gebruyk kan werden gemaakt, en dus te resilieeren van de op helversoek der doenmalige administrateurs by resolutie deser vergadering van den 14" November 1747 gemaecklc bepaling, volgens dewelke daar onder maar begrepen zyn de heele en halve leggers, also het overige vaatwerk in een rond jaar nog al wat importeerd en de dispensiers, zonder zig het selve toe t*eigenen, ^ heel wel bestaan kunnen, dog by hel teffens gere- solveerde, dat alle dranken, die uyt dese administratie by vendutie werden opgeveild, met de vaten zullen moeten ver- kogt werden, te persisteeren.

Door den heer Gouverneur Generael voorgedragen zynde het versoek van de confrontisten der administratie boeken om elucidatie, or de ses perc^*' afschryving, aan de gedagte admini- strateurs by het selve arlicul, I" D, toegestaan op de bieren, wynen en verdere dranken, volgens den letterlyken zin van dat arlicul, alleen van die versonden werden, moeste verslaan ofte ook g'exlendeert mogle werden tol de verstrekte, en dus lot alle dranken, die uylgeleverd en verantwoord werden, en uyt de daar op volgende woorden, hy uytlevering of ver^ anlwoording scheen te moeten werden afgenomen, te meer, vermits een weinig verder generalyk gesproken werd van de dranken, die de dispensiers vei streeleen^ versenden of uytleveren', zo is, len aanzien op de dranken by verslreckingen noodsa. kelyk meer spillage moet vallen als by versending en d'ad-

Digitized by LjOOQIC

1751. J. MOSSEL. 9Jj

minislrateurs met de verstrecking ook alsoo veel inoeyte hebben, verstaan de gemelde afschryving applicabel te ver- klaren op alle uytgeleverde dranken in vaatwerk, zonder onderscheid, behalve van de zulke, die volgens hel gemelde sesde articul, l'^ A, op den ouden voet by kannen verant- woord werden.

25 November. Cheribonsche en Javaschc verpachtingen.

Alle voor den tyd van drie jaren, ingaande primo January 1752 en eyndigende uil™® December 1754, van vier maanden tot vier maanden te betaalen en by off voor hel aanvaarden vier maanden voor aff in goede wiglige Spaanse realen off tegens tien schellingen de reaal in goede wigtige silvere du- catoDs or Bataviase silvere ropias, derham djawi genaamd, legens vyf agtste rd' courant ider en in geen andere silver munt, onder het stellen van twee goede borgen ten genoege van de Hooge Indiasche Regeringe, onder deese voor ar gaande generaale bepalingen:

1. De sabandharyen zullen geen ^ of i^!^^— meer mogen pretendeeren ten haren dienste als de geene, die by deese conditien in het vervolg zullen worden opgenomen.

2. De pagter van de sabandharye sal (effens ook pagter van de tol poorten zyn.

3. Dog zullen op een sabandharye uiterlyk niet meer als drie lol poorten mogen weesen, waar van de plaats zal wer- den aangeweesen aan den pagter.

4. Nogtans mag er maar eens tol geheven worden van de opgaande goederen en niet aan ieder tolpoort eens.

5. De afkoomende goederen van boven, hel zy tol con- samplie of lot negotie of wat het ook mag zyn, belalen geen lol aan de poorten.

6. Ook mag er op eenige basaars in de Imvenlanden of ergens elders, waar het ook moge zyn, geen lol of basaar geld, poort geld of eenigerhande geregligheyd van goederen, die gekogt en verkogt werden, genoomen werden; en dus blijft

Digitized by VjOOQ IC

Öé 1^51. J. MOSSEL.

er geen andere tol dan d'uytgaande en inkoomende zee tol, alleen en voor de goederen, die opgevoert werden van de stranden, eenmaal te land tot aan de tol poorten te betaelen zonder meer.

7. De opgaande tol aan de poorten is vyff van de honderl, uytgesondert alleen den amphioen, waar van op Java betaalt werd, gelyk thans in gebruyke is, twintig Spaanse realen bet picol.

8. De zee tol inkomende is vyff van de hondert, uytgeson- dert de volgende articulen:

1® de amphioen betaalt op Java overal tien rd» het picol dog op Cheribon, Gabang, Indramayo twintig, dewyl daar geen tol poorten zyn;

2' van alle inkoomende lyffeygenen werd tien rd* aan tol gebeeven; beneeden de vyff jaaren zyn vry;

5® alle lywalen van uitheemsch geweeff, ruuw, wit gecoleurt or geschildert, de Souratschc, Nalabaarsche, Chylonsche of Madureesche, Cormandelschc en Bcngaalsche uytgeson- dert, betaelen twaalf ten hondert.

9. De uytgaande zee tol is generalyk vijff ten hondert, uilgesondert:

1^ de rys, van dewelke op Cheribon en langs Java, tot Grissee ingeslooten, twee rd« per coyang off last sal werden betaald by den uytvoer na Batavia en by den uytvoer na andere plaatsen, gelyk Bantam, de overwal tot Malacca, maar niet na Samarang of andere plaatsen op Java selfs, die met Batavia gelyk staan, ses rd' per coyang of last, maar op Sourabaya zal vier rd» meer moeten betaalt werden voor de coyang of het last en dus ses na Batavia, Samarang en andere plaatsen op Java en thien na Bantam, Palembang, Baviaan, Banjer, Malacca, enz.;

2® de tabak, die uytgevoert werd, zal belasten agt sluyvers het picol, sonder onderscheyt van soort;

5® de suyker betaalt in het vervolg de candy tien schellingen en de poeder suyker vyff schellingen courant geld het picol;

Digitized by LjOOQ IC

1?51. J. MOSSEL. 9-?

4^ de lywaten Javas geweeff, van wat soort ook zyn, ilem

het cattoene gaaren zal by den uytvoer belaelen vyff en

twintig ten hondert; S^ de vogelnestjes betaelen by den uytvoer twintig Spaanse

reaalen voor het picol; 6^ hel zout betaald een rd^* Spaans off tien schellingen per

coyang.

10. Alle de voorsz. tollen, inkoomende en uylgaande, nevens de opgaande land tol, zullen zyn voor den sabandhaar of pagter van sabandharye, ook die van de rys.

11. De pagfers van sabandharyen zullen zig met niet an- ders mogen bemoeyen als met hare pagt en uyt hoofde van deselve niet mogen pretendeeren eenige inkoop van de rys of andere producten, permissie om na de bovenlanden te gaan negolieeren of eenige. monopolie, privilegiën van verkoop en wat dies meer mag zyn, staande den sabandhaar in alle deese en dus ook in alle andere gevallen, die niet tot zyn pagt ge- booren, gelykstandig met alle trafiquerende menschen en deselve ordres als zy onderwoi*pen.

IS. By de sabandharyen, excepto die van Samarang en Cbcribon, zullen ook annex weesen de hoofd gelden der Ghineesen, op dien voet als op Samarang te heffen.

Onder welke generale conditien dan vervolgens gepresenteert en ten dage der verpagtingen by opbot of afslag aan de meestbiedende zullen gegunt en overgelaten werden de volgende domynen :

l** de sabandharyen en lol poorten tot Grissee, nevens de opgaande tol tot Doeco aan de rivier Solo, zynde zo veel als een tol poort; by de eene zo wel als by de andere gebooren nog somas, nog tjatjas; de afkomende goederen van de rivier Solo en langs alle rivieren op Java, zo wel als langs de wegen, zyn alle vry van tol, dog moeien alvorens by den overscheep in gonlings of andere vaarluygen, waar mede over zee zullen vervoert werden, de zee lol, op de uytgaande goederen hierlioven gestelt, aan de naast by gelegene sabandharyen belaelen; en lot voorkominge van

Kaiaat-boei deel TI. r^ ^ T

Digitized by VjOOQ IC

Ö8 1751. J. (VIOÖSEL.

disputen desenlhalven is verslaen, dat alle de uytbpen der rivier Solo, daar zulks geschieden inogte, onder deese sabandharye van Grissee zullen behooren;

2^ de sabandharyen en tol poorten van Sidayoe, waar by hon- dert man or somas gehooren :

3^ de sabandharyen en tol poorten van Toeban, waar by nog somas, nog tjatjas gehooren;

4^ de sabandharyen en tol poorten van Rembang, sonder somas of tjatjas;

B** Paradessys sabandarye, waar by geen volkeren gehooren en die alleen bestaat in de privilegie van het opkopen van het zout van den inwoonder aldaer;

6^ de sabandharye en tol poorten van Joana, waar by gehoord de geheele kampong Tjapoura en thien man somas vau Tjierbonang ;

7^ Japara met Toedoenang, de sabandharye van beyde en de tol poorten van de eerstgemelde, geboorende by deselve geen, maar by de Toedoenang vyftig somas; en zal voortaan alle de afgebragt werdende zuyker uit de landen van Goedoes, Patty en Tanjong dese weg moeten passeeren en hier vertollen by den vervoer over zee;

8** Braham en Wedong. Deze sabandharye heeft deese twee zout gevende negoryen geheel onder zig en bestaat almede alleenlyk van 't opkopen en vervoeren van 't zout zonder tol poorten;

9*^ de sabandharye van Damack, waarby geen volkeren ge- hooren, met desselfs tol poorten ; 10^ Samarang met Galligawe, Torbaya en Goemoelak zullen, nevens derselver tol poorten, thans in een getrokken en dus verpagt werden; de eerstgemelde sabandharye heeft veertig koppen somas; 11^ Galiwoengo, Galianjer en Toegoe. Deese drie plaatsen met haare tol poorten zullen ook voortaan maar een saban- dharye uytmaken; en gehooren by deselve geene tjatjas of somas; 12^ Gandal met desselfs tol poorten en vyf en twintig somas;

Digitized by LjOOQ IC

Ï751. J. MOSSEL. 9§

13^ BaUng met de agt tjaljas Tan des sabandhaars woon- plaatse, nevens de vyf campongs, Maboer, Tjilang, Maraloea, Calie orang en Ita en daarby gehoorende tol poorten. De laastgemelde campongs geven aan dese sabandharye ieder twaalf man somas en dus sestig man te samen:

14® Pacalongang met desselfs tol poorten. By dese sabandharye gebooren veertig man somas;

15® Soembar en Pamalang met desselfs tol poorten, nevens twintig tjatjas van Soembar en dertig van Pamalang, die by deese sabandharye gehooren;

16® Tagal met desselfs tol poorten en een derde van de negorye Minantaka en de geheele negorye Pagadoengang, Caraton, Passarongang, Soeka Jongan en Sumapanjang, geboren onder dese sabandharye;

17® Lossary, Carang Assam en Brebez zullen in een saban- dharye getrocken en in dier voegen verpagt werden. Hier by gehoort geen volk;

18® de sabandharye van Gabang;

19® de sabandharye van Cheribon;

SO® de sabandharye van Indramayo;

21® de sabandharye van Tjassem;

22® de sabandharye van Pamanoekan;

23® het hooft geld der Chineesen op Samarang, voortaan (e heffen op dien voet, als de conditien van 't hooft geld alhier mede brengen, gerekent op twee derde van 't geene daar by gesteld is in de betaling;

24® den verkoop van arak en de buffels slagterye tot Samarang, in welke pagt geen verandering is gemaakt, dan dat het heffen van ses stuyvers voor ieder warong, die fyne waaren, twee stuyvers van ieder kraam, die levens mid- delen verkoopt, en een halve stuyver van de geene, die buyten de basaars eenige snuysteryen verkoopen, Ihans geheel afgeschaft is en dus op de basaars tot Samarang niets zal behoeven betaalt te werden;

25® het privilegie van het slaan der pitjis langs de geheele custe van Java, van de rivier Lossary af tot Grissee toe,

Digitized by LjOOQ IC

100 1761. J. MOSSEL.

het welke te samen een pagt uylmaakt, op dien voet,

als thans in gebruyk is; 26^ de topbanen op Samarang, op dien voet, als die pagt

jongsl is geweest; 27® de vogelnest klippen op Java, onder de conditien, by de

vorige verpagting gearresteert ; 28® de Gaddoesche tabak, almede onder de conditie als be-

voorens ; 29® de basaars Wallaban en Tanjong; 30® bet hooft geld der Ghineesen op Gheribon, almede gelyk

op Samarang thans gereguleert; 51® het slaan van de pitjis in dit geheele district, item op

Indramayo en voorts tot aan de landen, onder Batavia

gehoorende ; 32® de topbanen op Cheribon, op dien voet, als aldaar in

gebruyk is; So wie gading daarin heeft, die kome op Woensdag den 1 5^" der aanslaande maand December, des morgens de kloeke seeven uuren, op de binneplaats van het generale Gouverne- ment binnen dit ca^$tee], alwaar de voorsz. verpagting sal geschieden, en doe syn profyt". Zie ook bij 14 December 17S1.

3 December. Intrekking met 1® Januarij 1762 van hel verbod tegen den uitvoer van y^poeder- of eandy- ^zuyker", uitgevaardigd op ^^ai «'^'*) 1751.

De »daar voor gemiliteeerd hebbende redenen" hadden op- gehouden te bestaan.

3 December. Voorwaarden voor de verpachting van de y^gemeene landsmiddelen'* te Batavia.

Ditmaal werden in die voorwaarden de navolgende wijzigingen gemaakt :

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 101

Ten opsigie van de generale conditien van alle de pagten:

Articul XI. Te statueeren, dat de pagters, leu opsigtevan de coDtravenlieu en breuken aangaande de pagi, met niemand zullen vermogen Ie composeeren, te convenieeren ofte eenige over- eenkomste te maken, maar gehouden zullen wesen die aan- stonds aan te geven aan den officier, tot Mfien zodanigen contraventeur of zodanige contra venteurs zullen bevonden werden te pertineeren, op verbeurte van duyseni rd' door dm pagler van de boom en vyffhandert rd* door d'andere^ boven het gene zy van zodanigen compositie zullen genoten hebben, in stede van vy/f en twintig rd' en dus nu op gelyke peene, als by het voorgaande elfde articul gesta- tueerd is op het ontfangen van minder als de gestelde Ihol by wege van accoord, dewyl het eerste niet minder straffe meriteert.

Voorts :

Ten opsigte van de pagt van d'in en uytgaande regten ofte de boom:

Articul XI. Dat de Ghineese jonken, volgens resolutie van den 29^ Juny deses jaars, mede vry zullen weesen vande betaling van d'uylgaende regten, mits het bepaalde redemtie geld dubbeld en dus voor uytgaande redemtie geld evenveel als voor hel inkomende betalende, dog dat de amphioen, als ook d'arak en andere wharen, waarvoor per fust of picol zeker bepaalde gerechtigheid betaald werd, dien tbol, gelyk altoos, zo wel by uytvoer naar de jonken als anders, subject zyn en blyven; en vermits nu, die weinige articuls uytgezon- dert, den uytvoer geheel vry is, ook

Articul I t'amplieeren met eene waarschuwing: dat daar van door niepnand eenige visitatie mag geschieden als ten zynen pericul, om eenmael te doen cesseeren de klagteu over d'excessen en onordentelykheeden, die daar omtrend, tot belem- meriog en schade van de negotianten, veeltyds l>egaan werden en bayten des niet wel t'eenemael geweird schynen te kunnen werd^.

En om alle disputen over het redemtie geld van d'ingevoerd

Digitized by LjOOQ IC

102 1751. U. MOSSEL

werdende lyffeigenen en het extendeeren van dien, vry verder als ooyt d'intentie deser regering geweest is, mede voor te komen, ariicul XVII in voigender wyjse te veranderen en amplieren :

Dat de thol van d'aangebragt v^erdende iySeigenen, in conformile van de resolutie deser regering van den i8^^ September 17B1, alleen moet verstaan werden van die voor d'eersle maal te deser hoofdplaatse werden ingevoert, en waar voor gevolgelyk alhier nog nooyt redemtie geld be- taald is, hetzy door de tegenwoordigen of vorige lyflheer of lyffvrouw.

Dat boven het bepaalde redemtie geld, volgens hetselve besloyt, aan den sabandhaar, naar het oude gebruyk, voor yder lyffeigen, die alhier voor d'eerste maal werd ingevoerd en dus onder de pagt gehoord, zal moeten betaald werden twee ducatons, mits dat hy niet alleen gehouden zal weesen den invoerder, des versoekende, daar van belioorlyke quitantie te geven, maar dat hy ook geen voorkeur, preeferentie of iets buyten des zal mogen preetendeeren, 't zy onder den naam van oude costumado of onder welke preetext het wesen mogte, en zonder eenige distinctie of den invoerder zy een Europees of inlander, 's Gomp^ dienaar of burger, op de peene, daar tegens by de voorsz, resolutie gestatueerd.

En dat de gequalificeerdens, van de buyten oomptoiren overkomende, gelyk van ouds, en zo ook nu voortaan de commandeurs, capitains en capitain-lieutenants ter zee, item de schippers en lieulenanls van 'sComp^ scheepen, eenige lyffeigenen, ten hunnen dienste en niet ten verkoop geprojec- teerd, thol vry zullen mogen invoeren, mits niet excedeerende het volgende getal, als:

een gouverneur, met familie overkomende BO

» » zonder familie 40

• directeur met familie. 40

» » zonder familie 30

» commandeur met familie 30

• » » zonder familie 10

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 103

een commandeur van d'Indische zee B

• opperkoopman, majoor of boger officier van de mi- litie met familie 16

idem zonder familie 10

capitain off capitain lieutenant ter zee 3

koopman met familie ló

» zonder familie 6

capitain off capitain lieutenant militair en onder- koopman met familie 6

idem zonder familia 4

schipper 2

lieutenant ter zee 1

lieutenant militair, vendrig en boekhouder of andere

pennisten met familie 4

idem zonder familie 2

Voor dewelke dan ook niets aan den sabandhaar zal behoe- ven betaald te werden, dog dat desen vryen invoer eenlyk zal plaats hebben, wanneer de voorsz. invoerders op bun woord van eere verklaren, dat daar onder geene slaven zyn, ter verkoop overgebragt, en dat hunne lyffeigeneU) waar voor, 't zy door ben of de vorige eigenaars, reeds eens het redemtie geld betaald is, onder dit gepermitteerde getal, maar niet daar boven of buyten begreepen zyn, zullende geen enkelde slaafi of slavinne, door wie bet ook zy, ter verkoop mogen inge- voerd werden zonder bet redemtie geld en de verdere ongel- deo beboorlyk te voldoen.

Articul XVin. Dat, ten fine d'uytgaande regten niet zouden kunnen werden gefraudeert onder pretext van 'sComp" arrak afte scheepen^ aan den gezaghebber van yder vaartuyg, waar ia arrak voor de Comp® geladen is, door de administrateurs zal moeten werden medegegeveu een briefje^ aantoonende de qaaotiteit van dien, met welk vaartuyg, naar wat schip en voor wat comploir afgescheept^ om aan den pagter of zyne bediendens by bet p^sii^fen van de boom overgegeven en en by hem versameid m bewaard te werden, ten einde deselve met d'ordonnantien van deu afscheep te confronteeren.

Digitized by LjOOQ IC

104 1751. J. MOSSEL.

Ten belange van de pagt van de zuykeren: . Articul. I. Dat de zuyker, die van Java's Ooslcusl en Cheribon werd aangebragl, alhier thol vry zal mogen werden ingevoerd, volgens het geresolveerde op den 23*" July jl.

Aangaande die van d'in en uytgevoei'd wordende ryst:

Arlicul II. Dat ointrend de ryst, 's Comp» wegen afgescheept wordende, tol preeven t ie van fraude, inselver voegen zal werden gehandelt als omtrent d'arrak hier voren gemeld en ten opsigte van de zuykeren reets in gebruyk is.

Aangaande de pagt van de topbanen:

Articul I. Dat de Chinesen nergens anders, H zy binnen deze slad ofte de voorsteden, twgte ook ten platien lande, rond om deselve, lot de nvier Maronde, M' Comelis en Tangerang, alle inclusive, vermogen te toppen, dan alleen in de publicque topbanen en dat geene derselver zullen mogen opgeregt werden op 's heeren weegen en straaten, alsoo door het eerste alle differenten omtrend de liraiten van desen pagter zullen voor- gekomen werden en d'ondervinding geleerd heeft, dat het laatste ook noodsakelyk is.

Omtrend de pagt van het hoofdgeld der Chineesen:

Articul VI. Dat de Chineesen, die zig erneeren met arrak te branden, daar omtrend eguaal zullen staan met de land- bouwers, tuyniers en andere, by dit articul vermeld, nademaal zulx van ouds zodanig geweest, maer abusive by de pagt conditien uytgelaten is, en 'er ook geene redenen zyn, waarom deselve daar omtrend het selve voorregt niet zouden mogen hebben.

Met relatie tot de pagt van het slagten van het vee:

Articul II. Dat den pagter die geregtigheyd zal mogen heffen binnen dese slad ende voorsteden, als ook rondom deselve ten platien lande tot de rivier Marende, de post M' Cornelis ende forteresse Tangerang, alle inclusive, maar daar boven niet.

Concerneerende de pagt van de rystmarkt:

Articul V. In slede van dat de geene, die particulier uyl hunne huysen of langs de vaarten de ryst by kleine maten of

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. lOB

deganiang verkopen, zonder eenige bepaling nu: datdegeene, die ryst by de kleine maal ofte gantang verkopen uyt hunne huysen of langs de wegen en vaarten, niet alleen binnen dese stad ende voorsteden, maar ook langs de weg van Ansjol tot aan de forteresse Zoutelande, zo mede langs de weg van de Sontar tot de nieuw gelegde sluys aan de oude Sontarse rivier, item langs de groote Zuyder off Jaccatrase weg tot aan de brug aan dese zyde van de markt of passer van Weltevreden, mitsgaders langs de weg van het Moleniliel tot aan de brug by Tana Abang, en voorts bewesten de Crocot tot aan de gegravene ringsloot en de Torteresse Anke, dog ver- der niet. Wegens de pagt van de banevegteryen: Dat zyne limiten zig zo verre zullen strecken, als hier voren van die van het slagten van 't vee gezegt is. Omtrend de pagt van de waxkaarsen: Articul I. Hetselve nopens de limiten, en voorts Articul IX. Dat voortaan niet een ieder, maar alleen de geqoab'ficeerde Europeesen, zo 'sComp* dienaren als burgers, tot ondercooplieden en die met ben gelykstandig zyn inclusive, en verder niet, \vitte Bengaalse off Mallabaarse kaarssen tot eigen gebruyk mogen aanbrengen en ontbieden, zondereenige andere beswaamis als de boom tbol onderbeevig of gehouden te wesen deselve te laten merken, dog geene Siamse, Timo- reese of andere, ingevolge bet geresolveerde op den 29^ iuny jl. Betreffende de pagt van het kerven der Ghineese tabak: Onder de generale conditien, articul III, dat den pagter van het kerven der Ghineese tabak, die zyne meeste inkomsten in de vier eerste maanden heeft, niet alleen voor den aanvank van de pagt een maand op de hand, maar ook in de vier eerste maanden telkens een maand zal moeten betalen en de pagt penningen van de volgende ses maanden inde vyfde, sesde en sevende maand; das voor den aan>^nk van de pagt voor January en • of op den 8*^" January voor February,

Digitized by LjOOQ IC

106

17Ö1. J.

MOSSEL.

p den 8^ Pebruary

voor Maart,

» » 8" Maart

• April,

» » 8^» April

• May,

» . 8«»May

» Juny en July,

» » 8"^Juny

• Augustus en September,

» » 8«»Joly

» October en November,

» » 8«* November

» December,

ende zulxs mede op zodanige peenen, als by articul VII en VIII van de generale pagt conditien zyn gestatueerd, nademaal de noodsakelykheid van dese verandering gebleeken is aan d'aufuge van den pagter in desen jare en bet minder rende- ment van de pagt by opveiling voor d'overige maanden, waar van gesproken werd by de resolutien deser regering van den ie®*» Maart en ï*** April deses jaars.

Onder de speciale conditien van dese pagt:

Arlicul II. Dat de limiten van desen pagter zich even verre uytstrecken als die van het slagten van het vee.

Nopens de pagt van de waag:

Articul V. Dat van de koopmanschappen, die van buylen inkomen of ter waag gebragt werden, by den verkoper een in steede van een halff ten hondert, en zoo ook van de koop- manschappen, die van de Gomp® werden gekogt, door den kooper een in steede van een halff perc^ zal betaald werden.

Articul VIII. Dat daar en tegen van alle pond goederen by den uytvoer, 't zy dat die bevorens gewogen zyn of niet, voortaan niets aan den pagter zal betaald werden, in stede van een ten hondert, om also te weiren alle hindernisse eni- trend den uytvoer en het geen hier voren onder de pagt van de boom nopens de visitatie der uytgevoerd werdende goederen gezegd is; en laatstelyk

Articul XVII. By d'interdictie om geene contrabande wharen in de waag te laten wegen, veel min daar van eenige pagt- penningen of geregtigheid Ie genieten, te voegen, dat deselve, ter waag gebragt werdende, den pagter daar van ten eersten zal moeten kennis geven aan een der officieren, H geen men anders niet ligt te verwaglen heeft.

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 107

6 December. Bepaling, dat anachoda's van handeU' praauwen, die ter goeder naam en faam bekend Honden, bij aankomst te Batavia geene borgen behoefden te stellen ; terwijl zij, die niet of minder goed bekend waren, konden volstaan met zoodanige personen als borgen te stellen^ welke zij verkozen.

Sedert eenige jaren was de gewoonte, eigenlijk bet misbruik, ingesiopen, dat anacboda's «tot bunne borgen quasi, zoo voor

de betaaling van 't ankerage geld, als de ware opgave van de grootte der vaartuygen en het getal der daarop zynde «manscbap, zoodanige persoonen moesten stellen, als bun •door den Sabandhaar ofte zynentwegen werden aangewesen'*.

Die aangewezene personen bandelden met de praauwen en de lading daarvan, alsof zij de eigenaren waren, tot groot nadeel van de anacboda's, die daardoor «noodzakelyk van de •traGque op deze hoofdplaats moesten werden gedegouteerd*'.

6 December. Voorschriflen nopens houten en bamboezen ^kraamptjes'' binnen de stad Batavia.

In strijd met bet bepaalde op ^^^^ 1654 en 18 December 1716 waren op allerlei plaatsen, voornamelijk in en bij de Chinesdie kamp, «kraamptjes en kuffen'' opgerigt, welke veel brand-gevaar en veel nadeel ann de passage veroorzaakten.

Aan dit ingeslopen misbruik durfde de Regering geen einde te maken, omdat de buisbuur »zoo eene excessive boge" was. Maar zij bepaalde tocb »dat de winkels of vast staande •kraamtjes in de voorsteden, voor eigene ofte eens anders

haysen of wooningen aan de waterkant, speliaal aan de •westzyde der stad, over de rivier, die de stads gracbt uyt- •maakt, en over die in de stads gracbt uytkomt, binnen bet •jaar, van p<°^ January aanstaande af te rekenen, zullen moeten ■werden afgebroken ofte daar aan ten minsten geen reparatie zal mogen gedaan werden.

Digitized by LjOOQ IC

108 1751. J. MOSSEL.

Dat zo lang de voorsz. ongepermitteerde kraaniljes nog staan, daar voor, zo wel als voor die gepermitteerd zp, (wee rd* ter maand aan den pagter en dan nog daar en boven even veel zal moeten betaald werden aan den officier, onder wiens jurisdictie gelegen zyn, van welke laasle d'andere vry blyven.

Dat de respective officieren van justitie voor al wel attent zullen moeten wesen, dat geene kraamptjes opgeregt werden op de weg van Molenvliet en andere diergelyke smalle wegen.

Dat de vast staande kramen, die (effens to( wooning off lyff berging, zo wel by nagt als by dag, dienen of dienen kun- nen, dubbeld ofte vier rd^ ter maand aan den pagter en evenveel aan den officier zullen moeten be(alen.

Dat binnen de stad absolut geene winkels op de s(raten, nog wegen zullen mogen wesen, als alleen op de gro(e markt of bazaar bewesten de grote rivier en d'in een ry door de Comp® opgebouwde winkels beoos(en deselve op de zo ge- naamde nademiddags markt, en dat dus absolut geene win- kels of kramen elders zullen mogen gezet werden.

Da(, zo iemand zig mogte verstou(en zulx te doen en de geene, voor wiens deur het geschied of die daar omtrend woonen, den bailluw versogt hebbende deselve te laten af- breeken, zulx in drie dagen geen gevolg neemt, zy daar van zullen kunnen kennis geven aan de wykmeeslers, die by desen gelast en gequalificeerd werden zulx ten eers(en te doen, onvermindert de verplig(ing van den winkelier om voor den lyd, dat zodanigen winkel geslaan heeft, dubbelde pagt of vier rd^ ter maand aan den pagter op te brengen.

Ook is verstaan hier mede te amplieeren de conditien der pagt van de groente kramen en winkeliers en voorls daar inne nog te maken de volgende ampliatieu en aUeratien, als:

Articul VI. Dat de winkeliers, die winkels op de nieuw aangebouwd wordende markt by de Por(ugeesche kerk huuren en aldaar te koop zetlen, alleen twee rd* ter maand aan den pagter en niets aan d'officiers zullen behoeven te belalen, onder wat naam het ook wesen mogte.

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 109

Dat de voorsz. winkels aan d*oost en westzyde van de groote rivier op geenerley wyse, H zy met alap, bamboesen of andersints, argeschut of gesloten zullen mogen werden, eens- deels om te minder gevaar van brand te hebben en ten ande- ren, op dat deselve niet by nagt en onlyden zouden kunnen dienen tot schuylnesten voor dieven en vagabonden.

Articul VII. Dat, zo de geene, die langs de weegen zeep, hoenders en waschkaai*sen gaan uytventen, iets buylen des len verkoop roede nemen, zy een brielje van agt, in stede van een van vier st% van den pagter halen moeten.

Articul XXL Dat den pagter de kramen, dewelke op kos- ten van de Comp^ upgeregt zyn aan d'oostzyde van de grote rivier, met p"** January aanstaande, als van ouds, en die, welke de nieuwe grote markt aan de westzyde uytmaken, ook als dan of zo dra volkomen g'absolveert is, onder zyn loesigt zal hebben tot het uyteinde van de pagt en de nodige reparatie daar aan ten zynen koste moeten doen, mitsgaders deselve mogen verhuuren aan de geene, die het meeste geld daar voor zullen willen geven; en dal het aan de huurders vry zal staan in de winkels van de nieuwe markt, zo wel als in die van de ooslzyde van de grote rivier, te mogen ver- kopen allerhande lywaten, van wat zoort die ook mogteu zyn, mitsgaders zyde en wollen stoffen, zyde, garens en alle, het geene tot kledinge gehoord, benevens allerhande snuysleryen.

Dat de winkeliers wel des nagts alleen, zonder vrouw of kinderen, aan d'oostzyde mogen verblyven, dog aan de west- zyde of op de grote bazaar in een yder ry kraamtjes niet meer als Iwee, 't zy Chineesche of andere winkeliers, des nagts zullen toegelaten werden om op het geene te passen, dal zy om dies volumineusheyd liever aldaar ten hunnen pericul mogten willen laten, als in hunne wooningen secureeren.

Articul XXVI. Dat den pagter zynen impost, in stede van tot aan de wagt M*" Cornelïs, maar zal mogen beffen tol aan de brug aan deze zyde de markt off passer van Weltevreden en, in plaats van tot aan de negory Garel, tot aan de brug by Tanna Aban.

Digitized by LjOOQ IC

llö 1^61. j. Mossel.

6 December. Reglement op hel wajang-spelen en tandak

Aangemerkt zynde, dat, alhoewel de wayangs of Ghineese toneelspellen en de rongings of het tandacken, zynde een soort van inlandsche bals met gehuurde dansseressen, al van ouds in het oog gelopen hebben en aangemerkt zyn als eeniger maten gevaarlyk en zeer nadeelig voor de colonie en de goede ingesetenen van dien, zo om de grote conflaentie van allerley slag van volk by nagt en ontyden, wanneer deselve in het openbaar of met vry acces van een iegdyk gespeeld werden, als ter zake, eensdeels d'inlanders, en voor- namentlyk de Chineesen, by die gelegentheeden hunne passien den vollen teugel vierende, met dobbelen of met d'actricesen dansseressen veeltyds in een etmael zo veel geld te zoek brengen, dat zy en hunne familien totaliter geniineert wer- den, tot groot nadeel van de geene, die haar hebben gecredi- teerd; en* ten anderen, vermits die spelen en speciaal de rongings zo aanlockelyk voor de lyffeigenen zyn, dat d*inge- zetenen, die in thuynen woonen, hen daar van, selfs niet by nagt, kunnen afhouden en het selden mist, dat deselve by die occasien tot dobbelen en het besteelen hunner lyffheeren, om zulx te kunnen doen of zig by de rongingsmeiden gezien te maken, verleid werden, men egter het een en ander altoos heeft aangesien als divertissementen, daar de Chineesen en andere inlanders zodanig op versot zyn, dat men deselve niet wel, zonder haar het grootste hartzeer aan te doen en be- dugting voor nadeelige gevolgen, geheel en al afschaffen kan. dog dat het oogmerk, het welke men daar mede zoude bedoe- len, wel eenigsints te l)ereiken was door een middelweg tusschen een formeele interdict ie en een vrye toelating in te slaan en dierhalve door den heere (ïouverneur Generaal geproponeerd zynde daar van voor den aanstaande een preuve te nemen door op het houden van wayangs en rongings een zekere lax te stellen met een notable distinctie tusschen de wayangs, waar in alleen commedianten van de mannelyke sexe, naar den rol, die zy speelen^ in mannen en vronweo

Digitized by LjOOQIC

17^1. J. MOèÖËL. UI

kleederen gekleed, en die, waarop vrouwspersonen of aclrices, 't zy met acteurs of alleen, in mannen en vrouwen gewaad verschynen, item de wayangs en rongings, die in het publicq of met open deur of hek en admissie van een iegelyk, die voor geen slaaf bekend is, vertoond werden, en die, welke geschieden binnens huys, alleen tot vermaak van de g'invi- teerdens, mitsgaders het geven van permissie daartoe, mits het gestelde tantum betalende, voor anno 1752 publieq aan de Q)eestbiedende off eerstmynende (e verpagten, zo is verstaan zig daar mede te conformeeren en zulx, ingevolge den verde- reo voorstel van welmelde zyne Edelheid, Ie laten gevolg oeemen op de volgende voorwaarden:

Articul I. Geene wayangs off Chineese toonneel spellen zullen binnen dese stad, nogte de zuyder voorstad mogen ver- toond en gespeeld werden, en zo ook niet binnen d'eerste hlocken van de wester en de twede van d'ooster voorstad.

Articul II. Maar daar buyten zal helselve aan een iegelyk gepermitteerd wesen onder de volgende voorwaarden:

Articul III. Voor elke nagt of ieder reis, dat 'er binnens huys ot binn^is erfs, met geskHen deur of hek, met jongens wayang gespeeld werd, zal aan den pagter moeten betaald werden tien rd' ; en aan niemand buyten des het alderminste. Articul IV. Die wayang buyten s'huys of erfs, dan wel met opene hecken of deuren, willen laten speelen met jongens, zullen aan den pagter moeten betalen veertig rd^ voor ieder reis. Articul V. Dog met meiden of vrouwspersoonen, binnens buys of erfs en met geslotene heek of deur, als boven, zal Toer ieder keer aan den pagter moeten betaald werden een somma van vyflig rd*.

Articul VI. En met vrouws persoonen, met opene hecken of deuren, eene somma van twee hondert rd'.

Articul VII. Die huyten permissie van den pagter wayang met jongens laten speelen, met gesfeten deur of hek, zullen yder keer verbeuren eene somma van een hondert rd'.

Articul VUL Dog huyten permissie met meiden wayang houdende, met geslotai deur of hek, twee hondert rd*.

Digitized by LjOOQIC

112 1751. J. IVlOSSËL.

Articul IX. En met open deur of hek, schoon binnens huys of erfs, mei jongens buylen permissie wayang houdende, mede twee hondert rd'.

Arlicui X. Maar die onderslaan mogle zulx buylen per- missie van den pagter in H publicq of met open deur of bek met meiden te doen, dan wel ter plaatse, daar het volgens articul I niet geschieden mag, of met meiden in stede van jongens, zal verbeuren een somma van vyff hondert rd'.

Articul XI. Het rongingen of tandacken zal ook niel mogen geschieden als ter plaatse, arlicui I, omtrend d*wayangs is bepaald.

Articul XII. Als het selve met geslolene hek of deur ge- schied, zal telken reise aan den pagter, ter obtenue van een permissie brieije, een rd', maar met open deur of hek, vyff rd"* moeien betaald werden.

Articul Xm. Zullende de geene, die zig emancipeeren mogten zonder permissie van den pagter rongingen te houden binnen s'huys of erfs, met geslote deur of hek, verbeuren eene somma van vyfftig rd», en met open deur of hek twee hondert rd% tusschen den officier, die de calange zal doen, en den pagler in eguale portien te verdeelen.

Articul XIV. Met desen verslande nogthans, dat het selve door den heere Gouverneur Generaal aan de inlandsche capi- tains of hoofden van de campongs, als voor desen, by een briefje franco zal kunnen werden gepermitteerd, wanneer zyn Edelheid het zodanig mo^^te goedvinden.

Articul XV. Dog by het rongingen zullen, zo min als by de wayangsspelien binnens huys, lyffeigenen van persoonen. aldaar niet tegenwoordig, als aanschouwers ofte andersinls mogen werden g'admilteerd, op verbeurte van eenliondert rd^ voor ieder en telken reise, by aldien men den geenen, die wayangs speelen of rongingen laat, convinceeren kan deselve, H zy aan hunne kleeding ofle andersinls, te hebben kunnen onderscheiden.

Arlicui XVI. De vooi'sz. contributien en boetens voor en op het wayang speelen en ingingen zullen ook plaats hebben

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 11^

en iogevoert werden (en platten landen, tot de rivier Maronde, M^ Gomelis en Tangerang inclusive, dog verder of daar boven niet.

Articul XVn. En zallen alle de voorsz. boetens verdeelt werden tosschen den officier^ die de calange zal doen, en den pagter, in eguale portien.

Articul XVin. Tot de calange van alle de voorsz. contra- ventien zullen niet alleen den landdrost en bailluw, maar ook, zonder onderscheid van jurisdictie, 't zy binnen of buyten de stad, gequalificeerd zyn de beide fiscaals.

6 December. Wijziging van het reglement op het klein zegd, art. 10.

Gereflecteerd zynde, dat de billykheid vereischt omtrent het amplgeld ofte de groote der zegels, tot de g'expedieert wordende bewysen van aanstelUng tot de politicque ampten en bedieningen by d'ordonnantie op het klyn zegul, articul 10, bepaald, distinctie te maken tusschen de zodanige, die uyt d'eene opperkoopman, koopman of onderkoopmans bediening in d'andere overgaan, en anderen, die, buyten employ zynde, daar mede gebenificeert ot leffens lot de qualiteyt, tot het ampt slaande, bevordert werden, zo is op de propositie van den heere Gouverneur Generaal verslaan de gemelde ordonnantie t'amplieeren met de volgende articuls:

1. Dat iemand, die uyt een officie werd verplaast in een ander, waar toe geen hoger qualiteit staal, dog waar van het bewys egter volgens de voorsz. ordonnantie op een hoger zegul moet werden g'expedieert, eenlyk zal werden verleend een bewys op een zegul, zo groot, als het different, als by voor- beeld: dat een opperkoopman, die gesteld werd in een bedie- ning, welker bewys, indien by by zyne aanstelling buyten employ of in een mindere qualiteit ware geweest, zoude moeten werden vervaardigt op een zegul van rd' 80

genomen wordende uyt een ander opperkoopmans fnntic, waar van het bewys moet werden geschreven op een zegul van » 80

dan maar een bewys zal g'expedieert werden op een zegul van rd' 30

rUlAAT-BOU DEEL TI. ^ &

Digitized by LjOOQ IC

114 1^51. J. MOSSEL.

2. Maar, dat het bewys van iemand, die uyt een bediening verplaast werd in een ander, tot welkers bewys een minder zegul staat, eenlyk zal behoeven geschreven te werden op een zegul van twaalf stuyvers.

3. Wel verstaande, dat zulx niet appUcabel is op de geenC; die wel bevoorens in een andere functie van deselve quaHleit g'employeert, dog ten tyde hunner aanstelling buylen actueel employ zyn geweest, die het volle zegnlgeld, by d'ordonnanlie gestatueerd, zullen subject zyn en blyven.

7 December. Reglement voor het Moorsche hospitaal bij de fortres Jakatra.

Art. 1. De chirurgyn majoor deses casteels als visitateur van de rhede sal, des Dingsdags en Vrydags aan boord van de scheepen koomende, de Moorsche zeevarenden, die voor- geven ziek te wesen, in persoon behoorlyk visiteeren, zouder zig daar omtrend te gerusten op de scheeps chirurgyns.

Art. 2. En bevindende, dat hen niets raanqueert en zy ten vollen in staat zyn dienst te doen, daar van aan den gesag hebbende officier kennis geeven.

Art. 3. Gelyk meede, als deselve maar een uyterlyk acci- dent of eenige andere ligte indispositie hebben, die zo wel aan boord als aan land kan worden gecureert en hen niet belet om dienst te doen.

Art. 4. Maar deselve in zodaanige staat bevindende, dat aan boord van geen dienst kunnen weesen ofte beter aan land kunnen werden genesen, zo sal hy hen ten eersten, met een ordonnantie van inneeming op den binnen regent van het Moorse hospitaal, naar d'equipage werf senden.

Art. 5. De gemelde ordonnantie sal niet alleen moeten behelsen hunne eigene naamen, volgens de monster rols, met byvoeging van de naam, die zy in de wandeling mogten hebben, maar ook onder wat ploeg of zarrang zy gehooren en van wat schip zy komen, ter voorkoming van de confusiCi die anders te dugten zoude weesen,

Digitized by LjOOQ IC

i*?fci. j. Mossel. ÜH

Art. 6. Op de equipage werff komende, zal de bootsman d'ordonnantie off ordonnantien aan den commandeur en opper- equipagemeester ofte, by desselfs absentie, aan den (mder- equipagemeester en, die er mede niet zynde, aan den equipage- boekhouder moeten yertoonen, om na te zien, ofte zodanig ingesteld zyn, als het derde articul dicteerd; m zullen deese persoenen, deselve niet in dier voegen bevindende, defacukyt hebben den visitateur der rheede by zig t'ontbieden ofte te laten ordonneeren om het manqueerende sonder uytstel eigen handig te suppleren.

Art. 7. Het welke gedaan zynde, zal gemdde opper- of onder-equipagemeester, dan wel equipage-boekhouder, onder zodanige ordonnantie voor gesien teekenen, so wel ^ voor die wel bevonden zyn.

Art. 8. Van de equipage-werff zullen de voorsz. impo- tenten met hunne ordonnantien ten eersten met een schouw of schuyt^ met Mooren bemand, naar het voorsz. zieken huya Toortgeholpen werden.

Art. 9. Met d'aan land dienst doende Moorsche zeevarende zal insgelyks gehandeld werden, alleen met dit onderscheid, dat de visitatie, nevens het opmaaken en teekenen der ordon- oantien, sal geschieden door d'opper-chirurgyn van d'equipage- werff, den chirurgyn-majoor van d'artillery of de opper-chirurgyn van de post, daar waarlyk dienst doen, en de naziening door den opper- of onder-equipagemeester en, by absentie van haar beide, door den equipage-boekhouder, in zo verre op d'equipage- werff of elders buyten d'artillery bescheiden zyn, maar in het artillery-magazyn dienst doende, door den majoor van deselve en, by desselfs absentie, door den boekhouder van die administratie.

Art 10. D'impotenten zullen geduurende hun verblyf in het gasthuys genieten d'ordinaire verstreckingen van randsoen en koslpenningen, even als die aan land bescheiden zyn.

Art 11. Dog de gages van deselve zullen ten behoeve van het hospitaal ingehouden werden, om daar uyt te kunnen vinden de nodige kosten tot het huys en medicamenten,

Digitized by VjOOQ IC

116 17&1. J. MÖSêÉL.

nevens eenige extra-ordinaire spyse voor de geene, die heel slegt zyn.

Art 12. Yder zieke zal ten koste van bel huys door den binnen-regent bezorgt werden, om by herstelling niet mede genomen te werden, maar by bet huys te blyven, zo lang in staat van gebruyk zyn:

1 slaapmatje,

1 hoofdkussen, en

1 grofve sprey.

Art. 13. D'opper-chirurgyn van de fortresse Jaccatra zal, ingevolge het geresolveerde in Rade van India op den 16" February deses jaars, nevens zyn presente dienst, fongeeren als binnen-regent en oversulx voortaan geconsidereert werden als een opper-chirurgyn van een hoofdpost.

Art. 14. Den selven zal tot zyn behulp hebben twee onder- chinirgyns, om onder zyn oog en opsigt d'uyterlyke wonden te heelen.

Art. 15. Maar tot het interna zal genomen en aangesteld werden een goede, inlandsche practysyn, met behulp van twee mindere.

Art. 16. Die voor yder zieke een quart rd*^ *s maands zal genieten, zo tot den inkoop der medicynen, als salaris ^^an hem ende twee mindere practisyns.

Art. 17. Die door den binnen-regent daar toe zullen gehouden werden, dat ten minsten twee maal des daags, namentlyk 's morgens ten ses en 's namiddags te vier uuren, de patiënten komen visiteeren.

Art. 18. Ook zal den eersten practisyn d'ordonnantie heb- ben over het geene sware sieken extra benoodigen.

Art. 19. Indien het somvrylen mogte gebeuren, dateenige patiënten, by d'inlandsehe artzenyen geen baat vindende, van zelfs inclineerden een proef van de Europische te neemen, zal den binnen-regent zulx niet mogen weygeren, maar in tegendeel gehouden wesen over de sulke interna te practi- seeren, zonder het selve op zyne onder-chirurgyns te laten aankomen.

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 117

Art. 20. Ende op dat alles te beter en in behoorlyke ofdre mag toegaan^ zal een bequaam pennist tot boekhouder Tan het gemelde Mocursche hospitaal aangestdd werden, die een pennist ter zyner assistentie zal werden toegevoegt.

Art. 21. Zullende aan den binnen-regenl, het geene tot careering der qualen vereischt werd, 'sComp* wegen matig verstrekt werden.

Art. 22. En aan den boekhouder 't geene tot laafnis nodig zai wesen.

Art. 23. Nog zal tot portier van dit hospitaal aangesteld werden een nugter en bezadigt Europiseb onderdeks officier.

Art 24. Maar de koks en zo genaamde ziekevaderfl of oppassers der kranken zullen uit de tandels of mattroosen, die successive hersteld raken, door den binnen-regent zelfs werden verkoren, die hunne namen aan d^ boekhouder, by een beboorlyk getekent briefje, zal opgeven, om hunne gage weder ten haren behoeve te laten voortlopen.

Art. 2S. Daar en boven zal 'er ook een zarrang tot schafbaas of principale kostbesorger werden aangesteld, om een yder het nodige te besorgen, die een a twee mindere marktgangers onder zig zal hebben.

Art. 26. Zodanigen schafbaas zal verpligt wesen om allen avonden van d'uytgave rekenschap te doen aan den boekhouder.

Art. 27. De boekhouder zal de kostpenningen onder zig hebben en daar van, zo wel als van de dagelyksche uyt- gaven, nette aanteekening moeten houden, om alle maanden aan den heer president en de verdere buyten-regenten van d'hospitalen beboorlyk reekening te doen.

Art. 28. Gelyk ook den binnen-regent aan deselve maan- delyks zal moeten presenteeren een spedfique opgave van het gene hy bekostigd of uytgegeven heeft, met aanwysing van de noodsakelykheid van dien, om, by de gemelde buyten- regenten gepasseerd zynde, van dies bedragen te laten op- Doaken een ordonnantie van betaling uyt 'sGomp' cassa.

Art. 29. Zullende den heer president van de buyten-

Digitized by LjOOQ IC

118 1751. J. MOSSEL.

regenten overzulx onder zodanige reekening alvorens tekenen voor de visie.

Art. 30. D'inlandscbe practysyn zal op den laatsten m vyfflienden dag van yder maand, ten overstaan van den binnen-regent, de geene nytmonsteren, die ten vollen hersteld en weder in staat zyn dienst te doen.

Art. 31. De welke door den binnen-regent, onder het q>sigt van een vertrouwde zarrang of tandel, direct naar d'equipage-werff zullen te rug gesonden werden, met eeo geleide briefje, door den boekhouder opgemaakt en door hem onderteekent, behelpende derselver namen en bynamen, de ploeg of zarrang, onder wien en waar of op welk schip of plaats zy laatst bescheiden zyn geweest, en wanneer in het hospitaal gekomen zt|n.

Art. 32. Waar uyt den opper-equipagemeester hunne ordon- nantien in selver voegen zal laten opmaken op een schip, of daar benodigt of bescfaeyden mogte wesen.

7 December. Bepaling^ dat irUandsche kapiteins en luitenants, zoolang zij in functie waren^ voor wagen- pacht zouden betalen 150 rijksdaalders 'sjaars.

Zij werden dus gelijk gesteld aan Ghinescbe kapiteins en luitenants, omdat zij beweerden »in tyd van nood hun lyf »en leeven ten dienste van de Comp. te waagen, daar de «Ghineesen ter contrarie, niet alleen van allen waapen handel, »maar, uit hoofde der betaaling van het hoofdgeld, van alle •wagt en togt buyten het Ghineesche quartier, zelfs in tyd »van onlusten, vry waren".

De Regering vond dit »geallegeerde motif gantsch niet •verwerpelyk".

Na hun ontslag moesten de inlandsche kapiteins en luitenants, evenals alle andere Chinezen en inlanders, jaariijks voor een rijtuig 300 rijksdaalders belasting betalen, ook om aan den inlander te toonen, dat de vermindering van de belasting een

Digitized by LjOOQIC

1751. J. MOSSEL. 119

mnegt was^ aan de belrekkiog verbondea eo niet aan de

persoon.

7 December. Bepaling, dat Weesmeesleren, Heemraden, Commissarissen van zee- en commercie zaken, leden van mindere collegièn en stads-doctoren slechts, zoolang zij in die collegièn of dal ambt tconiintieerden'\ wat betreft de wagen^pacht, *als de zoodaanige'' mogten worden gerekend.

Zie ook bij 9 Januarij 1731, K Junij 1736, 2» Oclober 1746 en 16 Januarij 1747.

Oud-schepenen bleven verschoond >oin de aanzienelykheiii *van dal ampt en als tot eene vergelding van de groote

lasligheid van dien".

7 December. Wijziging van de wagen-pacht.

Betaald moest worden:

voor een rijtuig met l wielen en 2 paarden 1 , , ,., . ^ j 1 de nelit

» » » 0 4» » 1 paard )

» » chaise » 1 » een vierde van

de belasting op rijtuigen met 4 wielen en 2 paarden.

[ Rijtuigen met 4 wielen en 1 paard waren niet meer in

gebruik.

\ 7 December. Regeling voor 1752 van de Indische re- touren en eischen.

Door den heere Gouverneur Generaal aan de vergadering Tertoond zynde, dat geheel India door het overzenden van vry ^tere capitalen aan retouren, als uyt Nederland aan contan- ^) koopmanschappen en behoeften ontvangen waren, in de

Digitized by LjOOQ IC

J20 1751. J. MOSSEL.

laatste jaren zodanig uytgeput was en de schulden tot zo hogen top geklommen waren, dat het van de hoogste noodsakelykheid was verdagt te wesen om het retour in den aanstaande te proportioneeren naar het bedragen der contanten en goederen, uyt het patria aangebragt wordende, en dat dien volgenden naar den jongsten ontfangst van 52 thonnen schats aan con- tanten, buyten de goederen en d'alhier op wissel getelde gelden, die te samen circum circa op 28 thon uytkomen, eens voor ondersteld zynde, dat India zig zelfis bedruypen konde, dat nog selden gebeurd is, het retour 'sGomp'' wegen in 17S2 zoude moeten bepaald off vastgesteld werden op 80 thonnen gouds, de thee op vragt mede gereekent en egaaal gesteld tegens het geene daar voor alhier werd uytgekeerd na de verkopingen, mitsgaders het selve by de vergadering, na rype overweging, g*advoueert en op dese gronden ook g'oor- deelt zynde, dat het retour uyt Indien in anno futuro ten naasten by in deser voegen zoude dienen te worden geregu- leert, als:

aan speceryen, peper, salpeter, coffy, thee, por- celyn, zuyker, thin, sappanliout, benjuin, bo- rax, cardamom, cubebe, curcuma, confituren, atchiar, gomgutle, gomlak, indigo, paarl' amour, sagoe, ster-annys, tammarinde, arrak,

wol, gommen, etc, tot 30 thonnen.

Bengaalsche zyde tot 8

• garens in soort tot 1

» zyde stoffen tot ^Yj

» lywaten tot 16

Cormandelsche lywaten tot 11

Ceilonse lywaten tot 6

Souratse » en garen tot 1 V2

Chinase zyde stoffen tot 2

» n tot 1

75 thonnen.

voor thee op vragt S »

maakt dus de bovenstaande 80 thonnen.

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 121

Waar in participeeren zullen:

Bengalen 257i thonnen.

Cormandel 11

Ceilon 7Vi

Hallabaar 3

Sooralle 1 Va

China 12

Batavia en d'ooslerse comptoiren 14'/^

75 thonnen.

Zo is goedgevonden en verstaan door d'opperkooplieden dezes casleels te doen formeeren eene accurate memorie van de perc**»» winsten, op yder articul van de retouren uit Indien, voigeDs de jongste rendementen, gevallen, ten einde omtrend de voldoening der patriase eiscKen met te beter fondament de nodige specifique bepaling te kunnen maken.

En om in desen tyd, dat men zo zeer om contanten ver- legen is en om de west van India zulke excessive interessen betalen moet, hel geld niet te besteden aan koopmanschappen, die geen naamwaardige winsten geven en, al eens by vlagen gewild zynde, naderhand jaar en dag in de pakhuysen buyten navrage leggen, is verstaan voor India eenlyk van de wester- sche comptoiren en China te vorderen zodanige goederen, als hier onder werden aangewesen, namentlyk: Uyt Bengale voor Batavia:

Amfioen.

Armosynen en andere benoodigthedeu tot gebruyk, de ge- petitioneerd werdende zyde stoffen voor Japan, en

Voor d'oostersche comptoiren: een matige quantiteit

Gassas.

Bethilles cangam, en

Hanians.

Van Cormandel:

het benoodigde voor Batavia. » • » Japan.

• 9 » d'oosterscho comptoiren^ en

Digitized by LjOOQ IC

122 1751. J. MOSSEL.

het benoodigde voor Sumalra.

Van Souratta: wat Niquaniassen. » deekens. » zyde patholen, etc. Van Ceilon en Mallabaar: het nodige rood lywaat en kleenigheden, zo tot gebniyk^ als voor Japan, en Van China: buyten goud mede niets als kleenigheeden tot gebruyk ea het g'eischte voor Japan.

Mitsgaders gevolgelyk alle articulen, die van zodanigen natuur zyn, dat door particulieren beter kunnen werden Iieheerd, aan haar over te laten en de lasten deser hoofd- plaatse, des mogelyk, zodanig te reguleeren en bezuynigen^ dat men met dertig thonnen schats, buyten het toevallige, rond schieten kan.

10 December. Bepaling, dat vendutiën van Compagnie's goederen, in plaats van in het Kasteel, in de stad Batavia gehouden zouden worden door den stads-vendu- meester.

Op t versoek van den heer Directeur Generael en de ver- tooninge door zyn Edele gedaan, dat de goederen op de ven- dulien in de stad, door den stads vendumeester gehouden werdende, een hoger prys behalen als op die, welke 'sConap wegen in het castecl gehouden werden, zo om den meerderen toevloed van allerley soort van handelaars op deselve, als dat aldaar de goederen by kleine partyen, van eenige enkdde stuyvers teffens, werden opgeveild, *t geen in 't casteel niel wel te practiseeren is om de confusie en verschilleB, die naderhand by d'afhalinge zoude ontslaan, en dat niemand van 's Comp' bediendens d'inwoonders zo wel kent om voor de betalinge te kunnen en willen instaan, by aldien men al eens daar toe konde overkomen om aldaar mede by enkelde stucken,

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 125

in stede van volle packen, gelyk lot nog toe in gebruik is, verkoping te houden en het verkogte ten eersten op crediet zonder borgtogt af te geven, zo is om alle dese redenen ver- staan de naaste 'sComp^ vendulie in de stad te laten honden door den stads vendumeester en op de wyse aldaar gebruy- kelyk.

14 December. Bepaling, dal de pacht van den korenmolen »o/le de geregtigheid van het gemaaV' weder zoude verpacht worden.

Gedarende de elf eerste maanden van het jaar 1751 had die molen »by odlecte" slechts 613 rijksdaalders »ruym ter ■maand door den anderen afgeworpen".

14 December. Voorschrift nopens het verkenen van •remis'' aan pachters.

Is verstaan, ter vermyding van een parthy ongefondeerde versoeken om remis, waar mede de pagters, wanneer zy een pagt Ie hoog aangeslagen hebben of door ordinaire toevallen, welke op dien teerling lopen, schade komen te lyden, zig niet ontsien dese regering onophoudelyk lastig te vallen, een iegelyk te waarschouwen, dat, als bet niet ten allerklaarste blykt, dat de pagters door publicque elenden off onheilen, die omnogelyk by het aanslaan van de pagten zyn te vooi*sien geweest, zware schade geleden hebben, aan geen^ derselver eenig remis of quytschelding zal worden g'accordeert.

14 December. Wijziging van de Javasche verpachtingen.

Is goedgevonden en verstaan de volgende ampliatien en alleratien te maken, te weten: onder de generale conditien, in stede van: dat de betaling niet zal mogen geschieden in andere spetien

Digitized by VjOOQ IC

124 1751. J. MOSSEL.

als in goede^ wigtige Spaanse realen, silvere ducatons of Bataviase ropias, derbam djawi, etc.

te stellen: dat de betaling zal mogen geschieden in: ducatons, tegens 15 schellingen of 78 stuyvers ieder, oude of vierkante Spaanse realen, tegens 10 schellingen of 60 stuyvers ieder,

nieuvir of rond Spaans, tegens 10 V4 schellingen of 61 Vi

stuyver ieder,

Souratse ropias, tegens S schellingen of 30 stuyvers ieder,

en scheepjes of hoedjes schellingen, tegens 7 ^2 stuyver ieder,

mits dat alle de voorsz. spetien goed en wigtig zullen

moeten wesen; dog in geen halve, veel min inquartofagtsle

Spaanse realen, die veel vals zyn en considerabel in gewigt

met de heele differeeren.

Vermits de ronde Spaanse realen alhier by de parthy gang- baar zyn tegens een bondcrt en dertig ryksd. het cento, dat op 62^/5 stuyver uytkomt, en men, het Spaans zonder onder- scheyd op 60 stuyvers de reaal gesteld latende, zekcrlyk niets van die spetie zoude inkrygen, dewelke in China en op de peper gevende comptoiren zeer gewild is, de ropy munt te deser hoofdplaatse, volgens resolutie van den 18^° Juny jongstleeden, is afgeschaft en men de Souratse ropias als een alomme rouUeerende en by de Comp® zelfs ontvangen en uit- gegeven wordende specie zo min met re4en kan refuseeren aan te neemen als de voorsz. schellingen, die aldaar onder bet grof geld rouUeeren, waar mede de pagters zig anders verlegen zouden vinden, en die men met gemak weder uyt geven kan. Omtrend de conditien van d'uytgaande zee thol: dat bet cattocne garen, zo wel fyn als grof, zonder onder- scheid van couleur en gevolgelyk ook het rood en blaauw, op Javas oostcust en Cberibon subject zal wesen d'uytgaande thol van vyfl' en twintig ten hondert.

Nademaal den vryen uytvoer van het rode en blauwe strydig is tegens het oogmerk van dese thol, namentlyk, om den

Digitized by LjOOQ IC

itöl. J. MOSSEL. 125

iDsaain van het cattoene garen aan de Gomp* alleen te hou- den, te meer^ vermits men verneemt, dat de Cbineesen en andere het kunsje verstaan om dat garen zoodanig rood en blaauw te verwen, dat met wasscben weder wit werd, om das op die wys de thol te fraudeeren.

En ten reguarde der pagt van hel hoofdgeld der Chineesen:

dat het selve voortaan op geheel Java (Cheribon daar onder begrepen), ook omtrend de betaling, op den selven voet als te deser hoofdplaatse zal worden gebeft.

Vermits de colonien op Java zo voorspoedig zyn, dat men geen de minste reden kan vinden om d'aldaar zynde Chineesen langer te laten volstaan met de voldoening van maar twee derde van het gene alhier voor hoofdgeld betaald moei werden.

En vermits de lode pitjes op Javas Noord oost cust t*eene- maal in onbruyk geraakt en daar en tegen aldaar by conti- nuatie zeer gewild zyn de metale penningen ot zogenaamde Balyse pitjes, is verstaan het privilegie tot het slaan van de eerste niet weder te verpagten, maar het onbequaam metaal canoD, dat nog niet voor het vaderland afgescheept is, aan Ie houden om naar dat gouvernement gezonden en aldaar onder meerder tot het slaan van penningen of pitjes tegens 10 st' het ft verstrekt te werden, alzo den heer Gouverneur van Hobendorff sustineerd, dat 'er op dien voet wel een advans van omtrend een thon schats in 't eerste jaar voor de Comp^ zal te behalen wesen.

Belangende deze materie is nog vei^taan, conform het ver- soek der regenten van Madure, Pamacassan, Passarouang, Banger, Bangil, Galianjar, Sourabaya en Lassum, desabandha- ryen van die districten, nevens de thol poorten van de twee laatstgenoemden, weder aan deselve by admodiatie over te laten, tegens de prysen, waarvoor aan hen voor de jaren 1749, 1750 en 1751 zyn afgestaan, dog de sabandharye van Sumanap voor 200 Spaanse realen ter maand ofle 2400 in 't jaar, zynde 300 meer als jongst, zullende de Comp^ daar Toor overzulx per annum moeten opgebragt werden het vol- gende^ als:

Digitized by LjOOQ IC

Hè

1751. J. MOSSEL

voor de sabandharye van Madura Sp. realen 5600

die van Sumanap » » 2400

Pamacassan » » 900

Passarouang » » 250

Banger » » 70

Calianjar » » 50

Sourabaya met dies tbolpoortoi » > 9000 Lassum » • » » » 1000

Insgelyks is verstaan de pagt van de Caddoesche tabak by admodiatie over te laten aan de regenten van dat landschap voor 285 Spaanse realen ter maand ofte 3420 Spaanse realen in bet jaar, zynde evenveel als anno 1748 by verpagting heeft gerendeert.

14 December. Rijst-leverantie in Java's Oosthoek. — Intrekking van het bepaalde op 24 Junij 1751.

Door den heere Gouverneur Generael de vergadering ter kennisse gebragt zynde, dat zyn Edelheid van den heer Gou- verneur van Hohendorfl verstaan badde, dat de regenten van Sourabaya, niet zeer in hun schik zynde met het geresolveerde onder de gehoudene besoigne over Javas oostcust op den 24^" Juny deses jaars tot intrecking van den vryen verkoop en uytvoer van ryst ten dien comptoire, g'offereert badden om, ingevalle dese regeering daar van geliefde af te zien, in stede van de seven hondert coyangs, die zy, volgens de conditien hunner aanstelling, gehouden zyn jaarlyks aan de Comp* te leveren, nog dertien hondert en dus in t geheel twee duysenl coyangs in het jaer voor niet te zullen opbrengen; zo is verstaan het selve, als van een groter voordeel voor de Comp zullende wesen, t'amplecleeren en overzulx van bet voorsz. besluyt te resilieeren, mitsgaders den tbol van dat graan op den vorigen voet te laten.

20 December. Liberale gift.

By haar Hoog Mogende, de Heeren Staten Generaal der

Digitized by LjOOQ IC

1*751. J. MOSSEL. 127

Vereeaigde Nederlanden, onsa Souverainen, in overweging ge- nomen zynde, hoe dat het behoud en welvaart van de respective conquesten en etablissementen van de Nederlandse g*octro- yeerde Oost-Indische Comp" en haare dienaren, item die der burgers en ingesetenen op de plaatsen, onder gemelde Maat- schappye resorleerende, haar inwoninge, neeringe en band- teeringe hondende, onwederspreekelyk dependeert van het behoud en bestaan van den Nederlandsen Staat, en hoe daartoe door alle en iegelyk in de respective provintien, de Nederlandse republicq uytmakende, soo ryk als arm, met eene so pryse- lyke vrywiUigbeid en voor het vaderland welgesintheid, in eenen tyd, dat door zyne alderchristelyke Majesteyt, den Koning van Vrankryk, schoon geene gedeclareerde oorlog, de barrières van gemelde staal weggenomen, Staads- Vlaanderen in het nauw gebragt en Bergen op Zoom actueel belegert was, ter behoeding van een totale ondergang van de dierbaare panden van vryheid en goddienst is gecontribueert een liberale gifie van den vyftigsten penning hunner geheele besitting en selver door veele waare patriotten verre boven dese bepaling, mits- gaders hoe billyk en redelyk het is, dat sodanige liberale gifte alnaeede geschiede in Oost-Indien, resorteerende onder de Nederlandse g'octoyeerde CompS nadien dies bloey en welvaart, als voorsegt, absolut deriveert van het bestaan en beboud van het dierbaar vaderland, haar Hoog Mogende dienvcdgende heb- ben gelieven goed te vinden by hare gevenereerde resolutie van den 29^° December 1750 d'Edele heere repraesentanten van Zpe Doorlugtige Hoogheyd den Heere Prince van Orange en Nassou, als Opper-Gouverneur Generaal van Nederlands India, en de Edele beeren bewindhebberen van meermelde CompS niet alleen te kennen te geven bare Hoog Mogende ernstige meeninge daaromlrend, maar ook, dat haar Hoog Hogende de methode van het heffen van het meermelde middel hadden gelieven te delereeren aan den Gouverneur Generaal ende Raden van India, mits dat dêselve nogthans soude geschieden op den selven voet, als daar te lande is Ie werk gesteld, mitsgaders dat haar Edele Hoog achtbare, de

Digitized by LjOOQ IC

l28 1751. J. MOSSEL.

Heeren repraesentanten en bewindhebberen ter kamer Amster- dam, ter naarkominge en ter voldoeninge vande begeerte van boven welgemelde baar Hoog Mogende, by missive van 14 January 17K1 hebben goedgevonden na herwaarts te gelasten om aan d'emstige en serieuse intentie van haar Hoog Hogende promtelyk en efficacieuslyk te voldoen en tot dat eynde, soo alhier ter hoofdplaatse, als alle de buyten comptoiren, al ten eersten sodanige ordres te geven en scbickingen te maken, als men na gelegentheyd vande constitutie van ieder comptoir dienstig en nodig oordeelen sonde, ter voldoening aan baar Hoog Mogende veel gerespecteerde intentie, met welke gestelde ordre zig de vergadering van seventienen by brieve van den 30*° Haart deses jaars geconfirmeert hebbende;

So is 't, dat wy in agtervolging van boogstgemelde bevoelen en in verwagtinge, dat alle dienaren, burgers en ingesetenen, soo hier ter plaatse, als op de respective buyten comptoiren in India, gehorende onder de souverainiteit van den Nederlandsen Staat en gemelde Nederlandse Oost-Indische Comp^, met geene minder vuurigen iever zullen weesen aangedaan om de swaare lasten van gemelde Nederlandsen Staat te helpen onder- schragen en om door hunne liberaliteit, welgesindbeid en liefde voor het vaderland zig te egualiseeren met de ingesetenen daar te lande, alle dienaren, burgers en ingesetenen, 't zy Europeesen of die van Europeesen bloede mogten zyn, by desen nodigen, vermanen en recommandeeren tot het doen van de voormelde liberale gifte van hunne gantsche en gelieele besittinge, blyvende nogtbans, na het g'eerd welbehagen van boogstgemelde haar Hoog Blogende, van het doen deser liberale gifte g'eximeert alle Christen inlanders, Hahunietanen, Chiiieesen, Horen, Jentiven en alle andere inlandse natiën, waar en hoedanig die ook mogten geseten zyn in de respective colonien, provintien en etablissementen van gemelde Compagnie;

Zullende de meermelde heffing geschieden op sodanigen voel. plaatse en wyse als hier vervolgens articulatim ter narigt en observantie van een ieder word voorgeschreven, te welen:

Art. 1. Dat de voorsz. liberale-gifte of uytkeering vanden

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 129

v}fligsten penning gaan zal over het suy ver beloop der waarde van een ieders besitting en goederen, soo roerende als on- roerende, item slaven, anipten, bedieningen en beneficien, effecten, actiën en credilen, niilsgaders contante gelden, alles zo binnen als buyten 'slands, ter zee, op de rivieren en Ie lande, des dat hier van zullen wesen uytgesondert de bedieningen der predicauten, so van de Gereformeerde als de Lutbeische leere, mitsgaders de tractementen of pensioenen van derselver weduwen en nog de militaire employen sonder onderscheid, kleyn en groot, welke alle, voor soo veel het jaarl}^ inkomen van deselve ampten, bedieningen, pensioenen en employen betreft, hier van sullen weesen geximeert; ook alle geraeene zeevarende en gemeene ambagtsgesellen, het SY deselve op de scheepen navigeeren of aan land dienst doen, mitsgaders alle onderstuurlieden en mindere zee officieren, boekhouders, assistenten en mindere dienaren van de politic en commercie, en in gelyke graat die van d'artillerye en alle ambagten en handwerken; gelyk ook nog hier van uyt gesondert sullen zyn allerlye meubelen en huyscieraden , daar onder begreepen al het geene tot de huyshouding, kleding en deksel is dienende, mitsgaders allerley werktuygen en gereedschappen, die tot de bouw en andere neeringen, als meede tot de oeffening van eenige konsten, handwerken of ambagten moeten gebruykt werden; en soo meede alle porceleynen, gemaakt glas, aarde, koper, thin en yser werken, die een iegelyk ten eygen gebruyke en niet ten weeder verkoop mogte by sig hebben in desselfs woning, thuyn of land, welke, om alle haesitatie omtrend de praecise opneming en taxatie van dien wegtenemen, hier van meede uylgeslooten blyven, sonder dat eenige verdere of andere exemlie, als hier boven is gesegt, plaatse sal hebben; wel verstaande nogtans, dat onder de voorsz. benaminge van meubelen en huysraden niet sollen weesen begreepen goud en silver, gewerkt of on- gewerkt, juweelen, kleynnodien, vaisellen of tafel-servisen van goud en silver, rariteiten, bibliotheecquen, medailles en andere curiositeiten, en voorts al het geene onder de naam

PLAIUT-BOEK DEEL TI. ^ %

Digitized by LjOOQIC

150 1751. J. IViOSSÈL.

van koopmanschappen of koopwharen begreepen werd, maar dat integendeel ook daar over de voorschreve liberale-gifle sal moeien gaan; ook over alle sodanige werkluygen en gereedschappen, als met de gebouwen, lootsen, schuren, daar in se sig bevinden of daar toe se behooren, het zy annex aan het woonhuys of daar van gesepareert, Ie samen uytmaken zuykermolens, araks-brandeiyen, azyn-makeryen, verweryen, kaarsemakeryen, boek-drukkeryen, bleekeryen, steen-backeryen, kalk-branderyen, leerbereyderyen, scheepmaakeryen, houdkope- ryen, olyslageryen en diergelyke fabrycquen of neeringeiu mitsgaders nog boven des over de molens, huysen of andere steene vertrecken, daar loe specteerende ; item over koetsen, wagens, en alle andere rytuygen, met alle het geene tot eene epuipagie behoort, ook paarden, ossen, koeyen, buffels, schapen, geylen, boeken en alle andere, dog geen pluym of ander vee, dat iemand len eygen gebruyke en consunitie, sonder voornemen om daar van iets ten gelde te maken, mogte hebben opgedaan en ten dien eynde ten dage der taxatie synes inboels of besittinge meester zyn.

Art. 2. Dat de voorsz. liberale gifte, ten aansien van de geene, die op den voorsz. voet tot een duysent rj'kd* van 48 sware stuyvers ieder en daar Iwven gegoed zyn, zal werden bepaald, zo als bepaald werd mits desen, ten minsten tot twee percent van het suyver beloop der waarde van deselve hare goederen en besittingen; en ten aansien van de geene, die op den voorsz. voet beneden de een duysent rykdMot vyf honderl toe gegoed zyn, ten minsten tot een percent van het suyver beloop der waarde van deselve hare goederen en besittingen ; en ten opsigte van do geene, die op den meergemelden voel beneden de vyfhondert rykd" gegoed syn, tot so veel, als zy sullen goedvinden, mits ten minsten ietwes contribueerende na hun vermogen, hoe weynig het ook soude mogen wesen; blyvende niet te min aan alle en een iegelyk onverlet om boven de voorsz. bepaalde gifte hunne liberaliteit uyt een meer dan gemeene zugt en liefde voor den welvaart des vaderlands verders te oefienen en over zulks soo veel meer-

Digitized by VjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 131

der, dog niet minder Ie contribueeren, als haar zal wel- geyallen.

Art. 3. l)at, om niemand tegen synen wille te verpligten tot het openleggen van zynen staat en nogthans gerustheid (e hebben, dat elk en een ieder in het doen van de roorsz. liberale gifte zig sal qnyten na behoren, aan een jegelyk zal werden vry gelaten en gecommandeert, so als hem vry gelaten en gerecommandeert werd mits desen, om by sig zelfs een exacten overslag en begrooting van het suyver beloop der waarde van alle syne goederen, soo roerende als onroerende, slaven, ampten, bedieningen en beneficien, effecten, actiën en crediten, mitsgaders contanten gelde, alles soo binnen als buyten 'slands, ter zee, op de rivieren en te lande, sonder andere uytsondering, als hier boven is gemeld, so na mogelyk te maken in goede conscientie en, zoo hy na aftrek van alle schulden zig gegoed bevind, mits by of immediaat voor het doen van de voorsz. liberale-gifle of wel van den eersten terrayn van dien, onder solemneelen eede en ten aansien van de Mennoosgesinden met waare woorden in plaatse van eede na het gebruyk, hen toegestaan, verklaarende, dat sy na haare beste kennisse en weetenscbap en so na, als haar mogelyk is geweest, op den voel, by dit placcaat uyt gedrukt, den overslag en begrootinge van het suyver beloop der waarde van alle haare goederen en besittingen, hoe genaamd en waar geleegen synde en sonder eenige andere uytsonderinge, als by dit placcaat bepaalt is, gemaakt hebben en dat sy daarvan, gegoed synde tot een duysent ri* of daarboven, ter goeder trouwe ten minsten twee percento en, gegoed synde beneeden de een duysent rd* tol vyff hondert ryxd" toe, ter goeder trouwe ten minsten een percent met er daad in een, twee, drie of vier termynen sullen fumeeren, insgelykx op den voet en na het voorschrift, in dit placcaat vervat, en dat sy, ingevalle naderhand nog ietwes van hare besittinge tot hare kennisse mogte komen, dat by inadvertentie overgeslagen was, ook daar van twee of een percent respective in maniere als boven furneren sullen; of wel, dat sy, gegoed synde beneden de vyf hondert ryxd' effective,

Digitized by LjOOQ IC

152 1751. J. MOSSEL.

in hare onbepaelde liberale-gifle sullen voldoen aan de inteutie van hun Hoog Mogende en van zyne Doorluglige Hoogheid, den Heere Prince van Orange en Nassou, in dit placcaal verval staande, welken eed eens, by hel furnissemenl van den eersten termyn, afgelegt synde, andermaal by het funiissenient der vol- gende terraynen niet zal behoeven herhaalt te werden, als wer- kende denselven eed over alle de terraynen, ten ware nogthans iemand, na het afleggen van den voorz. eed en eer alle de termy- nen by hem gefurneert zyn, mogte komen te overlyden, in welken gevalle desselfs erfgenamen, ten aansien van de termj nen, die aan des overleedeiis boedel nog resteeren, gehouden sullen syn den overslag en begrooting van het suyver beloop der waarde van den selven boedel op nieuw te maken en den voorz. eed afteleggeu. Art. 4. Dat niemand, ingeseten van deeze hooft-plaatse of eenige der buyten comptoiren en dies ressorten synde en eenige goederen of besittinge hebbende, waar over de voorz. Hberale- gifte gaan moet, daar van sal weezen g'eximeei t, het sy hy tot een huysgesin behoort, by andere of op sig selven woond, het sy hy die selfs beheert of onder de voogdye of curaleele van andere staat of de administratie daar van aan andere gede- mandeert is, sodanig dal een iegelyk, van wat slaat of condilie hy ook soude mogen zyn, in deese te doene liberale-gifle sal weesen begreepen, sonder eenige uytzonderinge, dan hier voor- waarts, art. 1, is gemaakt ; en dal om vei'volgens sorge Ie dragen, dat een ieder, hier toe verpligt zynde, daar aan kome te voldoen en dat niet alleen uyt syn eygen, maar ook uyl een anders hoofde, voor so verre hy daar toe verpligt is, alle en een iegelyk voor het doen van de voorz. liberale-gifle en het praesteeren van den voorz. eed sullen gehouden weesen op den eed, by haar afle- leggen, Ie verklaren, waar sy woonagtig zyn en of sy getrouwd syn en met wie, of zy kinderen hebben, het sy eygen of voor kinderen, die by haar inwoonen en op haar selve eenige goederen besitten, en welke die kinderen zyn, of sy eenige voogdyen exerceeren over pupillen, hier te lande of in Nederland synde, of zy eenige goederen van anderen, onderdanen van den Staat zynde, uyt hoofde van eenige curaleele of wel uyt

Digitized by LjOOQ IC

175! J. MOSSEL 133

eenige andereu lioofde van cmlicillaire, generale dan wel speciale procuratien adniinistreeren en van of voor welke personen, als meede of sy eenige personen by haar inwonende hebben en welke die syn, gelyk ook nog, ofsy eenige goederen in fldei- commis of lyflogt besitten, waarvan het expeclalief ol den eygendom aeu iemand hier te lande of in Nederland behoort, en voorts of sy de voorz. liberale-gifle begeeren , te doen voor haar selve alleen of ook wel voor hare huysvrouwen of mannen, het sy afsonderlyk of gesamentlyk, voor hare kinderen, het sy eygen of voor kinderen, voor soo verre die by baar inwoonen en op haar selven eenige goederen besitten, voor hare pupillen, voor so verre sy eenige voogdye exerceeren over minderjarige, die in India of Europa mogen zyn, schoon ook buyten de Vereenigde Nederlanden en dus onder het gebiet van eenige vreemde mogentheyd, of wel voor eenige andere, onderdanen van den Nederlandsen Staal zynde, welkers goederen sy uyt hoofde van eenige curateele of wel uyt eenige andere hoofde administreeren, of ook wel uyt hoofde, dat sy eenige goederen in fidei-commis of lyftogt besitten, waar van het expectatief of den eygendom aan gemelde onderdanen van hun Hoog Mogende behoort; en dat vervolgens, in confor- mite van derselver gedane verklaringen, in alle dieonderscheydene relalien, voor soo verre deselve exteeren, in ieder opsigt af- sonderlyk by haar de voorsz. liberale-gifte gedaan sal moeten werden, gelyk ook by de respective Wees-kamers gelyke liberale gifte gedaan zal moeten werden vande goederen der weesen, soo hier te lande als in Nederland, en by haar g'ad- rainistreert wordende, in opsigte van ieder wees afsonderlyk by Wees-meesteren of twee gecomraitteerdens derselve of ook wel by een of meer van derselver suppoosten te doen; in welker voegen ook door Commissarissen van zee en com- mercie saken de liberale-gifte sal moeten werden gedaan van de gelden en goederen, by haar geadministreerd werdende in qualite van gemagtigde van dese en geene, 't zy die sig in India of Nederland mogten komen te bevinden, ten ware ten genoegen konden aantonen, dat door de laatste of die in

Digitized by LjOOQ IC

154 1751. J. MOSSEL.

Nederland syn, Iq een der provintien voor hare middelen, hier in India synde, almeede voldaan is den meermeldeu vyfiigsteu penning, in welker voegen de liberale-gifle almeede subjecl blyven alle de gelden en goederen, in India te vinden en aan iemand toebehorende, die op eenig buyten comptoir of in Nederland mogte zyn onder de gehoorsaamheyt van hare Hoog Mogende en de Nederlandse Oost-Indische Comp*', so als ook die öp de buyten comptoiren eenige gelden of goederen ad- ministreeren van persoenen, welke sig alhier ter hoofd plaatze mogten komen te onthouden, daar van den vyftigsten penpiog na het bepaalde hier voorwaarts zal moeten opbrengen, leu ware sulx alhier bereets mogte weezen gecontribueert eu door overlegging van een quitantie konde werden aangetoond; op hoedanige conditien alle de geene, die uyt Nederland sig alhier mogten bevinden of aanlanden, daar van blyven g'eximeeri, ook ingevalle dezelve alhier aankomen na hel verloop van den eersten termyn, waar van egter uytgesloten blyven die van eenig buyten comptoir overkomt, daar onder begreepen de respective cargas van den directen handel in China, item over China na Souralta, mitsgaders Mocha, de welke op hun aan- landing alhier of derselver gemagtigdens of executeurs by overlyden zulx subject blyven te doen.

Wel verstaande, dat onder d'administrateurs van een anders goederen niet sullen syn begreepen administrateurs van goederen, ad pios usus gedestineert synde, welke van deeze liberale-gifte sullen syn g'eximeert, dog daar en tegen deselve subject blyven de middelen van meerderjarige en innocente personen, dewelke onder den staat der Vereenigde Nederlanden gehooren, mits geen inlander, Chinees, Moor of lentieifzynde; schoon sodanige innocente tot hunne herstelling ook ouder het gebied van eene vreemde mogentheyd mogten verplaatst syn, sullen de Wees-meesteren ofderselversuppoosten, ook voogden, curateurs of administrateurs van een anders goederen in het deen van de liberale-gifte niet mogen gaan boven de twee of een per- cento respective, gelyk deselve ook niet sullen mogen declareereu voor de moeyte of vacatien, die sy ter deser sake gehad hebben.

Digitized by.VjOOQlC

1751. J. MOSSEL. 158

Art. 6. Dat de liberale-gifte niet zad gedaan werden van de goederen en middelen, aan minderjarige toebehoorende, welkers Europeescbe vader hier te lande mogte wezen over- leden, dog wdkers moeder, of hertrouwt of weduwe, voor het emaneeren van dezen onzen placcate na Nederland mogte vertrocken syn; gelyk ook daar van blyveo uytgesloten de gelden en goederen der geene, welkers woonplaatze onbekent inogte zyn, ingevalle die pro dato niet mogte gehoort hebben uoder den Nederlandsen Staat, waarentegen de liberale-gifte gaan moet over de middelen of gelden of goederen der geene, die, in India geweest zynde, al eenige jaaren vermist zyn ge- weest, schoon men ook niet weeten mogte, wie tot deselve, indien de eygenaars niet opdagen, geregtigt zullen zyn.

Art. 6. Dat van goederen, toekomende aan minderjarige, \vaarvan de ouders of de langst loevende van dien de vrugten of iutressen genieten tot alimentatie der kinderen, en dus ook niet langer dan tot derselver meerderjarigheyt of trouwdag loc, de liberale gifte ten vollen gedaan moet werden uyt het capitaal der kinderen en niet uyt de vrugten.

Art. 7. Dat van goederen, nagelaten by eenig onderdaan van hun Hoog Mogende en onder jadxninistrateurs binnen het resort van de Nederlandse Oost-Indische Comp® in deze landen berustende, waar toe by testamente als erfgenameu geroepen zyn de afkomelingen van deze of geene personen, zoo veel er over dertig, meerder of minder jaren na het afsterven van den testateur of testatrice in leeven sullen bevonden worden, en in welke opsigt gevolgelyk onseker is, wie de erfgenameu na expiratie van de voorsz. tyd weezen sullen en of deselve ingeseteoen van deeze gewesten wezen sullen dan niet, door de administrateurs de Hberale-gifte alhier gedaan luoet worden; en soo ook van goederen, toebehorende aan minderjarige uyt deeze gewesten, na Nederland overgegaan of alhier aanweezend zynde, en op de wees-kamers, 't zy alhier ter hoofd-plaatse of eenig buyten-comptoir, berustende of onder de administratie synde van voogden of curateurs.

Art 8. Dat amptenaren, die uyt hoofde van haar ampt

Digitized by LjOOQ IC

136 1751. J. MOSSEL.

vrye huyshuur of brand en diergelyke douceuren genieten, de waarde daar van moeien voegen by de andere emolumenten en het jaarlyks inkomen van .baar ampten en daar van op den voet, als in desen is gemelt, de liberale-gifte doen.

Art. 9. Dat luyden, die gemoets balve den eed, op de liberale gifte in desen g'injungeert, weygeren te doen, seg- gende te syn van de Moravische broederen, van de Hernhul- sche gesindheyt of in bet stuk van den eed eguaal te gevoelen mei de Mennonilen, sonder noglbans te kunnen bewysen, dal zy tot de gemeenten der Mennonilen behoren, tot de liberale- gifte niet g'admilteert mogen werden sonder den gerequi- reerden eed te hebben gepraesleert, maar, blyvende by hare weygeringe persisteeren, gehouden moeten werden voor on- willige.

Art. 10. Dat de geene, die op den eersten lermyn van de liberale-gifte, na gedane geregtelyke insinuatie, niet gecompareert syn om aan haare verpligting te voldoen, uythoofde van in- dispositie, absentie of andere wettige oorsaken, op de tweede en des noods ook op de volgende termynen nogmaal daar toe geregliglyk g'insinueert sullen worden en, op den vierden lermyn mede niet compareerende, nog iemand van barenl- wegen, gehouden en gehandelt sullen worden als onwillige.

Art. 11. Dat ten aansien van de geene, die voor hel aflopen van den eersten lermyn der liberale-gifte of tusschen de termynen in na dese hoofd-slad of eehe andere plaatse, onder de Comp' gehorende, moglen syn ver l rocken sonder aan haar verpligtinge in 't geheel off len deele te hebben vol- daan, daar van door de Commissarissen over de liberale-gifte van de plaatse, daar zy van daan verlrocken syn, by missive kennisse sal moeten werdeïi gegeven aan den gouverneur, directeur, commandeur of opperhoofd en polilicquen Raad van de plaatse, werwaarts de sodanige mogten wesen overgegaan, dewelke dan vervolgens gehouden sullen syntsorge te dragen, dat aldaar aan hare verpligtinge komen te voldoen.

Art. 12. Dat de geene, die, voor dat sy ten vollen aan hare verpligtinge omtrent de liberale-gifte hebben voldaan»

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 157

souden begeereti na eenig ander plaatse te vertrekken, voor haar depart by arrest tot hel voldoen van hare verpliglinge sullen moeten werden gehouden, lot dat zy ten vollen voldaan hebben, waartoe alle officieren van justitie by desen gelast werden Commissarissen te bieden de behulpsame hand.

Art. 13. Dat de liberale gifle niet moet werden gedaan van goederen, die aan arm of wees-kinderen, in Gods huysen g'aliinen teert werdende, opgekomen syn, schoon de vrugten daarvan alleen geduurende de alimentatie door de Gods huysen geuolen werden en den eygendom van sodanige goederen aan de Gods huysen niet overgaat, dan, so wanneer de voorsz. kinderen, sonder nasalen en sonder afkoop gedaan Ie hebben, koraen te overlyden, het zy deselve goederen door de regenten of voogden van de voorsz. Gods huysen of door particuliere g'administreert werden, dog dat, voor so verre sodanige goederen fidei-commis subject syn en het expectalief daarvan aan on- derdanen van den slaat behoord, in geen Gods huysen g'ali- menleerl werdende, daarvan door de administrateurs de libe- rale gifle voor de helft der waarde van dien gedaan moet werden.

Art. 14. Dat van de zo even gemelde goederen de liberale- gifte door de regenten der voorsz. Gods-huysen off andere administrateurs gedaan moet werden, wanneer sy, de gemelde armen of weeskinderen uyt de Gods-huysen gegaan zynde, de voorsz. goederen blyven administreeren ten particulieren voor- deele van deselve kinderen lot hare meerderjarigheyt toe, schoon dezelve kinderen nog geen afkoop gedaan hebben en vervolgens de Gods huysen het expectalief tot de successie in dezelve goederen nog competeert, indien de kinderen, zonder nasaten en zonder afkoop gedaan te hebben, komen Ie sterven.

Art. 15. Dat personen, van Europeesen bloede afkomstig zynde. dog geen fixum domicilium houdende, maar nu in dese dan in geene plaals voor een lyd haar verblyff nemende en hun geneerende met ter zee af en aan te varen, gehouden zya Je liberale-giftc te doen ter plaatse, daar zy gevonden

Digitized by VjOOQ IC

138 1751. J. MOSSEL.

werden, by gelegendheyt van welke lerinyn het ook zoude mogen wesen, ten ware sy deeden blykeu aan hare verplig- tinge voldaan te hebben, en dal zy by nalatigbeyt off on\vil- ligheyl voor haar vertrek daartoe by arrest moeten werden gehouden.

Art. 16. Dat de geene, die den eersten termyn van de hberale-gifte voldaan hebben, gehouden zyn de volgende ler- mynen te voldoen volgens dezelve overslag en begrotinge van bet suyver beloop der waarde van alle hare goedereu en besittingen, die zy gemaakt hebben en zo als die was ten tyde, dat zy den eed gepresteert en den eersten termyu ge- furneert hebben, zonder om eenige oorzaken of geleede verliesen deselve te mogen verminderen, gelyk zy ook niet gehouden syn om eenige, zedert verkrege winsten deselve te vermeer- deren, waar van de Commissarissen, tot de liberale-gifte gesteld, gehouden zullen zyn alle en een jegelyk der coulri- buanten by bet fournissement van de tweede en volgende termynen te waarschouwen, als een zaak, die opgesloten legt in den eed, die zy eens voor al gepresteert hebben.

Art. 17. Dat van goederen, in India nagelaten door dienaren, burgers of andere ingesetenen, buyten de by dese g'eximeerde, en waar van de vrugten geduurende zekere jaren moeten oplopen en met het capitaal vereenigt worden en in welkers opsigte het onseker is, of na verloop van deselve jaren hel capitaal zal komen aan ong'eximeerde onderdanen van den Staat of eenig ander mogentheyd, de liberale-gifte alhier gedaan moet werden, zoals de goederen jegenswoordig sig bevinden.

Art. 18. Dat van goederen, toebehorende aan gesameutlyke kinderen van ingesetenen deser landen en waar in kinderen, die nog geboren zouden mogen werden, mede moeten baeri- deeren, de liberale-gifte ten vollen gedaan moet werden.

Art. 19. Dat in gevalle, daar de goederen van minderjarige, op eenige plaatse van de Comp® synde, berusten op weeska- mers in een van d'andere plaatsen of onder voogden of admini- strateurs buylen de plaatse bunnes aanwesens, op den eersten termyn niet is voldaan de liberale gifte, de Commissarissen, tot

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 139

dea ontfang van de liberale girie gesteld, onder welkers district zodanige minderjaarigen geboren, daar over aan d'opperhoof- den ter plaatse, alwaar de goederen van zodanige minder- jarige berusten, moeten schryven en kundscbap geven om daaromtrent het nodige te werden bezorgt; dog, indien daar op geen voldoende antwoord mogte komen, zullen gemelde Commissarissen als dan daar van terstond kennisse moeten geven aan de heeren Commissarissen uyt dese regeering, oai vervolgens in Rade van India daar op nader geresolveert (e worden, als g'oordeelt zal werden te behoren.

Art. 20. Dat de geene, die op den eerste termyn van de liberale-gifte, na gedane gei*egtelyke insinuatie, niet gecompareert zyn om aan bare verpligtinge te voldoen, zonder wettige oorsake, of die wel gecompareert zyn, maar geweygert hebbeu den gestelden eed, aan een jegelyk opgelegt, te doen en te praesteren, en generalyk de gene, die voor onwillige gehouden luoeten worden, op de tweede in cas van verdere non com- paritie of nalatighey 1 en wey geringe, ook op de derde en vierde lennynen, telkens op nieuw, met voorgaande kennisse van heeren Commissarissen uyt dese regeering geregtelyk g'insi- naeert zullen moeten werden om aan hare voorzeyde ver- pligtinge als nog te komen voldoen; en dat, ingevalle zybin- uen veertien dagen na de laaste geregtelyke insinuatie als nog mogten in gebreeke blyven, deselve als dan, met voor- keiiisse als boven, by parate executie en zulks by sommalie, renovatie en geyseliuge, door de Commissarissen, lot de liberale- gifle gestelt, daar toe gedwongen sullen moeten werden, ter lyd en wylen toe zy lieden aan hare verpligtinge sullen heb- ben voldaan.

Art. 21. J)at, om aan alle en jegelyk alle haesitalie, zo veel uK)geIyk is, weg te nemen op het maken van den nodigen overslag hunner besittiuge, zal worden vastgesteld, zo als vast- gesteld word nails desen, dat de overslag en vervolgens de liberale-gifte moet gaan over obligatien, los en lyfrenten, pen- enen, inkomsten, actiën en credieten, zo binnen als buyten *slands, ten Jaste van de Nederlandse of eenige andere provintie

Digitized by LjOOQ IC

140 1751. J. MOSSEL.

vau d'Uoie, admiraliteylen of eenige andere geaeraliteyls comp- loiren, als mede len lasle vau eenige sleeden, collegien, banken, diacoïien, kerken, godsliuysen of andere corporalien, hoedanig deselve ook genaamt zouden mogen zyn, mitsgaders ten laste van alle andere rykeu, staten, princen en potentaten, hoe genaami, en speciaal over de besittingen in Engelse of andere fondsen buyten 's lands, als mede over de revenuen van aniplen, bedieningen en beneficien over landeryen, pagten, tollen, tien- den, visscheryen, houtgewassen, huysen, thuynen, landeryen, boomgaarden en andere besittingen, zo Ier deser plaatse als de respeclive buyten comptoiren, in zo verre gelegen zyn binnen de limiten en jurisdictien van de Nederlandse Comp^, en specialyk ook over suyker en andere plantagien, pady velden en dies gewasschen, te velt staande en ten verkoop opgeschuurl leggende, ook van ryst en andere granen, die ten weder verkoop moglen wesen ingeslagen, gelyk mede over alle andere besittingen onder het ressort van d'Oost-Indische Comp^, over uytstaande crediten, maandgelden, transporten, hypoteeken, scheepen kennissen, wissel en bodemary brieven, actiën, obligatien, alles zo hier te lande als in Neilerland en in andere slaaten en ryken buyten 's lands, over uytstaande penningen onder particulieren, zo binnen als buyten 's lands, over scheepen en mindere vaartuygen, in de havenen, ter zee en op de rivieren zynde, en over allerleye wharen en koopmanschappen, hoe genaamd, alles mede zo binnen als buyten 's lands, ter zee, op de rivieren en te lande, als mede over gereede goude en silvere penningen, gemunt en ongemunl silver en goud, gewerkt of ongewerkt, juweelen, kleinodiën, goude en silvere vaisellen, gelyk ook over bibliotheecquen, rariteyten, medailles en andere curiositeyten en voorts gene- ralyk over alles, wat eygendom en besittingen kan genoemd worden, zonder eenige andere uytsonderinge, als hier boven is gemeld, mits dat daar tegens werden atgetrocken allerley schulden, dewelke den besitter len zynen laste, zo binnen als buyten 's lands, zoude mogen hebben ; en sullen de goede- ren, effecten, besitting of hoe anders genaahid, over welke

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSEL. 141

proces is ontstaan en die in de magt van eenige vyand zyn, desen vyftigsten penning niet behoeven te betalen, voor en al eer d'eygenaars voordeelig vonnis dan wel hel effect daar van sullen gekregen hebben en dat weder in de possessie van (l'oTerheerde goederen sullen zyn gekomen, zynde d'intentic, dal de voorschreven liberale gifle sal gaan over de suyvere en effcctive besittingen der goede ingesetenen, zo na mogelyk Ie bepalen, als jeder in conscienlie zal bevinden te behoren. Art. 22. Dat wyders, om alle en jegelyk, die desen aangaat,

■ nog meerder te gemoet te komen in hel maken van den over- [ slag hunner besittingen en alle scrupuleusheyt dien aangaande

w^lenemen, sal werden verklaart, so als verklaart werd mits desen, dat het een jegelyk zal vrystaan ten aansien van

■ d'effecten, die hy besil, so binnen als buyten 's lands, waar op j een cours of prys-courant is, die by sig selve te laxeeren l na de waarde en de cours of prys-courant, die daar op is ('ten lyde, wanneer hy zyne overslag maakt; <lat ten opsigte

■ van de goederen, so binnen als buyten 's lands, waar op geen i cours of prys-courant is, een jegelyk die zal mogen by sig f selven laxeeren na rato van de prysen der laasle koopen of t verkopen, die van diergelyke goederen door andere gedaan

ïyn, of wel tot sodanige waarde, als hem die ten lyde, wanneer hy syn overslag maakt, afstaande soude mogen vvesen; dal ten respecte van de gelden en goederen, die eenig gevaar of risico lopen, gelyk bodemarye gelden, scheepen en koopman- schappen, mitsgaders carguasoen goederen, die actueelyk in Me zyn len tyde, wanneer hy syne overslag maakt, of aan hel behoud van eenig schip of scheepen g'accrocheert zyn, een jegelyk die by sig selven sal mogen laxeeren ter monlant ^n het geene hy in geraoede door de lopende risico minder ^faardig schat als de opregle en reéle waarde van dien; dat in schulden, uytslaande gelden, actiën en credilen ten laste ia particulieren, zo binnen als buyten 's lands, die dubieus .«ode mogen wesen, sullen mogen gerekent worden naar de ['•tinle, waar voor men deselve in gemoede wel soude wil- li overgeven; dat goederen, waar voor den besilter eeneby-

Digitized by LjOOQ IC

Ui 1751. J. MOSSEL.

sondere affectie heeft, gaande boven dWdinarisprys of waarde, nogthans in den te maken overslag niét hoger als tegens den ordinaris prys of waarde genomen en gerekent sullen behoeven Ie werden; dat wyders het suyvere inkomen van de lyfrenten en lonlinen sal moeten gerekent worden aldus, te welen op lyven van:

1 lot 20 jaren 10 maal

20 »

50

9

30 »

40

8

40 .

50

7

SO .

55

6

155 »

60

5

60 .

65

4

65 »

70

3

70 »

75

2

Iwven de

75

1

Sullende de tontinen gerekent moeten werden na rato van het ware capitaal en de suyvere jaarlyxe revenuen van een aropl, beneficie of bediening, dat in 't geheel of len deele geen vast inkomen heeft, over de \yt laaste jaeren nioeto) omgeslagen worden; en van de gene, die so lang door den jegenwoordigen besilter niet beseten zyn, na rato van het ap- parente inkomen van dien of, daar hel ten eenemaal onseker soude mogen wesen, na rato van den tyd, dal die door den jegenwoordigen besilter beselen syn, en dus van een geheel jaar inkomen den vyftigsten penning moeten geconlribueerl werden.

En dat de suyver inkomsten van de roulleerende cooimis- sien, die jemand bekleed in de respective collegien, sullen ge- rekent werden op de helft van het inkomen van dien voor die jaren, welke daar aan nog resleeren.

Art. 23. Dat van goederen, in fidei-commis jof lyflogt beseten wordende, waar van het expectatief of den eygendom aan ingesetenen van de republicq dan wel dese landen behoord, de voorsz. liberale-gifte gedaan sal moeten weerden opr gelyke wyse en voel, als van alle andere goederen, dog afsonderlyk en

Digitized by LjOOQ IC

1^51. J. MOSSEL. 14S

op sig selven, behoudens dien aangaande aan den contribuant syn regres tol vergoeding van de helft van het geen gefurneert is ten laste van den fidei-commissairen erfgenaam of van de gene, aan wie den eygendom gemaakt is by de overlevering of uyt keering derselver goederen, welk regres sal plaatze hebben, niet tegenstaande sulke of diergelyke kortingen by testament verboden waren, waar aan mits desen werd ge- derogeerd ; en dat van alle andere goederen, in fldei-coromis of lyflogt bezeeten werdende, waar van onderdanen van eenig ander mogenlheyt dan die van den Nederlandsen Staat het expectatief of den eygendom hebben, den jegenwoordigen be- sitter of lyfllogler sal konnen volstaan met alleen voor de helfle der waarde van dien de liberale gifle daar van te doen onder de generale massa van syne andere goederen, sonder des wegen eenig regres of vergoeding te kunnen praetendeeren. Art. 24. Dat de voorsz. liberale-gifte sal moeten werden gedaan en den eed, daar by gerequireert, door een jegelyk in persoon of wel door iemand van vertrouwen in hare plaatze te senden, met behoorlyke notariale procuratie voorsien om den gerequireerden eed in hare zielen af te leggen, zullende de gene, die bedlegerig syn en blyven of door ouderdom of andere oorsaken buyten staat syn van te kunnen uyt gaen en nie- mant harentwegen senden, geregtelyk moeten werden g'insi- nueert voor den raad van justitie deses casteels, schepenen deser stad of den dagelyksen regier ter plaatze, daar het casus exteert, en op residentien, die verre van de hoofd comploiren afgelegen en daar geen collegien van justitie syn, voor het opperhoofd en secunde of, so er geen secunde is, de persoon, aan het hoofd in rang volgende, om iemand in haren name met behoorlyke procuratie te senden om voor bar de liberale-gifte te doen; en sulx niet doende, gehouden en gehandelt werden als onwillige, ten ware Commissarissen, over den ontfangst der liberale-gifte geslelt, na ingenomen ; informatien overtuygt moglen wesen, dal van den armen leeUen of so onvermogende waren, dat de kosten van een Dolariale procuratie van haar niet te vergen zyn.

Digitized by LjOOQ IC

144 1751. J. MOSSEL.

Art. 25. Dat de geene, die na gereglelyke insinuatie niet gecompareert syn ora aan hare verpligtinge te voldoen, in dier voegen dat onvermogende zyn, andermael sullen werden g'insinueert en, niet verschynende, gehouden moeten werden voor onwillige, ten ware Commissarissen over de liberale-gifle mogle gebleeken wesen, dat van de pnblicque armen leefden en door deselve onderhouden werden; dog zullen onder de sulke niet gereekent werden, die voorgeven door particulieren onderstand te genieten, schoon ook daar van mogte blyken, maar dat de sodanige aan hare verpligtinge sullen moeten voldoen.

Art. 26. Dat de furnissemenlen van de voorsz. liberale-gifle sullen worden gedaan in contante gelden, so silvere als goude munt, of wel in gewerkt of gegoten goud of silver, sonder het fatsoen van dien te mogen rekenen, en ook sonder ïiel goud hoger als tegens vyftien ryxd" de reaal swaarte en hel silver hoger als tegens sestig stuyvers de reaal, of ook wel in obligatien ten laste van de Oost-Indische Compagnie, actiën in d'amphioen societeyt alhier ter plaatze, item de bank van leeninge en ruwe diamanten, maar in geene andere, nog schepen kennisse, nog notariale, nog onderhandse obligatien, de gepermitteerde tot het volle capitaal, na den inhoud der obligatien en actiën gerekent, maar niet in juweelen, paer- len, ook niet in goud of silverwerken, die met diamanten, paerlen of eenige andere edele gesteentens beset mogen syn: en voorts in vier termynen, waar van het eerste terniyn zal moeten werden gefurneert van den 21**" January 1752 tol den . . February, dan wel den loop van een geheele maand na de publicatie deses, so ten hoofd als alle de andere buyten comptoiren, en het twede termyn van den 21*"" Maart tot den 21^" April of twee maanden na hel eerste furnissemenl, mits- gaders van hel derde termyn van den 2K" May lot den .. Juny of twee maanden na het tweede furnissemenl, item het vierde termyn insgelyks twee maanden na het derde ol van 21 July tot den 21^ Augustus, geduurende welken tyd Com- missarissen, daar toe door ons verkoren, alhier ter hoofdplaatse

Digitized by LjOOQ IC

1751. J. MOSSCL. 145

(er vergader kamer van den burger krys-raad op het stad- huys alhier 's daags sallen syn praesent van *s morgens ten agl tot 's middags ten elf uuren en 's namiddags van drie tot vyff uuren, om niet alleen den eed van alle en jegelyk na bel formulier, haar ten dien eynde in handen te stellen, afle nemen, alvorens afvergende de bovengemelde verklaringen, maar ook van deselve te ontfangen de meermelde liberale gifle en aan de contribuanten te verleenen sodanig certificaat, als deselve moglen komen te versoeken, blyvende de plaats, alwaar op de buyten comptoiren d'aldaar mede te benoemene Commissarissen zullen vaceren ten desen eynde, niet alleen aan d'overigheyt op ieder comploir gedefereert, maar ook alle Commissarissen in desen verpligt secreet te houden alle hel gene haar in voorsz. commissie sal voorkomen en specialyk bet gene haar van de gedane liberale gifte der weeskamers, Toogden of andere kenbaar soude mogen zyn geworden; en dal de voorsz. Commissarissen desen last gratis en sonder eenige beloninge sullen moeten op sig nemen en uytvoeren, behou- delyk nogtans, dat d'onkosten, die sy genoodsaakt sullen syn tot uytvoeringe van hare commissie onvermydelyk te moeten maken, aan haar door ons goedgedaan sullen werden; gelyk ook verstaan word, dat de geswore taxateurs der vaste goe- deren en de bodens van de respective coUegien, welke tot het laxeeren van sodanige effecten, item van losse of roe- rende goederen werden versogt, gehouden zullen zyn zulks te doen en dat de acte van taxatie, soo nodig mogte werden gWdeelt of eygentlyk door den eygenaar begeert, als ook de procuratien om de liberale gifte in name van een ander te doen zullen vry syn van zegul en bovengemelde taxateurs onbevoegt voor de te doene taxatie iets te pretendeeren.

Art. 27. Alle Commissarissen, sonder onderscheyt, zullen, ieder in den haare, notitie moeten houden van de contribuan- teo, die voor haar verscheenen of niet verscheenen zyn, of zy den eersten, tweeden, derden of vierden termyn of wel twee, drie of alle vier de termynen tegelyk van hare liberale gifte farneeren sullen, waar van de contribuanten aan haar gehouden

FUIAAT-BOKI DEEL VI. /^ ^^T

Digitized by LjOOQ IC

146 1751. J. MOSSEL.

sullen zyn verklaringe op den eed te doen, en voorts van alle het geene aan haar zal voorkomen.

Art. 28. Dat, ten eynde tegen iemands wille niet bekent moge verorden, hoe veel hy tot eene liberale gifte gefumeert heeft, als mede op dat de vreese voor eenige consequentie, dewelke uyt dese liberale gifte nooyt getrokken mag worden, tot eenige schattinge of tauxatie ten eenemaal uyt het genioet van alle en iegelyk in India moge geweerd zyn, de voorsz. Commissarissen by sig sullen hebben twee of meer daar toe g'approprieerde kisten, met drie differente slooten voorsien en waar van ieder der Commissarissen zal hebben een sleutel, en voorts een, voorsien met eene opening in den bovenbodem of deksel, bequaam tot het doorsleken of instorten van het geit en bovengemelde obligatien, en een andere, voorsien met een diergelyke opening, bequaam tot het inleggen van ruwe diaman- ten, het gewerkt goud of silver, en sodanig toegestelt, dat deselve openingen by het vertrek der Commissarissen gesloten kun- nen worden, en dat ieder conlribuant, na dat hy den boven- gemelde eed sal hebben afgelegt, daar in selve of door zyn vertrouwde sal werpen, doorsteeken, instorten of leggen de somma gelts, ruwe diamanten of obligatie of ook wel de quantiteyt gewerkt goud of siiver, die syne liberale gifte, sonder dat die apart geteld, gewoogen of specificquelyk nagesien sal werden, bedraagl, of sodanigen termyn van die, als hy sal willen furneeren, waar van als dan aan hem door gemelte Conunissarissen sal gegeven werden een acte of bewys, dat hy den voorsz. eed gepresteert en syne liberale gifte voor den eersten, tweeden, derden of vierden termyn of wel voor twee, drie of alle vier de termynen te gelykgefnrneert heeft; edog dat voor de geene, die tot haare decharge of om andere redenen begeeren, dat de somma van hare liberale gifle bekent zy, deselve in de voorsz. acte of bewys uytgedrnkt sal wer- den, gelyk ook met relatie tot de sulke, die uyt een vader- lands lievende beweginge en, om andere te meerder aan te moedigen, boven de voorschreven bepaalde gifle haar liberalileyt betoond ea g'oeffent hebben, mits zy specialyk op den eed,

Digitized by LjOOQIC

1751. J. MOSSEL. Ui

by haar afgelegt aan de voorsz. Gooiinissarissen verklaaren eo uytdrukkeOy hoe veel sy daar boven gegaan zyn, de voorsz. acte of bewys gegeven sal worden met insertie van eene Ier hunner eere en voor de posteriteyl honorable getuygenisse eo danksegginge.

Art ^9. Dat voorts de voorsz. Commissarissen de penningen, die onder haar gefumeert sullen zyn, van tyt tot tyt sullen opnemen en ordenlelyk in sakken van eene specie, het gemunt goad van het gemunt silver gesepareert, versaofielen, gelyk sj ook 't gewerkt goud en silver, dat onder haar gefurneert sal syn, van tyt tot tyt sullen wegen; en daar toe gratis moeten vaceeren den keurmeester van 't goud en silver alhier Ier plaatse en (np de huyten coraptoiren de geene, die daartoe door de overigheyt sal werden aangestelt, mits dat deselve of een ieder van haar almede sal moeten sweeren aen niemand te sullen openbaren, wat goederen by hun gewogen of van wat bedragen deselve is; voorU door Commissarissen het ge- werkt goud van het gewerkt silver moeten werden gesepareert, soo als sy mede de bovengemelte obligatien, die onder haar geforneert sullen syn, van tyt tot tyt sullen opnemen en daar van op een memorie speciGque aanteekeninge houden: eo dat sy het montant van alles dog in de nodige dassen sullen noteei'en en daarvan aan de beeren Commissarissen uyt deese regering kennisse geeven; en dat sy mede van tyt tot tyt deselve penningen, mitsgaders het gewerkt goud en silver, item ruwe diamanten, wanneer het een en het andere daer toe in gereedheyt sal syn, onder behoorlyke quitautie sullen overbrengen, te weten : de contante penningen in 's Comp' dagelykse cassa, sonder dat de respective cassiers daar van ietwes sullen vermoogen te prelendeeren, en het gewerkt goud en silver, item ruwe diamanten en obligatien in de groote geldkanier alhier en geldcassa op de respective buyten com- toiren, sonder dat van dies outfangst en bewaring iets door den eersten opperkoopman deses casteels of de hoofd- adnunistrateurs op de buyten comptoiren sal mogen werden gevordert, zullende de voormelde obligatien en actiën voor reke-

Digitized by LjOOQ IC

148 1761. J. MOSSEL

ning van de Goinp<> overgenomen en dies bedragen, in geselschap van die der geheele liberale-gifte, gebragt werden ten voordede van het comptoir generaal van d'Dnie, mitsgaders gemelde eerste opperkoopman en hoofd administrateurs, item cassiers aan niemant buyten voormelde gecommitteerde leden uyt dese regeering en op de buyten comploiren aan die sig aen het hoofd van saken bevind, van haren ontfangst en behandeling eenige opening moogen geeven, maar integendeel verpligt blyven zulks te secreteeren, nadien wy het selve sodanig bevinden te behoren. Verklaarende voorts tot gerustheyt van alle en jegelyk, op fundament van het verklaarde door haar Hoog Mogende by derselver resolutie van den B^ September 1747, item publicatie in den Hage gedaan den 12^ daar aan, dat dese liberale gifte sal werden gedaan voor eens en sonder eenige consequentie voor het toekomende, uyt hoofde dan van het welke wy nogmaals, gelyk in den hoofde deses, alle dienaeren, burgers en verdere ingesetenen, in den aanvank van desen onsen placcate niet uyt- gesondert, wel hartelyk noodigen en versoeken, en die met geene goede iever mogte weesen aangedaen, gelasten en bevelen, ten eynde soo lief als baar is de behoudenisse van de Nederlandsen Staat en dien volgende van de dierbaare panden van vryheyt en godsdienst, soo daar te lande, als in dese verre afgelegene gewesten, welkers conservatie en die der aangenaame ruste, waarin het den Almagtigen behaagt heeft dit land onser in* woninge na veel besoekingen te brengen, onderwerpelyk af- hangt en voortvloeyen moet uyt cene geruste besittinge en de veyligheyt des vaderlands, en dus ook sulks zyn moet den bron, waar uyt voortvloeyt de ^eniste inwooninge van alle en iegelyk op de plaatsen, onder het ressort van de Nederlandse maatschappye gehoorende, en daar uyt ook voortkomen moet de veyligheyt van hare personen, vrouwen, kinderen en goe- deren, haar by den Almagtigen goedertierentlyk verleent en in deese landen beseten wordende, zig in het doen van de voorsz. liberale gifte te quyten na behooren en desen onsen placcate, altoos indagtig zynde, dat, wanneer sy haar hier inne gedraagen na der selver eed en pligt, ook daar op tewagten

Digitized by LjOOQIC

1751. J. MOSSEL. 149

Mben den zegen des Alderhoogsten, tot behoud van aUes, wat baar lieff en waard mogte zyn ; en dat zy, indien baren pUgt vergeten, in desen buyten eygen verderff nog na baar sleepen eeiie onvergeefelyke liefdeloosheyd en de verontwaar- diging van bunnen wettigen Sonverain en die van dese re- geering in H bysonder.

En op dat alle en jegelyk, die bet aangaat, weeten moge oase goede meeninge en intentie, gefundeert op de begeerte van haar Doog Mogende de beeren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden, en zig punclueelyk daar na reguleeren, bebben wy verstaan, dat desen alomme gepubliceert en g'aflBgeert zal werden, daar zulx beboort en gebruykelyk is.

Inslruclie voor Commissarissen, in welkers handen de liberale giften gefumeerl zullen werden.

Art. 1. De voorsz. Conimissarisen sullen sig generalyk in bet uytvoeren van bare commissie reguleeren na den inboude van het placcaat, by dese regeering op H doen der liberale gifle g'emaneert en gedateert 20 December 1751.

Art. 2. Op dat voorsz. Commissarissen des te beter souden kannen nagaan of alle de contribuanten voor baar versebenen zyn dan niet, zullen door alle de respective wykmeesteren, zo binnen als buyten de stad Batavia, de laatste te rekenen tot aan de posten Tangerang in bet westen en H' Comelis in bet oosten, en op de buyten comptoiren, so verrre *sComp" jurisdictie strekt, aan deselve in alle getrouwigbeyt, binnen veertien dagen na de publicatie van bet voormelde placcaat, ou)elen besorgt werden accurate lyslen van alle de gene, die Id bare wyken woonagtig syn en bestaan in dienaren van de CompS burgers en verdere ingeseten, met uytzondering van aOe inlandse Christenen, Habumetanen, Chineesen, Mooren en Jeotiven, waar van zulx, mits derselve seclusie in de contributie van de liberale gifte, onnodig is, en ten dien eynde al ten eersten daar van moeten doen eett behoorlyk opneem om des Ie versekerder te zyn van de gene, die sig aldaar mogten ko-

Digitized by LjOOQ IC

180 ^751 J. MOSSEL.

men te bevinden, onder aanhaling of deselve getroiiwt zyn en kind of kinderen hebben dan niet; en zullen zy voorts op deseive lysten by ieder persoon of persoonen, welke voor haar verschenen zyn, moeten doen befaoorlyke aanbalinge en so mede van d'agterblyvende, welke laaste, na dat den tyd, voor ieder termyn gestelt, sal wesen g'elabeert, gereglelyk door den bode van Commissarissen van kleene gerigts zaakeo en boedel-meesteren tot Batavia, en op de buyten comptoiren door een der geregts bodens, die sig daar toe zullen moeten laten vinden, zullen moeten werden g'insinneert om als nog voor baar te verscheynen en aan haar verpligtinge te komc» voldoen, met voorkennis en goedvinden nogthans van de heeren raden, als commissarissen van wegens dese regeering tol Batavia, en van de opperhoofden op de buyten comptoiren; en wanneer als dan nog eenige in gebreeke blyven, sullen zy daar van lysten formeeren en deselve overgeven aan ge- melte heeren Commissarissen en opperhoofden, om daar op nader geresolveert te werden in rade.

Art. 3. De voorsz. Commissarissen sullen sig meede, so exact als haar mogelyk sal zyn, generalyk informeeren, of in een huys meer dan een familie woonagtig mogte zyn, en vervolgens reguart nemen, dat door alle deselve aan hare ver- plgtinge voldaan werde, mitsgaders ter hunner narigtvanden commandeur en equipagiemeester vorderen een berigt van alle d*aanwesende zeevarende, aan de wal en op de scheepen ter rheede, meerder dan onder-stuurman in qualiteyt zynde.

Art. 4. Ingevalle aan de voorsz. Commissarissen t%7ffehgtig soudc mogen voorkomen, of eenige persoenen voor ingesetenen te considereren syn dan niet, suilen sy daar van eene nolitie houden en deselve notitie aan boven gemelde heeren Commis- sarissen uyt dese regeeriug en opperhoofden moeten overgaven om daar op nadere geresolveert te werden.

Art. 5. De meermelde Commissarissen sullen tot den ont- fengst van meermelde liberale gifte, het afneemen van den eed en het verleenen van de actens of bewysen aan de contriboan- ten moeten compareeren op de plaats, by ons placcaat bekent

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 151

geteld, en aldaar leu dien eynde ook vaceeren de voorge- schre?en tyd, mitsgaders tot het waarnemen van het sohryf- werk by sig hebben drie clerken, door den heer Directeur Generaal deselve toe te voegen, en op de buyten comptoiren twee klerken ; en voorts tot belet en voorkoming van disordres eo bewaring van het gene gecontribueert moge werdw, het stadhuys en dus ook de burgers krysraad kamer, zo by dag ak nagt, tot Batavia en op de buyten comptoiren de plaats van den ontEang der voormelde gifte bewaart werden door een sergeant, twee corporaals en twaalf gemeene Europeese militairen, buyten d'ordinaire wagt van burgerye des nagts a^ier ter hooftplaatse.

Art. 6. De geene, welke voor voormelde Commissarissen mogte oompareeren om hare liberale gifte te doen en onge- negen mogte wesen te prestoeren den beraamden eed, sullen door Commissarissen moeten afgewesen, daar van een lyst gelmneert en overgegeven moeten werden aan d'beeren Commissarissen uyt dese regeering en opperhoofden, met aen- segginge aan de sulke, dat zy als onwillige sullen aangemerkt en gebandelt werden.

Art. 7. De voorsz. Commissarissen zullen na H eyndigen van haer commissie alle de notitien, by baar gehouden, over- geven aan de heeren Commissarissen en opperhoofden meermei t, om g'examineert te werden, hoedanig sy sig in de behandeling van saken gedragen hebben, en vervolgens de nodige ordre gestelt te werden, indien aan voorsz. werk nog ietwes mogte resteeren.

Art. 8. De voorsz. Commissarissen, alvoorens in functie te Ireden, sullen in handen van den heer Gouverneur Generaal in Rade van India en op de buyten comptoiren aan handen van het opperhoofd afleggen den eed op het formulier, hier na volgende g*insereert.

Formulier van den eed voor de geene, die de liberale gifte voor haar selve doen.

Ik verklaare, belove en sweere, dat ik na myoe beste ken-

Digitized by LjOOQ IC

152 1751. J. MOSSEL.

nisse en wetenschap en soo na, als my mogdyk is geweest, op den voet, by het placcaat door de Edele Hooge Indiase Re- gering van den 20«" December 1751 uytgedrukt, den overslag en begrootinge van het sayver beloop der waarde van alle myne goederen en besittingen, hoe genaemt en waar gelegen off zynde, en sonder eenige andere uytsonderinge, als by bel voorsz. placcaat bepaald is, geniaekt hebbe en dat ik daarvan, gegoed zynde van een duysent tot twee duysent rd* off daarboven, ter goede trouwe ten minsten twee percent en, gegoed synde beneden de een duysent tot vyf hondert ryxd» toe, ter goeder trouwe ten minsten een percent met er daad, ten langsten in een, twee, drie of vier termynen,salfoumeeren, insgelyks op den voet en na *t voorschrift, in H voorschreven placcaat vervat, en dat ingevalle naderhand nog ietwes van myne goederen en besitlingen tot myne kennisse mogte komen, dat by inadvertentie overgelagen was, ook daarvan twee of een percent respective in maniere als boven fourneeren sal, of wel, dat ik, gegoed synde beneden de vyf hondert ryxd» effec- tive, in myne onbepaalde liberale gifte sal voldoen aan d'intentie van haar Edelens de Hooge Indiase Regering, in het voorzegde placcaat vervat.

Zoo waarlyk helpe my God Almagtig. Behalve dit eed-formulier weixlen ook formulieren vastge- steld voor: 1® »de geene, die de liberale gifte doen vooi' hare kinderen,

*het sy eygen of voor-kinderen, die by haar inwoonen"; 2® »de geene, die de liberale gifte doen voor hare pupillen

»en voor andere, welker goederen zy administreeren" ; 5^ «de Commissarissen, in welkers handen de liberale gifle

«gefumeert zal werden*'; 4® »de geene, die de liberale gifte doen voor haar zelve of

»voor baare huysvrouwen of mannen"; 5® »de Weeskamers of derselver gecommitteerdens, dan we'

«suppoosten"; 6^ »de geene, die goederen in fldei-commis of lyftogt bezitten,

«waarvan het expectatief aan onderdanen van den Staat of

Digitized by LjOOQ IC

1761. J. MOSSEL. 153

«die onder het ressort van de Comp^ sig mogten bevindeo,

•behoort*'; V >de erfgenainen van een conlribuant, die overleeden is,

«nadat hy den eed afgelegt beeft en eer alle determyucn

»by hem gefurneert zyn". Ten aanzien van zich zei ven bepaalde de Regering den 4"*^" November 1751, dat de Gouverneur Generaal den eed zoude afleggen aan handen van den Directeur Generaal, de leden van den Raad van Indiê aan banden van den Gouverneur Generaal en »de mevrouwen, weduwen van heeren van de •Regering" aan handen van een der opi>er-commissarissen

in een daartoe g'approprieerde kamer van het generale gou- •vcrnemenl".

Wijders werden formulieren vastgesteld: 1^ >van de acte of bewys, te geven aan de geene, die hare

•liberale gifle in het geheel of ten deele gefurneert hebben"; 2® »van de acte of bewys, te geven aan de geene, die boven

de bepaalde giften haare liberaliteyt g'oeflent hebben"; 3^ tvan de notitie der gedane furnissementen, door de Gom-

•missarissen, over de liberale gifle gestelt, van tyd tot

•tyd aan de heeren Commissarissen uyt de Hoge Indiase

•Regering over te geven en op de buyten-coraploiren aan

•de respective opperhoofden". Om het vragen van inlichtingen, zooveel mogelijk, te voor- komen, gaf de Regering bij circulaire van 31 December 17151 Ie kennen, •dat de waarde van iets kon geschikt werden •legens den prys, daar den vrager 't voor zoude willen •afstaan".

Behalve geld, kwamen ook allerlei kostbaarheden, stofgoud, enz. in de groote geld-kamer te Batavia als bijdragen tot de liberale gift.

•Ad perpetuani rei memoriam" is bij resolutie van de Indische Regering van 23 December 1755 aangeteekend, dat de liberale gift in Indiê had opgebragt / 1,081,570 : — : 8. Van enkele buiten-kantoren kwamen later nog eenige bij- dragen.

Digitized by LjOOQ IC

154 1761. J. MOSSEL.

28 December. Bepaling, dat de bdasting op het tan- dakken niet zoude worden verpacht, maar gecollecteerd.

Als molieven hiervoor golden:

1^ >dal daartoe heel weinig liefhebbers zuilen gevonden •werden, vermits het niet wel mogelyk is eene calculatie

te maken, wat die impost in het jaar zal bedragen, en »de pagt gevolgelyk heel laag lopen zal;

2^ >dat het oogmerk om den inlander daar door van die •spellen langsamerhand af te wennen of deselve ten mio- •sten wat seldsamer te doen wesen, by verpagiing zo •wel niet zoude kunnen bereikt werden, vermits het zeer •bezwaarlyk zoude weesen den pagter te beletten zig, •speciaal ten opsigte van de wayaiigs, voor een minder •als het bepaalde bedragen met de houders van die spel- •len Ie verdragen*'.

28 December. Oprigling van ccne kompagnie burger- cavalerie te Samarang.

28 December. Bej)aling, dal gestolen Comjmgnie's ge- mgten niet meer moglen afgeschreven worden.

•De langs hoe meer inkruypende indifferentie en agleloos- •heid der administrateurs omtrend zaken, waarin hun interest •niet gemesleert" was, gaven aanleiding tot dezen maatregel.

De gestolen gewigten moesten voortaan door de administra- teurs in natura dan wel tegen inkoops-prijs vergoed worden, •t'en ware de begane negligentie van onder den dekmantel •der getuygschriften evident te voorschyn quam", in welk geval de vergoeding tegen uitkoops-prijs zoude geschieden.

51 December. Bepaling, dat de hospilaliers of schaf bazen bij hospitalen op de builen-kanioren geen hooger tractement dan van f 24. — 's maands mogten geniden.

Digitized by LjOOQ IC

1751-1762. J. MOSSEL. 188

31 December. Bepaling, dat onislagen^ gequalificeerde dienaren der Compagnie, die weder in Compagnies dienst wilden treden, hunne rekesten daartoe aan de Hooge Regering te Batavia moesten rigten.

4 Januarij. Prijs-hepaling van peper.

Door den heer Direcleur Generaal is te kennen gegeven, dat het reglement op hel middel van bestaan voor de dienaren in administratien van den l?" October anno 1746, titul II, articul ID, 1** D, onder anderen dicteerende: dat onder d'articuls, waar af de Comp^ de privative negotie aan haar gereserveert heeft, buyten het Japans staafkoper, de peper en thin, zullen begreepen weesen de cofify en salpeter, mitsgaders dal de respective administrateurs aan de Comp^ zullen hebben te leveren zo veel z'uyt de gepermitteerde overwigten daar af in een rond jaar hebben overgehouden, en zuix ook voor begrepen iQoeteD houden onder den eed, die zy afleggen, behoudens dal zy die goederen zullen mogen leveren, in cas van onderscheidene prysen, tot de hoogste, waar voor deselve hy de Camp' alhier ontfangen werden, naar zyn Edeles opinie, in so verre de peper concerneerde, noodsakelyk eenige interpretatie en ampiiatie vereischte, naardien d'administrateurs van de negotie pakhuysen op d'eilanden Onrust en de Kuyper, uyt hoofde van de voor- afgaande ordre om te besorgen, dat onder de voordeelen van overmalen en gewigten by inkoop of leverantie de voorsz. vyf articuls niet komen te vervallen in handen van particu- lieren, gewoon waren alle d*overwigten van scheeps overheeden en andere, by aanbreng van de peper gevende comptoiren, tegens omtrend agt rd^ bet picol in te kopen en, benevens hunne eigene overwigten, aan de Comp^ te leveren tegens de hoogste prys van twaalf rd» het picol, welke volgens resolutie deser regeering van den IS^** Maart des jaars 1746

Digitized by LjOOQ IC

156 1752. J. MOSSEL.

alhier mag belaald werden, 't welk zyn Edele zo exhorbitant was voorgekomen, dat gedifficulieerd hadde eene ten dien einde gepresenteerde ordonnantie te tekenen, alvorens zyn Edele daar omtrcnd het goedvinden van de vergadering zoude ingenomen hebben, oordeelende voor de Comp® een al te harde zaak te weesen voor de quantiteiten, die door het cannaal van de pakhuysmeesters geleverl werden, vyflig ten hoiidert meer te moeten geven, als zy deselve uyt d'eerste hand konde bekomen; waar over in het breede geraisonneert en daar en tegen weder in aanmerking gekomen zynde, dat 12 rd*" het picol maar ƒ 23 de 100 S uytmaakt, daar men ter casle MaUabaar, van waar de peper met expresse scheepen moet afgehaald werden, wel f 25 besteed; dat de Gomp^ door de betaling van dien hogen prys van 12 rd' considerable quantiteiten jaarlyks is magtig geworden, die men anders zeer beswaarlyk zoude hebben kunnen beletten, dat niet voor het grootste gedeelte in particuliere of vreemde handen quamen, en dat de winsten, daarop gehaald, van zoveel importantie zyn, dat het, naar hel gevoelen van den heere Gouverneur Generaal en eenige der heeren leeden, een poinct van beden- king was, of men door een notable diminutie van de voorsz. prys van twaalf rd" het picol niet ongeiyk minder besparen zoude, als men door het achter om halen van een gedeelte van de peper, die anders van en door middel der administra- teurs bemagtigd werd, zoude verliesen; zo is na rype delibe- ratie eenparig goedgevonden en verstaan, van de peper, door de administrateurs aan de Comp** gelevert en besorgt wer- dende, die, welke zy uyt de gepermitteerde overwigten en afschryvingen hebben overgehouden, gelyk bevorens, tegens twaalf rd' het picol te laten voldoen, mits, dat zy by d'ordon- nantie van betaling insereeren of by voegen een specifique reekening, ten blyke dat de tegens dien prys geleverde quan- titeit niet groter zy als de gepermitteerde overwigten en afschryvingen; dog voor al de peper, die zy daar en boven, zo uyt d'ovcrwigten en gepermitteerde afschryvingen ten be- hoeve van de scheeps overlieeden als andersints, opkopen, is

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL IK?

by plaraliteit gearresteerd* voortaan maar negen rd' per picol Ie betalen ende zulx onvermindert de pligt der administrateurs om alles in den schoot van de maatschappy te doen komen, mitsgaders oversulx voor de peper, die andere menschen alhier aan de Comp* mogten leveren, zonder onderscheid, geen hoger prys te besteden en gevolgelyk in zo verre te resilieeren van het voorgeciteerde besluyt van anno 1746.

6 Januarij. Bepaling, dat de administrateurs van den medicinakn winkel moesten instaan voor de deugd- zaamheid van de door hen ingekochte *gofnmen en idrogues''.

Vermits men alhier selden onder de dienaren van de com- mercie menschen vinden kan om tot gecommitleerdens ter examinatie van de gommen en drogues, welke door d'admini- slratenrs in de medicinale Vfrinkel, zo voor het vaderland als andersints werden ingekogt,g'empIoyeert te werden, die daar van eene genoegsame kennisse hebben om op hunne rapporten wegens derselver deugd ten vollen te kunnen staat maken en het employ van bediendens van de geneeskunde en chirurgie als gecommitteerdens, ter zake van hunne afhankelykheid van den eersten administrateur en de gelegentheid, die hy heeft, om hen, naar mate, dat zy zig complaisantofreckelyk toonen, dienst of ondienst te doen, mede de vereischte gerustheid niet geven kan, om niet te spreeken van de fourberien, die daar aan, na een behoorlyke examinatie, door verruyling ofte andersints zoude kunnen gepleegt werden en waar tegen d'administrateurs alleen kunnen en ook verpligtzyn te waken; zo is op de propositie van den heer Directeur Generaal ver- staan, de beide administrateurs in de gemelde winkel voortaan te laten instaan voor de deugt der gommen en drogues, die door hen, *t zy voor het vaderland ofte andersints ingekogt werden, en deselve daar van by extract van desen, ter narigt en voorkoming van alle uytvlugten, kennisse te geven.

Digitized by LjOOQ IC

1B8 1^5è. J. MOSSEL.

7 Jaiiuarij. Maatregelen legen desertie te Batavia van Compagnie's soldaten en zeevarenden.

Maanden aciitereeu leefden die deserteurs in de bovenlanden van roof, hetgeen vooral bij invasie van Itantammers voor Batavia gevaarlijk vs^as.

Wie langer dan eene maand afwezig was geweest, zoude, zonder vorm van proces, gezonden worden, de soldaten naar hel eiland Edam en de zeevarenden naar Onrust om, na eene gevoelige correctie, gedurende tweemaal zooveel tijd, als zij afwezig waren geweest, voor de kost, zonder loon, Ie werken »in de lynbaan en onder de vlag".

Hunne soldijen kwamen ten voordeele van de Academie de marine.

Alwie zijn schip had laten «ontvaren** of, behalve drossen, eenige misdaad had begaan, moest aan de justitie overge- leverd worden.

7 Januarij. Toepassing van het bepaalde op 25 November 1751, nopens de verantwoording van vaten en dranken, op azijn en olie nn soort, in zo verre de laatste van r^elders aangebragt werd".

De administrateurs van het provisie-magazijn moglen dien- tengevolge geen «droessem" in rekening meer brengen.

7 Januarij. Last op den Raad van justitie te Batavia zekeren gegijzelden op vrije voeten te stellen.

Als een merkwaardig staaltje van de verhouding der Indische Regering tot de regterlijke magt in het midden der vorige eeuw laat ik het onderstaande extract uit de resolutiên dier Regering volgen:

Ingekomen zynde een notul, gehouden in rade van justitie deses casteels op den 30^*^ der gepasseerde maand, concer-

Digitized by LjOOQ IC

175è. J. MOSSEL. IKÖ

neerende de largatie van den cannonier, Anthooy de Jong, uyt syne gyseling, waar by haar achtbaren verklaren:

Dat als nog persisteeren by haar versoek om die zaak door de justitie te willen laten demesleeren en tot appuy van het selve nader verthoonen, dat, orschoon uyt het aan haar achtbare afgegeven volledig extract uyt de notulen van den 17«" der voorledene maand genoegsaam was af te neemen of op te maken, dat den gegyselden de Jong over zyn gepleegt misdryf domes- tiquelyk was gecorrigeert, zulx daarom egter niet weg nam, dat hy was en bleef eenen op wettige gronden gegyselden van den raad van justitie, die het dierhalven onwederspre- kelyk alleen toeqnam in hoc casu over zyn persoon te dispo- neeren, zonder dat dese regeering, behoudens haar hoog gezag en waardigheid, verder daar inne konde ofte behoorde te procedeeren dan tot eene recommandatie aan deselve om reguard te slaan op de domestique correctie, die meermelde gegyselde reeds hadde ondergaan.

En hier omtrend geconsidereerd zynde, eensdeels, dat het een notoire absurditeit includeert, dat haar achtbare dese regeering, die zy heel ongevergt advoueeren, dat de magt heeft om het misdryf van gemelde de Jong t'aboleeren, ter selver tyd ofte als in eenen adem wil bedisputeeren de facul- teit om een persoon, die wegens een misdaad, waar over hy boyten voorweten van den regter reets zyne straffe erlangt hadde en dus wel niet ten haren, maar ten zynen opsigte abusive gegyselt is, zo dra zulx ter harer kennisse komt, te stellen op vrye voeten of in den staat, waar in hy had behoren Ie blyven, en ingevalle den regter kennisse van de g'appli- ceerde correctie gehad hadde, zekerlyk zoude gelaten wesen; en ten anderen, dat het hard en tot werkelyke beswaarnis van den gegyselden streckende is, die abusive gyseling onder- tusschen of na de bekomene kennisse van zyne afstrafling te laten stand houden, alleen om niet t'obedieeren aan een ordre, die maar mede brengt het gene te doen, het welk men overluygt is, dat het regt en de billykheid vereischt en waar legen men dierhalven niet heeft kunnen denken, dat haar

Digitized by LjOOQ IC

160 1762. J. MÖSSÉL.

achtbare zig zouden opposeeren, alleen om het plaisier te hebben dese regeering te contracarreeren en voor te schryven. hoe zy zig naar hel begrip van haar achtbare konde en behoorde te gedragen, het welk men nog wel vooronderstellen wil hare intentie niet te wesen, alschoon zy zig nu twee malen na den anderen wel de moeyte hebben gelieven te geven, dese regeering als met den vinger t'indiqueeren den :i¥eg, die zy in desen diende in te slaan; zo is egter, ten overvloede, goedgevonden en verstaan de domesticque afstrafling van gemelde Anthony de Jong voor genoegdoende te verklaren en die verklaring te laten strecken in stede van abolitie, welke omtrend een afgestrafte misdaad geen plaats kan heb- ben, met expresse ordre aan gemelden rade om den voorsz. abusive gegyselden canonnier, zonder verder oppositie, illico op vrye voeten te stellen; dan dewyl het somwyien zoude kunnen wesen, dat haar achtbare in de proceduuren, tegens gemelde de Jong g'enlameerd, eenige aan dese regeering onbekende redenen waaren voorgekomen, waaromme denselven niet van de kosten behoorde te werden gelil>ereert, aan baar achtbare over te laten om ten opsigte van de kosten zodanige dispositie te neemen, als zy mogte I)evinden te behoren.

11 Januarij. Toelichling tot art. 1 van het plakaat van 20 December 1751 betreffende de liberale gift of »50*® pennink'\

De Regering verklaarde:

dat de weduwen en boedelhoudsters, als ook andere, bekende erfgenamen van geborenen Europeesen of personen van Euro- peeschen bloede, schoon selfs inlanders of niet van Europeeseben bloede zynde, mede gehouden zullen wesen de vooi*sz. liberale gifle te contribueeren, gelyk mede de legatarissen van Euro- peesen, voor so verre betreft bet bedragen der genotene legaten ofle het geene zy daar van nog per resto bezitten.

En dat onder de boekhouders, onder-stuurlieden en mindere dienaren van de politie, commercie en marine, gelyk mede

Digitized by VjOOQ IC

I75è. J. MOSSEL 161

die van d'artillery, ambagten pii andere professien in gelyken grade, welke van dies betalingen in hel geheel g'eximeerl zyn, niet verslaan werden <lo gene, die residenten van comp- loiren of in andere complabie bcdieningjes gesield zyn of meer als een duysent rd^ bezitten.

Nademaal de voorsz. contributie zig, volgens d'intentie van den souverain, tot alle middelen en bezittingen van Europeesen of persoonen van Europeesen bloede is uilslreckende, hel alzo oneigen schynt Ie weesen daar van uyt te zonderen de goe- deren, door vlyt, industrie en arl)eyd van Europeesen en per- soonen van Europeesen bloede g'acquireerd, dog by teslamenlaire dispositie aan andere overgegaan, als om onder de voorsz. exemlie Ie begrypen persoonen van geringe qualiteit, die zo wel gegoed of in zulke voordeelige postjes gesteld zyn, dat ry van een helere conditie zyn of g'oordeelt kunnen werden als personen van een hoger rang of qualiteit; mitsgaders hier van, niet alleen aan Commissarissen tot den onlfangsl van de voorsz. contributie Ie deser hoofd plaatse, maar ook circulair naar de respective buylen comptoiren, by extract van desen ter narigt kennisse Ie geven.

11 Januarg. Reglement op de müilaire honneurs, ^in ^soo verre 's Comp" dienaren helrefC\

1. Voor een Raad van India en Commissaris weegens deese regeering overal den marsch te slaan en salueeren met piek en vendel op de plaatsen, daar een capitain «Ie wagt heeft en alwaar gevolgelyk een vendel is, en op de onderho- rige comploiren en gouvernementen, enz. boven dit alles seventien canon schooien by aankomst en vertrek.

2. Voor een Gouverneur of Directeur, Haad van India synde, en voor een Commissaris deeser regering, geen Raad van India synde, de marsch slaan en salueeren als eevrn en op de subalterne comploiren nog vyftien canon schooien by aankomst en vertrek.

3. Voor een Gouverneur, geen Raad van India synde, drie

n*IAAT-BOU DEEL TI. ' H

Digitized by LjOOQ IC

162 I75è. J. MOèÖÉL.

roffels met het volle salut; op de redouten en andere buylen- posten de marsch met het volle salut en op de onderhorige comptoiren daar en boven dertien canon scliooten by aankomsl en vertrek.

4. Voor een Directeur, geen Kaad van India synde, aan de hooftwagt twee roffels met het volle salut; elders aan de poorten en op de buyten poslen drie roffels met hel volle salut en daar en boven op de onderhorige comptoiren dr canon schooteti by aankomst en vertrek.

5. Voor oud-gouverneurs, nevens de commandeurs van de commandementen, direct onder deese hooftplaats sorleerende, en de gesaghebbers van gouvernementen aan de hooftwagt twee roffels en het salut mei de sponlon, dog niet met hel vendel; elders aan de poorleu en aan de buyten poslen drie roffels met hel volle salul en negen canon schooien daar en boven op de subalterne comploiren by aankomst en veiirek.

6. Voor subalterne commandeurs en de gesaghebbers van directien en commandementen op hel hooft comploir aan de hooftwagt twee roffels met hel salut als vooren ; elders aan de poorten en aan de buyten poslen drie roffels niet hel salul en op de onderhorige comploiren daar en boven seeven canon schooien by aankomst en vertrek.

7. Voor oud-direcleurs en oud-iudependenleu comman- deurs aan de hooftwagt twee roffels mei de waglhebbende officier voor het front, dog souder salul; elders aan de poorten, ilem op de buyten posten en subalterne comptoiren, drie roffels met hel salul, als art. 5, dog geen eer schooien by aankomst en vertrek.

8. Voor een opperkoopman, secundc van 't gouverne- ment, de directie of bet commandement of van 't hooft comp- loir synde, ilem d'oud-commandeurs van subalterne comman- dementen, voor collonels en.lieulenand-coHonels. 'tsy op een buyten comploir bescheyden of aldaar toevallig aankomende, commandeurs van de Indische zeen en andere opper-cooplieden en het hooft van de militie of de commandant van het vaste guarnisoen, als by niet minder als majoor is, zal hel geweer

Digitized by LjOOQ IC

175ê. J. MOSSEL. 163

anii de hooftwagt scherp geschoudert werden met de officier voor bet iront, maar elders aan de poorten en buyten posten, gelyk ook de subalterne opperboofdyen of residentien» sal het volk met gepresenteerd geweer voor hen uytkoomen.

9. Voor een majoor, geen commandant van het guarnizoen zynde, en voor den commandant, als hy minder als majoor in rang is, voor ond-opper-cooplieden, voor capitains ter zee, item kooplieden, capitain lieutenants ter zee, leeden van politicquen raad synde, aan de hooftwagt het geweirby de voet; elders aan de poorten op de Imyten posten en d'onderhorige comptoiren het geweir scherp geschoudert met een sergeant aan de vleugel.

10. Voor capitains militair, geen commandant van het guamisoen synde, voor kooplieden en capitain-lieutenand ter zee, geen leeden van den politicquen raad zynde, en voor radei van politie, minder als koopman in qualiteyd zynde, zal het volk aan de hooft-wagt by het geweir treeden; elders aan de poorten en op de buyten posten en subalterne comptoiren hel geweir by de voel.

11. Voor onderkooplieden, geen sessie in politicquen raade hebbende, schippers, lieutenands ter zee, lieutenands en ven- drigs van de militie sullen overal de schil twagten hel geweir presenleeren, uytgesondert die voor de puye van het gouver- nement en de hooftwagt slaan, welke alleen voor lieutenants militair of vendrigs, die de wagt hebben, sullen presenteeren en voor alle de overige, in dit articul vermeld, eenelyk front ma^ikeii.

12. Voor de gequalificeerdens, art. 7 tot art. 11 beyde inclusive gementioneerd, zullen de voorsz. eerbewysingen aan de hooftwagt maar eens *s daags werden beweesen; en voor persoenen van minder qualileyten, als in deesen vermeld zyn, zal. hc( sy uyl hoofde van sessie in raade van justitie ofte andersints, geen militair honneur werden beweesen.

13. De subalterne commandeurs zullen in hun comman- dement genieten de eerbewysingen, art. 5 vermeld.

14. Voor opper-kooplieden, residenten zynde van comp- ^n, direct onder deesc hooftplaats soorteerende, zal ter

Digitized by LjOOQ IC

164 1752. J. MOSSEL.

plaatse hunner residentie het volk het geweir presentecreii ; voorts sal voor hen twee roffels geslagen eu met de sponlon gesalueerd, mitsgaders by aankomst of vertrek negen canoii schoten gedaan werden.

15. Dog subalterne residenten of opperhoofden, opper- kooplieden zynde, en kooplieden in residentien direct onder Batavia sullen het geweir gepresenteerd hebben eu seeven salut of eereschooten.

16. Voor kooplieden en onderkooplieden en andere of sub- alterne residenten zal het geweir scherp geschoudert werden, met de officiers voor het front, dog geen trom geroert werden.

17. En voor mindere residenten en hoofden sal het volk uytkoomen met het geweir by de voet en een sergeant aan de vleugel.

18. Nog werd hier ten overvloede genoteerd, dat na sons ondergang niemand eenig militair honneur, hoe ook genaamt beweesen mag werden en dat geen trompetters op mindere comptoiren als gouvernementen, dircctien en commandementen aangehouden eu selfs ook aldaar maar gebruykt mogen wer- den door gouverneurs, directeurs en commandeui*s^ maarniet door gesaghebbers, veel min door mindere bediendens".

Zie ook deel V, bladz. 69.

11 Januarij. Verpachting Aer preuve* van de Karimon- djawa-eilanden.

Van die eilanden trok de Compagnie nog geen voordeel.

De Samarangsche bedienden zouden de voorwaarden der verpachting vaststellen, waaronder echter moest opgenomen worden, »dat de Japarase visscliers voor de vrye visschery •eenlyk een tiende van de gevangene visch aan den pagler'' behoefden te leveren.

14 Januarij. Wettigheid van Jentiefsclie huwelijken, — Echtsclieiding onder »Jentieven.''

Gereflecteerd zynde op de noodsakelykheid om ten opsigtc

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 165

van de huwelyken der Jenliven een wet te maken, eensdeels om te dienen tot een regul en rigtsnoer van den regter om oiet door valsche of abusive getuygenissen ten opsigte van de validiteit oi wettigheid der huwelyken van dat volk» de di$solvatien van dien, dan wel de enkelde separatie der egt- geooten en het geene daar toe verder relatie heeft, te kun- nen werden mislyd; en ten anderen, op dat die menschen weeten mogen, welke precautien zy kunnen gebruyken om van eene behoorlyke celebreering van dien altoos den regier ten genoegen te kunnen doen blyken en aan de geene, die lust mogte hebben hunne egtelyke verbintenissen te verstooten, daartoe den pas geheel en al af te snyden; zo is verstaan Ier narigt van den raad van justitie deses casteels en sche- penen deser stad te verklaren en statueeren:

1. Dat alle huwelyken van Jentiven, 'Izy met Jentiefsche, Chineesche of Parnakan Chineesche of andere onchristen vrouwen, naar de heidensche cos turnen, als wettig zullen ge- considereert werden, als de conthoralen door een g'ordent Jentiefs of Benjaans priester of, by manquement van dien, door een ander Jentief, als priester g'euiployeert werdende, met de usueele ceremoniën en vermaningen vereenigt zyn en <fen bruydegom de talie of halssnoer met volkomen bewilli- giog van de bruyd om haar hals gebonden heeft, na dat baar de kragt en betekenis van dien in hare moedertale was voorgehouden.

i. Dal, by aldien van een Jentiefs huwelyk, in deser voe- gen aangegaan, duydelyk komt te blyken by een attestatie, door den priester of persoon, voor priester ageerende, en twee öyl d'bloedverwanten of vrienden van weder zyden, die by het celebreren in perzoon zyn tegenwoordig geweest, binnen veer- tien dagen naar het trouwen voor notaris en getuygen gepas- seert, behelsende de tyd en plaatse, wanneer en alwaar het howelyk is gesolemniscert en dat daar by al het vorenstaande bebooi'iyk is in agt genomen, mitsgaders dat d'attestanten, iie nog in leven zyn, den inhoude van zodanige verklaring inel solemneelen eede voor den regter op hunne wyse corro-

Digitized by LjOOQ IC

166 1752. J. MOSSEL.

boreeren, als dan absolut geene bewysen ter contrarie door een tnrbe van getuygen of andersints zullen mog&ï g'admit- teerd ofte daar op by de afdoening der zake eenig regaard geslagen werden,

5. Dat egter het versuym om zodanige verklaring in bet geheel of ter behoorlyke tyd te laten passeeren geene invali- diteit aan het huv^elyk zal geven, viranneer het behoorlyk celebreeren van dien bayten des den regier ten genoegen kan werden bewesen, in welken geval eenelyk aan party advers of die de wettigheid van het huwelyk debatteerde zal vry staan contrarie bevrysen in te dienen om daar by den regter zo verre te werden gereflecteerd, als denzelven zal oordeeleo te behoeven.

6. Dat de huwelyken der Jentiven niet formeel mogen werden gedissolveert als om de wille van overspel, door de vrouw begaan.

7. Maar, dat de separatien van tafel, bed en samenwoning over sware mishandelingen meede omtrend deselve mogen en zullen plaats hebben.

8. Dog, dat de vrouw in sulken geval met hare juweelen en de kleederen, tot haar lyf gehorende, zonder meer, zal moeten uytgaan en haar door den regter een behoorlyk on- derhoud, naar het vermogen van den man, toegelegt werden.

9. Dat voorts de vrouw alle kinderen, in hun beide huwe- lyk geteeld, die reets gespeend zyn, by den man kan en moet laten, maar, een nog suygent kind hebbende, het selve mag en moet meede neemen, ten ware d'ouders onderling anders goedvonden.

10. En laastelyk, dat zodanige gesepareerde personen met beyder wil weder mogen vereenigen, zonder dat het nodig zy daar toe licentie van den regter te versoeken, schoon de separatie geregtelyk is geschied.

18 Januarij. Voorschrift nopens het belalen van de liberak gift, door pupillen van de Weeskamer verschuldigd.

Vermits van het capitaal van de Weeskamer deser stad

Digitized by LjOOQIC

1752. J. MOSSEL. 167

^arlyx eea staat reeckening iDkomt, die, by het dagregister deses casteds ingelyd zynde, pablicq is en 'er ook niel aange- legen I^t, of het rugtbaar worde, hoe veel zy voor alle hare papillen Ie samen voor den ^0^^'^ pennink contribueert, als maar het capitaal of aandeel van yder pupil behoorlyk werd gesecreteerd, is op de propositie van den heer Gouverneur Geaeraal, ter voorkoming van een onnut gesleep naar het stadhuys en van daar naar het casteel, goedgevonden en ver- slaan bet montant van de voorsz., ky haar eerwaarde te doene liberale gifte direct te laten overbrengen in 'sGomp' cassa, onvermindert bet verder gestatueerde desen aangaande by het vierde articul van het placcaat op dit stuk, den 20®° der voorledene maand g'emaneerd.

18 Januarij. Bepaling, dat onder Compagnie' s dienaren geene minderen dan kooplieden tol ouderlingen mogten verkozen worden.

1 Februarij. Regeling van het verleenen van hvilanlie voor de betaling van de liberale gift aan den Gouver- neur-Generaal en de leden der Uooge Regering.

Is verstaan de certificaten of recipissen wegens het four- nissement van den 50^^" pennink ten behoeve van deji lande aan den heere Gouverneur Generaal, nevens de heeren leeden en mevrouwen, in persoon in 't generale gouvernement ver- »chynende, door d'heereu extra-ordinaire Raden en opper- comroissarissen over de heffing dier contributie, Loten en van den Velde, te laten verleenen en aan haar Edelens door de beeren Raden extra-ordinair, van der Parra en van der Spar.

4 Februarij. Regelingen betreffende de Jakatrasche hoven- en ommelanden.

Door den heere Gouverneur Generaal by d'heeren leeden

Digitized by VjOOQ IC

168 ^752. J. MOSSEL

ten leclure roiidgesonden en thans binnen gebragt zynde een schriftuur, g'intituleerd: Aanmerkingen over de landen in hel koningryk Jaccatra, nevens d'aangrensende en mede onder de Gomp® sorteerende Preanger landen, waar by, niet alleen uyt de vergetelheid weder gedelfl en als in een spiegel ver- toond werd het nodige ten opsigte van de gesteldheid der Jaccatrasche landen ten tyde, dal deselvc onder de gehoor- saamheid van de Nederlandsche maalschappy gebragt zyn, om een denkbeeld te kunnen formeeren omtrend de trage en gebreckelyke bevolking derzelve, de hinderpalen, daar omtrend ontmoet, waar door de culture der landen lang is tegen ge- houden en nog zeer veele geheel onbebouwt leggen, d'uylge- strektheid van het gebied van Jaccatra, de regentschappen o[ districten, onder regenten staande en hy deselve beheert wer- dende, nevens d'erffelyke leencn en landeryen, aan inlandse officiers en andere in vollen ' eigendom uylgegeeven, en de landeryen, by particulieren in dier voegen bezeten werdende, die het selve uytmaken, hunne byzondere gelegentheid, hoe- veel morgen lands d'eersle contineeren. het gelal der huys- gezinnen aldaar te vinden, de regenten, daar over gesteld, hun gebied en hunne verpliglingen of heergewaden, item d'heeren diensten, waar toe den Javaansen landman, zo voor de Comp*, als de regenten, gehouden is, de producten, die de respective districten aan de Comp^ leveren, de bepalingen en arrangementen, welke omtrend dat sluk zouden kunnen ge- maakt werden, inzonderheid met opsigt tot de coffy en peper, ter bevordering van den landbouw en vermeerdering der producten, het nut en gebruyk van 'sComp' land aan de overzyde van de rivier Sidanie, de tiendens van de pady ofte het ryst gewasch, de veranderingen, welke omtrend de re^enl- schappen nu of in der tyd, zo uil hoofde van de hoedanig- heeden en het gedrag der tegenwoordige regenten, als de situatie hunner landen, zouden dienen gemaakt te werden, de padi, het hoorn en pluymvee, dat de respective regent- schappen uylleveren, de paarden stoetery in de bovenlanden, de differente waarde der landen naar derselver situatie, de

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 169

perken of laiideryen der Europersen landbouwers, wie d'eige- naars der gekogte of vrye landen zyn, de betaling van 's heeren geregtigheid van derselver rendement by verkoop, het geene omtrend de kaarten en erf boeken ilient te werden g'observeert, de privilegiën tot het houden van weekelyksc marktdagen, de schickingen, welke daaromtrend dienen plaats te hebben, de gerechtigheeden, by den eigenaar van zodanige geprivile- geerde landen van de geene, die hunne wharen ter markt brengen, gebeft werdende, de noodsakclykheid om deselve op een vaste en eguale voet te reguleeren en tegens de excessen en knevelaryen van den afkoménden landman ecnige poenali- leiten Ie stellen, de privilegiën, welke men nog aan de bezitters der voornaamste vrye landen zoude kunnen vergunnen, het frequenteeren der bovenlanden door de Chineesen, d'arraks branderyen in de voorsteden en elders, de middelen tot con- servatie derselve, de producten van zodanige in volle en vryen eigendom gepossedeert werdende landen, de nootsakelyke schickingen omtrend d'Ruropeesen, die hier te lande tot den landbouw willen overgaan, de cultures, waar op zyzig dienen l'applice^ren, de servituten of veld-dienstbaarheeden der inge- laoden, de landen met houtbosschen, by Heemraden verhuurt werdende, en derselver verkoop, nevens die van d'onl)elK>uwde landen, etc. ; zo is als nu, over het geene dispositie vereischte, gebesoigneert en in aanmerking genomen zynde het reets by resolutie van den 10^° Juny des voorleden jaars bedoelde oogmerk om de leverantie van cofly niet Ie laten toeneemen, maar daar en tegen de peper plantagie met kragt te doen voortzetten, eerstelyk goedgevonden en verstaan de leverantie der producten uyt de respective regentschappen, ingevolge den voorstel, by dat schriftuur gedaan, voor het toekomende vast (e stellen en te reguleeren als volgt :

CoBy. Peper. Catoene ^aren. iDdl^o. FicoU. PicoU. FicoU. Ficult.

voor Tangerang 400 100 2 1

• Tjantjoer, Jampan en 't volk

van de Zuid zee 4000 1600 40 20

^ Tjiblagou 4U0 100 4 2

Digitized by LjOOQ IC

170 1752. J. MOSSEL.

CoBy. Peper. Catoeae gMca. laAfo. PicoU. Picols. Pieolt. PicoU.

voor Campong Ba roe 1300 250 4 27,

» Goedong Badak lOv 40 1 7,

• Tjiliboet 150 50 — —

» Tjiterap, Tjimapar en Jali

Negara 1000 250 4 2

. Tjie kalong 200 50 2 l

n Tjie lingsie 200 50 2 1

» SIscero 50 10 — —

» 2 capitains 200 — — —

• Buylensorg 3000 — — —

• Dregterland 500 — — —

• Pondok Poeljong 500 — — —

• Tanjong oost 500 — — —

• Noesoe cambangon 400 — — —

» diverse gekogte landen 900 — — —

» de boeren 1200 — — —

te samen 15000 2500 6Ö 30

Wel verslaande, dal aan de regenten lol den vollen opbren? van hun contingent van yder articul in die propositie zal gegeven werden den lyd van scven jaren, van anno 1762 af gerekent, binnen dewelke zy hel, gelyk zyn Edelheid ten regie aanmerkt, heel faciel op dien voet zullen kunnen brengen, als zig ten eersten met behoorlyken yver en attentie toeleggen om de peperboomen en gevolgelyk ook de peper van jaar tot jaar t'augmeiiteeren, beginnende met anno 1753 van 5 tot 10, 20 en 40 perc'", legpns de ccrfBe gerekent, om hetwdke te wege te brengen dan ook volgens de verdere propositie by het voorsz. geschrift is gearresteerd voor de coffy van het lopende jaar af een halve en van anno 1758 een rd"" per picol minder te betalen, in so verre niet eene proporlioneele quauliteit peper teflens leveren, dat is in December 1752 by 100 picols coffy 5 picols peper,

in anno 1753 5 picols peper,

• • 1754 5 .

» » 1755 10 »

Digitized by LjOOQIC

1762. J. MOSSEL. 171

in aoDO 1756 15 picois peper«

. . 1757 10 .

• Dec 1758 deo vollen eiscb of voorsz. bepaling, schoon ook in 1752, 1753 en 1754 al de cofly, die zy konnen leveren, legens de gestelde prysen zal aangenomen werden, niiu^aders voor yder picol indigo, die de respective regenten ia December anno 1759 of Janotry 1760 minder als hun voorn, tax zullen leveren, door deselve Iwirilig en voor yder picol cattoene garen als even tien rd' te doen betalen, zonder haar e^ler, mits die betaling, vry te laten van het geene bevonden wer- den te kunneii leveren, dewyl niets meer ter bevordering van bet bedoelde oogmerk schynt te kunnen toebrengen, als Ie maken, dat de regenten by de voldoening van hun vollen tax voordeel vinden en by het tegendeel nadeel lyden.

Voorts is verstaan, by wege van renovatie, andermaal te bten publiceeren het volgens resolutie van den 8'° September 1759 den 18^ daar aan g'emaneerde placcaat tcgens het overlopen van het landvolk van het eene regentschap of district in het andere, also zutx, uytwysens hel voorsz. liesluyt, voor bet gemeene belang zeer schadelyk en buytendien oorsaak van eontinueele disputen is.

Maar, om het gebrek van volk binnen 'sComp* limiten eenigsints ofte zo verre doenlyk te remedieeren, Ie tragten om door het cannaal van den Commissaris tot de zaken van den inlander en den comnuindant van de fortresse Tangerang eenige landlieden uyt het Bantaiuse gebied, alwaar hel aan dien kant aan geen volk ontbreekt, te disponeeren om zig in bet district van Tangerang ter neder te zetten door hen eeoige prerogativen te vergunnen, 't zy van oxemtie van sommige heeren diensten of eene mindere suhjectie onder den regent als d^oude inwoonders.

Insgelyks is goedgevonden, volgens de propositie van wei- melde zyn Edelheid, als nu in te trecken en vervallen te verklaren het oude verbod, dat geene onderhorige van de ryken van Jaccatra of Bantam te land waart de rivier Tangerang mogen passeeren dan voor by 'sGomp' vesting en mits met

Digitized by LjOOQ IC

172 1752. J. MOSSEL.

een tjap of merkleken van den commandant van d^elve of het aan d'overzyde resideerende hoofd van de Bantamse wagt- plaals voorsien zynde, gefondeert op het contract, op den 15**° February anno 1686 inel den toenmaligen Sulthan, Aboen Nasar Abdui Cahar, gesloten, also de souverainiteit over de ingesetenen of huysgesinnen van het land aan d'over- of wesl- zyde, ter diepte van ses hondcrl roeden, by contract metzyn Hoogheids kleinzoon, den laatskn Sullhan van Bantam, Aboel Batgi Mochamad Sifa Zeenocl Arifien, van den 6"" February 1747, zo wel als den eigendom van het land zelfs voor de Comp^ bedongen is, ten zmlanigen fine, als de secreteresoiutie van den 11" Oclober 1746 aanwyst, en de moliven, welke voor die interdictie hebben gemiliteord, huyten des thans zo zeer geen plaats meer hebben.

Nog is verstaan het Icappen van brandhout uyt het boscli binnen de gemelde strook Comp' land voor de zuykerniolens aan een yder vry te laten, mits ten behoeve van de Com|)'' aan den commandant van de fortresse Tangerang betalende eene recognitie van twee hondert rd^ 'sjaars voor yder molen, die in stede van de by resolutie van ultimo December 1750 g'arresleerde betaling per roede heeft moeten ingevoerd werden, mits d'onmogelykheid om de gekapt werdende quantiteiten zo wel na te gaan, dat men daar omtrend niet bedrogen kau werden.

Dog belangende het geproponeerde om de districten van Gnedong Badak, Tjielieboet, Tjielingsie en Siseero, als te veel gelegen, tusschen de vrye gekogte landen om onder de regenten te blyven, die de Comp*" niets naamwaardigs opbrengen, by perceelen te verkopen, gevende de regenten een deel ofte eenige preferentie, is verslaan alles ten opsigte van die land- streeken voor eerst nog op den tegenwoordigen voet te laten.

Daar en tegen is besloten hel district Jati Nagara aan de Soenthar, bezydeu de post M' Cornelis, op de hoogte van.de agtsle quartiers merkpaal en dus na by de stad en rondomme tusschen vrye, gekogte landen gelegen, aan de tegenwoordige regent, Maas Achmet, die ook hel gebied heeft over de land-

Digitized by LjOOQ IC

175è. J. MOSSEL. 175

streeken Tjilrap en Tjimappcr en dewelke oversulx den eigendom van dat land vry beier als iemand anders zoude coDvenieei*en, tegens een civile prys in vollen en vryen eigen- dom over te laten, als liy daar toe versoek mogte doen, dewyl hei seker is, dat iemand altoos dat geene beter gade- slaat, dat hy als eigen voor zig en zyne erven considereert, dan het goed, dat hy maar temporeel bezit, mits d'onsekerheid, of hy en de zyne wel veel vrugt zullen hebben van de ver- beleringen, daar aan Ie doen.

4 Februarij. Beboeling eener dame, die de belrekking van regentes van hel weeshuis te Batavia niet wilde aanvaarden.

By een exlracl resolutie van diaconen der gereformeerde gemeente alhier van den 29**" der voorledene maand roet bevremding gezien zynde, dat Margarelha Terkuys, huysvrouw van den onder-koopman, Pinkel, op den 5^" Maart anno pass^ in plaats van hare moeder, de weduwe Terkuys, verkoren synde lot buylen moeder of regentesse van het weeshuys alhier, in stede van haar het goedvinden deser regeering, als de hoge overigheid, schuldpligtig t'onderwerpen en zig daar omtrend uyt een cbristelyke liefdadigheid met yver van hare gehoudenisse t'acquiteeren, haar lol nog toe niet verwaardigt heeft zig direct of indirect met de zaken, van baar departe- ment zynde, te bemoeyen en dus met er daad onwillig toont die functie t'accepteeren, alhoewel d'cgtgenolen van heeren van de regeering in veele sleden van de republicq zig niet schamen deselve te bekleeden en gemelde Margaretha Terkuys haar dierbalven daar meile vereerd liehoorde Tagten, Ie meer, verinils daartoe in vroegere lyden Ie deser plaatse ook wel de huysvroaweu van oud-gouverneurs en andere eerste ge- qualiOceerdens zyn g'employeert, gelyk zulx by i'esolutie van den 19«° Ck^tober 1705 en meer andere komt Ie blyken; zo is verslaan haar tot eene zagle correctie over zulk een irreverent en liefdeloos gedrag te bekeuren in een boete van

Digitized by LjOOQ IC

174 1752. J. MOSSEL.

vyf en twintig ryksd', ten behoeve van de diaoony armen deser stad en haar wyders by extract t'ordonneeren die l)ediening als nog t'aanvaarden en behoorlyk waar teneemen, indien zy d'indignatie deser regeering niet op een sensibler wyse wil beproeven/*

Nog curieuser is de beboeting door de Regering van een bruidegom, die bij het (rouwen in de kerk niet wilde knielen.

5 Februari] . Verbod tegen hel slachten van buffels en koetjen, ter voorlteeling geschikt.

Ueeds in December 1750 was bij de pacht-voorwaarden het slachten van wijfjes buffels verboden.

-^ Februarij Bekendmaking^ dat de huizen^ staande te Batavia in de oosler-voorslad, niet meer mogten wor- den gerepareerd.

In aanmerking genomen zynde, dat veele erven, zoowel b'oosten als bewesten en bezuyden de stad gelegen, zedert anno 1643, zo by donatie als voor betalinge, zyn afgestaan aan dese en geene, onder expresse voorwaarde, dat d'eigenaars zonden moeten gedogen demolilie en destructie van aUe zodanige gebouwen, plantagien, elc, als daar op mogten staan, wanneer de nood zulx zoude vereisscbeu, zonder dat deswegen eenige vergoeding aan de bezitters zoude behoeven gedaan te werden, en dat uyt kragte van dien, om de stad in een betere staat van tegenweer te brengen, wel bereets het V en 8^ deel van het blok P, nevens het eerste en tveeede deel van het blok O, in de Zuyder voorstad, over de punt Zeelandia tot aan d'Amanus gragt, buyten de poort Utregt geiegen, waren g'applaneert en daar door een vrygesigt van de stads wallen en een genoegsame esplanade of vlakte aan die zyde besorgt om het canon, by een vyandelyke attaque, met vrugt te kunnen gebruyken, waar van de noodsakelykbeid by d^

Digitized by VjOOQ IC

l^feè. J. MOSSEL. l-JS

Chineesen opstand in anno 1740 is gebleeken; dog dat, alhoewel die noodsakelykheid ook even zeer aan d'oosikant plaals badde, mei opsigt lol die zyde van de slad nog niels hel aliermiusle was besloten, daar hel nogllians zeker is, dal liel (e laai zoude kunnen weesen mei d'onllediging van die bk)cken (e beginnen, als de nood aan de man was gekomen, en dierhalven raadsaam (en minslen by provisie verdagl (e weesen op middelen, waar door bet selve zoude kunnen wer- den gefacilileerd, en de geene, die bel bezil of eigenllyk de lyflogl van die gronden en erven bebben, als bel eens lol die deslruclie komen moei» de minste scbade mogen lyden; zo is goedgevonden en g'arresteerd aan een iegelyk by bil- letlcn ter narigl l)ekenl te maken, dal de buysen, gebouwen en opstallen, uylmakende bel ganiscbe sesde, tiende, agtiende en negentiende deel van bel blok L, in d'ooster voorstad, naast of aan de stads buylen barm en slreckende van de thuyn van Heemraden deser stads ommelanden af lol aan de buylen Porlugeescbe kerk, en dus over de stads bolwerken Amsterdam, Middelburg, Delft, Hoorn, Enkbuysen, Vianen en Gelderland gelegen, niet zullen mogen werden vernieuwt, nog daar aan . nu of m bel vervolg van lyd, onder wal naam of pretexl bel wesen mogle, cenige capilale reparatie mogen gedaan werden om, wanneer niet meer bewoon- of gebruyk- baar zyn, in 't gebeel te werden gedemolieerl ; mitsgaders Schepenen deser slad, so wel als H^emraden, te recomman- deeren daar legens scherpe loesigl te bonden en d'overlrcders de gedane vernieuwingen of capilale reparalien weder te doen afbreeken of zulx, by onwilligheid, ten baren koste te laten doen.

S Pcbnirij. Last lot hel omschrijven in koop-brieven en acten van overschrijving van vasle goederen der servituten, ivelke op die goederen rustten.

Is goedgevonden alle buys en veld-dienslbaarheden, op huy-

Digitized by LjOOQ IC

176 175Ö J. MOSèÉL.

sen, erven en gronden of landeryen reets leggende len lyde, dal deselve door verkoop of versterf aan een nieuwe eigenaar overgaan, by de koopbrieven en actens van overschryving uytdruckelyk en speciale aanwysing (e laten doen, in stede van daar by alleen te laten influeeren de generale clausule: dat den koper zal moeten gedogen de servituten, reets op liet verkogle of te verkopene huys, erf of grond leggende of die namaals daar op nog inogten gelegt werden, zonder aanhaling, waar in d'eerste butaan, waar door veeltyds in de vergetel- heid raken en voor een tyd als versterven, tot grote prejuditie van den genen, die deselve l)ezit ten (yde, dat weder levendig gemaakt of te voorscliyn gebragl werden, zonder dat om de wille van dese meerdere extensie iets het allerminste boveo het usueele salaris voor d'expeditie of instelling zal mogen werden afgevordert of betaald.

5 Februarij. Poging tol bevolking van de Bataviasche Ommelanden.

Vermits het verblyf van de officiers der inlandsohe natiën, zo hoofden van de campongs of quartieren, als andere, die landeryen bezitten rondom de stad, oorsaak is, dat heel weinige hunner onderhorige zig in de l>ovenlanden bevinden of op- houden, buyten de tyd, dal de pady of rysl geplant en ingeoogst werd, mitsgaders zy zig dierhalven aan andere cultures heel weinig laten gelegen leggen en op die, waar toe een conti- nueele attentie en toesigt vereischt werd, in t geheel niel toeleggen, is verstaan deselve door den Commissaris tot de zaken van den inlander op een minlyke wyse, zo veel mogelyk, te laten animeeren zig met er woon van de stad teloigneeren om bare onderhorige door dat middel naar de bovenlanden te locken, mitsgaders beter occasie te geven en aan te setteo om hun hoofdwerk van den landbouw te maken en zig aan een werksaam, instede van een vadsig en slegt leven te begeven.

Digitized by LjOOQ IC

J

175é. J. MOSSEL. 17^^

5 Februari]. Toekennitig van vollen eigendom, tegen betaling van zekere recognitie, aan leenhouders. — Wijziging van het bepaalde op 5 Februarij 17S1 nopens verkoop van landen.

Om deselve redenen, als waarom conditioneel is goedgevon- den hel district Jaty Nagara aan dies regent in volle en vrye eigendom af te staan {^), is dienstig g'oordeelt en oversulx gear- resteerd de landeryen, by dese en geene als erffelyke leenen beselen wordende, aan de leenhouders of possesseurs in volle en vrye eigendom te cedeeren, als genegen zyn daar voor een passable recognitie te betalen ; maar ook de resolutie van den 5" Pebruary des voorleden jaars, nopens den verkoop der ongecultiveerde Comp' landen, in zo verre l'altereeren, dat de morgen lands tegens drie a vier rd', in plaats van vyf, zal werden afgestaan^ nadat het perceel, dat op dien voetversogt werd, digt of ver van de stad afgelegen is, vermits zig tegens ▼oorsz. prys van vyf rd geene liefhebbers hebben opgedaan, buf ten en behalven dat het nut en voordeel, dat de Comp® en de colonien uyt de cultiveeringe der landen te wagten heeft, zo groot is, dat men selfs deselve eer voor niet in vollen en vryen eigendom behoorde uyt te geven als onbebouwt te laten leggen.

5 Februarij. Regeling der betaling van 'sheeren^gereg* tiglmd van landerijen bij eerden verkoop en bij erfe- nis, het laatste onder inlanders.

Is verstaan van d'uytgegevene landen, 't zy voor betaling of voor niet, by d'eerste verkoop door den geenen, die den eigendom verkrygt ofte zyne erfgenamen, den 20^° pennink te laten heffen, gelyk pro dato van het besluyt deser regee^ ring van den 4» September anno 1649 altoos geschied is, deMryl hel genoeg is, dat de kopers of verkrygers by den eigentlyken eersten verkoop of duytgave, *sComp^ wegen geschiedende, van de betaling van dien werden g'exmineert

O Zie boTCD bladz. 172.

fUïAAT-BOEI DEEL Tl. * Digitized by Goé^lc

178 175Ö. J. MOSSEL.

ter goedmakinge der kosten en moeyten, die tot het zayYeren, doorgraven en ophogen derselve moeten werden aangewend om daar van vruglbare zaylanden of plantagien te maken; mitsgaders het omtrend de notitie van overgang van eigen- dom van onroerende goederen by* wege van successie ofte d'overschryving van man op vrouw of weduwe by de prolo- collen van Scheepenen en fleemraden, met opsigt tot den inlander^ te laten by het presente gebruyk om daar voor by die occasie ook 'sheeren gerechtigheid te doen betalen, also de gemeenschap van goederen ouder hen geen plaats heeft en het selve gevolgelyk over eenkomt met het geresolveerde omtrend dit onderwerp op den 27"* April 1717, dicteerende, dat voorsz. gerechtigheid van den 20'*^"» penning moet gebeft werden van alle onroerende goederen, die van eigenaar veran- deren, ook by erffenisse of legaat, als het is buyten de descendente of ascendente linie.

5 Februarij. Voorschrift nopms de taxatie van landerijea. '

Ter vermyding van de sware ongelden, op de taxatie der landeryen vallende, wanneer de gesworen taxateurs en land- meesters zig expres ten dien einde naar deselve begeven, is goedgevonden en verstaan de waarde der landeryen, die door een mede erfgenaam ofte andersints by bewys of schifting per taxatie mogen of kunnen werden overgenomen, te laten reekenen naar den jongsten verkoop na anno 174S, ten ware den overnemer, daarmede niet te vreden zynde, de toeschal- tiag d^r de gesworen taxateurs en lanïmeeter voor zyn reekenmg en niet ten laste des boedels wilde laten doen en ook besorgen, dat deselve aldaar naar den gebruyke werden gedefroyeert ten zynen koste.

5 Februarij. Bepaling ^ dat in koop* en meet^hrieffen van landerijen naauwkeurig vermeld moest worden, "phoe veel morgens de perceden, daar deselve van spre- »fcen, beslaan'*,

Digitized by LjOOQ IC

1*>fe2. J. MÖèSËL. l^è

^ PelHilarij. Berekening van *s heeren^^eregtigheid voor brood^bakkerijen, wiker-molens en arak-stokerijen.

Om de bereekening ran 'sheeren gerechtigheid van de broodbackeryen, zuykermoleiis en arraksbranderyen op een vaste en egnale Toet te brengen en te houden is verstaan voortaan sdtoos een derde van het geene, waar yoordebacke- ryen met slaven, gereetschappen en wes meer Terkogt wer- den, voor deselve te laten aftrecken, mitsgaders van het rendement van een zaykermolen of arraksbrandery by verkoop twee dnysent rd' detractie voor de gereetschappen en bet verder toebehoren toe te staan.

7 Febraarij. Maatregelen tot aanmoediging van den landbouw in de Bataviasche Ommelanden.

Raar aanleiding van de >Consideratien" van 6. W. baron van Imhoffy alsmede van de missive van Heeren XVII°*^ van 3 j^pril 1742 besloot de Indische Regering:

»Nette kaarten te doen formeeren van alle de landeryen, binnen den gantschen omtrek van het koningryk Jaccatra gdegen, niet alleen, als van ouds, afgedeelt by blocken, met letters onderscheiden en gesubdiviseert in deelen of perceelen van landeryen, aan eenen eigenaar toebehorende of een by- sumdere naam hd)bende en met nonmiers gemerkt, maar ook by yder landery of erf te doen noteeren dreigen naam van het selve, vermits daarby best bekent zyn en blyven, mitsgaders daar van door heeren Schepenen en Heemraden te <ioen formeeren en effen houden correcte erfboeken, waarin yder perced lands een zyde beslaat, met subscriptie telkens van verpamKngen of overschryvingen, met de som ende naam crby.

Ook is gearresteerd d^nlanders, die bevonden werden, by terkoop ofte aanvaardiging van onroerende goederen, binnen den by resolutie van den 4f«* September 1649 gestelde tyd van drie maanden of daaromtrend geen behooriyk transport of

Digitized by VjOOQ IC

180 1752. J. MOSSEL.

overscbryviDg gedaan en genomen te hebben, door Scheepaien of Heenii*aden Ie doen bekeuren in een boete van het vier- voudig bedragen van 's heeren gerechtigheid, die sy gesustineerd moeten werden te hebben willen fraudeeren.

Al verder is goedgevonden aan de Mokervaart, op het land Kinsjewi, voorlaan Woensdag in plaats van Donderdag passer of marktdag te laten houden, mitsgaders, instede vao de twee markten of passers, thans op Bacassi gehouden wen- dende, namentlyk een door den capitain van d*oost en eeo door d'eigenaar van *t land. Kali Waringi, aldaar maar een passer te permitteeren, vermits die landen zo na aan elkan- der leggen, dat daar uyt niet als disputen en quade gevolgen te wagten zyn, mitsgaders oversulx aan Heemraden te deman- deeren het ondersoek of de decisie, wie van beide het beste heeft, en om den anderen l'interdiceeren voortaan meer passer Ie laten houden, als zynde apparent niet beide ge- permitteerd of een van de twee permissien sub en obreptif verkregen.

Aangesien omtrend d'hefBug van de passers of markts ge- rechtigheeden ten behoeve van den markthouder door dese en geene te meermalen willekeurig van het oud gebruyk is afgeweken, ten blyke van de noodsakelykheid om daar om- trend te maken een vast reglement, op dat sulx op alle de markten geschiede op een eguale voet en dus alle excessen en ongeregeltheeden daar omtrend geweird en, des noods, ge- straft kunnen werden, is verstaan ter narigt van een iegelyk te statueeren:

dat de geene, die ter markt komen, niets meer behoeven te contribueeren als:

voor een buffelskar, met goederen ter markt komende, 3 stuyvers, dog ledig niets, onder wat naam of pretext hel wesen mogte,

voor een dragt goederen 7j stuyver,

voor een amphioen kraamtje 1 stuyver^

voor yder kraamtje van lywaat, rysf, zuyker, tabak en diverse andere goederen Ya stuyver,

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 181

en dat niemand yan passeerende karren, dragten of vaar- luyges of praauwen iels vorderen mag, 't zy ten behoeve van 's Comp posten, de passers of schutboomen. enz., hel een en ander, zo wel als het onwettig passer houden, op poene van hondert rd* boete ten behoeve van Heem radens cassa voor de heirte en de weder helfle teu behoeve van den Landdrost of Commissaris van den inlander, die daar in beide zullen mogen

Belangende deze materie is al verder verstaan, dat de pas- serhoaders, volgens oude costume, het zout privative op hunne marfclen zullen mogen laten verkopen, dog buyten des niets, maar amphioen, oly en alle andere dingen een ieder vry te laten ter markt brengen.

Insgelyks is besloten het heffen van gerechtigheid voor het lappen, 't slagten van het vee, de topbanen en hanevegteryen aao de passerfaouders boven M' Gornelis in 't geheel niet te permitteeren en beneden die post niet, als voor zo verre zy zig daaromtrend door afkoop of andersints met de pagters verdragen kunnen, moetende anders dulden, dat dese aldaar volk stellen om deselve te collecteeren ingevolge de pagt ccmditien.

Om de gegoede ingesetenen te meer lot den landbouw aan te moedigen en op te wecken door by het utile ook hel aan- gename te voegen, is goedgevonden en verslaan d'eigenaars van de voornaamste landen, aan particulieren in vollen en vrye eigendom toebehoorende, te weten:

Tjihngsing aan de Moeronde,

Vredestein,

Soekapoera,

Pöelo gadong.

Weltevreden,

Tanna Aban,

Soetendaal,

Hatterman,

Struyswyk,

Digitized by LjOOQ IC

182 1752. J. MOSSEL.

Oost Tanjong,

Dregterland,

Noessa cambaiigaii,

Baytensorg,

Gadauwa aan de Mokervaart,

Binkelenberg,

Tagalagus,

TanjoDg priok,

Salapadjaog rereend met wester Cadawa en alle smdere ingelanden, die twuitig duysent rd" aan landeryen beatten, in zo verre van de manndyke sexe zyn, niet atteen tot eenige distinctie te vereeren met den til al van hooiSingelaii- den en den rang naast Commissarissen vaa kleine ger^ en huwelykse zaken, maar ook de volgende privflegiea en praero- gativen :

dat niemand, van wat caracter of conditie hy sonde mogen weesen, op hunne landen, buyten tinn consent, zal mogen komen jagen, vissehen, etc. ;

dat de geene, die schooien op hunne landen opgerecbt heb- ben, selfs d'inlandsche leermeesters uyt d'in dieust zynde of andere, door den kerkenraad daartoe geëxamineerd en bequaam bevonden, zullen verkiesen; en dat zodanige inlandse leermees- ters niet buyten hunne speciale toestemming zullen mogen verplaast werden, schoon ook hunne conditie daardoor va^ beterd wierd;

dat z'ook zullen hebben de dispositie over de liefde giften, 't zy om deselve tot gestigten of voor arme weduwen eo wcsen t'employeeren ;

en d'electie van inlandse officiers en sergeanten uyt de mandadoors van d'oost uyt d'ooster en van de west uyt de wester geprivilegeerde landeryen tot een lieutenant, twee vehdrigs of vier sergeanten ;

en dat zodanige hoofd ingelanden, zoo verre burgers en van Europeesen bloede zyn, preferabel voor alle andere eligibehHlHen weesen tot burger heemraad, mitsgaders in dien gevalle voortaan, buyten den vice praeses, het welke altoos den Drossaart van

Digitized by LjOOQIC

17Ö2. J. MOSSEL. 183

d'Ommelanden is, nog vier, in stede van drie persoonen, uyt d'hoofd ingelanden in het collegie van Heemraden als leeden te laten sessie neemen, ingevalle *er so veel verkiesbare bur- gers aan handen zyn, en als dan daar en tegen maar drie, in slede van vier Compagnies dienaren, buyten den heer president, namentlyk den brigadier of een ander hoofd officier van de militie, den Commissaris van den inlander en den fabrycq.

Dog, dat de voorsz. privilegiën en voorregten, zo wel als de sessie in het collegie van Heemraden, als aan de landeryen en niet aan de personen g'accrocheert, niet ad vitam sullen dauren, als wanneer zodanige burgers het bezit van de voor- noemde landeryen dan wel twintig duysent rd* aan andere blyven behouden, in voegen, dat iemand, een gedeelte van dien verkopende, uyt het gemelde collegie ontslagen zal wer- den om voor andere, werkelyke hoofd-ingelanden plaats te makenj als er eligible aan handen zyn.

Gelyk ook is besloten alle ingelanden het ronselen of verleiden van elkanders volk, om in haar dienst over te gaan, t'inter- diceeren, sub poene van deselve by reclame te moeten terug geven en verbeurte van het gegeven handgeld, mitsgaders ter narigt van de respective collegien van justitie en die het ver- der concemeert, te verklaren, dat het by placcaat van den 6« Haart 1730 gerenoveert verbod tegens hel opgaan der Chineesen en andere zonder permissie briefje boven de buyten forten en het houden van warongs of kramen en tapneeringen of kroegjes niet applicabel is op de Chineesen, die zig in de bofenlanden met den landbouw erneeren of geene kramen of kroegjes op 's heeren weegen opregten, als alleen maar ziende op het irrigulier swerven van landlopers, die geen vaste ver- blyf plaats hebben in de bovenlanden, en het occupeeren van landeryen of gronden, haar niet in eigendom toebehoorende, buyten permissie van den eigenaar.

Wyders is verstaan geen permissie tot d'exstructie van meer arraks branderyen Ic verleenen, also men het met de tegenwoordige seventien stux overvloedig stellen kan, mitsgaders alle deselve jaariyks by provisie maar te laten stooken een

Digitized by VjOOQIC

184 ^752. J. MOSSEL.

eguale tyd van ses maanden en^ als die verlo|>en zyn en het uyt hoofde van den geringen voorraad en de grote consumtie of apparentie van dien nodig mogte werden bevonden, nog eenigen tyd, door Heemraden, na ingewonnen advies van d'ar- rakstokers, te bepalen, en daar op door den Landdrost &ï Ontfanger generaal der domainen scherpe toesigt te doen houden, zullende een persoon, die, twee branderyen hebbende, meer inclineert in een van deselve bet heele jaar door te branden en oversulx d'andere een proportioneele tyd in 't geheel buyten gebruyk te laten, daar toe by haar eerwaarde speciaal vcr- soek moeten doen.

Al verder is goedgevonden Heemraden te recommandeeren om de meest convenabelste middelen uyt te denken en ui bet werk te stellen tot vermeerdering van het getal der cocus of clappus boomen, alomme in de Ommelanden, in voldoening aan de resolutie deser regeering van den 8^" Maart 1746, also het selve dienstig en noodsakelyk is tot verbel ering van de colonie, mitsgaders meerder voordeel en gerief van d'inwoondei's.

Nog is ter bevordering van d'agriculture nodig g'oordeelt en oversulx verstaan de gemeene militairen en zeevarenden, die daartoe op hun versoek geschikt werden, in den dienst van de Comp'^ te laten continueeren, tot dat zelfs hun ontslag versoeken, en perceelen lands aan deselve uyt te geven van 100 roeden breed en 150 roeden lang, aan wederzydea van het gegravene ooster cannaal, van de grote rivier af te beginnen, om daarvoor, na een vry besit tot ultimo December van hel volgende jaar, te betalen twintig rd^ 'sjaars en de gereed- schappen op derselver soldy reekening te stellen, nevens genot van vyftig rd" 'sjaars geduurende twee jaaren tot opi*egting van een bamboese woning en inkoop van draag en ploeg beesten, etc, om dus na vyf jaren betalens in burger vrydom over Ie gaan en, na vereffening van hunne schuld^ het by hen bebouwde land te kunnen kopen voor hondert rd»; mits- gaders een boekhouder over dese landbouwers tot schout aan te stellen om maandelyks inspectie te nemen, hoe verre den

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 18B

landbouw by hen behartigt werd, mitsgaders daar van aan den heere Gouverneur Generaal in geschrifte specificq rapport Ie doen, ten einde de geene, die so onarbeidsaam, gedebaucbeerd of onhandelbaar zyn, dat er indertyd niets goeds van te ver- wagten is, ten eersten weder tot hun vorige dienst te doen overgaan, mitsgaders de directie over het geene zy afvoeren aan den boekhouder te demandeeren om 't zelve aan 's Comp' pakhuysen, den bazaarmeester of een ander, vast man te adresseeren en bet provenue secuur op te doen voeren, mits- gaders, mits behoorlyk bewys verleenende, onder zig te hou- den, tot dat de boeren het tot een nut employ benodigen; dog omtrend d'uyt Europa overkomende landbouwers alles te laten op den voet, by resolutie der Edele Hoog Achtbare Heeren Superioren van den 3" April 1742 op de consideratien van wylen Zyn Excellentie vari Imhoff, 5<i« hoofdstuk, § 22, 23 en 24 en het daar op gefondeerde besluyt deser regeering van den 14» February 1744 gereguleerd.

Nademaal het voor de colonie en de Comp* zeer schadelyk is, dat hare landeryen, waarop hout bosschen staan, aan particu- lieren verhuurt werden zonder eenige conditien of restrictiên omtrend het gebruyk, vermits deselve door zodanige huurders i'eenemaal en zo kort by de grond werden uytgekapt, dat niet wftler kunnen aangroeyen, is besloten alle deselve door Ueemra- den, na expiratie van de huurtyd, publicq aan de meest biedende te laten verkopen, mits dat circum circa tien jaren huur ren- deeren; dog, ingevalle zo veel niet halen kunnen, met de ver- buuring voort (e laten gaan, mits bedingende, dat het hout niet lager als drie voeten boven de grond zal mogen afgekapt werden, of zodanige andere voorwaarden, als haar eerwaarde tot conservatie van de hout bosschen zullen dienstig oordeelen.

Gelyk mede is goedgevonden haar eerwaarde te recomraau- deeren ora voort te gaan met d'opspeuring van alle de lande- ryen. die zonder bekende eigenaars zyn, mitsgaders alle deselve, mede na voorgaande eJictale citatie van die vermeenen mogtcn daar op eenig regt, actie ofte prenlentie te hebben, niemand compareerende, te gelde te maken, mits het rendement der-

Digitized by LjOOQ IC

J86 1762. J. MOSSEL.

selve, te samen met dat van de voorwaarts geciteerde hotr- bnden» in 't jaar niet surpasseere eeoe somma van twifttig duysent rd«.

Laatstelf k is verstaan d'examinatie der Chineese nieu welingeo, | die genegen zyn zig in dese colonie fetablisseeren, voortaan 1 door de officieren van de Ghineesche natie, ten overstaan van gecommitteerde Scheepenen en d'officieren, te laten geschieden; en die door de meerderheid derselve als ondeugend of saspect werden opgegeven, zonder verder ondersoek met de retour- neerende jonken terug te zenden; en oversulx de gemdde examinatie voortaan met primo May te laten beginnen, mits- gaders Scheepenen, zo wel als d'officieren van de Ghineesche natie te recomraandeeren alle zodanige nieuwelingen, zo veel mogelyk, t'animeeren tot den landbouw en het werken aan de zuykermolens; dog het doen stellen van borglogt voor hun goed gedrag door de zodanige, welkers verUyf m de colonie g'oordeell werd van nut te kunnen weesen, als van geen vrugt zynde, voortaan maar t*excuseeren.

17 Februarij. Voorschrift voor Weesmeestereti nopens het verleenen van hypotheken op gebouwen^ staande in de ooster-voorstad van Batavia.

Ten opsigte van de beleeningen van gelden op onroerende goederen in d'ooster voorstad, mits het geresolveerde op den 5®" deser, aangaande het sesde, tiende, agtiende en negentiende deel van het blok L, naast of aan de stads buyten barm, is uyt consideratie, dat alsnog standgrypen de redenen, waaromme ter sessie van den 18" Juny 1745 is ingetrocken de resolutie van den \1^ May 1740, om gcene gelden door haar eerwaarde op hypoteecquen buyten dese stad te laten beleenen, verstaan haar eerwaarde te qualificeeren om met de beleeningen op din deselve gelegene huysen en erven voort te gaan op den voet, by het eerstgeciteerde besluyt gereguleerd, namentlyk tot de helfl van de getaxeerde waarde, mits dat de beleen- ders daar en boven stellen cautie ten genoegen van haar

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MOSSEL. 187

eerwaarde en zig, zo wel als hnnne borgen, yerbinden het beleende eapitaal, by opeissching, in termynen a( te lossen binnen den tyd van tien jaren, gerekent van den dag van de publicatie van het advertissement wegens de voorsz. resolutie van den S*" courant, welke na resumtie is g'approbeert.

25 Februari]. Bedreiging: V van kettingslag tegen de Chinezen^ die, zonder voorkennis van de Regering, te Batavia waren binnengedrongen of zich ter kwader trouw bedienden van een admism-briefje, hetgeen niet voor hen bestemd was; 2* eener boete van 1 rijks- daalder tegen op hun verzoek toegelaten Chinezen, die verzuimd haddm zich van een admissierbriefje te voorzien.

De boete kwam ten voordeele van den Bailluw of Land- drost, in wiens jurisdictie de bewuste Chinezen zich ophielden.

Deze moesten onmiddel^ gezonden worden naar den Secre- taris der Chinezen odei, tegen betaling van een rijksdaalder en van het zegelgdd (piakaat van S6 Hd 17K0, art S3), een door één der Secretarissen van de Regering onderteekend liceotie-brieQe af te halen.

Zie ook bij 29 Mei 1690, B Augustus 1729, 12JnniJ1736 eo 22 April 1738.

29 Februarij. Voorschrift nopens eene jaarlyksche con- frontatie van de negiUie-boeken mei de sold^-boeken. — Afzonderlijke soUif-boeken voor ^Moorse'' zeevarenden.

Ingevolge den voorstel van den heere Gouverneur Generaal is besloten de negotie boeken ^ser hoofdplaatse nu en jaar- lyks, alvorens deselve gesloten werden, te laten nazien en eoofronteeren tegen de soldy boeken door den oersten opper- koopman deses casteels en het opperhoofd van het generale «oHye eomptoir, ter onl waring of het afgeschrevene Iry feerste ten taste van soldyen by de laaste behoortyk ingeno-

Digitized by VjOOQIC

188 1752. J. MOSSEL.

men en belast is, mitsgaders deselve wegens hunne bevin- dingen te laten dienen van schriftelyk rapport, ten einde tol redres der versuymenissen of discordantien de nodige ordres te kunnen stellen.

Voorts is goedgevonden, tot meerder duydelykheid, by de negotie boeken te laten formeeren een aparte reekening van de soldyen der Moorse zeevarende, tot nog toe op reekening van scheeps soldyen ingeboekt.

6 Maart. Verkleining van het kapitaal der Bank van kening.

Is door commissarissen van de bank van leening by een schriHielyk adres vertoond, dat er, mi(s den geringen aanbreng van koopmanschappen te deser hoofdplaatse, zedert een geruymen lyd weynig beleeningen meer gedaan wierden en zy dierhal- ven van hunnen pligt g'oordeelt hadden dese regeering in con- sideratie te geven, tot in hoe verre het dienstig zoude weesen het fonds van de bank te verminderen, ten meesten voordeele van d'g'interesseerdens, also het niet apparent was, dat het capitaal weder uytgezet zoude kunnen werden; waarom zy van gevoelen waren, dal d'helfle of op yder actie 500 rd» en dus 150000 rd* in H geheel zoude kunnen afgelegt werden, wanneer d'uytdeeling onder ultimo Augustus aanstaande favo- rabler zoude zyn, also de resteerende 150000 rd« meest tegens V4 perc*** konden uytgezet werden, daar het geene by de Comp* op rente staat, na aftrek van d'ongelden, geen half ten hon- dert halen konde; waar over gedelibereert en aangemerkt zynde, dat, alhoewel er effective weinig apparentie is, dat het gantsche capitaal, waar van reets 170000 rd' in 'sGomp" cassa op interest gesteld is, nog in lange zal kunnen uytgezet werden en gevolgelyk de vermindering van het fonds in zo verre als niet ondienstig kan werden aangemerkt, men egter nog geen reden heeft de hoop op verandering van tyden ten goede zo verre aan een zyde te stellen om eensklaps hei halve capitaal af te leggen, daar men niet versekert is het

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MOSSEL. 189

selve in cas van noodsakelykheid weder ie zullen kunnen ver- meerderen; dat ook den voorstel van commissarisseD, zo als deselve legt, niet wel kan werden g'accepteerd, eensdeels, Termits de Comp% die met de 17 acties^ welke voor den vyf- tigsten penning ten behoeve van den lande zyn gefourneert, 117 slucx iD de bank heeft, waar van de helfle maar 58500 rd' bedraagt, gevolgelyk van de by haar ter dispositie staande gelden ten minsten 90000 rd' zonde moeten uytkeeren om de bank tot d'aflegging der overige 91500 rd' van particulieren in staat te stellen, Hgeen haar thans zeer ongelegen zoude komen; en ten anderen, omdat er onder de particuliere par- ticipaaten zekerlyk wel eenige zyn, die met het afleggen van liet halve bedragen hunner acties niet zouden gedient wesen, ais er een ander, zeker middel konde gevonden werden om daytdeeling favorabler te doen uytvallen; zo is goedgevonden en verstaan 67 acties van de Comp^ in de bank te laten iu- Irecken en vernietigen, mitsgaders het bedragen derselve ofte 67000 rd' af te rekenen tegens de gelden van de bank, a deposito in 'sComp' cassa geteld, mitsgaders commissarissen ie qualifieeeren ook 33 acties van particulieren af te betalen en in te trecken, zodra zy daar toe vermogens zyn of den staal van 'sGomp* cassa zal toelaten haar tot het selve in slaat te stellen, en dus het fonds Vs 1^ verminderen ofte van drie tot twee hondert duysent rd'.

6 Maart. Middel van bestaan voor de werkbazen op On- rusl^ in het ambachts-kwartier en bij de equipage-werf .

h goedgevonden aan de voorsz. basen, buyten het bepaalde getal coelies of draaglieden, tot een middel van bestaan toe te leggen het volgende, als:

aan den baas timmerman vyf perc^S alleen van de hout- werken en spykers, onder zyn opsigt ten dienste van de Gomp® verbniykt wordende, die hy met 50 perc^ advans aan de Comp^ zal moeten leveren, opdat men versekert kan wesen, dat alle Comp' boutvrerk^ en spykers, die men mogte ontdecken

Digitized by LjOOQ IC

i9Ö I7fe2. J. MOsèÉL.

door hem terkcigt of dders g^employeert te wesen, niet ojf een gepermitteerde manier overgeheudeo^ maar op een onwet- tige wyse verkregen zyn;

aan den baas der metselaars mede vyf ten hondert van donder zyn opsigt, ten dienste van de maatschappy, verwoite metsdi materialen^ om mede in dier voegen en ten selren einde aan de Gomp gdevert te werden, en

aan de basen van de smits, lootgieters en koperslagers vyf perc*^' van d'als voren verbmykte mineralen en wes meer, om ten fine voormeld ook met een half capitaal winst aan de Comp^ gelevert te werden;

dog, vermits de portien van de basen der k)otgieiars en koperslagers wat schraal en daar en tegen die van den baas der metselaars pro rato wat ruym zal vallen, door densdven jaariyks van zyn aandeel twee hondert rd' aan deo eersten en een hondert rd' aan den laatsten te laten uytkeeren.

14 Maart. VemiemDing van het verbod van -^ Septem- ber 1739 tegen het heêmdiik verhuizen van inlanders uit het eene district naar het andere.

Dit stuk is woordelijk gelyk aan dat van 1739.

14 Maart. Vernieuwing van het verbod van 28 January 1746 tegen de vaart van Chinesche jonken regtstreeks van China naar Makaeser, enz.

Deze vernieuvdng geschiedde, »niet alleen met opsigttotde •oostersche provintien^ maar ook tol alle andere plaatst», »daar de Gomp* het gebied of exclusive contracten met 's lands »vorsten heeft, dog specialyk tot Gelebes, Patembang en •Banjermassing, uytgesondert nogthans twee a drie jonken »of wankangs, dk ingevolge bet geresdvoerde onder de besoigae •over de saken van het laastgenielde oomploir op den 20^ •December jongstleeden aldaar uytierlyk sullen werden g'ad- •mitteerd, schoon by het contract met den regeerenden Sul-

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 191

•ihao, Tamdjie Dulla, in anno 1747 maar ^'admissie van een •enkelde wankang is bedongen".

14 Maart Bepalimg mn het waag^M^ emi. voor zdcere soorten opiunL

By een extract resolutie vao de liooMparticipantefl der geprivilegeerde sociëteit tot den privaliven handel in amphioen Tan den 13^ deser gezien zynde derselver versoek, dat de IhoUcD en het waaggeld van de Poeranniase of Baggdpoerse opium mogte werden geschikt na rato van de verschillende pryseo van de Behaarsche en dese soort, dewelke de Comp^ volgens besluyt deser vergadering van den 25^ der voorledene maand aan de sociëteit afstaat voor 180 ryksd' de kist, daar voor d'andere 950 rd' moet werden betaald, vermits twee kisten van de Poeraniase by de sociëteit omtrend bet bepaalde getal voor een Behaarsche zoude werden gerekent; zo is gearresteerd van yder kist by uytvoer alhier te laten betalen tien rd' voor nytgaande regt, op Javas oostkust vyf rd* per kist voor inkomende regt en aan de waag twee en een quart rd' ofte de helfte van hel geene voor de beste of Behaarsche amfioen volgens besluyt van den 14^ December 174S betaald werd.

17 Maart. Vermindering van de boeten en leges op den ondertrouw aan huis, vastgesteld den 5^ December 1747.

In een »rond^ jaar hadden die boeten niet meer opgebragt dan 390 rijksdaalders, tot groot nadeel voor de Academie de marine en voor het Seminarium Theologicum.

Bovendien leden de diaconie-armen daaronder, vermits de gillen aan huis grooter waren dan die op het stadhuis.

Eindelijk misten de Commissarissen van huwelijksche en kleine zaken de vacatie-gelden, waaruit de jaarlijksche »kamer- •goasioB' van dat coDegie moesten worden bestreden

Digitized by VjOOQ IC

lÖ^ 175é. J. MOèéÉL.

De Regering bepaalde daarom:

boete. leges, voor booge dioDareu der Compagnie, met

inbegrip van opper-kooplieden, in en

biriten emplooi 30 ryksd* 30 ryksd'

voor kooplieden en gelijkstandigen 60 » 30 »

voor onder-kooplieden en andere, zoowel

dienaren der Compagnie, als burgers. 60 » 60 •

17 Maart. Verbod voor de buileii-kanioren ^dienaren Hot commissien te gebruyken^ die men voor s hands iweet, dat sy niet in persoon of niet naar beliooren j>kunnen waarnemen\

Aan de Regering was gebleken, »hoe willekeurig en oneigeu •dikwyls door de gebieders van de buyten-comptoiren in en •omtrend het opdragen van commissien aan deesen en genen «werd te werk gegaan".

21 Maart. Bepaling, dal de gelden, door de Compagnie aan de Bank van leening wegens intrest van gedeponeerde sommen uit te betalen, vrij zouden zijn van kortingen,

Ingedient zynde een extract resolutie, door commissarissen van de bank van leening op den lö^"^ deser genomen, bebel- sende verzoek, dat d'interessen van hare, by de Comp^ a deposito staande gelden zonder eenige korting, van wat natuur deselve ook mogte zyn, aan haar op zyn tyd mogten afgegeven werden, wanneer de participanten zouden kunnen weten, dat nooyt minder als 6 perc<» in 't jaar konde uytgedeeld werden, en d'acties, die al tot beneden het capitaal gedaalt waren, weder zouden rysen; zo is verstaan ter bereiking van dat goede oogmerk, niet alleen de voorsz. renten aan commissa- rissen voormeld, maar ook door haar aan de participanten fe laten voldoen zonder eenige korting en gevolgelyk, in zoo verre als de gemelde, van de bank by de Comp^ a deposito staande

Digitized by VjOOQ IC

17è2. J. MósèEL. i^i

penniogen coneerneert, voortaao door commissarisseii niet te btteo aftrecken bet twaalfde gedeelte van de ses ten hendert ofte 72 pere^^ aan baar by het ag tiende articul vanderselver iostmclie toegelegt, nog ook door den groot cassier de 12 stuyvers van yder hondert, den negotie boekbouder Tolgens resolutie deser regering van den 7^" September 1682 cora* peteerende van alle betaald werdende interessen.

22 Maart. Last op de buüen-kantoren minstens eenmaal 's jaar s in Rade van politie na te gaan, wdke Com- pagnie's goederen publiek verkocht konden worden.

Zulks was eene »oude, dog in de tegenwoordige scbaars-

heyd van contanten seer applicable ordre''.

De bedoeling was geld in handen te krijgen, waarom dan ook de goederen »voor inkoops-prys of nog iets minder, na •dat zy zyn", verkocht mogten worden.

Van de verkochte goederen moest een «appart rendement" naar Batavia worden opgezonden, evenals eene opgave van

al het onbenoodigde geld voor een geheel jaar*'.

4 April. Regelingen nopens het hospitaal te Tjipanas.

Om de ongelden van het hospitaal te Tjie Pannas ofte aan het warme bad op een vaste voet te brengen en alle excessen daar omtrend te prevenieeren, is verslaan aan den practisyn aldaar, als teffens zynde binnen-regeut, in reekening te vali- deeren:

voor spys van yder zieke lOYa st' en voor medicamenten 1 st' 's daags, mitsgaders maandelyks voor

een v^sscher rd* 10 : —

• timmerman • 6:12

45 coelies » 90 : —

mitsgaders de bediendens van dat ziekenhuys d'ordinaire nindsoenen en voor de zieken 't gewone, dan wel in stede van deselve, zo ver dienstig zy, geld te laten verstrecken, het eeQ en ander ingaande met primo deser.

ftUAAT-lOII DSU. Tl. Digitized by GoiS^lc

194 1752. J. MOSSEL.

6 April Maatregelen ter bevordering van den landlmw in de BiUaviësche Ommelanden en in de Preanger' landen.

Op dezen datum zijn in den vorm van een plakaat gepu- bliceerd de resoluliën der Hooge Regering, genomen op 4, 1> en 7 February 1782. (Zie bladz. 167—186).

i

18 April. Last op de buüen^kanloren de invoering van koperen duiten »mef wat meer overleg m dexleriieii •tot een goed einde te dirigeereh". «

Met de duiten wilde 'i nog niet lukken, vooral ten gevolge van onverschilligheid en onhandigheid van Gompagnie's die- naren.

Sommige opperhoofden hadden zich » vergenoegt tot bei \ »roulleeren van deselve by de naburige vorsten instantien te »doen en, die niet reusseerende, aanstonds de moed gelieel »cn al opgegeven, in stede van die gerieffelyke munt by » provisie onder 'sComp' dienaren en d'inlanders, onder hare «jurisdictie wonende, in gebruyk te brengen en deselve ook »deor de cassiers in beta4ing terug doen ontföngen, al ware »faet ook in nog zo grote quantiteyt, wanneer deselve zig •wel haast in de nabuurige plaatsen verspreiden en alsonge- »voelig gangbaar werden zouden".

18 April. Voorschrift nopens de verantwoording van •embalage-goederen''^ enz.

Om in den aanstaande te beter te kunnen nagaan^ in hoe verre d*embaUage goedereu en bet geene verder in en teo behoeve van d'admiuistratien onltaingen en verstrekt is, waarlyk employ vind ten dienste van de Gomp% is op de propositie van den heere Gouvernenr Generaal gearresteerd daar van

Digitized by LjOOQIC

trsa. j. MOSSEL. m

door de respective administratetirs maandelyks aao den heer Krecteur Genefaal te doen presenteere* een accurate en spedfique notitie ofte opgave, met aanwysing, in boe verre en waar toe bet genotene gebruykt, item wal daar van per restsmt is.

18 April. Regeling der uitbetaling van tractementen aan zieke inlandsche matrozen.

Vermits de helft der gage van d'impotente Moor$che zee- Tareode by na schynt te znllen toereicken tot goedmaking der onkosten, die tot onderhoud en genesing derselve is het Moor- sche bospitaal moeten gedrdgen werden, en veele derselve, dVerige helft met ledig zitten kunnende in handen krygen, zig jaar in jaar uyt zouden ziek houden om maar van hét werken bevryd te wesen, terwyl het ondertnsschen, zo by sterfgevallen, als andersints, hunne v^ven en magen in Souratta en Bengale heel qualyk te beduyden zoude weesen, dat zy in al dien tyd geene soldyen hadden te goed behouden, is ver- staan de gemelde zieken maar hunne halve soldye in het gaslhuys te laten verteeren, dog van d'andere helft geene ver- slreckingen te laten doen, maar deselve geheel en al op hunne reekening (e goed te laten ten behoeve van hun of hunne bmilien.

^^ Vernieuwd verbod tegen het maken, verkoopen of verbergen van schietgeweer.

Aangesien te meermalen tot ergernis en ontstigting, zoo van deese regeering, als alle goede ingeseetenen deser colonie, is gebleken, dat sommige Chineesen en andere, baatzugtige lieden zig niet alleen geensints ontzien Chinees en ander hand- en schietgeweer publicq uyt te venten en te koop te sleUen ofte clandestin aan land onder sig te houden, niet

Digitized by VjOOQ IC

196 1752. J. MÓSSËL.

tegenstaande de daarteegens om goeden reedenen g'emaneerde placcaten van den 16^° May anno 16S6 en 29 May 1690 en de poenalityten^ daar by tegens de overtreders gestatueerd, maar zig selfs durven verstouten, buyten consent o( voorkennisse deeser regeering of scheepenen deeser stad, bassen en ander metaal en yser geschut te gieten en aan te maaken ten dienste van een ygelyk, eeven als of het selve een geoorloofde zaak was, zoo is 't, dat wy, reflecterende op de pernitieuse gevolgen, welke uyt dit licentieus en strafwaardig gedoente in der tyd zouden kunnen resulteeren, by aldien daar inne door deese regeering niet wierd voorsien, dewyl daar door een deure voor allerly booswigten word open gestdd om daar meede 's Comp" vyanden t'assisteeren en styven, op den 20^° der voorleedene maand in Raade van India hebben noodsakelyk geoordeelt en oversulx g'arresteerd by wegen ▼an renovatie en ampliatie der voorsz. placcaten te statueeren, gelyk wy statueeren by deesen, dat niemand, 't zy Europees, Chinees of inlander, binnen deese stad en jurisdictie van diea, eenig hand of schielgeweer in of buyten de winkels zal mogen verkopen of te koop setten, op verbeurte van al het zelve en vyff en twintig ryxdaalders boeten daar en boven« al hadden sy maar een stuk uytheems of inlands geweir verkogt of te koop geset, en dat geene basjes, dan wel andere metaale of ysere stukken geschut zullen mogen gegoten, aan- gemaakt of selfs gerepareerd, veel min verkogt, dan wel te koop geset of gepresenteerd werden, aan wie het ook souden mogen weesen, souder voorafgaande scbriftelyk consent van den Balh'euw deeser stad ofte Drossaart der ommelanden, aan wien daar toe, ingevalle van benodigtheyd op handel vaartay- gen of tot een ander wettig gebruyk, felken reysen speciaal versoek sal moeten werden gedaan, mitsgaders dat ook geene vreemde Europeesen, Chinet^sen of inlanders, 't sy officieren ofte audere, eenig geschut, grooter dan roers of musquetten, op honne erven en woningen ofte elders aan de wal, 't sy binnen deese stad of ten platten lande, onder sig sullen mogen bergen of houden, directelyk of indirectelyk, het een en ander op

Digitized by LjOOQIC

1762. J. MOSSEL. 197

poene van confiscatie van sodanig, buyten expresse concessie gegoten, aangemaakt, verkogt of aan land onder sig gehad hebbende geschut en een boete van de viervoudige vraarde, mitsgaders, ingevalle het selve dienen kan tot styving der vyanden van den Staat ofte de Compagnie, met straffe aan iyff of leeven daar en boven, naar exigenlie en beviuding van saaken.

20 April. Nader reglement op het schutten der sluizen^ uit en in de stad Batavia.

's Morgens ten half ses uuren sullen de buyten deuren Tan de sluys by de vispassaar moeten open geset werden, op dat de vaartuygen, die de wil hebben in de stad Ie komen, terstond binnen de kolk kunnen schieten, tot quarlier voor m uuren, wanneer terstond de buyten deur moet werden geslooten en de binnendeur op syn spoedigsten moet werden geopend om de vaartuygen, die in de kolk syn, binnen te bten; dog sullen de geene, die de wil na buyten hebben, daar mogen invaaren, voor dat de eerstgenoemde, die van buyten lyn gekoomen, daar uyt syn en dan, sooder dat den een éeu ander verhindert, daar binnen schieten, soo sal dan de binnra deur werden toegedaan en de buyten deur werden geopend, soodra als bet water door het rinquet is afgeloopen, ra als dan een yder, die in de kolk legt, na buyten varen en al weeder geene van buyten mogen inschieten, voor dat <ie andere daar uyt syn; en dat sal weder geschieden te m uureuj quartier over sessen, ten half seeven, enz. tot half agt, zoo dat ten agt uuren sal gedaan syn, even voor de schotting liegint of des morgens eeven voor haiff tien en half twaalf sal moeten gedaan syn; de laatste schutting sal 's na- middags ten vier uuren beginnen en dat indiervoegen, soo als van 's morgens gesegt is, en sal voor half seeven moeten gedaan syn, even voor de schutting begint of des morgens eeven voor half ses, des middags eeven voor half elff; en des

Digitized by LjOOQ IC

198 1752. J. MOSSEL.

avonds eeven voor vier uuren sal de bel getrokken werden, die by de sluysen staat, om een yder te waarscbouwen, die buyten of binnen weesen moeten ; en eeven voor den tyd, dat { men met het schutten uytscheyt, zal dat insgelyks moetea j

De schutdeuren, in deesen vermeld, zullen presis op het I slaan der grote klokke van de voorpoort des casleels open en toegaan, schoon er ook geen een vaartuyg in of uyt • gaat, op dat een yder vast staat daar op kan maaken.

Die op extra uuren wil geschut hebben, sal yder reyse twee stuyvers geeven, als alleen is, en met meer vaartuygen yder een stuyver, dog voor 'sComp* vaartuygen sal voor " niet geschut werden en zullen de sluyswagters altyt moeten paraat weesen.

De schutsluys aan de Diestpoort, als mede de schatdeur by deselve, daar 't water door naar de westzyde der stad loopt, ook *t sluysje by de Nieuwpoort zal blyven open staan, zoo dat daar van 's morgens ten 5 uuren tot 's avonds ten balf seeven kan in en uytgevaaren werden, maar met sons ondergank sal de boom by bet hospitaal en de deure van de huylenste sluys aan de Diestpoort geslooten | werden.

De vfaterloosen of boeren-verdrieteq, soo in de grippen, ^Is binnen de stad by 't graan maguasyn, sullen meede by dag konnen bevaaren werden, dog men zal deselve om de 4roogte op 't laagste waater geduurende drie uuren tyd moelBn sluylen.

De beyde waterlosingen by de westzydse pakhuysen zullen meeda dagelyks open staan (dog niet bevaarbaar syn); ook sal men deselve by 't laagsta waater almeede drie of meer Uliren moeten toedoen, vermits anders de st^s gragten oiivermydelyk in de maanden May, Juny en July by dag droog soude koomen te leggen.

De sluys agter 't graan maguasyn sal sdiutten als de groote sluys en op deselve uuren en wyders ook altyd voor tai\jonpoeras of 's Gomp' loshoots.

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 199

Een yder sal vry staan, zoo met prauwen ala anders, water ayt de fonteynen te haaien, sonder dat iemand daar io eenige hinder mag toebrengen.

21 April. Magiiging op den Chineschen pachter van de in' en uitgaande regten te Batavia gemagtigden aan te stellen tot het innen dier belastingen te Palembang van de aldaar uit China aankomende vaartuigen.

De CompagmVs dienaren te Palembang werden tevens aan- geschreven die gemagtigden, zooveel mogelijk, behulpzaam te zijn.

1 Mei. Bepaling^ dat uit het fonds van Heemradeu bekostigd moest worden de padiy bedoeld bij de reso* lutie van 26 September Ylil.

Vroeger kwam die padi ten laste van de rekening der ordi- naire ongelden. hkoopfi-prgs kostte die pa£ 10 rijksdaalders de >tjajan'' van 200 bossen*

2 Mei. Bekendmaking^ dat de publieke voorstdling van J. Mossel als Gouverneeur-Generaal zoude plaats heb' ben op ^A Juia 1752.

Na het overlijden van 6. W. baron van Imhoff op 1 Nov. i7B0 was J. Mossel door des Raad vas Indié, onder nadere iMkeuriog van den Prins van Oranje als Opper^uvemeur* Generaal en van de Heeren XVU*^, tot Gouverneur-Generaal aangesteld.

Eerst hl^ missive van 8 Octd>er 17S1 verleende het Opper* beslaar de verdachte goedkeuring, zoodat de pubUeke veo^ lidling niet voor 17S2 kon plaats hebben,

Digitized by LjOOQ IC

QOO 1752. J. MOSSEL.

2 Mei. Voorschrift voor procureurs nopens het nemen van conclusién.

Dit voorschrift, afkomstig van den Raad van justitie te Batavia, luidt als volgt:

Gereflecteerd zynde^ dat de procureurs, alhier postuleerende, in veele hunner schriftuuren deese of geene presentatien ni wegens hunne meesters komen te doen, sonder deselve, soak 't behoort, by de conclusién van zodanige schrifturen te repe teeren, is verstaan daar inne te voorsien en oversulx U slatueeren, dat voortaan alle presentatien, in eenig schriftuur hoedanig ook genaamd, gedaan wordende, hy de conclusie van het selve schriftuur, met aanwysing der articulen, daai van meldende, sullen moeten werden gerepeleert, op poeoe dat, by het contrarie van dien, geen reguard op alle sodanigi presentatien zal werden geslagen en dat den procureur, di< sulx versuymd en niet geobtempereert zal hebben, telkei reyze vervallen zal in een boete van vyftigh rd' ten behoef van deese kamer.

4 Mei. Last op de buiien^kanioren aparte memorie\ naar Batavia op te zenden van aUe van daar ^onbé ^quaanC' aangebragte goederen, *met distincte annotati y^van het kostende volgens aanreekening'\

9 Mei. Regeling van de belastingen, enz., doorpartich liere handels-vaartuigen te Batavia te voldoen.

Door den heere Gouverneur Generaal overgelegt zyndeeen specifique opgave, zo van de geregtigheden, welke de particQ liere handel vaartuygen alhier wegens ankerage en zo g( naamde koppen geld, de passen en de zeguls tot deselve aa de CompS volgens de resolutien deser regeering van den 6< Nay 1634 en den ^1^ February 1671 en het aloude gebmyl nevens d'ordonnantie op het l^lein zegul van den 26^ Ma

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 201

17B0 onderhevig zyn, als van d'ongeldeD» die door deselve daar en boven aan ton- of lastgeld ten behoeve van Commis- sarissen van zee en commercie zaken, volgens besluyl deser regeering van den 27^^ September 1746 (), item aan den sabandbaer, cassier van den generalen ontvang en de boom- wagters, zo voor de losbrieven, passen, als andersints naar Qsantie dragen en betalen moeten, waar by komt te consteeren, dat deselve bestaan in de volgende, als:

(*) Zie de instractie van ^ October 1746.

Digitized by LjOOQ IC

S02

1752. J. WOSSEL.

Ankerage geld.

Koppen geld.

Aan de Gomp* voor de pas.

Jonken of andere vaartuygen

van Canton, Nimpho, Aymuy, Connandel. Ben- galen en Macao 20 duca- tons.

Scheepen of vaartuygen

van Siam, Cambodja, Pegu, Arrakan, Padang, Halacca, Macasser, Am- boina, Banda, Ternaten, Tidor. Baly, Badong, Gu- samba en tlatewel lÓ rd«;

Palembang, Jamby en Joboor 5 rd»;

Bandjar, Mandhar, Ban- calis, Sampit, Gayelie, Bli- ton Beadjoe, Handarre, Sumbawa.Batoebara, Rate, Indragirv, fiapat en Toen- kal 3 rd*;

Jille, Riauw, Gottarin- gien, Bima, Siantan, Pan- boan, Rakan, Tambora, Soesoek, Assahan en Sam- pana 3 rd".

D'oostcust Java. plaatsen boven Samarang leggende 2 rd-.

Plaatsen beneden Sama- rang leggende 1 rd'.

V^ rd' per kop.

Als voren.

Als voren. Als voren.

Als voren.

Als voren.

Als voren.

Volgens de eerste instellirig by reso- lutie van den 6«» May 1634 naar de groolheyd der vaar- tuygen ofte V. rd' rr last, dog thans rd" in 't geheel.

Volgens resolutie van anno 1634 7. rd' per last, dog thans 3 rd* in 't geheel.

Als voren.

Als voren.

Als voren.

Als voren.

Als voren.

Digitized by LjOOQ IC

1762. il. MOS8£L.

SOS

Aan den sabandhaar

Aan den cassiervan

Aan de boomwagters

Lastgeld.

den generalen ontvang

volgens opgave.

volgens opgave.

volgens opgave.

k i* per last

Voor de losbrieven

Voor het opmaken

Voor de losbrieven

or de raartnygen

8, 10 en 12 duca-

van een grote pas

ofte by aankomst 7i.

D 25 last en da»r

lons. naar de gesteld-

2 ducatons.

1 é 2 ducatons, naar

1 boren, V* rd^

heid der ladingen en

de genereusitevt der handelaars ofte hunne

r last voor die

naar de genereusi-

Beden de 25 last.

teyt der haodelarei

borgen.

i V, rd' per last or die beneden

of' derselver borgen;

Voor hel invullen

ook wel maar 4 è

van de ladingen by

18 last

tf ducatoBs, als het

de pas, by vertrek

burgers zyn; voor

2 ducatons.

.

een pas 6 ducatons.

_

_

—

—

1'/. rd'.

IV. rd'.

Als voren.

—

—

—

' Als voren.

1

—

Als voren.

1

—

Digitized by LjOOQ IC

2Q4

1762. J. MOSSEL.

En na resumtie derselve door welmelde zyn Edelheid ver- loond zynde de noodsakelykheyd om, in stede van zo vede verscheyde lasten, op verschillende manieren herekent en ingevordert werdende, daar den inlander geen facit op vinden kan, item het defereren van het salaris van den sabaodhaar en de boomwagters aan de genereusiteyt der handelaars, het welke occasie soude kunnen geven van hunne genereusiteyt wat veel te vergen, te maken eene bepaling van een vaste som per schip of vaartuyg voor alle lasten, waar door niet alleen de traffiquanten alle twyfel omtrend het geene zy ge- houden zyn te betalen of niet, zoude benomen en aan de bediendens van den boom den pas tot alle excessen afgesne- den, maar ook deselve gedekt werden voor alle lasteringen en ongefondeerde doleantien, dat de handelaars meer werd afgenomen, als zy regts wegen betalen moeten, welke totale somma dan proportioneel konde werden verdeelt om tot zulken eynde als bevorens te dienen; zo is uyt aanmerking van het nut en de noodsakelykheid, welke in desen voorstel legt opge- sloten, goedgevonden en verstaan het selve te laten gevolg neemen en oversulx de voorsz. lasten en ongelden te bepalen, als volgt:

voor yder schip, jonk of minder vaartuyg, komende van Canton, Nimpho, Aymuy. Tonquin, Cormandel, Bengalen en Macao, zonder reflexio op de grote, een hondert rd*, te ver- deden, als hier onder werd aangewesen: 48 rd' voor de Compagnie, en daar van

20 rd* voor ankerage geld,

20 » » hoofd of zo genaamd koppen geld, 8 » » de pas,

voor Commissarissen van zee en commercie zaken,

in stede van het lastgeld,

voor den Sabandhaar, zo voor de losbrieven en pas,

als andersints, in 't geheel,

tusschen den cassier van den generalen ontvang en

de boomwagters te verdeelen, na dat daar van eerst

sal afgehouden wesen:

20

20

12

I

Digitized by LjOOQ IC

i7fe2. J. MOSSEL. 208

5V4 rd' voor 'tzegul en opgeld, dus eigentlyk maar 2^4 » * den cassier, en 47a » » de boomwaglers,

12 rd» komt 100 rd' in 't geheel;

voor yder schip, jonk or vaartuyg van Siam, Cambodja, Pegu, Arrakan, Padang. Maiacca, Amboina, Banda, Ternaten, Macasser, Timor, Baiy, Badong, Cusamba en Gatev^el 50 rd% als boven in deselve proportien te verdeelen, mits dat het zegul van de passen derwaarts ook uyl het aandeel van den cassier van den generaieii ontvang en de boorawagters zal gevonden werden; dog voortaan tot de passen naar Siam, Cambodja, Pegu, Arrakan en Padang, even als omtrend de tien volgende plaatsen in gebruyk is, eenelyk te laten em- pkyeeren een zegul van twee rd» ofte 27a rd* met het opgeld en dns het XXIX'^ articul van de voorgeciteerde ordonnantie op bet kleyn zegul in dier voegen te altereeren;

voor yder vaartuyg, komende van Palembang, Ja mby, Joboor, Banjermassing, Slandhar, Bancalis, Sampit, Cayelie, Bliton, Behadjoe, Handawe, Sumbauwa, Battoe Barra, Rate, Indragiry. Rapat, Toenkal, Jille, Riauw, Cottaringien, Bima, Siantan, Paboean, Rakan, Tambora, Soesoek, Assahan en Sampana ▼yff en twintig rdS te verdeelen als voren;

voor yder vaartuyg, komende van plaatsen op Javas oost cust, boven en beneden Samarang leggende, tien rd': voor een pas na Bantam 24 st* voor de schryvers; alles te beginnen met primo September naastkomende, zon- der dat de inlandsche of andere particuliere traffiquanten boven het voorsz. bedragen en de gewone tollen of redemtie gelden van de aangebragte goederen iets, onder wat naam, door wien ofte ten wiens behoeven het ook wesen mogte, zal mogen werden afgevordert, buyten het gene den sabandhaar van de door de vreemde natiën uytgevoerd werdende arak volgens het oude gebruyk geniet en van de ingevoerd werdende slaven is toegelegt, op poene van de viervoudige waarde ten behoeven van de benadeelde te verbeuren, en

Digitized by LjOOQ IC

èoé t:^52. j. A^óséÊL.

daar en boven arbilrairlyk gecorrigeert te werden, 't zy met deportement, suspens ofte andersints, naar bevinding van zaken.

En nademaal het geresolveerde ter sessie van den 6^ De- cember anno passato omtrend het stellen van borgen voor de befaling van het ankergeld, nevens de ware opgave van de grote der vaartuygen en de daar op zynde manschap door de aankomende trafBquanten, niet toereickende schpt te wesen ter voorkoming van de quade gevolgen, daar uyt resulteerende en by het besluyt van dien datum aangehaald, is als nu gearresteerd het selve positiff geheel en al t'interdiceeren, op poene van een boete van hondert rd' voor die zig daar toe laat gebruyken, en ook so veel voor ieder bediende van de boom, die, daar van direct of indirect eenige kennisse gehad hebbende, zulx niet ten spocdigsten aan den heere Gouvernear Generaal dan wel aan een der officieren van de justitie komt aan te geven.

Voorts is verstaan van dit een en ander te doen formeeren en publiceeren een billet of notificatie ter narigt van een ygelyk, mitsgaders het selve, niet alleen in de Nederduytsche, Maleilsche, Jnvaense en Chinesche tale te laten affigeeren, maar ook voort te zenden naar alle plaatsen, werwaarls of daar eenige vaart of handel op en van dese hooftplaatse is, om, of het mogelyk ware, den quynenden handel daardoor eeniger maten weder te doen opluyken.

9 Mei. Last op den Ontvanger-generaal der domeinen jaarlijks aan den Gouverneur-Generaal in te dienen eene opgave van het bedrag van 's Heeren geregtigheid wegens verkoop van particuliere vaartuigen.

Zie bij 2S Februari) 1634.

Dat bedrag werd vroeger onder de Heen ten in de kas- rekening van den Ontvanger opgenomen.

Digitized by LjOOQ IC

ifbi. j. MöééÉL. iói

9 Met. La9t op de Commissarissen tan zee- en com- mercic'zaken declaratiên van onkosten door twee leden van hun coUegie te laten taxeren, *modereeren ofte i^approbeeren'\

In dit opzigt moesten zij handelen, zooals bij andere regts- coDegiên gebruikelijk was.

9 Mei. Bepaling^ dat vendutiên van drooge waren, aan de Compagme toebehoorende, in plaats van in het kasteel^ in de stad Batavia ten overstaan van den Vendtmieester zouden geschieden.

Nader ovenrogen zynde de motiven, waarom men ter sessie Tan den 10" December anno passato heeft goedgevonden de naeste vendutie van 's Compagnies coopmansehappen naar de voorbeelden, te vinden by de resolutien deser regeering van den '15° May, 16 Juny en 6 October 1729, 25 April 1730, ÏO November 1755, 28 Maart en 26 November 1745 en 26 Jaly 1746, in de stad door den vendumeester en opdewyse, aldaar gebruykelyk, te laten houden, waar van de noodsake- lykheid sedert nog nader gebleken is, zo aan het onafgehaald Wyven van verschelde goederen, op de laetste vendutien in het casteel verkogt op de gewone voorwaarden van binnen drie maanden afgehaald en betaald te werden, waar door men geen staat kan maken op het geene reêel verkogt en per restant is, als de vrugteloos aangewende devoiren om de uyt- staande penningen wegens op credit gekogte en onder borg- togt voor de betaling afgeleverde goederen in te palmen; is goedgevonden en verstaan niet alleen op den 12«" deser, ten buyse van den vendumeester binnen de stad, publieq te laten verkopen alle sodanige manufacturen, lywaten en andere goe- ren, als by een door den heer Directeur Generaal overgelegde gedrukte lyste bekent staan, maar ook voortaan altoos alle venduUefi van droge wbaren 's Gomp^ wegen in de stad door

Digitized by LjOOQ IC

208 ^752. J. MOSSEL.

deo vendumeester te laten houden, ten overstaan van d'opper- kooplieden deses casteeis.

Te deser occasie is ook verstaan van het rendemcDt der in voegen voormeld, by publicque vendutie in de stad verkogt v«rerdende goederen te laten detraheren het gev^one vendu salaris van S perc^ en daar van drie ten hondert aan den vendumeester en een half aan desselfs afslager ofleSViP^rc^ aan hen beide in 't geheel toe te leggen, volgens resolulie van den 25^ April 1730, mits dat zy yder naar rato ofle den eersten voor ses en de laatsten voor een sevende sulleo moeten instaan voor het inkomen der vendu penningen binnen den by resolutie van ultimo January anno 1747 bepaalden tyd van drie maanden, mitsgaders van de resteerende een en een half ten hondert d'opperkooplieden deses casteeis voor hunne te nemene moeyle een half ofle te samen een perc^, en de overige half ten hondert, ingevolge het reglement voor de dienaren in administratie van den IV^ October 1746, te laten genieten door den administrateur in het kleden pakhuys en dus in so verre te resilieeren van het geresolveerde, desen aangaande, op den 26®° July 1746.

9 Mei. Bepaling^ dat geschillen naar aanleiding van vendutiën^ gehoiulen door den stads-vendumeester, be- hoorden beregt te worden door den Raad van justitie of door Schepenen.

Geschillen daarentegen, voortspruitende uit publieke ver- koopingen »in 't gros", door een makelaar gehouden, moesten, »als meer mercantile zynde", ter eerster instantie door Com- missarissen van zee- en commercie-zaken worden beregt.

Zie ook bij 8 April 1749.

10 Mei. Last op den gezworen klerk van het CoUegie van Scheepenen ^het crimineele niet hooger te taxeren ^als omtrent hel civile is gestatueerd.**

Sedert jaren waren de onkosten, «vallende in decriminede

Digitized by LjOOQ IC

175^. J. MOSëËU lOé

tproeeduren, veel hooger getaxeeri, als wel navdgeiis de •ordonnantie voor het ciTlle betaald werd'\ — eene gewoonte, welke op geene wettelijke i)epaling steunde en daarom door Schepenen werd bestempeld als >een usantie, door baatsugtige

in train gebragt'*.

De gezworen klerk werd tevens aangeschreven »sig omtrent •het opmaken der deelaratien van oncosten stiptelyk te regu- •leeren'* naar het bepaalde op 6 A(»il 173K en 9 November 1751.

12 Mei. Bepaling^ dat uü het graati'magazijn te Batavia aan particulieren rijst mogt warden verkocht.

Mits de rysing van de markt van de ryst en ter voorko- ming van monopolie in dat noodsakelyke voedsel is verstaan, buyten de tien lasten 's Comp* ryst, wekelyks op de markt of bazaar tot gerief van de gemeente by de kleine maat vericogt werdende, nog aan de geen, welke dat graan mogte benoodi- gea, by heele, halve of quart lasten, naar het goedvinden van den heer Directeur Generaal en op ordonnantie van zyn Edde, uyt 'sComp* pakhuysen te laten verkopen twintig lasten van dien korl 's weeks, tegens den prys van dertig rd' het last

25 MeL Reglement voor het weeshuis te Batavia.

1. Het weeshuys sal, gelyk thans, geregeert werden door twee uyt de broederen diaconen als buyten-regenten, ingevolge de resolutie deeser regeering van den 10^ September 163S, item een buyteu-regentesse en een binnen-moeder.

2. De regenten zullen door broederen diaconen jaarlyx genomineert, en daaromtrend zal moeten geobserveerd werden:

dat d'eene een 's Gomp^ dienaar en d'andere een burger zy ;

dat d'eene uyt de continueerende en d'andere uyt de nieuw verkorene diaconen genoomen^

VLAlUT-IOtt 9nL JU il

Digitized by LjOOQ IC

üé

1752. ó. MOSdEL.

I

en dat» soover het beh(Hideiis de twee requisitea gesdiMei kan, ook tot deese commissie altoos aan gehuwde de prefereniii Yoor ongehuwde diaconen gegeven werde.

3. Haar de buy ten-regen tesse en de binne-moeder suUa by deese regeering selfs werden aangesteld.

4. En sal de laatste maandelyks tot salaris uyt de middel» der diacony werden toegelagt seslien rd» en twee en derUj sluyyer^^ buyten drie gantuigs rys4, item jaarlyx tot een douceiir

een stuk fyn, gemeen gebleekt, Cormandels guinees,

een stuk Cormandels zyldoek, gebleekt,

twee stukken gingang Pinasse kust,

twee stukken niquaniassen Sourats,

twee stukken Chinees linnen,

een stuk gerras, Bengaals,

ses Bengaalse kleed|es van fyne fotas.

5. De voormelde regenten, regentesse en binne*moede zullen op alles, dat tot profyt van dit godsfauys strecken kan nauwkeurig moeten letten en in voorname saken, met kenniss en toestemming van de gesamentlyke diaconen^ het nodig doen uytvoepen.

6. De buyten^regentesse sal, soo wel als de binne-moedei permanent weesen en de laaste sal de broederen diaconen ei de gecommilteerdens tot buyten-regenten, benevens de buyten regentesse, alle behoorlyk respect toedragen in het geen haare functie betreft.

7. TeiOL dienste van dit huys zal ook gehouden wordei een schoolmeester, winnende uyterlyk 24 ryxd" per maand

8. Een mandoor of portier, winnende ses ryxd' uyterlyk buyten eguale verstrekking van ryst, als aan da g'alimenteerdeni en voorts jaarlyx:

een stuk gestreepte gingang kust,

een halff stuk guinees, en

een halff stuk gerras tot kleeding«

9. En twintig a vyff en twintig lyffeygenen, de kinderen 80 sy eenige hebben, daar onder gerekend.

10. De gewone uytgaven ten behoeve van dit huys suite

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MÓê&ÉL. iU

door de lmyteB*regeiten gedaan werdeo, dag geefl extra- ortinaire Yan de minsle importantie sonéerspeisialeqcuSfiealie fao broederen diaeonen.

11. lk>eteDde door de gemelde regentes maandelyka emk eyseh Tan contanten tot de nodige uytgaven gedaan werden en deseWe aan baar doer den groot caasier ran de dbeony aflgegeven werden op een ordosnantie van èm fongerenée praesis.

12. Van deese ontTangst en nytgaTe zuUen de bnyteo-reg»- ten maandelyks een rekening courant formeeres, ter vergadering vaa broederen üaconen inleereren om, door desehe gereviéeert eu wel bevonden zynde, by de diacony boeken ingenomen te werden.

13. Ten behoeve van yderwees of bejaarde sal maandelyks twee en een halve ryxdaalder kostgeld iiytgedeelt vrerdeft.

U. Voor dit koslgeld zal de binnen-moeder de kfeidaf«B de Dodigie toespyse moeten bewrgen, zo ved mogelyk ten baren genoegen, en sullen twee der oudste, ooderlosedagters by benrte d'ord(»mantie hebben over dies beryding.

15. Maar de nodige ryst zal om de vier maanden door de bnyten-regenten by de Gcnnp* werden ingekogt tegens inkoops prys.

16. En zal voor tien persoenen, groten en klyne doer den aaderen, dagelyks een ganting verstrekt werden.

17. Ook sal tot de toespyse van de lyffeygenen twintig stuyvers voor yder hoofd maandelyks aan de bimen-moeder ▼ergtrekt werden.

18. Aan de bejaarde, die in dit huys g'allimenteerd worden, zal ook weekelyx vier stuyvers en aan de kioderea twee stuyvers Sondags geld verstrekt werden; item aan ée lyieygenen, boefl voor hooft, twee stuyvers pinang geld.

19. Voorts zal de bivnen-moeder maandelyks ten behoeve ▼M dit hnys leeveren en in rekening brengen vyfftig kannen dappQs oly, tviree en een halve roede brandhout, item zo«t naar benodigtheyd, waar voor sy van de buyien^regeiten betaling zal erlangen tegens marksprys.

Digitized by LjOOQ IC

il2

\i52. J. MOSSEL

20. Voor kaarssoD, die by het avondmaal der kindere gebruykt werden, zal ook aan haar in rekening gevalideei werden twee ryxdaalders ter maand; en even veel voor ven clappus oly tot de condee ofte het hoofthair der kinderen voor gaaren tot het verstellen der kinderen anderhalve ryxdaalder en voor kalk, witkwasten en andere benodigtheede van die natuur drie ryxd' sonder meer.

21. Ook sal het soo genoemde mangas feest oftractemen volgens resolutie deeser regering van den 9^° December 173 en het oude gebruyk, jaarlyx aan de weeskinderen in ( thuyn van Heemraden deeser stads Ommelanden gegeven c daar voor uyt de cassa der diacony geteld werden de sonm van 90 rd* sonder meer.

22. In dit godshuys zullen niet geadmitteerd, veel mi gealimei^teerd werden eenige mans of kloeke jongelingen, d in staad zyn de kost met werken te winnen.

23. De jongens, die kloek van leeden syn, sullen sig t( bequamer tyd moeten bevlytigen een ambagt te leeren, nadi sig alvorens zullen geoeffent hebben in het leesen, schryvc en cyfferen.

24. Na het bereyken van den ouderdom van veertien jaan of uytterlyk vyftien jaai*en, naar dat robust syn of niet, sull( sy hunne kost onder de meede burgers moeten soeken mi het ambagt, dat sy geleert hebben, dan wel naar hun gen of bequaamheid tot de zeevaard ofte de militie in 's Gom] dienst gebruykt werden, op voordragt van diaconen.

25. Ook zullen de meysjes van der jeugd aan moeti gehouden werden tot wollen en linnnen nayen, kanten makc en bryen ofte andere handwerken, die binnen 's huys geschiede konnen, als mede tot de huysliouding ; ende sulx te doen < te laaten niet aan hunne sinnelykheyd gedefereerd, maar s daar toe door de binnen-regentesse moeten gehouden werdei

26. De buyten-regenten en regentesse zullen, met consei van diaconen, de meysjes, die de ouderdom van vyfflienjaare berykt hebben, mogen besteeden by fatsoenelyke juffroowei om denselven den tyd van drie, vier of vyff jaren, namently

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL 215

tot het Iwintigste hairaer ouderdom, naar de vaderlandsdie wyse voor kost en kleederen Ie dienen en alsoo dit godshnys te ontlasten.

27. Sollende in het selve geen dogters of vronvrspersonen, die agtien of uytterlyk twintig jaaren gepasseerd zyn, voortaan meer onderbonden mogen werden, maar deselve dan genood- saakt weesen met het aangeleerde handwerk ofte op een andere gepermitteerde wyse hun bestaan te soeken bnyten bemoeyenisse van de diacony.

28. Dog sal aan baar tot uytset, vranneer sy, de voorsz. ooderdom van twintig jaaren berykt hebbende, nyt het buys gaan, eeven als aan die, welke uyt bet buys trouwen, tot broylscbat gegeven werden sestig rysd* aan contanten, sonder meer, buyten baar gedragene kleederen; dog de presente boven die ooderdom tot 2S, zuilen nog een jaar erinmogenblyven, maar van die boven 25 jaaren syn, H onderhoud met deese maand sesseeren.

29. Maar aan de dogters, welke vroeger uyt het buys gaan om by deese of geene juffrouw te dienen, zal bet voorsz. nytzet eerst by de intreede van het tvrintigste jaar haares ooderdoms gegeven werden, als sy bet meriteeren.

30. Insgelyx sal aan de jongens, die uyt het buys gaan, 't sy om de Gomp^ of particulieren te dienen, tot een uylzet, bnyten hunne gedraagene kleederen, in een matrose kisje werdra gegeven:

een rok i

een camisool, en 1 van blauwe gestreepte gingam, twee broeken ) . ses blauwe hemden, vier lange broeken, twee paar schoenen, twee paaren catoene koussen, een matrose buffeltje of bolkvanger, en eenige kleenigheeden van kammen, garen, messen, naalden, ete., niet meer als een ryxd'* te samen kostende.

31. Het gestueerde art. 24, 26 en 27 sal geen plaatse

Digitized by LjOOQIC

214

1752. J. MOSSEL.

yinden omirend kindereo, die met kranksinnigheyd olie andere qaaleti besogt 8yn> welke bed boyten dtaad stdlen sig seUs te bedruypen, die in dit godshuys soo lang sullen moeten g^allimenteerd werden, tot dat er blyken züUen weesen, dat sy van hunne siekte of quaal ten vollen geneesen en instaail gyn hun leevens onderhoud te soekcn.

33. Dit zal ook plaatse hebben omtrend bejaarde menschen, die om voormelde reeden» 't sy door deese regeering, dan wd de mindere magistrature deser stad» in dit huys geplaasi werden.

34. De binnen-moeder sal pertinent moeten aantekenen d4 namen en toenamen der bejaarde en kinderen, die in dil godshuys werden gesonden om g'allimenteerd te werden, ab meede het geene sy meede brengen of baar toekomen mogte daar van overgevende een lyst of memorie aan de buyten regenten en regentesse en order vragende, waar die bejaarde of kinderen geplaast en hoe met derselver goederen gebandeli werden saK

34« Sollende even gelyke aanteekening gehouden en ken nisse gegeven moeten werden van alle degeene, die tot ontlastinf der diacony uyt dit godshuys zullen gaan of daar in komei te overlyden» met specificatie vdn dag en datum.

35. Alle kinderen soo wel als bejaarde, in dit huys kom^di om geaUimenteerd te werden, sullen gehouden syn haar meubdei en kleederen meede te brengen om deselve tot haar behoefte zoo veel noodig syn sal, te gebruiken ; en sal het verdere, dal sy inogte besitten, by de boeken ingenomen werden.

36. De diacony sal, ingevolge de resolutie deeser regeerhif van den 2K*° October 1748, altoos erfgenaam syn van kmderei of armen, die in het weeshuys of armhuys komen te st^vei sonder as- of descendenten, dan wel hede of halve broeden of susters na te laten, sonder eenige reflectie te slaan o[ verdere bloedverwanten.

37. Dog wettige as- of descendenten, dan wel beele (^ halve broeders of susters in weesen synde^ sal het montanc van de nalatenschap ten haren behoeven werden afgegeven

Digitized by VjOOQ IC

1762. J. MÖS«EL. ^lif

als zy daar toe versoek doen, na aftrek ran al het geene, 800 aan «pys en kteeding, als andersints, aan de üverledene mogle bekostigt weesen.

38. De diacony sal ook tot subsidie gttiiden de vrugten en iDkomen van al sulke erffenfsse, als de arm^ weesen roogten opkoomen, gedaureude dat sy by dfacoiMi werden g'allimenteerd en onderhouden; maar het kaspitaal aan haar^ wanneer sy uyt voorez. godshnys vertrekken, werdtn uyt- gekeerd na detractie van het geene tot haare kleding en alimentatie, ten ruymsten gerekend, meerder mogte bekos- tigt weeseu^ als de vrugten en inkomen v&n dien hebben bedragen.

39. Daar en legen snllen, ingevolge resolatie deeser regeering van den S4^ May 1689, len gemeenen beste der armen aanstonds devolveeren zodanige vaste en roerende goederen of erffenisse, als de in het arm Of Weetshnys g*alli- menleerd wordende of buyten hel selve uyt de aelmnessen onderhoud genietende p^rzoonen moigten toebehoren of nader- hand aanbesterven (geene uytgezondert), indien deselve sonder wettige descendenten koomen aflyvig te werden, ten Waare, dat dit regt van socoessie alvorens aff of uytgekogt tj.

40. En om beeter tegens alle onbehooiriykheeden en handligtmgett omtrend eoo een teder poind, als het intt^t van de armen, te kunnen waaken, sal de voorst, aff of uyt- koopinge ende taxatie van dien niet staan aan diaconen, maar aan deese regeering, die deselve naar de staad en ontetandig- beyd van den uytkooper en het mentent van de alimentatie of het onderhoud op twee, drie of viermaal feoo veel sal

41. De gesamentlyke weeskinderen en g^allimenleerdens zullen behoorlyk van bedde en tafelgoed, na voorige gewoonte, door de buyten-regenten en regentesse voorsten werden ; en de laaste incumbeert ook de bezorging van hel doodgoed.

42. En tot kleeding zal jaarlyks verstrekt werden aan de dogters van Europeese bloede:

ses gemaakte hennie van geineen gebleekt Gainees cust,

Digitized by LjOOQ IC

S16 1762. J. MOSSEL.

twee chitse rokken, gemeeD cast,

Iwee cabayen van chelats cast of Sonratse diits,

twee waskleedjes of saroDgs»

twee bonte neosdoekeo,

twee paren catoene cousen,

twee paren schoenen,

twee sloepen,

een chitse japon om de twee jaaren, en

een nieuw keorslyff om de drie jaaren;

aan de dogters, op de Mixtise wys gekleed gaande: drie fyne baytjes van Guinees of Hoeris, vier grove ditos,

drie Goetans of borstrokken van gemera Guinees of Moerits, vier kleedjes van fyne Bengaalse fotas, een fyn cust deedje, twee bonte neosdoeken, twee paren catoene coosen, twee paren schoenen of muyien, en twee slopen;

en aan de jongens: ses hemdtai van gemeen gebleekt cust Guinees, een camisool

twee borstrokken van Gingang pinas of drangam, drie broeken twee bonten neusdoeken, drie paren catoene cousen, drie paren schoenen, twee slopen, en een hoed.

43. Ook sal aan de lyfieygenen of slaven tot kleding verstrekt werden:

aan de slavinnen: vier grove baaytjes van gemeen Guinees cust, twee coetans, een bonte neusdoek, drie kleedjes vao grove Bengaalse fotas.

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MOS6EL. 217

aan de slaven: yier broeken yan Souratse niquanias» twee baaytjes van bruyn bleek salempouris cust, een borst rdK van Souratse niquauias, en een bonte neusdoek.

44. Van dit alles zullen de buyten-regenten formeren en aan broederen diaconen overgegeven een jaarlykse eyscb, waar by de oude restanten behoorlyk syn genoteerd; en, na dat die door diaconen g'approbeerd en de voldoening toege- staan is, zal daar van door baar lieden alleen den inkoop van het lywaat^ maar d'aanmaking en uytdeeling door haar te samen met de buyten-regentesse bezorgt werden.

45. Voorts zal jaarlyks, in voegen voormeld, geeyst en Toldaan werden de benodigde speceryen, Souratse zeep tot het wassen der kleederen van de huysgenooten^ item meubi- lair en keuken noodwendigheeden en v^t meer van die Datuur zy.

46. Maar de nodige schryffgereedschappen zullen door den schoolmeester bezorgt en hem syn verschot door diaconen ▼oldaan werden na resumtie van de daar van door hem jaarlyks te formeerene reekening, als daar by geene excessen gevonden werden.

47. Voorts zal aan de buyten-regentesse wel ten princi- palen moeten werden en blyven gedefereert de toesigt over de elucidatie der meysjes, met alles bet geene daar toe eenige relatie heeft, en insonderheyd de correctien, die zy weegens gepleegde onordentelykheeden of betoonde disobedientie mogten hebben gemeriteerd, gelyk ook de behandeling der meerder- jarige van de vrouwelyke kunne, omtrend welke een en ander broederen diaconen geene besluyten sullen mogen nemen of ordres stellen, als na ingenoomen advis van gemdde boyten-regentesse, blyvende niet te min gehouden haar in het een en ander, des noodsaakelyk zynde, de behulpzame hand te bieden.

48. Gelyk daarenteegen de buyten-regenten alleen sal in- combeeren de nodige toesigt over de opvoeding van d*jongens

Digitized by LjOOQIC

218 1752. J. MOSSEL.

en het geene de mannelyke sexe concemeert, waarmeedeiig de buyten-regentesse niet sal behoeven te bemoeyen, als Toor soo verre de kleeding, item het tafel, bedde en doodgoed betreft, ten vvraren diaconen mogten goedvinden haar adris in te neemen.

49. In voorx'allen van questien tusschen jongens en mcfyden of andere gemengde saaken, waar van door de binnen-moedcr kennisse mogte werden gegeven, zullen de buyten-rcgentai geene ordres stellen als na ingenomen advis van de buytai- regentesse; en, soo sy het te samen niet kunnen eens werden, sal de zaak ter decisie moeten gebragt werden voor het collegie van broederen diaconen, dat altoos zal moeten soi^ dragen voor de conservatie van het ontsag en respect van de buyten-regentesse.

50. Als er by sterfgeval of andersints een nieuwe regen- tesse door deese regeering aangesteld werd, sal den praesis van diaconen een expresse vergadering beleggen in hel wees- huys, alvraar alle de weegen, nevens de binnen-moeder en verdere bediendens van het huys, zal werden ontboodcn en haar door den praesis, uyt naam van de vergadering, bevolen de gemelde buyten-regentesse als de soodanige t'erkennen, respecteeren en gehoorsaamen, in steede van sodanige voo^ stelling slegts als ter loops te doen, tot declin van de geene, die dat charitabel ampt bekleed.

51. De weesen en andere geallimenteerdens sullen niet vermogen te verkwisten, verwaarloosen ofte verquanselen, het geene haar tot onderhoud van haar lighaam sal syn gegeven, op poene van correctie na merite; en saldebranen- moeder het oog daar op moeten houden.

52. Sy sal ook sorge moeten dragen, dat de gesamentlykc weeskinderen van jongs af aan gewend werden de Needer- duytsche taaie te spreeken, ten eynde des te bequamer te syn tot het bywoonen van den godsdienst en de weekelykse cathechisatie, omme een begrip te krygen van de goddelyke waarheeden.

^5. 's Morgens^ ten ses uuren, zal in het huys de revelHe

Digitized by LjOOQIC

75Ö. J. MOSSEL. 419

kM geluyt werden en al de gesonde hnysgenoten zullen als iuk verpligt weesen immediaat op te staan en toot den dag te koomen, sub poene Tan een verbale bestrafiBng voor de eerste en rigoureuser correctie voor de tweede maal.

84. Thalf seeven auren des *s morgens en te seeven tturen des avonds zal het morgen en avond gebed behoorlyk gedaan werden door den schoolmeester van dit godshuys ofte, by desselfs absentie, door een der oudste dogters by beurt wisseling in de Nederdnytsche tale; en sullen daar by alle de hajrsgesinnen met behoorlyfce eerbied moeten adsisteeren.

85. Ook sullen deselve sig des Maandags, Ier behoorlyken tyd, moeten begeven na de Hollandsche kerk ter bywooning van de cathechisatie, die aldaar door een der predicanten gebonden werd, omme dus in de gronden van de religie g'ocffent te werden.

86. Dog des Sondags, voor en nademiddag, sullen de gesa- mentlyke weeskinderen, onder het opsigt van den school* meester, sig moeten vervoegen na de kerk om aldaar den godsdienst by te woonen en eenige van deselve gereed moeten staan om, als het de predicant goedvind, de catechismus vragen, die verhandelt staan te werden, te b'andwoorden, gelyk voor deesen altoos in gebruyk is geweest, komende na het eyndigen derselve telkens weder behoorlyk thuys.

87. Het ontbyt sal gehouden werden 's morgens ten seeven uoren ofte na het morgen gebed;

het middagmaal des 's middags te twaalff uuren presis ; 't avondmaal des avonds ten halff agt uuren, ende sulks aan een gemeene tafel, die door den mandoor en de slavinnen van bet huys sal bediend werden ; en geduurende het eeten sal een der kinderen een capittel uyt den bybel overluyt lesen.

88. Omtrend de plaatsing der gesamentlyke kinderen sal dcese ordre in agt genomen werden, dat de meysjes en jongens yder apart gelogeert en derselve slaapplaatsen in bysondere vertrekken gesteld werden, om alle onbeboor- lykhceden voor te koomen.

Digitized by LjOOQ IC

ASO

1762. J. MOSSEL.

1763. En gfallimenteerdens» dan wel sinneloose, sullen sodanif geplaast werden, als men dienstig en tot voorkoming Tai ODgelucken nodig oordelen sal, naar den staad, daar sig ii bevinden.

1764. De schoolmeester van dit godshays zal gebonden syi alle dagen^ van 's morgens van agt tot elf en 's namiddag van twee tot vyff uuren, behoorlyk school te houden en d kinderen t'onderwysen in het leesen^ schryveo en cyfferei zodanig, als hy bevinden zal, dat de bequaambeid der kii deren sal komen te vorderen» sonder dat by, buyten siekte of andere hooge noodsaakelykheid, sig uyt het school s koomen te absenteeren of een ander zyn dienst sal laate waameemen.

1765. Daar en booven sal hy alle vlyt en naarstigbey moeten aanwenden om de kinderen in alle vlyt en naarstif beyd op te trecken en van jongs af de gronden en eerst beginselen van de Ghristelyke religie in te scherpen, waartc een grondig onderwys van de Nederduytsche taaie veel si kunne te weegen brengen. .

1766. Ook sullen de kinderen hem alle verschuldigd gehoorsaamheyd bewysen en na syne vermaningen e bestrafBngen behporlyk luysteren, dog sig daar teegen ste lende, door hem na behoren en na vereysch van saake geoorrigeert werden, des' nodig met kennis van de buytei regenten en regentesse of ten minsten van de binnen-moede

1767. De buyten-regenten sullen gehouden weesen eens ( tweemaal ter maand, op opverwagle tyden, in persoon i het weeshuys te koomen om t'ontwaaren, boe er opgedü werd en in hoe verre den schoolmeester sig van zyn pli( acquiteerd.

1768. Imand der kinderen of der geallimenteerdens in è godshuys siek of krank wordende, zal sulx door de binnei moeder moeten bekend gemaakt werden, zoo wel aan d buyten-regenten, als aan den ordinairen doctor van dit god huys, ten eynde haare ordres in bet plaatsen of verplaatse derselven op te volgen en sorge te dragen, dat sodanig

Digitized by LjOOQ IC

L

1^62. J. MOSSEL. SSl

siekeD behooriyk opgepast werden en de medicejiieD, die haar gegevmi werden^ gebmyken.

6K. Sullende de gesonde kinderen op de impotente, ter ordre van de binnen-regentes, moeten passen by beurten en, zuU weygerrade of van de sieken afloopende, daar over ariritralyk gecorrigeerd werden.

66. Ho^anig ook zullen gestraft werden degeenen, die in het hnys en voomamentlyk omtrend de sieken eenig geraas of getier maaken, zoo nseeden die eenige onbeboorlyk- beeden plegen of aan het buys zelve eenige schade of ver^ breeking doen mogten.

67. De binnen-regentes zal moeten bezorgen, dat eenyder syn logement, als meede syn lighaam en kleederai, behooriyk reynige en snyver boude; voorts dat het gehede weeshuys van vuyligheyd bevryd blyve en eens ter weeke af zoo dikwib, als het noodig is, door de lyffeygenen schoon gemaakt werde.

68. Niemand sal vermogen eenige twist of tweedragt tegeos den anderen te moveeren; en sal de binnen-moeder soh moeten tragten voor te koomen en niet te min van het Yoon-allende kennisse geeven aan de buyten-regenten en

69. Van gelyken zal ook niemand een anders goed ver- mogen na zig te neemen of tragten te verduysteren, onder wat pretext het ook soude mogen syn, op poene van daar OTer, na exigentie van saaken, ten exempel van anderen gestraft te werden.

70. De binnen-regentes zal sorgvuldig moeten bdetten, dat, door wie het ook sy, eenige sterke drank in 't weeshuys werde gdiragl, tot voorkominge van alle onheyl, gelyk ook door haar het dobbelen, spoelen en alle oneerbaarheeden met de uytterste vlyt geweert zullen moeten worden.

71. Eenige der kinderen, geneegen synde een dan wel meer daagen by derselver vrienden of eenige andere van haar bekende te gaan, zullen sulx niet vermogen doen, dan na alfoorens schriftelyke permissie verzogt en verkreegen te

Digitized by LjOOQ IC

ii!^

1752. J. MOSdêL.

\

hebbeft vaft de buyten^regeiiten en regentesse, het welk dooi haar aan de biunen-moeder zal moeieB vertoond eo ofer gegeven werden, ouder advertentie^ waar en by wien s] gaan ; en sallen niet vermogen langer uyt te blyven, als haai gepermitteerd is, en ook sorge moeten dragen ter behoorlykei tyd wederom fhuys te syn, namentlyk des 's avonds voor hel gebed ten half seeven uren.

72. En sal de binnen-moeder gehoaden syn te laatei informeeren, of de weesen wel waarlyk gaan naar de per< soonen, die sy opgeven; en, by bevinding van onwaarbeeden daar van teu eersten kennisse geeven aan de Iniyten-re^enten en regentesse, om de nodige ordres te stellen, soo tot oorrectii der schuldige, als andersints, naar vereyseh van saaken.

73. Daar en booven suUen de voorsa. regenten, reg^Dtesn en biimen-moeder voor al sorge dragen, dat deese permissie door de kinderen niet te verre g'extendeert en aan bui niet toegestaan werde sig by slegt volkje op te boudn of daar meede te verkeeren.

74. De weeskinderen, soo wel als de g'aUimenteerden sullen gehouden syn broedden diaeonen, ea insonderheyd è buyten-regenlen en regentesse, mitsgaders de binnen-moedai te gehoorsaamen en behoorelyk respect te bewysen, ep axhi trale correctie, naar gelegentheyd van haar misdryf.

75. De bimien-regentesse zal, om alle ongelukken voor U koomen, ook gehouden weesen al het vuur eil ligt, buytei bet geene, dat, soo tot onvermeydelyke behoefte der sidLen, ah andersints, gebrand moet werden, 's avonds ten neegen aurei te laa€en uytdoen.

76. Gelyk meede een of twee maal 's nagt de ronde sd dienen te doen en de woningen te visiteeren, suilende daarom een eygelyk der weesen of g'allimenteerdens verpligt syn, des gerequireerd wordende, haare deuren voor haar aanstonè t'openen.

77. De binnen-regentesse zal de weesen, die het meii toeren, wel eene verbaale correctie mogen geeven, maai niemand vermoges te schelden, ved min te siaan ofte sloleo,

Digitized by LjOOQ IC

1^61 j..MosdeL HS

ter contrarie, als ymand soo yerre mudaan heeft, dat een scherpe refiïfBaiide niet sufficeerende is, H selve, ris Yooren gesegt, sonder uytstel de bayten-regenteo bekead BMaken, die daar in yeorsiea suUen na behooren, tea waare ia extra gevallen of wanneer e^ imroediaale en Kgte af- straffing der kinderen of opsluyting der bejaarde ter voor* komiog van onheyleu onvermeydelyk waaren.

78. Insgelyx sal sy behoorelyk zorge moeten dragen, dat niet 't alderminste van H geene door de diacony tot onderbood en behoefte der weezen iagekogt en tot haar verandwoordinge in 't voorsz. buys geleverd is, verwaarloost ofte gestolen werde.

79. Aan ordentelyke lieden zal geeosinls niogen verhindert werden in êii godahuys te koomen om de weesen met goed hart of voomeemen te besoeken, ved min sal men deselve, by zo(baige gelegeniheeden, ^nalyk mogen bejegenen, maar integendeel sal de binnen-moeder zoodanige persoonen vrien- delyk ontfangen en tot mildadigheyd omtrend d'arme weesen annimeren.

80. Haar aan jongelieden, die genegen syn meteendogter uyt het weeshuys in houwelyk te treeden, sal sy geen acces by deselve mogen verleenen, als op speciale qualificatie van broederen diaconen, die daar omtrend sullen moeten inneemen bet advis van de buyten-regentesse.

81. Alle welke voorenstaande articulen door een ygelyk, die bet aangaat, puncUielyk sullen wesden agtervolgt en oagekomen, op sodanige peene en correctie, ab bydebnyten- regenten en regentesse, dan wel, ingevallen van pligt ver* saymen, door deselve of de binnen-moeder begaan, en andere van eenige aangelegentbeyd, door de gesamentlyke broederen diacony ofte selfs, des nodig, door deese regeering, na gele- gsntheyd van saaken, sal bevonden werden te behoren.

82. Behoudens dat alle delicten, die met geen domestique strafen gehoed kcMinen werden, ter kennisse van den officier gebragt ende door hem gecalaogeert zullen werden.

8S» Eb 6f dal men te geruster mag weesen, dat den

Digitized by LjOOQ IC

224 1*752. J. MpSSEU

iohoude deeser in alle syne deelen behoorlyk in agt geDomeo werd, sal bet collegie van broederen diaconen jaariyks, ter occasie der voorstellinge van de nieuwe buyten-regenteo, een generaale revae doen over alle d'ouderloose lünderen es bejaarde persoenen, in dit godshuys verblyff houdende, ten overstaan van de buyten-regentesse, die daar toe 's daags bevoorens expres zal moeten versogt werden.

84. By de gemelde revue sal informatie moeten geschiedeo naar het gedrag der weesen en verdere geallimenteerdeos, wat de weesen geieert of geprofiteerd hebben en of zy behoorelyk naar den inhoude deeses zyn behandelt, dan wel dien aangaande iets te verzoeken of in te brengen bebbeo.

85. Ook sal de bayten-regentesse en de binnen moeder als dan specialyk afgevraagt werden, ofeenigckiagten tedoeo, dan wel iets voor te draagen hebben ten nutte van de weezen en g'allimenteerdens of aangaande de daagelykse hays bon- ding, waar op dan ten eersten, naar de billykheid, sal moeten werden gedisponneerd.

86. Te deser occasie zullen ook de slaven en meubilaire goederen, tot bet huys geboorende, opgenomen en nagesien en de nodige ordres daar omtrend gesteld werden.

2 Juny. Oprigting te Batavia eener Bank-caurant of wissd'bank.

Het oogmerk van deze bank zynde eensdeels de commodi- teyd van lieden, die groote middelen, veel handelinge vto geld of een groeten omslagh hebben, en deselve niet alleen te bevryden van de noodsakelykheyd om particuliere cassiers te houden en het gevaar van quaad geld te ontfangen, maar hen, nevens derselvers erfgenamen en executeurs, ook in staad te stellen, na verloop van een reeks van jaaren, altoos door publicque registers of reekeningen te kunnen verifieeren de betalingen, by hen gedaan, en teffens te bezorgen, dat zy nooyt eenig geld renteloos behoeven te behouden; zoo sal- ten dien eynde dienen plaats te hebben het volgende, als:

Digitized by LjOOQ IC

1^52. J. MÖSSêL. 22S

Arl. , Dat een ygelyk in deese bank sal mogen brengen alle soorten van gemunte, goude en silvere spetien of grof geld, hier ter plaatse gangbaar, die, mits goed en wigtig ïynde, zullen ontfangen werden tegens de prysen, waar voor altoos weder kunnen werden uytgegeven en gevoigelyk sonder het opgeld, dat eenige derselve by extra-ordinaire gelegentheeden doen.

Art. 2. De tellers zullen daar voor onthngen bank brieven van duysent, vyff hondert en een honderl ryxdaalders, ter hunner keuze.

Art. 3. De bankbrieven of certificaten sullen wesen van deesen inhoude:

P^ 1. Wy ondergeteekendens certificeeren by deesen,

Rd': 1000. dat N. N. (N.B. de voor- en toenaam van den teller voluyi) in de wissel bank deser stad parti- cipeert een duysent, vytf hondert of een hondert rd* van agt en veertig swaare stuyvers yder, {N.B. alles weer in cyffer letters en dan weeder in schrift gerepeteeri): t'oirkonde hebben yry, praesident, commissarissen en cassier van de voorsz. bank, deesen met onse gewone signaturen onder- teekend, om te gelden, daar en zoo het behoort. Batavia, den Art. 4. Deese bank brieQes zullen ondertekend werden door den praesident of eerste commissaris, de twee mindere com- missarissen en den cassier; en naast de naamtekening van den praesident sal het zegul van de bank gedrukt werden in rotpden lakke en, in margine der voorsz. vier signatures, sal de boekhouder stellen : geboekt, en zulx met syn ondertekening bekragtigen. Art. 5. Ook sullen deselve genommert werden, als: die van duysent rd», 1" A, N^ 1, 2, 3. enz.; die van vyff hondert rd«, 1* B, N®. 1, 2, 3, enz., en die van een hondert rd% 1^ C, N^ 1, 2, 3 en zo verder. Art. 6. Die van duysent ryxdaalders sullen geschreeven syn op een halff vel groot formaat papier, op een zegul van

»UUiT-10EI DEEL TI.* 15

Digitized by LjOOQ IC

^26 1752. J. MOSêÉL.

twaalf stuyvers; die van vyff hondert op een halff vel kleyn formaat en die van een hondert op een quart vel kleyn lb^ maat, dog beyde op een zegul van ses sluyvers.

Art. 7. Voor d'expeditie der bank briefjes sal niels be- hoeven betaald, maar eenelyk aan den boekhouder, by de afgave, het verschoolene zegul geld gerestitueerd werden.

Art. 8. Maar, die de eerste maal een reekening by de bank krygt, zal 4aar voor, by de afgave van het bank briefje, moeten betalen twee ducatons aan den boekhouder en een ducaton aan den cassier, gelyk ook de geene, die, ultimo December met de bank geliquideert synde, dus niet in de nieuwe boeken werden overgedragen, wanneer weder geld in de bank zetten en dus een nieuwe rekening krygen by de loopende boeken.

Art. 9. D'endossementen of transporten in dorso van de bank briefjes zullen moeten luyden aldus:

Den inhoude deeser gelieft van myn reekening af en op die van N. N. (N.B. de mmm voluyt) in banco over te schryven, de waarde van hem ontfangen. Batavia, den

(Geielsend) N. K.

Art. 10. Het sal aan den acceptant vry staan desdve by de boeken van de bank te laten overschryven of niet, dog voor de overschryving van yder bank brielje van een hondert ryxd' by de boeken sal den boekhouder een nieuwe dubbelde sluyver en voor d'andere een nieuwe schelling genieten, soa- der meer, het sy het briefje van vyff hondert of duyseot ryxdaalders is.

Art. 11. Wel verstaande, dat den laatste houder, verscheyde, oningeboekte overschryvingen van een en het selve bank briefje willende laaten inboeken, voor yder derselve meede zal nioeteii betalen een nieuwe schelling of dubbelde stuyver, naar het bedraagen van het briefje.

Art. 12. • Weshalve de l>oeklM)uder d'overschry vingen op de rugge van de bank brieQes sal moeten noteren ter narigt van

Digitized by VjÖOQIC

Ï752. J. MOSSEL. Hl

den acceptant, welke niet verpligt sal weesen bank briefjes te accepteren, die niet op den naam van den laatsten houder overgeschreeven syn, als hy daar in difiSculteerd.

Art. 13. De geene, die voor syn bank briefje geld begeert» zal kunnen volstaan met het selve naar de bank te senden aan den cassier, die daar op aanstonds betaling zal moeten doen, sonder eenige korting of uitstel.

Art. 14. Dog sal die betaling juyst niet behoeYen gedaan te werden in deselve spetien, waar in de intelling geschied sy, als altoos niet wel doenlyk, mits het employ der middelen van deese bank, waar van hier naar, articul 57, sal gesproken werden, maar alleen in gangbaar grof geld.

Art. 15. Sodanige afbetaalde brieQes zal door den houder moeten onderschreven werden:

Den inhoude deeses gelieft voor myne reekening aan toonder deeses in gelde te voldoen. Batavia, den

{Getekend) N. N.

En het selve sal hem verstrecken tot quitantie, mits by desselfs cassa boek de nommer behoorlyk noteerende, gelyk meede den boekhouder by het contra cassa boek.

Art. 16. By aldien sodanigen persoon binnen het jaar of Toor het sluiten der boeken weeder geld in de bank zend, sal liem geen nieuw bank briefje verleend, maar het oude te- rug gegeven en daar onder eenelyk door den boekhouder ge- steld werden:

Diend weder heden den etc.

met onderteekening van syn naam*en onder behoorelyke annotatie by het cassa en contra cassa boek.

Art. 17. Op gelden, dan wel goud of silver, in banco berustende, zal geen arrest of handoplegging mogen ge- schieden.

Art. 18. Jaarlyx, in de maand January, zullen de com- missarissen met den cassier en boekhouder vaceeren tot ver- nietiging der ingetrockene bank briefjes en daarvan aan den praesident overgeeven een schriftelyk rapport, aanwyzende

Digitized by LjOOQ IC

è28 1752. J. MOSSEL

derselver nominers en successive overschry vingen, neevens den dag der afbelalinge en de folios, na dal deselve eerst teegens het cassa boek geconfronleerd en daar meede accoord bevonden sullen weesen, waar van ook speciale aanhaÜDgen by hel rapport sal moeten gedaan werden.

Art. 19. Iemand, te veel disponeerende of by abuys meer afschryvende, als hy op zyne reekening beeft, zal niets voor j hem in de bank werden af of overgeschreven, voor dat de j boete van twee dncatons, tusscben den boekhouder en cassier , in eguale portien te verdeelen, door hem voldaan sy; dog, indien er den eygensten dag zoo veel of meer op syn reeke- ning komt, dan sal hy maar een ropy verbeuren.

Art. 20. In de bank sullen geen penningen of gebrokens van stuyvers werden af of overgeschreeven, maar daar voor altoos een geheele sluyver genoomen werden.

Art. 21. Wanneer ymand twyffelt, of door deesen en geene wel volgens overeenkomstc eenige af of overschry\ing ten synen behoeve gedaan zy, kan hy zelfs in de bank gaan of jemant zynent weegen senden, om te verneemen of sodanigen parthy op synen credit gesteld is.

Art. 22. En sal den Imekhouder daar toe alle dagen, buyten de Sondagen of pleglelyke feestdaagen, moeten vaceeren van *s morgens ten seeven tot agt uuren, voor niet.

Art, 23. En op andere tyden voor de middag meede, mils genietende voor yder nagesiene parthy twee stuyvers.

Art. 24. Des nademiddags sal hy, des versogt werdende, zulx meede niet mogen weigeren, mits genietende ses in steede van twee stuyvers. "

Art. 25 De boeken van de bank sullen jaarlyx geslolcD werden onder ultimo December.

Art. 26. De bank zal van primo tot den tiende of twaalfde February gesloten blyven, in welken tyd de balancen of nieuwe boeken gemaakt sullen werden.

Art. 27. Den volgende morgen, na 't sluyten van de bank, sal men, volgens gewoonte, van 7 tot 8 uuren kunnen ver- neemen, of de parthyen van vorige dagen wel syn afgeschreeven^

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 229

dog, solx versuymende, zal men moeten wagten, tot dat de hank weder geopend werd.

Art. 28. Na dat de bank geopend is, sullen alle de restan- ten of saldos der openstaande reekeningen op de nieuwe folios of reekeningen gebragt werden.

Art. 29. Voor ultimo February sal yder participant een reekening courant moeten kunnen krygen van alles, het geene Toor syn reekening geduurende dat jaar uyt en in de bank gegaan en per resto aldaar berustende is, met aanwysinge van de folios, waar op syn reekening by de nieuwe boeken ingenomen is, door den cassier en boekhouder onderteekend, en sulx op een zegul van ses stuyvers, mits een wedt be- Toorens waarschouwende, dat hy deselve begeert, en aan den boekhouder betalende een rd' voor yder zyde, kleyn formaat papier, die deselve beslaat.

Art. 30. Sullende yder syde niet minder als vyff en twintig posten mogen contineeren en hy selfs het zegul geld moeten bekostigen; maar, als de reekening minder posten beslaat, sal hy voor yder post genieten twee stuyvers, buyten agt voor het zegul en opgeld.

ArL 31. Deese reekeningen sullen aan de belanghebbende persoenen, mits de voorsz. belalinge, niet alleen jaarlyx, maar ten alle tyden en soo dikwils sy het begeeren, al was het eens ter maand, behoorlyk geteekend moeten werden afgeg^? ren; en daar op sal regt gedaan werden, sonder dat deselve met eede sullen behoeven bekragtigd te werden.

Art. 32. In het nieuwe jaar bank brieQes verleend wor- dende, sal men de eerste nummeren met de nummeros van de iogetrockene bank briefjes en, als de loopende weeder van N^. 1 af g'accompleteerd zyn, de laatste van het vorige jaar eerst vervolgen.

ArL 33. Niemand sal op den selve dag, als er iets op syn reekening ingekomen of afgeschreven is, vermogen daar over te disponeeren, maar eerst den volgenden dag, als de parthy overgehragt is; en dus den eenen na den anderen, behalven alleen op den tweeden dag na 't openen der bank en het

Digitized by LjOOQ IC

230 1752. J. MOSSEL.

sluyten der reekeningen en boeken, wanneer men van parthyen, die inkomen, op den selven dag disponeeren 'wederom afschryven kan^ sonder eenige prejuditie.

Art. 34. De folio van ymands rekeninge vol gesehrev synde, sal de boekhouder gehouden syn, by het overdragen eene nieuwe, hem die bekend te maken ; en sal men dan o ten eersten by den vacerenden commissaris het saldo of trai port van de oude folio kunnen ga^n vraagen, om hetaecoc met de bank boeken te kunnen stellen.

Art. 35. Wanneer een persoon, reekeiiing in de ba hebbende, komt t'overlyden, moeten d'erfgenamen of nat vrienden met authenticque stukken haar regt bewysen i transporteeringe of overschryvinge van des overleedens sal op haare of eens anders reekening.

Art. 36. De houders der bank briefjes sullen, onvermind< de voorsz. vrye dispositie over hunne in deselve berusten contanten, genieten V4» segge een quart percento rei voor den tyd, dat in de bank syn geweest, by volle maand en niet minder te reekenen, in voegen, dat voor 29 dag niets, voor 59 dagen maar een en voor 89 dagen maar {y\ maanden sal gerekend werden.

Art. 37. Op dat de bank in staat sy zulx te doen haare bediendens behoorlyk te salariëren, sal haar vry staan overtollige gelden uyt te setten op landeryen, huysen en andei suflisante hypotheecquen, teegens drie quart, vyff agtste een halff percento rente 's maands, na dat praesident en comm sarissen, naar den staat der cassa, ten beste van deselve suH oordeelen te behooren, maar tegens geen hoger of lager intere

Art. 38. Op de hypotheecquen binnen de stad zal n meer mogen worden beleend als twee derde en op die buyteo stad niet meer als de helfle van het geene by den laatst verkoop hebben gerendeert, dan wel de getaxeerde waarde, na de situatie en gesteldheyd van het hypotheecq, maar wel mind< als het ter voorkominge van bancqueroeten of schade noo saakelyk mogte werden g'oordeelt ; en geene beleeninf; s boven de tien jaaren continueeren.

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 251

Art. 39. Het sal aan praesident en commissarissen vry staan de beleenders daar en boven cautie te doen stellen ten haaren genoegen, sonder gehouden te wezen daar van reden te geven.

Art. 40. . Ook sal omtrend de bdeeningen op buysen en erven naast aan de stads buyten barin, soo in de suyder als ooster Yoorstad, moeten geobserveerd werden het geresolveerde dien aangaande op den W^ February jongstleeden, niet opsigt tot de Weesmeesteren.

Art. 41. De actens van verhypothequeeringe sullen voor den praesident en een van de commiasarisaen gepasseerd werden en van eeven veel kragi en waarde syn als een scheepenen kennis en andere legale verbanden.

Art. 42. Van sodanige bank of commissarissen kennissen sal niet alleen notitie gehouden werden in dorso van de koopbrieven of actens van eygendom, maar ook maandelyks een accurate, onderteekende opgave of notitie door den boek- houder van de bank moeten besorgt werden aan den secretaris ▼an Scheepenen, om daar by het protocol van haar Eerwaar- dens beboorlyke aanteekening te houden, ter voorkoming van fraudes, gelyk sulx omtrend weesmeesteren kennissen, volgens deresolutien deser regeering van den 30^" Juny lQ90en 23 Haart 1708, meede moet geschieden.

Art. 43. Ook sal de wisselbank bank briefjes, by weege van beleeninge, uytgeeven op panden van staaf goud, bhaar sUver en gangbare, goude of silvere spetien, mits blyvende soo verre beneeden de waarde, dat altoos capitaal en rente uyt liet pandt kan gevonden werden; en zullen de panden van goud door den brenger zelfs moeten werden versegult na gedane weeging of telling.

Art 44. Van sulke beleende gelden zal geen hooger rente niogeii genomen of behoeven betaald te werden als een half percento 's maands, als het selve langer dan een maand blyft staan; dog binnen de maand gek)st wordende,' al hadde het ock maar een dag gestaan, zal egter een baiff ten hondert moeten betaald werden.

Digitized by LjOOQ IC

232 1752. J. MOSSEL.

Art. 45. Buyten de bank brierjes zal nog aaa de bdeen- ders van goud en silver werden verleend een recipisse, door den vaceerenden commissaris, boekhouder en cassier onderte- kend, om het verpande goud en silver in natura te rug te kunnen ontfangen, mits betalende capitaal en interest, 't ly in bank brieijes of in contant geld. Art. 46. Deese recipissen zullen aldus moeten luiden:

Folio. Anno den

Rd^ heeft den houder deser in banco gebragt

waar op beleend is rd»

onder conditie, dat hy gehouden sal syn deselve binnen den tyd van drie maanden daar wederom uyt te haaien, mits betalende aan de bank een halff percento rente ter maand, ofte dat die ander- sints, na expiratie van de voorsz. tyd, zulleo verstaan werden ten voorsz. pryze aan de bank vervallen te syn.

Batwia, den anno 175 .,

(Getekend) N. N., Commissaris. » N. N., Boekhouder en pand bewaarder. N. N., Cassier. Art. 47. Om de minste commotie zullen de recipissen van sodanige panden luyden aan den houder, sonder uytdrucking van naam, soo 't niet expres begeerd werd, en gevolgdyk sullen de sulke ook sonder eenig exame door den houder, onder betaling van capitaal en rente, kunnen gelost werden. Art. 48. Dog, als den naam van den beleender by het recipis bekend staat, sal hy by verkoop het transport daar onder moeten stellen, behoorlyk gedateerd en onderteekend, waar van dan by de lossing, zoo by het cassa als contra cassa boek, behoorlyke notitie zal moeten werden gehouden. Art. 49. En ingevalle het mogte gebeuren, dat de wissel- bank door onverwagte, swaare betalingen of opeysschingen in verleegenthyd raakte, sal de bank van leening haar op de ingetrockene bank briefjes zonder recipisse moogen en moeten

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MOSSEL. 235

assisteeren met het benoodigde geld, tegens een half percento rente ter maand, soo ver den staat van haar eygen cassa sulx permitteerd.

Art. BO. De bediendens van deese bank sullen bestaan in een gequaliGceerd minister van de politie, opperkoopman of hooger in rang zynde, als praesident of eerste commissaris» twee mindere commissarissen, als een uyt de burgerye en een Comp" dienaar, een cassier, een boekhouder en een geld nasiender, zonder meer.

Art. 51. De cassier van de bank van leening sal weesen boekhouder van de wisselbank en de boekhouder van de bank van leening cassier of ontfanger van de wisselbank, ten waare in der tyd mogte bevonden werden een andere schicking noodsakelyk te weesen.

Art. 52. Onder den cassier sal niet boven dè tien duysend ryxd« mogen gelaaten werden, als ten pericule en verant- woording van den praesident, commissaris of de respective commissarissen, als sy daar inne hebben toegestemd.

Art. 55. Alle de overige gelden sullen overgebragt werden in de groote cassa, die, buyten het groole slot, waar vanden praesident de sleutel alleen sal hebben, nog voorsien sal weesen nn drie suffisante en differente hangslooten, waar van den praesident een sleutel en de twee commissarissen yder mede een sleutel sullen hebben, dus deselve alle drie sullen weesen groot cassiers met eguale verantwoording en geen acces hebben tot de groote cassa, als wanneer gesamentlyk pre- sent syn.

Art. 54. Dog by ziekte van den praesident of een van de commissarissen, zal hy syn sleutel en gevolgelyk de meede administratie van de groote cassa moogen overgeeven en laaien waarneemen door den boekhouder of ymand anders, ten synen pericule.

Art. 65. Van de groote cassa sal den praesident een ap- part boekje houden, dal alle maanden door hem en de twee commissarissen zal onderteekend werden.

Art. 56. De cassier zal, by intreede van syn functie,

Digitized by LjOOQ IC

854 ^752. J. MOSSEL.

suflSsante cautie moeten stellen ter somma van vyff duyseiid ryxdaalders, geiyk ook den boekhouder, die het beleende goad en zilver onder syn bewaaring sal hebben, en zulx ten genoe- gen van de vergadering van commissarissen, waar van ari. 60 sal gesprooken werden.

Art. 57. Als deese de gestelde borgen door den casmer en boekhouder suffisant oordeelt, sal den praesident of eerste commissaris een extract resolutie, ten blyke van dien, nevens een gros van yder borgtogt, aan den heere Gouverneur Gwie- raal presenteeren, om by deese regeering g'approbeert of afgekeurd te werden.

Art. 58. Een der twee commissarissen, neevens de cassier j en boekhouder, zullen alle voor de middagen in de bank j moeten tegenwoordig weesen van agt tot elf uuren. ^

Art. 59. De praesident of eerste commissaris sal eens ter | maand, des nademiddags ten vier of vyff uuren, ofte zoo dik- | wils het noodig mogte weesen, ^ergaderinge houden in de 1 vergader zale van commissarissen van zee en commercie | zaaken, om het groot cassa teegens het kleyn cassa lH)ek te i confronteeren, mitsgaders i\e reekeningen van den cassier en, des goedvindende, ook de boeken te resumeeren en het noodige omtrent de zaaken van de bank te besluyten.

Art. 60. En zal daar inne, buylen den praesident en twee mindere cxmimissarissen, ook sessie en stem hebben den boek- houder en cassier, dog de twee laaste altoos als de jongste leeden werden geconsidereert en elkandereu naar hunnen ouderdom in functie volgen, dog den boekhouder sal de aan- teekening moeten houden.

Art. 61. Alle de voorsz. personen sullen in Raade van India presteeren den eed van trouwe behandelinge en secre- tesse, ten opsigte van 't geen in en uyt de bank gaat.

Art. 62. Als bode zullen zy moogen gebruyken de bode van de bank van leening.

Art. 63. 't Geen van de renten der uytgesette capitaalen overschiet, na dat de uytdeeling, articul 36 vermeld, aan de participanten sal gedaan en aan den geld nasiender syn salaris

Digitized by VjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. IS6

Tan yyff ryxdaalders ter maand betaald weeseh, sal Terdeelt werden in rolgender wyse, ais:

aan den praestdent en twee commissarissen yder een seeveode,

den boekhouder twee seevende,

den cassier twee seevcnde.

Art. 64. Voor dit salaris sullen sy ook gehouden weesen io te staan voor alle bancqueroeten, die de wisselbank op de aytgesette gekten mogte lyden, yder pro rato van syn voorsz. aandeel in de overschietende renten.

Art. 66. Tot praesident en commissarissen van deese bank sullen, tot meerder securiteit, geen andere personen eligibel wesen als die op den eed, tot hunne Tunclie staande, in Raade van India suilen verklaren, dat hunne besittingen, op syn minst gereekend, bedraagen tien duysent ryxdaalders en daar voor borgen stellen.

Art. 66. Jaarlyks, na het sluyten van de boeken, sullen deseWe door gecommitteenlens van weegens deese regeering, ten overstaan van den praesident en commissarissen, naauw- keurig werden g'exainineerd, welke geoommitteerdens begree- pen sullen weesen onder den eed van secretesse en voor salaris genieten een sesde van alle erreuren, 't sy deselve len nadeele van de wissdbank of de particulieren begaan syn, aan hen te betaalen door den boekhouder of cassier, die de abuysen begaan heeft.

Art. 67. beest gecommitteerdens sullen niet alleen heldeen na te gaan, of de boeken belioorlyk gehouden syn en niemand daar by te kort gedaan is, maar ook, of den inhoude deeser ordonnantie met d'alteratien, ampliatien en inlerpretatien, die in der tyd mogten gemaakt werden, behoorlyk in agt geno- men syn.

Art. 68. lly de introductie van een nieuwe praesident, nieuwe commissarissen of een nieuwe cassier of boekhouder, sal hem van de uylgeselte geldeu in vergadering aanwysing moeten gedaan en afgevraagt werden, of alle deselve voor syii aandeel overneemt en, by aldien daar in beswaart mogte vinden, sullen syne redenen van beswaarnis, nevens het gevoelen

Digitized by LjOOQ IC

836 1762. J. MOSSEL.

van het collegie^ deese regeeriog voorgedragen moeten werden om den afgaandeo suflBsante cautie te doen steHen of daar omtrent anders te disponeeren naar bevinding; dog by hel teegendeel zal daar van aanteekening gehouden werden en den afgaande praesident of ander bediende daar meede gedechargeert weesen".

De Bank van leening moest langzamerhand met de Bank- courant zamensmelten, »naar mate dat den staat van beider »cassa" zulks zoude toelaten.

Art. 57 werd daarom uitgebreid tot »het beleenen van til- »bare goederen, op den voet als d'instructie voor Commissarissen »van de Bank van leening, met de ampliatien en interpretaties »van dien, dicteeren".

Ook ging »in dier voegen" (d. w. z. allengs) het beheer van de Bank van leening over van Commissarissen voor zee- ën commercie-zaken op Commissarissen van de Bank-couraot

Aandeelen in de Bank van leening moesten afbetaald en in- getrokken; panden, onder den boekhouder van de Bank van leening berustende, door de Bank-courant overgenomen worden.

2 Junij. Regeling van het middel van bestaan voor de Compagnie^ s dienaren^ bescheiden op het eiland Onrttst en op de equipage-werf.

De Begering besloot »\n een reglement te converteeren" het navolgende voorstel van den Opper-equipage-raeesler :

de vertiramering en verstrekking van 'sCorap* scheept, jagten, chialoupen en mindere vaartuygen, waar van den baas van Onrust, timmerman van de werflf, kuyper en smit, yder in den haeren of voor 't geene s'verwerken, 5 percent soude kunnen trecken, mits de dus te over houdende houtwerken, etc. met een capilaal advance aan de Corap® te leveren, en den kuyper aan den kaartemaker Ys ^fg^ve.

Den zylmaker en opsiender van 't louwpakhuys zoude kun- nen opbrengen 5 percent om inkoops aan de Comp« te leveren, en ddt soude kunnen verdeeld werden half voor den commandeur

Digitized by LjOOQ IC

175Ö. J. IVIOSSEL 257

en de andere helft onder den vicecommandeur en de baas zylmaker en opsiender van 't louwpakhuys, ieder een sesde, (lat maar sober en bekrompen omkomt; weshalve den onder- getekende Uw hoog Edelhedens gnnst op het aller onderdanigste imploreert^ dat de ondervolgende geringe poincten mede mogen werden g'accordeert, namentlyk:

dat den baas van Onrust mag hebben de leverantie van de nieuwe koper kistjes uyl den afval van *i hout^ legens de prys, die daar op bereets is gesteld ;

dat de calvaters en andere huurlingen, onder den baas timmerman van d'equipagie werfT sorteerende, 15 stuyvers in stede van 12 stuyvers 's daags winnen mogen, supponerende, dat er by sulken ongemeen swaren arbeid diergelyke dagloon ook wel verdiend werden;

dat er op het houden der journalen en bestek setten in de kaarten door de overheden der scheepen gedurende hunne voyage een vaste en goede ordre gesteld werde omme alle hel passeerende behooriyk te registreren en van de voor- vallentheden een accurate aantekening te houden, mitsgaders liet bostek in de kaarten te beramen conform de mede gegevene ordres en instructien en het een en ander by hare journalen bekent te stellen, waar over, met believen van Uw hoog Edel- hedens, den baas caartemaker als visitateur sonde kunnen werden aangesteld, van wiens departement en pligt het ook wesen soude gemelde journalen der scheeps overheeden nauw- keurig te examineeren en van syne lievindinge aan den onder- getekende rapport te doen in scriptis, die, met byvoeging syner geringe consideratien, daar het noodsakelyk was, het selve eerbiedig aan Uw hoog Edelhedens soude presenteren: en, wanneer er dan voor de gene, die van negligentie of sloQig- heid in het executeeren der voormelde ordres overtuygt wierden, na bevinding van saken een sekere pecunieele boete soude kunnen werden gestatueert ten faveure van den visitateur tot een nader middel van bestaan, om hem teffens te encoura- geeren in synen pligt en dienst daar omtrent so veel te ieveriger en attenter te zyn, nopens een poinct, voor den

Digitized by LjOOQ IC

238

1752. J. MOSSEL.

dienst vau de Gomp'' wesentlyk va» veel aangelegentheid en consequentie.

En eindelyk, dat de ondervolgende bediendens, naar het exeDi|wl van Onrust en het ambagts quartier, mogen werden beguosligt »sniaandelyx met den loon van seker getal coelys, als:

den equipagie lK)ekhouder 12 coelys

» overdrager 6

ondercooprann en suppoost van den commandeur 6 eerslen meeslerknegt der timmerlieden op de

werff 6

twede idem 4

eerste in den train 5

twede » p ■ 3

meester knegt der smils 4

» » ■ kuypers 3

» " » caartemakers 3

eerste » • zylmakers 4

twede » » » 2

stuurman van de rhede 6

bootsman van de werff 4

zynde te samen 68 coelys De gepermitteerde lasten in de scheepen vervallen geno^- saam van selfs, vermit.<¥ er by den tegenwoordige generale ver- val van den particulieren handel daarom niet eens navrage is, daar men in tegendeel voor desen op sommige togten seer wel betaald kreeg.

6 Junij. Bepaling, dat elk broodbakker Ie Batavia gedurende liet jaar 1752 Iti^ee lasten tarwe van de Compagnie moest koopen.

Om voor te komen de privativen inkoop van particuliere tarwe door eenige der vermogenste bi*oodbackers, tot afbreuk van d'overige, die zo wel niet gegoed ofte by den aanbreng niet by cassa en dus genoodsaakt zyn alleen by de Gomp^ ter markt te komen, terwyl d'andere baar gaarne met haredaur

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 259

iogekogte tarwe zouden laten zitten; is verslaan, dat alle de hackers binnen dese stad en de jurisdicHe van dien gedurende het lopende jaar zullen gehouden wesen yder twee lasten van dat graan tegens de prjs van 76 rd» t last van de Comp l'accepteren.

8 Junij. Magliging y>naar vorige exempelen' van Sche- pe)ien tol »dfe ligting van een qnart maand huyshuur j>van de bewoonders der huysen binnen de niad Batavia' ter bestrijding der onkosten van het nitmodderen van de grachten,

In September 1748 was de laatste maal eene dergelijke magliging verleend.

27 Junij. Verbod voor slaven, binnen en buiten de stad Batavia, te gaan over y>de plaveydsels langs de huysen'\

Dit verbod was in 1752 reeds een »aloud verbod, zo min

ter secretary van den Raad van justitie, als ter generale ■secrelary placcaats gewyse of andersints schriftelyk te vinden, •maar alleen eene wereldkundige, oude costume en traditie Yan hand lot hand, die door den tyd is gegaan in kragte »?an wet".

In Junij 1752 is dat verbod het eerst vernield gevonden.

4 Julij. Voorschriften nopens den afvoer van producten uit de bovenlanden naar Batavia.

Door zyn Edelheid aan de vergadering geproponeerd zynde om zeker stukje land, gelegen b'oosten de post Ryswyk en naar gissing breed 30 a 55 roeden, zo door de regenten van Tjieleboet, als die van Campong Baro en andere gebruykt werdende, dog de Comp** in eigendom toebehorende, benevens Bog een ander stukje 's Gomp" land, agter of bewesten de ge-

Digitized by LjOOQIC

è40 l5^fe2. J. MOSSEL.

melde post gelegen, te projecteeren tot een algemeen gebrayk der bovenlandsche regenten, tot het opslaan hunner afgebragle producten, mits dat zy aldaer geene steene gebouwen zuUco mogen opregten, ten einde daer door te praevenieeren d'afkomsl der buffelskarren en draag ossen tot zo na aan de stad, als nu eenige jaren herwaarts tegens de goede ordre is ingeslopen tot bederf van 's heeren wegen en passagien rondom deselve, en oversulx by dese gelegentheid te statueeren, dat geeoe dier karren of draagbeesten b'ooslen de groote rivier verder suilen mogen afkomen dan tot aan de brug van de weg naer Tjampacka Poetie of by de thuyn, genaamt Koewyk, boven Jaccatra, thans gehorende aan den vendumeester deser stad, Barlholomeus Visscher, waarover bequame plaats is voor een groot getal derselve, ende zulx op poene van correcüe der overtreders naer vereisch en bevinding van zaken, mitsgaders hier van ook aan Heemraden ter narigt kennisse te geven.

4 Julij. Toekenning aan den eigenaar van hel land Weltevreden der r^prerogaliven" van hoofd-ingeland.

Die eigenaar was toenmaals de Raad extra-ordinair van Indiê, H. van Basei.

6 Julij. Last om H. K. H. de Primes-douariére ie erkennen als Gouvernante van de Unie en voogdes tmn den minderjarigen Erf-stadhouder, Willen V,

Wijzigingen moesten mitsdien aangebragt worden in de verschillende eed-formulieren eninde «ordreder voorbiddinge", vastgesteld den ^T^^ Maart 1750.

11 Julij. Wijziging van art. ü en 8 van het reglemeut voor de Bank en Bank van leening, vastgesteld den 27''»^" Augustus 1746.

Terwijl vroeger de kortste termijn voor beleeningen vras

Digitized by LjOOQ IC

1?52. J. MOSéEL. 541

• 5 maaDden, werd die termijn du op ééne volle maand gesteld, »lot meerder gerief van de geene, die schieiyk contanten •voor een korten tyd benodigen". Zie ook bij 6 JuniJ 1747.

12 inlij. Voorschriften nopens den rouw wegens hel overlijden van den er f stadhouder, Willen Karel Hendrik Friso.

Art. 1. Eerstelyk zullen te deeser hoofd-plaatse van primo tol den agsten Augustus, beide inclusive, alle de klokken werden geluyd drie maal 's daags, namentlyk *s morgens van ses tot seven, 's middags van elf tol I waalf en *s avonds van vyPf tot ses uuren.

Art. 2. En zoo ook op de buyten comptoiren in selver voe- gen agt dagen na den anderen, zullende den dag, wanneer het selve aldaar zal beginnen, door de ministers op deselve moeten werden gereguleert zoo kort doenlyk na de ontvangst der droevige mare van dit swaar en ontydig verlies.

Art. 5. Den rouw zal over 'het selve al omme werden aangenomen voor den tyd van drie maanden, te deser hoofd- plaatse ingaande van primo Augustus en eyndigen met ultimo October naastkomende, en op de buyten comptoiren van den dag af, dat de doodklok d*eerste maal zal werden geluyd.

Art. 4. Te deser hoofdplaatse zal deselve werden gedragen op de navolgende wyze, als:

A. by den heer Gouverneur Generaal en de heeren leden van de hooge regeering, den heer praesident in rade van justitie deses casteels daar onder begreepen, de oud-gou- verneurs en de secretarissen van haar Hoog Edelens, met swarte lakense rokken en swarte zyde onderkleederen, gemonteerd met knoopen van deselve stolTe tot aan de kneep en zyde voeringen, pleureusen onder aan den op- slag ende een rouwband om den hoed, item rouw-degens en gespen;

B. by de leeden in den agtbaren raad van justitie en het

HiUAT-BOBI DEEL VI. ^ *6,

Digitized by VjOOQ IC

242 175è. J. MOSSEL.

eerwaarde collegie van schepenen met derselver officieren en secretarissen, nevens den aanwesenden oud-direct^ir, in selver voegen, dog zonder pleureusen;

C. by de officieren van het corps dragonder lyfwagt, lol de adjüdants inclusive, mei swarte onderkleederen en kousen onder hare gewone monteering, een floers om den linker arm, een swarte floers of linten stuk om het gevest van den degen ; item aan den standaart een swarte floers, afhangende met twee enden ter breedte van den standaart ;

D. by de zee officieren, tot capitain-lieutenants inclusive, item de verdere militaire' officiers, van den coUonel af tot de adjüdants inclusive, eenlyk een floers om den ann en stricken als eveu, en aan de standaards en vaandels een swarte floers, afhangende met twee enden ter breedte van deselve;

E. by de dames, als:

by mevrouw de douarière van wylen den heere oud-Gouver-

neur Generaal, Thedens, (I. m.), item de mevrouwen egt-

genoten en weduwen van heeren leden van de hooge

regeering, nevens d'huysvrouwen van oud-gouveraeurs,

secretarissen van haar Hoog Edelens, raden van justitie,

oud-directeurs, schepenen, de respective officieren van

justitie en de secretarissen van beide de gemelde jus-

titieele coUegien, nevens de weduwen van de sodanige,

in zyde of lywaat met een swarte grond, zonder eenige

juweelen, maar wel swarte gitten en oorciersels.

Art. 5. Op de onderhorige plaatsen, by de gouverneurs

en directeurs als art. IV, I' A, en by mindere gebieders van buylen

comptoiren, nevens de respective leden van den politicqoen en

juslitieelen raad, als in art. IV, 1^ B, en by de huysvrouwen

en weduwen van de sodanige, als in art. IV, 1* E.

Arl. 6. Werdende voor het overige aan de verdere gequalifi- ceerdens, mindere dienaren en ingesetenen deser hoofd-plaatse en op de gesamentlyke buyten comptoiren, zonder onderscheid, overgelaaten om ten desen opsigte te voldoen aan haar liefde en veneratie voor de gedagtenisse van wylen Zyne Doorluglige

Digitized by LjOOQIC

I

I76é. J. MOSSEL. 24J

Hoogheyd (hoog lofifelyker memorie), in dier voegen als zy zelfs zullen goedvinden, dog ,zal omtrent het draagen van pleureusen niet verder mogen werden gegaan als art. IV, I» A, ten op- sigle van dese hoofd-plaatse en art. V omtrent de buyten comptoiren dicteert.

13 Julij. Wijziging in het bepaalde op 9 Mei 1752 nopens licenien, enz, van particuliere vaartuigen, af- komstig van Java's Oostkust en van Bantam.

Een Javas vaartuyg zal moeten betalen: ten behoeve van de Comp^ voor het ankerage geld 2

» het hoofd geld. . . 1 » zegul tot de pas. —

— rd« — — » 24 ._ 24 rd« voor het opgeld van het zegul ten behoeve van de parapheerders

en coUecteurs 5 : — rd«

ten behoeve van Commissarissen van zee en com- mercie zaken, in stede van bet thon- of lastgeld 1

ten behoeve van den sabandhaer 4

ten behoeve van den cassier der domainen voor de pas — : 12 ten behoeve van de boomwagters en schry vers als even 1 : 9

ofte te samen ". 10 : — rd»

Een Bantams vaartuyg zal, in steede van d'abusive,

maar gestelde 24 stuyvers, moeten betalen:

ten liehoeve van de Ck)mp^ voor het zegul tot de pas — : ^4 »

len behoeve van de parapheerders en coUecteurs voor het opgeld — : 3 »

en voor de schryver — : 12 »

39 rd»

De Regering bepaalde wyders, «dat, wanneer een vaartuyg, van Javas Ck>stcust alhier aangekomen, niet derwaards retourneert, maar naar Maccasser ofte eenige andere plaatsen om de oost komt te vertrecken, waar van de pas op hoger zegul als

Digitized by LjOOQ IC

244 1752. J. MOSSEL.

d'eerste geschreeven werd, als dan het meerder kostende van de zeguls of passen van 's Comp^ portie sal afgetrokken wer- den, gelyk daar en tegen, wanneer een Javas vaarluyg vaa hier naar eenige plaatsen vertrekt, werwaards de pas op een kleinder zegul geschreven werd, van het different geene restiluüe sal werden gedaan, maar het selve sal blyven ten behoeve van de Comp®".

14 Julij. Aanstelling van een *hoofd van de chirurgk'\

Geconsidereert zynde de gerugten, die men nu en dan als van ter zyden vernomen heelt, als of aan de scheeps opper- chirurgyns en andere, in voldoening der verleende ordonnan- tien van medicamenten, somtyds geene behoorlyke verstrec- king van dese en geene articuls in quant- of qualiteid soude geschied wesen, onder praetext, dat deselve er in *t geheel of van de vereischte deugt niet waren, hoewel daar over seer zelden openbare klagten voorgekomen syn; en dat men het stilswygen der geene, die daar van kennisse behoorde te geven, zekerlyk moet attribueeren aan het ontsag, dat zy hebben voor den eersten administrateur, als teffens zynde hoofd van de chirurgie, ofte uyt onkunde, aan wien zy zig ter erlanging van redres moeten addresseeren; zo is dienstig g'oordcelU d'administratie van de medicinale winkel, ter gelegentheid van het overlyden van den eersten administrateur, Everaad, te separeeren van het gesag over de chirurgyns en, om egter het getal der dienaeren niet te vermeerderen, voor tegenswoordig d'administratie en verandwoording van de medicinale winkel aan den presenten tweden administrateur, den koopman Reinier Harmensz, alleen op te dragen, dog door denselven en zyne snccesseurs, so wel als door den stads apothecar en dies op- volgers, aan het hoofd van de chirurgie jaarlyx uyt hare voordeelen een matige somma te laten uytkeeren.

En is wyders goedgevonden tot hoofd van de chirurgie aan te stellen den medicinae doctor en presenten stads apothecar,

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 24B

Henricus van Santen, met een besolding van 80 guldens ter maand en rang als oppercoopman in employ, onder een ver- band van vyf jaren, heden ingaande.

17 Julij. Prijsbepaling van staalt ijzer en lood.

Met wijziging van het bepaalde óp 22 April 1751 werd nu de prijs vastgesteld van:

staal op /• 50.— de 100 «;

slaaf-ijzer » » 14.— » 100 »

lood » » 14.— » 100 »

17 Julij. Verdubbeling van de gepermitteerde lasten voor kapiteins ter zee, kapitein-luitenants en schippers.

Deze gunst werd verleend, »mits de langs boe meer toe- •neemende neerslagtigbeyd onder 'sGomp' zee-officieren door •d'onmogelykheyt om in den tegenwoordigen sleglen tyd iets

van name voor den ouden dag te kunnen opleggen, mits de •sware depenses, die zy of wel voomamentlyk de hoofden van de schepen, zo hier (Batavia), als elders, onvermydelyk «subject zyn, en om de daar uyt resulleerende indifferentie en iiefdeloosheyd voor den dienst, die by veele derselver be- •speurt werd, ware het mogelyk, te doen cesseeren'*.

Toegestaan werden mitsdien:

aan een kapitein 20 lasten

» » kapitein-luitenant 16 »

» » schipper 12 »

»mils dat deselve ingeladen werden in zuyker, ryst, arak en "houtwerken ofte op de plaatsen, daar die niet te bekomen zyn, *in . andere onkostbare, volumineuse, gepermitteerde wharen, •maar niet in sydestoffen, lywaten ofte andere precieuse •goederen".

Dft vergunning gold zoowel voor de uit- als terug-reis, »voor zo verre hel selve buyten prejuditie der versending

Digitized by VjOOQ IC

246 1762. J. MOSSEL.

»van 'sComp' eigene goederen geschieden kon", en OBver-

minderd :

1® hel bepaalde op 16 September 1745 nopens de limilen

van den particulieren handel; 2^ het bepaalde op 31 Augustus 1751 nopens suiker.

21 Julij. Verwijdering naar Banda van een uü Neder- land naar Indië verbannen Nederlander.

Dil merkwaardige en, naar het schijnt, unieke, althans hoogst zeldzame feit heeft zich op de volgende wijze toegedrag^.

De Prins van Oranje verleende op den Bailluw van Zierik- zee eene acte van autorisatie om »den persoon van Hendrik »Vliegois, gewesen beurtschipper van Sómmelsdyk op Rotter- «dam, te transporteeren op een Oost-indisch schip, ten einde »daar meede, conform den teneur der brieven van abolitie, «door zyn Hoogheid aan denselven verleent, ten zynen kosten •naar desc tanden (Indie) gevoert te werden om aldaar te «blyven, sonder ooit weder naar het vaderland te mogen » retour neeren**.

Bewindhebberen van de kamer Zeeland zonden, nevens den bewusten persoon, een afschrift der acte van autorisatie aan de Indische Regering, die, alsof het een inlander gold, zonder eenig bezwaar besloot Vliegois naar Banda te zenden, >op »een plaats, daar geen gelegentheid heeft t'echappereu".

28 Julij. Vrijstelling der bewoners van de Preanger- landen van de levering aan de Compagnie van piek-, wissers- en riem-liouten.

Zulks geschiedde, omdat die. levering en «afbreng" strekten «tot merkelyke afleiding en verlet van den landbouw".

Voortaan zoude de Regering die houtwerken te Batavia of op Java's Oostkust laten inkoopen.

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MOSSEL. 547

1 Augustus. Verbod voor de btiUen-kantoren Compagnie' s schepen te laten vertrekken, •ivanneer de tyd zoo ver •ingeschoten en het saysoen sodanig verlopen is, dal •derselvei" vertrek met geen volkomen gerustlieyt kan •ge$chieden'\

De poenaliteit was vergoeding van evenluele schade.

1 Augustus. Eed'/brmulieren .voor den Üirectenr, de Commissarissen, den kassier en den boekhouder van de Bank'courant te Uatavia.

1 Augustus. Verkoop van het tand, Kampong bahroe, aan den Regent aldaar,

In verband met het vroeger medegedeelde nopens Buitenzorg (deel V, bladz. 263 en deel VI, hiadz. 58) is het wenschelijk voorgekomen ook het navolgende hier op Ie nemen:

Op het door den heer Gouverneur Generaal voorgedragen versoek van den regent van 'sGomp' land Campong Baroe, Radeen VVira Nala, is verstaan het selve, groot 1940000 quadraat roeden ofte 32537a morgen, aan hem in eigendom af Ie slaan voor eene somma van twee duysent vyf hondert ni, mits daar op blyve de verpligte leverantie van coffy, peeper, pady, indigo en catoene garen aan de Comp', tegens de bepaalde prysen, mitsgaders oversulx daar van aan hem, na dat de betaling in cassa van Ueemraden deser stads ommelanden zal zyn geschied, te laten afgeven een brief van eigendom in communi forma, met duydelyke annotatie van de voorsz. clausule.

3 Augustus. Last op de Indische Regering jaarlijks naar Nederland over te zenden eene lijst dei* restanten van koopmansclmppen, op alle kantoren aanwezig.

Deze last was eene vernieuwing van het bepaalde op 22 Augustus 1757.

Digitized by LjOOQ IC

248 1752. J. MOSSEL.

5 Augustus. Last op de buiten-kantoren *door dUe dten- rustige wegen en middelen de swaar drukkende lasten i^{voor de Compagnie) te verminderen'\

Vooral moest men daarnaar streven door »een suyoiger 'huyshouding en afschafiing van uyterlykheeden, daar geene •realiteyten in resideeren en, maar grootsheyd des levais •verbeeldende, buyten ongerief en nadeel gemist kunnen «worden**.

Heeren XVII"*" gaven aanleiding tot dezen last bij hun schrijven van 27 September 1751. |

5 Augustus. Stilstand van het tractement^ enz. van geschorste Compagnie's dienaren.

Na berleesing van het geene haar Edele Hoog Achtbare hebben gelieven te antwoorden op de door dese regeering, by missive van ultimo December anno 1749, gedane vrage, ofde raad van justitie by provisie ook kan suspendeeren van trac- tementen en emolumenten, behorende tot het ampt van een 'sComp" dienaar, die pede libero tot zyne defensie werd toe- gelaten, als het geval eén vooraf gaande suspensie van zyn ampt requireerl; over dat onderwerp nader gcdelibereert en by de vergadering eenparig gesustineerd zynde, dat, alhoewel het selve ten principalen uytkomt op een verklaring, dat haar Edele Hoog Achtbare van gevoelen zyn, dat den regter daar inne moet handelen, zo als in goeder justitie oordeelt te be* hooren, egter in de gantsche, daar. van sprekende periode geen de minste expressie gevonden werd, die eeniger maten aanleiding geeft om te concludeeren, dat hoog deselve begeeren, dat zulx als een formeele decisie zal aangemerkt werden, maar veel eer, dat daar mede bedoeld hebben deese regeering te beeter in staat te stellen om rypelyk te overwegen, wat naar den aard der zake en de regeerings form alhier daar- omtrend zoude dienen te werden gedaan, te meer, vermits baar Edele Iloog Achtliare selfs aanhalen geene gevallen te

Digitized by LjOOQ IC

i

1752. J. MOSSEL. 249

weeten, dat iemand, door de hoven van justitie in Holland by provisie van zyn ampt gesuspendeert zynde, ook te gelyk is gesuspendeert van zyn tractement, maar wel, dat den ge- suspendeerden zyn tractement heeft blyven trecken; zo is, ayt consideratie, dat aan den regter de vryheid gelaten wer- dende om de zaak, daar na gesteld oordeelende, ten definitive te verklaren, dal den gedaagde zedert den aanvank der proce- duuren geen gage gewonnen heeft, het welk haar Achtbare van deese regeering nimmer bedisputeert is, deselve door het reserveeren van de dispositie over de gagie van een provisio- neel ^esuspendeerden aan dese regeeriug eenlyk by provisie en voor zo verre daar over by den xegter ten principale niet werd gedisponeerd, niet kan gesegt werden in het exerceeren van de justitie naar zyn gemoede paal ofte perk gesteld te weesen, buyten en behalven, dat het ook een in den dienst van de Comp® gerecipieerde maxime is, dat, die geen dienst doet, ook geen loon trecken, nog pretendeeren kan, en er veelvuldige voorbeelden liy de relroacta te vinden zyn, dat enkeld en alleen om die reedenen op dat fondament is besloten (Ie gage van personen, die ten deflnilieve waren vrygesproken, eerst weder te laten cours neemen van den dag, dat de ah- solutoire sententien waren ingekomen, zonder dat ooit is gesuslineei'd, dat deese regeering niet zoude competeeren het regt om over de extensie en applicatie van dien regul naar den aard en de verscheiden theid der gevallene omstandigheeden te oordeelen; zo is verstaan zig in so verre te houden aan haar Edele Hoog Achtbare eigene remarcque by brieve van den 11*"» October 1749, dat zelfs een deportenient van gage ofte de dispositie daar over ten definitive zeer oneigen is, dewelke by den raad van justitie deses casteels tacite is g'advoueerl.

6 Augustus. Aamlelling van een Iweeden Administraleur bij de suiker-pakhuizen te Batavia.

Vermits den dienst van de Comp^ vereiseht, dat in de

Digitized by LjOOQIC

250 1752. J. MOSSEL.

administratieD, die van eeiiigen omslag zyo, althoos twee administrateurs gesteld werden om, by ziekte van eenigman, geen veragtering te leiden en het van geen pakhuysmeester Ie vergen is de sleutels, nevens de directie of ontfangst en afscheep, ten zyiien pericule te fieeren aan persoenen, daar voor niet verantwoordelyk zynde, zeer zelden sodanige toesigt houden en zo veel attentie gebruyken, als vereischt werd om beide, de Gomp® en hem, voor schade te bevryden, als hy niet voor zyn plaisier weg blyft, maar door ziekte of andere wet- tige verhinderingen belet werd zelfs {)resent te zyn, 't geen hy, hoe assidu hy ook vveesen mogte, niet alle dagen zyn kan; is verstaan d'adminislratie der zuyker pakhuysen voortaan, even als die van meest alle de andere maguazynen, aan twee personen op te dragen en oversulx den presenten ondercoop- man en pakhuysmeester, M^ Simon Bogaard van Belois, aan te stellen tot eerste, onder een advancement tot de qualiteit van koopman, met de gewone gage van 60 guldens ter maand, onder een nieuw verband van vyf jaren, het een en ander lieden ingaande, en tot tweede administrateur met eguale verantwoording, te benoemen den buyten actueel employ zynde ondercoopman, George August von Konigsveldt.

7 Augustus. Regeling van hel vertrek der retour-schepen.

Voor Batavia luidt die regeling:

de 1»^« bexending »so vroeg, dat uyterlyk ultimo November «Sunda's engte kunnen uylraken";

de 2^^ bezending >tusschen medio en ultimo December".

Ook voor Ceilon, Bengalen en China werd de vertrek-tijd geregeld.

11 Augustus. Toelichting tot de ordotmantie van 17 October 1746 op het middel van bestaan, tit. % art, % §2.

In selver voegen sullen voorsz. administrateurs van alle

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 251

verdere inkoop, die in of voor den dien^l van de Gomp^ aan dese hooflplaatse geschied en hier onder niet speciaal aange- roerd en bcfpaald is, H zy goederen, tot den afscheep naar andere plaatsen gehorende, of materialen en bouw stoffen, scbeeps behoeften en andere dingen, die men gewent is alhier in te kopen of die te deser hoofdplaatse tot dragelyker prysen als elders te krygen syn, zo wel de leverantie, als de voorsz. 5 ten hondert mogen hebben, alles onder gelyke approbatie van den heer Directeur Generaal, als in het vorige poinct is gezegt, ten overvloede te verklaren, dat de gemelde toegelegde 5 perc^, conform d*usantie, eenlyk bel rekking hebben op de benodigtheden, die aldaar tot gcbruyk, so hier als op de buyten comptoiren, door de fidministrateurs ingekogt >yerd.en, maar niet op eenige soorten, die ook tot negotie dienen, buyten zulke grove en laxeerende waren als het sappanhout, wasch, harpuys en de cauris, waar op zy die 5 ten hondert zullen mogen blyven bereekenen".

Tevens werd bepaald, dat de Administrateurs niet meer dan «ö ponden uytslag op yder weegsel (peper) van omtrend •300 ft, ten lasten van den leverancier" niogten genieten.

15 Augustus. Reglemettt op de in- en afschrijvingen van onderwigten en i>minderheden'\

Art. 1. By overbreng met 's Comp' scheepen en vaartuygen

van dese hoofdplaatse naar eenig gouvernement, directie ofte

ander buyten comptoir of van dezelve berwaards, zal aan

d'overheeden gevalideert werden de volgende onderwigten en

minderheeden, namentlyk op:

A.

Aluin 3 percento

Areek ^ 3 •»

Assa Foetida 2

B.

D . \ V^ zoort 1

^nsum i j^ ^ j 2 .

Digitized by LjOOQ IC

282 1762. J. MOSSEL.

BensuiD (peeuw) 5 pcrceoto

BooneD 100 « per coyang

Booter 5 percento

C.

Caatjoe : 2 percento

Cadjang 100 « per coyang

van 3400 ft

Galiatour hout 2 percaito

Glappus of cocus 5 •

Camphur 3 »

Ganeely ziet speceryen.

Caret 1

Catoen ï »

Cauris 3 »

Cayer 3 •

Coffy boonen 2 »

Copera, 5 »

Couchenille Vi •

D.

Dranken in bottels of flesschen 2 »

N.B. By den aanbreng van dranken in vaatwerk moet de fust en stuagie door expresse gecommitteer- m dens gevisiteerd en een rapport van hunne bevin- ding overgegeven werden, die in copia authenthiq naar Batavia moet werden gesonden, als de minder- heid of leckagie boven de 10 perc^<^ bedraagt, die dan ook op reekening van seheepsoverheeden komeo moet.

E.

Elefants tanden 1 percento

F. Foely, ziet speceryen.

Fruytasien 3 »

6. Garioffel nagelen, ziet speceryen. Gommen en Gomlak 3 •

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MOSSEL. ^55

H.

Iniaodsche harpuys, los ontfangen werdende 10 percento

» » in zacken 6 •

K.

Kitsjeri 3 •

Koebesoar l »

Koewa 2 •

Kooper Va •

by aanbreng direct uyl Japan, het kistje van 12175 ® t^ veranlwoorden legens 12074 ®' dus V,

Koperwerk, oud, schoon t' ontfangen en uy t te leveren ^4 *

L.

Loot V3

M.

! Meoy '/i •

Metalen in soort, buyten yser en staal Vg »

Mong 3 »

N. Nagelen, ziet speceryen. Natte wharen, waar orotrend in dese geen speciale

mentie is gemaakt & »

Nely of ryst in de bolster 3 »

Noten musscbaten, ziet speceryen.

O. Oade koperwerken, schoon t'ontfangen en uytte

leveren V4 •

i Wy 5

P.

Peper 2 »

» (voor stof), se veel er volgens de factuur

in geweest is en daar en boven uyterlyk ^2 *

by aapbreng van Palembang en Banjer- massing, om dat in die articuls niet mag werden genegotieerd en die landen buyten des weinig wbaren uytleveren 4 »

Digitized by LjOOQ IC

L

2S4 1752. J. MOSèÊL.

Peplemoel 1 7^ percenlo

Poetjoek 3 •

Q.

Quikzilver 7» •

R.

Radix China 5 »

Rosam Aloe 5 »

Rogge, by aanbreDg van Cabo de Goede Hoop 1 »

Ryst 100 S per coyai

ofte last van 34< ft of 5 percent

Roose water 5 perceuto

Ruinas wortelen 2 >»

S.

Salpeter 3 »

» laat in February of in Maart in

Bengale naar boord gesonden. ... 5 »

Sandelhout 2

Sappanhout 2 •

Schildpadhoorn, ziet caret.

Sloot platen 3 »

Sout 5

Speceryen in soort, namenllyk nagulen, noten, caneel en foelie, de ware minder- heid des noods met eede bevestigt, mo- gende d'overheeden hier van niets ten goede komen, nog ook op reekening wer- den gesteld als by blykbaar gebrek van goede toesigt.

Spiaulter 7$

Spykers 1

Staal 17j

Suyker, 't zy poeder of candy 5

Swavel 5

T. Tarwe, by aanbreng van Cabo de Goede Hoop 2

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 258

Tarwe, by aanbreng van Bengale en Souratta. 5 percento

Thin V,

Tammer of dadels 3 »

Tammerinde 4

V.

Vermillioen 7i

Verwen 3 »

W. Wasch 3 »

y;

Yzer IVj

Arl. 2. Het Japans staafkoper sal, zo by onlfangst als aOevering, by hel kistje moeten gewogen werden : en by afle- vering of ontfangst van alle andere weegbare koopmansehap- poi of goederen, zonder onderscheid, zal niet boven de 5 a 600 S legelyk ter schale gebragt mogen werden of een weegsel aytmaken. Ook zal de naald eerder naar de goederen als naar het gewigt moeten overslaan; en, zo by afscheep van koper hdingen, als andersints, het gewigt, waar meede gewogen is tot 125 S, verzegult aan de scheepsoverheeden moeten mede gegeven en op het cognoscement genoteerd werden, om van het comptoir, daar d'uytieevering geschied, ten eersten te rug gesonden te werden.

Art. 3. By overbreng van het eene comptoir naar het andere in het selve gouvernement, directie of commandement, of ook wel naar een na by gelegen comptoir, onder een ander gouvernement, directie of commandement gehorende, zalmaar üe helft van de vorenstaande onderwigten, enz., werden ge- valideert.

Art. 4. Mits de verafgelegentheid der legplaatsen van de scheepen in Bengale en Souratta, sal nog voor spillagie tusschen boord en de wal, half voor reekening van de scheepsoverheeden en half voor reekening van den pakhuysmeester, die wederzyds opsiglers op de losvaartuygen moeten stellen en beide conse- qaentelyk responsabel blyven voor het geene tusschen H schip ^ de pakhuysen weg raakt, mogen afgeschreeven werden een

Digitized by LjOOQ IC

U6 1752. J. MOSSEL.

derde van het geene volgens art. 1 by aanbreng mag werden gevalideert en op de peper in Bengale de helft.

Art. 5. De ministers op de buyten comptoiren zullen dese bepaling absolut niet mogen te buyten gaan, schoon ook de meerdere onderwigten door sware leckasie of andere buyten gewone, irremediable toevallen, buyten schuld of pligt versuym der overheeden, mogten veroorzaakt weesen, maar de scheeps- overheeden, des nodig, de behulpsame hand bieden tot hel inwinnen van suffisante bewysen des wegen en hen vervolgens met hunne versoeken en hetgeen zy ter hunner defensie liebbeo in te brengen, renvoyeeren aan dese regeering.

Art. 6. Maar, ingevalle er door een scherpe toesigL, so by d'ontfangst als uytlevering, op de vorenstaande koopmanschap- pen minder als de voorsz. gepermitteerde afscbryvingeii mogten te kort komen, sal het selve de scheepsoverheeden voorlaan ten goede gebragt werden, gelyk zy daar en teegeu voor bel meerder te kort koomende op reekening van soldye sullen werden belast, beide uytkoops.

Art. 7. In do verantwoording der ladingen zullen de capi- tains of capitain-lieutenants responsabel blyven voor twee derde en de lieutenant als opperstuurman voor een derde ; en op de scheepen, waarop een schipper commandeert, zal de verant- woording mede twee derde voor hem en een derde voor den opperstuurman zyn.

Art. 8. Alle kisten, kassen en balen met stuk of pondgoe* deren moeten aan de scheepsoverheeden geslooten, wel gecondi- tioneerl en, des noods, verzeguld toegewogen en afge^vea werden; en zy kunnen volslaan met zodanige kisten, kassen, balen of andere volumes by het stuk In dier voegen ong*opend, verzegult en wel geconditioneert, dat is te zeggen gaaf en ongeforceert, over te leveren, mils dat ook het brulo (^e^wigt accordeerende werd bevonden, 't geen by d'ontfangst aan de pakhuysen ten eerste ter harer presentie zal moeien werden g'examineert.

Art. 9. En zullen d'administrateurs of onlfangers, als er ter selver tyd ofte naderband by d'opening in sodanige >vel-

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. ^5^

gestelde kisten, kassen en balen iets te min bevonden werd, daar voor meede niet aansprakelyk g'agt werden, wanneer t^ eersten by een duydeiyke attestatie van de gecommitteer- deos, die tot d'opening en natelling of naweeging gesteld ge- weest zyn, consteerd:

1° dat zy, gecommitteerdens, over d'allereerste opening geroe- pen en daar by, van den beginne af tot bet einde toe, in persoon present geweest zyn, zonder er intusschen een oogenblik van af te gaan; i^ dat de kisten, balen, etc, voor d'opening door hen aan alle zyden naauwkeurig gevisiteerd en gewogen zynde, gesloten en niet alleen de buytenste embalure, maar ook de zacken, kruystouwen en zeguls wel geconditioneert bevonden zyn en het bruto gewigt accordeerende ; 3^ dat sonder eenige intermissie van tyd ook de opening en natelling volbragt en by die occasie sodanige minderheeden bevonden hebben, mits dat de gecommitteerdens en den administrateur meede den inbonde van dien, als de min- derheid boven de 25 guldens bedraagt, met solemneele eede voor den Raad van justitie bevestigen. Art. 10. En zal in dien gevalle bet kostende van bet te min bevondene deese hoofdplaats ofte direct het comptoir, daar d'a^cking geschied is, inkoops aangerekent werden om met zo veel advans, als deese regeering naar d'omstandigheid van zaken zal goed vinden, aan de Comp^ vergoed te werden door d'afpakkers of versenders; ende sulx onder oversending der origineele afpak briefjes en de nodige communicatie by de brieven.

Art. 41. Dog, als dit alles niet beboorlyk blykt, zal de pakhuysmeester, die het goedontfangt, of de gecommitteerdens, dan wel zy beide, de Comp« schadeloos moeten houden naar hevinding van zaken.

Art. 12. En als het aan deese of geene omstandigheeden blykt, dat de goederen na den afscheep door jemand anders, voor dat ter plaatse van derselver addresse bestelt werden, bestolen of geforceert zyn, dan wel dat het bruto gewigt

hauat-bom dbel TI, Cr^Aho

Digitized by VjOO^ IC

JS8 I75è. J. MOSSEL.

niet accordeert, 20 zal d'ópening sonder uyslel, ten bywesen van de sebeepsoverheedieii ofte iemand, door hen daar toe gesteld, moeten geschieden en bei te min bevondene de^elTe uytkoops op hnnne soldy reekening gesteld werden, behoudens hun guarand op de gesaghebbers der losvaartnygen ofte andere, die zy mogten kunnen aantoonen daar voor responsafcel te weesen.

Art. 13. Dog ingevalle by een attestatie van twee of mee scheeps officieren, die de lading niet. Verantwoorden moeten, komt te blyken, dat niet alleen sodanige kas, baal ot andere volume, aan boord by den afscheep naauwkeurig gevisi- teerd en gewogen zynde, wel geconditioneert en het bruto gewigt accoord bevonden sy en dus daar aan diefstal of fraude tusschen boord en de wal moet gepleegd weesen, maar ook behoorlyk aanteekening is gehouden der namen van hel los- vaartuyg, ^aar mede is afgesonden, en den gesagfaebber van het selve, zal die attestatie onder eede gerecolleert en de minderheid of bet onderwigt (onvermindert 4e crimineele actie van den fiscaal) zodanigen gesaghebber uytkoops op reekening gesteld werden.

Art. 14. Wanneer de goederen by d'ontlossing ofte ander- srots door de nondialance van den opperstuurman of bootsman op deese of geene wyse weg raken of te zoek gebnigt werden, zal hen dies bedragen, als het by een attestatie komt te bly- ken, uytkoops op reekening van soldyen gesteld werden; maar, als het slegts door de scheepsoverheeden werd q^geven, zullen zy selfs in de vergoeding verweesen werden, behoudens hun guarand.

Art. IK. Op houtwerken en eqaipage goederen mag, nog aan scheepsoverheeden, nog aan administrateurs, iets bet aller- minsten werden gevalideert, maar moeten de te min bevondene houtwerken met twee capitalen en d'equipage goederen met een capitaal advans vergoed werden.

Art. 16. Onbequame of versleetene gereedscha|){>en, hoe ook genaamt zyn, moeten vei^antwoord ofte anders vergoed werden, ten ware met suffisante bewysen gedoceert wierd,

Digitized by LjOOQ IC

n52. J. MOSSEL. 260

dat het em eo aaéer bHyten niemaods schuld of negligentie was te zoek geraakt.

Art 17. Als het bederf van deeae of geeoe goederen door mancquement van goede voorsorging of toesigt veroorsaakt is, zal dies bedragen ter vergoeding aan den administrateur of pakhuysmeester opgelegl werden uy tkoops ; m zo mede, wan* neer het selve door lang leggen is veroorsaakt, also hy, bederffe- lyke goederen onder zyne administratie hebbende, gehouden is in tyds te versoeken, dat daar meede een onschadelyke en bequame uytweg mag gesogt werden.

Art. 18. Het afschryven van bedorvene provisien zal niet anders mogen geschieden als onder eede, so wel van de geene, die deselve onder hunne administratie gehad hebben, als die lol de visitatie gecommitteerd zyn; en sullen de gecommit- leerdens de vaten, etc, moeten ledig maken om t'ervaren^ of onder wel te vinden is, het geen zig boven vertoond, waar- van in de verklaringen of rapporten duydelyke mentie zal werden gemaakt.

Art 19. Voorts zal aan de respecUve administrateurs buyten Batavia mogen werden gevalideert de volgende min- derheeden, als:

A.

Op ptrtjen binnen het Op pertjen orer bet jair jMr 'uyt^wofen. gekgeo èebbevde.

Alain 2 percento 3 percento

Arak 4 » 8 »

Areek 2 - 5

Assa Foetida 1 • 2 »

B. I 1»*' zoort Bensuin 2**« »

peeuw 4 » 5 »

Boenen 5 » —

Boler, het val te verantwoorden tegens 510 £.

C.

Caaljoe 7i percento 2 percento

Cadjang 100 ö: per coyang van 3500 tè

Digitized by LjOOQ IC

2 . 3

^60

1752. J. MÖSSËL.

Op partyen binnen bet jaar uytgewogen.

Caliatour hout i percento

Caneel, zo ver by heele balen uylgeleverd werd, buyten

de ware minderheid niets

Caneel, die lot den dagelyksen verlier in de consuraplie

kist bewaard werd 1 percenlo

Caret 1

Catoen 1 «

Cauris 2 »

Cayer 2

Clappus met en zonder water 5

Coffy boonen 1

Cïouchenille y.^ »

Copera .... i2 »

I). Dranken en verdere natte wha- ren, die in vaatwerk aan-

gebragt werden 4 percento

Dranken en verdere natte wha- ren, die in bouteilles of fles- sen ontfangen werden .... 2

E.

Elefants tanden «^ percento

F. Foelie, by de soeckel uylgele- verd werdende, buyten de

ware minderheid niets

Foelie, op restanten van geopen- de soeckels ofdeconsumtie kist, tot den dagelyksen ver-

li<^i* 1 percento

Fruytagien, Persiaans 2

G. Garioffel nagulen, by de parlhy

Digitized by

Op partyen over het ja gelegen hebbende.

2 perreoto

niels

1 percento

2

5

5

1

5

.5 percento

1 percenlo

niels

5 percento Google

1752. J. MOSSEL.

261

Op jMurtjren binnen het jaar uftgewogen.

uytgeleverd werdende, de

ware nimderheid volgens

bevindiDg en anders . . . niets Garioffel nagulen, op de

restanten van de con-

sunitie kist tot den da-

gelyksen vertier 1 i)ercento

Gommen en gomlak .... 2

H.

Harpuys 4 percento

K.

Kieriata 1 perceiïto

Kitsjerie 100 ft [yev coyang

of 3 percenlo

Koebesoar '/i p^i'cento

Koewa 1 Ya

Koper, Japansch of Hol- lands Ys

Koper, oud koperwerk ,

schoon t'ontfangen of

schoon te maken by

d'ontfangst Ys •

L.

Lamp oly 5 percenlo

Loot Y»

M.

Meny . . Ya percenlo

Melalen in soorl, buylen

slaal en yser • • • Ys

Hong 5 «

N. Nagülen en noten musscha-

len, by de parlhy, de ware

minderheid volgens be- vinding en anders niets

Op partyen over hét jaar gelegen hebbende.

niets

3 percento

6 percento.

1^/2 percenlo 100 ffi per coyang of 3 percento 1 percento

5 percento 1 |)crcenlo

niets

Digitized by LjOOQ IC

262 1752. J. MOSSEL.

Op jpartyen binoen het Op partyen otw bet jur jaar uytgewogen. gelegen h<4>beiide.

Nagulen en noten musscha- ten, op de restanten van de consumptie kist tot den dagelyksen vertier. 1 percento —

Nely of ryst in de bolster. 2 » 3 percento

Oly, zo lyn als lamp oly. 3 percento 5 percento

Oude koperwerken, schoon t'ontfangen of by ont- fangst schoon te ma- ken Vs » Vg •

P.

Producten van 't land, daar de afschry ving geschied, die in desen niet speciaal mogten werden opge- noemt en laxatie onder- worpen zyn 1 ^2 percento 2 percento

Pady of ryst in de bolster, ziet Nely 2 » 3 »

Peper 17, » 27^ »

Pipliemoel 1 » 1 Yi » .

Pistasjes, ziet Fruytagien.

» (bloem van), ziet Fruytagien.

Poetjoek 2 proc«nto 3 procento

Q.

Quiksilver Va percento 7a percento

R.

Radix China 2 percento 3 percento

Rasen Aloë 2 » 3 »

Ryst 100 'S per coyang 100 ft per coyaog

of 3 percento of 3 percento

Rogge 5 percento 3 percento

Rosen water 5 » —

Ruinax wortelen 1 » 2 »

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL

263

Op partyen binoeii bet jaar uyigewogea.

s

op partyen orer hel jaar gflegen brbbende.

Salpeter i \

|)ercenlo

3 percento

Salpeter, by aanbreng van

Patlena op Hougly, voor

versmelting, zo door het

nat worden der sacken,

als andersints , werdonde

daar en boven eenlyk ter

afschryving gepasseert de

partyen, die, blykens verkla-

ring, buyteu iemands toe-

doen mogten weesen ver-

ongelukt 5

»

—

Sandelhout 1

a

t percento

Sappanhout 1

•

2

Schildpadshoorn, ziet Caret,

Slootplaten.. 2

n

3

Sout 3

n

8

Speceryen, ziet Canneel, Poely,

Garioffel

nagulen en noten

musschaten*

Spek, het vat te verantwoorden

legens 320 f£.

Spiaulter 7,

perc^nto

Ve percento

Spykers 1

»

IV. •

Staal 1

»

iV. •

Suyker, poeder en candy. ... 2

»

5

Swavcl 3

n

8

T.

Tammer of dadels 2

perceoto

3 percento

Tammarinda 3

n

♦

Tapekier, zie Koewa 1 '^

1. • 

2

Tarwe 2

0

3

Thin V,

n

Vb •

V.

Vennillioen Vi

percento

'/, percento

Verw stolEui 2

•

3

Digitized by LjOOQ IC

264 1752. J. MOSSEL,

Op partyen binnen bet Op partyen ortt bet jiar jaar uytgewogen. gelegen hebbende,

Vleesch, het vat te verantwoorden tegens 400 ft.

VV. Wasch 2 percento 5 percento

w by versmelting tot

kaarssen 12 » 12 »

Y.

Yser 1 percento 1 Va percento

Z. Zeep, Behaarse of Souratse. . 2 percento 2 percento

Art. 20. Wel verstaande, dat d'administrateiirs geen afschry- ving mogen genieten of minderheid opbrengen op het geene by haar ingekogt en met overwigt ontvangen, dan wel met provisie beswaard is.

Art. 21. En dat alle de voorsz. afschryvingen van onder- wigten, zo wel op weeg als meetbare goederen, niet eerder sullen mogen geschieden, als wanneer de geheele quantiteid, die op eene maal is aangebragt, zal omgeset of verstrekt zyn.

Art. 22. Zullende van alle sodanige afgelopene of uytgewogene partyen door den negotie boekhouder twee maal 'sjaars, na- mentlyk onder ultimo February en ultimo Augustus, een generale bevinding opgemaakt en in Rade van politie ingediend moeten werden, duydelyk aanwysende, hoe veel van yder articul in de pakhuysen ontfangen en weder uytgelevert zy, of liet different de gepermitteerde afschryving niet surpasseert en hoe veel daar van door den pakhuysmeester is overgehouden.

Art. 23. Ingevalle er op sodanige party meer als de ge- permitteerde afschryving te min bevonden zy, zal dat different als nog door den pakhuysmeester in natura gesuppleert of uytkoops aan de Comp* vergoed, dan wel sodanig op sync soldy reekening gesteld moeten werden, gelyk by daar en teegen, het geene over behouden heeft, aan de Comp« meede tegens uytkoops prys zal mogen en moeien leveren.

Art. 24. Als zodanige vergoeding minder bedraagt dan twee jaren gage, boven die, welke den pakhuysmeester op vorige afgeslootene soldy reekening mogte te goed hebben,

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 565

sal hy, des versoekende, van de contante betaling g*excuseerl en desselfs soldy reekening daar voor beswaart werden.

Art. 25. Maar, als deselve hooger beloopt, zal binnen twee maanden contante betaling moeten geschieden of, by gebreeken van dien, sullen zyn effecten daar voor of, als het ten deelen gedaan is, voor het resteerende by weege van executie verkogt en het als dan nog ontbrekende op syne soldy reekening ge- steld werden.

Art. 26. Dit alles werd gezegt, met uytzondering van te kort komende granen en diergelyke, welkers vergoeding moet geschieden in contant teegens markts prys en niet in deselve soort van granen, etc, om also aan baatzugtige administrateurs den pas af te snyden om, by tyden van schaarsheid, daar mede gewin te doen, waar uyt eigen verlegentheid en andere qnade gevolgen zouden kunnen ontstaan.

Art. 26. Alle belastingen op reekening van soldyen weegens minderheeden, defecten, enz., moeten de facto geschieden, op poene, dgt in contrarie gevallede geene, van wiens departement hel is daar voor te sorgen, de schade, die de Comp* daar door mogte komen te lyden, zullen moeten vergoeden.

Art. 28. Alle onderwigten, leckasien, etc, moeten allerweegen met haar bedragen in gelde afgeschreeven werden, ieder op zyn eigen reekening of waar mede het gerelaxeerde de meeste over- eenkomst heeft, ten lasten der reekening van winst en verlies.

Art. 29. Maar goederen, welke geheelyk of waar van de gantsche partyen manqueeren, mogen op 't comptoir generaal werden afgeschreven.

Art. 50. Zo als ook de minderheeden op de salpeeter in Bengale niet ten laste van die directie zullen moeten komen, maar als van ouds op de versonden werdende partyen afge- schreeven werden.

Art. 31. Indien het somwyien moglen komen te gebeuren, dat den pakhuysmeester meer hadde overgehouden, als syne gepermitteerde afschryvingen bedragen, zal dat meerdere weder by provisie ten voordeden van de Comp« ingenomen werden en ook aan baar blyven, by aldien binnen jaar en dag geene

Digitized by LjOOQ IC

266 1752. J. MOSSEL.

klagten opkoooien van degeene, welke dat soort van goei gekogt of oBtfangen hebben, dat zy daar omtrend syn te kort gedaan ; maar als die binnen dien tyd werden iogebf^glt sal den polilicqueu Raad over het voorsz. over bevontoe disponeeren, naar dat sy oordeelen zal te behoren.

Art. 52. Omtrend het openen der kisten, so^eU ea balen met speceryen sal by het oude gebruyk moeten ge- bleven en alle verklaringen des wegen voor den regter b*e£gt werden.

Art. 33. Het guarbuleeren der nooten miisscbaten zal ook voortaan alomme moeten geschieden ten overstaan van gecom- mitteerde leeden uyt den jusUtieelen Raad, geen ordinair ge- committeerdens in de negotie pakhuysen zynde.

Arl. 34. De pakhuysmeesters op de buyten coraptoirea zullen jaarlyks, buyten den algemeenen eed van purge, nog prestoeren een speciale eed wegens de speeeryën, naar het ondervolgende formulier:

Ik verklare en sweere, dat de Comp% die ik diene, geduurende het laast gepasseerde boekjaar, omtrend de nagulen, not^, foely en canneel, onder myne administratie gehorende, door my selven, nog met mynweeten of conniventie door niemand anders verkort of benadeelt, maar in alles zo opregt, attent en getrouw behandelt is, als ik myn eigen bdangen met alle mogelyke vlyt soude kunnen en mogen doen.

Zo waarlyk helpe my God AlmagtigI

Een gedrukt exemplaar van dit reglement werd naar alk buiten-kantoren gezonden en bovendien aan elk, van Batavia vertrekkend schip voor de »scheeps-doose" medegegeven.

15 Augustus; Last op de buiten-kantoren de pryzen der plaatselijk ingekochte koopmanschappen te bezwaren in de boeken met 4 pet.

Zyn Edelheid aan de vergadering vertoond hebbende, dat, gelyk het met koopmans styl overeen quam, d'ingekogt wor- dende goederen te beswaren met d'interessen van de gelden,

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 267

die de Comp^ geaoodsaakt is tot dersdver inkoop a deposito te negolieeren, en het daar en tegen, akcboon bel de Comp^ in zo verre wel om H even was, hoedanig d'interesseu der geligt werdende capitalen by bare boeken wierden verrekent en welke goederen deseive droegen of niet, naar zyn Edelbeids gedagten zeer oneigen en buyten eenige noodsakelykbeid was, dat men die interessen alleen bragt ten lasie van de coopman- schappen, welke uyt de landen c^uameq, daar men geene genoegsame contanten quam te foumeeren, en daar en teegen daar van vry liet die, welke genegotieerd wierden op andere plaatsen, alwaar men, geen geld op interest kunnende bekomen of foor crediet te regt raken, wel genoodsaakt was bet ver- eischte capitaal ten dien einde te besorgen ef daar men gewoon is de renten maar direet op bet comptoir generaal af te boeken en das als voor bet oog te verduysteren, waar door de Cor- mandelscbe en Bengaelscbe retouren boven maten en ook onegaal beswaart wier len en d'andere zig by 's Comp* papieren goedkoper vertoonden, als baar waarlyk te staan quamen,, wdk een en ander men konde eviteeren door de retouren van alle comptoiren van India ofte de goederen, aldaar tot den handel en niet tot gebruyk ingekogt, by versending met zekere eguale perc'' voor interest te beswaren en voor bet bedragen van die perc'^ de reekening van interessen te credi teeren en, als deseive dan per saldo nog te quaat staat, bet overige herwaarts aan te reekenen en so ook van andere comptoiren, daar d'interessen so veel niet monteeren, Batavia ten goede te laten brengen, bet geene die reekening by bare boeken te voren staat; zo is verstaan bet selve de ministers op alle 'sComp' comptoiren by extract van deesen circulair l'ofdonneeren en voor eerst oHe zo lang men bevind, dat sulx sufficieerende en evenwel niet te veel is, daar voor te blen bereekenen vier len boadert, dog van Batavia alleen diar meede (e beswaren de producten en andere retouren pro patria, welke niet reets elders daar meede belast zyn, tti niet die, welke naar de buyten comptoiren versonden werden.

Digitized by LjOOQ IC

268 1752. J. MOSSEL.

15 Augustus. Bepaling, dat het hoofd van de chirurgie voor ^/j en de slads-apotheker voor 7s i^ de stadS' apotheek te Batavia zouden y>participeereii\

Aangesieu de Ier sessie van den 14*^" der voorledene maand gearresteerde jaarlykse uytkeering van een matige soraraa door den administrateur van de medicinale winkel deses casleels en den stads apothecar U>t een middel van bestaan voor hel hoofd van de chirurgie niet dienstig scbeint ter bereiking van het bedoelde oogmerk met de ten selven dagen beslolene separatie van dat caracter van de administratie van de medi- cinale winkel, is als nu goedgevonden, in steede van dien, liel hoofd van de chirurgie te laten blyven participeeren voor twee derde en de stads apothecar voor een derde in de stads apothéecq.

15 Augustus. Vrijstelling voor den tijd van vijf jaren van de Bantamsche suiker, bij aanvoer te Batavia, van inkomende regten, mits betalende zeker i^redenüie- regeld".

Door de Gbineese lieutenants, Ong Eng Say en Lim Ki Enlo, by requeste te kennen gegeven zynde, dat z'op de by hen gehuurde landen van Cramat, Kattapang en Tanjong kail, gelegen in het Bantamse gebied, zuykermolens g'extrueerd en in slaat van gebruyk gebragt hebbende, versogten, dal hen» ter voorkoming van het considerabel verlet van tydt en de veragtering, die hunne zaken zouden komen te leiden, by aldien zy telkens verpligt waren d'aangebragt werdende zuykeren aan den boom te lalen weegen ter bereekening van de inko- mende regten en meer andere swarigheeden, die daar uyl zouden kunnen ontslaan gedurende den tyd van 15 jaren, dat zy die landen in huur hadden, of een mindere tydl, by wege van privilegie mogten werden vergunt, dat zy, mits een jaarlykse betaling van een duysent rd' aan de Comp% den vryen invoer van zuyker mogten hebben, zonder eenige be-

Digitized by VjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 269

moeyenisse vau paglers ofte andere, daar loe aan de boom gestelde personen, sustineerende, dat de Comp® by de betaling van sodanig redemtie geld in stede van de inkomende regten geen nadeel zoude werden toegebragl, dewyl de producten der voorsz. landeryen in de eerste jaren geen 1000 rd' aan Ihol zoude kunnen opbrengen en dus het minder bedragen yan dien eerst gecontrabalanceert en g'evenaart zoude moeten werden door hetgeen er in de volgende jaren meer mogte werden ingevoert; zo is, uyt consideratie, dat die sustenue niet ongefondeert is, wanneer den tydt niet te ruym genomen werd, goedgevonden en verstaan daar inne, voor so verre betreft de zuyker, welke der supplianten voorsz. molens zullen uytleveren, te condescendeeren, dog voor niet langer als den tydt van 5 jaren en mits dat zy, onder pretext van dien, geen partyen van elders invoeren en zig telkens voor- zien van een paglers brieQe, zo als omtrend den uytvoer uyt de rivier de Qual in gebruyk is, het een en ander sub poene van het efTect van desen te verbeuren en daar en boven te vervallen in de poenaliteiten, tegens het fraudeeren der thoUen geslelt.

16 Augustus. Herinnering aan het bepaalde op 7 Januarij 1747 nopens de voldoening der recognitie-penningen voor uit Nederland mede gebragte^ gepermitteerde goe- deren.

De poenaliteit was belasting der soldij-rekeningen van de nalatigen.

22 Augustus. Bepaling, dat de Bank-couranI Ie Batavia den 1****" September 1752 zoude tvorden geopend.

'- Augustus. Bekendmaking nopens verzending van thee naar Nederland.

. Zie bij 6 Maart 17S0.

Digitized by LjOOQ IC

270 1752. J. MOSSèL.

5 Sq)lember. Bepaling, dat jaarlijks, bij hei doen iwi rekening door Boeddmeesteren, door gecommitteerim van de Hooge Begering een onderzoek zoude worden inge$tM naar »cfe gesleldheyd van alle de uytstaande gelden van s>Boedelmeeslercn ofte de suffigance der hypotheecquen'\

5 September. Vrijslelliitg van den Directeur en de Commissarissen van de Bank-coitrant te Batavia van de verpligting, hun opgelegd bij art. 65 van het regleme7ü voor die Bank.

Het stdlcn van borgen acblte de Regering voldoende.

5 September. Zamensmelling van de Bank van leening met de Bank^courant.

Vermits bet capitaal van de Bank van leeuing reets door afreekening, betaling «n inlrekking der actiën van de Cottip^ en particulieren is gediminueert lot 80000 rd*, is g'arresteert om de Bank van leening met desselfs ap- en dependentiën, onder den datum van ultimo der even verwekenc maand, in 't geheel te laten overneemen ^oor Ckunmissarissen van de Bank-courant, mits dal d'uytdeeling der interessen van bet voorsz. restant capitaal aan de participanten op den selven voet sal moeten gescbieden, als door Commissarissen van de Bank van leening zoude gedaan zyn, en hehondensde vryheid aan de geene, welke daar meede niet te vi-eeden mogten weesen, om hunne gelden op t'eisschen, gelyk ook aan Commissarissen van de Bank-courant om, zo dra den staat van hunne cassa zulx permitteert, d'overige actiën af te belalen.

11 September. Wijziging van het bepacüde op 9 Mei 1752 nopens beladingen, enz., deer particuliere hen- dels-vaartuigen te Batavia te voldoen.

Is verstaan de jonken, komende van CaBlon, Ninqibo eo^

Digitized by LjOOQIC

1752. J. MOSSEL. 271

Aymay, boven Ae by resolulie van 9 May 1752 bepaalde 160 rd», oog apart te laten betalen het volle koppe geld der aianschappen, met ieder jonk overkomende, tot V* rd' ieder, mitsgaders den capitain en de verdere officieren van d'Chinee- sche natie voor d'egtheid der opgave van derselver getal te doen instaan, en oversulx de visitatien der vaartuygen by hunne aankomst door de boomwagters, als maar gelegentheid geevende om die menschen by ben ten offer te doen komen, voor den aanstaande t'interdiceeren ; en voorts in de repartitie der voorSE. liondert rd% in zo verre betreft de jonken, uyt Ubioa kom^ide, xaiUi l^t uytvallen of d'aparte bereekening van het booftgeld, dat daar van ^s heeft nytgemaakt, de resteerende ^5 ^^ '^^^^^ accresseeren ;

dog ten opsigte van de scheepen, komende van Tonquin, Cormandel, Bengale en Macao, omtrend de betaling dier ongel- den geene* verandering te maken, maar deselve te laten volstaan met de gearresteerde betaling van een bondert rd», ket eoppen gehl daar onder gerekeot.

Voorts omlrend de vaartaygen, by vootse. resolatie van den 9^ May laa^leeden onder de tweede dasse gesteld, die vyftig rd* moeten betalen, nanientlyk van Siam, Cambodja, Pegu, Arrakan, Padang, Malacca, Amboina, Bande, Ternaten, Ma- cassar, Tinor, Bali, Badong, Gusamba en Gatewel^ deese distinctie Ie maken, dat daar onder eenlyk zullen begreepen zyM, die thien lasten en daar en boven vervoeren kunnen; en die geen thien lasten kunnen inneemen, zo omlrend hetzegul tot de pas, als alle andere ongelden, zullen sorteeren onder die van de derde classe, welke vyf en twintig rd* moeten belalen; en zo ook de vaartuygen, w^e by dat besluyt onder de derie classe geschikt zyn, tiaraentlyk van Palembang, Jamby, Johoor, Banjermassing, Mandhar, Bancalis, Sampit, 'Gayelie, Biiton, flefaatiyoe, Mandawe, Sombauwa, Battoe Barra, R^e, Indragierie, Toenkal, Jillé, Riauw, Gatta-ringien, Bima, Siaotan, Paboean, Rakon, Tambora, Soesoek, Assahan en Sampana, voor zo verre niet boven de 8 lasten kunnen ver^ Toeren, op vyftieu rd' te stellen, om in deselve proportie

Digitized by LjOOQ IC

272 ^'752. J. MOSSEL.

verdeelt te werden ; en zo nieede onder de vaariuygen, komende van Javas oostcusl, die volgens gemelde resolutie van den 9® May jongsleeden tien rd*» moeten betalen, niet te begrypen de prauw majangs, maar deselve te stellen op de lielfle ofte vyfrd».

12 September. Uitschrijving van een algenieenen vaslen-, dank- en bede-dag.

Ofschoon het seeker is, dat een igelyk, syne weegen behoor- lyk doorsoekende en daar by met aandagt overdenkende, zoo wel de zegeningen, die hy van (Jods milde hand heeft onlfangen, als de kastydinge en besoekingen, welke hem syn overgekoomen, overvloedige stoffe vind om, niet alleen opentlyk ootmoedige belydenisse te doen, dat, gelyk den Heere aan alle goed is en zyne barmharligheeden over alle zyne werken geen eynde hebben, Hy daar en teegen is gantsch biltre galle en samenknopinge der ongeregtigheyd, ja, dat wy alleen aan de goedertierenheeden des Heeren te danken hebben, dat wy niet vernield en syn, maar ook, dat het ten hoogsten pligtelyk en noodsakelyk is, dat wy, wederkeerende lol den Heere, hem op de kragligste w^^sen dank zeggen voor syn genade en uytmun- lende weldaden en onse dankbaarheyd met er daad beloonen door ons te beteren en bekeeren, op dat onse zonden moogen uytgewist worden, wanneer de tyden der verkoelingen van het aangesigte des Heeren zullen gekoomen syn; want onse overtredingen syn veele voor Hem ; onse souden getuygen leegen ons en onse ongeregtigheeden, die kennen wy ; zoo is het egter seeker, dat men daartoe nog te kragliger word aangespoord, als men teffens agt geeft, soo wel op de bescherminge, die het de Goddelyke vaorsienigheyd behaagt aan land en kerke Ie verleenen, als d'oordeelen en besoekingen, die beydc weegens onse zonden ondergaan, en men sig te gelyk door de hoge overigheyd vind opgewekt om niet te veragten den rykdom van Godls verdraagsaamheyd, ' maar ons te vernederen voor den Heere, die een God van vergevinge is, genadig, lankmoedig en groot van weldadigheyd.

Digitized by LjOOQ IC

1?52. J. MOSSEL. m

Onder de publicque zegeningen moet men in de eerste plaetse steUen, dat de vonken van onenigheyd, die in sommige gewesten van Europa gesmeult hebben, genoegsaam uytgebluscht scbynen en ons lieve vaderland, tegens de bedugtinge van veele, tot dus verre is genietende een gewenschte rust en vrede, met behoud der precieuse en onschatbare voorregten van vryheyd en godtsdienst ; en len tweden, dat de scheepen, uyt de Nedcr- lantsche havens naar deze gewesten gestevend, genoegsaam alle na een voorspoedige en rampvrye reyse, in een goede staet van schip en volk alhier zyn gearriveerd en men daer door aen handen gekregen heeft het soo nodige ontset van manschap, om onse hardnekkige vyanden aan droost kust deses eylandts, onder den hulp en bysland van den Heer der Heyr- scharen, te keer te gaen.

Onder de publicque straffen en besoekingen weegt wel het swaarste het in alle opsigten ontydig sterfgeval, waar over gantsch Nederland en wy in dese gewesten alle in een diepe rouwe gedompeld syn, het verlies van een vorst, die een voedtster heer der kerke was en naast God de grootste steun van de republicq uytmaakte, waar door ook de maatschappye komt te ontbeeren een illustre en eminent hooft, genegen en, men- schelyker wyse gesproken, ook in staad om haar en de hare te beschermen (egens de ondernemingen van de gene, die, hare welvaard met een nydig oog aansiende, deselve allesints trag- len te ondermynen ; een laborieus, goedertierend, edelmoedig, godvrugtig en verligte vorst, die den quaden was tot vrese en de genen, die goed deden, tot lof, mitsgaders de yverigste zorge en de onvenmoeysle pogingen aenwende ter beraming van wyse en voorsigtige maetregulen lot verbetering en herstelling van de vervallene zaken van den staed en tot hanthaving van onse veyligheyd, om dus het vaderland, ware het mogelyk, binnen en buyten 's lanls weder te brengen tot haren ouden luyster.

Ten tweden, dat den regtvaerdigen God toegelaten heeft, dat onse voorgemelde vyanden weder, hoewel niet so seer door eygen dapperheyd en beleyd, als wel door den samenloop van verscheyden fatale voorvallen, merkelyke progressen gemaekt

274 1752. J. MOSSEL.

en hunnen aenhang vergroot hebben^ waer door hun hoogmoed sodanig is toegenomen, dat een lang gewensdite vrede nog verre te zoeken schynt.

Dit alles by de hoge regeringe deser landen rypelyk over- wogen en daer en boven aengemerkt synde, dat het eenpligl van de christen overheyd is te soeken het voordeel van veele en dat sy behouden werden, mitsgaders ten dien eynde tot den volke te zeggen: dat sy den God harer Vaderen zoeken en dat sy de gebooden doen of nakomen zullen; baar waar- schuwen, dat het geen vasten, nog den Heere aengenaani i& dat den menscbe syne ziele een dag quelle, dat hy syn hooH kromme, gelyk een bieze, ende zak en asche onder sig spreyde. maer dat dit het vasten is, dat hy verkiest^ dat wy, losma- kende de knopen der godloosheyd, voortaen leven naar hel voorschrift syner wet; zo is hel, dat haar Hoog Edelens op den 8^^ dezer in Rade van India hebben goedgevonden en verstaan, tegens Woensdag, den 27^^ van de lopende maand, uyt te scbryven en te celebreren een algemeene vast-, dank- en bedendag, binnen alle de kerken deser stad, op dessdfs rhede en ten eylande Onrust, ten eynde, niet sdleen den Alderhoogsten hartgrondiglyk te loven en danken voor all<* zeegeningen en weldaden, de natie, de Comp^ en een ieder in het bysonder bewesen, en inzonderheyd voor de conservatie van hare Koninglyke Hoogheyd, mevrouwe de Princesse van Orange en Nassau, onse gouvernante, wiens deugden en gaven een ieders verwondering en liefde veroorsaeken en na sig trek- ken, mitsgaders die van een manlyke spruyt uyt het illustre huys van Orange, die men reden heeft te hopen, dat, hel voetspoor syner voorouderen volgende, een vader des vader- lants sal werden, maar ook, sig verootmoedigende voor den Koning der eeuwen, die den hemel tot een troon en deaerde tot een voetbank syner voeten heeft, den onverderflyken, den onsienlyken, den alleen wysen en almagligen, uyt wien, door wien en tot wien zyn alle dingen; die een God is aller vertroos- tinge en wiens barmhertigheyd is van geslagte tot geslagte over de gene, die hem vresen, hunne harten mogen opheffen tot d'aen-

Digitized by LjOOQ IC

1752, J. MOSSEL. 275

^raek plaetfite syner heyligheyd, aea dien kenner der harten openbaren en eenparige bekentenis doende, dat wy, alleen bet onse zoekende en niet het gene Ghristi Jesus is, onse ongereg- tigheden een scheydinge gemaekt hebbende tusscben ons en onsen God, en teffens toevlugt te nemen tot die geestlyke fonleyne des levenden waters, springende ten eeuwigen leven, met vurige gebeden, dat hy ons vergeve en reinige van alle ODgeregtigheyd, op dat syne grimmigbeyd niet tegens onsop- gaed, dat er geen beelen aen en is, en by niet met de roede tot ons kome, maer in liefde en den geest der sagtmoedigheyd ; dat er een verschrikkinge des Heeren komen mag over de kooingryken en landen, die rondom ons zyn; dat wy bet goede zyner uytverkorene mogen aenscbouwen ; dat wy ons met de blydschap synes volks mogen verblyden; dat wy met syn erfdeel roemen en syn heerlykheyd sien mogen, mitsgaders dat het syn Goddelyke majesteydt al verder bebage onsen handel en scheepvaert in spe hoede te nemen, en insonder- heyd, dat hy, de woede der grote wateren stillende, de retour schepen, welke dezen jare, zo van hier als elders, na het vader, kmd staen afgevaardigt te werden, uyt de selve mag ontrukken eo geleyden binnen de havenen hunner begeerten; alles tot grootmaking synes alderheyligste naem, voorplanting van de ware christelyke godtsdienst, conservatie onser dier gekogte vryheyd en florisance van de maatschappye en hare colonien en etablissementen in desen gewesten.

En is voorts g'arresteerd op dese plegtige bede dag te doen stil staan alle neeringen en handteeringen, mitsgaders op Sondag eo Maendag, den 24^° en 2ö<^" deser, de nodige publicatie hier van te laten doen van de predikstoelen en het stadhyus, op dat alle Christenen zig bereyden tot een godvrugtige viering.

12 September. Bepaling, dat de secretaris van het coUegie van Weesmeesteren jaarlijks een eed van purge moest afleggen.

Deze eed moest dienen »om te beeter versekert te weesen,

Digitized by LjOOQ IC

2Ï6 175è. J. MOSèËL.

»dat omtrend de pupillen van de Weeskamer, speciaal in het •stuk van huwelyken, naar behoren werd Ie werk gegaan". Zie ook bij 18 Junij 1751.

15 September. Toekenning aan den 1**"" Landmeler ie Batavia eener belooning voor het aanwijzen van ofk- heerde erven.

Geleesen zynde een extract resolutie, genomen by Heemraden deser stads ommelanden op den 26^° der voorWene maand, is verstaan aan den eersten landmeeter te laten behouden de hem by haar Eerwaardens vorig besluyl van den 6^" November des gepasseerden jaars toegelegde twee perc*^^ uyt het provenue van alle sodanige erven zonder eigenaars, als door hem aan- geweesen werden, in beloning van syn moeyte, so in het opsoeken en ontdecken derselve, nevens het meeten en naspeuren van derselver belendingen, als het opmaken der kaarten en meei- brieven, mits dat sulx niet verder getrocken ofte g'extendeerl werde dan tot sulke erven en landeryen, die weesentlyk door hem, als sonder eigenaar synde, werde aangegeven.

22 September. Regeling van de belastingen op parti- culiere handels-vaartuigen.

Het bepaalde op 9 Mei en 11 September 1752 is op dezen datum, in den vorm eener bekendmaking, aan het publiek medegedeeld.

22 September. Verhooging van de belasting op het tandak en veimindering van die op de Chineesche wajang.

De Ghineese lieutenants, Ong Eeng Say en Tan Wan Seeug, nevens seven andere Chineesen, by requeste te kennen gegeven hebbende, dat door gantscb China als een constante maxime,

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 277

ja selfs als een godsdienstigheid zedert immemorable tyden was ingevoerd, dat, wanneer iemand, H zy met negotie ofte 9oor eenige andere, wel geslagene ondemeemingen ofte ook door eenig favorabel toeval, winsten gedaan of progressen gemaakt hadde, hy dan ook als gehouden was, tot een bewys syner erkentenisse, ter eere van de Godheid ofle van den heilige, aan wien . hy de genieting van dat geluk oordeelde yerschuldigt te weesen, publique tonneel spellen of zo ge- naamde wayangs aan te rigten, gelyk het sdve meede in Troegere tyden te deser plaatse was practicabel geweest;

dat, schoon de voldoening aan dien pligt haar seer ter harte ging en zulks by hen voor eelt noodig en verdienstig werk werd gehouden, zy lieden egler, zedert d'impositie van twee hondert rd% de welke dese regeering by resolutie van den 6^" December 1751 op de representatie van yder wayang (buyten 'shuys of erfs of met opene hek of deuren met vrouws personen) hadde gelieven te stellen, haar niet in staat ge- vonden hadden zulx te doen zonder voor doorbrengers te passeeren, 't welk de supplianten te meer smerte, vermits deese wayang spellen veele armen en behoeftige lieden, die de daar toe vereischte actrices, kleederen, etc. verhuurden ofte by sulke gelegentheeden voor soetelaars ageerden, tot een bestaan quamen te strekken, enz.;

al waaromme de supplianten sig aan dese regeering addres- seerden met ootmoedige beede, zo voor haar in 't particulier, als voor die van hare natie in 't generaal, dat deselve mogle goedvinden de voorsz., niemand leederende en (zo de suppli- anten al verder seggen) ter contrarie nutte wayang spellen van de daar op gelegde, sware en onoverkomelyke impositie Ie ontheffen, etc.

En daar omtrend geconsidereert zpde, dat men, blykens de voorsz. resolutie van den 6«" December des voorleden jaars, met het stellen van zo een hogen impost niet bedoelt heeft de wayangs, tot groot hartzeer van de Chineesen, die daar op althoes seer versot zyn geweest, geheel en al te doen ophouden, maar wel om deselve, ter zake van de reedenen, daar by

Digitized by LjOOQ IC

278 1752 J. MOSSEL.

g^allegueerd, wat seldsaam te doen werden, waar toe bet blykt, dat het stellen van een vry mindere geregtigheid op bet houden van die spellen suflicieerende zal wesen, zo is goed- gevonden en verstaan dien impost te verminderen tot op 50 rd* voor ieder etmaal voor die mei actrices, 't zy in *t puWicq, buyten 'shuys of erfs, dan wel met open hek of deuren, of binnen 'shuys of erfs met gesloten hek of deuren gehouden werden.

Daar en teegen is, ter bereiking van het bedoelde oogmerk by deselve resolutie omtrend het houden van rongingg, waar op 1 ti^ gesteld is, wanneer het selve met gesloten hek en deur, en 5 rd', als met open deur geschied, noodsakelyk g'oordeelt en oversulx verstaan die geregtigheid in zo verre te verbogen, dat voor het rongingen of tandacken binnen de na by geieegene buyten posten voortaan drie ryksd" en boven deselve twee ryksdaalders in plaats van een zal werden betaald, indien tnet gesloten hek of deur geschied.

Nog is verstaan de voorsz. geregtigbeeden op het houden van wayangs en rongings in dit jaar nog sodanig te lateo collecteeren, dog onder ultimo December naast komende voor den aanstaande jare publicq te verpagten.

29 September. Last op de scheeps-overheden, bij aan- komst op de plaats hunner bestemming, hunne schepen naautvkeurig na te zien.

Door den beere Gouverneur Generaal overgelegt en geleesen zynde een berigt, door den opper-equipagemeester, Roseboom, aan zyn Edelheid gepreseuteert, en waarby dien zeeofficier te kennen geeft, dat by by nauwkeurige oplettenheid ontwaard hadde, dat 'sComp*. scheepen en vaartuygen, een a twee jaren in Indien varende, zo buyten als binnen boords en insonde^ beid aan de dubbelhuyd, seer veel en thans meer dan ooit quamen te lyden door het knagen van de wurm, dewelke deselve, niet alleen in korten doorboorde, maar selfs de vaste huyd, schoon die al vyf duymen dik is, waar door sodanige bodems groot gevaar liepen van somtyds met hunne gehcelc

Digitized by VjOOQ IC

17Ö2. J. MOSSEL. 279

«

cargaasoenen te sinkeB, te meer, vermits deselve binnen boord en wel principaal in de ruymen door de duyseadbeenen, mieren en kackerlacl^en deerlyk geschonden en, bysonder als sy sagt en sponsieus hout aantroffen, zodanig geruineerd wierden, dat;, schoon zodanigen schip of vaartuyg door knies en balken in de verbintenisse als nieuw bleef varen, de we- gering egter vol gaten wierd bevonden, waar door er telkens sware reparatien aan moesten geschieden; dat hy ook hadde ontwaard, dat eenige scheepen, by de kamer Zeeland gebouwt, by lange na so veel niet door het ongedierte aan de dubbel- huyd en ruymen geïnfecteerd wierden als andere van de re- speciive kameren, door dat in Zeeland vier spykers met grote hoofden op een duym in de dubbelhuyd geslagen wierden, daar integendeel in de scheepen van andere kamers vier spy- kers, maar met kleine hoofden, op 172 duym in 't vierkant bevonden wierden, waardoor hel ongedierte nieer ruymte hadde ; eo dat ook de wegering in de ruymen by eerstgemelde kamer vee) tyds met sekere mengelsloffen van harpuys en swavel besmeerd wierden, hetwelk die bodems extra-ordinair voor het knagen van het ongedierte preserveerde, gelyk dikwils by visitatie van de scheepen geconsleerd was; zo is verstaan d'Edele Hoog Achtbare Heeren Majores, conform het geproponeerde by dat schriftuur, in eerbied voor te dragen om die methode van Zeeland omtrent dit een en ander voor alle de kamers ge- meen te maken en d'overheden, hier te lande varende, by een gedrukt extract van desen te gelasten de hen toevertrouwde boderas, by hun arrivement ter plaatse hunner destinatie, na d'oollossing, swaar over zyde te halen, de dubbelhuyd met kransen van oud touwwerk te branden en deselve met piek en harpuys, door een gesmolten, te smeeren, mitsgaders de boots en schuyten, naai* gelegentheid van tyd en plaatse, lop 't land of in 't schip te halen, om op die selfde wyse ge- brand en gesmeert te werden, op poene van een amende van drie maanden gage ten behoeve van d'academie de marine, voor die bevonden sal werden daaromtrent nalatig ie zyn geweest.

Digitized by LjOOQ IC

280 1752. J. MOSSEL.

29 September. Last op de Indische Regering, zoo tmn mogelijk vuurwapenen en ammunitie aan inlandsche VoT' sten te leveren.

Heeren XVII"«" beweerden, dat »de ondeninding ons zo vdikwils heeft geleert en nog dagelyks doet zien, dat men »door al zulke gerieflykheeden de Vorsten stoutmoedig maakt »en zelfs het geweir in handen geeft om de Comp^ naderhand »te aclacqueren".

29 September. Last op de buiten-kantoren de ontvangen en uitgegeven geld-spetien in afzonderlijke kolommen te boeken, y^except het payement, hetgeen in één colom y>kan werden gebragt''; alsmede maandelijks de kas op te nemen en de bevinding naar Batavia te berigten,

3 October. Bepaling, dat de geheimschrijver van den Gouverneur-Generaal een eed van r^secretesse'' moest afleggen.

Geconsidereert zynde, dat een geheiraschryver van den heere Gouverneur Generaal, om zyn dienst in allen deelen naar behooren te kunnen waarneemen, nu en dan absolut nodig heeft een vry acces tot de secreete papieren, gelyk tot nu toe, in cas van noodsakelykheid, ook altoos aan de geheimscbry- vers is toegestaan, alhoewel deselve nog nimmer onder eede zyn gebragt; zo is, op de propositie van welmelde zyn Edelheid, goedgevonden en verstaan, tot meerder gerustheid in bel employ van sodanigen bediende, denselven te doen afleggen den eed van secretesse.

6 October. Bepaling, dat Compagnies dienaren, van buiten-kantoren naar Batavia overkometide, slechts zoo- veel slaven te Batavia mogten invoeren, als hun schrif- telijk was toegestaan door den clief van hun kantoor.

Verg. art. 19 der pachtconditien van de in- en uitgaande regten.

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 281

De Regering was bevreesd voor overlading harer schapen met slaven.

De chefs der buiten-kantoren schijnen zooveel slaven te hebben mogen medenemen, als zij wilden.

6 October. Bepaling^ dat voor thee, *geen 20 stuyvers ^hei « in Nederland halende^ egler 8 stuyvers per ^pond voor vragt^' moeü betaald worden.

Dil voorschrift is afkomstig van Heeren XVII"^°.

4- October. Intrekking van het bepaalde op ly^'ZZ^ 1663, -^ October 1688, 1 December 1719 en'il December 1740 nopens den aanvoer van Balische en Maküssaarsche slaven te Batavin.

Hoewel bovengenoemde bepalingen »in ougebruyk" waren geraakt, waren toch, ten gevolge van onvoldoenden aanvoer, de slaven te Batavia zeer duur geworden. Ook had de onder- vinding geleerd, dat »onder de lyfeigenen van andere, Oosterse 'oatien also wel booswigten en quaad doenders, als onder

de Balyse, gevonden werden"; en aangezien » alles op Celebes •in ruste" was, golden de vroeger legen Makassaarsche slaven aangevoerde motieven niet langer.

-^ October. Reglement op de slaven.

Aaogesien ons sedert eenige tydt herwaarts tot groot on- genoegen en ergernisse gebleeken en daar by ook door den agtbaren Raad van justitie deses casleels voorgedragen en gereraonstreerd is de noodtzakelykheyd om de placcalen en ordonnanlien tot l»eteugeling van der slaven moetwil en inso- lenlie, van ouds g'emaneerd en geslatueerd, te renoveren, also de assurantie en baldadigheyd derselve alhier sodanig ^int toe te nemen, dat veele sig niet alleen ontzien genoeg-

Digitized by VjOOQ IC

282 1752. J. MOSSEL.

saam dagelyks tot allerhande brutatiteyten en onordeattykheto en dikwyls selfs tot publique straetschenderye over te slaaa, ja, dat naeer is, moorden en doodslagen door dese en geene booswigten van slaven gepleegt werden op 's hoeren weegen, in zo verre, dat sommige quartieren en passages, soo binneo als buyten de stad, 'savonts en by ontyden niet veyligtege- bruyken syn voor de goede gemeente, en ons daer en boven ook aen de inobservantie van de meeste wetten en beveelen omtrend de lyveygene gebleken is, dat het seer nut ende dienstig zoude wesen, niet alleen die, welke tot refrenatie van hare brooddronkendheyd en boosaerdigheyd succescive zyn g'emaneerd, maar ook alle andere, deselve eenigsins con- cemerende, die thans by zo veele, verscheyden placcaten, or- donnantien, advertensien en andere papieren verspreyd zyn, by een generael placcaat by een te versameien en dus, ter narigt van een iegelyk, als uyt de vergetelheyd weder op te delven, mitsgaders sodaning t'altereren en amplieeren, als de veranderde constitutie van tyd en zaken tot handhaving der ruste en goede ordre en weiring van alle ongeregeldheden binnen dese stad en colooie absolut scheynt te vereysGhen: zo Is het, dat wy, op den 6^** deser over dit sujet in Rade van India rypelyk delibererende, ter bereyking van dat heyl- saem oogmerk, om verscheyden gewigtige redenen hebben goedgevonden en verstaeu te ordonneeren en te stalueeren, gelyk wy, met intrekking en annullering van alle vorige placcaten, ordonnantien en advertissementen, tegen den inhoude deses strydende, ordonneeren en statueeren by desen:

Art. 1. Dat een slaav of slavinne, die syn lyvheer offlyv- vrouwe g'injurleert, eenige hoon of smaet aangedaan, geca- lumnieerd of met eenige schande valschelyk betigt zal hebbeu, daar over gegeesseld en in de ketting geklonken of wel anders gestraft sal werden, naar den aard en gelegeudbeyd der zaken.

Art. 2. Dat, zoo eenige slaven ofte slavinnen haar soo verre kwame te vergrypen, dat hare handen aen hare lyffheerea of lyffvrouwen kwamen te slaan, schoon ook zouder geweir,

Digitized by LjOOQIC

1762. J. MOSSEL. 183

$y daer ofer zonder eenige genade ter dood sullen werden gepunieerd.

Art. 3. Dat de inlandscbe officieren en die bet verder zoude mogen aangaen, geen andre personen als militairen of andersins in den dienst van de Gomp® zullen mogen aan- nemen, als die zy waerlyk weeten geen lyfeygene maar vrye personen te zyn, op verbeurte, niet alleen van de verdiende en te goed behoudene gagie, maar ook van de waardye van de slaef of slavinne, die sy lieden sullen hebben mede genomen, als den lyrheer wettig toekomende, en arbitraire correctie daar en boven, selfs aan den lyve, naar bevinding van zaken, 900 wel ten lasten van den medevoerder, als van den slaaf, welke zig op deze wyse zynen lyfheer komt t'ontsteelen.

Art. 4. Dat niemant eens anders slaaf of slavinne, om welke redenen het ook wesen mogte, buyten speciale toestem- ming van den lyfheer of lyfvrouwe, sal mogen ophouden of verbergen, op poene van een amende van vyff en twintig ryxdaalders voor yder dag of nagt, te verbeuren ten behoeve ran den officier, die de calange doen zal.

Art. 5. Dat, als zodanige ophouding of verberging langer als twee etmaal duurt of geschiet met oogmerk om haar aufuge te faciliteeren of deselve haeren lyfheer of lyfvrouwe te onthou- den, de geene, die zig daar aen hem schuMig heeft gemaakt, zonder aensien van persoenen, als overtuygd van slaven seduotie of slaven diefte zullen werden geconsidereert ende gestraft.

Art. 6. Geen lyfeygenen sullen eenige vuurwerken, hoe ook genaamd, binnen of buyten de stad mogen afsteken, op poene van publicque geesseling en bannissement in de ketting naar Gabo de Goede Hoop, het eyland Rosegain of andere plaetsen, door dese regeering te decemeeren, voor een, twee of drie jaren, naer bevinding van zaken.

Art 7. Geene slaven of lyfeygenen van de manlyke of vrouwelyke sexe sullen vermogen te gaan op de plaveydsels langs d'huysen binnen de stad, tot incomnMMÜteyt van eenig Bnropees d hoedendrager, van hoe geringe qualiteyt of conditie hy ook zoude mogen, weesen, en in het geheel niet 'savonts

Digitized by LjOOQ IC

284 ^752. J. MOSSEL.

na ses uuren^ ten ware sy daar toe door de engte van de weg of andersints, ter ontwyking van rytuygen als anders, genoodzaakt waren.

Art. 8. Dog sullen onder dit verbod niet begrepen zyn lyfeygenen, die haren ten voorengaenden lyfheer oflyfvroowe volgen, dan wel een draag stoel of norimon, daer iemand in sit, dragen ofte daerby gehooren.

Art. 9. Wanneer de dienaars van de justitie zien, dal eenige slaven dit verbod overtreden, zullen sy deselve tol dies nakominge, zonder de minste oogluyking, door rotting- slagen moeten noodzaken en gewennen.

Art. 10. Als de dienaelrs van justitie zien, dat een lyfeygen sig verstout dese of gene Europees of hoedendrager, al ware het ook maar een soldaat of matroos, moetwillig tegens het lyv te lopen, het zy op de plaveydsels voor de huysen of elders op de wegen, in absentie van den lyfheer off lyfvroaw, sullen sy de zodanige ten eersten moeten apprehenderen om, op ordre van den officier, aen een boom of pael, omtrend de plaets, daar sulks geschied is, op de billen gegeeselt en hun lyf heeren of lyfvrouwen vervolgens te huys gezonden te werden.

Art. 11. Dog den lyfheer of de lyfvrouw selfs op sloep of tegenwoordig zynde, zal den geene, die het overkomt, aan deselve syn beklag moeten doen en satisfactie vorderen, die hem niet sal mogen geweygerd, maar door afstraffing van den leyfeygen ten eersten moeten gegeven werden.

Art. 12. Egter zal dit een en ander niet appliccabel wesen op slaven, voor rytuygen lopende, die d'in de wegsyndevrye menschen, het zy Europesen off andre, welke op hunne waarschuwing niet wyken, ter voorkoming van ongelukken, zoo verre nodig is, uyt den weg mogen rukken of stoten, sonder hen egter een slag toe te brengen of met woorden t'injurieren, op poene van een gevoelige correctie, door de geregtsdienaars op staende voet l'appliceren.

Art. 13. Den leyfeygen, die een paard off paarden, gesadeld of ongesadeld, door de stad off voorsteden moeten brengen, zullen niet vermogen daar op te gaan sitten of deselve te

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 285

doen lopen, maer die dieren by de toom voetstaps naoeten lyden, op poene van door de dienaers van de justitie, op ordre van den officier, aen de naeste boom of paal op de billen ge- geesseld te werden.

Art. 14. Het tappen van arak of andere sterke dranken aan lyfeygenen werd aen een iegelyk, selfs in d'andersints geper- mitteerde taphuysen of kroegen, verboden, sub poene van 10 rd* boete ten behoeve van den officier, telken reyse en voor ieder lyfeigen, die eenige sterke dranken genuttigd sal hebben.

Art. 15. De pagters, collecteurs of medestanders van de Chinese topbanen sullen, ingevolge het vyfde articul van de conditien van de pagt derselve, aldaar voor al geene lyfeygene admitteren, ende zulks op een boete van een hondert ryks- daelders ten behoeve van den officier, te betalen door den genen, die in de topbanen ter invordering van de geregtig- heyd present sal wesen, hel sy, dat hy pagter, medestander of collectcur is, voor de eerste mael en daer en boven arbitraire correctie voor de Iwede reyze, zullende by gevolge den pagter ten desen opsigten niet voor syne bediendens behoeven in te staen of responderen.

Art. 16. De lyfeygenen, die in de topbanen gevonden werden, sullen, het zy getopt of gedobbeld hebben of niet, aan de naeste boom of pael strengelyk op de billen gegees- seld en haar lyfheer off lyfvrouw vervolgens t'huys gezonden werden.

Art. 17. Geen lyfeygene sal eenig goed, hoedanig verkregen, hoe genaamt en hoe gering ook, mogen verkopen, verpanden of te koop of in pand aanbieden sonder een permissiebriefje van den pagter van de groente kramen en winkels ofte wel van zyn lyfheer of lyfvrouw, wanneer de goederen van zoda- nigen aard zyn, dat tot die pagt niet en behoren, op poene van ten eersten, als de koop reets gesloten of de verpanding g'accordeerl is en den verkoper of verpander by den koper of beleender voor een slaav of slavinne bekend is, voor de deur ^ran den koper aan een boom en elders anders naar goedvinden

Digitized by LjOOQ IC

^86 1762. J. MOSSEL.

van den officier slrengelyk op de billen gegeesseld werden, schoon hy konde aantoonen, dat het verkogie direct nog indirect gestolen goed was.

Art 18. Niemant, van wat staat, conditie of beroep by ook wesen mag, sal voortaan van een lyfeygen of lyfeygene ver- mogen te kopen of in pand aan te nemen, het en sy hy ofte sy alvorens zodanigen permissie brielje, als by het voorgaande articul is gementiooeerd, vertonen, schoon niet beneden de waarde en buyten presumtie, dat het te koop of in pand gepresenteerde iemand ontvreemt zy, op verbeurte van een boete van vyftig ryksdadders, de helft ten behoeve van den (^cier, die de calange doen zal, en de wederhelfte ten behoeve van den denunciateur, onvermindert de afstraffing van den verkoper voor zyn deur, art. 17 gestatueerd.

Art. 19. Maar, die iets van de zulken, buyten vertoning van het nodige permissie briefje, verre beneden de waarde koopt of niet tegenstaende hy uyt andere omstandigheden kan opmaken, dat het selve gestolen goed is, zal ais een heeler geconsidereert en gestraft werden.

Art. 20. De lyfeygenen, 'savonts na ses uuren, boven drie in getalle aan de bruggen en hoeken van de straten of omtrent de nieuwe grote markt off bazaar te samen rottende, sullen, schoon zy anders geen kwaad doen, door de dienareB van de justitie met rotting slagen werden gesepareerd.

Art. 21. Dog de geene, die sig attroupeeren om te vegien of rumoer te maken, het zy voor off na zons ondergang, sullen g'apprehendeerd en ter ordre van den officier aen de naaste boom of paal op de billen gegeeseld werden, voor ée eerste maal.

Art. 22. En voor de tweede maal daar en boven in de ketting geklonken, om sodanig een, twee of drie maanden, naar bevinding van zaken, by haar lyfheer of lyfvrouwe, dan wel op haar versoek, ten eylande Edam voor de kost te dienen.

Art. 23. Geen lyfeygene sullen 'savonts na negen unreo langs de straat mogen gaen, zonder een brandend ligt in de hasd te hekben, ten ware by heldre maneschyn.

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 287

Art. S4. Die by donkere maan na negen uuren zonder ligt op 'sheeren straten en wegen bevonden werden, zullen door de ratel wagts en dienaren van de justitie werden opgevat en in het Hok verzekert tot 's anderen daags, wanneer ondersogt sal werden, of sy met voorkennis van hunne lyfheer of lyf- vrouwe zonder ligt syn uytgegaan of niet.

Art. 25. Zullende de lyfbeeren of lyfvrouwen in cas van hel eerste moeten betalen een halve ducaton opbrengloon en de lyfeygen strafvry zyn.

Art. 26. Maar in cas van het laatste, sal den lyfeygen door den dienaars van de justitie werden gelaarst, naar bevin- ding van zaken en het goedvinden van den lyfheer of lyfvrouwe.

Art. 27. De lyfeygenen zullen, zo min by dag als by nagt, een kris of ander geweir by sig mogen dragen, onder wat naam of pretext hel wesen mogte, ten ware boven de naeste forten gaan en daarloe schriftelyke permissie van den lyfheer of lyfvrouwe hel)ben of deselve op hare ordres derwaarts velgen mogten.

Art. 28. Een lyfeygen, by dag met geweir bevonden wer- dende, zal, boven de verbeurte van het selve, agter het slad- htys of, syn lyfheer of lyfvrouw sulks begeerende, voor zyn of haar deur aan een boom, ter ordre van den officier, die bet aangaat, strengelyk gegeesseld en voor ses maanden in de ketting geklonken werden, om zodanig by zyn lyfheer of lyfvrouw, dan wel op haar verzoek, ten eylande E«lam voor de kost te arbeyden.

Art. 29. Maar na zonsondergang met geweir op straat bevonden werdeüde, zal hy, boven de geesseling, voor de eerste naai in de yzers geklonken werden, om zodanig een heel jaar als voren te arbeyden.

Art. 30. Dog sulks een tweede mael, het zy by dag of by nagl, geschiedende, zal zodanigen lyfeygen te regt gesteld en gecondemneerd werden om ter plaatse, daar men gewoon is crimineele justitie te doen, strengelyk op de bloote rugge gegeesseld en in de ketting geklonken, verzonden te werden, t^ plaatse door deze regeering te decemeeren, om aldaer

Digitized by LjOOQ IC

288 1?52. J. MOSSEL.

in dier voegen syn leven lang aen de gemeyne werken te arbeyden.

Art. 31. Voorts werd de novo aan alle lyfeygenen zonder onderscheyd verboden het uytgaan met sarrongs of eenige andre kleedjes, op en over de schouders hangende, als tot het hergen van geweir te meermale gepractiseerd, op poene van agter het stadhuys of elders, ter ordre van den oiBcier, aan een hpom of paal op de billen gegeesseld te worden en verbeurte van den sarrong, ten behoeve van den geregtsdie- naar, die hem daermede sal belrappen.

Art. 52. En op dat geen slaven, als vrye inlanders gekleed gaande, gelegenheyd zoude hebben om den inhoude deses straf- feloos te overtreden, werd ook by desen gerenoveerd hel ver- bod by placaten van den 17«" Augustus 1713 en9Julyl734 omtrend het dragen van geweir door de vrye inlanders, het sy te deser stede wonende of vreemdelingen (buyten de capitains, lieutenants, vendrigs en oudste sergeants van yder coinp*.), en het passeeren van 'sbeei^en straten en wegen 'savonts na negen uren zonder ligt, op de poenalileyten en onder de verdre uytzondering en limitatie, daarby vermeld.

Art. 55. Werdende de respective officieren van de justitie by desen g'authoriseerd tot de afstraffing der lyfeygenen naar den teneur van het tiende, dertiende, sestiende, zeventiei^e, een en twintigste, agt en twintigste, negen en twintigste en een en dertigste articul, ten eersten, zonder figuur van pro- ces, voort te gaan, mits daar van rapport doende aao de heeren presidenten der coUegien van justitie.

Art. 54. Ënde ten eynde niemant hiervan eenige ignoran- tie soude kunnen pretendeeren, beve^len wy, dat deze sal werden gepubliceerd, mitsgaders, zo in de Nederduytsche, als Maleytsche en Chinese talen g'affigeert ter plaatse, daer men gewoon is publicatie en affixtie te doen, injungeerende en gelastende voorts den Raad van justitie voormeld en Schepenen deser stad, als ook de respective officieren en alle andere, die sulx eenigsins mogte aengaeo, dese na dies forma en inhoude, zonder onderscheyd van persoonen of jurisdictie, met de uyier-

. Digitizedby LjOOQ IC

h62. J. MOSSEL. 289

ste Daauwkeurigheyd te executeeren en doen exeeuteeren, procederende ende doende procederen (egens de overtreders zonder eenige conniventie of afwyking, alzo wy zulks tot wel- stand en verzekering der ruste van en in dese stad en colonie in dier voegens bevonden hebben te behooren.

16 October. Nadere bepalingen omtrent drossers.

De Raad van justilie te Batavia achtte bet bepaalde op 7 JaHuarij 1752 een inbreuk op zijne regtsmagt eneenever- korting van de regten van den Advocaat-fiscaal, aan vnen de boeten in casu toekwamen en van wien mitsdien niet te Tergen was de drbssers te laten opvatten.

De Regering was deze meening geensints toegedaan en gaf lelfs haar ongenoegen daarover aan den Raad van justitie te lennen.

Onder vele andere argumenten voerde de Regering o<»k aan , dat het den Advocaat-fiscaal niet vergund was zijn pligt te verzuimen, wanneer hij geen geldelijk voordeel kon behalen.

De Regering achtte evenwel noodig nader te bepalen:

dat, wanneer iemand van de militie, zeevaard of ambagten drie elmaalen absent blyft, zulx door den groot-majoor, opper- equipagemeester of fabricq en andere, waar onder den selven bescheyden is, by een behoorlyke getekende notitie sal moeten werden opgegeven aan 't opperhoofd van 't generaele soldy comptoir, ten eynde daar van beboorlyke aentckening te hou- den eu sorge te dragen, dat gene verstreckingen van gagie of kostgeld aan of ten behoeve van deselve gedaan, maar het een en ander ingehouden werden;

dat soo ook door den genen, waar onder desulken bescheyden ïyn, op den eersten en lö**** van yder maand aan gemeld opperhoofd sal moeten werden opgegeven een accurate rolle Tan de gene, die een maend of langer absent zyn geweest, om hanne besolding alsdan, volgens resolutie deser regering

nAlAAT-BOCK DEEL ?I. C^AKn](>

Digitized by VjOO^lC

490 1752. J. MOSSEL.

van den 5®" April 1718 , gefondeert op 't geordonneerie by patriase missive van den 21^ July 1693^ te laleo af- schryven van den dag, dat zig hebben g'absenteerd, sonder deselve^ wanneer zy in Nederland ten voorschyn komen, weder te laten cours neemen als op expresse ordre deser regering;

dat ten opsigte van die, welke door haar eygene ofiScieren, de bediendens van den Commissaris tot de saken van den inlander, de commandanten der buyten posten en alle andere personen buyten de bediendens van de justitie opgevat wer- den, plaats hebben en volkomen effect sorteeren sal bet gere- solveerde op den 7^ January laastleden, waar by verstaan wierd te persisteeren, als reets van veel nut bevonden zynde, en gevolgelyk desulke, in soo verre een maand of langer gedrost en sig aan geen ander delict schuldig gemaekt hebbeiw naar den inhoude van dien te doen behandelen, maar indien iets buyten des hebben misdaan, 't zy kort of lang absont syn geweest, aan de justitie te extradeeren;

maar, dat die minder als een maend syn absent geweest eq niets anders misdaan hebben, niet als drossers en vagebonden sullen aangemerkt, maar eenelyk met een domeslicque correctii vry gelaeten werden; en

dat de respective officieren van justitie voortaan van hunnf zyde met meer ernst en yver sullen hebben te vigileere^ tegens het vagebondeeren van 's Comp' dienaren, met quali6cati« om de geene, die door hunne bediendens g'appraehendeeri werden, voor den Raad van justitie deses casteels te actioneereM om door haere Agtbaere vervolgens sodanig gesententioneeHl en gemulcteerd te werden, als zy volgens den tenue van di resolutie deser regering van den 8^'° July 1746 zullen oon deelen te behooren. i

En is laastelyk verstaan haar Agtbaere te deser occasio de novo te recommandeeren om de gene, die aan geen andeti misdaad als het drossen 'schuldig zyn, niet lang in hechtenil te houden, maar prompt regt te doen naar het geresolveerd! op den 26^«» July des jaars 1672. i

Digitizedby LjOOQ IC 1

1752. J. MOSSEL. 491

17 Oclober. Uünoodiging tot het iUumineren van huizen en tuinen te Batavia ^weegens de conservatie van een •mannelyke spruyt uyt het iUustre vorstelyk huys *van Orange'\ enz.

Op den 2^"» November 1752 mogten geillumineerd worden de huizen en tuinen langs den weg van Jakatra ; op 3 November de huizen in de stad Batavia; en op den 4^> November de hoizeo en tuinen buiten de stad.

Het schieten met geweeren en het aCsteken van vuurwerk waren verboden.

Verder bepaalde de Regering:

dat den eersten dag aan alle de gequalificeerdeps van de politie, publicque godsdienst, justitie, commercie, marine, militie, den burgerstaat, etc. en derselver familien een publicq festyn »l werden gegeven in het daar toe opgemaakte veldgebouw op het plein benoorden de Jaccatrase weg, over de hofstede van den heere Gouverneur Generaal, het welke sal bestaan io een middag en avondmaal, een bal en andere divertissementen ;

dat den tweeden dag geen publicq festyn sal weesen, maar desdve doorgebragt werden in tractementen en vrolykheeden by de beeren leeden van dëse regeering en andere, die daar toe inclineèren;

maar dat den derden dag weder een bal en soupe ter I plaatse voorsz. sal werden gegeven aan alle personen, die op I den eersten dag zyn g'inviteerd;

I en dat dese vreugde bedryven op den vyfden dag, dewyl ' de Sondag tussen beyde komt, sullen werden besloten met een publicq gastmaal aan d'aanwesende inlandse hoofden.

17 October. Regding der wettige onkosten bij huwelijken van Lutherschen.

Gdeesen zynde een extract uyt de resolutie, genomen by den kerkenraad van d'Augsburgse confessie op den 1^ deser, vraar by deselve versoek doet, dat het dese regeering mogte

Digitized by LjOOQ IC

29è 1752. J. MOSSEL.

behagen eens voor al op eene billyke wyse te voorsieii ten opsigte van de kosten, welke bare geloofsgenoten, die, ingevolge de resolutie deser regeer ing van den 16^** Augustus 1746, door de gecommitteerdens van de politicque overheid werden getrouwd, dragen moeten, also daar voor zedert veertig en, m haar Eerwaardens melden, onlangs selfs eens tachenlig rd' soode hebben moeten werden betaald, zo wierd daar op door den heere Gouverneur Generaal de vergadering gecommuniceert, dat zyii Edelheid, hebbende laten informeeren, waar in die kosten be- stonden, verstaan hadde, deselve geschikt waren opeenegoale voet met die der gereformeerde, welke op haar siekbedde, met qualificatie deser regeering, mede door gecommitteerdens '• van den Raad van justitie of Scheepenen in den huwdyliea staat bevestigt werden, betalen, uytgesondert dat dese iaaste daar en boven, volgens gebruyk, nog subject zyn een boete van dertig ryksd' voor de diacony armen, gelyk sulx nad^ te sien is by d'ondervolgende specificatie:

iemand van de gereformeerde religie, op qualificatie van de hoge regeering, op zyn ziekbedde, ten overstaan van Commis- sarissen uyt den Raad van justitie of Scheepenen getrouwd werdende, betaalt daar voor ordinair: aan vacatie geld voor de twee ccfmmissarissen en

secretaris rd' 36 : —

» salaris van den deurwaarder » 3: —

» recognitie voor de diacony armen deser stede

volgens usantie » 30 : —

» salaris voor 't coucheeren van de notul en

*t verleenen van copia derselve op zegul _» 3 : 36

rd- 72:36 die van de Lutherse gemeente op 't stadhuys trouwen, belalen : voor extra-ordinair vacatie van commissarissen en

den secretaris op Sondag rd'* 36 : —

» salaris van den deurwaarder » 3: —

• het coucheeren van de notul en het verleenen

van copia derselve op zegul ^» 3 : 36

rd» 42r3(>

Digitized by LjOOQIC

1752. J. MOSSEL. 295

na resumtie van dewelke is goedgevooden in de voorsz. leges of vacatie gelden en salaris wel geen verandering te maken en deselve gevolgelyk, in so verre de Lutherschen betreft, op 4!: 36 rd" zonder meer te bepalen, vermits dies somma ten opsigle van personen van een middelmatige staat en conditie niet excessief voorkomt, als men reflecteerd, dat de gecommit- teerdens en bediendens van die beide regtbanken daar toe extra-ordinair of op een Sondag vaceeren, dog niet te min baar Achtbare en Eerwaardens by extract van desen te re- commandeeren om voor de Lutherse, so wel als de gereformeerde Gonlhoralen, die daar toe voor af behoorlyk versoek doen met bygevoegde uytdrukkelyke verklaring op haar woord van eere, dat tot het dragen van die kosten onvermogens zyn, gratis te vaceeren, als bet tegendeel niet bekent is.

17 October. Verstrekking aan de müüairen te Tangerang en op andere posten^ i^boven deselve te landwaarts in ^gelegen' \ van een rantsoen olijf-oliè, peper en zout.

Om gezond te blijven hadden zij »die ingrediënten absolut I «nodig", maar konden ze niet »tegens een civileprys" plaatse- lijk bekomen.

20 October. Intrekking van het verbod tegen de toe* lating van vrije^ onchristen inlanders bij de Chinesche I top-banen.

Geconsidereert zynde, dat het verbod, vervat by het vyfde articul der conditien van de pagt der geregtigheid van de Chineese topbaoen of dobbelspellen, van aldaar geen andere, intandscbe natie, 'tzy Christenen of onchristenen, t'admit- leeren, naar den letter opgevolgt wordende, de pagt wel haast tot op de helft of minder zoude dalen, vermits d'inlanders ioorgaans, zo wel als de Chineesen, op het tuysschen gesteld zyn, en dat het selve eenlyk zo generaal genomen of tot i*onchristen inlanders g'extendeert is om den pagler enzyne

Digitized by LjOOQ IC

294 1752. J. MOSSEL.

bediendens alle gelegent beid te beneemen om, onder het specieus pretext van de slaven van de sulke niet te kunnen discemee- ren, deese laatste straffeloos t'admitteeren, dewyl het dobbelen der oncbristene inlanders op zig zelfs genomen een onverschil- lige zaak is en men baar dog niet beletten kan zulx in het verborgen aan hunne buysen te doen, wanneer de Comp* gefrustreerd werd van de geregtigheid, die zy van bet dobbe- len in de gepriviligeerde topbanen of dobbelhuysen geniet, buy ten U gevaar van moord en doodslag ; zo is op de proposiUe van den beere Gouverneur Creiieraal verstaan dit interdict in te trecken en d'admissie van alle oncbristene, in zo verre slaven zig daarvan mogten bedienen, te laten ten pericule van den pagter, dan wel de medestanders, collecteurs of andere bediendens, die deselve aldaar, bekent of onbekent, zullen toe- gelaten hebben.

24 October. Maatregelen ter bekorting van de rdzen van Compagnie*$ schepen in Indie.

Om te beter te kunnen oordeelen van de spoed, welke op de buyten comptoiren, zo omtrend het lossen en laden als de depêche der scheepen, ingevolge de so menigmalen gereitereerde, ernstige recommandatie deser regeering, gemaakt werd, en met genoegsame sekerheid te kunnen nagaan, niet alleen, waaraan bet lang op en aanhouden van deselve eigentlyk moet werden toegeschreeven, maar ook, wie daarvoor responsabel sy, is goed- gevonden en verstaan d'overheeden van alle van hier naar eenige comptoiren van India vertrekkende ^heepen by extract deses te gelasten voortaan, so dra gelost en ook so dra volladen zyn, een scbriftelyk rapport aan de gebieders der buyten comp- toiren, beboorlyk geteekend, over te geeven, aanwysende niet alleen, wanneer met d'ontlossing of belading begonnen, hoe voortgevaren en wanneer deselve g'eindigt is, maar ook in 't kort, wat ieder dag omtrent het lossen en laden verrigt ofte af en ingescheept zy, nevens de hinderpalen, die daaromtrent mogten wesen ontmoet, en de presumptive oorsaak derselve,

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. J95

het een en ander op poene van twee maanden gage ten be- hoeve van d'academie de marine, te verbeuren door die bevonden werden omtrent het houden en overgeven van sodanige rap- porten nalatig te zyn geweest, mitsgaders die rapporten van de buyten coniptoiren in copia anthenticq te laten herwaards senden, met d'aanmerkingen der ministers in raargine, als ook derselver verantwoording, in cas zy met of buyten nood- sakelykheid langer aangehouden zyn, als tot het lossen en laden vereischt werd.

27 October. B^ling, dat te Tjupanas hoogstens 30 zieken te gelijk verpleegd mogten worden.

Vermits de, ter ordre van wylen syn Exellentie, den heere Gouverneur Generaal, Gostaaf Willem baron van Imhoff (H. L. N.), io den jare 174S/46 g'extrueetde bad- en ziekenhuysjes te Tsie Pannas ofte aan 'de warme bron, die tusschen Buyten- sorg en Tjantjoer nyt het gebergte ontspringt en by de daar van gedane examinalie voor personen, die met lammigheid, obstructien en eenige andere qualen behebt zyn, van veel nut bevonden is, in het begin van Augustus jongstleeden door de rebellige Bantau^mers syn in d'asscbe gelegt, door den heere Gouverneur Generaal de vergadering in consideratie gegeven zynde, of men, nu dat de ruste in de bovenlanden ten vollen hersteld is door den marsch van het hoofd der wederspanne- lingen, Tsie Tappa, naar Javas oostcust met het overschot van zpen aanhang, op eenige weinige hoofden na, die reets voor een gedeelte krygsgevangen gemaakt of in submissie gekomen zyn, van die gebouwen de nodigste zoude dienen te laten bermaken of niet, konnende volgens een ingekomen berigt van den fabrycq, Hartkop, met weinig omslag en geringe kosten van omtrenl 1000 ryksd' een nieuwe huysing over de drie baaden werden gemaakt; zo is, na lecture van dat papier, dienstig g'oordeelt en oversulx verstaan hel selte te laten effect sorteeren omme voortaan eenlyk te dienen voor patiënten, welke siektens hebben, die door het gebruyk van het

Digitized by LjOOQ IC

296 1752. J. MOSSEL.

bad en op geen andere wyse schynen te kunnen werden gecureerd ; en om te beter versekert te weesen, dat dese Umi- tatie niet werd te buyten gegaan, het getal der impotente 's Gomp* dienaren, die aldaar te gelyk sullen weesen, eens Yoor al te bepalen op dertig koppen uyterlyk.

31 October. Wijziging van het bepaalde op 15 Junij 1751 nopens het ^expeditie-geld'' voor aclen van aanstelUng.

Bij de vroegere regeling waren » verschelde bedieningen en

»qualiteiten g*omitteert", waarom de Regering het volgende

tarief vaststelde:

de respective officieren van justitie, den opper-equi- pagemeester, commandeurs, opperhoofd van Japan, admipistreerend hoofd-participant van d'amphioen sociëteit en de binnen-regenten van 'sGomp^ hos- pitalen alhier, mitsgaders de baas Van Onrust. . .

de visitateur generaal, even als omireni d' opper koop- Meden deses casteels by resolutie van den 15^ } 40 rd* Juny 1751 is gereguleert

opperhoofden en residenten op de buyten comptoiren, opperkooplieden zynde, item de dessaves opCeilon

een eerste carga van Mocha, even als H bepaalde by evengemelde resolutie ten opsigte van een iwede carga op China

boekhouder generaal, opperhooft van 't generale soldy comptoir en onder-equipagemeester alhier, alle ver- dere opperkoopmans bedieningen op de buyten comptoiren, opperhoofden en residenten, item pak- huysmeesters buyten Batavia, koopman of onder- man zynde, de cassier van den generalen ontfang [ 50 rd' alhier en een advocaat, procureur of notaris, ge- creeert of tot de praclycq g'admitteert wordende

secretaris van Heemradeo, cassier en boekhouder van d'amphioen sociteit, even als de secretaris van zee zaken, na de voorgeciteerde resolutie

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 297

d'overige cargas op Mocha, even als die van CMna,

na de meermelte bepaling 30 rd*

aHe verdere koopmans bedieningen op de buyten comp- loiren, excepto die van 't schryfwerk, waagmeester, verhuursters van rouw mantels, d'afslager van de vischmarkl, d'eerste commissaris der praauwvoer- ders, de l)innen-regenlen van U Chinees hospitaal en lazarus huys alhier, alle verdere onderkoopmans bedieningen op de buyten comptoiren, excepto die

van 't schryf werk 20 »

alle verdere, comptable boekhouders bedieningen op de buyten comptoiren, item de deurwaarders en bodens van de respective collegien, de cipiers der beide hoeyen, d'opsienders van de rysbasaar en 't af komend beestiaal, de keurmeesters van goud en silver, van kalk en steen en van het beestiaal, mitsgaders d'yk-

en rooymeesters 10 »

Voor enkelde bevorderingen:

opperkoopman en daar ^boven 20 »

koopman 10 »

onderkoopman 5 »

5 December. Voorschrift twpens de recognUie^dden^ door schepelingen te voldoen voor dranken, uit Nederland medegebragt.

Heeren XVII°^ hadden gelast, dat die gelden niet meer op de soldij-rekeningen der schepelingen gebragt, maar onmidde- Itjk na aankomst contant betaald moesten worden.

Tegen dien last voerde de Ontvanger-generaal allerlei be- zwaren aan, welke de Regering noopten dien Ontvanger te •recommandeeren het voorsz. bevel, in zo verre maar immers •doenlyk zy, t'observeeren, dog in extra-ordinaire gevallen of by •scbielyk vertrek der scheepelingen zonder de recognitie pen- •Dingen betaald te hebben, aan den heere Gouverneur Generaal

Digitized by LjOOQIC

298 ^752. J. MOSSEL.

»over te geven eene notitie van sodanige personen, als daar »omtreDt nalatig zyn gebleeven of by eenig toeval niet » hebben kunnen aangesproken werden, ten einde ordre van veelmelde zyn Edelheid, H zy tot belasting op reekening »van soldy^n ofte andersints, t'erlangen, dog buyten des »geene belastingen wegens recognitie gelden te laten pkiats •hebben''.

»

5 December. Last op de Chirurgijns een patiënt uiter- lijk op den vierden dag zijner ^bedlegering" naar het groote of binnen-hospitaAl te zenden.

De poenaliteit was de verbeurte van eene halve maand gage, ten behoeve van de Academie de marine, voor elke overtre- ding van dezen last.

De chirurgijns hadden de gewoonte zieke, Compagnie's die- naren zóó lang op de schepen of buiten-posten aan te houdeOy dat hun transport naar het hospitaal voor hen gevaarlijk was geworden en zij meestal kort na hunne opname in het hos- pitaal overleden.

5 December. Afschaffing van de inlarAsche pradizijns bij het Moorsche hospitaal te Batavia.

Zie bij 1 October 1781, art. 16.

De Regeering achtte die practizijns onnoodig, «vermits de »Mooren aan scheepsboord genoegsaam aan de behandeling van •Europesche chirurgyns en het gebruik onser medicamenten •gewent werden".

In plaats hiervan kreeg de practizijn, tevens binnen-regent van bet hospitaal, de bij art. 16 van het reglement bedoelde V4 rijksdaalder voor interne en externe behandeling van eiken zieke met de • gewone, matige verstreckingen van medica- •menten".

Digitized by LjOOQIC

1752. J. MOSSEL. 299

7 December. Regeling der tractementen van Equipage^ opzigters in de vier Oostersche gouvernementen^ te Malaka, op Java's Oostkust en op Sumatra.

By hunne aanstelling kregen zij, als luitenanis-ter-zee titu- lair, fii. — 'smaands; met het afloopen van hun driejarig ver- band zich op nieuw verbindende, /32. — 'smaands, »zonder •naderhand uyt hoofde van tyds expiratie ofte andersiuts verder •advancemenl op die functie te kunnen versoeken**.

Zulks geschiedde »ten eynde eenmaal den pas af tesnyden

tot de menigvuldige en genoegsaam jaarlyks gedaan werdende, •lastige instantien der equipagemeesters en equipage opsigters »op de res|)ective bayten comptoiren omme bevordert te •werden tot de qualiteiten van de gene, die sedert eenigen tyd in sommige gouvernementen, directien en commandementen, om de swaarheid van dien dienst aldaar in vergelyking van •andere buyten comptoiren ofte ook wel uyt een bysondere •gonst, om de wille van hunne langjarige diensten, tot boven »de daartoe staande qualiteiten gevordert zyn'*.

Te gelijker tijd werd de titel: provisioneel luitenant, veran- dert in dien van luitenant titulair, »behoudens de rang naast •een opper-stuurman en mits dat zy als onder-stuurlieden •dienst doen".

8 December. Last op de buiten-kantoren i>korte sterk* tens der manschappen, onder haar bescheiden, en van ^d^ammanitié' te laten indienen door de officieren van de militie aan den Brigadier en door die van de artillerie aan den Majoor te Batavia.

8 December. Toekenning bij admodiatie van de pacht van de waag te Batavia aan de Chinesche officieren aldaar.

Dyt consideratie van de depenses, welke de lieutenants der

Digitized by LjOOQ IC

300 1752. J. MOSSEL.

Ghineese natie, zo wel als hare capitain, subjecl zyn en hel onvermogen van de meeste om deselve uyt hunne niiddden goed te maken, waar door de geene, die eenig nadenken heb- ben, werden gerebuteerd zig als officieren te laten employeeren ofte, daar toe verkoren zynde, in dat caracter te continueeren, wanneer sy kans sien daar van ontslagen te werden, en om bet aansien en credtet derselve, dewelke zedert de troublen van anno 1740 door d'indigentie van de geene, die daar toe hebben moeten genomen werden, seer vervallen is, zo verre t'herstellen ofte ten minsten voor te komen, dat niet t'eene- maal in H voetsand geraken, waar uyt in der tyd verscheide inconvenienten zouden kunnen ontstaan, is op het versoek, door de gemelde lieutenants gedaan, dat de pagt van de waag aan hen by admodiatie mogte werden overgelaten voor een somma van 600 rd* ter maand ofte 410 rd* minder, als jongst is gemeind door den Chinees, Tsia Tionko, die gesegt werd daar by merkelyke schade geleeden te hebben, goedgevonden en verstaan in de versogte admodiatie te bewilligen, dog voor niet minder als 700 rd, ofte 80 rd 's maands meer, als waar voor anno 1740, 1744, 1745 en 1746 aan de gesamentlyke Chineese officieren is afgestaan, te meer, vermits dese pagt al in ofte voor anno 1696, blykens resolutie deser regeering van den 28^° December des jaars bevorens, om de wille van de dagelykse moeyelykheeden en krakeelen, die doorgaans tusschen de pagters van de waag en de negotianten ontstaan, aan den capitain en een van de lieutenants en wyders, zedert anno 1697 tot den jare 1746 inclusive, met eene intermissie van maar drie jaren ofte anno 1741, 1742 en 1743, aan de gesamentlyke officieren by admodiatie is overgelaten, gelyk ook in den jare 1744, 1745 en 1746 de pagt van de Chineese spellen, pho en topho genaamt, dewelke voor ultimo December anno 1742 althoes gehouden is en gestrekt heeft tot een beneficie of middel van bestaan voor de Chineese officieren, zonder dat daar voor iets aan den Heer van den lande is opgebragt, en die in de laaste vyf jaren aan den capitain alleen op die wyse is g'accordeert.

Digitized by LjOOQ IC

l75é. J. MOSSEL. Sol

8 December. Bepaling, dat geene dienaren der Compag- nie uit haren dienst zouden worden ontslagen om in vrijdom over ie gaan, tenzij bleek, dat zij niets aan nabestaanden of vrienden in Nederland vermaakt had- den; of, zulks wel gedaan hebbende, minstens een jaar tractement alsnog te vorderen, dan wel het bedrag daarvan in Compagnie's kas gedeponeerd hadden.

Meermalen bleven die ontslagenen in gebreke jaarlijks, ter plaatse hunner inwoning, in Gompagnie*s kas te storten het bedrag hunner »beleende maand-ceduUen", terwijl intusschen de Compagnie voortging met in Nederland de delegatién uit te betalen.

De Compagnie leed hierdoor schade ; want het verhaal op de in gebreke gebleven ontslagenen was dikwerf moeijelijk, [ ja onmogelijk, doordien zij intusschen naar eene andere plaats [ verhuisd waren, zich tegen den tijd van betalen schuil hielden

of overleden zonder iets na te laten.

i Aan alle autoriteiten werd mitsdien verboden rekesten om

, ontslag uit Compagnie's dienst voor >gezien'' te teekenen,

zoo niet uit een schriftelijk bewijs van het Opp^hoofd van

' het generale soldij-kantoor bleek, dat de rekestrant voldeed

aaa de in hoofde gestelde vereischten. \ Het bewuste Opperhoofd werd verzocht een iegelijk, die i- zulks verzocht, te gerieven met zoodanig certiflcaat in mar- ; gine of aan den voet van het rekest.

11 December. Voorschriften nopens het onderhoud van wegen, bruggen, enz. in de ommelanden van Batavia.

Op de door «Heemraden gedane demonstratie van de sware onkosten, door haar Eerwaardens sedert anno 1748 succesive g'impendeert om d'overstroming van de Mookervaart en dus finconvenienlen, daar uyt resulteerende, te weiren en teegen ^^ gaan, zonder dat dwingelanden en de verder belang hebbende

Digitized by LjOOQ IC

SO^ l76è. J. MCSSÉL

persoonen daar toe iets hel allermiDste hebben gecoDlribneerd, is gearresteerd de gesamentlyke ingelanden, de welke landoo possedeeren ter wederzyde van de Mookervaart en ?an 't boven- deel der Tangerangse rivier en dus, nevens de eerstgemelde, so wel het gebruyk van de Mookervaart als van de Tangerangse weg hebben, item de eigenaars der landen, geleegen tot aan de post Ankee, ingevolge haar Eerwaardens vooi^stel, een ieder naar d'inkomsten van zyn land evenredig te quotiseeren voor het kostende van de voorsz. nieuwe en, zo 't schynt, zeer utile en necessaire doorgraving, naar dien het selve niet meer dan billyk en haar Eerwaardens fonds in verre na niet sufficieerende is om daar uyt by continuatie zulke sware ongelden goed te maken.

Gesproken zynde over het geene Heemraden komen voor te dragen in opsigte tot de verbetering der weegen en brug- gen met betrecking tot het geene dienswegeu gesegd werd by d'instructie voor dat collegie van den SS" July 1680, dat het dese regeering behagen mogte ten voorsz. epde te stellen eenig fonds en ook door middel van een billet te willen renoveeren het gearresteerde ter sessie van den 8*" July 1685, dat een iegelyk der Bataviasche ingelanden de gemeene heeren weegen, slooten en muuren binnen sekeren tyd sal hebben schoon te maken, etc; zo is goedgevonden alle de gemeene bruggen, die binnen de posten M Comelis, Tangerang en de grote Marende leggen, door Heemraden uyt haar fonds te laten onderhotfden, zonder daar onder nogthans te comprehendeeren de particuliere bruggen, die deese of geene mogten gelegt hebben om op hare landen te komen, dan wel om eenige andere reedenen, Hzy dat zydies onderhoud hebben aangenomen of niet, ten ware Heemraden, deselve om hunne noodsakelykheid als gemeene bruggen con- sidereerende, dies reparatie op haar genomep hadden of in 't vervolg goedvinden mogten te neemen, dog de bruggen, daar boven leggende, alle voor particuliere te houden, die dan ook door de ingelandeUi ieder in 't zyne, buyten eenige last^ van Heemraden, in goede staat van gebruyk zullen moeten

Digitized by LjOOQ IC

1?5è. J. MOSÖÉL. SOS

gebragt en gehouden, ja selfs, in so verre op gemeene heeren weegen gelegen zyn,* bequaam gemaakt werden tot de passage van wagens of karren; voorts de weegen rondom de stad en verder op te laten opmaken en in een goede staat onderhouden door een ieder particulier voor zyn huys, thuyn of land tot zyn eigen kosten, als meede de nokslooten, daar door of langs lopende, ieder voor zyn aandeel, het zy eigenaar ofte huurder, naar dat de huur cedullen luyden en, als sulx daar by niet is bedongen of g'expresseert, door den eigenaar, uyl- gesondert de ringweg van Anke naar Ryswyk, de dyk van de waterplaats, de weg tusschen Ryswyk en Noordwyk, de weg van Noordwyk naar de zuyder weg, selfs tot aan de hrug by Weltevreden, en de dyk van het Molenvliet, weJke alle, onder de gewone belasting der ingelanden, zullen blyven voor reekening van Heemraden, gelyk ook in H geheel de weegen voor opene velden of landen, die niet in eigendom of huur uytgegeven zyn en waar van het onderhoud by haar Eerwaar- deos absolut nodig mogte werden g'agt, en zo mede de nok- skK)ten, door die velden of landen lopende, met qualificatie oogthans aan Heemraden om, by onvoorsiene en extra geval- len, ook de hand aan de verhelping der voor reekening van particulieren loopende weegen en bruggen te leenen ten koste van het collegie, excepto die ten versoeke en ten kosten van particulieren aangelegt zyn, 't zy door haar selfs of door Heemraden, gelyk de brug over d'Anjolse vaart en de weg naar Tanjong Priocq, zullende Heemraden alleen uyt haar fonds voor de helft bekostigen de weg van de brug by Piesing tot aan de brug van Tangeranp, wanneer er iets van belang aan diend gedaan te werden, also een ieder voor zyn land het dagelyks onderhoud moet besorgen, ten minsten tot een voet- pad, en sulx naar dat de meerderheid, in belang van de daar te vindene ingelanden, daar in, onder aanneming van de weder- helfte te dragen, toegestemd hebben of versoek sullen hebben laten doen door de daar gesetene hooCd ingelanden, die de mindere in diergelyke gevallen sullen moeten te samen roepen, blyvende voor het overige de jurisdictie en het opsigt van

Digitized by LjOOQ IC

^04 Ï752. J. MOSSEL.

Heemraden, mitsgaders d'ordres ten reguarde van d^onwiUige, aan haar Eerwaardens successive verleend, in volle kragt en waarde en sy oversulx, volgens de resolutie van den S^July 1685 gequalificeert om, wanneer dese of geene ingelanden in gebreke blyven sig naar den inhoude deses ten opsigte van de weegen, bruggen en slooten stiplelyk te reguleeren, het nodige ten hunnen koste te laten verrigten en d'onwillige of gebreekige tot remboursement dier ongelden door den drossaart paratelyk te doen excuteeren, het zy met aanhouding harer slaven en beestiaal of wel harer eigene personen, ten tyd en wyle zy de betaling zullen hebben geëffectueerd; van al het welke is verstaan een iegelyk, die het zoude mogen aangaan, by een billet of adverlissement te laten kennisse geven.

Voorts is verstaan by dat billet ook te laten influeeren, dat de geene, 'die beschoeyingen voor haar land willen maken, daar toe voortaan, ter uytwinning van kosten, geene permissie van Heemraden sullen behoeven te versoeken, maar alleen den landmeeter daar van kennisse hebben te geeven, die dan ook sorge sal moeten dragen, dat alles op de gestelde rooying en het qualyk gemaakte afgebroken en weder behoorlyk gemaakt werde.

Al verder is te deser gelegentheid verstaan Heemraden te gelasten voorlaan geene capitale doorgraving of bedyking te doen, weegen te repareeren, enz., ten zy de principaalste in- gelanden daar over hooren en dat zy gevolgelyk, iets van die natuur noodig oordeelende, daar van aan de hoofd ingelanden praealable kennisse moeten laten geven, ten fine de gesamentlyke personen, daar in belang hebbende, by een te roepen om met den anderen l'overleggen, of den voorstel van haar Eerwaardens zo noodsakelyk en voordeelig bevinden voor hare landeryen, enz., dat sy consenteeren daar van de lasten te dragen.

Op den inhoude van een derde extract uyt Heemradens resolutie van den i^^^ November passato is verstaan, niet alleen de curator ad lites, de secretarissen der respective coUe- gien en den stads vendumeesler te gelasten om, by het op^

Digitized by LjOOQ IC

1^52. J. MOSSEL. SOB

maken der biljetten tot de verl^oop van huysen, erven^ tbuynen en landeryen, so buyteu de stad als in dies ommelanden, voortaan bekent te stellen, dat den koper gehouden sal weesen de weegen voor desselfs land of erff en de bruggen, ter plaatsen voormeld, te maken en in een behoorlyken staat van gebruyk t'onderhouden, even als omtrend alle verdere servituten en beswaarnissen van ouds gebruykelyk is geweest, mitsgaders by hel opveilen van dien d'omstanders daar van te verwittigen, maar ook aan Schee- penen deser si ad, om by de koopbrieven van erven en landeryen, desen aangaande, uytdruckelyk mentie te maken, ten einde de ko- pers daar van niel onkundig blyven en dus in 'i vervolg geen igno- rantie meer pretendeeren ofte andere exceptien moveeren kunnen,

-|^ December. Verdeeling van de inkomsten uit de pachten der h4inen-gevechten, ivajang- en ronggeng-spellen.

De Academie de marine, het Seminarium theologicum en het Collegie van Schepenen kregen ieder Ys van de opbrengst der pachten op de hanen-gevechten en ronggeng-spellen.

Zij kregen bovendien, even als het Chinesche hospitaal, Y4 van de opbrengst der pacht van de wajang-spellen.

Zulks werd hun toegezegd:

a. aan de Academie de marine, omdat »de zeevaart reeds zoo •verre beswaart was, dat haar geen verdere lasten konden •werden opgelegl", en omdat de bezuinigingen hij de, onder geldgebrek gebukt gaande Academie niet vermeer- derd konden worden;

b. aan de Schepenen, voor «de slads-ongelden".

Het bepaalde op 7 November 1752 werd mitsdien ingetrok- ken, aangezien de Nederduitsche kerk i»een tamelyk bedragen »by 'sCk)mp* boeken te voren stond'*.

12 December. Verpachting van de ^generale en gemeene nnkomsten'* van de stad Batavia voor 1753.

De wijzigingen, welke ditmaal in de pacht-voorwaarden werden gemaakt, waren de volgende:

• PLAKAAT-BOU DEEL VI. /-^ 20 T

Digitized by VjOOQ IC

SOé l?5è J- MOSêÊL.

Eerstelyk, ten opsigte van alle pagten in bet generaal, buyten die van het kerven der Cbineese tabak:

Art. 3. Dat sy alle maar een maend op band of voor bet aanvaarden van de pagt sullen betalen en voorts de pagt- penningen van yder maand precies op den 1^° dag der sdve, als die van January ten eersten, » » » February op primo February, » » » Maart op primo Maart en zo voorts, zonder eenig verder dilay of uytstel.

Ten tweeden, ten opsigte van de pagt aen d'boom:

Art. 17. Dat voor d'uytgevoerd wordende Pouraniase of Baggelpoerse amGoen maer 10 ryksd' per kist voor uytgaende regten ofte half zo veel zal betaald werden als voor de Behaarse of eerste zoort.

Art. 19. Dat den tholvryen invoer van zeker getal lyf- eygenen door de gequalificeerdens van de buyten comptoiren, waar van by dit articul gesproken word, omtrend personen, die selfs geen hoofd gebieders geweest zyn van de buyten comptoiren, daar zy van daan komen, eenlyk moet werden verslaan, in so verre door de gouverneurs, directeurs of commandeurs of opperhoofden speciale, schriftelyke permissie is verleend om dezelve met 's Comp* schepen of vaartuygen over te voeren, die aan den sabandhaar of pagter in originali sal moeten werden vertoond en buyten de welke voor alle lyfeigenen, die voor d'eerste maal ter deser hoofdplaatse wer- den ingevoerd, zonder onderscheid het volle redemptie geM, art. 18 vermeld, sal moeten werden betaald, soo aan den pagter, als aan den sabandhaar.

3. Ten belange van de pagt van de zuykeren:

Art. 1. Daf, volgens resolutie dezer regeering van den 15*** Augustus jongstleden, onder deze pagt niet sal begrepen wesen de zuyker, welke voor reekening van de Chinese lieutenants, Ong Eng Say en Lim Ki Enlo, nevens den capi- tain der Chiueseu op Bantam, Lim Gieko, uyt hunne molens, staende op Cramat, Kattapang en Tanjong Kait, gelegen in H Bantamse gebied, alhier sal worden ingevoerd, mits dat sy

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. ioi

sig telkens voorsien Tan een paglers briefje, S4K> als omtrend d'aangebragt en alhier ingevoerd werdende partyen uyt de molens van de Bataviase bovenlanden over zee volgens dit ariicul in gebruyk is.

4. Aangaande de pagt van de topbaanen:

Art 1. Dat het heffen van de geregligheyd van de top- banen aan den pagler, nog de passerhouders boven de veld- schans M' Cornelis, de rivier grote Maronde en Tangerang in bet geheel niet sal wesen gepermitteerd; en aldaar of daar beneden niet aen de passerhouders, als voor zo ver zy sig daar omtrend, door afkoop of andersints, met den pagter verdragen hebben.

Art. 8 en 6. Dat de pagters, collecteurs of medestanders geene lyfeygene van de m»nnelyke of vrouwelyke kunne in

• de topbane sullen mogen admitteeren, seUs niet als blote aan-

; schouwers, en sulks op poene van een boete van een honderd rd' ten behoeve van den officier, die de calange sal doen, te betalen door den geene, die in de lopbanen ter invordering

. present sal wesen, het sy, dat hy pagter, medestander of collecteur zy, voor de eerste maal en arbitraire correctie daar en boven voor de twede reyze, zullende gevolgelyk den

; pagler niet voor zyne bedienden behoeven te caveeren, ten ware sodanige medestanders of collecteur sig fugatif maakte. Voorts werd, ingevolge het geresolveerde in Rade van India op den 20®" October jongstleden, ingetrokken het interdict tegens d'admissie van vrye, onchrisleue inlanders by de top- banen en bet selve, in zo verre slaven zig daar van mogten bedienen, gelaten ten periculen van den pagter, dan wel de medestanders, collecteurs of andere l)ediendens, die dezelve aldaar, bekend of onbekend, zullen toegelaten hebben.

5. Concerneerende de pagt van het slagten van het vee: Art. 2. Dat het bovenstaande, met opsigt tot de passer- houders, ook omtrent dese pagt plaats zal hebben.

6. Met relatie tot de pagt van de hanevegieryen : Art. 1. Het selfde.

7. Wegens de pagt van de herbergen buyten en binnen de stad:

Digitized by LjOOQ IC

508 i75ê. j. Mossel.

Art. 9. Dat het tappen van arak or andre sterke drank aan lyffeygenen de novo verboden word, sub poene van 10 r* boete, len behoeve van d'ofBcier, die de calange sal doen, tdkeo reyze voor yder slaaf te voldoen, die eenige sterke drank genuttigd sal hebben.

Art. 13. Dat het geene, hier voren gemeld omlrend de pagt van de topbanen, met opsigt tot de passerhouders gezegl is, ten aensien van dese pagt mede plaats sal hebben.

8. Omtrend de pagt van de wayangs en die van de roo- gings, die, gelyk voren gezegt is, yder appart verpagt zullen werden :

Art. 5 en 6. Dat den geenen die met actrices, het zy in het publicq of binnens huys of erfs, wayang laat houden, voor yder etmaal aan den pagter sal betalen vyftig ryks- daalders.

Art 12, 15 en 14. Die wil laten rongingen of tandakken, het zy met gesloten of met open hek of deur, zal telken reyw aen den pagter, ter optenue van een permissie briefje, moeten betalen, als volgt:

langs de weg van Angiol tot aan de forteresse Soutelanden, langs de weg van de Sontbar tot aen de sluys van de oude Sontbarse rivier, langs de Jaccatrase weg tot aan de brug aan deze zyde de passer van Weltevreden, langs de weg van het Molenvliet tot aan de brug van Tanna Aban en voorts bewesten de Crocot tot aan de gegravene ringsloot en d'lo^ tresse Ankee, tien rd^;

dog verder tot de rivier Maronde, M^ Cornclis en Tangeraog, alle inclusive, maar vyff ryksdaelders ;

dog zal den pagter niet, by wege van accoord, minder mogen neemen, op verbeurte van een boete van een honderl ryksdaalders ten behoeve van den oiBcier, die de calange sal doen, voor de eerste en arbitraire correctie voor de twede reyze.

Art. 18. Dat tot de rongings alle vrye lieden als specta- teurs, maar om te tandakken, buyten de rongings meyden, alleen zullen mogen g*admitteerd werden alle vrye onchristenen, zonder onderscheid, dog dat, ingevalle slaven van personen

Digitized by LjOOQ IC

1752. J. MOSSEL. 309

aldaar niet tegenwoordig, zig daar van mogten bedienen, sulks lopen sal ten periculen van den geeue, die ronging houd, het zy deselve aan hunne klederen kenbaerzynofniet, alzo hy daar voor zorgen kan met geen andre dan bekende lieden toe te laten.

De wayang spellen of rongingeu sullen niet getoond of l^ebouden mogen werden op Sondagen, dan wel andre feest or bede dagen, op poene van vyftig rd*, door den pagter en even soo veel door • die bet doet, te verbeuren ten behoeve van den oflicier, die de calange sal doen.

De pagters^ collecteurs of medestanders zullen niet vermeden selfs wayangs of rongings te houden, op poene van vyf en twintig rd*, te verbeuren ten behoeve van den officier, soo dikwils als bet selve geschiet.

En ten eynde alle onordentlykbeden te beier mogen geweirt

worden, sal by ieder ronging moeten present syn een oppasser

Tan den Commissaris tot de zaken van den inlander, die daar

: Toor door den houder telken reyse sal moeten werden betaeld

r Tier schellingen, zonder meer.

12 December. Toekenning aan den Majoor der artillerie van 5 pet. der y^verbrut/kt tverdende bouivmaterialen, ^enz. tol een middel van hestaan^\

i Hij moest jaarlijks in de vergadering der Hooge Regering

I een eed van purge afleggen en mogt zijne »vyf ten honderd

•in goederen na sig neemen, als in geringheden bestaande".

15 December. Regeling der verstrekkingen van genees- middelen uit de medicinale winkel te Batavia. — Yer- nieuwing van het hepadde op 23 Julij 1745 nopens eischen van geneesmiddelen.

De Regering bepaalde:

1. Dat d'eisschen voor de buyten comptoiren, de van hier ^rtrekkende scheepen. Onrust, Kdam, M*^ Cornelis en de ver- ^ afgelegene buyten posten, die zelden zieken naar het

Digitized by VjOOQ IC

510 1752. J. MOSSEL.

hospitaal depecheeren, alle zodanig zullen moeten iogerigt en in allen gevalle niet verder voldaan werden, dan dat, naar hel getal der aldaar bescheidene koppen, in gelde niet hoger te staan komen als teegens ses stuyvers 's maands ofte io een jaar drie guldens en twaalf stuyvers de man, het lywaat tot pluksel en verband, etc, daar onder gereekent.

2. Dat voor de retourscheepen, direct van hier vertrdLkende, g'eischt en verstrekt sal mogen werden voor agt en voor die over Ceilon, Bengale en China voor veertien maanden, in voegen vermeld, zonder meer.

3. Dat voor d'alhier ter rheede leggende scheepen, item de na by gelegene buyten posten en d'alhier in guamisoen leg- gende battaillons geen eisschen van medicynen zullen roogeo opgemaakt, veel min voldaan werden, die hoger te staan komen als teegens drie stuyvers de man 's maands ofte een guUeu en sestien stuyvers in 't jaar, dog ten behoeve van de slaven in 't ambagts quartier maar tegens een stuyver het booTd.

4. Dat voor geene battaillons, op buyten comptoiren beschei- den, aparte eisschen zullen mogen gedaan, maar deselve uyt het geene voor de gouvernementen en verdere comptoiren overgaat, voorsien werden gelyk de Bataviase, tot drie stuyvers de man 's maands.

15 December. Vermeerdering van de emolumenten der leden van den Raad van justitie te Batavia met 7i ^ rijst en V» po^ specerijen 's maands.

Zulks geschiedde > naar het exempel der ordinaire predikanten

te deser hooflplaatse". Zie bij 19 Julij en 16 December 1746.

15 December. Verbod voor den Otitvanger-generaal, zonder speciale vergunning van de Regering o f van den Gouverneur-Generaal, door den Advocaat-fiscaal^ »6y ^wege van esecutie'\ boedels van achterstallige, Chinesche pachters te laten inventariseren en sequestreren.

De Regering besloot hiertoe »also de Chineese inboedels,

Digitized by LjOOQ IC

1762. J. MOSSEL. 311

•door den bank niet ryk zynde, het provenue van dien door »de geregtelyke onkosten genoegsaam t'eenemaal werd g'ab- -sorbeert, om niet Ie zeggen, dat bet beste by diergelyke ge- ■leegentbeeden meeslyds al gevlogen is, eer de bediendens •van de justitie aan het sterfhuys komen en dat de Comp* •dog voor het te kort komende door de borgen, als in solidum •verbonden, moet werden gededommageert, behoudens hun •guarand".

15 December. Regdtng der verstrekking van eettjoaren aan pas in Indië aangekomen schepelingen.

Vermits onder d'uytkomende Europeesche scheepelingen, I die nooit meer in India geweest zyn, weinige gevonden wer- i den, welke ten eersten smaak vinden in dlndische spysen ' van rysl en cadjang, is op de propositie van den heer Gou- verneur Generaal verstaan de zeevarende, op scheepen beschei- den, die de reise uyt Nederland binnen den tyd van sevenen een halve maand volbragt hebben, tot dat deselve verstreeken zyn te laten behouden het ordinair randsoen van brood en gort, dewyl die eetwaren gemeenlyk wel langer goed blyven, dog aan deselve, ten eersten na hunne aankomst te deser rheeile, teflens te laten verstrekken half randsoen van ryst en cadjang, tot dat de bepaalde tyd g'expireert is, om dus lang- samer hand aan hel nuttigen van dien te gewennen.

19 December. Invoering van zeker papieren gdd.

Aan de Commissarissen van de bank-courant en bank van leening werd vergund, >tot meerder gerief der ingesetenen,

bayten de certificaten of bank briefjes, by bet twede articul der ordonnantie voor de bank courant vermeit, nog te mogen lalen drukken en in train brengen eenige diergelyke van •2000 tot 10000 rd' inclusive, alle op een zegul van twaalf «stayvers, en zo mede eenige van vyf rd* en daar beneden, *«mder zegul, naar het gebruyk by de bank van leening,

Digitized by LjOOQ IC

312 1752—1753. J. MOSSEL.

•omtrend de recipissen van panden beneeden de M vA% ge- •fondeert op het 61^* arlicul va» d'ordonnantie op het kleyn

zegul van den 26^ May anno 1750".

29 December. Toekenning van den liiel: j^practizyn' aan de Opper-chinirgijns in het binnen-fiospitaal ie Balavia.

Is verstaan d'opper-chirurgyns, in het grote of binnen hos- pitaal g'eniployeert werdende, alle te geven den tilul van practizyn, met den rang naar den ouderdom in den dienst onder den andereu, also de verbandmeesters tog over hunne patiënten teffens interna practiseeren en daar door sal weg- genomen vsrcrden het denkbeeld, dat deselve niet hoger als wondheelders en gevolgelyk in een inferieure graad moeien werden geconsidereert, daar doorgaans alle d'andere ook uyt de chirurgie genomen syn; mits nogthans den geenen, die van den beginnen af by het verband geweest zyn, er by sullen moeien blyven, tot dat eerste practizyn werden, om zig door een langdurende experientie meer en meer in hunne kunst te perfectioneeren, ten meesten beste van de patiënten.

30 December. Uithoving van 12 rijksdaalders per pikol of het dubbele van den gewonen prijs voor de eerste 100 pikols peper, te leveren mit eigen gewasch'* op Temale, Ambon, Banda, Makasser en Tinwr.

8 Januarij. Bepaling y dat het Seminarium te Batavia moest betalen, wat daaraan van Begeringswege ver- strekt werd.

Op de propositie van den heere Gouverneur Generaal is verstaan, voortaan het benodigde voor het Seminarium theokh gicum alhier uyt de respective administratien niet meer ten

Digitized by LjOOQIC

1753. J. MOSSEL. 513

bslen van de Gomp^ (e lalen verslrekken, maar tegen betaling, naar hel exempel van d'andere fondatien; also het fonds van «lie queekschool, blykens de resolutien van den IP" en IS*"" der voorledene maand, is vermeerdert met een derde van de pagten der hanevegteryeu en rongings en een vierde van de wayangs, en men dan by de jaariykse reekeniug van curatoren de lasten van dien behoorlyk zal kunnen zien.

9 Januarij. Nader voorschrift nopend afschrijvingen van onderwiglen op areek en salpeter.

Mei wijziging van bel reglement van 13 Augustus 1752, art. 1, bepaalde de Hegeering:

op de propositie van den heer Gouverneur Generaal is goed- gevonden, in stede van de bepaalde drie perc'' op darreek en salpeter by hel op den 15^" Augustus jongstleeden gear- resteerde generaal reglement nopens d'afschryvingen van onder- wigten op uytgeleverde ladingen, enz., articul 1, voortaan op de arreek vyf en op de salpeeter vier ten hondert te validee- ren, buyten de by articul 4 nog gepermitteerde afschry vingen in Bengale en Souratte wegens spillage tusschen boord en de wal, die op d'afgescheept wordende goederen, welke door de sclieepsoverheeden ofte iemand harentwegen aan land ont- fangen en waar voor zy gevolgelyk van die tyd af alleen verantwoordelyk zyn, ook haar alleen sal ten goede komen, en dus eigentlyk G^a ten hondert in H geheel op de salpeter, die laat in February of Maart van Hougly afgescheept werd, en 57s op d'andere.

9 Januarij. Reglement betreffende y>de reparatien^ onder- ^houding en uytdieping'' der wegeUy bruggen en sloten in de Bataviasche ^omme en boven-landen^'.

Op dezen datum is in den vorm eener publicatie bekend gemaakt het bepaalde op 11 December 1752.

Digitized by LjOOQ IC

314 1753. J. MOSSEL.

15 Januari]. Voorschriften nopens de jaarlijksche opgave van het personeel, op elk buüen-kantoor bescheiden^ nopens eischen, verzendingen van producten^ enz.

De Regering gelastte »by den laatsten brief aan dese regee- ring, die de ministers naar de afgelegentheid hunner comp- toiren van dese hoofdplaats, zonder op extra-ordinaire voorspoe- dige reisen te reekenen, staat maken kunnen, dat tegens primo of uyterlyk medio December van het lopende jaar hier wesen sal, specifice bekent te stellen het getal der aanwesende man- schappen van yder beroep en qualiteit, als by voorbeeld op CeiloD : Ministers en bediendens van de politie en commercie:

gouverneur,

commandeui*s,

opperkooplieden,

kooplieden,

onderkooplieden,

boekhouders en mindere scribenten. Kerkelyke bediendens, als:

predikanten,

proponenten,

krankbezoekers, en

schoolmeesters of leermeesters. Marines, als:

equipagemeesters,

stuurlieden,

lootsen,

bootslieden,

quartiermeesters, en

matrosen. Militairen, als:

majoor,

capitains,

lieutenants,

cornet,

vendrigs,

Digitized by LjOOQ IC

17Ö3. J. MOSSEU 3J5

adjadanteB,

wagtmeeslersy

sergeanten,

corporaals,

trompetters,

tamboers,

pypers,

ruylers, en

soldaten.

Artilleristen, te weten: lieutenanls,

extra-ordinaire iieutenants^ ordinaire vuurwerkers, bombardiers of constahels, cannoniers of constabelmaals, en handlangers of bosschiéters.

Ingenieurs, als: capitains, lieutenants, en vendrigs.

Bediendens van de geneeskunde en chirurgie, als: chirurgyns majoor, opper-chirurgyns.

chirurgyns,

onder- en mindere chirurgyns,

apothecar, en

botanicus.

Ambagtslieden, als: baasen van de wapenkamers, meesterknegts van de wapenkamers, gezellen van de wapenkamers, baasen van de timmerlieden, meesterknegts van de timmerlieden, Europische timmerlieden, inlaudsche timmerlieden, enz., van alle ambagten, geene nyt-»

Digitized by LjOOQ IC

516 ^753. J. MOSSEL.

gesondert, en daar op in deselve ordre te laten volgen de g'eischt werdende manschappen.

Nog is goedgevonden by exiract van desen te renoveeren de bekende ordre om, by het oversenden der eisschen, altoos en van alle comptoiren^ by de brieven duydelyk bekend Ie stellen de gevordert virerdende coopuianschappen en contanten, so van dese hooftplaatse, als alle andere comptoiren^ met de restanten van het een en ander» so op de hoofd comptoiren» als op d'onderhorige, volgens de jongsteberigten, als by voorbeeld: .... aan bhaar silver en ducatons, etc: S garioffel nagulen,

noten musschaten, soeckels foely, balen caneel,

kisten Japans staafkoper^ S spiaulter, thin, looth, staal, hoepyser, staafyser, peper, arreek, coffy,

sandelhout, aguilhout, sappanhout, calliatourhout,

ebbenhoul, enz., alle pondgoederen in geen volumes van een vaste en bekende swaarte agter den andere, slucken fluweel, lakenen, perpetuanen, polemieten, lakeurassen, kroonrassen,

Digitized by LjOOQIC

1^53. J. MÓSSËL. 51 jf

stacken ras de Harocco, enz., alle manufacturen na den

anderen, balen caloen,

indigo,

» poeijoek,

» cattoen garen,

» gom Arabisch,

' > Olibanura, kassen gomlak op stokjes, kisten zyde sloffen, Bengaalsclie,

barnsleen,

» valscbe barnsleen,

• campher Baros, cauassers poeder zuyker,

» candy zuyker, packen guinees, gemeen gebleekt cust, • ongebleekt, » cfaelassen, geruyte cusl,

• dongrys, gebleekte rust,

» salempoeris, bruyn, blaauw cusl, enz., alle cust

lywaten na den anderen, » gerrassen, Bengaals,

cassas, Bengaals, enz., alle Bcngaalsche lywaten agler den anderen, en wyders de Souratse en andere in selver voegen.

Dog jaarlyks, by d'eerst afgaande brief, na het sluylen van de boeken, de generale restanten te speciGceeren met het bedragen in gelde op de volgende wyse, als:

De generale restanten, volgens de boeken alhier berustende, belopen een somma van f , bestaande in de volgende, als:

contanten f

goederen lot negotie •

schenkagie goederen •

equipage goederen »

houtwerken »

metaal en yser canon »

Digitized by LjOOQ IC

Slé 1^53. J. MÓSêEL

verdere artillerie en ammunitie goederen

wapenkamers goederen '.

vaartuygen

arbeids gereetschappen

dispens »

scbryf »

diverse andere goederen tot gebroyk

Gelyk ook al verder is dienstig g'oordeelt en oversulx ver- slaan, niet alleen l'ordonneeren ook eens in 't jaar by de brieven distincl te melden d'insaam en versending van spece- ryen van Ceilon, Amboina en Banda, van amfioen uytBengale en van peeper van Mallabaar in *i gepasseerde jaar ofle de laatste twaalf maanden, maar ook circulair te gelasten om van alle comptoiren in selver voegen by de brieven te speci- ficeeren d'insaam, ontfangst en versending van alle producten van eenig belang en alle goederen, tot negotie dienende, met de gereed leggende retouren voor het patria en yder comp- toir van India apart, dog maar by packen, balen, kisten, soeckels ofte andere volumes, daar deselve gemeenlyk in overkomen en waar van het gewigt ofte bet getal der stuc- ken, die deselve inhouden, bekent is^ met bet bedragen in florynen, als per exempel in Bengale: Voor *t patria:

packen grove Bengaalsche lywaten in soort f

» fyne » » » ■ »

» Dheccase lywaten in soort •

» Behaarse » » » »

balen Bengaalse zyde in soort •

» mochta of floretle garen »

» Moga zyde •

kisten zyde stoffen in soort •

sacken salpeter op Hougly »

» » in patria of onderweegen »

blasen lK>rax »

/ ...

Digitized by LjOOQ IC

1:^5è. J. MOSSEL.

^id

Voor India:

heele kisten amfioen, Behaarsche \ „ t r

halve . . '. «PH«"8'y/'

heele kisten ainfioen, Behaarsche halve » » •

inPatnaof onderwee- gen

kisten amfioen, Poeraniase

» zyde stoffen Bengaalsche^ voor Batavia

• » » » • Ceilon

• mochta kleeden voor Cormandel

packen grove Bengaaische lywaten voor Ba- tavia

» fyne Bengaaische lywaten voor Batavia. » diverse • • » Gamron

' » » » • Bassoura

• » • » » Mochaen

Jedda . .

lywaten  Behaarsche  voor  Batavia. . . 

lasten tarwe voor Batavia

• cadjang » »

» mong ■ •

• ryst • Ceilon

potten boter voor Batavia

rollen zeildoek voor Batavia

p* lange goenys voor Batavia

» goeny sacken in soort voor Batavia

7"

l

en zo voorts van alle goederen, voor andere plaatsen genegotieerd, 'Izy tot den verkoop of tot gebruyk in d'huyshouding, gelyk meede het bedragen der getrockene en voldane assignatien en wissels; en dat alles, als gezegt, jaarlyks onder ultimo Augastus, nitimo September en ultimo October, dan wel so veel vroeger of later, als de tyd van d'afsending van zodanige brief zal vereisschen of permitleeren, mits daar om trend een mte voet hoodende, zonder d'opgave in het eene jaar onder een vi-oeger of later datum als het andere te doen.

Digitized by LjOOQ IC

S20 l'753. J. MOSSEL.

15 Januarij. Aanstelling van een •cxaminateur' der zee-kaarten.

Is goedgevonden den lieutenant ter zee en praeceplor in de malbesis en navigatie in de academie de marine, Pieter HermanuiS Obdom, aan te stellen lot examinateur der zee kaarten, mitsgaders geene copyen derselve aan de scheepen en vaartuygen te laten afgeven of verstrekken, dan die alvorens door Iiera tegens de by dese regeering g'approbeerde originede of slapers nagesien en daar meede accoord bevonden zullen weesen, Hwelk by met zyne onderteekening op zodanige copyen zal moeten bevestigen.

18 Januarij. Voorschrift voor den KerkeraadteBcUam nopens voordragten van ouderlingen.

De Regering gelastte dien kerkeraad »in den aanstaande nvoorsigtiger te syn en tot geene verkiesing van personen tot «ouderlingen of diaconen als by der gis te treeden ofte zonder »te reflecteeren, of de personen nominabel zyn of niet, maar »in teegendeel zig de moeite te getroosten by de lysten der «wyken ofte de kerk-boeken alvorens na te gaan, of deopge- "bragt of voorgedragen werdende personen daar by als lede- «maten van de kerk bekent staan of niet, om voor te komen «sodanige abuysen^ als al te meermalen in dien opsigte, tot »ontstigting deser regeering, plaatse gehad hebben, dog die men »tot nog toe met stilswygen gepasseert beeft, in de verbeelding «zynde, dat baar Eerwaardens zelfs wel reflecteeren zouden, o hoe seer het misstaat, dat de herders, so wel als de geene, die «nevens ben gesteld zyn om het toesigt over de kudde des «Heeren te hebben en deselve met wetenschap en verstand te •weiden, openbare blyken geven van de schapen niet te kennen".

^De kerkeraad te Batavia had eerst iemand tot ouderling gekozen, die zijne belijdenis nog niet had afgelegd, en daarna den Commissaris over de zaken van den inlander, wiens werkzaaniheden en rang nitt toelieten tevens ouderling te zyn.

Digitized by LjOOQ IC

1^63, J. IviOÖSÉL ia

30 Jannarij. Verbod tegen het indienen bij den Raad van juslüie te Batavia van bekladde, enz. stukken.

In aanmerkinge genomen synde, dat sedert eenige tyd herwaerls deese en geene van de practisyns, voor desenRade posluleerende, meer en meer beginnen te affecteeren het in- dienen van alderhande schrifturen en wel insonderheyd van requesten en libellen so vitieus en gebreckelyk van letter, dat men dezelve naauwelyks leezen kan, buyten dat veeltyds ge- heele passages daar in doorgehaeld en weder in margine dan wel andersints gesuppleert en ook sommige schriften zodanig bevlekt en beklad bevonden werden te weesen, dat het sig selve srhaamd en, als vry wat oneerbiedigheyd en kleynagting includeerende, mitsgaders tot merkelyk ongemak voor desen Rade streckend, niet langer geconniveerd kan werden, so is by haer Agtbaren verstaen bet indienen van al sulke vitieusen, gebreckelyk geschrevene, doorgehaalde, bekladde en haveloose schriftuuren, groot of kleyn, sonder onderscheyd, hoedanig deselve ook genaamd mogen weesen, voor den aanstaande te proliibeeren gp de verbeurte van 2B rd', telken reyse ten behoeve van deese kamer, en dat daer en boven den practizyn, die sodanig een geschrift of papier komt in te leveren, geen het minste salaris daer voor zal werden toegestaen.

2 Februarij. Bepaling, dat afgeschreven zoude worden het tractement van Compagnie's dienaren r>buiten actueel T>employ'\ die eene maand te Batavia vertoefd hadden zonder zich bij den Directeur-generaal te melden.

Een groot aantal leegloopende onder-kooplieden, boekhouders, adsi>tenten, enz. was steeds te Batavia aanwezig, die desniet- temin tractement genoten.

De Regeering besloot daarom, behalve tot het vorenstaande, ook tol het in commissie stellen van de onder-kooplieden bui- ten eniploy, die zich daartoe behoorlijk bij den Directeur-gene- raal zouden aangeven.

PUUAT-BOU DEEL TI. ^ ^\

Digitized by VjOOQ IC

iii 1753. ü. MOSSEL.

Hel afschrijven van het traciemeQt goM eveneens voor de «boekhouders en mindere pennislen, welke nergens bescheyden Bzyn, dan wel sig nalaetig toonen in 't waarnemen van hunne •dienst".

Het Opperhoofd van het generale soldij-kantoor moest maan- delijks aan den Directeur-generaal rapporteren, welke resulaten deze maatregel had opgeleverd.

2 Februarij. M oorschriften nopens de Balamasche nego- tieAmken.

Is verstaan voortaan by de Bataviasche negotie boeken te laten houden een aparte reekening van de onkosten op koop- manschappen en hel saldo of bedragen derselve jaarlyks, onder ultimo Augustus, te laten afsluylen op reekening van winst en verlies, in stede van die met andere, ordinaire ongelden te confondeeren door deselve by die reekening in te neenien, gelyk tot nog toq geschied is.

Insgelyks is verstaan, dat, wanneer by de negotie boeken deser hoofdplaatse, door de varieerende prysen der goederen, op de reekening van te hoge en lage afschryvingen eenif^ posten moeten werden afgeboekt of ingenomen, te samen sur- monleerende de somma van thien duysend en by d'administra- tie boeken die van duysend guldens, daar van alvorens by eene memorie aan dese regeering specifique opgave sal moeten gedaan werden, ten einde daartoe qualific^tie te verleenen of op dat stuk sodanige nadere ordres te stellen, als men mogte oordeelen te behooren om sulke grote differenlen in den aan- staande voor te komen en ieder jaar en reekening, zo na mogelyk, zyn eigen lasten te doen dragen.

9 Februarij. Last op de Officieren van justitie te Batavia geene bedelaars, van welke natie ook, nochmismaakten langs de straten en wegen te dulden.

In aanmerking genomen zynde het veelvuldig swerven van

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. $i3

oiicbristeDe armen of die zig daar voor uytgeeven, langs 'sbeeren weegen en stralen alhier om te beedelen, tot overlast der goede ingesetenen^ het welke in een wel gepoliceerde stad niet kan werden geconniveert, nadien het te denken is, dat daar onder, zo wel hier als elders, veeltyds slegt volk schnylt, dat wel in staat, dog te luy is om de kost met arbeiden te verdienen; zo is verstaan de respective officieren van justitie by extract van deseu te recommandeeren geene publicque bede- laars, van wat natie of religie ook wesen mogen, langs 's heeren wegen of straten te dulden, maar ten opsigte van deselve en andere mensebeo, die uyt hoofde van hare mismaaktheeden en qualen voor 't gesigt van swangere vrouwen ofte om andere moliven in de gemeente schadelyk moeten werden g'oordeelt, stiptelyk te handelen naar de teneur van het placcaat, op den 6^ February anno 1686 g*emaneerd ('), alleen met dat onder- scheid, dat de blinde, mismaakte en verminkte onchristenen van de beide kunnen, die wesentlyk niet in staat zyn hun brood te winnen en die het dierhalven niet qualyk te oeemen is, dat tot d'aalmoesen van charilable lieden recours Deernen, zuUen werden geplaast in het Chineese hospitaal alhier, om by provisie of tot nadere dispositie aldaar g'ali- loenteerd te werden, te meer, vermits van dat godshuys door die natie sedert anno 1740, uyt superstitie van d'aldaar voorgevallene massacre, genoegsaam geen gebruyk gemaakt werd.

9 Februarij. Toelichting tot art. 6 van hel reglement van 15 Augustus 1752 op het afschrijven vanonder- wigten en ^minderheden''.

Circulair werd gelast «wegens het mindere beloop der be- •vondene ouderwiglen, enz., als de gepermitteerde afschry-

viDgen, geene betaalinge aan de scheeps-overheden Ie doen, •maar hen daar voor altoos op hunne soldy-rekeningen te

(^) Niet aaogetroffeo.

Digitized by LjOOQ IC

324 1753. J. MOSSEL.

•crediteeren, op dat het selve strecken kan in mindering van

het geene zy te quaad staan of in H vervolg op reekening •krygen mogten".

9 Februari]. Voorschriften nopens hel gebruik van pedalVs.

Door Heemraden deser stads ommelanden, by een extract uyt derselver resolutien van den 15®" July passato, voorgedra- gen zynde de noodsakelykheid tot het maken van eene limitalie, in hoe verre de buffels karren en draag ossen langs den weg van de Sontbar de stad zullen mogen naderen, even en om de selve motiven, als sulx by resolutie deser regeering van den 4«" July des voorleeden jaars gedaan is ten opsigle van de karren en draagbeesten, b'oosten de grole rivier afkomende; zo is verstaan het afkomen der buffels karren en draagbeesten van die kant te bepalen langs den weg van de Sonlhar tot aan de jongste gemaakte nieuwe weg, lopende van daar naar Angiol, en niet verder beneedenwaarts naar de stad, dog de karren en draagossen van Tantjoer te permitteeren hel pas- seeren van d'ordinaire weegen, namentlyk de suyderweg en so door de Chineese graven, langs het Moorsche hospitaal, naar de woning van den regent van dat district, mits ry niet alleen ter voorkoming van ongelukken by onlmoeting van rytuygen op enge passages, door de schigligheid der paar- den ofte anJersints, zulx niet zullen mogen doen als 's nagts van elf tot vyf uuren, 't zy afkomende of naar hoven gaande, maar ook dien regent, in erkentenis en tot behoud van dal prerogatief, gehouden zal weesen de weg van de Chineese graven tot aan desselfs woning door zyn volk beboorlyk met rivier zand te doen ophogen en in een goeden staat onderhouden.

Laasielyk is te deser occasie, op den voorstel van den heere Grouverneur Generaal, goedgevonden, dat alle particuliere buffels karren, die enkelde reisen tot iemands dienst benodigt zyn, meede niet onder het voorsz. verbod sullen begreepen weesen,

Digitized by VjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 328

maar eenlyk degeene, welke 'slands producten in quantiteit afbrengen, en oversulx aan d'eerste ook zal gepermitteerd weesen na by de stad te komen en van daar weeder naar boven te gaan, op de voorsclireeven bepaalden tyd en anders niet, als kunnende so lang op Weltevreden, Tanna-Abang of elders vertoeven.

16 Februarij. Herinnering aan hel voorschrift van 8 December 1744 nopens de verantwoording van uitgaven voor gebouwen of verdedigings-werken.

6 Maart. Toekenning aan de twee Secretarissen van de Hooge Regering van een rantsoen brood, rijst en padi^ gelijkstaande aan dat van de Raden-extraordinair.

Zulks geschiedde, zoowel om geschikte «subjecten" aan te moedigen dat »laborieuse ampte te aanvaarden en met lust ■en yver te bedienen'', als om »de sulke in staat te stellen •tot het supporteeren der onvermydelyke depenses, die alvry •boog op stok lopen door de algemeene verduuring van al het •geene men het minste ontbeeren kan, zedert het najaar 1740» •dewelke als nog stand houd".

6 Maart. Plaatsing van palen, voorzien van het Neder- landsche wapen, enz., langs de kust en op de eilanden in Straat Sunda, alsmede van een waker op Krakatau.

Nadien de vreemde natiën een gewoonte maken van hunne scheelden, insonderheid die uyt China retourneeren, in Sundas engte te komen voorsien van water en brandhout, voorna- meiitlyk op plaatsen, daar niet alleen niemand legt, die op haar gedoente eenig agt kan slaan, maar alwaar ook zoo min een k)caal teeken of blyk te vinden is van het eigendom, dat den Sullhan van Bantam daar op heeft, als 'sComp'' leenregt, en onder deselve wel insonderheit het eiland Cracatouw, van het welke zy zekerlyk niet vies zouden vallen in der tyd een

Digitized by LjOOQ IC

526 17Ö3. J. MOSSEL.

sluyknest van peper te maken, waar toe het zeer wel gelegen is» zo ben al niet de lust bekroop om ten dien einde aldaar een etablissement te Tormeeren, op H een of ander pretext, waar uyt seer batelyke disputen en somtyds wel heel nadee- lige gevolgen zouden kunnen resulteeren, by aldien men daar tegens niet by tyds quam te voorsien; zo is goedgevondenen verstaan de gesaghebber en raad te Bantam aan te schryven om, met voorkennisse en goedvinden van den Koning, op alle bekende water en verversch plaatsen in de gemelde straat, dog insonderheid op Cracatouw voormeld, het nieuwe en Princen eiland en buyten de Vlakke Hoek, op de limiet scheiding van Silleboe, een hegte paal of pilaar te stellen met de wapens of merkteekens van den Nederlandschen Staat, de Compagnie en bet ryk van BanUim, en teffens op het eerstgemelde eiland, by de plaats, daar het versch water gehaald werd, een vertrouwt persoon als wagter te stellen, bequaam om een weeckelyks journaal te houden van de passeerende scheepen en vaarluygeir en het geene er verder merkwaardigs mogte voorvallen, en het sehe direct dan wel over Bantam herwaarts te zenden, 't zy denselven een Europees of inlands matroos of soldaat zy, dan wel een van 'sKonings volk, wanneer daar toe in staat mogte weesen.

6 Haart. Voorschriften voor den Baas-kaarlenmaker en voor den Examinator der land- en zee'kaarten.

De Regering gelastte dien Baas «voortaan te houden een distincte aanteekening of journaal, zo wel van alle kaarten, die by terug ontfangt, als van de ontdeckingen, die by de scheeps journalen, etc. zyn bekend gesteld, item de verbeteringen en veranderingen, die op ordre van dese regeering ofte den heer Gouverneur Generaal nu en dan daar by mogte gemaakt werden, onder speciale aanhaling van de reeden en oorsaak; voorts denselven te gelasten om in het vervolg de kaarten alleen groen te couleuren, ten einde het grofwerk, dat nog door onkunde in train blyft, de letters niet onsigtbaar make; wyders geene

Digitized by LjOOQ IC

1753. il. MOSSEL. 517

kaarten aan de scheepen te veretreeken, als die geëxamineerd en geteekend zyn ; mitsgaders de wedergaiten van alle de slapers ofte origioeele g'approbeerde kaarten door den examinator te doen bewaren en gau(l)enti«eerde copyen van alle deselve te senden naar de kusten en plaatsen, daar inne vermekl, alwaar de Ck)mp comptoiren of etablissementen heen, om aldaar exact gerevideert en, zo verre nodig, gecorrigeert te werden; ea, zulx verrigt zynde, die van Java en de west van India, waar van de vreemde natiën redelyke correcte kaarten heb- ben, en so ook by occasie d'onnutte en overliodige kaarten, naar Nederland te senden, d'eerste om aldaar, met believen van d'Edele Hoog Achtbare Ueeren Majores, gedrukt te werden.

Voorts is dienstig g'oordeeld en oversulx verslaan, door den examinator jaarlyks te laten prestoeren den eed* van purge, dat aan niemand, het zy parlioulieren of vreemden, nyt vriendschap dan wel voor betaling, eenige hier gemaakte kaarten van de oost of noord afgegeven hebbe. En is teffens goedgevonden aan den gemelden examinator, ter zyner aan- moediging om dien dienst, nevens zyne functie van praeceptor in de mathesis en navigatie in d'academie de marine, met yver en accuratesse te blyven waarneemen, buyten zyne presente emolumenten toe te leggen die, welke een baas kaartemaker komt te genieten, om daar voor in die winkel opgebragt te werden.

6 Maart. Afschaffing der berekening van goud en zilver in realen en rijksdaalders ^hy alle's Comp' papieren".

Tevens werd bepaald, dal het goud, te Batavia aangebragt ter verzending naar buiten-kantoren, zoude worden aangerekend tegen /^ 400. — het mark fijn.

Het te Batavia ingekochte goud zoude tegen inkoops-prijs berekend werden.

Zie bij 31 JuliJ 1744.

Digitized by LjOOQ IC

528 1753. J. MOSSEL.

6 Maart Last op de btUten-kantoren, bij opzending naar Batavia van criminde gevangenen, gegijzelden of ge- arresteerden, wier goederen geregteltjk waren aangesla- gen, »(fe penningen, uit den verkoop harer gesaissiseerd^ y^middelen geproflueerd, na aftrek der onvermydeljk ^daarop gevallene kosten, teffens per wissel, ^s Comp' uwegen, te remitteren, ter dispositie van den President »en Raden van justitie te Batavia, pendente lite'\

15 Maart. Bepaling, dat de kinderen van leprozen op het eiland Purmerend, aldaar gd)oren en ± 8 jaren oud, naar het eiland Edam zouden tvorden overgebragt om aldaar in Compagnie's dienst gebruikt te worden.

De bedoeling was die kinderen aan de infectie der melaatschen te onttrekken. Reeds besmette kinderen mogten niet overgebragt worden.

13 Maart. Toekenning van den titel: sousMeutenarU, aan de cornets en dien van cornet aan de vaandrigs bij het corps dragonders op Java's Oostkust.

Zulks geschiedde »na den gebruyke by de lyfwagl" van den Gouverneur-Generaal.

15 Maart. Aanstelling van een adjunct- of tweede bode bij het Collegie van Heemraden.

HIJ kreeg 30 rijksdaalders per maand tractcment, doch moest, ten genoegen van Heemraden, een borglogt stellen van 1000 rijksdaalders.

Aan handen van den president van Heemraden legde h!J, bij de annvaarding ziener betrekking, ee.n eed af.

Weesmeesteren waren reeds in het bezit van een adjuoct- bode op dezelfde voorwaarden.

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 529

16 Maart. Bepaling^ dat magtiging tot den verkoopvan vaste goederen, aan weezen toebehoorendcy verleend moest worden door het Collegie van Schepenen^ al stonden de weezen onder de reglsmagt van den Raad van justitie.

Door Scheepenen deeser stad, sub dato 19 January jongst- leeden, in geschrifte gedient zynde van hare belangen tegens den teneur van het adres van den Raad van justitie deses casteelsy by resolutie van den 29^" December anno passato in 't breede gementioneert, eenpariglyk g'oordeelt zynde, dat de by haar Achtbare g'allegueerde pnssage uyt de statuten deeser slad, wel verre van hare stellingen te favoriseeren, een duydelyke blyk van dies ongegronlheil uytievert, dewyl daar by gesegd werd, dat den verkoop der vaste goederen, etc, den weeskinderen toekomende, niet zal mogen geschieden als met voorgaande consent van den geregfe, enz. en nergens by de statuten, placcaten, ordonnanlien ofte resolutien deser regeering door den geregfe de Raad van justitie, maar wel Scheepenen beteekend werden, het welke niel alleen, gelyk haar Eerwaardens allegueeren, by dWoorsz. statuten, onder den titul van den Raad van justitie, § 10, maar ook onder die van maniere van procedeeren, § 2 (waar by den Raad van justitie en den geregfe dislinctelyk genc^mt werden) en op meer andere plaatsen zo duydelyk komt te consteeren, dat men zig moet verwonderen, hoe haar Achtbare zig daar- van ignorant houden, te meer, vermits de dispositie over ver- soeken van die natuur nog bepaaldelyker aan Scheepenen alleen is gedemandeert by besluyt deser regeering van den 28*" December 1695, zonder dat ergens eenige distinctie werd gemaakt in vaste goederen, door 'sComp' dienaren of burgers nagelaten, ten blyke, dat hel selve, so wel als de opdragten, overschryvingen en verhypolhecqueeringen der vaste goederen, die soniler tussenposing of tegenspraak, 'tzyComp» dienaren of burgers, toebehoren, voor Scheepenen geschieden, als een poinct van magistrature geconsidereert zynde, gevolge-

Digitized by LjOOQ IC

550 1763. J. MOSSEL.

lyk haar Achtbare in gceaeriy wyse is conoerneercude ; en (falj gelyk exempelen somlyds zyn gebreckelyke eo daBgereuse resources ter beweering van positien, die men, schoon niet op regt en reeden fjegrondvest, als ter bereiking, zyner oog- merken Ie pas komen, gaarne voor egt wil doordringen, zo ook de voorbeelden van diergelyke versoeken, die niet aan Scheepenen, maar aan h»ar Achtbare gedaan zyn en waarop by deselve gedisponeert is, zyn quade voorbeelden van abusive adressen van particulieren aan d'eene en aanmatigingen van saken, die by de magistraat van de stad en niet bydenKaad van justitie descs casteels thuys horen, aan d'anderé zyde, die zo min dienen kunnen om de sustenuen van haar Achtbare omtrend derselver regterlyk gesag in desen te onderschiagen, als de ter loops aangeroerde, dog niet gespeciQceerde or aan- gewesene vaderlandsehe coustumen in cas subject, zo zy hier mede niet overeenstemmen, iets teegens een duydelyke, locale wet kunnen opereeren ; zo is verstaan haar Achtbare de voorsz., by haar selfs geciteerde statutaire wet, te vinden onder den titul van Weesmeesteren, § 19, nader aan te wysen, om te slrecken tot een regul en rigtsnoer in desen, onder recomman- datie van zig oversulx in den aanslaande met diergelyke saken niet meer te bemoeyen, maar de supplianten, die hen abusive aan haar Achtbare mogte adresseren, naar de billyk- heid, aan Scheepenen te renvoyeeren, mitsgaders voor het overige ten desen opsigte nog a gouverno van die beide colle- gien te remarcqueeren, dat, alhoewel het g'allegueerde door haar Achtbare, dat geen particulier persoon, van wat staat of conditie ook, de faculteit heeft om by testament ofte ander- sints op een bestaanbare wyse te kunnen of mogen disponeeren van 'slands wetten, een evidente en onbetwistbare waarheid is en gecommitteerde Scheepenen gevolgelyk misgetast hebbeo met opdragt te laten doen in een geval, daar versuymt was de nodige qualificatie tot de verkoop te versoeken, zonder daar toe speciale last van het collegie bekomen te hebben, het selve egter geensints billyken kan, dat regters, in alle welkers daden en handelingen de discretie en moderatie behoorde uyt

Digitized by VjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. J51

te blinkeo» zig by een publicq papier omtrend een collegie, dat nieede uyt naam ende van weegen den Souverain is fun- geerende, bedienen van diergelyke force en aanslotelyke ter- men, als kinderachtig, belachelyk en andere meer, by haar Achtbare adres te yinden, gelyk ook het questioneeren of oythoren van een procureor omtrent een zaak, waar in mes sustineert, dat zyn principaal gepecceerd heeft, om dus agter de ware gesehapentheid van zaken te komen en fondament te vinden om een ander, van baar Achtbare independent eol- legie, schoon by weege van versoek, reeden en reekenscbap van haar gedoente te vorderen, geensints over een te brengen is met d'aan haar Achtbare in extract afge^^evene resolutie deser regeering van den 17^° September 1748, om niet te spreeken van d'informaliteit en onbetameiykheid van dierge- lyke inquisitie, ook met opsigt tot den persoon, die men sastineert, dat zig aan transgressie van de wetten heeft schuldig gemaakt.

22 Maart. Lasi op den Sequesler voor imolvente boedels van burgers (gewoonlijk levens Secretaris van Schepenen) de Bank'courant, maar mooglykheid'\ met contanten bij te staan.

Dit was noodig geworden, omdat de Rank-courant, bij geld- verlegenheid, hare toevlugt niet meer kon nemen tot de Bank van leening, welke met haar was zanoengesmolten.

Zie ook art. 49 van het reglement der Bank-courant.

22 Maart. Bepaling, dat de Kassier en de Boekhouder van de bank van leening geene leden der Directie waren.

Art. 60 van de instructie had alleen betrekking op de Bank-cóurant.

Hunne verantwoordelijkheid ging dan ook niet verder dan die, welke uit hun ambt voortvloeide.

Digitized by LjOOQ IC

532 17Ö3. J. MOSSEL.

22 Maart. Voorschrift nopens beleeningen bij de Bank van leening.

Is verslaan aan Commissarissen gedefereert te laten om de heleeningen op koopmanschappen, goud en zilverwerken, 1000 rd' en daar boven bedragende, ingevolge het 8^ articul van de instructie voor de bank van teening, teegens een half, dan wel volgens resolutie deeser regeering van den 18° Maart anno 1748, tegens ^s P^rcento 's maands te mogen doen, naar dal de staat en gelegentheid harercassa of de voorkomende partyen zulx zal toelaten of vereisschen, dog niet teegens een hooger rente, zullende ook d'interessen, by het voorsz. agtsle articul omtreiid de kleine panden bepaalt, om geene reedenen mogen werden te boven gegaan.

22 Maart. Verbetering van het middel van bestaan voor den Baas van de wapen-kamer te Batavia,

Door den baas van de wapenkamer alhier, Jan Casper Reysig, by requeste vertoond zynde, dat hy wel, even als andere admi- nistrateurs, van den ver- en inkoop uyt en ten behoeve van de wapenkamer vyf percento was genietende, dosr dal het selve, dewyl d'in en verkoop in thien jaren maar /" 78182: 15:8 hadde g'importeerd, in al dien tyd maar /'3909:2:12 ofle circa 590 gP 'sjaars door den anderen bedragen hadde, onder een verzoek tot eenige vermeerdering zyner inkomsten, op zodanigen voet en wyse, als dese regeering zoude gelieven goed te vinden, en voorslag, dat hem ten dien einde ook mogle werden toegelegt vyf percento van het verwerkte, ilem hel verstrekte aan de scheepen en versondene naar de buyten comptoiren, mits het selve met een capilaal advance aan de Comp® leverende; zo is, ten aansien het voor de Comp" van zeer veel aangelegenlheid is, dat men zig gerusten kan, dal zy in die administratie met de vereischte trouwe gediend werd en, by ontwaring van het tegendeel, tegens de schul- dige zonder eenige scrupule mei d'uylersle rigeur kan doen

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOÖSÉL. S53

procedeeren, om niet te spreeken vao d'equitable, generale regul, dat men de dienaren, die men een jaarlyksen eed van purge oplegt, in staat dient te stellen om deseWe zonder krenking van hun gewisse te kunnen presteeren, 't geen men zig beswaarlyk beloven kan, als hunne diensten ten minsten niet so veel geven, dat zy daar uyt kost en kleederen en de verdere, onvermydelyke depenses naar hunne s^aat en con- ditie vinden kunnen, en zy dagelyks occasie hebben om, niet alleen het mancqueerende Ie suppleeren, maar selfs hun beurs te maken met van het regte spoor af te v^ryken, 't geen in- sonderheid in dese administratie geschieden kan op eene wyze, die beswaarlyk is t'ontdekken of na te gaan, zo is goed- gevonden en verstaan de suppliant en zyne opvolgers tot een middel van beter bestaan, boven de 5 percento van den in- en verkoop, nog evenveel t'accordeeren van het aangemaakt werdende, naar het voorbeeld van d'arthillery, te vinden by resolutie van den 12^° December 1752, dog het selve niet te laten extendeeren tot het geene buyten des verstrekt of versonden werd, als geen eigenschap hebbende.

25 Maart. Reglement voor de collalionisten ter generale secretarie te Batatria.

Art. 1. Deselve zullen alle gehouden zyn des Maandags, Dingsdags, Donderdags en Vrydags, 's morgens van agt tot elf uuren, present te wesen om de in hare kamer gebragt werdende papieren, sonder deselve een moment op te houden, tê collationeeren en vervolgens weder aanstonds ter secretary te besorgen, op poene van by eenig manquement, het zy in 't een of in 't ander, telken reyse te verbeuren een ropy, ten behoeve van de pennisten tafel, zullende daar van nogthans g*eximeerd wesen die geene, welke van den eersten gesworen clercq speciale permissie hebben verkregen om absent te blyven.

Art. 2. Drie uyt deselve zullen, week om week, niet alleen van half vier tot ses uuren, maar ook des

Digitized by VjOOQIC

334 1^3. J. MOSSEL.

Woensdags en Saturdags, voor en na de middag, present moeien wesen, op gelyke poene voor ieder balven dag, dat absent blyven ofte buyten voorkennisse van den eersten gesworen clercq des voor de middags voor elf en des na de middags voor ses uuren been gaan.

Art. 3. Ter voorkoming van disputen, zal d'eerste {[eswo- ren clercq alle Maandagen aan de collationisten opgeven, wiens beurt bet die week zyn zal om de oppas waart enemen; en zal, zo veel mogelyk, een van d'oudste met twee van de jongste te gelyk dienst doen en, by indispositie van een of twee van deselve, in bare plaatse invallen een of twee van die, welke de vorige week vry zyn geweest.

Art. 4. Alscboon de geene, welke den oppas niet hebben, by ordinaire tyden 's nademiddags en ook Woensdags en Sallirdags van bet binnen komen g'excuseerl zyn, zo zal zulks nogthans geen plaats bebben, wanneer bet werk bet tegendeel vereysscben en d'eerste gesworen clercq baar presentie requi- reeren mogte; want in zo een geval zullen zy gelyk gesteld werden met die de weekelykscbe oppas bebben, vermeld by articul 2.

Art. 5. Dewyl bet meer als te veel gebeurt, dat yverloose dienaren, op bet frivool praetext van siek te zyn, haaren dienst negligeeren, zo zal de gagie van die collationisten, welke sig daar aan schuldig maken, op bet aangeven van den eersten Secretaris deser regeering, die ten dien einde daar na, des noods, ondersoek sal laten doen, werden afgeschreven van die tyd af, dat volgens opgave van den eersten gesworen clercq geen dienst gedaan hebben, in conformité van de reso- lutie, genomen in Rade van India op den 2^ February passato.

Art. 6. En op dat dese poincten in allen deelen zouden werden nagekomen, zo werd den eersten gesworen clercq en, by desselfs ziekte of absentie, den geenen, die zynen dienst waarneemt, wel expresselyk g'ordonneert daar op nauwkeurig agt te geven en, zonder eenige conniventie, de boetens, die successive mogten werden verbeurt, in de gemeene pennLsten cassa te besorgen, 't zy by afkorting van H kost-geld, dan

Digitized by LjOOQ IC

It63. J. NtóSSÊL. i38

i¥eK dit niet toereykendc, hy ordonnantie van den heer Com- missaris van de verslreckingen, op reekening van verdiende soUyen, nvt de grote winkel ten desen casteele.

50 Maart AmpUaiie van hei reglement op de Itjkstaiien te Batavia van 23/27 Augustus 1743 {^Ordonnantie *op het inrigten der begrafenis-rollen en doodbriefjes, •item de begravenissen der officiers van de Chrisiene nnlandsclw militie en burgery''').

Art. 1. De handpaarden, het wapen en de verdere oma- raenlen, die, ingevolge het voorschreven reglement, by de lykstatien van persoonen van distinctie, artical 7, 8, 9 en 10, voor uyt gedragen werden, zal men, benevens de persoonen, die tot het dragen of leiden versogt en gesteld zyn, by d'oplees rollen bekent moeten stellen en ieder in 'tbyzonder laten afleezen, gelyk ook de slipdragers, art. 12 vermeld, ten einde men, by d'opeissching van zodanige rollen, zien kan, of daar omtrend eenige excessen begaan zyn.

Art. 2. Het 6** en T*** articul van het voorschreven regle- ment, sprekende van de begravenissen der militaire personen, in zo verre betreft het wapen en de quartieren, geene relatie hebbende tot d'inlandsche Christene militairen ofte Mardykers en Mardykers marines, nog ook tot d'inlandsche burgery, zullen d'Advocaat flscaal van India, Bailluw en Landdrost daar op attent hebben te weezen en, by ontmoeting, dat het zelve tot hen werd gVxtendeert, tegens d'executeurs der begravenissen hon ampt en pligl hebben te betragten.

Art. 3. De capitains van de voorschreven inlandsche solda-

tesque zullen, gelyk thans in gebruyk is, de degen, echarpe

i en ringkraag op de kist mogen hebben, dog, ter voorkoming

1 van verkeerde denkbeelden van een volkomen gelykslandigheid

met d'Europesche officieren, zullen d'officieren en onder-officieren

van de Christene inlandsche militie voortaan begraven werden

I met zodanige getal manschap uyt hunne compagnien, als hier

onder werd genoteerd, namentlyk:

Digitizedby LjOOQ IC

536 1753. J. MOSSEL

een capitaiD, met een lieutenaut en vendrig, nevens 36 gemeene en een tamboer;

een lieutenant, met een vendrig, 24 gemeene en een tamboer;

een vendrig, met een sergeant, corporaal en 18 gemeene;

een sergeant, met een corporaal en 12 gemeene;

een corporaal, met een corporaal en 6 gemeene, zonder meer.

Art. 4. Blyvende de begravenissen der officieren van d'io- landsche burgery, even als die van dEuropiscbe burger infanterie en cavallerie, by het oude ceremonieel, pro dato van het voor- schrevene reglement ofle voor anno 1745 in gebruyk peweesl zynde, en, in zo verre bet gelal van de manschap betreft, gereguleert by resolutie dezer regering van den 6" October anno 1724, zonder eenige verandering.

Art. 5. De ornament dragers zullen, zo wel by de rollen als doodbriefjes, niet getituleerd, maar eenlyk by hunne qualiteit van opperkoopman, capitain, koopman, enz. bekent gestelt en afgeroepen mogen werden.

Art. 6. By begravenissen van personen van een mindere rang als boekhouder of visilateur generaal, dan wel derzelver weduwen, zullen geene doodbriefjes, op groot formaat papier gedrukt, mogen gebruykt werden, buylen speciale permissie.

Art. 7. Dog by de begravenissè van persoonen, dezelve in rang volgende, tot oud-scbeepenen en derzelver weduwe inclusive, zal om zodanige permissie mogen verzoek gedaan werden aan zyn Edelheyd den heere Gouverneur Generaal, dewelke, dezelve verleenende, daar van den censor van de stads drukkery telkens ter zyner narigt zal laten verwittigen.

Art. 8. By de doodbriefjes van overledene beeren der hooge regering (de praesident in Rade van justitie ten dezen opsigte daar onder begreepen) en Haar Edelens egtgenolen en weduwen, zal alleen de titul van heer en vrouwe gesteld mogen werden voor de naamen, zoo wel van d'overledene als de nablyveode weduwen of weduwnaars.

Art. 9. Ook zal de titul van gemalinne of douarière alleen mogen gebruykt werden ten opsigte van d'egtgenolen ofle weduwen van de heeren der hoge regeringe.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 337

Art. 10. De dogters van beeren van de regering, overlydende zonder getrouwt te wezen, zullen by de doodbriefjes jonge juffrouw werden geiituleerl, en zo ook de zoons jonge beer, als zy niet in *sComp« dienst en ook niet boven de vyflien jaren oud zyn, maar anders zullen zy ten dezen opsigte ge- coosidereert werden naar baare mans of eigene qualiteit en gevolgelyk hare namen zonder titulature op de doodbriefjes werden bekent gesteld.

Art. 11. De personen, uyt welkers liuysen lyken ter aarde besteld werden, zullen ook by de doodbriefjes geen beer of mevrouw mogen werden getitnieert, als geen beeren of mevrouwen van de regering zyn.

Art. IS. Maar zullen de weduwen van oud en g'eligeert gouverneurs ofte secretarissen dezer regering en van een brigadier, als uyt bare buyzen begravenissen gescbieden en zy aan den overledenen niet zyn geparenteerd, wel by de doodbriefjes mejuffrouw mogen werden getituleerd, maar niet de weduwen van lagere gequalificeerdens.

Art. 13. De doodbriefjes, voor de leden van de regering gedrukt werdende, waar by de g'inviteerde personen ÜWel Edele getituleerd werden, zullen, gelyk tbans in usantie is, alleen voor dezelve, nevens den praesident in Rade van justitie moeten en voorts ook voor de oud en g'eligeert gouverneurs, de secretarissen van de regering en de brigadier mogen gebruikt werden, dog verder niet.

ArI. 14. Om eenmaal voor te komen alle willekeurige en continueel varieerende scbikkingen omtrend de rang en titula- ture by de begravenis rollen en d'invitatien by de doodbriefjes, nevens de differenten, daar over te meermalen ontslaan, zal daar omtrend voortaan moeten werden g'observeert de volgende scliikking, beden in Rade van India gearresteerd: Zyn Excellentie, den Hoog Edelen, Groot Acbtbaren Heere, Gene- raal over d'infanterie ten dienste van den Staal der Vereenigde Nederlanden en Gouverneur Generaal van Nederlands India. De Wel Edelen, Groot Acbtbaren Heer, eerste Raad en Directeur Generaal van Nederlands India.

n.AlAAT-BOBI DEEL TI. ^ 22

Digitized by LjOOQ IC

S Q

338 1753. J. MOSSEL.

De Wel Edelen Gestrengen Heer, Raad-ordinair of extra-ordinair

van Nederlands India. De Wel Edelen Heer, praesident in den achtbaren Raad van justitie dezes casteels. oud Gouverneurs, g'eligeert gouverneurs, secretaris van de hoge regering in functie, oud eerste en tweede secretarissen van Haar Hoog Edelens.

D'Achtbare Heer, ordinaris of exlra-ordinaris lid in den acht- baren Raad van justitie dezes casteels. NB. De g'assumeerde leden hebben, als zy niet in den Raad of in commissie zyn, geen andere rang als van hunne qualiteit of politique bediening. ^ „ j oud-directeurs.

I g*eligeert directeurs. De manhafte Heer, colionel en hoofd over 'sComp" militie in India.

advocaat fiscaal van Nederlands India, bailliuw. water fiscaal.

drossaert der Bataviasche ommelanden, oud-advocaat fiscaal, oud-bailliuw. oud-water fiscaal.

oud-drossaart deser stads ommelanden, ontfanger generaal, opperkooplieden van 't casteel. lieutenants colloncis en majoors van de lyfwagt, heb- bende titul en rang als lieutenant colionel. capitain militair van een Ëngelsch Konings schip, commandeur en opper-equipagemeester. commandeur der Indische zeeèn. capitain ter zee van een Ëngelsch Konings schip.

De Heer visilateur generaal, en 1 , i . . r

, , , , , de oudsle m functie eersL

» » boekhouder generaal |

Digitized by LjOOQ IC

o:)

Q

$

S

a

de oudste van deze twee eerst.

it63. J. MOSSEL. 539

oud-commandeurs 1

, ,. j j van buylen comptoiren.

gfeligeerde commandeurs ) ^ ^

oud-commandeurs ter zee.

oud-visilateur generaal 1 die het eerst aangesteld is,

oud-boekhouder generaal j voor. üe Manhafte Heer, majoors van de inranterie en artillerie en ritmeester van de lyfwagt» hebbende titul en rang als majoor.

noajoor van de burgery.

't opperhoofd van Japan.

't oud-opperhoofd van Japan.

't opperhoofd van 't generale soldy comptoir.

sabandhaar en licentmeester.

commissaris tot de zaken van den inlander.

bedienaar des Goddelykenwoords inde Nederdiiytsche,Por- tngeesche of Naleytsche gemeente, naar den ouderdom.

bedienaar des Goddelyken woords buyteu beroep.

bedienaar des Goddelyken woords in de Luthersclie gemeente.

De Manhafte Heer, capitains ter zee, ad UemvandeËni^elsclie Compagnie.

d'eerste geswore clercq ter generale secrecary, opper- koopman zynde.

geheim schryver van den heere Gouverneur Generaal, opperkoopman zynde

de secretaris van den Raad van justitie, opperkoopman zynde

de secretaris van Scheepenen, opperkoop- man zynde

de secretaris van Weesmeesteren, opper- koopman zynde

super cargas, opperkoopman zynde

de groot cassier, opperkoopman zynde

bet opperhoofd van het commissie visite comptoir, opperkoopman zynde

de fabryk, opperkoofNnan zynde.

Digitized by LjOOQ IC

d'oudste van deze ses, eerst.

S40 175Ö. J. MOSSEL.

het hoofd van de chirurgie, die rang heeft tusschen voorsz. zes opperkooplieden in, als 'er onder zyn, die na den datum van zyne aanstelling tot opper- koopman zyn gevordert.

opperkooplieden buyten employ.

opperkooplieden met stilstand van gagie.

oud-opperkooplieden , namentlyk, die formeel oyt 'sComp' dienst zyn ontslagen, behoudens hun rang.

scheepenen.

stads doctoren.

oud-sdieepenen.

oud-stads doctoren, namentlyk, die behoudens hun rang ontslagen of tot een mindere dienst overgegaan zyn.

binnen- en buy ten-regen ten van de hospitalen, 80 gul- den winnende.

eerste practisyn in H hospitaal, als hy 80 gulden wint. De Eerwaarde proponenten. De Heer fabryk, geen opperkoopman zynde.

capitain lieulenant van de lyfwagt, hebbende titul en rang als eerste capitain van het guarnisoen.

capitains der infanterie en artillerie.

capitains ingenieurs.

lieutenants van de lyfwagt, hebbende titul en rang van capitain.

capitain lieutenants ter zee.

capitain lieutenants der infanterie.

capitain lieutenants der artillerie.

capitain lieutenants der ingenieurs.

burger capitains.

burger ritmeester.

oud-burger capitains.

oud-burger ritmeester.

baas van Onrust.

eerste practisyn in 't hospitaal, minder als 80 gulden winnende.

chirurgyn majoor yan *t casteel.

Digitized by LjOOQ IC

JS s

O)

O)

-o b

1753. J. MOSSEL.

341

chirurgyn Diajoor vaa de lyfwagt.

kooplieden io employ, zo als in 't naaniboekje volgen, tot aan den eersten administrateur in *i suyker- pakhuys, inclusive. Voorts:

negotie boekhouder of pakhuysmeester van Japan, koop- man zynde.

super cargas van China, kooplieden zynde.

super cargas van Mocha, kooplieden zynde.

super cargas van Gochin China, kooplieden zynde.

secretaris van den Raad van justitie, maar de qualiteyt van koopman hebbende.

secretaris van Scheepenen, maar de qualiteyt van koop- man hebbende.

de verdere kooplieden in employ, zo als in 't naam- boekje volgen.

secretaris van Weesmeesteren, koopman zynde.

secretaris van Heemraden, koopman zynde.

secretaris van Boedelmeesteren, koopman zynde.

eerste landmeester, koopman zynde.

cassier van d'amphioen sociëteit, koopman zynde.

advocaten.

kooplieden buyten employ.

kooplieden met stilstand van gagie.

oud-kooplieden.

schippers.

weesmeesteren.

oud-weesmeesteren.

heemraden.

de hoofd participanten van d'amphioen sociëteit.

stads vendumeesters.

commissarissen van zee en commercie zaken.

commissarissen van de bank courant en bank van leening.

tweede practisyn van 't hospitaal.

chirurgyn majoors van de infanterie en arthillery.

binnen-regent van 't binnen hospitaal.

Digitized by LjOOQ IC

Qi

342 1753. J. MOSSEL.

binnen-regent van 't buyten hospitaal.

opper-cliirurgyns van de hoofd posten, zo als in 't naam- boekje volgen.

de stads-chirurgyn en de verdere practisyns van 't hos- pitaal. ^ { binnen-regent yan 't warme bad. o stads apothecar.

de werk-basen.

notarissen en oud-notarissen, als de laatste, behoudens qualiteit, zyn ontslagen.

ouderlingen in functie.

praeceplor in de mathesis en navigatie in d'academie de marine, lieutenant ter zee zynde.

verdere lieutenanls ter zee.

sous-lieutenants van de lyfwagt, hebbende rang en tit ui ^ als lieutenant.

^ lieutenanls der infanterie.

^ ordinaire lieutenants van d'arthillery.

lieutenants ingenieurs.

lieutenanls en eerste landmeeter.

extra-ordinaire lieutenants van d'arthillery.

lieutenants van de burgery.

onderkooplieden in employ, zo als in het naamboekje volgen, tot aan den tweeden administrateur in het suyker pakhuys, voorts:

secretaris van Heemraden, maar onderkoopman zynde.

secretaris van zee en commercie zaken.

cassier van de bank-courant en bank van leening.

boekhouder en secretaris van de bank-courant en baok van leening.

secretaris van kleine gerigis en buwelykse zaken.

secrelaris van lioedelmeesleren.

eerste clercq van den Uaad van juslitie.

eerste clercq van Scheepenen.

dispensier van Japan, onderkoi>|mian zynde.

Digitized by LjOOQ IC

1^

1753. J. MOSSEL. 545

Begolie-boekhouder of pakhuysmeester van Japan, onder- koopman zynde.

super cargas van China, onderkooplieden zynde.

super cargas tusschen China en Souralte, onderkoop* lieden zynde.

super cargas van Mocha, onderkoopKeden zynde.

super cargas van Cochin China, onderkooplieden zynde.

essayeurs en verdere onderkoopKeden in employ, zo als in H naamboekje volgen, lot aan den tweeden land- meeter, onderkoopman zynde, inclusive, en voorts:

d*adjunct gesworen clercq van den Kaad van justitie, onderkoopman zynde.

eerste clercq van Weesmeesleren.

guarnizoen schryver.

eerste suppoost op *t coniptoir van den opper-equipage- meester, onderkoopman zynde.

de commissarissen van kieene gerigts en huwelykse zaken.

de hoord-ingeianden.

boedelmeesteren van de onchristene sterfhuyzen.

procureurs.

onderkooplieden buyten employ.

onderkooplieden met stilstand van gagie.

oud-onderkooplieden, namentlyk die uyt 's Comp^ dienst ontslagen zyn, behoudens qualileit of rang.

diaconen in functie.

*sComp« apothecar.

buy ten-regen ten van 't vrouwen- tugihuys.

buyten-regenten van 't lazaruslmys.

cornets van de lyfwagt.

vendrigs der infanterie.

vendrigs der arthillery.

vendrigs der ingeneurs.

vendrig en tweede landmeeter.

ordinaire vuurwerkers.

vendrigs en cornets van de burger scbuttery en cavallery.

Digitized by LjOOQ IC

9

i

344 1753. J. MOSSEL.

baas boekdrukker ter geDerale secretary, winneiide fW.

baas boekbinder ter generale secretary, winnende /* 36.

geswoore clercquen ter generale secrelary. ^ I ordinaire clercquen ter generale secretary.

adjunct gesworen clercq van den Raad van justitie, geen onderkoopman zynde.

de laborant.

adjudants van de burger schuttery en ruytery.

baas boekdrukker, en

baas boekbinder ter generale secretary, Mrinnende min- der als 36 gulden.

baas boekbinder van de logie.

waagmeester.

makelaars.

binnen-regenten van H arm- en lazarus-huys.

binnen-regent van H Chinees hospitaal.

keurmeester van goud en zilver.

rooymeester.

taxateurs der vaste goederen.

keurmeester van kalk en steen, geen fabryk zynde. ^ ykmeester der maten en gewigten.

i keurmeester van Hbeestiaal.

§ stads drukker.

^ afslager of opsigter van de vismarkt.

opziender van de rysmarkt.

opziender van 't afkomende beesliaal.

hoofd opsigter van de praauw-voerders.

extract factuurhouder.

overdrager der boeken van 't ambagts-quartier, geen onderkoopman zynde.

overdrager in 't inlands militair soldy-comploir.

tweede overdragers op de verdere soldy-comptoiren.

scheeps-soldy boekhouders.

burger wagtmeesters.

boekhouders.

scheeps opperchirurgyns.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 34»

I I extra-ordioaire clercquen ter generale secretary.

'I I absolut assisteDten.

il l afslager van den yendumeester.

D'Eersame opper-stuurlieden.

titulaire lieutenants ter zee. Monsieur jong en provisioneele assistenten. D'Eersame onder-stuurlieden.

cadets de marine.

derde-waaks.

Art. 15. De respective executeurs en besorgers van de begravenissen zuUen zig naar den inhoude dezes stiptelyk hebben te reguleeren, op poene van een boete van een hondert ryksdaalders voor die tegen het S»**, 3*** en i^^ articul van deze ordonnantie zullen aangaan, tusschen d'academie de marine eu d'officier, die de calange zal doen, in gelyke portien te verdeelen, en van vyf en twintig rd' voor yder overtreding of afwyking van het gestatueerde by d'overige articuls, ten be- hoeve van de voorschreeven academie de marine; en zal de censor van de drukkery verpligt weezen de proeven van de doodbrieQes, aan hem gepresenteerd werdende, waar by van bet zevende, agtste, negende, tiende, elfde, twaalfde of dertiende articul van deze ordonnantie eenigermaten werd afgeweeken, ten eersten te zenden aan den heer Praesident curator van d'academie de marine, om d'invordering van de gestelde amende te kunnen bezorgen, onvermindert de correctie van zodanige proef, zo als H behoort, werdende ook gemelde heer Praesident curator niet alleen gequalificeert visie te vorderen van alle b^ravenis rollen, na dat de begravenis geschied zal weezen, maar ook een iegelyk gelast en aanbevoolen dezelve, op zyn Edelens requisit, ten eersten te laten volgen, sub poene van correctie, naar bevinding van zaken.

6 April. Last op Boedelmeesteren wmtretid alle insoU ^venie boedels van haere debiteuren te noteeren^ wat ^daarvan onder de Comp' ofte den Sequester berust en *hoe verre zy daarin vermeenen geprefereert te wesen\

Digitized by LjOOQ IC

546 1753. J. MOSSEL.

6 April. Last op de Opperhoofden der buUen-kantorm te verbeteren de kaarten van de stranden en zeeën, onder hun gebied aanwezig.

Op de kaarten van Conipagnie's schepen, welke binnen hun gebied kwamen, moesten zij de noodige verbeteringen aanbrengen en tevenfe van die verbeteringen naar Batavia rapporteren.

In Maart 1754 zonden Heeren XVIF" ettelijke exemplaren van J. de Marre's, zeeboek voor Indien, naar Batavia ter ver- betering op allerlei plaatsen onder het gebied van de Compagnie en ter terugzending, na verbetering, naar Nederland.

6 April. Last op de Compagnie's dienaren te Clieribon en te Samarang geene rijst particulier te laten ver- voeren, zelfs niet naar Batavia, zoolang de Regering niet voldoende daarvan voorzien was.

Reden voor dezen last was »g'allegueerde presumtive 'Schaarsheid van ryst te deser hooidplaatse Batavia".

10 April. Voorschrift nopens het ^^voorstellen'' oan »irf- Europesche officieren der schutterij.

Op de instantie van de den Ï2<^" der voorledene maand aangestelde officieren der Mlioren en Jentiven, om aan hunne onderhorige in derselver qtialiteiten publicq te mogen werden voorgesteld, is verstaan daar inne te condescenderen, also het selve, ofschoon tot heden nog maar omtrent d*ofBcieren van d'Europische Imrgery in gebruyk is geweest, niet oneigen is en de Mhoren, als zig meest met de negotie en andere nutte nceringen en hanteeringen ophoudende, zeer goede inwoonders van de colonie zyn, welkers getal het Ie wenschen ware, dat men door diergelyke, onkoslbarc eerbewysingcn konde doen accresscren ; dog zulks, zo nu als in 't vervolg van lyd, wan-

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. S47

neer het versogt werd, te laten geschieden door den heer collonel, alleen ten bywesen van twee gecommitteerde leeden en den secretaris van Scheepenen, tot een billyke distinctie lusschen zodanige inlanders en 'd'officieren van d'Europische borgery, by welkers voorstelling, volgens resolntie deser regee- ring van den 32~ Septenber anno 172S, ook den Bailliuw en Land-drost assisteeren; en het selve op den eerstgemelde voet ook te laten plaats hebben ten opsigte van d'c^cieren van de Ghristene inlandsche burgery, welke daartoe aansoek mogte komen te doen.

26 April. BepaUng, dat schepen van de Engelsche O. I. Compagnie ter rcede Batavia niet gevisiteerd zouden worden^ indien de gezagvoerders schriftelijk en op hun woord van eer verklaarden geene opium aan boord te hebben.

26 April. Magtiging op den Landdrost gewapende slaven, die zich verzetten, te dooden.

Gesproken zynde over de mcenigvuldige klagten wegens het weglopen en vagabondeeren der lyfeigenen by nagt en ontyden langs 's heeren weegen en thuynen buytcn de stad, en dat zy zig niet alleen niet ontzien op de rongings of inlandse baals by beelc troupen gewapend te verschynen, maar selfs d'assuran- tie hebben om de dienaren van de justitie, wanneer die hen van daar willen verdryven, feitelyk te resisleeren, het welk dan desc tot een motief of pretext dient om hunne gehoude- öisse daaromtrent geheel en al ter syde te stellen en te

erwaarlo8en, even als of hel niet van selfs sprak, «lat d'ordre, by de statuten deeser stad, onder den litul van den Bailliuw, S 3, te vinden, om de geene, die zig feitelyk tegen hem stel- len, met geweld ter oliedientie te dwingen, en de daar op volgende speciale aanhalmg, dat, als hy ofle zyne dienaars iemand in 't excerceeren van hun ampt quamen te quetsen

Digitized by LjOOQ IC

348 .1763. J. MOSSEL.

ofte dood te slaan, zy daar van niets te dragen ofte apprehen- deeren zouden hebben, applicabel zyn op alle officieren en die- naren van de justitie, zonder onderscheid ; zo is, ter voorkoming van nadeelige gevolgen, volstrekt noodsakelyk g'oordeelt, voor- taan den Drossaart ten platten lande, aan wien by desselts ordonnantie speciaal is gedemandeert te versorgen, dat 's heereo weegen buyten de stad, zo wel by nagt als by dage, veilig gebruykt mogen werden, het welk by 'tswerven van sulk gewapend geboefte by nagt geensints geschieden kan, nadrac- kelyk te gelasten om naauwkeurig na te vorschen en te doen nagaan, of by 't houden van de rongings wel in agt genomen werden de jongst gestelde ordres, by het !"•, 8^*, 7^, 8*** en 10^® articul van de pagt conditien der geregtigheid van deselve vermeid, en voor al onder 's hands t'inquireeren, of den pagter ook, contrarie het gemelde vyfde articul^ by weege van accoord toestaat het houden dier dans spellen voor minder geld, als daar toe by articul 2 is bepaald, gelyk men uyt de meenigvuldigheid der rongings en d'algemeene gerugten voor vast schynt te moeten stellen, met ordre om het selve punclueelyk te doen observeeren en nakomen; wyders dien officier op het ernstigste te recommandeeren om de slaYen, die des nagts buyten hun lyf heers of lyfvrouws thuyn of erf, by rongings of elders, vagabondeerende gevonden werden, schoon ook ongewapend zynde en ligt by zig hebbende, door zyne bediendens te laten opvatten, sonder aansien van de geene, aan wieu deselve toebehooren, en selfs gemelde Landdrost ten overvloede by desen nader te qualificeeren om alle lyfeigenen, in cas dat, gewapend zynde, eenige de minste resistentie bie- den, des noods sonder schroom ter neder te laten maken.

26 April. Voorschrift nopens het verblijf te Batavia van uit Nederland aankomende mUitairen.

Uyt hoofde van de continueele siektens en sterfte onder de militairen, bescheiden op de oude recruten wagt in de linie, aan d'oost zyde deses c'asteels, benoorden het Princeplein, als

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 349

meede het gebouw, daar loe tbans gebruykt werdende eo geleegen b'oosteD dit casteel en benoorden de tbuyn van Ueemraden, is verstaan d'aldaar bescheidene militairen te verplaatsen op de na- by gelegene buylen posten, mitsgaders dal ediGcie eenlyk te laten dienen lot logement voor de mili- tairen, welke eerst uyt Nederland hier aankomen, om aldaar eenlyk een dag of drie Ie vertoeven, tot dat elders geplaasl zyn, en oversulx de wagt posten in d'ooster linie te laten besetten door inlanders onder een bequaam officier.

-^ April. Verbod legen den uitvoer van verschillende zaken, op de suiker-fabricatie betrekking hebbende.

Vermits d'aanhoudende gcrugten, dat d'Engelsche leBanca- hoeloe als nog betraglen arrakstokeryen en suykermolens aldaar op te regten, is op den voorstel van den beere Gouver- neur Generaal, ten vervolge van hel geresolveerde op den 5®** February anno 1761, nootsakelyk g'oordeelt en verstaan, niet alleen een iegelyk by een billiet, in de Nederduytscbe, Chineese en Maleidsche tale t'affigeeren, te verbieden den uylvoer van zwarte zuyker, molensteenen, ghotangs en alle andere soorten van stookkeetels, wannen, suykerpannen of coolys en aarde potten of passoos, 't zy naar Javas oostcust, Cberibon, Bantam, Lampong, Padang, Malacca ofte eenige andere plaatsen, sonder expresse, scbriftelyke permissie van den beere Gouverneur Generaal, zo wel te water als te lande, op poene, dat de schuldigen, agterbaald werdende, voor den tyd van tien jaren in de ketting sullen werden geklonken om aan de gemeene werken t'arbeiden, buyten de verbeurte van 't geene zy sonder sodanige permissie mogte hebben willen uytvoeren, ten behoeve van den geenen, die 'tselve sal hebben gesaiseerd; en onder gelyke poene meede t'inlerdiceeren den uytvoer van molensteenen en suykerpannen naar de kant van Cramat of Bacassy zonder zodanige scbriftelyke licentie, maar ook de Sulthan van Bantam hy eerst af te gane schryvens te versoeken om sodanige interdiclie in zyn ryk al meede te willen laten geschieden

Digitized by LjOOQ IC

380 1*?53. J. MOSéÉL.

en de gestelde poenalileit sonder eenige conniveDtie te doen execuleeren.

4 Mei. Bepaling, dat staaf-ijzer ie Batavia tegen f 16.— en op de buiten-kantoren tegen f 17. — de 100 ft uit Compagnie's magazijnen kon worden afgestaan.

De oorzaak hiervan was »de tegenwoordige duurle van »'t slaaf-yser in Europa".

Inlusschen kostte dat ijzer aan de Regering niet meer dan f 11. — »'t cento ponden".

Zie ook 22 April 1751 en 27 April 17B6.

4 Mei. Intrekking van den boekbinders-winkel bij hel Seminarium Tlieologicum te Batavia,

Deze werd vereenigd met dien van »de logie of de negotie-, •soldy- en verdere comploiren, buylen de generale secretarye'*, omdat het werk aldaar «facilder" kon worden verrigt

-^ Mei. Regding der vaart van Chinesche jonken hinnea het gebied der O. L Compagnie.

Te meermalen gesproken zynde over de illicite en clandestine vaart en handel der Chineesen en insonderheit van de jonken van Aymuy, so naar Passier, leggende aan de zuyd oost zyde van H eiland Bomeo, omtrend N. W* len N. 56 meilen van Maccasser, als naar Palembang, ter welker laastgemeide plaats volgens ingekomene berigten, een jonk van Canton zoirfe aangekomen en twee Palembangsche vaartuygen van Aymay geretoumeert zyn, mitsgaders de langs hoe meer toenemende exlensie van hunne vaart en handel op Banjermassing, ntetlegen- staande d'inschickelykheid, welke daar omtrend gebruyfct is, mitsgaders de grote quantiteiten thtn en peper, welke dos de Comp® ontfutselt en voor reecquening der Chineesen en Patem-

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. Jgl

hangers van die plaatsen direct naar China verroert vrerden, onaangesien de bekende interdictien en waarschuwiogen tegens alle vaart uyt China naar Banjermassing sonder expresse permissie, item naar Celebes ofte eenige andere plaatsen boosten de straat Bauca, en het anno passato gestatueerde exempel omtrend een jonk, die op Macasser ten handel geweest en aldaar in beslag genomen was, en onaangesien het 8^* articul van het contract met de Sulthan en Ryxgroten van Palembang Yan den 2^^ Jany 1722 wel uytdnickelyk mede brengt: dat de Palembangers naar elders niet mogen varen zonder pas van de Comff: en dat zy, genegen zynde naar eenige plaatsen te navigeeren, zulks aan de Comp' zoude moeien versogt werden ; en by Hselve contract, articul 4 en 6, so wel als by de vorige verbonden, is gestipuleerd : dat al de peper en thin, in Palem- bang vallende, met exdusie van alle andere, so wel inlandsche, als Europische natiën, aan de Comp' alleen verkogt moet werden ; gelyk ook het contract van den 15^ January des jaars 1691 is dicterende: dal, wanneer de Sulthan gezantschappen doet, de peper, daar mede afgaande, niet boven de duysend picols in 't jaar zal mogen bedragen en naar gene andere plaatsen als Batavia en Malacca verzonden werden; waarop men dierhalven vast moet stellen, dat almede geen de minste reflexie langer werd geslagen, mitsgaders als nu, op de propositie van den heere Gouverneur Generaal, in serieuse overweging genomen zynde de weeg^ en middelen, die ten aansien van de Chineesen zoaden kunnen en dienen ingeslagen en gebruykt te werden om hen van die onwettige vaart en handel, strekkende tot mer- kelyk nadeel van de maatschappy, te doen abuen; zo is ten dien einde goedgevonden en verstaan by provisie de nacbodas van d'in desen jare van Aymuy alhier aangekomene jonken uiel geen peper of thin te gerieven, dog, dewyl de vaart op Passier, also de Comp'^ aldaar geen gebied of exclusive contracten is bel)bende, hen met geen groot regl betwist kan werden en die op Macasser niet zo seer als nadelig voor de Comp^ en dese colonie schynt te kunnen werden aangemerkt, als men reflecteert, dat de goederen, die zy op Banjermassing en Pïissier

Digitized by LjOOQ IC

552 1753. J. MOSSEL.

aanbrengen, dog buylen een klyn gedeelte, dat aldaar verliefd werd, langs de Celebese cast verspreid werden, ende soli vooral, wanneer de geregtigheid van de tabak aldaar dubbdd betaald werd, is teffens goedgevonden in 't vervolg jaarlyx eco enkelde jonk ter negotie aldaar te permitteeren, mits vaneen pas van liier voorsien zynde en buyten d'inkomende regteo aldaar betalende de Ihol, welke den pagter der geregligbeid van het kerven ofte de gekorven, ingevoerd wordende Ghioeese tabak te deser hoofdplaatse en die op Macasser volgens de respective pagt condilien is competeerende, sonder eenige kor- ting, en de scheepelingen, by ontdecking van eenige sluyk handel in speceryen, naar den rigeur der placcaten, sullen werden gehandelt".

Volgens de resolutie van 17 December 176S bedroeg de winst, behaald door Chinezen met de vaart op Makasser, gemiddeld 'sjaars 3600 rijksdaalders.

11 MeL Vaststelling van den borgtogt voor den Boek- houder en Pandbewaardery alsmede voor den Kassier van de Bank-courant^ op 10000 rijksdaalders.

15 Mei. Bepaling^ dal de recognitie-penningen van goede- ren, afgehaald van schepen met particuliere vaartuigen^ liepen voor rekening van den afhaler, behoudens diens verhaal op den overbrenger, ^indien hy desdve aan f^hem mogt hebben voldaan*'.

De boomwachters moesten bij het passeren van den Boom onderzoeken, wie de afhaler was, en daarvan onmiddelijk kennis geven aan den Ontvanger-generaal, om te weten, van wien de recognitie-penningen moesten ingevorderd worden.

Nopens goederen, met Compagnie's schouwen afgehaakt, moest hetzelfde geschieden aan den Boom of aan de equipage- werf door een pennist of ander persoon, door den Opper- equipage-meester aangewezen.

Overigens bleef het bepaalde op 5 December 1752 van kracht.

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. ^553

15 Mei. Maatregelen tot weering van de vaart van Chineesche jonken op Palembang,

Gesproken zynde over de middelen, dienstig en noodsakelyk om d'ong'oorloorde vaart derselve, so naar Palembang als naar Banjermassing en Passier, te weiren en tegen te gaan, zo wierd op de propositie van den hecre Gouverneur Generaal g'arresleerd, op alle Chineese wharen, die niet direct uyt China aangebragt werden, Hzy te deser boofd plaatse, dan wel op Macasser ofte Malacca, op welke laaste plaats de Cbineese jonken den bandel van oudsber is toegestaan, dubbelde tbol te stellen; en so ook op den uytvoer van tripangs, vogelnesjes, wax en andere goederen, in China gewild, van Batavia, Javas oostkust ofte de twee voorsz. gouvernementen gaande naar Palembang, Banjermassing en Passier, ses procento bovenden ordinairen tbol.

Dog, ten einde de Cbineesen, so wel als den Sultban van Palembang, alle reedenen van klagten te beneemen over eene al te rigoureuse en g'interesseerde bebandeling, is teffens goedgevonden om in 't vervolg een jonk jaarlyks ter negotie op Palembang, direct uyt Cbina, te perniitteeren, indien sig verbinden wil, nadat zyn lading verkogt beeft, naar Batavia te komen, sonder eenige de minste quantileit peper of tbin van daar direct of indirect te vervoeren, op poene, dat anders ofte wanneer eenige verbodene vaart ofte bandel mogte onder- slaan, schip en lading sal werden geconfisqueert ; al bet welke by de te verleene pas also wel sal moeten werden aangebaalt, als dat gevolgelyk sodanigen, jaarlyx met pas varende jonk, indien ledig te deser boofdplaatse komt, geen tbol onderhevig sal zyn voor bet geene te Palembang sal gelost hebben.

Ook is met relatie tot dese materie al verder verstaan, den aanbreng van levensmiddelen en wat verder tot de buyshou- ding geboort, van Siam en Cambodja op Palembang, so verre boyten suspicie is, te blyven permitteeren, mitsdatmetd'naar de eerstgemelde plaatsen gaande of retourneerende vaartuygen geen peper of tbin vervoerd werde, op poene van confiscatie.

nUilT-BOlK DIEL YI. {^^r^Al^

Digitized by VjOOQ Iv!

SK4 1753. J. MOSSEL.

En DadieD de nachodas der Chineese jonken steeds igno- rantie komen te pretendeeren van de verboden vaart der jonken op plaatsen, de Comp®' in eigendom gehorende of daar z'exclusive contracten heeft, onder voorgave, dat zulx niet alge- meen tot hare kennisse komt en nog veel minder tot die van hare rheeders in China, zo is verstaan een iegelyk, die hel zoude mogen aangaan, van dit een en ander ten overvloede by een billet de nodige advertentie te doen.

15 Mei. Verbod tegen vaart van Banka, Biliton en Djohor naar Batavia, Java's oostkust en Makasser.

Te meermalen gesproken zynde over hel nadeel, dat mea langs hoe meer komt t'ondervindeQ, dat de Comp® en de goede ingesetenen door de vaart van Banca, Bliton en Johoor naar Batavia, Javas oostcust en Macasser werd toegebragt, speciaal door de sluykeryeu en roveryen dier volken langs de Javase stranden, en waaromme, zo wel als om 'tsluyken van thin, nooit eenige vaart van Banca naar de voorsz. plaatsea eo selfs voor desen aan d'inwoonders van dat eiland niet is toe- gelaten eenige grotere vaartuygen aan te houden, als zy tol den overbreng der thin naar Palembang nodig hadden, terwyl men daar en tegen de vaart van Bliton en Johor derwaarts heeft opengelaten, omdat men tot nog toe niet heeft konneo uytvinden een ef&cacieus middel om de Joboreesen en Bliton- d^s, die zig aan roveryeu, enz. schuldig maken, van de goede handelaars, welke er onder mogle weesen, te discerneeren, vermits zy allen met passen varen; zo is nu, om eenmaal het vaarwater voor de goede ingesetenen, so ver mogetyk, veilig te maken, goedgevonden en g'arresteert, niet alleen Vinterdiceeren alle vaart en handel van Banca op Batavia, Javas oostkust en Macasser, maar ook die van Bliton en Jobor, op welke beide plaatsen genoegsaam pubticq vaartuygen ten rooi werden g'equipeert ; en oversulx de ministers te Macasser eA Samarang het nodige dierwegens aan te schry ven, mitsgadais d'intusschen alhier aankomende Joboreesen en Blitanse vnar-

Digitized by LjOOQ IC

1>5d. J. MOSSEL. 3^8

tuygen geen andere negotie toe te laten dan den inkoop van ryst en levensmiddelen voor de te rug reise; dog daar en tegen de Chineesen en alle verdere ingesetenen alhier te per- mitteeren alle goederen^ geene contrabanda zpde, derwaarts te vervoeren en van daar te rug te brengen.

29 Mei. Voorschriften nopens aan de Regering in Ie dienen rekesten.

Ter occasie der gebreckelyke en vicieuse instelling ea ayt- schryving van het request van Oey Guanio, dat niet aHeen ten deele heel stram en onverstaanbaar, maar ook op verschelde plaatsen doorgehaalt, verandert en met renvooyen in nourgine Toorsien was, gesproken zynde over de onverstaanbare verseeke», nodelose en niet ter zake doende digressien en oytbreidingeik walchelyke adulatien, capitale omissien, i(em servile en ten eeoemale van bet spoor der betamelykheid afwykcnde expressieB, welke veeUyds, tot ei^ernis deser regeering, als ook tot vertra- ging en vermoeyelyking harer besoignes, ontmoet werien by d'aan deselve gedediceerde versoek schriften, zo van Chineesen en inlanders, als andere personen, die de Nederduyische tak Biet magtig of, niet in staat in deselve iels ten papieren te brengen, hen dierhalven bedienen van de hulpe van den eersten, die er zig toe aanbied oader zo veele kreupele schryvers in soort, als men hier heeft, die de vermetelheid hebben zig daar toe te laten gebruyken, schoon het hen alzo wel aan capaciteit ontbreekt om zig op een korte en verstaanbare wyse l'expri- meeren^ als aan oordeel om het noodsakelyke t'allegneren ea te blyven binnen de palen van eerbied en decentie; welke dendige pennevoerders zig des niet te nnii dikwyls door d'onkundige supplianten ten duursten ofte naM male, dat zy veel papier nodeloos verklad hebben, doen betalen, daar inne de procureurs imiteerende, welkers werk A>orgaans neede aan eene overtollige en volumineiise extensie kenbaar b; over welk onderwerp al te meermalen te deeser vergadering is gediscoureert, zonder dat tot nog toe een nut en convenabel

Digitized by LjOOQ IC

S86 1753. J. iviosëÊL

middel is uytgedag^ en in hei werk gesteld om hei verebckle redres daar inne te weege tebrengen, zo is als na goedgefooden en g'arresieert, voortaan geene requesten ofte andere schrif- tauren van die natuur, aan dese regeering ingerigt, aan te neemeu, als die door den versoeker selve dan wel door den eersten clercq ter generale secretary en desselfs adjunct ode een der alhier g'admitieerde notarissen en gesworen clerequen ten gemelde comptoire ingesteld zyn, buyten een enkeld requesl over jusüiieele zaken, waar ioe de supplianten zig vao eeo advocaat of procureur zullen mogen bedienen; en ien einde zulx niet, gelyk veele andere goede wetten en insettingen, io onbruyk gerake, teffens ie statueeren, dat de voorsz. geper- mitteerde concipienten in dorso van de requesten en andere diergelyke geschriften, aan dese regeering gepresenteerd wer- dende, behoorlyk voor d'opmaking zullen moeten teekenen en gevolgelyk aansprekelyk weesen voor d'oneerbiedige en indec^te termen en allusien of insinualien, die daar by mogten gevonden werden, H zy dat de suppliant zulx expresselyk heeft begeerd of niet; en dat de supplianten, die een request of ander papier presenteeren of laten presenteeren, dat door desulke niet is ontworpen, in selver voegen voor den inhoud zullen veraot- woordelyk gehouden werden, H zy het eigen werk is of niet.

29 Mei. Bepaling, dat de Raad van justüie te Balam onbevoegd was één of meer zijner leden te schorsen en gereglelijk te doen vervolgen.

Wanneer die Raad redenen meende te hebben om overeen of meer zijner leden ontevreden te zijn, dan moest hij zich tot de Regering wenden mei het verzoek om ter zake bet noodige te verrigten.

8 Junij. Bepaling, dat alwie niet te zijner tijd in Rade van Indiê aflegde den jaarlijkschen eed van purge, gestraft zoude worden met eene boete van iO rijksdaal' ders, ten behoeve van de Diaconie.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 357

12 Junij. Bepaling, dat de gewone vergaderingen van de Hooge Regering gehouden zouden worden op DingS" dag en Vrijdag, des voormiddags te 9 ure.

Door den heere Goavernear Generaal te kennen gegeven zynde, dat, alhoewel te deser vergadering, zedert zyn Edelheits komste tot de regeering, door verschelde heeren leeden te meermalen was geremarqueert, dat de ter sessie van den S8^ May 1743 gedane verlegging van den tyd van het houden der ordinaire byeenkomste deser vergaderinge voor de heeren leeden zeer lastig bevonden was ter zake van de grote hitte, die men doorgaans alhier en speciaal in dese benauwde en van alle zyden met muuren omringde vergaderzale heeft en dewelke door het opsteeken van de kaarssen, speciaal in 'treden saisoen, somtyds al te half vyf uuren of daaromtrend geschieden moet, nog merkelyk toeneemt, zyn Edelheid egter in het eerste gehaesileerd hadde om de vergadering voor te stellen deselve weeder in tetrecken, eensdeels, omdat in H gene- raal de minste veranderingen de beste zyn, en ten anderen, ter zake van de voorsz. en meer andere reedenen, waarommeter sessie van den 25^ April 1730 besloten is de gemelde ordinaris vergaderingen voortaan voor de middag te houden, by resolutie van den 29"° May 1743, wanneer men goed vond daar van weeder af te wyken, zyn aangemerkt, als in verre na niet knnoende balanceeren d'inconvenienten, die daar uyt resulteer- den, dog dat zyn Edelheid nu by ondervinding gebleeken was, dat bet principaalste van die inconvenienten was d'audientie» die de Gouverneur Generaal des morgens geeft en waar meede, insonderheit op d'ordinaire vergader-dagen, veeltyds twee uuren en langer heen loopt, in voegen dat denselven, t'agt uuren vergadering houdende, gemeenlyk selfs geen tyd heeft om alvo- rens behoorlyk t'ontbeiten, dewyl het verlies van zo veel dierbare morgen uuren tot het schryfwerk en andere occupatien, by hel gemelde besluyt uitdruckelyk g'allegueerd, ruym wierd opgewogen door dat men in die morgen uuren weesentlyk in dit heele climaat vry bequamer en beeter gedisponeert is

Digitized by LjOOQ IC

558 1753. J. MOSSEU

om met de vereischte attentie en proippiitude zyn oordeel te laten gaan over zo veele verscheidene en somtyds onverwagte stoffen, als ter deliberatie voorkomen, alwaaromme en vermits bet voorsz. inconvenient te prevenieeren en uyt den weg Ic ruymen was met des morgens ten neegen, in stede van t'agl uuren, te vergaderen, wanneer men nog twee a drie uoret) tyds hadde, die gemeenlyk sufficieerende waren voor de zakeo, die in eene sessie moeten werden afgedaan, zyn Edelheid als nu vermeende niet langer te moeten uylstellen de propositie van een poinct, dat, hoe men het ook neemt, in zig zelis onverschillig is, dewyl er de CompS als alle deelen van haren dienst maar behoorlyk werden waargenomen, in 't gebed niet aan gelegen legt, welke tyd tot eenige van deselve werd uyt- gekosen ; zo is eenpariglyk g'oordeelt, dat zodanige verschikking tot commoditeit van de regeering, so wel als van die iels te berigten of te versoeken hebben, sal strekken, en dierhalven verstaan d'ordinaire vergaderingen voortaan weder te houdeo op Dingsdag en Vrydag voor de middag, tegens negen uuren.

16 Junij. Bepaling, dat de drukwerketh afgeleverd door de drukkerij van het Seminarium Theologicum te Bataüia, ter verantwoording kwamen van den kldfh winkelier.

Die drukwerken moesten bij de boeken van den kleinen

winkel worden ingenomen, »pro rato van het bedragen der

»drukkery-ongelden", welke ten dien einde aan den klein-

winkelier moesten opgegeven worden.

22 Junij. Instructie voor den Visilateur-generaal en diens ondergeschikten.

Art. 1. De visitatie en exarainatie der negotie lM)eken in 't generaal sal hier in bestaan:

1^ dat de voor restanten van de cassa, pakbuys en alle andere byboeken, zonder onderscheid, vooraf behoorlyk tegen de

Digitized by LjOOQIC

17Ö3. J. MOSSEL. 359

na restanten van het voorgaande jaar geconfronteerd en (lat vervolgens alle overige^ daar by ingeschrevene parthyen, 80 in den debet als credit, tegens de daar toe relative bylagen roet d'uytterste accuratesse gepuncteerd, nagetelt en nagerekent werden; 2^ dat de by hei formeeren van het journaal ingeschreven en g'ex tendeerde restanten en crediteuren ofeigentlykalle overgenomene posten tegens die van bet voorgaande of afgeslotene journaal naauwkeurig geconfronteerd ea so meede, dat alle de verdere daar by in- en afgeboekte par- thyen insgelyks met d'uyterste exactitude tegens de by- boeken, resolulien, afgaande en aankomende foctuuren, reekeningen en verdere bescheiden vergeleken en overeen gebragi, mitsgaders dat vervolgens hei gemelte journaal van voren tot agleren met oplettendheit nagerekent en nagetelt werde; 3^ dat wyders het gemelte journaal tegens het grootboek

gepoincteerd en het laaste accuraat nageteld werde, en 4° dat, dit verrigt zynde, niet alleen alle de reekeningen by het grootboek, so in den debet als credit, ieder apart, maar ook ieder post in het bysonder met behulp van het journaal letterlyk, om so ie spreeken, g'examineert, mitsgaders gelet werde, of ook, so ten belange van de manier van boekhouden, als in opsigte van de in- en afschry vingen, eenige abuysen begaan zyn.

Art. 2. Dog in specie sal voornamenilyk gelet ea agt gegeven moeten werden:

1^ of het compioir generaal ook met eenige posten, buyten qualificatie, tegens het algemeen gebruyk en de alomme bekende ordre, beswaart is ; 2^ of de erreuren, by vorige boeken begaan en by de bevin- dingen door den visitateur generaal aangetoond, navolgens de daar op gestelde marginalia geredresseert, verant- woord of vergoed zyn; 3^ of vervolgens alle geboekte parthyen, so in den debet als credit, met haar ware kosten in- en afgeschreven zyn;

Digitized by LjOOQ IC

560 1753. J. MOSSEL,

4^ of er eenige goedereu lol gebruyk, enz. zyn iogekogt, die men van elders beter koop hadde knnnen ontbiedeQ,

5® of de afschry vingen van de scheeps en pakhuys nÜDwiglen ook surpassecren de bepaalde percentos by het reglemeol van den 15» Augustus 1752 en de by dese regeering deswegen nader genomene besluyten;

6^ of h-it geene de pakliuysmeeslers en scheepsoverhedeo boren de gepermitteerde procentos te kort mogle zyn gekomen, uytkoops vergoed of op reekening gesteld is;

7® of dese en alle andere, op reekening van soldyeo gestddt; posten even sodanig gereduceert zyn als de verstrekt en afbetaald werdende maand gelden;

8® pf omtrend de by opening van kassen, balen, enz. te kort, bedurven of beschadigt aangebragte goederen mede volgens het geciteerde reglenjent van den 15"^ Augustos gehandelt is;

9® of op de reekening van voorjarige lasten en ongelden, item die van voorjarige winsten en verliesen, ook eenige oneigene posten in- en afgeboekt zp, en onder anderen desulke, die tot de lasten of winsten van hel selve boek- jaar geboren, mitsgaders of deselve met het sluyten der boeken, conform d'ordre, gesepareert van d'eigenjarige posten aan het comptoir generaal overgegeven zyn ; 10^ of er ook eenige limmeragie en reparatie gedaan is, die, op zig selfs genomen, in de gouvernementen, directien en commandementen boven de vyf en op mindere comp- toiren boven de twee hondert guldens bedraagt, buytcn qualiGcatie deser regeering, dan wel uyt sodanige drin- gende noodsakelykheid , dat de toestemming van bier niel heeft kunnen gevraagt of afgewagt werden; 11^ of op de reekeningen van ongeldeu of onkosten van koopmansschappen en die van emballagie ook eenige oneigene posten gebragt en of het geene deselve per slot Ie voren of ten achteren hebben gestaan, met de winst en verlies reekening geliquideert is; 12® of omtrend d'afschryving van het bekostigde tot het

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 361

opmaken vau nieuwe gebouwen, fortiflcatie werken, schee- pen en vaartuygen, item reparatien van belang, gehandelt is volgens de resolutie deser regeering van den 8^ December 1744 en 16 February 17&3;

13^ of er ook meer emolumenten, kostgelden en randsoenen verstrekt zyn, ais by het reglement van den jare 1680 en eenige nadere besluyten van dese regeering gesta- tueert en toegestaan zyn;

14® of alle lasten en winsten met de vereischte extensie en klaarheid op haar eigen reekening geboekt zyn, navolgens de inslruclie van den heer Comelis Bezuyen, gedateert primo November 1709, dan wel na de nadere ordre, dewelke dien aangaande by dese regeering mogte beraamt werden ;

15* of gemelte last en winst reekeningen, buyten, qualifi- calie ofte ordre, ook door quade ingeslopene gebruyken oneigen beswaart en vergroot, dan wel of daaromtrent op eene andere wyse eenige excessen gepleegt zyn;

16^ of de betaalde gagien op afgeloste reekeningen wel ten lasten der reekening van soldyen gebragt zyn, en of omtrent de verstrekte maandgelden conform d'ordre gehandelt is;

17® of de verteerde halve gage door de geene, die in de hospitalen ter geneesing geweest zyn, ten nadeele van soldyen en ten voordeele van de hospitaals reekening geboekt is;

18® of er ten opsigte van de medicamenten voldaan is aan de besluyten deser regeering;

19® of onder de restanten ook eenige quade schulden, on- nodige en overtollige goederen, meubelen, enz. voortlopen ;

20® of omtrent hel invorderen van de uytstaande schulden eenige negligentie gegleegt is, so meede of onder deselve ook eenige hopeloos en desperaat zyn ;

il® of er ten opsigte van de crediteuren ook iets aan te merken is;

22® of by het sluyten der boeken al de per restant ver- bleveiie goederen op hun ware koslcn gebragt zyn;

Digitized by LjOOQ IC

362 1753. J. MOSSEL.

23^ of er ook eenige dienaren boven het bepaald getal, buyten qualificatie ofte hoge noodsakelykheid, aangehou- den zyn; 24^ of omtrend het geene de bediendens op de respective comptoiren tot een eerlyk middel van bestaan genieten, navolgens d'ordre en intentie deser regeering gehandelt is, so in opsigte van de verdeeling, als andersints; 25^ of, om de goederen by het sluyten der boeken op hare ware kosten Ie brengen, ook iets ten voor of nadeele van het comptoir generaal of eenige andere reekening, wegens te hoge of te lage versending, afgeboekt en of het selve van eenige importantie is, en 26^ of by de samentrecking, die, volgens resolutie deser regee- ring van den 29^° January 1661, van de lasten geformeert moet werden, voldoende reedenen gegeven zyn, waaromme ieder reekening meer of minder is dan het voorgaande jaar, so meede of het gemelte geschrift behoorlyk in Rade van politie geresumeert en de houder der boeken tot het afsluyten van deselve, conform het genomen besluyt aan dese tafel in dato 6 September 1694, gequa- liGceert geworden is. Art 3. Van alles, wat bevonden werd niet behandelt of gedaan te zyn navolgens het gebruyk en d'ordres, sal, so wel als van alle erreuren, nauwkeurige aanteekening gehouden en daar uyt geformeert moeten werden eene sogenaamde bevin- ding, dewelke dan ten principalen bevatten en duidelyk, dog kort, vertonen moet:

1^ alle ontdekte excessen, erreuren en gebreeken, met de nodige remarques en consideraties, hoedanig het een en ander best geredresseert en in 't vervolg verbeetert kan werden ; 2^ de gesamentlyke last en winst reekeningen, so in 't alge- meen, als ieder in het bysomler, en uyt de vergelyking van deselve tegens het jongst voorgaande jaar de meerder of minder veragteringen, met de reeden en aanmerkingen ten cas subject; 3^ de rekeningen van voorjarige lasten en ongelden en van

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 363

voorjarige winsten en verliesen, met noteering, boeveel daarop goedgedaan en argeschreven en of daar meede by bet slayten der boeken na d'ordre gehandelt is; 4^ alle posten, die buyten de eigen en voorjarige lasten en winsten, tegens d'ordre en styl van bet boekbouden, afson- derlyk met bet comptoir generaal geliquideert, ten einde te kunnen sieo, boe veel de boofd reekening daar door bevoor- ofle benadeelt is; 6® d'oneigene en overtollige reekeningen, die in de boeken

gevonden zyn, met de nodige aanwysingen lot redres; 6^ de meubelen, combuys en andere aangemaakte of ingekogte goederen tot buys gebruyk van de respective opperboofden, etc, etc, by aldien daar omtrent eenigo excessen ontwaard werden, dog anders niet; en 7^ de restanten en crediteuren met de nodige aanmerkingen, so in opsigte van de daar onder gevonden werdende uyt en in scbulden, als ten belange van overtollige goederen en effecten.

Art. 4. Het opmaken van dese bevindingen op alle negotie boeken van beel Indien sal lopen voor reekening van den visitateur generaal, in so verre, dat by die selfs sal moeten concipiëren en teffens sorge dragen, dat daar by niets als een erreur of abuys opgegeven werd, betgeen inderdaad sodanig niet is.

Art. 5. Ook zal den yisitateur generaal, nevens de ver- antwoording van bet comptoir en de maneaiice van zaken, nog incumbeeren:

1® de jaarlykse examinatie van de gesamentlyke Bataviase last reekeningen en bet formeeren uyt deselve van een g'exten- deerde vergelyking tegens bet voorgaande jaar (van ieder post in bet bysonder), om klaar en duydelyk te kunnen sien, waar uyt de meerder of minder lasten baren oorspronk bebben; i^ de visitatie van de guastos boekjes, die in de veldschansen Tangerang, Tanjongpoura, enz. van de consumtie gebouden werden en welken aangaande by voornamentlyk letten sal, of daaromtrent ook eenige excessen gepleegt zyn;

Digitized by LjOOQ IC

364 1753. J. MOSSEL.

3^ bet ondersoek van de consumtie der aytkomeode scheepen en het daar uyt laten opmaken van de gewone re^eoiagen en andere papieren, en 4' hel concipieeren van alle rapporten, beriglen en wat vc^ der door dese regeering, den Gouverneur of Directeur Generaal gerequireert mogte werden. Art. 6. Dog het overige werk sal lopen voor reekening en verantwoording van den coopman en eerste suppoost, dewelke uyl dien hoofde verpligt zal zyn: 1^ by absentie van den visitateur generaal op alles eeoe

nauwe toesigt te neemen; V d'afgaande en aankomende factuuren na te reekenen; 3^ d'erreuren, die by examinatie, punctatie, nareekening ofte natelling in de boeken gevonden werden, in ordre te brengen : 4^ d'bevindingen op de ladingen der aankomende scheepen uyt Ned^land, voor so verre die by uytlevering bevonden werden te discordeeren met de factuuren en cognoiscemen- ten, op te maken; 5^ de consumtie der scheepen, die in Indien varen of op dese rheede leggen, t'examineeren en daar van de gewone reekening en andere papieren, met behulp van een der mindere suppoosten, op te maken, mitsgaders daar van telkens een door hem voor het opmaken geteekent afschrift aan den Directeur Generaal over te geven; 6^ de jaarlykse pryscourant van alle koopmanschappen, die in India by d'Edele Comp^ verkogt zyn, te samen te brengen; 7^ van de verkogte natte wharen in 's Comp' provisie maga- zyn alle jaren een rendement op te maken eu daar nevens te voegen een specificatie van degene, die daar in verbleeven zyn; 8^ jaarlyks van het geene uyt den voorraad en de montore der uytkomende scheepen geligt, een specificatie te for- meeren ; 9^ alle opgaven (dog ongeauthentiseert) te doen, die van kleen belang en weinig exlentie zyn en veeltyds gerequireert

Digitized by LjOOQ IC

i?63, J. MOSèÉL. SéjJ

werden, so door de leeden deser regeering tot hunne respective beschryvingen^ als andere in hunnen dienst, gelyk d'opperkooplieden deses casteels, de boekhouder generaal, enz., dog opgaven van veel belang en veel werk niet onder handen te neemen sonder voorkennis en toe- stemming van den Directeur Generaal; 10® onder de suppoosten, na het goedvinden van denvisita- leur, het werk te verdeelen, op den voortgang van het selve nauwkeurig te letten en successive aan den visita- teur generaal kennisse te geven, hoedanig het daar meede gesteld is; 11^ van de jaarlyks na Nederland versonden werdende boeken

en papieren de nodige registers op te maken; 12® van de by den jongsten opneem bevondene boeken en papieren een voortlopend register onder aparte en appli- cable hoofden te formeeren en het selve successive met d'aankomende boeken, enz. te vergroten en altoos effen te houden, en 15® alle d'ordres en besluyten by een te versameien, so die hier by geeiteert, als boven dien nopens het houden en visiteeren der boeken en ten opsigte van d'equipage en consumtie der scheepen successive gegeven en genomen zyn, mitsgaders deselve steeds efiTen te houden. Art. 7. Ten *opsigte van de consumtie der scheepen zal nauwkeurig in agt genomen moeten werden al, het geen nopens de provisie, equipage en buskruyd reekeningen gestatueerd is by diverse reglementen en resolutien deser regeering en onder anderen by besluyt van den 26«° May 1719.

Art. 8, En, nademaal de ondervinding meer dan eens heeft doen sien, dat het werk ten desen comptoire met het bevorens bepaalde getal suppoosten onmogelyk buyten verag- tering kan gehouden werden, zo zullen voortaan op het selve permanent bescheiden zyn dertig personen (de visitateur en eerste suppoost daaronder gerekent), waar meede het jaarlykse werk dan altoos effen sal moeten gehouden werden. Art. 9. Voorts sal als een douceur aan het visite comploir

Digitized by LjOOQ IC

S6ë 1^53. J. MOèSËL

verknogt blyven, het geen den visitateur generaal by dereso- lutien Tan den S2^ January 1661 en 10 Augustus 1752 voor de ontdekte errearen by de visitatie der boeken is toegdegt, met en benevens de 50 rd^ die voor het q)maken van ieder consnmtie reekening der uytkomende en een ducaton 's maands van d'in India varende of ter deser rhede leggende scheepen, volgens oud gebruyk, betaalt is.

Art. 10. En sal het selve verdeelt werden, als volgt:

van het voorn, een zesde zal genieten;

de visitateur generaal %, de eerste suppoost '/s ^° ^^ d'erreuren ontdekt, meede Vg »

dat van de vaderlandsche consnmtie sal blyven voor den visitateur generaal alleen, en

van dlndiase consumtie sal hebben d'eerste suppoost de helfte en d'overige helfte staan ter dispositie van den visitateur generaal, om ter zyner discretie verdeelt te werden onder de geene, die sig in den dienst der Edele Gomp* het meeste en beste evertueren".

Ten slotte bepaalde de Regering, dat, wanneer de premie voor den Visitateur-generaal wegens ontdekte abuizen meer dan /'5000 zoude moeten bedragen, het werkelijke bedrag dier premie ter beslissing van de Hooge Regering bleef, dan wel, » indien deselve sulx uyt hoofde van presumptie van gepleegde •fraudes ofte om andere motiven mogt goedvinden*^, ter be- slissing van den Raad van justitie te Batavia.

Zie ook by 22 Januarij 1661.

9 Julij. Ainpliatie van hel bepaalde op 26' Md 1719 nopens de verantwoording van scheeps^onsumftie-rehe' ningen, enz.

De ampliatie hiidt, »dat de gene, die wegens eenige bevon- »dene leckagie of minderheeden verklaringen of attestatien komeo «te verleenen, voortaan gehouden zullen zyn het daarbygede* •poseerde, in cas van excessen, met eede te bevestigen".

Zulks werd noodig geacht om daardoor, » ware het mogclyk,

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. J67

»eeniger mate in te teugelen de bekende lichtvaardigbeid der •zeevarenden in het geven van geluigenis omtrend aaken ran »die natuur*'.

Vooral sedert geene Boekhouders op de schepen, in faidié varende, meer aanwezig waren, werden vele* » slordigheden" ontdekt.

9 Julij. Vernieuwing van het bepaalde op 27 April 1694 nopens het nazien der boeken van den Curator ad lites.

•Door verloop van tyd" was die bepaling »buyten gebruyk •geraakt".

25 Julij. Voorschriften nopens insolvente boedels van Compagnie' s dienaren en hunner weduwen.

In afwachting van nadere bevelen ter zake van Hoeren XVIIn«n besloot de Indische Regering: »in stede van het hy resolutie deser regeering van den 30^° December anno 1752 gerequireerde advis vanden Raad van justitie deses casteels, of er een middel mogte uyt te vinden weesen om de zo lange getraineerd hebbende en nog onafgedane zaak van het houden van het judicium preferentiae et concurrentiae en het concursns creditorum in Indien over boedels van insolvent overledene 'sComp' dienaren, zo veel mogelyk, ten genoegen van d'Edele Hoog Achtbare Heeren Majores en met overeen- komst van 'sComp» privilegiën, de Hoogheid van detendesen opsigte van d'Unie af hankelyke Indische gewesten en derselver constitutie, als ook tot behoud van het publicque crediet hier te lande, en gevolgelyk tot welsyn van de cólonien en etablis- sementen van de maatsehappy, ten einde te brengen, ingekomen lynde een extract uyt het memoriaal van dien regtbank de dato 22 May jongstleden, waarby haar Achtbare verklaren zig geensiuts bevoegt t'agten om, tegens de gereitereerde ordres der Heeren Majores in cas subject, eenig advis te pro- duceeren, ja ter contrarie selfs te twyfelen, of er wel ooit iets

Digitized by LjOOQ IC

S68 1^^3. J. MÖSéÈL.

voldoende aan de voorsz. bepalingen (of requisiten) lol een expediënt in desen zoude kunnen werden g'excogiteerd; zo is als nu over dit gewiglig en epineus onderwerp nader ge- delibereert en daar omtrent aangemerkt, dat op d'omstaDdige en solide refutatie van d'eerst in anno 1744 ofte na eeoe stilswygende toestemming van hel contrarie gedurende den tyd van drie en seslig jaren en langer g'opperde suslenue van den Ed^ geregte der stad Amsterdam omtrend dese materie, by de brief deser regeering aan d'Edele Hoog Achtbare heeren Seventienen van den 31" September 1745, niets anders is geant- woord dan, dat haar Edele Hoog Achtbare zig als nog quamen te gedragen aan de daar omtrent intusschen reets by hare g'eerde missive van den 20" November 1745 gestelde ordres, in conformite van de voorsz. susten ue, onder een blote alleguatie, dat, behalven dat het selve met de distinctie, daar omtrent gemaakt, ten uytersten billyk en reedelyk zoude weesen, daar tegen daar en boven niet veel sporrelings \iel, alzo de heeren Scheepenen der stad Amsterdam op geen andere voet eeoige overdagingen zouden accordceren en haar Edele Hoog Achtbare zig versekert hielden, dat de geregten van andere steeden, die wel indistincte overdagingen hadden g'accordeert, daar van jegenswoordig terug gekomen waren^ etc, dog teffens ook geconsidereert , dat het eerste t'eenemaal onbegrypelyk is, nademaal desen aangaande, buyten het geene by onse voorsz. brief van ulimo September 1745 is verhandelt en waar uyt men als nog vermeend evident genoeg te consteeren, dal het zelve (salva reverentia) alzo min voor reedelyk en billyk, als voor noodsakelyk en onschadelyk voor de maatschappye en hare colonien kan werden te boek gesteld, nog tot adslraclie van dit ons gevoelen voorkomt:

1. Dat, alhoewel volgens de beschrevene reglen de plaats, van waar iemand oirspronkelyk is, onveranderlyk zyn woonplaats blyft (ofte gehouden werd te weesen) en daarom iemand, die zig ergens anders ter woon begeeft, ook gehouden werd twee woonplaatsen te hebben en myn heeren van den geregte van Amsterdam daar uyt willen argumenteeren, dat 's Comp'

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 369

dienaren in ladia voor niet anders als reisigers en uytheemsche aan te merken zoude weesen, die voor zekere bepaalde tyd zekere geregte subject, dog aldaar geensints wesentlyk gedomici- Keert zyn ; daar tegens moet in aanmerking genomen werden, dat de zaak heedendaags gebeel anders is gelegen, dewyl, volgens d'algeraeene costume van geheel Nederland, ja genoeg- saam van de ganlsche weereld, de woonplaats, door de geboorte aangewesen, ofte d'oirspronkelyke woonplaats alleen door de wil verandert word, also dat dMnwoonder geensints onderworpen blyft aan het regtsgebied, waar onder hy geboren is, gelyk zubc onder meer andere regstsgeleerde werd aangemerkt by deo vermaarden, Andreas Gail, in zyn observantien van de Keiserlyke kamer in de 36*** observantie van het tweede boek, invoegen een iegelyk subject is de wetten en costumen van die plaatse, alwaar hy woonachtig is, en niet die van zyne geboorte plaats, dewelke hem niet langer aangaan, als hy al- daar te vinden is, merkende de g'allegueerde autheur in het selfde hoofddeel zeer wel aan: dat nota bene het regt der wooonplaatse kragtiger is, als het regt des oorsprangs^ zoo veel de regtsplegtng of vierschaar aangaat.

i. Dat alle de geene, die in den dienst van de Comp^ overgaan, buyten eenige zeevarende (waaromtrend men ten desen opsigte ten deele zoude kunnen excipieeren) zulx niet doen voor een korten tyd om heen en weder te varen, maar om zig verschelde en ten minsten vyf jaren in Indien op te houden en haar verblyf te neemen, en dus de plaatse harer geboorte formeel quiteeren, dewyl het zeggen, dat een oirspron- kelyke en natuurlyke woonplaats niet en kan verandert of versaakt werden, also moet verstaan werden, dat het selve maar plaats heeft, zo wanneer die niet verlaten werd, en by bet tegendeel de woonplaats is, daar iemand zig ophoud, speciaal als hy er teffens ampten en bedieningen heeft, dewyl amptenaren als geen reisigers en vreemdelingen kunnen werden gecon- sidereert.

5. Dal dierhalven zeer remarcquabel is het onderscheid, lusschen Compagnies dienaren en hunne weduwen gesustineert,

PLAIAIT-BOEI DEEL VI. r^r^r^%^r>

Digitized by VjOO^ Iv^

370 1^53. J. MOSSEL.

als dat aan die weduwen, jaar en dag alhier gewoon! hebbende, werd toegestaan haar domicilium alhier te hd>ben en daar en tegens aan de mans niet, schoon hun verblyf in dese ge- westen ook tien, twintig en meer jaren mogte geduurt en hoezeer zy zig aldaar vastgemaakt moglen hebben, teu blyke, dat men in het eene geval, ten minsten voor zo veel de mobilia aangaat, de Romeinsche beschrevene regten volstrekt invoeren en omtrend het andere de Nederlandsche cost urnen volgen wil, waar voor geen ander reeden militeerd, als dat men het zo gelieft te begrypen.

4. Dat zulks al eens als reedelyk toegestemt zynde ('t geen men in gemoede niet doen kan), daar uyt geensints volgt of kan geconcludeert werden, dat ook ten opsigte van de boedels der gene, die, buyten de Nederlandsche provintien geboren zynde, alhier in Indien in den dienst van de Comp^ insolvent komende te sterven, het judicium preferentiae et concurrentiae niet kan gehouden werden voor het geregt van die kamer, daar zy uytgevaren zyn, maar wel ter plaatse hunner geboorte.

5. Dat het ook een evidente en onwedersprekelyke waar- heid is, dat, als de geboorte de burgers maakt en zodanige oorspronkelyke of natuurlyke woonplaats selfs niet door uyt- landigheid en verlating verandert werden kan, iemand, die hier in Indien geboren is, in bet vaderland insolvent komende t'overlyden, het judicium preferentiae et concurrentiae niet ter plaatse, daar hy woonagtig, maar daar hy geboren is, zoude moeten gehouden werden, 't geen de geregten der respective steden in Nederland zekerlyk absurd zouden vinden en positif niet willen laten gelden.

6. Dat het wel waar is, dat de wet dicteerd, dat een vaste woonplaats door een verblyf van tien jaren verkregen werd, dog daar uyt geensints volgt, dat die niet in een mindere tyd zoude verkregen werden, maar dat by onsekerbeid de tyd van tien jaren genoeg is om een vaste woonplaats Xe bewyseo, dewyl andersints heedendaags, indien maar de wil blykt om ergens een vaste woonplaats te verkiesen, gepaard met een dadelyke verlating van zyn oorspronkelyke woonplaats met

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. S7i

buysgesiii en goederen, verstaan werd, dat selfs in een ogen« blik de vaste woonplaats gesteld is; dewyl bet tegenwoordig nergens gerecipieerd is, dat iemand zyn domicilie zoude be- houden in een stad, daar nog hy, nog iets van bet zyne te vinden en welkers jurisdictie by gevolgelyk niet onderworpen is en niemand, volgens bet gevoelen der regtsgeleerden, op de reeden gegrondvest, kan gerekent werden zonder woon- plaats Ie zyn, gelyk dan ook, naar de costumen van Nederland eo veel andere plaatsen, bet inwoonderscbap in een jaar werd verkregen, zo als bet eerste onder anderen betoogd werd by Gail in zyne vyf en dertigste observantie van bet twede boek, alwaar by zegt: hoewel hei inwoonderschap volgens hel gemeene regt werd verkregen door den tyd van tien jaren in eene plaats ie wonen^ zo werd noglhans helzelve wel ook op staande voel bekomen, wanneer iemand N.B. metier daad en feitelyk zyn voornemen om op de voorsz. plaalse ie verblyven verklaard^ gelyk, by aldien deselve zyn woonplaaise en woninge aldaar heeft gesteld eu N,B, het meeste deel zyner goederen ter selver pkatse heeft gebragt, also d'inwoninge iemand tol inwoonder maakt, een waren inwoonder werd gesegi te zyn, dewelke van dese of geene plaatse in eenig land of plaatse woond en zyn vcQonplaaise houd, gelyk ook iemand gezegd werd ergens te unmen, alwaar deselve zyne goederen heeft leggen en N.B. zyn godsdienst gewoon is te gebruyken.

7. Dat ten desen ook toepasselyk en eenigermaten decisoir is het voorbeeld, te vinden in de 107^« en 108"« consultatie in het Nederlands advys boek van van den Berg, volgens het welke een inwoonder van Amsterdam, met burgermeesteren vao Naarden gecontracteerd hebbende om aldaar voor zyne reekening een lotery op te regten, waar toe hy de prysen tot Naarden bad gelevert, etc, en middelerwylen zynde komen te laiUeeren, bet queritur was, • of de geregte van Naarden 4e goederen van dien inwoonder overleveren moeste aan de Commissarissen van desolate boedels t' Amsterdam, dan o[ die te Naarden zouden behoren te blyven om aldaar te werden verkogt en op de penningen, daar van te komen, preferentie

Digitized by LjOOQ IC

S74 1^53. J. MÖSêEL.

gehouden te werden?; en het laaste gaffirmeert geworden is, invoegen alle dienaren, die bun selven voor eenige jaren in den dienst van de Comp® verbonden hebben, moeten ge- houden werden haar domicilie alhier in Indien genomen te hebben en, zo lange zy haar alhier bevinden, convenibel zynde voor den regier, door den Souverain alhier in Indien geeonce- deert, daar uyt dan ook volgt, dat zy subject zyn 'sComp keuren en costumen : want onder den geregte van eene plaats te geboren en de wetten onderworpen te zyn is een en H selve, waar uyt dagklaar blykt, dat nog de reglen van Amsterdam, nog van eenige andere steden, daar de Comp* bare kamers heeft, ten desen opsigte kunnen werden gevolgt, nadien sodanigen persoon bet inwoonderschap, dat by bevorens aldaar mogte hebben gehad, verlaten beeft en zig met er woon en goed elders begeven, maar dat in tegendeel in desen tot een regul en rigtsnoer moeten dienen de statuten deser stad, waar by het nodige omtrend de desolate of insolvente boedels en de manier van procedeeren in cas van preferentie en concurrentie behoorlyk en naar de constitutie deser landen is gereguleerd en die d'Edele Hoog Achtbare Heeren Hajores by derselver gerespecteerde missive van den 21" July anno 1707 selfs toestemmen, dat alhier moeten werden gobserveert en onderhouden, daar by aanmerkende, dat omtrend zaken, waar van in deselve statuten niet bysonder is g'ordonneert, moeten g*observeert en onderhouden werden de statuten en costumen, in de Nederlanden gebruykelyk.

8. Dat het dus veri'e g'allegueerde meerendeels sdfs als overtollig voorkomt, als men reflecteerd op de voorsz. ordre van den 21«" July 1707 en den teneur der resolutie van haar Edele Groot Mogende de Staten van Holland en Westvriesland van den 10"" July anno 1674, te vinden by de Papegay of het formulierboek van van Alphen, in het sevende hoofdstak, en dicteerende: dal alle queslien en geschillen^ vallende in ende over boedels, die insolvent geworden ofte onder benefilie vcm inventaris g*addieert zyn ofte andersints, by commissien endc oppertoesigt van Scheepenen of Commissarissen van desolate

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 575

boedels geadministreerd werden^ geventileert en afgedaan moetm werden voor den regier van die plaatsen, daar de voorsz. boedels molvent, onder beneficie mn inventaris ofte onder commissie als varen g" administreert zyn ; en dat ook de reekeningen van d*admini8trateurs van de voorsz. boedels daar ter plaatse moeten werden gedaan, etc. (en verder}» dat het voorsz. deda" ratoir, als zynde conform de dispositie der beschrevene regten, plaats moet hebben in alle gelegentheeden en voorvallen, die nog zoude mogen zyn ongedecideert, etc, welke resolutie» sehoon eigentlyk maar sprekende van d'insolvente boedels, in de steden van Holland en Westvriesland vallende, met relatie tot de differenten (usscben de geregle van deselve en den bove van Holland, daar over ontstaan, egter len desen zeer toepasselyk is, dewyl zulx duydelyk aantoond het sentiment van den Souverain van die provintie in cas subject en de geregten van de steden, len wiens voortdeele deselve genomen is, met geen reeden kunnen vergen, dat men ten opsigtevan Indien op andere gronden zal te werk gaan, alleen, omdat deselve met hare sustenue in zo verre niet quadreeren.

9. Dat van bet octroy, door haar Hoog Mogende de Heeren Staten Generaal als den Souverain deser landen sub dato 27 September anno 1671 aan de Ck)mpagnie verleend om hier te lande N.B. indistinctelyk curaloren over de boedels van 's Gomp^ dienaren te stellen, die in India komen t'overlyden zonder aldaar kinderen, weduwen ofte errgenamen na te laten, niet tegenstaande dit alles en de voorsz. ampele en fondamenteele wederlegging by brieve van ultimo December 1 745, ten gevaUe van Myn Heeren van den geregte der stad Amsterdam en die verder dese nieuwe systema souteneeren, gerenuntieerd wer< deade, daar door, zo wel aan 'sGorop* dienaren, als aan derselver Indische crediteuren, een irreparabel gerief werd toegebragt, om niet te spreeken van de praejuditie, die daar door aan de jurisdictie van den Raad van justitie desescasteels zal veroorsaakt werden, en den aanwascb van die van den geregten der steeden van de respective kamers, dewelke nooit ^ge jurisdictie van den Souverain, nog ad rem, nog ad

Digitized by LjOOQ IC

374 1753 J. MOSSEL.

personam, over 's Comp' dienaren in Indien bekomen, nog zig ook voor desen aangematigt hebben.

10. Dat, gelyk bet, zo als uyt het g'allegueerde exempd kan werden afgenomen, in geene deele overeenkomstig is met de practycq en manier van procedeeren, in de Nederlanden gerecipieerd en aangenomen, dat het judicium preferentiae et concurentiae voor den geregte van die stad gehouden werd, van waar zo een insolvent overleeden 's Compagnies dienaar, die N.B. jaar en dag alhier zyn domicilie gehad en gehouden heeft, vertrocken en uylgevaren is, het zelve zo ook zoude labo- reeren aan d'allergrootste incongruiteiten, defecten en incouve- nienten, die men bedenken kan, en niet alleen streckeo tot merkelyk nadeel van d'ingesetenen deser landen, maar ook en hootdsakelyk tot groot nadeel, zo van 'sComp" dienaren by hun leeven, als van derselver boedels, wanneer die na haar dood insolvent worden bevonden, eensdeels, dewyl in zodanige insolvente boedels zullen moeten fungeeren dubbelde curatoren ofte twee sequesters, als d'eene te deser hoofdplaatse om deo boedel tot liquiditeit te brengen en daar toe d'uytstaaide gelden van den insolvent overledene, *l zy in der minne ofte door middelen van contraincte, in te vorderen, en d'andere in Nederland, ten einde in eas van preferentie en concurrentie tegens de crediteuren te procedeeren, waar uyt dan sal komen voort te vloeyen, dat voor eerst 't judicium daar, overjsnren dag na het sterfgeval of de gesustineerde insolventie gebonden wordende, de hoge interessen de schulden zodanig zullen doen oplopen, dat de boedels daar door, anders nog solvent zynde, insolvent komen te werden, waar en boven er dan nog omtrent 8 perc^^ wis^l verlies tusschen India en Neder- land afhioet; ten tweeden, vermits de crediteuren aUiier^yder een bysondere procuratie op hunne gemagtigdens in 'I vader- land moetende passeren en daar by hare bevrysen, N.B. zo wel in originalia, als copia autbenticq oversenden, zonder welke z'haar actie niet kunnen doen institueeren, zulx almeede zal strecken tot merkelyke verswaring der kosten en veragtering der boedels en by het te zoek raken van origineele, onder^

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 578

haDdsche obligatien, waar van d'egtheid word bedisputeerd, tzy by hel blyven fan scheepen ofte andersints, ook tot irreparable schade van den houder; ten derden, nadien er verschelde crediteuren onder zullen gevonden werden, als Ghineesen en inlanders, die, geheelyk geene correspondentie in het vaderland hebbende, haar in de grootste verlegentheid des weerelds zullen gebragt vinden, wanneer zy met bare actie naar den Nederlandschen regtbank werden gerenvoyeert, dewyl zy geen denkbeelt hebben van onse regtsgeleerdheid en wyse van procedeeren, veel min van zo een uyt de Romeinsche beschrevene regten opgedolvene systema, tegens alle vorige gebruyken strydende, die zy noodsakelyk moeten aanmerken als een middel om haar te vexeeren en van hare regtmatige pretentien te veisteken of al het hare in processen te doen consuraeeren, waar van de gevolgen door een algemeen misnoe- gen en recours tot d'inlandsche regeeringen op plaatsen, daar de Corap« niet of niet volstrekt meester is, zodanig kunnen weesen, (bl men schynt te moeten veronderstellen, dat de Heeren Majores, daar op reflecteerende, niet van zig zullen kunnen verkrygen daar inne te condescendeeren, maar integendeel, liever als hare Golonien eti belangen aan de gevolgen van dien te hazardeereo, zullen gelieven te bewerken het manictien van 's Comp* prero- gatieven in desen, waar tegens met reeden en billykheid niet yeel sporrelings vallen kan, te meer, vermits by dit alles nog komt, dat onder de schuldeisschers, zo wel Europeese, als Chineese en inlandsche, verscheide arme lieden zullen weesen, die, al konden z'een begrip van dese zaak formeeren, zo om de geringheid harer pretensie, als uyt vreese, dat de grote kosten oorsaak zullen zyn, dat er niets voor haar zal komen over te schieten en zy, om zo te spreken, goed geld naar quaad geld zullen werpen, als daar zyn winkeliers, kleederenmakers, schoen- makers, leverantiers van producten, die het land geeft en waar van zy gemeenlyk leeven moeten, barbiers en diergelyke meer, liever met bare actie agter zullen blyven, daar andersints diergelyke crediteuren, zonder eenige naamwaardige kosten te maken o( te hebben, persoonlyk op d'eerste dagvaardiging

Digitized by LjOOQIC

576 1753. J. MOSSEL,

alhier compareerende en by een klein libelletje hunne acti6 institueerende, veelmalen nog aan hun guarand komen; ieo vierden, dat hier uyt onvermydelyk zal moeten voorlvloeyen, dat 'sComps dienaren, niet alleen by gebrek van eeiigenood- sakelyke lyfbehoeftens, deselve niet als voor contant en selfs geen huys, als mits vooraf betalinge te huur zullen kaDoeo krygen en dus, als zy geene middelen daar toe hebben, telkens genoodsaakt v^eesen recours te neemen tot het verpanden Tan hunne meubeltjes, zo zy eenige hebben, of anders gebrek te lyden, als zy, gelyk de meeste, geene immobilia bezitlen.

11. Dat het wel waar is, dat eenige van de voorsz. inconvenienten ook réciproque plaats kunnen hebben omtrent d'Europische crediteuren, wanneer het judicium praeferenliae et concurrentiae alhier werd gehouden, dog het zeeker is, dat, deselve geen hondertste of minder gedeelte der crediteuren uytmakende, het belang van veele swaarder als dat van weinige dient te wegen, invoegen men van de regtmatigheid van de heeren van de geregten der steden, alwaar de Comp^ kamers heeft, schynt te mogen vertrouwen, dat zy dese zaak, in haren samenhang wat nader inziende, niet zullen blyven insisteeren op eene zo prejudiciable nieuwigheid, speciaal wanneer zy den teneur van voorsz. brief van ultimo December 174S en al bet reets g'allegueerde nog eens gelieven in overweging te neemen.

Hoe een vrouw, regt ven preferentie sustineerende uyt bare huwelykse voorwaarden, daar zy haar man by zyn leeven procuratie heeft gegeven om voor haar reekening H een en ander te doen, gevoeglyk in Nederland hare actie zal konnen institueeren ?

Hoe een vrouw, sustineerende hare middelen te moeten nyt recken, die nog in wesen zyn en preferentie te moeten hebben van de tyd des huwelyks af wegens 't geen op de insolventie van de man bevonden werd door hem veraUeneert te zyn, by de Nederlandsen regter zal konnen te regt komen?

Hoe 't gaan zoude met de kinderen, die legaal hypotheecq hebben, na de dood van de moeder op de goederen van haar vader, voor zo veel de legitime portie aangaat, waarin zy van

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 377

de moeder zyn g'institueert, als bet proveoue van de immcv bilia niet suflicierende is, want zy voor alle andere moeten gaan, geen ander hypotbeecq of privilegie hebbende?

Hoe men, als verscbeide obligatien onder den insolvent overledene verpand zyn en den verpander selfs buiten staat of almeede insolvent is, voor den regter in 't vaderland tegens die schuldenaars, die hier in India dickwils wyd en zeid ver- spreid zyn, zal konnen procederen?

Hoe men in den boedel van een voogd over een ofte meer minderjarige, die insolvent komt te overlyden, by de Neder- landse regier zal konnen procederen, zonder merkelyke schade en groot verdriet van zulke pupillen?

Hoe den Nederlandschen regter, wanneer er speciaal verband van eenige mobilia gedaan is van een debiteur, nog in vol crediet zyude, en zulx door den geregte gedebatteerd werd in fraude van de crediteuren gedaan te zyn, daar in behoorlyk ondersoek sal doen, om niet te spreeken van ontelbare gevallen en incidenten, welke niet alleen onder de proceduuren, zo in cas van gepretendeert legaal hypotbeecq op ingescheepte vragt goederen of schepen, wegens vragt, leverantie van nootwen- digheeden en reparatie, waar van oculaire inspectie vereischt werd, als andersiuls, maar ook buyten des kunnen exteeren en ontstaan en nergens anders als by den localen regter behoorlyk kunnen ondersogt en afgehandelt werden, ofte ten miosten niet in Nederland, zonder hondertmalen recours te moeten nemen tot het lankwylige middel van letteren requi- sitoriaal naar zo ver afgelegene gewesten, tegens dat lulx van hier eens nodig zoude weesen.

12. Dat alle dese zeer wigtige swarigheeden, zo voor 'sComp" dienaren en dese colonie, als den staat der Edele Comp®, ligt en eenvoudig konnen afgeweerd werden zonder iemands nadeel, indien bet forum over diergelyke insolvente boedels, even als van alle andere, hier te lande wierd gehou- den, dog de gelden niet wierden afgegeven als onder suffisante f^autie de restiluendo voor den lyd van tien jaren ofte even lang, als volgens de statuten deser stad, onder den titul van

Digitized by LjOOQ IC

378 1753. J. MOSSEL.

desolate boedels, § 19, is bepaald ten opsigte van de geligte penningen, die van immobilia gekomen zyn, dan wel, dat men. des noods, die penningen al dien tyd by de Comp^ op interest liet staan, binnen dewelke dan de vaderlandsche credileuren. zo er eenige zyn, by forma van relief, dog zonder belalinge van de boete, volgens slands gebruyk daar toe ten behoeve van het lazarushuys alhier staande, hunne actie nog zouden kunnen institueeren, * wanneer sodanige vaderlandsche credi- teuren daar by geene schade of nadeel zoude lyden, als kun- nende den Raad van justitie deses casteels zorge dragen, dat alle jaren precies door haren sequester geformeert en door haar Achtbare, nevens een geleide brielje, aan ieder kamer overgesonde werde een accurate lyst van sodanige insolvente boedels, om daar uyt altoos te kunnen zien, hoe lange het geleeden is, dat zodanige insolvente 'sComp» dienaren ofte derselver weduwen zyn overleeden ofte wanneer, de insolventie haar bekent geworden zynde, sodanige boedels onder den sequester gekomen of overgebragt zyn, en daar uyt met haar Edele Hoog Achtbares believen, des noods, ofte voor zo verre de geregten van de steeden in Holland en Zeeland, daar de Comp® kamers heeft, niet tegenstaande eene behoorlyke noti- ficatie van de meenigvuldige onoplosselyke en insurmontable swarigheeden en inconvenienten, welke uyt het tegendeel onvermydelyk moeten resulteeren, tegens hoop en verwagting mogten blyven refuseeren behoorlyke overdagingen taccor- deeren, in 't vaderland by de couranten van die of andere steeden, in desc zaak niet gemesleert, telkens de weet des- wegen gedaan te werden, onder uytdruckelyke waarschuwing, dat, na verloop van het gemelde termyn van tien jaren, de noncomparanten van haar regt zullen vervallen gereekent wer- den, even en in dier voegen als of er overdagingen geschied waren, also dat middel, hoe informeel ook mag schynen, ten vollen werd gelegitimeerd door de volstrekte noodsakelykheid, welke er in dien gevalle in resideert om de Comp" de preroga- tiven, van den Souverain verleend, niet te laten ontwringen en in extreeme qualen extreeme remedien moeien gebruykl werden*

Digitized by VjOOQIC

17Ö3. J. MOSSEL. 579

Uyt hoofde van al bet welke en dat als nog by de vergadering eenparig wierd g'oordeelt buyten het bestek deser regering te lopen en foor haar ten eeneraale onverandwoordelyk te weesen van de privilegiën, door den Souverain om zulke ge- wigtige reedenen aan de Corop* hier te lande gegeven, (e remin- tieren tol mine van hare colonien, die het te vreesen is, dat daar uyt, ten minsten voor een gedeelte, langsamerhand zal volgen, ofte daarinne direct ofte indirect toe te stemmen; dog dat die zake egter niet sonder grote ongelegentheid voor dginteresseerdens langer slepende kan gehouden werden en ongedecideert blpen; is goedgevonden en gearresteerd de mainctenue van 's Comp"* dierbare privilegiën in deesen gebeelyk over te laten aan d'Edele Hoog Achtbare Heeren, onse meesters, versekert zynde, dat Hoogdeselve, die zulx beter in haar magt en bereik hebben, dan ook met zo veel te meer vigeur desselfs behoudenisse zullen bewerken, tot welweesen van de belangens, hare zorge in den eersten graad toebetrouwd, en mits dien niet alleen alle de gelden, die onder cautie de restituendo zyn afgegeven uyt de boedels van weesentlyk insolvent overledene dienaren en derselver weduwen, geen Jaar en dag na haar mans overlyden in Indien woonachtig geweest zynde, maar Biet die uyt boedels, welke uyt bedugting voor onbekende crediteuren aan den sequester overgegeven zyn, zonder dat als nog eene absolute insolventie gebleeken is, waar om trend het geresolveerde aan dese tafel op den 9» Augustus anno 1688 in volle kragt en waarde blyft, nog ook die van den insolvente boedel van Maria Cathariiia de Sluyper, weduwe van den stuurman, Hendrik de Nys, welke hier te lande ge- boren en nog ses jaren na haar mans dood verbleven is, en meer andere diergelyke, waarop de resolutien deser regeering van den 28" November 1749 en 88" Augustus 1750 in zo verre niet betreckelyk zyn en gants oneigen g'appKceert mogten weesen, voor zo veel het provenue van de mobilia aangaat, door d'ontfangers ofle hare borgen weeder in 'sComp» cassa Ie laten restilueeren, maar ook de memorien der gelden van ^ alhier nog voortlopende insolvente boedels van overleedene

Digitized by VjOOQ IC

580 1753. J. MOSSEL.

dienaren en derselver weduwen, geen jaar en dag na hare mans afsterven in Indien verbleven, in zo verre van de mobilia zyn gekomen, aan baar Edele Hoog Acblbare over te zenden, om deselve in staat te stellen daar omtrent finalyk sodanig te disponeeren, als by een nadere overweging deser zake, met de gevolgen en de aankleven van dien, in voegen als by meep melde missive van den 31° December 1745 en hier voren is verhandelt, mogten te rade werden, mitsgaders de nodige uyt keeringe van die gelden te doen, daar en zo zulx dan behoord, en die bedragen vervolgens dese hoofdplaats aan te roekenen, even als of het geld ware, per wissel overgemaakt, ten einde hier by de negotie boeken te kunnen werden verevend; en is wyders besloten de proceduuren of verweeringen der insolvente boedels, voor zo verre de immobilia aangaat, ten eersten voor den Raad van justitie alhier te laten aanvangen en afdoen, conform de regten; latende intusschen en tot de sakeii afgedaan zyn, het geld, dat nog in 's Comp' cassa berust, by haar op interest, eerst op naam van de boedels en daar na meede op de naam der crediteuren, zo lange, als tot versekering der Europische crediteuren nodig zyn zal, en gevolgelyk van de voorgeciteerde resolutie deser regeering van den iS^^ Augustas 17S0, in zo verre het provenue van de immobilia aangaat, te resilieeren.

25 Julij. Verbod tegen den uitvoer van suiker.

Uitgezonderd werden »eenige geringheeden tot gebruyk en » negotie hier omstreeks, waartoe den heere Gouverneur Generaal «scbriftelyke permissie verleenen zal, also 't van 's Comp" belang »is die plaatsen daar meede te gerieven".

Aanhoudende regen, welke de suiker-oogst dreigde te ver- nielen, was de oorzaak van dit verbod.

25 Julij. Aanstelling van een predikant te Samarang.

Mits de goede apparentien tot den aanwasch van hetChris-

Digitized by LjOOQIC

1^53. J. MÓSéEL. S81

lendom op Javas ooslcust, wanneer daar toe de vereiscbte middelen kunnen werden in bet werk gesteld, en om de ver- dere, daar yoor g'allegueerde reedenen by de consideratien van wylen Zyne Exellentie den beere Govemeur Generaal, baron Tan Imhoff (H. L. M.) over den staat van de maatscbappye, titnl 4, hoofdstuk 2, § 20, is verstaan ten dienste van Gods kerke aldaar en spedaal ten hoofdcomptoire Samarang, der- waards te beroepen de predikant, Jobannes Wilbelmus Sweromelaar, en, mits de goede studie en talenten van dien leeraar, tefTens vast te stellen, dat zyn Eerwaarde, by aldien in der tyd in de Nederduytscbe gemeente albier beroepen werd, zal invallen en geconsidereert werden, als of by van beeden af een permanent leeraar in deselve ge- weest was.

-^ Julij. Maatregelen tol mnéiiage* hij Compagnie' s huishouding in Indiè.

De Gouverneur Generaal stelde over dit onderwerp eene memorie zamen, gedagteekend 1 Mei 1753, welke memorie aan de Indiscbe Regering aanleiding gaf tot de invoering Tan een aantal bezuinigingen.

De vorm, vraarin de Regering bare besluiten ter zake nam, is van dien aard, dat deze moeijelijk anders dan in hunnen oorsprookelijken vorm kunnen worden medegedeeld.

BES(M.ÜTIEN op de MEMORIE ter verhandeling van den staat

neventtaandememo- ^ ^^^ j^/^^ j^ £-ƒ (;^^p.

rte, successtve geno- ^^^ respective comptoiren,

men op Maandag ' ^ , ,.i . .

den 23**' July anno ^^ '^ dienen ter dehberatte tn

1753. Rade van India,

Dese memorie onder de ludieu men al ovcr veclc jareu reeden

KCRD ledeD t«r lectore itmd , ,, , ,. « . i

geweest en de ?ergadering hadde als eeue zeer nodiffe zaak te stei-

■« lyn Edelheid van ge- , , • t i.

Ywtak iTDde, dat bet boa- leu bet aautastou van 't groot Indiaas

Digitized by VjOOQ IC

S82

1753. J. MOSSEL.

denvan oene foimeele be- soigna over den staat en de belanden van de maat- schappj in India en inson- derheuf om de lasten, welke zy alomme draagt en draden moet, van articul tot articul te examineeren tenhoogsten noodsakelyk is, ten einde daar omtrent net nodige vast te stellen, tot een permanente re^l en rigtsnoer roor de ministers op de respective comptoiren, dewyl men van de meenigvuldige recomman- datien tot een wel overlegde zuynige huysbouding, tot nog toe op de meeste plaatzen geen andere vrugt vernomen heel\ als generale beloften, waar van de nakoming vrug- teloos te gemoet geiien wad, terwyl op andere de diflerente concepten der hooM gebie- ders omtrend de poiucten, die bayten prejoditie van 's Comps ware belangen kun- nen bezuynigt werden, en bunne eygene varieerende opgaven daar omtrend, al- meede aantoonen de neces- sityd om daar in te voorsien op eene wyse, dat 'er geene gelegentbeyd tot exceptien, dilayen ol verkeerde mter- pretatien over blyfl, zo heeft dezelve, na eene zeer ern- stige overwe^ng van allede zaken en middelen, by dit scbriftuor verhandelt en aan- gewezen, om het noodzake- lyke redres in veele opzigten 10 we^e te brengen, daar omtrend zoodanige besluyten genomen als hier onder zyn genoteerd, om de ministers op de daar by gementioneerdc comptoiren, te dienen ter na- rigt en eene punctueele ob- servantie, immers tol co lange zy hunne bedenkingen dient- weegen aan deze regeering voorgedragen en opgegeven hebbende, wat zy ieder in den haren al verder nodig en dienstig oordeelen om den vervallen staat van de Comp. weder op te beuren en zo verre mogelyk in z«;kerhyd te stellen, met uytzigt tot verdere verbetering in het vervolg, met de nodige spe- ciale ordres en qualiflcatie dien aangaande zullen wer- den gemunieert.

licbaaui der Nederlandsche mogenilieyd, len eynde bet zelve te zuyveren van veelc gebreeken, die zig baarblykelyk aan het ooge quamen op te doen, 2o zal veel ligt de algemeene toestemminge b'amen, dat het zelve in den tegenwoordigen tyd nog byna even noodzaakelyk is, niet jcgen- staande veele verbeeteringen in de laaste jaren, dewyl die niet veel invloed op de swaare last^ hebben gehad en de tyd dezelve zodanig doet inkankeren, dat ze op het einde niet dan verderSelyk zouden konnen weesen, behalven dat de verliesen en nadeelen, de maatschappy overgekomeo en toegebragt in de jongste twintig jaaren, haaren staat zo capitaal hebben aangevat, dat geen gemeen redres in staat is het overblyfzel in die zeekerheyd en uytzigt te stellen, als wel voor het belang van haar en van ons dierbaare vaderland ver- eyscht werd, zoo dat de hoq)e tot een volkomen herstel verre te zoeken schynt, altoos niet zonder ongemeeue zeg^ingen des Hemels over de werktuygen, die daar toe aangelegd werden; dan dewyl die egter daar omme niet behooren stil te staan, maar ter contrarie zo veel te ernstiger te werk gelegd te werden, heb ik voorgcnoo- men by deesen een klein idéé te geevcn van de belangen der Nederlandsche maat- schappy en met eenen, na myn gering begrip, wat 't natuurlyksle en facilste ter verbeeteringe dienen kan, in hoope, dat 't nut, daarin opgeslooten, vergoeden zal de moeyelykheyd en onaangenaamheyd de- zer besoigne.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. SSS

Ambon.

mr^'^xe^^n^nxhet ^cn Waardig gouvernement door de plan- LTdtjSi^iJJjaKge" ^g'en van nagelboomen, aldaar, bevorens S^l!!;n'b7oiTo1^nSr- ons etablissement, van Ternaten overgebragt M^ in^riS^'Jer'wT;"^ «u zoderl, Diet extirpatie alomme in de S^'fb^flSlrierLr^^^ Moluccos, m Ambon alleen gecultiveert om ^in'JZt'f^i^n: desselfs natuurlyke weerbaarheyd enmati- Sit, S^ntTv^ïde gen omtrek, waar door alles te beeter in S'^tlVde"'^^" 'toog kan gehouden werden, is tot meerder Sl^^'a^V'berigtTeg^^^ securiteyt versterkt met een casteel, Victo- f^SXnXrbetfrfo^", Ha, Icr hoofd-plaatzo Ambon en met redoaten etiiTgran"dl^^« w?r" Ie Hila, Saparoca, Haroeko, Larique, Noessa- ^u'a^^'jr^omb^o^ '»"t' Manipa en Bouro, nevens mindere Z''^ïnééij^:t^i^^:X posten, meestopdesterktcnsderPortngee- (»^w;i«;'iy'fgt;«;" «en, die hier en daar wat verbeeterd zyn, ÏISi^h'iiT^DÏ^'c^n^lT. dog uog veeie versterking vereysschen, 5Sii*hU!'SSSï^öU"lM waar toe d'ordre reeds gegeven is en waar

kunnen c.nserveereru ^^ ^^^ ^ ^^j^^ OlucidatiO Zal bekoomOH

met de aanstaande overkomst van den capitain arlhillerist, Marquet, mits welke deselve redelyk veylig zyn onder inwoning van de oude Amboineesen, dog die, verre van den rebelligen aart haarer voorouderen te volgen, sedert anno 1681 zig vredig en stil gehouden hebben en thans passeeren voor één zeer gemakkelyk volk, dat zig nu en dan al vry wat heeft laten drukken en veel verdriet ontmoet wegens hunne nagel doessons of plantagien, door gedurige uyt- roeyingen en verbod op verbod tegen nieuwe aanplantingen, tot dat eyndelyk al den ouden voorraad geconsumeerd was en de voor- oordeelen, door overleeveringen en quade berekeningen toegekomen, weder by nauwer naspeuring opklaarden, waar uyt dan voort«

Digitized by LjOOQ IC

S84 1753. J. MOSSEL.

gekomen is d'ordre tot helaanboudenvan 125 boomen in ieder doesson of thup, dat over de 4000, onder dal gouYememenl te vinden, 500000 bomen uytmaakt en a twee en een half pond per boom, ouden jong door den anderen, meer dan een mil- joen ponden 'sjaars belooft, wanneer dezdve van die jaaren zullen weezen, dat alle dragen konnen, 't welk men in vier a vyf jaaren verwagten mag en waar aan niet niag toegeschreven werden het ryk gewas van anno 1751 en 1762 tot 1400000 pond, alzo dat maar van een deel dier boomen de"4^d^!.JtnoiïS.ïg is voortgekomen door een byzondere zeegen denter^KSS'Ci^^^^^ <Ï€S Homols, waar moodo ook apparcnl, Dicl dewr tafel te conyerieerea. tegenstaande hot aanstaande schraal gewas, dat ordinair op een overmatig volgt, Europa en India voortaan zullen konnen gehouden werden buyten gebrek, als de oogsten maar omtrend aan voorschrevene calculatie beant- woorden; en komt hel 'er vry watbov^ te lopen, zoo zal een voorraad van vier miljoen ponden in Europa en twee miljoen ponden in India dienen opgelegt te werden, eer men aan vermindering der boomen behoeft te denken, die. bynoodzakelykheyd, egter facilst kan geschieden door verbod van nieuwe aanplantingen of aanqueek van hei^^o&^folSTe die zig zelven in de bosschen leelen,wee. ï^d?i.v™ho'Se?X'se'?ci «^nde alle de doessons eer bosschen van £^e SJKl^' werd1>?. '^^ allerlev boomen als nagel-tbuynen, ender- halven, buylen 't voorschreeve, geen niin halelyker middel als de betaling tegen de helfte van al hel geene booven de zeven honderd duyzend ponden of 175 pond per doesson leeveren, wyl 't houden van eguali-

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSÖÉL.

385

teyd in de doessons en dat onder een prompte belaaling ter eiker leverantie dragelyk zal vallen en het zekerder is die dus te accepteeren en een half ton aan nagulen sjaars te verbranden, als gevaar te loopen van eenig quaad, hoewel het zelden zo hoog zal komen, wyl de gewone prys maar op 10 pond per 48 stuyvers of tegen stuyvers 4: 14 't pond te staan komt, dog misschien tienmaal zo veel, als men alle lasten die men ten op- zlgle van dit articul doet, daar op zoude berekenen ; weesende buyten des geen re- tour van aanmerking uyt Ambon tewag- ten, ten ware d'indigo en peper wilde opne- men op de jongst gestelde ordre om die door den inlander, buyten bemoeyenisse van 's Comp» bediendens, onder opzigt van een indigo-maker, zig des verstaande, le- gen bepaalde prys, zo als men te Bala- ^^u!^1T^"^Z via gewoon is, te laten leeveren en men '^tó hTs^tt7we^n d23r onder reekende de weynige moenia- ner (wisWeAtiïïf^^n^/dê ffw/en en oltjen van wilde canneel, elc, die

cutaire Tan leker nieuw oro- j i . i

Juci aldaar, breder vermeld i^cn vau daar cyscüt, daar cglcr geen «4^SSï412l"am^*l^ groole staat op kan gemaakt werden, de- ^^g!t^''^^!lS^t^)\ wyl hel indigo en peper-gewas niet om- trend de nagel bosschen mag aangelegd wer- den om den inlander niet van hetweesenl- lyke te ontwennen, gelyk anders Ie vreesen was, om dat zulks maar gering beloond werd en wel als eene heere dienst mag aangemerkt werden, vindende buyten dit facil de kost in een vruglbaar land en visryke wateren, zo dat bet nagel-geld een speel-penning is, die, so bydeComp% als andere, weder besleed werd in een

UI1 AT-BOEI DEEL VI. ^ 25 ,

Digitized by LjOOQIC

58g 1753. J. MOSSEL.

mooy kleedje en eenige snuysteryen, ne- vens wal rysl, alzo den Amboinees hel sagoe eelen als dan moede werd en ook zo veel lyd niel heeft zig lol hel sagoe kappen Ie verleedigen, werdende door dal fonds dan ook nog al een zoort van han- del voor de Comp® gedreven en van de burgervaarl mede een klein inkomen g^ gadert, zo dat die voordeelen en 'l opgeld der soldyen drie vierde Ion florynen, min of meer, belopen, 'l welk, schoon niel al reöle winst, dewyl de inlressen en de risico 'er niet afgelrocken is, eglernogal passable advance zal vertonen, als men hel Deze brpoung omtrcni do j^r^i jg rcslanlcn tcu einde gebragt heeft

quanlilpylenzoorU'ndervoor «^ Y, , i,

Amboina te bczorgenc ly- ^^y^ jg evsscbcn vooi'laan alleen bepaaii

watffi geschikt zynile naar J ^

d« proportie van den verihier ^ycrdcn in wil Qiï blauw ffumees cn salcni-

aldaar en naar de winsten, " i i f

die m*n op de kjeeden ge- pocris, ilCm willC doOffris Hiel rodC «OOl- meenlyk behalen kon, to is r '^ ' ©

verslaan d. zelve je laten ge- jgp ^gar yan octt hondcrt packcn zuilen

volg nemen, hebbende dil ' ■

gonverneineiu in deze eeuw [q slvtcn zvn, H wclk mct cenige anoerc

nooyt een halve ton aan winst j j ' • i i

aigeworpen. gcwonc handclwaarcn wel veerlig duysenu

guldens afwerpen en, met dertig duyscnd guldens soldy-opgeld en een per 24 sluy- vers voor de betaling in contant, ligt een Ion aan voordeelen uylmaken zal, alzo de overige articulen van negotie, door smalle Dcwyi men geene solide handeloars ffedrcveu werdende, de inkom-

redcnen kan vinden, waarom *^ ^^^^ i *. j. j ^,

de verpagtingen der bazaar- gten omlreut / 5000 byzetlcn, üic wydcrs

of markis-geregtigliceden in , ^^ x . i

dit gouvernement niel, zo yau dcu SO^**"" neunuig, zcgcls CU passen

wel als elders, zouden kun- * j> ./v/v/x

nen geschieden; is goedge- |ot / 6000, VaU -SagOC lOt / oOOO, VaD

vonden daar van een preuve ' , t r '•AAn

te laaien nemen en oversulks {oïi-, lianeVCff t- CU VCeslagiery lOl / OÜW»

de ministers toe te zenden ^ o ,,- /a/vrwrw 1.

de conditien derverpaglinffO ||et ClunCCS hOOldffelü ƒ 2000, afak,

van de in de lext vermelde *^ . 4 i« ^ annn

brlasiingt-n te dezer hoofd- saffUWCCr CU hcrbergCn lOl / 12ÜW,

plaatze, om zig daar na ic « i T i «i

rojjrui, nen, >oor zo verre de [q samcu hct Ontbrekende ruym uvuee-

gcsteblheid van de plaatzen i i i,

^-n derzelverinwoonderstoe- yercn CU WaaF by ZCCF VOCgClyk KaD

werden in pagt gegeven de bazaar, gelyk

Digitized by LjOOQ IC

laat.

1753. J. MOSSEL. 537

dat te Batavia en meest alom in usan-

tie is, onder de naam van groente-kramen,

etc. en vis-bazaar by de Bataviase pagten

en derzelver conditien bekend, alle het

^.S^^n'^^&g^^ welke ook ter onderhorige comptoiren

ïïï ;SiiCTendl5r?^ dient plaats. te grypen; dog ikmeene,dal

tt*ifbyS"nT'iMs!^ de ingevoerde vendulien van ly waaien niet

fcSïJirprov^^^^^^^^^^ zo wel met de gelegentheden derooslerse

ffhi«'n?7^iiSSX. provintieu als met andere plaatsen har-

ffi^goSg^v^dot'zi^'ISï monieeren, dewyl de Amlwineesen en an-

gwaSJTM^Mtte mid- derc oosterse natiën, Icn hoogsten een stuk

ieiid!!ïihJ>Jw-Si^Sratw van zeker zoort van goecl benmligende en

!Süeï'eeSS"dfsünrte"ini- wyds on zyds woncnde, zig niet wel kon-

nwrie Tan den voorraad in 1 1.11 i* •

\n Rade Tan pdiiie moeten non vloyen na den tyd der ordmaire gww^bT^te ^^?e7* n Verkopingen en by gevolge de opkopers c^a^ herwaarts gezonden ^^ vondution alwedcr de plaals vervullen

Wyders vaste pro centos » . . 1 • 1 1 1

t« stellen, waar op deiywa- van liet gceue te vorcu de wn)kel genoemd

ten rullen mogen aflopen .1 >* 1 u 1 • 1 • r «

op de respective oosiersche wiord, CU t derhalvon misscbion prolyte-

compioireo, en daar na door 111 > •

<ie Dinistera aldaar pryscou- lyker zoudo woscn uiaar ecns sjanrs,

«nten te doen formeeren om, ^ 1.1» iiii^ii 1

lm opfiigte van den verkoop togeus dat hot nagelgeld l)et:iald werd,

uyt de winkel, te dienen tol ,,. 1 ... 1 1 1

«n regui en rigtsnoer, ne- publiquo vendutie to houdeu vau al wat

•Dende dezelve, «oo verre de . , . • . « . .

Comp. daarmedebestaankan, m VOOrraad WaS, Om tO lilteu nllopCU tot naar de pryxen die by pu- , . . 1 1 n

wique vendutie behaald z)n. de vastgesleldc prys CU alleon, wanneer opiigte van het wmkei restant, daar bonoden loopt, op te lioudeu, lillende

«net relatie tot de negotie- - - .... 1 . .

iNMken, tonder manquement wydors do Winkelier, na den gehruyke, Geiyk meede de 'verdere togen vastgestolde prvs couranl hel geheelc

schikkingen, hier bezvden .,,.,. , ,

aangewfsen. jaar door uytvouten , het gcciio by de

Gomp® in voorraad is, mits alles berekene in florynen en de reekcning van ryks- daalders imaginair, zo in deze als in alle andere gevallen, geheel nagelaten werde, item het winkel resland by den aan- vang en slot van het negotie journaal en ook by overbreng der winsten op winst en verlies, zoort voor zoort gespe- cificeerd, en het boekje buyten des agter

Digitized by LjOOQ IC

588 1753. J. MOSêÉL.

hel journaal ingenaayt; waar en boTcn ook noodig is, dat alles om de ses maan- den ten overstaan van de secunde of lioofd- administraleur werde opgenomen en tegen . de negolie-boeken geconfronteerd, mitsga- ders egter gezorgt, dat het restant by 't slot der boeken nooyt boven een half ion beloopt, waar door dan de belangens van de Comp« in zekerheyd gesteld en de voor- de'^iie^Tn^t^orn'ïSn ^^^'^^ ^^^^ «^^''^^yt gcbragt agte, schoon £:U1?nirG^SJiï°^d: ï"en ^^^^ en tegen verpligt is eene aan- dStr^icS^Sïf^^oï zienelyke bezettinge in dfl gouvemeracnl eTdaa'ni^nimmefoXnT^ ^^ houdcn van nicl minder dan 900 man. S?Xn%%7t^verremt' ^^S ^aar ondcr wat meerder krygslieden uVref in<i7i<S"ZTo^;; ^^ wal minder royaliteyd behoord plaats itr".y iro^M^foïï ^« »»eW)en, als waar toe India, zo hierals r.rdTz'eiv'e%XZe?oT ^Wers, vervallcn is, en waarom nodig ge- a,t'La"doT|Si:i^n agl hebbe dieswegen het volgende tot re- ^^^T;;^^^'- """ glement voor te stellen:

1 gouverneur en directeur wint

*s maands f 200

1 opper-koopman » 80

l fiscaal » 60

5 onderkooplieden » 200

6 boekhouders in employ • 180

10 pennisten op de secretary, stelle » 200

7 • • H negotie comptoir » 140 6 » » 'tsoldy comptoir. » 120 5 predicanten, schoon tweemaal

zo veel maar toereykende zyn, dog zelden is men verder voor- zien als tot 't eerste getal . . . « 300 1 krankbezoeker of voorleezer . . • 36

1 » en koster • 24

1 opper-cbirurgyn van 'tcasteel,

Transporteere /*1B30

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 339

Per transporl. . . / 1530 met eenen chirurgyn majoor

over de compagien » 60

1 opper-chirurgyn in 't hospitaal «» 56

1 chirurgyn » 50

1 onder-chirurgyn en cipier » 24

4 onder en derde meesters » 80

1 boode • 20

1 tolk . 20

1 lieutenant der arthillery en

baas-kruydmaker • 50

1 extra-vuurwerker » 50

1 bombardier of constabel • 20

8 cannoniers, met eenen kruyl-

makers » 1 20

2 timmerlieden by dezelve » 40

1 kuyper » 16

10 handlangers of bosschieters.. . » 120

1 trompetter » 20

1 meesterknegt der huys-timmer-

lieden » 50

1 scheeps-timmerman » 50

2 huys-timmerlieden » 20

24 Comp» slaven by dezelve

om te leeren.

1 metzelaer » 18

en 6 slaven

1 kuyper ° 20

1 schilder en glazemaker » 20

1 smits-meesterknegl » 50

1 smit » 20

1 koperslager » 20

1 slolemaker " 20

en 12 slaven.

l baas wapenkamer ^ 24

Transporteere /* 2468

Digitized by LjOOQIC

590 1753. J. MOSSEL.

1 gcelgieler .

Per transport /*2468

. 20

2 roerslotenmakers » 40

2 lademakers » 40

1 schedemaker • M

l koperslager » 20

en 12 slaven.

1 geweldiger » 20

1 scherpregter » 24

1 lieutenant titulair, opziender der

equipage » 52

1 zeylmaker » 20

1 boolsnian » 22

4 quarliermeesters » 56

20 matrozen » 250

Op vyf vaarluygen:

5 onderstuurlieden en bootslieden » 150 1 0 quarliermeesters en derde mees- Iers • 140

62 matrosen » 744

7^056 neven.Sr*scirL."^o- ^^ '^^^^^^^ ^au iu twoc couipagnien ge- r:?'cM'"n'ltuX^tw'^^^^^ deelt werden, zo wel ten hooft-coinploire, lSidcr;tc"ra^ó?ï?K »'« ^P d^ onderhorige, waar van deeene, ^%ir.uerntt""alTe "^vens de posten te Hila en Saparoea, Z^'ln'i^^Z^^i^ o"der den capilain, die buyten des hoofd Ira^^ot^rbTi;^?»^^^^^ der militie is, en de andere onder den Su^irleU'Sr^^^^ capilain lieulenant kunnen slaan; dog de oXrZ ïa^nrCtgnS «"ililie der opperhoofdyen niet verder als '" Xir"'^; ca^iuii! in 't geven van militaire herigten, van

korte sterkiens, elc. door de sergeants;

en dien volgens zouden dan ter hoofdplaatse

moeten bescheyden zyn:

1 capitain f 80

1 capitain-lieutenant • 60

1 lieutenant » öO

Digitized by LjOOQ IC

consi licuU'uaiit,

1753. J. MOSSEL. 391

4 vendrigs » 160

12 sergeants • 288

50 corporaals . 420

1 guarnisoenscbryver » 14

6 tamboers • 72

400 soldaten » 4800

Waarmede dan ook moeten beset worden de posten Baguale, Alang» Hoetoemoery, Nussanivc, etc; en belopen de gagiender voor- schreve 658 gequaliflceerdens en mindere die- naren ten hoofd-comploire/s maands / 9980

Te Hila, in *t fort Amsterdam, vereysschen:

1 koopman f 60

1 boekhouder of adsistent » 50

1 krankbezoeker » 10

1 sergeant »* 24

5 corporaals » 42

1 ondermeester of chirur-

gyn • 16

1 tamboer. » 12

24 soldaten • 288

1 cannonierofconstabels-

maat » 14

2 handlangers of bosschie-

ters » 24

1 timmerman » 20

4 slaven, ter leer.

's maands / 550

Ter onderhorige redout Leyden en Lima: 1 corporaal / 14

6 soldaten » 72

1 indigomaker » 14

f 100 Transporteere / 10650

Digitized by LjOOQ IC

592 1753. J. MOSSEL.

Per transport .... ƒ 10630 Ter fort Overburg, totLoehoe:

1 sergeant f 24

2 corporaals » 28

1 derde of ondermeester » 16

10 soldaten » 120

1 handlanger » 12

f 200 Posten Poelo Tikoes en Loekje :

1 corporaal f 14

4 soldaten » 48

f 6Ï Saparoea, 't fort Duursteede:

37 man als Hila f 550

Onderhorig : 1 corporaal f 14

3 soldaten » 56

1 derdemeester » 16

f 66 Noessalaut, Ier redout Beverwyk en Akoon: 1 corporaal f 14

5 soldaten » 60

1 handlanger » 12

f 86 Haroeko, ter redout Zeelandia:

1 onderkoopman f 40

1 adsistent.

1 sergeant

2 corporaals

1 meester

1 tamboer

18 soldaten

1 timmerman

1 handlanger

24 24 28 24 12 216 20 VI

f 400

Transporteere f 11994

Digitized by LjOOQIC

1753. J. MOSSEL. 393

Per transport. . . . /* 11994 Laifique, ter redout Amsterdam :

27 man, als voren f 400

Boeroe, ter pagger Defensie:

27 man, als voren / 400

Onderhorig :

1 corporaal f 14

4 soldaten » 48

1 indigomaker » 14

f 76 Manipa:

1 boekhouder f 30

1 sergeant, en 24 man als

Boero . 350

f 360 Post Saway:

15 man, als Loehoe f 200

Ambon 't gouvernement 's maands f 13430 of 'sjaars f 161160.

Waar van na gissing / 40000 staan en

by de soldy-reekeningen hlyft voortloopen

Kisgiders de vergoedin- eu dc reslcereude f 121160 betaald werd

gw der excessen, welke om- '

T^ ^ TTbetónngen der tcgens 15 stuyvcrs do uoryu, nodig zynde, p^t mogteo Senan wer- tot voofkoming vau nadere augmenlatie, op

«o, Toortaan zonder eenige ° 0 » r

^wïiie te laten piaata nieuw to roguleercn. Welke voel by de ver- beteringen moet gehouden werden, en ten welken eynde een generale bepaling op dat stuk dezen bygevoegd hebbe, behorende alle overtredingen, zo in bediendens als zoldyen, door vergoeding geboet te werden en de overige opgezonden of in vrydom gesteld.

Donderdag deo 36sten Juiy In de kostgeldeu eu raudzoeneu werd Voordemiddag. mede Overtreden; dezelve kan bepaald wer-

l« verstaan de koatgelden , . , ^ nndioeoea io Amboina den \VL deCZOr VOegeU : t« Wn Tcrstrckken, 10 ah ^r 1 1 1 ..,- ^

hw oeveDs werd aangewe- Voor deu gouvemcur s maauds / 57 : 1 2

an. wiHicr dal die bepiUng. - , . ' ^^^

<» welke reden bet ook mogte 01 SJaarS / 691

Digitized by VjOOQ IC

394

1753. J. MOSSEL.

weien, zal mogen werdao te buyton gegaan, ais op voor-

deier regecring.

Per transport f

691

540 kanwyBofilSstuyversieder *

405

5 vaten bier of. •

150

90 kannen wyn-azyn of a 6 sluy-

vers •

27

45 kannen olyven-oly of •

45

2 vaten Vriese boter kosten.. •

244

2 last rysl stelle •

160

1 • tarw •

150

500 kan arak »

83

voor speceryen, zont en peper stelle »

50

r

2005

1 opperkoopnian geniet kost-

geld 's maands /" 24 : 19 of

's jaai-s f 299

1 kanoly, is voor 12 kan » 12

2 • azyn, • • 24 » • 7

1271» wyn » » 180 . . 112

12Vj«boter,isvoorl50« • 60

IS.

5 predicanten en 1 capitain dito kostgeld

1 kan oly

2 » azyn 7 » wyn

5 kooplieden 1 capitain lieu-

tenant en 1 oppermeester 7 kannen wyn ieder, is

420 kan of. f

f 490

f 1526

a 19:4 is/" 1152

315

20 onderkooplieden, lieu- tenants,vendrigs,boek-

Transporleere.

1467

f 5488

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 595

Per transpori f 5488

houders » hospilaals- meester en krankbe- soeker k f II: 10, is f 138

4 kannen wyn ieder, is

48 kannen » 56

a7 174/" 3480 80 boekhouders, adsisten- len, krankbezoekers, basen, scheepstimmer^ lieden , chirurgyns , stuurlieden, sergeants, bootslieden, oonstabels, diverse dienst doende

a /• 7: 13Vj is f9i:if 7368

109 ambagtslieden , cano- niers, quartiermees- ters, corporaals, diverse dienst doende k fZ is f 36 ieder 40 ft ryst is. . » 12

a f 48/* 6232 680 soldaten, mattrosen,

handlangers a /* 1 : 10 is f 18 ieder 40 8 ryst is. . • jr2

a /^"SO/" 20400

5 onderstuurlieden en lK)otslieden op de vaar- luygen, boven 'tvoor- schrevene, voor 2 ®

boter of 120 « f 48

voor 8 kannen arak

of 480 kannen » 152

f 180

10 quartiermeesters en derdemeesters, meede

Transporleere f 42148

Digitized by LjOOQ IC

396 1753. J. MOSSEL.

Per transport /«148

4Vi kan arak, is 4S0

kan f 1«0

2Vi niutsje oly of 6 sluyvers i_ 36

60 maltrosen extra, ieder

3 kan arak, is 2160 kan f 600 iVi mutsje oly of 3 stuyvers » 108

f 188

f

M30

Militairen, op commando per vaartuygen, mogen dit ook genieten, maar te lande alleen een extratje, na expresse permissie van den Gouverneur en Raad.

Geen vlees en spek aan de vaar- tuygen te vei*strekken, maar het nodige zout en peper en inlandse azyn.' kin'i1ï'rn''deth;?er!ï; By verstrekking aan aankomende vaartuygen. schepcn CU vaarluygeu zal mede

deze voet gehouden werden,nament- lyk egaal met de zeevaart, be- scheyden ter plaatse, daar ze aan- komen.

In diervoegen zullen de kostgel- den en randzoenen 's jaars omtrent belopen f 45000

Kennende, by gebrek van wyn, voor 1 kan 2 kan bier of 3 kan arak genoten verorden en anders in contant 15 stuyvers de kan v^yn ; en by vertrek in commissie van politicquen, predicanten of militaire officieren, in stede van alle andere ?er-

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. Z91

strekkingen, dubbeld kostgeld gegeven

werden. m^£^'1^,t2?ft Ordinaire ongelden dienen bepaalt te SSüïT^UberTX Wyven binnen 't volgende, naraentlyk: SS^aJ.AÜ'JJo.X': 80 « kaarsen, als:

sield ïyn en niet om 'er *»/• o ^^_ ^^^ «^..„^«^^ «

óg naar te reguleereo, als OO 1£ aan den gOUVemeUF,

iTbSlSJIl'^'"'^'^ 10 . . . secunde,

20 » » de predicanten en capitain,

14 • voor *l avond gebed, de secre-

lary, pakhuysen, het negotie en

soldy comptoir, is in 12 maanden

960 « a 12 sluyvers.. f 576

160 kannen oly tot de lampen,

daar van:

36 kan de gouverneur, 10 » • secunde, 20 » » predicanten en

capitain, a 5 12 kan de capitain-lieute- nant, lieutenants en ven- drigs, a 2 82 kan de posten, wagten, etc, is in 12 maanden 1920 kan a 8 stuyvers » 768 porcelyn, etc, voor 't gouver- nement • 100

2640 ft ryst aan de inlanders, die heeren dienst doen, is in 12 maanden 31680 'S > 810 2 guinees in H jaar aan de vwipen-

kamer » 20

aan den gouverneur extra

s'maands / 5S, is » 660

Vodr brandhout-geld :

de tweede a f 1, is _» 84

Transporleere / 3018

Digitized by LjOOQ IC

S98 lt53. J. MOSSEL.

Per transport f 5018

predicanten en 1 , ^, ^^^ ^

capitain | a /4. /-IG of. . ,9:

raadsleeden en I • ro capilain-Iieutenanir/^^'^^*- " ^^

Voor huur:

de predicanten en I 'smaands a

• capitain | /15

• lieutenanls en | 's roaands <i » vendrigs | /9

Zo ver geen woning liehben,

stelle » 800

De S^dS>^>^cn^ belopen thans » 1800 Dog niogen geen Indiase kin- deren gegageert werden, maar, by belioef, aan de diacony wer- den overgewesen:

Aan voorschreven quartliedcn » 1584 En zullen geen meerdere Ambo- nesen, nog als quartlieden, nog anders» in dit gouvernement eeni- ge heeren dienst mogen doen buyten de bepaalde op de onder- horige comploiren, die onder derzelver orditiaire ongelilen opge- bragt werden.

Huurlingen voortaan te exu- seren.

Voor materialen» stelle • 1300

Aan papier en schryftuyg. . . • 600

» boeken » 400

» medicamepten, doek, enz. » 600 Dus kooien de ordinaire ongel- den ten hoofd-comptoire schaars

op / 10500

Per transimt / 10500

Digitized by LjOOQ IC

lt53. J. MOSSEL. 39d

Transporteere / 10500

De Manipase ordinaire ongelden en alle andere moeien te zamen niet hoger lopen als in 't jaar > 2000

Buyten de koslgelden^ hier voor- waarts reeds berekent, waar onder de medicamenten, arak, lywaat, etc, a / 80 rykelyk genoeg is; en zo kan de dimunitie verder over alles volgen, als veel te hoog . loopende, dus dan voor d'ordinaire ongeldreekening van Ambon en

Manipa rekene / 12500

De bepaiiog onArepd de Onder exlra onqeklen irehoren eeniffe

eztra-ordinaire ongfiilrn en ./ 0 o

Terdere lasten geschikizrnde eersclioten, waar voor maar 4 pond per

naar hei goenc, Vaar mede ' r I ^"

^/'"htrS.^'*^^^ ^^^^ "^^« opgebragt werden.

kan gesieJd werden, U ver- Qe Hongy tOgt f 2000

staan dezelve mefle voor g ar- ^J ^ * • * / -wv

resteerd ie houden. Eonigo silvcro rolting knoppcn

en orangkays teest • 2000

Stelle te samen voor Arobons hooCd-comploir n 5000

Voor limmeragie en reparatie aan forten, etc, gisse voor 't gouver- nement • 2000

Inlandse dienaren geboren 'er tot de kerken en scholen in 't gouvernement.

60 voorleezers, school- en leermeesters, waar onder eene of meer mede koster kan wesen, kunnende by de aanneeming aan gagie en kosigeld winnen / 7 en na 3 jaren / 2 opslag, tot dat als school- meesters /IS, waar na als voorleeser f 20 mogen winnen, zonder kostgeld, voor alle het welke stelle / 10000.

In de hospitalen mag de man opgebragt werden tegen 40 ft ryst en vyf stuyvers

Digitized by LjOOQ IC

400 1753. J. MOSéEL.

daags, dog daar onder zal brand hoal, •igl> oly, wyn en alles, dat men van de Comp^ tegen gewone pryzen kan kopen, begrepen zyn.

Stelle 't boofd-comploir f 3000

De niedicynen, arak, lywalen, etc. a 1 sluyver de man 's daags • 600

f 3600

Daar van afgaat voor 30 man de halve gagle of /6 ter maand,

is » 2000

en blyft voor de onkosten f 1600

Condemnatie reekening werd belast voor de dienaren der justitie en de gecondeni- neerdens, ilem eenige uytgaven door de secretarissen van justitie en landraad, waar omtrent de suynigheid moet belragl werden en voor al niet boger komen als /•2000. Miisgadm, ingevolge dewn By dc 24 slavcu, dio in Ambou thans

Toorstel» de ministers op Ce- *'

lebes fordonneeren nog 50 zyn, kau Macasser noff 50 leerionffcns

bequame slaren, oud boven "* ' o . j o

de twaainaren, in te kopen zeudeu, als wauueor dat oudcrboud op

en naar dit gouvernement te ' ^

SSt" r«pd^XpJ- f ^*®® '^P®" ^'' ^^^^ ''^^^^ gerekend Xnteki^nd'oo'ïkr. ««" ^^"y^^"" ^^^i^ ""^^ de geene, die zo siSdX'inTru'e^rt''we'!X: ^^^^^^ gevordcrt zyn, dat voor ambagls- Zr SSlnlITui^es'S:; "«^en kunucu passeerou. kSmi**lS^n.****' ''^^ "' Onkosten van chialoupeti en andere vaa^ tuygen diend bezuynigt en binnen de f 8000 te blyven.

Voor de scheepen^ die zelden iets van belang benodigen en waar aan ook geen verstrekking mag gedaan werden, als na gedane reekening van 't geconsumeerde in die articulen ten negotie-comptoire en dies overleg in Rade, stelle f 1000. En dito soldyen, die uyt minwigten

Digitized by LjOOQ IC

^itd, j. MósseL 401

en hospitaals ongelden spruylen, lopen

ook zeMen boven / 1000. ^'1ie^^r:^^t^. De buskruytmakerye gehoord wel niet IS^nTr^e'^MTt ^^^^^ on^Jer ^ •aslen, maar zoude daar

irbn^^lïïdr^d'ï^ eyndclyk toe vervallen, alzo H cento 8 al rige te doto afiiaoken. ^^^^. ^ f ^Q i^omt tc sUan en hot jongst

aangemaakte wel over de / 50 beloopt,

bjkomende, door dien 'er niet meer als

't Ambons behoef van 6000 8 gemaakt

Ji'TSnnonhU^anT ^^«"^ «° «gtcr 13 kostbare huurlingen

!ïSS?«S;n'*i,"u'i'l^^^ ^««««ï f 18 'smaands in dienst zyn,waar

müM io gébrtijk 18. yan derhalven, dewyl de cannoniers en

handlangers dat werk kunnen verriglen,

Tw aIJSim *jSïwfSf^^ *® groote helft moeten afgedankt werden,

2SKTd^)2i«SÏ ^"^^ ieïïem tweemaal zo veel kruyt

"^^ moet werden aangemaakt om Banda daar

van ingelyks te voorzien.

Hitoese kostgelden en randzoenen zyn reeds voorwaards ingetrokken, gelyk mede de soMyen, timmeragie, etc., zo dat 'er alleen nog diend gereguleerd, het geene tot de reekening van ordinaire en extra- ordinaire ongelden gehoord, dog waar op van de presente last tot / 2400 'sjaars niet af te dingen is; en zo veel mag die reekening ook te Homimoa bedragen, met besnoeying van het meerdere, enHaroeko, Larique en Boero mogen ieder f 1500 bekostigen.

Alle welke soldyen en andere lasten, by een getrokken, sommeren omtrend 214000 guldens, het gunt het hoogste is, waar toe het ooyt behoort te komen, alzo de wyn, bier, etc. nog tegen de prys ge- rekend is, welke de dienaren daar voor by gebrek mogen ontfangen en het gou-

HaIUT-MH DKBL Tl. DigitizedbyG0?$gle

40i 1^3. <l* MOSSEL

Ternement seUeii het geheele jaar door zoo sterk bemand zal kunnen wesen.

Indien nu dede lasten fnet dè Teraataanse, die om de wiUe van de speceryai moeten gedragen werden, nevens de recognitie aan die Torsten, by een wierden getrocken en zillüs gevoegt by H geene voor de nagelen betaald werd, latende de Hacasserse ter besvraring voor de leverantie van foely en noten te Banda, zo zonde het ft nageien te staan komen op twintig stnyvers, on- gerekend de vragt van schepen en de maand-huuren, welke in Nederland, wegens het te Ambon en Tematen te goed ge- maakte, betaald werden; zulks de menage in allen desen noodsakelyker is, als de grote verbeeUUiitg van dese zogenaamde Gompagnies-goud-mynen by overlevering imbueert, schoon egter billyk te houden 'zyn voor dierbare conquesten.

Banda.

Mede een gouvernement van veel bdang door de leverantie van foely en noten-mus- caten, welke op dese eylanden alleen voort- gequeekt werden om de ongenaakbaarheyd derzdve voor vyanddlyke magten; heeft 't casteel Belgica boven op een bergje en wyders op 't zdve eyland Neira 't casteel Nassauw, op H hooge land 't comptoir Lonthoir, de post Hollandia, Wayer en Oerien, op Ay en Run en Rosegyn bezet- tingen en mede eenige wepige manschap op de zuyd-wester en zuyd-ooster eylandeo, wesende al in den jaare 1621 veroverd,

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL 40^

de bardn^kige, trouwlose Bandaneseo ge- vlugl en de rest meest vervoerd en zedert door Europese burgers, met behulp barer slaven en d'overgebleve Bandanesen, gecul- tiveerd in zodanigen omslag, als 'sComp* benodigtbeyd vordert en ordinair vry ruym, welke dan in de slegste zoorten te Banda verbrand werden, wesende de benodigtbeyd voor Europa en India omtrend 160000 ft My en 600000 S noten, waarvan de perkeniers voor 't 8 foely ontfangen stuy- vers 8, penningen S'Vss ^ ^^^^ destoff- foely balf geld, mitsgackrs voor 't fi noten ISVss P^ning en voor de gebrokene en aangestokene balf zo veel; de kosten der verbrand wordende de andere mede beswa- rende, waar by gevoegt de Bandase en Uacasserse lasten, kan men 't ft noten stel- len op 10 en 't ft foely op 24 stuyvers. Latende de bdurompenheyd van land- en perklieden niet toe eenige andere producten aan te vatten; en dat van de jaty en sassafras bomen zal, levende en stervende, op by na niet uytlopen, bebalven dat dies succes niet veel dienst aan de Gomp^ toebrengen zoude; gevolgelyk is de Comp® gebonden de onvermogende perkeniers geld en aan alle inwoonders bunne nooddruft te doen besorgen, gescbiedende bet eerste uy t gelden van de Bandase weeskamer, diacony en kerk, item eenige onbekende Bataviase wee- sen; bet gunt onder deselve tegens 5 procento intrest in 't jaar uytgeset werd en van 't overige uyt 't rendement barer producten moeten ze bun zelven en bare slaven onder- bonden en alle verliesen goed maken, zo dat

Digitized by LjOOQ IC

404 1753. J. MÖSéËL

er niet veel tot pronkery overblyft; en over- sulks faciliteerd de Comp® het besorgcn der behoeftigheden na mogelykheyd, gevende de lywaten en rysl voor matige prysen en, zo wel hier, als om de geheele grote oosl, permissie aan den burger om alles, behalven 't wit en blaauw lywaat, derwaards aan te voeren, zo dat de voordeelen by verkoop maar op zyn best f 40000 belopen, waar van het principaalste herkomstig isuytde negotie, welke door de Cerammers na bet Tjn opiigte van itenda is Papoos-land ffodreven werd in wit en blaauw

verstaan de ministers aan te r' o

SJïïrên'ïertSKtSlS g"'n««s en salenipoeris; daar by f 25000

~xt"nde1'lffifa"b;edi? «PgcW op soldyeu CD f 25000 aan inkom-

tóToJiï!!!^TS^Vde"|i- sl^" V" **^"<^« ♦'«'■ speceryen, 20" pen-

taT^'Sieïï'eïSv'JMTkt; "'"g der verkogle vaste goederen, arak pagt

f^u'M Z oM en de bazaar maken te samen f 90000: eo

L-'T«dt'»''°'c.Zst op "««'•der moet men niet rekenen, schoon '

ijD ib «iden. jg pagtèn, onder Ambon gemeld, zo wel hier

als elders dienen ingevoerd te werden, zover

de constitutie van ider plaatse todaat,

terwyl het geremarqueerde omtrent de

iTart^urva^AXIn*"^ '>«bben, ZO vcrrc men zal oordeelen ten ïlSd op to.,£"i.T«^S """« van 't gemeen en voordeel der Edele ISl'Tml-^ïVexS™ Compagnie Ie strecken; en waar toe mis- ab hier neven». schien ook zoudo kunnon dienen het po^

mitteren van de vaart der vrylieden over Timor na Banda, dat van het zelve aan- zien is * als de reeds opengestelde vaart i^^u^^'^X **v«'' Macasser, etc, en niet alleen van ï^kdrt *'mS oI'Tf dienst kan zyn omtrent veele levensmid- XWbVi'»n'K delen, die te Timor goed koop vallen, Seinttt hn^hTudiil: «"«ar ook ter bemagtiging van slaven, i;kr,ri«n"'ireSé; waar om de perkeniers dikwyien vericgcn ge,..r kunnende loegewaan jyn gn Waar uyt ze enkel konnen gered

Digitized by LjOOQIC

1753. J. MOSSEL.

¥>9

die natie, die teer muytzag- (tg en moorddadig zyn, te QiDpn te «tpannen en men door hun cannaal veelljds

SS^^TriT Xi^r^'^ISta werden door dese weg en de vaart der !SfbiI2?Jdf»^Trf^!i2ïS Cerammers, welke de Papoers aanvoeren, Eihïnroiri7r.uin' wyl de Macassaren en Balyers te Banda ^laSr^^kr'^'Tüïo^rïi schadelyk zyn om de vele occasie, die ze ilïdet^lnenloSï'e^ii^aiïil hebben, van daar te echappeeren en by Th'iSe^'SZi'rV welke gelegenlheid dan ordinair nog hun ^^l^ke^T^Z medgesellen zoeken te verlocken, waarom ÏÏÏ!ï^'i.^iS ^an'du ook op dies invoor een redemlie-geld van ^tÜZnl^^riiZi üen ryksdaalders ieder gesteld is, 't welk n;;2:Se°«"w?±^" wei mag gedubbeleert werden. De mager- S?Xi«nTtr§ifflïi;ii; heid deser eylandcn uyt gebrek van goed ™ "rfke^? die iV'I^r''^^ driuk-watcr, dal maar hier en daar valt wltï/irSïïJfeS'5;S en op sommige in den drogen tyd geheel ontbreekt, kan van buyten maar ten deele gebeterd werden, door dien *er geene ï^ 'Sr^puVs u° wel^S eylanden, buyten Geram, noorden of zuy- K' b?kèndTa?m<Sd^"d?; dcn daar van leggen, gevolgelyk d'andere, ïandTT^SbheiingvandOT hoe na by gclegcn, ook niet meer als

ibol ofte bet redemtie-ffeld * • ■ < 9«^ a

alteen, ten ware de minis- CCHS SJaarS, Ua do mOUSSOU Uyt t OOStOU

nSs 'Lwt^g^m^^iM "roï- of wcstcu waayt, dezelve konnen bevaren ;

Tmiiitf^ de zuyd-wester daar by zyn de zuyd-wester eylanden niet

^o»ki tj'n7iSïr'aiie*aDpaI zcer bevolkt, dat egler met Tiraoreesen,

reoue ook meerder produo •• j - i *

t«o tot spjsiging Tan Banda die daar toc wel geuegou geweest zyn,

ïouden kunnen UTtleferen, ,, t.i i ^ai. i

i» verstaan de ministers ie koude vorbcterd wordcu, tot betcro cul-

^oaliQoeeran , wanneer 'er . . ., i i * i j

^üien njt de Timoreese ture ; eu bewyson d cxempelen, dat, als de

««urlanden aan die xyde , , , . 1*11

DMpfn willen overkomen vlyt wat grootcr was, wcl custkalvercn

«D xiR aldaar neder te «et- . , , . 1,1 n

^ dezpive t'accepteerm, ouder do porkeuiers vcrdceld en Europese

a« fr geen andere swarlg- j n a • • » «u

M is, als het miinoegen, verkeus aau de Goenong-Api m t wild op

«l de Timorese Portngesen . , , 1 1

Jaw uTt mogen opyaiten, te brengen zoudeu zyn, waar door, onder

w» wrtke in de presente , , , 111 1

gwwdheydtan tyd en zaken t houdcu ecucr ffoede ordro, de mond-

ow letr te dugten la. , . , , ,

. Ben pirthy van *oü cusi- kost m t kortc zoude toenemou.

ölrrren en daar onder 5 »iWT«o, nerens een partby

^^^, namenilyk o of 10 beeren Europese en twee bondert Chinese jonge zoggen, "ui^ te laten opkopen en naar Banda te zenden om de kalreren ter voorteeling te [jrdtelen onder aeq gouTerneur en de opperhoofden en de varkens op Rosingain te laten "^ otn aldaar io het wild voort te teelen en van tyd tot tyd, naar mate van bun getal J» ^ benodigtbeird, geschoten te werden, zo als ten opsigte van de wilde stiereo en ■<><beetten aldaar id gebniyk is.

Digitized by LjOOQ IC

406

1753. J. MOSSFL.

Hei getal der dienaren in dit gouvernement en der-

xdver gagee mede eene voor al te reguleeren, als door

paalt op:

lyn Edeldeyd is voorgesteld.

1 gouverneur en directeur, wint

*smaands '.

f soo

1 opper-koopman

 80 

1 fiscaal

  !>0 

3 onderkooplieden

 120 

4 boekhouders in employ

. 120

7 pennisten ter secretary

 140 

5 » op'tnegotiecomptoir

. 100

5 » » 't soldy comptoir

. 100

2 predicanten

• 200

1 krankI)ezoeker en voorlezer . .

• 36

1 krankbezoeker en schoolmeester

of koster

24

1 opperchururgyn van het hoofd

comptoir

. 60

1 opperchirurgyn in *t hospitaal i

   36 

1 chirurgyn >

30

4 onder en derde meesters >

. 70

1 extra-lieutenant der arthillery '

. 40

1 extra-vuurwerker >

30

1 bombardier of constabel >

30

6 cannoniers of constabelsmaats >

. 90

5 timmerlieden by dezelve >

60

«

1 kuyper •

16

10 handlangers of bosschieters . . >

ISO

1 meesterknegtderhuys-timmer-

lieden ■

30

4 scheeps-timraerlieden ■

liO

4 huys-timmerlieden ■

80

24 Comp' slaven by dezelve.

om te leeren.

2 metzelaers. »

36

en 12 slaven.

Transporteere /

• 1998

Digitizedby Google

175a ü. MOSSEL. 407

Per transport / 1998

1 kuyper » JO

1 schiidor en glaxemaker » 30

1 smit^-BMMterluiegt > 30

3 smito f 40

3 koperslagers » 40

3 slotemakars » 40

en 34 sUym.

1 baas-wapcBkaoier » 34

3 geelgieters » 40

3 roersloteoMikerB » 40

3 scbedemakers » 40

3 lademakers » 40

3 koperslagers. » 40

en 13 slaven.

1 trompetter > 30

1 oppermandadoor » 30

1 tolk » 16

1 geweldiger » 30

1 scberpregter » 34

1 extra-lieutenant ter zee » 33

4 onderstuurlieden en boolslieden » 104

7 quarliermeesters en derde- meesters » 98

1 zeylmaker » 30

80 mattrosen » 960

/ 3736 Twee compagnien militie, daar van in Nassauw, Belgica, etc.:

1 capitain f 80

1 capilain-lieutenant ...» 60

1 lieutenant » 50

4 vendrigs, daar van een boswagter * 160

8 a 10 sergeants » 193

Transporteert. . f 533/' 3736

Digitized by LjOOQ IC

408

1753. d. MOSSEL.

Per transport... / 832/ 5736

25 corporaals » 350

1 guarnizoenschryver. . » 14

6 tamboers • 72

378 soldaten > 4536

f 5514 Te HoUandia, op Lon- thoir en Oenen:

1 koopman / 60

1 onder-koopman » 40

1 boekhouder als bos- wagter » 30

2 sergeants » 40

1 krankbezoeker en

schoolmeester » 24

1 ondermeester » 24

4 corporaals » 56

30 soldaten > 360

1 tamboer » 12

1 cannonierofconstabels-

maat • 14

2 handlangers oi bos- schieters • 24

1 timmerman » 20

Ay en Run: 45 man als boven, buyten de on- derkoopman

Op Wayer, Denner, Laoetang en Rosingain :

45 man, buyten de koopman, als boven .' :

Op Kisser, Lety, Moa, Wetter, Roma, Babber, Nila, Damme en Wockam :

704

664

644

Transportcere f 11262

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 409

• Per transport. . . . / 11262

8 corporaals f 112

1 derdemeester » 14

40 soldaten » 480

f 606 800 personen te samen, winnen

's maands f\ 1868

en 'sjaars f 142416.

Van welke stelle in Nederland te zullen

werden ontfangen / 40000, als wanneer

'er len laste van Banda ver bly ft/* 102416,

in maniere als onder Ambon gezegd is.

niJL^wn'^* *'^'«^®» •" Kaslgelden en numd-randzoeneti konnen

alhier bepaald werden voor:

1 gouverneur, als in Ambon,

steUe • / 2005

1 opperkoopman » 490

2 predicanten 1 ,^^^

. ... } » 1145

1 capitam j

3 kooplieden

1 eapitain-lieutenant en » 1467

1 oppermeester

20 onderkooplieden, lieutenants, vendrigs, boekhouders, hos- pitaalsmeester, krankbesoe- ker, a / 174 » 3480

80 boekhouders, adsistenten, chi- rurgyns,krankbesoeker, stuur- lieden, sergeanten, bootslie- den, vuurwerker, bombardier, basen, scheepstimmerlieden, a / 92 : 2 » 7364

70 ambagtslieden, onder- en der- demeesters, canoniers, quar- tiermeesters, corporaals, di-

Transporteere / 15951

Digitized by LjOOQ IC

is8:8- ^*

410 1763. J. MOSSEL.

Per transport /• 15951

verse dienst doende, ryst en

kostgeld è / 48 » 5360

Vj «boter fi 2 » tammeryn » 2 2 » zuyker of • 8 : 6 4 > zout » 0 : 8

V,6» peper »0:2 620 soldaten, handlangers, matro*

sen, ryst m kostgeld a/* 30 • 18600 als even / 5: 8j en 1 «spek» 3:13 | ' Dat apparent aangenamer wesen en wat gezonder volk geven zal, als met de gewone verstrekking, enkel van half bedurven zout-vlees en spek. 3 onderstuurlieden en bootslie- den, boven 't voorschrevene,

i f 36, vide Ambon » 108

Zegge/ 18. 4 quartiermeesters en derdemees- ters, ad idem / 22 » 88

40 mattrosen op de vaartuygen,

a 3 kan arak *s maands, is / 10 • 400

f 44472

Dus zoude de bezetting ten desen

gouvememente, voltallig zynde tot

de geprojecteerde 800 man, aan

kostgelden en mondransoenen be-

nodigen, schaars f 44500

En d'ordinaire ongpiden, De Ordinaire ongeldcn van diverse ver-

tohnerende de aanmerking» ... « • i ^

bier Toren onder Amboina streckmgen kau mou m volgeuder voegen

gamaakt.

reguleren :

75 fi kaarsen, als te Ambon,

a 9 stuyvers f 405

Transporteere f 405

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 411

Per transport / 403

15S kannen lamp-oly ad idein a 9

stuyvcrs » 857

porcelyn, enz. voor U gouvernement » 100

aan den fi^ouvenieur extra > 660

brand-houd-geld » 408

huur van huysen » 800

gegageerdens belopen Ihans » 400

onderhoud van 't vee » 800

voor materialen, stelle » 1200

» papier, boeken, schryftuyg » 600 aan medicamenten, etc, stelle... » 600

» buskniyt » 500

Makende dus te samen voorde ordinaire onkostreekening van 't hoofd-coraptoir groote f 6800

Voor extra-ordinaire angelden stelle^ 1000. w ^^ ** f7"^ betrekking Voor timmeraoie, reparatie, fortificatie,

bft'ft op d extra-ordinaire ^ ' r ^ i i

lartro en mAxe ongeiden, enz., kan 'sjaars zuyuig besteed en op

weJke als bier nevens zyn ' j j o r

*«i****- gebragt werden f ÏOOO, waar mede het

wel kan gaande gehouden werden, als de presente limmeragie ééns ten eynde loopt, welke egter, na de ordre, 'sjaars moeten afgeschreven zyn en niet voortgedragen om de lasten quasi minder te vertonen, gelyk te Nassauw en Wayer geschied is. De inlandsche voorlesers, school- en leermeesters moeten voortaan apart, onder de reekening van inlandsche dienaren, lopen, ten getalle van 12, met omtrent f 2000 over het geheele gouvernement, besoldigende deselve als te Amhon, in zo verre voortaan aangenomen werden.

In de hospitalen mag alhier, om de meerder duurte, by de 40 1^ ryst 's maands 57) stuyvers per man daags opgebragt

Digitized by LjOOQIC

412 1753. J. MOSSEL.

werdeo, brandhoud, ligl, oly, wyn, eoz., daar onder begrepen, 't welke ten hoofd- comptoire wel zal belopen f 4500

Medicynen, arak, lywaat, etc., moei bereekend werden a 1 stuyver

de man, slelle » 800

f 8300

Waar van detraheere de halve gagie van het volk, dat in voor- schreven huys ter cureeriuge legt, hel welk ordinaire mag neemen op 45 man of » 5000

Resleerd 'er aan lasten / 2300

Voor de conderonatie reekening stelle f 2500, min en meer, na voorvallende gelegentheden, dat veel of weynig g'exileer- dens zyn.

De ongelden van slaven, thans daar tol 135 aan handen, bedragen omtrent f ^ 'sjaars ider; by deselve moeten nog 80 komen ten dienste en tot aanleering by de ambagtslieden, welke op f 20 'sjaars reekene; en dit laatste zal alleen de ree- kening van slaven moeten dragen, dewyl het andere de speceryen moet ten laste komen; des de lastpost groot blyfl/* 1500.

Onkosten van chialoupen en mindere vaartuygen kan passeeren, als tusscheo ie f 5 en f 4000 blyft, en die van sche- pen beneden de f 1000 ; maar van scheeps- soldyen onseker wesende, na dat op de ladingen te kort komen, stelle daar voor mede f 1000.

Gelyk de ordinaire ongelden te VVayer op f 800 komen, moeten deselve ook daar na geschikt werden, dat op Lonthoir, Ay

Digitized by LjOOQ IC

I7è3. J. MOSSEL. ai

en RuD niet boyen de f 2200 lopen, komende dus te samen op f 3000 ; en zyn de verdere ongelden deser residèn- tien reeds onder de voorwaards ten hoofd- Gomptoir vermeide begrepen. Het geproponeerde getal Dit ffouvemement heeft zo veel snap-

Taursteenen oy eerste gele- , 1 1 i j *

ffPMibeid over te seDden en hanen als vuurstoenen, ten DivKe, dat men

de derwaarts gaande militie . -

in de eerste drie jaren geen oo het aUierwesendlyKste wevttig agl geeft;

geweer mode te laten geven, * ^ /*

mitsgaders voor hel owrige derhalven zal van t laatste 10000 moeten

d« ministers Toor te houden . ^

degeToigen. dieuyiiodanige versorfft werden, en in t eerste jaar oi

«n onvergeeflyke onagtsaam- ^ *

iieid voor de comp. en voor (jfi^ ji^t volk zonder gewoer derwaards

haar, by een onverwagte vy- *-'

aodeiyiie attacque, wuden crezonden, OD dat 't oraesent getal der

l^unnen resalteeren, dog in- o »r ^ jiir

aooderheid den gouverueur, y^apenkamer tot 1100 stuks, de helft,

die TOor al attent behoorde r

te weien om van diergeiyke vermindere; dewvl die onmatige quanti-

nood^kelyke dingen lot de- ' ^ i

te"hebbïS ^'^^^^^'' ▼oorraad teylen uiet uyt de roest konnen gehouden werden.

Voorschreven Bandase lasten, te samen getrokken, belopen 's jaars ruym /* 174000.

Tematen.

anMsXr^df mid'd^' Met desselfs bygelege landen de regte teelplaatsen van de oosterse speceryen uyt- makende, gelyk daar tot nog toe in de bosschen groter noten-muscaten dan te Banda gevonden werden, werd meest in bezit gehouden om deselve aldaar uyt te roeyen, waar voor ook aan de vorsten een recognitie van f 32250 betaald werd; welke somma, nevens de kosten der extirpatie, te Batavia die speceryen ten laste komt, werdende die plaatsen met de meeste securi- teyt bezeten, sedert dat de Spanjaarden, anno 1663, Gamma Lamma gevallig ver- lieten en men den laatsten bondbreok, anno 1680, te boven gekomen is ; wesende

Digitized by LjOOQ IC

414 1753. J. MOSSEL

Ternaten by die gelegenheyt ineenComp* leen veranderd^ nevens de noordoostcust van H eyland Batechiaa, genaamt Halmahera, en al 't geene verder onder Ternaten sorteerd, gelyk de andere vorsten der Molaccos Conip» bondgenoten zyn, onder zekere ver- pligtingen en genot onder H voorschrevenc; levende Ternaten en Tidor in gestadige onmin^ dat Gomp' zeekerheyd te* vaster maakt; en daarom zal hier een beset- ting van 700 man toereykende wesen, ver- deeld over het hoofd casteel, de poitteB Manado, Gorontale en veele mindere, wo- nende den gouverneur in het eerste en daar buyten, nevens H Temataans-hof, diverse vryluiden, die onder de Comp* gehooren. zo van Europeers, als inlandsche natiën, zelfs Ghineesen ; egter is den handel niet uytgestrekt, geevende alleen de noord- cust van Celebes en de binnen kust van die tong eenig stofgoud, dat tot twee a drie honderd mark van daar jaarlyks overge- bragt werd en aldaar ingekogt tegen 90 ryksdaalders of / 216 't mark stofgoud, en ordinair het Gorontaals oplOcaraaten het Bwoolse op 21 caraat gereken t; de rystis wyders een nut product, dog niet wel buy- ten groote kosten van Ternaten na elders te vervoeren; caret valt 'er weinig en tot Hêt gereseirefTde ten op- do peper-cultuur is ordre ffOffeven. Deo

ïigte van het boudeo van ■ ■• ='-'

pubvoroe verkopingen «n bet vorkooD bestaat tou desou ffouvememente

gene daar toe relatie heeit, •^ ^

ook auiier te achikken op meest iu ffuiuees en salempoeris, wit en

den voet, onder Amboina ° *^

^««^ blaauw, ten handel op Ternaten, Tidor en

daar om her> te Menado en Gorontale, alwaar het goud half in lywaten betaald werd, het welke naet eenige kleenigheden, by

Digitized by LjOOQ IC

I75d. ü. MÖSèCL. 41 K

vigilante en trouwe behandeling, een ad- yanee van veertig a vyhig duysend guldens kan gegist werden af te werpen; en, al schoon 'er dat nu ook wel behaald werd, steekt de Comp® daar niet veel by op door den onbesuysden voorraad van wel drie Ion aan lywaten te Tematen, Manado en Gorontaie en H coDtinoeeren van excessive eysschen; egt^ zal de jongste resolutie der hooge regeeringe tot te rug sending van 't overbo- dige en bet voldoen of verzenden derwaards van bepaalde qaantiteyten daar in spoedig redres verschafien, als men eens ter behoor- lyker tyd de negotie-boeken en papieren niagtig werd en dus zien kan, wat Manado en Gorontaie contribneert. Het opgeld op soldyen, tot nog toe qualyk behandeld, De miDiiiters te geiattra moet ruym f 23000 belopen ; de W^^

alle dese imposten en gereg- . , , . .

tigboden op 'scorops-comp- penning bv verkooD van vaste goederen,

toiieo in de Moluccos naar ,^ lui. ., ii

Miorai in te Toeien, in zo het segetgeM» dst uog niet ua behooren

nnt het lehre nog niet ge- ,, . , , _

ichied mogte wesen. scfapt ugovoerd te werdeu, de ryst of

pady-oegst te Xollabessy, etc., de pagten van arak, herbergen, sagueer en van licenten der inkomende en uytgevoerd werdende goederen, nevens de verdere vermelde onder Ambon, znllen boven de f 20000 lopen en dus de voordeelea te zamen by gis 80 a 90000 florynen. «^'eo^alJ^'^nS'en^'S Dc soHyon der dienaren bedragen egter "«^'^ vry meer, als 'smaaiids:

1 gouverneur en directeur wint f 200

1 opper-koopman > 80

1 fiscaal 50

3 onderkooplieden > 120

4 boekboiiders in employ > 120

Transporteere. . . . /* 570

Digitized by LjOOQ IC

4l(t 1753. J. MOSèÉL.

Per transport f 670

7 pennisten ter secretary » 140

5 » op 't negotie comp- toir

5 » op 't soldy comptoir

2 predikanten

1 krankbezoeker en koster

1 opperchirurgyn

4 onder- en derde meesters

1 extra-lieutenaut der arthillery

1 extra-vuurwerker

1 constabel

6 cannonniers

3 timmerlieden by dezelve

1 kuyper

10 handlangers

1 meesterknegtderhuys-timmer- lieden

4 scheeps-timmerlieden

4 huys-timmerlieden

en 24 slaven by dezelve.

2 metzdaers

en 12 slaven.

1 kuyper

1 schilder en glazemaker

1 smits-meesterknegt

2 smits

2 koperslagers

2 slotemakers

en 24 slaven.

1 baas wapenkamer

2 geelgieters

2 roerslotemakers

2 schedemakers

2 lademakers

Transporteere / 1392

Digitized by LjOOQ IC

PLAlAAT-BOEI DEEL TI.

1753. J. MÖSSeL 41^

Per Iransport / 1392

2 koperslagers » 40

en 12 slaven.

1 trompetter » 20

1 tolk 16

1 geweldiger » 20

1 scherpregter » 24

1 extra-lieutenant ter zee » 52

6 onderstuurlieden en bootslieden » 150

1 zeylmaker » 20

1 4 qnartiermeesters en derdemces-

ters » 200

80 matrosen » 960

/•"3774 Twee compagnien militie aan 't hoofd comptoir en daaromher:

1 capitain f 80

1 capitain-lieutenant . » 60

1 lieutenant » 50

3 vendrigs » 120

10 sergeants » 240

26 corporaals » 564

1 guarnisoenschryver. » 14

5 tamboers » 60

554 soldaten » 4248

/ 5236

't Hoofd-comptoir f 9010

Te Menado, etc:

1 onderkoopman f 40

2 adsistenten » 48

1 onderraeester » 24

1 timmerman »» 24

1 canonnier " 14

2 iKwschieters » 24

1 sergeant ° 24

Transporleere... f 198/' 9010

Digitized by LjOOV IC

418 1753. J. MOSSEL.

Per transport... / 198/ 9010

4 corporaals ■ 86

50 soldaten • » 560

f 614 Te Gorontale, etc:

45 man, als te Manado » 614

Te Xullabessy: 1 adsistent of boekhou- der /• 50

1 sergeant » 24

1 ondermeester » 24

1 timmerman » 20

1 bosschieter » 12

2 corporaals » 28

10 soldaten » 120

f 258

700 persoonen te samen, winnen

's maands / 10496

of 'sjaars / 125952. Alle welke, behalven / 55000, die gisse te bly ven slaan ter afbetaling in Nederland, ten desen gouvememente betaald werden tegens 15 stoyvers de floryn, komende hel overige ten goede van reekening van opgeld, zo dat Ternaten aan de soldyen der perma- nente dienaren een lasl-post heeft van /90952. Zo ook de kostgeiden en Het kostgeld en randsoen stelle als in

ranü'oenen. . .

Ambon, voor: 1 gouverneur f 2005

1 opperkoopman > 490

2 predicanten ) ^^.^

^ ... • 1145

1 capitam |

1 koopman

1 capilnin-lieutenant ^ • 880

1 oppermeester

Transporteere f 4520

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 41Ö

Per transport f 4520

18 onderkooplieden, lieuienants, vendrigs, boekhouders, hospi- taals-jnees ter, krankbezoekers * 5132 60 boekhouders, adsisienten, chi- rurgyns, stuurlieden, sergean- ten, bootslieden, extra-vuur- werker, bombardiers, basen, scheepstimmerlieden a /* 92 : 2 » 4600 77 ambagtslieden, canonniers, ondermeesters, quartiermees- ters, corporaals, diverse dienst

doende, a /'S: —

en voor 40 ft ryst » 0 : 10

is 's jaars /• 42 » 3254

547 soldaten, handlangers en mattrosen, voor

kostgeld 's jaars f 18

en ryst 40 ft per

maand dito » 6

is voor ieder *s jaars f 24 » 13128 5 onderstuurlieden en bootslieden op de vaartuygen , boven hun voorschreven randzoen

voor 2 ft boter f 48

» 8 kan arak . . . » 132

» 180 10 quartierraeesters en derde- meesters op de vaartuygen

4Vj kan arak f 150

2 Va mutsje olyven

oly of 6 stuyvers » 36

^ ^86 Transporteere.... /" 28980

Digitized by VjOOQ IC

420 1753. J; MOSSEL

Per transport f\

60 matrosen op de vaartuygen, 3 kan arak en 174 muisje oly of 5 stay vers, samen . . » 708 üeldende desentweegen al verder het bepaalde ten opzigte van aan- komende en passerende schepelin- gen, commaudos, commissien, be- talingen in contant, etc, onder het capittel van Ambon ter neder gesteld. Zullende de Ternaatse kost- gelden en roond-randzoenen dus in een jaar bedragen circum circa f 50000 en'miie1^^bJ"p^n" ®"^®''^^" D' Ordinaire ongelden dienen omtrent te- paalt in deser voegen: 75 ^ kaarsen, als te Ambon a 8

stuyvers / 360

ISö kan lamp-oly, a 5 stuyvers. . » 465 porceleyn, etc. voor 't gouvernement » 100

aan den gouverneur exira > 660

Brandhoud-geld : voor den gouverneur. . . /" 2ö

» de tweede » 7

» » predican- 1

ten en a/*4 » 12

»  capitain    I 

» » capitain- 1 lieulenant en 6 a/'2 » 14 raadsleden I

voor huyshuur, zo ver nodig, als

in Ambon stelle » 800

gegagieerdens belopen thans . .\ . . • 800

onderhoud van 't vee » 400

voor materialen stelle » 1200

« boeken, schryftuyg, etc » 800

Transporteere . . . . / 6i81

Digitized by LjOOQ IC

f 58 . 696

1753. vJ. MOSSEL. 421

Per ti-ansport /*628l

voor medicamenten, enz » 600

Te samen naby . r/^TÖÖO

Extra ordinaire ongelden zyn niet wel te bepalen, dog mag men voor dezelve stellen f 4000, min en meer, na dat *er veele vorsten en gesanten gedefroyeerd werden ; wesende daar ouder begrepen de wynen, etc, welke den gouverneur geaccordeerd zyn voor de jaarlykse maaltyden.

Voor timmeragie en reparatie, item forti- ficatie, etc, mag men reekenen f 2000.

De inlandsche soldyen konnen niet veel belopen, als 'er geene in dienst genomen werden ter overbreng van schepen of vaar- tuygen, en moet het al een extra geval wesen, wanneer dezelve op /" 4000 komen.

De verteering in de hospitalen geschied, even als te Ambon, des gerekend op 35 man, bedragen f 4200 en na aftrek der halve soldye f 1900.

De condemnatie reekening, welke mede niet net te bepalen is, bedroeg jongst /" 1200,

De ongelden van slaven, met 80 ter aanleering by de ambagtslieden vermeer- derd en dus gebragt op 100, zullen omtrent *8jaars f 1600 dragen. En dan konnen de huurslaven wel afgedankt werden.

Onkosten van chialoupen en mindere vaartuygen moeten bezuynigt werden en zullen, als de kostgelden en randzoenen van de zeevarende op kost gelden komen, facil binnen de f 6000 konnen geretren- cheerd werden.

Onkosten van schepen konnen hier, zo wel als te Ambon en Banda, op f 1000 bly ven, als

Digitized by LjOOQIC

422 1753. J.. MOSSEL.

Uien dezelve niet op- en aanhoud buylen eenige noodsake en tot risico van vaartuy- gen en lading, dat Ternaten vry wat eygeo gewoinlen is en egler wel eens door ver- goeding zoude konnen geboet werden na zo menige waarschouwing, waar jegens een praetexe expeditie niet gelden kan, alzo zulks, zo al van nut is, wel met eyge vaar- tuygen kan geschieden.

En dus zullen mede meerendeel g'excu- seert konnen werden de verstrecking op scheepsoldyen, die derhalven al mede by de f 1000 zullen blyven.

Wyders komt de schenkagie ordinair jaarlyks ten nadeele tusschen de / 1000 a f 1500, dat mede Batavia mag aange- reekend werden om, nevens de recognitie, de speceryen ten laste te komen.

Manado heeft een groote lastpost aan de onderhoorige leermeesters en kerkmarinjes of kosters ; egter diend zorge gedragen, dat 'er geene onnodig aangehouden werden en de soldyen derselve, nevens de ordinaire onkosten van 't comptoir en onderhorige, niet boven de /* 10000 te lopen i en dienen alle de lasten van Gorontale, hu y ten de reeds vermekie onder soldyen en kostgelden, niet veel bov^ de f 1000 te steygeren.

Zullende dus de Ternaatse lasten te samen komen te bedragen f 162000.

Macassar,

Niet geheel ten onregle genoemd wer- dende de sleutel van de oost, zoude onge- Iwyfelyk geraakt en gebleeven zyn onder

' Digitizedby VjOOQIC

1753. J/MOSSEL. 425

de alleen heerschappy van den Koning

van Goa of der Macassaren^ indien de

Compagnie zig niet lot scheydsuian gesteld

opSr«'1^'^;rwIS ^" ^^^ d« '^««'«K van Bony en andere

S?fc™r^;ldS^lS ^» bondgenootschap aangegaan had, het-

SjSS"w5 roSlï.^^rf e^ ^^^^ ^^ '•a'^S' »» zeer groote kosten,

^ti^^?2* d^eriiïy" b^ a^ ^® ^y^^ ^^^ ^"^^ ^^^^^ ^^^ overslaan

S^k'^iuT"?!?^ Tiïïctei ®" "" w^' '" ^^^ s^aa^ ^® houden is, als

ti?nd2^en^^ec^"m^ ^0 noutralileyt geobserveerd werd en de

I^JS^f «wfd^mSüJ Bonyers, stout op H bondgenootschap, weer-

Ï^^^Jr^tli^n"^^^" houden werden de hoogmoedige Macassa ren

kleinigheeden aan te doen, en het welke

de eenigste dienst is, waar om men aldaar

een gouverneur met een aanmerkelyke

bezetting van 800 man, die nodig agte,

aanhoud; want buyten des is Aog handel,

nog inkomst, nog de groot opgegeeve waak-

zaamheyd tegen sluykery in oosterse, fyne

speceryen van dat belang om de Comp^

Eo zo ook bet peresol- zulkc zware lastcu to docu draden, schoon

veerde ooder Amboioa, no- *^

pens de pubiique Teodatiea ook UU Hog tot verligtiug dcrselvo dicueu

en den verkoop tusscheotyds, " *j o

uji de hand, eie. kouneu do advaucen, welke een matige

party guinees en salempoeris in zoort, bethilles gemeen, blaauw en gebleekt, en bethilles cangam, caflEats, hamans en chitsen afwerpen kan, als men de winkel weder opzet, zo als voorwaards aangemerkt is; stellende daarvoor / 40000 en voor de inkomsten van de ryst of pady-tiende der overwonne landen, 20^^" penning, zegels, boom of sabandhary, met byvoeging van de verdere pagten, onder Ambon vermeld, oeLI' mTerSitTK: f ^«000, mitsgadcrs voor het soldy-op- ^ahhK^eSf.lS't" geW f 50000, te samen f 110000, waar fe!fuiirw'eiritK? ^" ^^?®° ^^ ^"P' bekostigen moet de volgende besetting:

promie van Macasser te la ^ benraarts komen.

Digitized by LjOOQ IC

424 1753. J. MOSSEL.

J gouverneur en directeur wint

*s maands / 200

1 opper-koopuian. » 80

1 flscaal » 50

4 onderkooplieden » 160

5 boekhouders in employ » 150

9 pennisten ter secretary » 180

7 » op *t negotie eonip-

toir » 140

6 » op 't soldy comptoir » lïO

1 predicant » 100

1 krankbezoeker en schoolmees- ter » 56

1 krankbezoeker en koster » 24

1 opperchirurgyn voor H casteel , » 60

1 > in 't hospitaal . » 56

1 chirurgyn » 50

4 ouder- en derde meesters » 70

1 extra-lieutenant der arthillery » 40

1 extra-vuurwerker » 50

1 bombardier of constabel . . . . » 20

10 canonniers of constabelsmaats » 150

5 timmerlieden by dezelve » 100

1 kuyper » 16

12 handlangers of bosschieters . . > 144

1 meesterknegt der huystim- merlieden » 50

4 scheeps-timmerlieden •. • 120

4 huys-timmerlieden » 80

24 Comp» slaven by dezelve,

ter leeringe.

2 metzelaers » 56

en 12 slaven.

1 kuyper » 20

1 schilder en glazemaker » 20

Transporteere f 2252

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 4^8

Per transport f 2232

1 smits- meeslerknegl » 50

2 smils • 40

2 koperslagers • 40

2 slotemakers , . » 40

en 24 slaveu.

1 baas-wapenkamer » 24

2 geelgielers > 40

2 roerslotemakers » 40

2 scheedemakers » 40

2 lademakers » 40

2 koperslagers » 40

en 12 slaven,

1 trompetter » 20

5 tolken » 50

1 geweldiger » 20

1 scherpregter » 24

1 extra-lieutenant ter zee » 52

6 onderstuurlieden en bootslie-

den , . » 156

1 zeyhnaker » 20

14 quarlienueesters en derde- meesters » 196

100 mattroosen » 1200

7^554 Twee compagnien mililie, als in 'tcasteel Rotterdam, etc:

1 capitain /' 80

1 capitain-lieutenant . . » 60

1 lieutenant.. » 50

4 vendrigs » 160

10 sergeants » 240

30 corporaals » 420

1 guarnisoen schryvcr » 14

6 tamboers » 72

Transporleere. . Z' 1096 /* 4554

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL.

Per Iransporl. . f 1096 f 4534

400 soldaten . 4800

/ 58%

H Hoofd-comploir / lOiSO

Te Boelecomba en Bontliain:

1 onderkoopman.. f 40

1 adsistent » 24

1 chirurgyn » 24

1 tolk » 20

2 sergeants » 48

4 corporaals • 56

24 militairen •> 288

1 canonier » 14

2 bosschieters » 24

1 timmerman » 20

f 558 Op Bima:

1 onderkoopman f 40

1 adsistent » 24

1 chirurgyn » 24

1 sergeant » 24

2 corporaals • 28

16 soldaten » 192

1 timmerman » 20

2 bosschieters » 24

f 576 Op Saleyer:

25 man, als voren « 576

Op Tanette:

24 man, als voren » 556

800 koppen te zamen, v^aarvao de

soldyen bedragen maandelyks /"Il 876 en jaarlyks f 142512. Waar van stelle, dat in India lilyven staan f 50000, dus blyven ten laste van Macassar f 112512.

^ Digitized by LjOOQ IC

765

880

1753. J. MOSSEL. 427

«.Sr„dtnïS!tt Kostgelden en mond-randzoenen ^^^oL\7n.?J^^r "^«n "^ö" bepalen voor:

'Xr.T^ei''^:^l 1 gouverneur /• 2005

Zr'^^u^lZtnZ^k 1 oppePkoopman » 490

1 predicant en |

1 capitain j

1 koopman

1 capilain-lieutenant en

1 oppermeester

18 onderkooplieden, lieulenants,

veodrigs, boekhouders, lios-

pitaalsmeester, krankbezoe-

kers a /• 174 » 5152

70 boekhouders, adsistenten chi- rurgyns, kranbesoeker, sluur- lieden,sergeanleu,bootslieden, vuurwerker, bombardier, ba- sen, scheepstimmmerlieden

a /• 92 : 2 » 6447

70 ambagtsl", canonniers, quar- tiermeeslers, corporaals, diver- se dienst doende, als in Ambon, k foQ contant en ryst a /'4 » 8002 635 soldaten, etc. a/27 kostgeld,

etc. 's jaars en /" 4 ryst ...» 19685 Dog diend betragt te werden hel kostgeld op de voet te brengen als in Ambon.

Boven dien aan de zeevarende op de vaartuygen:

6 stuurlieden en bootslieden ...» 216 8 quartiermeesters en derdemees- ters » 176

80 malrosen

5 kan arak 's maands • 800

Bedragende te gader omtrent.. / 57000

Digitized by LjOOQ IC

428 1753. J. MOSSEL. .

de?eXi^osier "'*"''"'' * Oi'dimire ougelden behoreo niet hoger Ie lopen als in de andere oostersche gou- vernementen. 70 ffi kaarsen^ tegen 12 sluyvers

gerekend, kosten f 504

150 kan lamp oly a 8 stuyvers » 720 porcelyn, etc, voor Hgouveme*

ment ; . » lOO

aan den gouverneur extra > 660

voor brand-hout-geld » 700

•» huyshuuren slelle. . • 1000

de gegagieerdens belopen thans » 1400

voor onderhoud van H vee • 1000

« materialen stelle » 1200

» papier, boeken en schryftuyg • 1000 » medicamenten, etc, voor

't guarnisoen » 600

» buskruyd, etc » 500

f 9384 Zonder dat deze reekening mag belast werden voor verstrekte geweiren, altoos niet van belang, alzo van stervende meer moeten inkomen, als 'er onbruykbaar ge- raken.

Voor al het welke te zamen, met nog eenige kleinigheden, stelle f 10000.

Extra-ordinaire ongelden werden mede wat ruym genomen en zal f 3000 in 't jaar behoren toe te reyken.

Timmeragie, reparatie, fotHi/icatie, etc. kan onder een geschikt onderhoud wel binnen de f 3000 blyven.

Inlandsclw dienaren zyn 'er twee leer- meesters, twee seudelingen en een schry- ver, welke, als te Ambou betaalt wordende, omlrcud / ^000 zouden kosten ; en meer-

Digitized by LjOOQ IC

i?53. J. MOSSEL. 429

der inlanders moeien na dezen niet in dienst wesen, zo lang het guamisoen op voorschreven voet kan gehouden werden en 'er geen extra-ordinaire zaken voor- vallen.

De onkosten van hel hospitaal, als te Ambon gerekend, zouden op 35 man

bedragen f 3400

de medicynen, etc. a 1 sluyver

de man ^ 700

Samen y 4Too

waar van afgaat aan halve gagie » 2400 rest een lastpost van f 1700

De reeliening van condemnatie mogen maar 4 gerigts-dienaars ten laste komen en dan reekene meer en min f 800.

By de preesente Comp* slaven mogen nog wel aangekogt werden tot 100 stuks toe, ten eynde by de ambagtslieden, als elders, te plaatsen, welker onderhoud omtrend zal komen te slaan op f 2000, waar mede dan ook uytgewonnen zullen werden de huurslaven, die men voorlaan zal moeten excuseeren.

De onkosten vanchialoupen hebben gantsch buyten het spoor gelopen; eeue memorie wegens 't geene jaarlyks nodig is en verstrekt diend te werden, hier nevens leggende, zal het ministerie in staat stellen zulks te bezuynigen zonder scrupel en zal als dan boven de kostgelden en rand- soenen, voorwaards onder andere vermeld, niet boven de f 8000 mogen lopen.

Voor de onkosten aan schepen stelle ten hoogslen f 1000, en voor de belastingen op scheeps-soldyen mede zo veel, meer en min.

Digitized by LjOOQ IC

4^0 1753. J. MOSSEL.

En dao concedeere nog f 1000 voor schcnkagien en andere geringheden. En speciaal het girropo- Waar mede de lasten van *t ffouverDC-

neerdc, lo aangaooue de o

trainskosten. mtwi Macasser van over de drie ton

gereduceerd zullen raken lot f 184000.

En zal ten eersten moeten opgave en

verantwoording gedaan werden van de

by die boeken voortlopende vier Ion

als nopens do gewoiren, woffcns trevnkosten en uytgaves aan de

waar van ook alhier extract o J J o

die hirf^umförom °!et öiyowerkon op den berg Bantimoerong, ^rn,**t'^w?i' nilJt %^ mitsgaders voor eerst geene eysschen van Itonda? TarSIS^'So^rrid g^^eir gedaan, nog de militie van hier mede overmatig is. mede gegeven, offi den groten voorraad

aldaar.

Met welke voorschreve bepalingen over deze vier gouvernementen by de twee ton aan lasten zoude uytgewonnen werden, zon- der dat de weerbare manschap 'er door zal verminderen, maar ter contrarie ruymer omkomen, ten blyke, dat het nutte de moêyelykheid deses werks wel de peyne waard maaki, al schoon ook een tien a twintig duysend guldens over het geheel te augnienleeren viel aan over het hoofJ geziene articulen, dat egter niet denke, dog wel aan de ministers mag gelaten wer- den de hooge regeeringe voor te dragen, mits egter 'sjaarlyks, by *t vertoon der lasten, by de brieven reden te geven, wan- neer eenige reekening deze bepaling raogle Ie boven lopen. pcJ!:>n..n":^'"io'iSr^^ En dewyle met deze verandering ook

m;,mM,'TtrmT^^^ P^'^'^ ^» justitic dicud plaats te heb- ben, kan men de schikking aldus ma- ken:

Digitized by LjOOQ IC

\i53. J. MOSSEL. 4S1

In de pêliiie:

een gouverneur,

een secunde,

de capitain,

de koopman,

drie, vier a vyf onderkoopHeden, niet min dan 7, niet meer dan 9, de gouverneur mede gereekent. De justitie:

de secunde,

de capitain-lieutenant,

een a twee nyt voorschreven onderkoop- lieden, die in politie zitten,

de lieutenant der arthillery,

de titulair lieutenant ter zee, na d'onder- kooplieden.

Verder tot 't negen getal d'onderkoop- Maandag den sosten Juiy Heden buyten dou raad, by gebreeke de

ono 1755, .oor de middag. ^^^^^^ boekhoudcrS.

Timor.

Van dit sentiment is de Bofaoord zig zolvo to kouneu bedruvpen

▼ergadenng mede en ter- ^ J r

Stolt dierbaiwn, dal de onder Qy^ d'inkomsteu, na 't Vermelde onder

Amboina vermelde gewone J

behsiin^nengeregtighcden Ambon, waar vau rceds veele ingevoerd

ook alhier zullen moeten in- ' o

geToerd en yerpagt werden, ^yn eu dc rCSt ingOVOCrd koUUeU WOrdoU,

nevens het opgeld op soldyen en de winst

op eenige witte en blaauwe lywaten, welke,

Endebediendenstere^- ua dotractie vau 't gecoucedeerdo aan de

gaders voortaan op nundere bodiendenS, tO gador Op f 15000 SChattO, comptoiren als dirccüen, de f»iii 111 t

kiankbesoekers ^ene hogere voor t wolko konuen ouderliouden Werden :

gagie Ie loten winnen als24 ^ , . , « ^^

gttUlens tot dat hun verband 1 KOOpmaU, Winnende f 60

zal wezen g'expireert, wan- . . ,

neer uyteriyk tot 30 guldens 1 OnoerkOOpman » 40

zullen mogen worden ver- ^ 1 , . . f % >

hoogt, zonder meer. 3 bookhouders of adsistouten, waar

van een teflens scriba » 72

Transporteere. . . . /" 172

Digitized by LjOOQ IC

432

1753. J. MOSSEL.

De kosl-g«Wen en rond- loenen ah hier nevenit te bepalen.

Per transport. . . .

1 krankbezoeker

1 oppermeester of chirurgyn. . . .

1 onder- of derde meester

1 timmerman

sergeant

corporaals

tamboer

30 soldaten

1 canonnier

5 handlangers of bosschieters . . .

'smaands f 754

en 'sjaars f 9048. Derzelver hoslgelJm en mond-randzoefien bedragen voor :

bet opperhoofd f Ï500 : —

de onderkoopman » 174 : —

17i 24 30 20 20 24 42 12

360 14 36

adsistenten a f krankbesoeker . chirurgyn

o 1 1 1 ondermeester

92:2.

1 1

3

1

276: 92; 92; 48: 48; 92:

timmerman

sergeant . . . . » 92 : 2

corporaals 1 .^^

\ » 192 : —

canonnier |

34 soldalen en handlangers a

/ 30 \1^^'~

De kostgelden te samen. . f 2534: - De wdinaire- en exlra-ordiimre angelden, limmeragie en vaarlnygs-mgeldm behoren te zamen te blyven binnen f 4000, daar onder mede gereekend de inlandsche .schooi- en leermeesters, zo verre die nog door de Conip® moeten betaald werden, hoewel de betaling door de regenten zelve in 't gene- ra;d behoord betragt te werden, alle welke

Digitized by LjOOQ IC

I7b3. J. MOSèEL. 4SS

nytgaven wel f 1000 boven de voordeden zouden lopen, dofj zo veel zal 'er ruym van de soldyen blyven slaan, Ier betaling in Nederland.

Sumafras buytenkust.

Wel eer voordeelig voor de Conip% is zedert eenige jaren een. kanker in haren staat geworden, waar toe onder anderen mede werken de Engelschen te Bancahoeloe, die van jaar lol jaar hehl)en gevigileerd om zig den handel in lywalen en ampliioen, welke hare Comp** aan derselver dienaren overgelaten heeft, te nutte Ie maken, latende ten dien eynde de goederen direct van Bengale en Cormandel overbrengen en langs de West-cust uylsoetelen, varende mei hel overschot daar na weder op zyn tyd van Bancahoeloe na de noorderplaatsen, waar toe haar 'l etablissement te Natter inooy in de hand komt, zo dal de Hollandsclie

n.«VdT^-.f;^^^^^^ co™p'* w^y"'« n^g^"« ^«'yf*' «''^ ^'"'«-«^"t

t^fte^ri8\wï"wlu ^^^^ comptoiren Padang, Poelo-Chinco en £.o^ti/èn^rJ?k Bai-os en dat nog eenigzinls met dwang; w^en!" »^"'"°**'^''' ' en daar toe heeft men zig al gaande weg begraven in nommereuse giiarnisoenen , doorspekt met menigte van winkels en ambagtslieden, slaven, elc, thans lot die hoogte geklommen, dat 't op die w yze wel twee procent in de uyldeelingen der gene- rale maatschappy kon doen veragleren, waar meede en met andere abuyzen van 't ministe- rie my egter niet zal ophouden, maar alleen aantonen, wal aldaar nog, onder een suynige huyshouding, voor de Comp* te doen is.

PLAÏAAT-DOKK DEEL TI. ^ 28

Digitized by VjOOQ IC

454 1753. J. MOSSEL.

ApDO 17gl/&3 waren de winsten op gni- nees gemeen gebleekt, dito bruyii, blaauw, bailas, swarte Souratse, dito cust, cassas Bengaals, roemaals, salempoerisen parcallen bruyn blaauw cust, na aftrek der provisie,

etc, ruym / 40000

te Padang en te Poelo Chinco.. » IKOOO

» Baros • 17000

en te Adjarhadja ruym > 3000

Daar by kan van de verpag- tingen op den presenten en verder op den Ambonsen voet

komen . 5000

van zegels en 20»**» penning. . . • 1000

en van soldyen opgeld • 5000

te samen 7^6000

die^JupïdaiSEÏd^in ^Is de prcseule onmatige beselting ten A^t voegen te reguioeren, zuynigsteu goreduceert werd, kan men

^^omiMndeur of gezag- ^^^^ ^qq^ StelleU :

siAtóS^"'"^"" ""'" Te Padang en Priamang: admiS^r*"' '''''^' ^ commandeur 'smaands f 120

4 dito fiscaal en «ccrotaris, 4 l^nni^man n fiO

en dus de twee Uastgemelde l KOOpmaU » ÖU

bedieningen in een te smel- * c^rilwi pIp > AO

ten by vacature van een van ■ o^ "*^f ^^^ " ^"

beyde, dog de verdere gf pro- A a,lRiofpnlpn 1

poneerde reductie ten eersten " «Ublbieilieu I ,.

te laten gevolg nemen. ^ kraukbcSOekcr | '

1 gemeenmeester of chirurgyn . . » 30

1 derdemeesler » 18

1 vendrig » 40

2 sergeants » 48

4 corporaals • 56

50 soldaten » 600

I smil • 20

1 timmerman , » 20

1 metzelaer • 20

1 canonnier • 14

TruMsporleere. ... f iOdO

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSëèL.

435

Per transport f 1050

2 handlangers • 24

48 slaven. 2 sluurlieden op 2 Taartaygen . . » 64

2 quarlkroMesters » 28

24 mattrosen. • 288

2 derdemeesters • 36

Op 't boofd-comploir. . . 7/1670 Te Poelo Chinco:

1 onderkoopman f 40

1 adsiatent > 24

1 ondermeester • 24

1 sergeant » 24

2 corporaals » 28

18 soldaten. » 216

2 bossehieters » 24

en 12 siayen. f 380 Te Baros of Sinkol: 1 (Msderkoopman ot boek- houder f 40

1 adsislent » 24

24 man, als Poeb Chinco > 316

en 6 slaven. f 380

Te Adjarhadja:

dat ten minsten tv^eemaal zo veel lasten ab winsten beeft» buy ten dat al deze winsten nog geensints reöel zyn, zoude men alleen ken- nen laten: 1 corporaal en 4 man, winnende f 62 Dus zouden de soldyen van 162 koppen in H generaal belopen

'sroaands /*2492

en jaarlyks f 29904.

Waar voor een derde stelle te blyven slaan om in Nederland te betalen, des

Digitized by VjOOQ IC

456 1763. J. MOSéÉL.

die last ten desen commaDdemente stelle

mag op f 20000

Geiyk mede da bé-paiing Derzelvcr kosl-gcldeti cff mondraud zocnen

omtreod de kostgelden en

mond-randzoenea, die xo min montereB VOOr :

zal mogen werdeo g'exce- ^ _ . • ,

deert. 1 coiuujandeur aan kostgeld

's jaars f 460 : 16

de helft van de randsoenen

van een gouverneur » 1002 : 10

/• 1465: —

1 koopman » 300 : —

3 onderkooplieden en 1 vendrig 16 boekhouders, adsistenlen, chirurgyns, stuurlieden, sergeants, i /^ 92 : 2 . . . » 1 473 : 12 20 ambagtslieden , onder- meester, canonnier, quar- liermeester , corporaals, a /* 4 : 10]

696:-

en20ffiryst.0:10/60. 1200:- 1 20 gemeenea /3 : 6|.^ ^ ^ k . 1 6»

• ' /. .^|is/45:l^i» 5472:- en ryst a»0:10) '

voor 2 stuurlieden extra, ieder

2 <£ boter en 8 kan

arak 's maands » 72 : —

» 2 quartiermeesters en

voor 2 derdemeeslers 4 %

kan arak ieder, koml . . » 60 : —

24 mattrosen op de vaarluy-

gen, 3 kan arak 's maands

is » 240 : —

In dezer voegen zullen de

kostgelden en mond-randzoe-

nen in 't jaar bedragen na by /* 11000: —

Ordinaire ovgelden kan men bepalen op

AU die van d-ordinaire, 20 « kaarseU, als: ..

Digitized by LjOOQ IC

a7ViSluyv«» 189

1753. J. MOSSEL. 457

15 tf de commandeur I , ,^ . .. - .^a, ^ , . , al6sluyvMs/ 192

5 » de tweede ) ^ '

42 kan lampolie» als:

1 5 kan de commandeur 5 » de tweede

20 » wagteu, enz. 2 > de oflicier

Aan den commandeur extra » 576

» materialen, papier, elc » 1000

» medicamenten » 100

Ten hooM-comptoire. , , . f 2057 Te Poelo Cbinco:

Aan den resident f 288

De twee residentien, Poelo Chinco en Baros, aan materialen, enz. en medi- camenten » 600

of over 't geheel circum circa . . . f 3000

d«.n" itèir'ïie'"di'%eXre Extra-ordimire ongdden bestaan in eenige

^*^^'^- kleenigheden en haurloonen, die alle meest

konnen g'excuseerd werden, ten minsten

goed gemaakt uyt f 1000 'sjaars.

Voor timmeragief reparatie en fortificade

stelle f 1000.

ian^/schetL!Tilï"^^^^^^^ lulandsche dienaren mogen 'er 4 cor-

teL^'n^Toudenw^JXP^^als OU 24 gemecnc blyven, welke

lyü afda^tï'brM^*^"^^ zullcD komen te kosten a 374 ryksdaalders

en 40 « ryst, is f 10 ol f 3600.

In het hospitaal Terteerd de man 5

stuyvers, alles daar onder gereekend,

nevens 40 ft ryst, welk een en ander,

op 10 man genomen, bedraagt . . f 1000

Voor niedicameBten a 1 stuyver

daags >* 216

Maakt te samen /* 1216

Digitized by LjOOQ IC

1

458 1763. J. MOSSEL.

Per iransporl /" lilC

Dog waar van afgaat de halve gagie a / 6 de luan, is > 73i)

Zo blyfl ten laste dezer reekening f 500

Op reekening van condemnatie behoren maar drie caffers te komen, tegen drie ryksdaalders ieder, zulks met het toeval- lige stelle f 500.

Slaven zyn 'er thans 92 en mogen wel 80 oontinueeren; eu zo ook, om dat 't zo excessier aangelegd is, het genot in geld, ryst, etc., dal door den anderen op f 30 'sjaars komt, maar de kleeding zal, in sleede van den ongehoorden opbieiig, moeten bestaan in /"Oaan lywaten 'sjaars, gelyk Ie Batavia, komende in 't jaar op f 39 of zaraen in 't geheel in 't jaar / 3150.

De onkosten van twee chialoupen en twee kleene vaartuygen. mag men neemen op f 7000.

De k06t-gelden en randzoenen zyn reeds hier voor bereekend; en, zo ze de van Batavia gezonden werdende vaartuygen ophouden, behorense de onkosten uyl privé benrM te betalen; en kan de ver- versing op die korte reyzen wel g'excu- seert werden*

Bedragende dus de gesamentlyke lasten een som van f 50000 'sjaars, daar het nu op / 144000 loopt, onder een druc- kend over groot restant aan geld, lywaten, schulden, ammonitie, geweer, equipage, etc., etc, van over de seven ton florynen, waar van wel drie vierde behoort afge- dongen te werden.

De retouren van daar bestaan in goud,

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 439

campher-baros en benjuiD; het goud was dit jaar, gelyk I>evorens, geaccepteerd of gereekeiid tegen 10^1^ ryksdaalders de thail van 21 '/^ caraatof/'SSl : 10 't mark fyn, H welk inet de praesente Bataviase aanreekening na de west tot f 400 wel f 6S:\0 of 20 procento ruyni differeert en, zulks gereekend op 500 mark goud, de winst tol f 120000 doet opklimmen, ge'ende de canipber weinig winst en de benjuin verlies te üatavia, buyten 6 a 10000 ® eerste soort, die na Nederland gaat en daar raisonnabel advanceert. Indien men nu de reekening invoegen voorschre- ven maakt, zal 'er nog / 70000 overschie- ten voor de vragt van 't schip, dat jaar- lyks derwaards nodig is, voor een bark na Poelo Ghinco en voor de risico en winst van twee ton, die tot dezen handel in employ diend te wezen, behalven nog de soldyen, die in Nederland moeten betaald werden, gevolgelyk geensints toereykende, schoon ook de klem van den gedwongen handel wat verflaauwen zal met de in- trecking van een gedeelte van 't Padangs guamisoen, dog, als 't eerste maar konde g'eflend werden, zoude het laaste van weynig aanmerking zyn, wyl al die be- moeyenisse van de commandeurs met de inlandsche regeeringe de Compagnie veel meer quaad als goed hebben toegebragt en men de jongste jaren met al die magt en bravade nog verloren heeft, 't geen tot dus lange nog tacite geconserveert was; behalven dat men tog niets in het gebergte uytvoeren kan en voorschreve

Digitized by LjOOQ IC

440 1753. J. MOSSEL.

manschap nog al vry defensief zyn op onze plaatsen, terwyl^ wanneer de heeren meesters begeren ernst tegen de coinpe- tileuren aldaar te gebruiken, zulks met directe vaartuygen van Batavia onkoste- lykst kan geschieden.

Indiervoegen zal de West-cust dan onder de grootste menage en onder het besl bestier omtrent de eysschen, de voldoe- ning en maneance der verkoop, enz., al- tyd egter een lastpost blyven van eeu half ton florynen 'sjaars. kington'omXd^Tjrg: Maar, indien men konde goedvinden den ^v<'^[ieifo7Tan**dpn'1d«"^ haudol to dozer custe, na het voorbeeld der ?;ige*i:iS Engelsen, aan de dienaren af te staan, agle

ai^'d^/z^LTeSS^^^^^^^ dal dezelve in staat zouden weezen tlfl!la':i%Mef^!^ door een prompter expeditie van zaken en rSoJn^^n^^^zlro"^^^^^^ directe vaart op de quartieren, die de 5od"?rr!Se!i'°'^'"'"' ""'**' gevrilde goederen uytleeveren en de west- cust goederen slyten, nevens een eyge naau- we tocsigt en bezuyniging, mitsgaders vaart en handel langs alle plaatsen ter west-cust met alderhande gewone en ongewone zoor- ten en kleinigheden, waar in Gomp" omslag niet toelaat te handelen, alle de kosten van de Comp^ te dezer custe te dragen, de com- petiteuren in hun hert-ader te treflen eu het al vry wat moede te maken ; den inlander aan te locken door een wederzyds belang van voordeel, meer dan door Comp' bepaal- den handel kan geschieden, en voor haar zelfs een goede belooning harer moeytete erlangen; latende daar en boven voor de Comp® bet product van wilde caneel en peper, welk luaste thans opgang schynt te nullen neemen, en de uytgaaf van/ 20000

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 441

aan duylen 'sjaars, waar van de winst tot f 10000 nog aangesoel zoude werden door H retour van goud in desselfs sleede; werdende als dan ook vermyd alle risico, die ze thans met uytborgen dragen moet en van de onbequaamheyd harer dienaren, in liet onoplettend en onkundig beleg harer belangeus, meer dan eens gevoelig ondervind. Maar omtrent hel aanhou- Hier \oren is OU passant gcsprokeu om

d«n onstT residentie te Baros ,, ,.. .t» ro*ii.i i

of dies verpiaat^iriK naar do bosetlmg te Baros ol Smkol te houden,

Sinkol de coiwideralieo der i . i . i . i •

ministers te vorderen, ten OHi dat de oerste plaals ZO ongezonu IS eu

eynde daar omtrend als dan i i . t f> j

het nodige te besiuyien. do producteu van camphcr Baros en de gemeene benjuin de Comp° maar tot een last strekken ; egler kan men daar van niet wel decisief spreken voor nader berigt van de ministers te Padang, om dat daar omtrend veele zaken konnen mede of te- gen lopen.

Siam^ enz.

Hier mede moet ik dese reyse staken, zo om myn by blyvende indisposilie, als dat andere bezigheden my elders roepen, J^l^rt'L^T^^::^ hopende 'l vervolg in H voorjaar van anno ^^'«ferlTer^H^ul^exZ^^^ 1754 tc voltoyeu ; onderlusschen kan ik S^i^iiiir'lTe^ri^'l'l^^^^ ^g^^** "'^^ ^^"^ hy ten opzigte der me- (^^^Cco'ïSilL^^^^^^ nage aan te merken, dat Aml>on aan de

vïnfe'^teneL^^'Öen" ovcrigo onvcrhandelde gouvernementen en d:idr.wa:r' ÏS^nr' direclien lot een riglsnoer kan voorgehou- v.L\3d;MalVii^^ den werden om na vermogen dien trant arln^ïSr^^^^^^^^^^ te volgen, en Padang en Timor aan de ï'^^^aiirwmJJilJi^ÏM commandementen en opperhoofdyeu,excede- tï'SLi|t^t?*^dimeD,"Jn°dT rende principaal onder de eerste, Bengalen, teïeTteiTM^rK Ceylon, Ck)rmandel en Souralte en van *en rigtsnoer. om dus over j'^^j^j.^. Mallübaar CU Paleuibaug, cn zo

Digitized by LjOOQ IC

442 1753. J. MOSSEL.

fïïtlJ^^ei^^^ •'«n mede over geheel India dieoen de ter

^d^vefSing'trdiï! ^y^S^ deses opgestelde remarques op hel

S ^rJ^cn^ g'awro: ho«den en examineren der negotie-boeken

^^- en waar omCrenl hoog tyd geworden is

beter ordre en een eguale voet te beramen,

zo wel als op *t stuk der verbeteringen,

het nevensgaand opstel met eenige correctie

tot een generaal reglement kan dienen en

nog al iets tot een gereguleerde menage

zal contribueeren.

Zie verder bij 9 Mei— 5 Junij 1785.

24 Julij. Verbod tegen het drijven van handel mei schepelingen van de Aziatische Compagnie, in 1751 te Embden opgerigt.

Eveneens moest gewaakt worden tegen het post vatten van de opvarende dier schepen in eenig deel van het gebied der 0. 1. Compagnie.

Dit verbod, afkomstig van Heeren XXIP*", werd bij geheime circulaire aan alle buiten-kantoren medegedeeld.

26 Julij. Magtiging op Weesmeesteren verhypothekeerde goederen onder hunne administratie te verkoopen, heizij onder *s hands of op publieke vendutie, wanneer zij den verkoop in het belang hunner pupillen oordeelden.

Deze magliging werd verleend om Weesmeesteren »le liberee-

ren van de noodsaekelykheyd om met een, tot betaling geneegen, •dog onvermogend debiteur, tot zyne ruine en daar en boven •veeltyls tot nadeel van de geintresseerdens, absolut denw^ »van regten te moeten inslaan".

De Vendumeester betaalde in zoodanig geval aan Weesmeeste- ren »het procedido" van den verkoop »ofte soo veel haar

«Eerwaardens daar van competeert, zonder eenige andere «detractie als het ordinaire vendu-loo.n".

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 443

26 Julij. Aanbeveling aan Weesmeesteren, Heemraden en Boedelmeesteren voorzigtig te zijn met hel beleenen van gelden aan Compagnie^ s dienaren en hunne tceduwen.

De kwestie nopens het judicium preferentiae et concurrentiae lag hieraan ten grondslag.

26 July. Verbod tegen den inkoop ten behoeve van de Compagnie van lijfeigenen, jonger dan 10 jaren.

Is verstaan naar Hacassar en Tinior te gelasten om in *t Yervolg geene slaven of slavinnen, onder de thien jaren oud, voor de Gomp^ in te kopen of herwaarts te senden en by de cogDoissementen duydelyk te specifioeeren, hoe veel er van ieder sexe onder zyn en van welke ouderdom ty schynen te weesen, ter voorkoming van verruyling ; en gevolgclyk ook den fabryeq te gelasten, geene der van die beide plaatsen aangehragt werdende lyfeigenen t'accepleeren, len zy naar het uyterlyke tien jaren bereikt hebben.

27 Julij. Vemieuioing van hel verbod voor scheeps-offi- deren, uitgevaardigd den !•**' Jnnij 1668.

Om te beter te weiren en tegen te gaan alle verboden handel en excessen omtrend de gepermitteerde met 's Comp' scheepen, die, mits het geresolveerde ter sessie van den 17^ July anno passato ten opsigte van de gepermitteerde lasten der scheepe- lingen, thans inpardonnabeler zyn als oit, dog daar omme, volgens do gerugten, egter nog niet cesseeren, is op de pro|HH sitie van den heere Gouverneur Oeneraal verstaan te renoveeren, gelyk gerenoveerd werd by dese, het gestatueerde by het op primo Juny anno 1668 van dese regeering g'emaneerdplaceaat, dat de scheepsoverheeden van den tyd, dat te deser rlieede olie elders het anker hebben geligt om naar dese of geene plaatsen te vertrecken, geene particuliere goederen of volumes uyt

Digitized by LjOOQIC

444 1753. J. MOSSEL.

of in eenige scheepen of vaartuygen zuUen mogen innemen, nog afscheepen, 't zy buyten de rheede onder de eilanden ofle elders onderwegen, van wien het ook zyn mogte, op poene van, boven de straffen, op den verboden handel gestatueerd, nog aan den lyve of sodanig gemulcteert te werden, als naar gelegentheid van personen en zaken zal g'oordeelt werden Ie behoren, mitsgaders zulx ook uytdruckelyk t'extendeeren tot desulke, die, ter rheede leggende, eenige goederen voor andere, op hun vertrek slaande of reets afgedrevene, dan wel aanko- mende scheepen komen te bergen, mitsgaders daar van, niet alleen aan den Raad van justitie deses casteels, nevens de ministers en bediendens van de respective buyten comptoiren, ter narigt kennisse te geven by extract van dese, maar het selve ook te doen drucken, ten einde behoorlyk g'authentiseert aan d'overheeden van alle vertreckende scheepen meede gegeven te werden, op dat zy daar van geene ignorantie kunnen prelen- deeren.

30 Julij. i>Aanwysinge, wal voor laslreeckeningen nodig ^zyn by de respective negotie-boeken van India, mits- y>gaders 't geen tot ieder van deselve eygentlyk behoord »e/i in 't bysonder moet dragen, om dm over geheel r» India een eenparige voet dienvegens te hotiden, mils- r>gaders hoedanig de negotie- en soldy-boeken op de y^respective comptoiren geëxamineerd zullen moeten *werden'\

1. Randsoenen ordinaire; op deese rekening moet niet anders komen dan de kostgelden en randsoenen der permanente dienaren, so wel hoge als lage stands-personen, en de emola- menten der gequalificeerdens by't specificatie-boek duydelyk gespecificeert werden, zo wel alles, wat in ieder maand genoten werd, als de namen der genieters, sonder deselve onder den anderen te mesleeren of H eene voor 't ander te laten lopen, maar alles op zyn tyd te verslrecken en niet anders dan 't geene de

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 441}

regeeriiige daar loe verordineerd heeft; zullende verders maar behoeven, dat men yder soorl, zoo kort «ils doenlyk te samen getrokken, by het journaal veranlwoorde.

By 'tsluyten apart te specificeeren :

aan Europeese f

» inlanders ■

2. Onkosten arcUnaire; onime daar op te brengen alle H geene tot dienst van 't gaamisoen vervaerdigt of by deselve of in de wagten als andersints gebruykt werd, zoo wel de gevireiren, als ammonitie en andere goederen, gelyk ook de gereetscbappen, aan dat werk afgesleten ofte op andere wyse bedorven geraakt, medicamenten aan 't guarnisoen, mitsgaders het buskruyd, de lamp-oly, waxkaarsen, porcelyn en tafel-goed voor de gebieders, gagement, 't brandhout, 't schryftuyg, boeken, vlaggen aan land, goeny en goeny-zakken, voorts alle andere kleynigheden van balys, vaatwerk, etc., die len behoeve van 't guarnisoen en voor de huyshoudinge der verdere dienaren mogten gemaakt syn, huur van huysen en landen, brief-loonen, reys-ongelden, huur van werkluyden, geheel of verdeeld, omicrhoud van draag- en ryluygen, paarden vn an«ler vee, mitsgaders stals- ongelden en onkosten van de Bataviase groote rivier, dog by 't slot apart te specificeeren.

3. Onkosten extra-ordinaire; vervattende alle uytgiften, de- welke om bysondere diensten of deese en geene insigten aan iemand werden gedaan, gelyk ook de premien voor 't dood- schieten van verslindende dieren, mitsgaders alles, wat lot alimentatie van uytheemse prinsen en groten 's maandelyks werd verstrekt en uytgegeven, item de gastmalen en het geen een commissaris zal genoten hebben, dog alles onderscbeydentlyk en niet geconfondeert, op dat men, so wel 't eene, als 't ander, duydelyk zien en examineeren kan.

4. Timmeragie en reparatie; daar op moet afgeschreven werden alle bouwstoffen, materialen en verdere goederen en gereedschappen, dewelke tot het bouwen, repareeren en ver- beteren van 's Compagnies woon- en pak-huysen, wegen en bruggen en verder allerweegen sullen werden bekostigd, dog

Digitized by LjOOQ IC

446 I^ÖS. J. MOÖÖÉL.

alles getaxeerd, op dat men t'eynde van het boek-jaar in effecte zal konnen zien, wat deselve, ieder in 't bysonder, d'Ëdele Compagnie van onderhoud hebben gekost; dog, wanneer 'er eenige nieuwe tinimeragie of forlilkatien van belang zyn onder handen genomen, zal men 'l kostende van dieo jaarlyin, na d'ordre van den 8^^ December 1744, welmoeten afaeliryven, maar egter mede zo lang by aparte reekening, binnen 's lyns laten voort loepen, tot het gantsche werk zal wesen g'ab- solveert. Dog by 't slot de oapitale posten apart te soumieren.

5. Forti floaiten ; ten welkers lasten komen moet alle de bouwstoffen en materialen, etc, die tot reparatie van 't casteei, 't geene lot de punten, muuren en gardynen (geensints de woon- en pakhnysen, daar binnen staande, want dat b^oort tot de voorgaande reekening), gelyk ook de buyten forten, ronduyten, corps de guardes, affuylen, sentaiel-huysjes en wes meer daar toe betrekkelyk is^ maandelyks verstrekt ende geconsumeerd zal weesen, almede ten voornoeoide eynde be- hoorlyk gewaardeert en by 't specificatie boek afaonderivk gespecificeert.

6. Onkosten van *s Cemp' lyfeygenen; daar op gloort niet anders dan 't geene tot onderhoud van deselve maan- delyks verstrekt en tot kleedye jaarlyks werd uytgege- ven, zonder meer, ten eynde almede te konnen zien, wat daar aan in 12 maanden geguasteerd zy en aan hoe veel persoonen.

7. H Hospitaal; alles wat tot gemak, gerief en onderbond der impotenlen in 't hospitaal 's maandelyks werd verstrekt: en heeft men alleen te letten, dat de reparatien, die in d«r tyd aan sodanig huys zullen werden gedaan, niet op deese, maar op de reekening van thnmeragie en reparatie werden gedragen en dat tot poulaas der sware onkosten de sieken, die daar komen te fegeeren, haar heele of halve gagie «uilen moeien verteeren van die tyd af, dat in eenig aiektn huys komen geplaatst te worden, naoetende de verstreeking geschieden na het reglement van hoeden.

Digitized by LjOOQ IC

17bè. J. MOSSEL. 447

By ^tslot (e melden:

verstrekte, etc f

Ie goed gedane gagie »

8. Onkosten van schepen; behalven de verversingeo, provi- sien en equipage goederen en meer andere Imhoeftens, die zo wel aan de aankomende schepen op eenige plaats, als die geeue, die op deselve plaats bescbeydenzynofaf-enaaDvaren, geduurende hun aanwesen op sodanige rheede en voor de reyse werden verstrekt, gefaooren ook hier by de praemien, mede de vertimmeringen en mindere reparatien, 't geen men voortaan, zo wel als de andere verstrekte goederen, ten laste van sodanig schip, als men vertimmerd of ergens heeft gere- pareerd, by de onkost reekening zal moeten opbrengen, ten eynde yder reekening zyn eygen lasten drage, alleen met dit onderscheyd, dat men altoos afzooderlyk kan sien, wat men vertimmerd en welk ter waarlo mede gegeven is.

By H slot te melden:

't vertimmerde f

verstrekte takelagie »

verstrekte victualie •

9. Onkosten van okialmpen en mindere vaartuygen; waar op men brengen moet al 't geene aan deselve vertimmerd en verstrekt word, zoo wel zeyl als treil, ankers, touwen en alles, wat een jagtje, chialoup of minder vaartuyg beno- digt wesen kan, niets uytgezondert, dan alleen de kostgelden en provisies der zeevarende, daar op bescheyden, die op randsoenai komen, zo lange ten zelve oomptolre heen en weder varen.

10. Reekening van condemnatie en confiscatie; omme ten laste van deselve afteschryven het wedde van de burger raads personen en verdere ongelden van die der raadkamer, zo wel 't geene aan den cipier voor 't sluyten en ontsluyten, mitsgaders voor de mondkosten van de deliquanten en 't opbrengen derzelve, als andersints betaald en uytgegeven is, zo mede alles, wat tot levens onderhoud, van voedsel of deksel aan de bandieten of ketting gangers (ter plaatse, alwaar

Digitized by LjOOQ IC

448 1*^53. J. MOêSEL.

de zulke gedesUneerd zyn) 's maandelyks werd verstrekt, de gagie der kaffers, mede het nagtligt en meer andere kleyrajr- heden, dewelke binnen 't gevangen huys werden geconsumeerl, waar legen ten voordeele moeten komen de inkomsten van voormelde raad-kamer en zo mede alle particuliere aangehaalde en geconfisqueerde goederen, dewelke men getaxeert, na aftrek van alle gevalle ongelden, aan zodanige reekening debiteeren moet, als waar m^e de verbeurde goederen wel de meeste overeenkomst hebben, als per exempel, wyn, aan wyn, en zoo voorts, en by verdeeling en verstrekking ook zodanig weder afschryven ofte aan de meeslbiedende by vendutie verkopen en 't rendement van 's Compagnies aandeel aan dese rekeninge goed doen, mitsgaders jaarlyks onder de generale ongelden van eenige gouvernementen, direclien of andere plaatsen met het generaal liquideeren, zo deselve ten agteren is; dog Ie voren staande, daar voor met en benevens de andere credit lopende reekeningen gefavoriseert te werden.

11. Soldyen aan land; welke reekening voor niet anders belast moet werden dan 't geene de Europeese dienaren, item de inlandsche militairen en zee-varende, aan land beschey- den, op reekening van maand gelden komen te genieten, 't zy by verstrekking, leening of belasting, en zo mede voor de lieele of halve gagie, die 's Compagnies impotente dienaren in 't hospitaal verteeren, zonder dat deselve in contra voor 't een of ander, hoe het ook genaamt kan weesen, mag werden gecrediteert, dan alleen voor zodanige gereedschappen en instrumenten, als iemand, by forma van leening, ten lasten zyner zoldy-reekening verstrekt krygl; want daar voor moet zodanig eene, by te rug levering, weder werden ontbeftt aangesien al de rest 't comptoir generaal en niet de zoldyen aangaat.

By 't sluyten te specificeeren :

aan Europeesen f

9 inlanderen »

De gagie of te goed staande zoldy, by afgeslote reekening betaalt wordende, moet niet op voorjarige reekeningen, maar

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 44Ö

op 2oldyeü gebragt werden; en dus zal de reekening van 't zcddy boek by de negotie met dat yan 't comptoir by 't zoldy boek accordeeren.

13. Scheep^-soldyen; voor 't geene aan de Europese en inhndsche zeevarende, op schepen en vaartuygen bescheyden, in maniere als voren verstrekt werd; ook belastingen op reekening, zonder dat daar en tegen ook ietwes mag werden gereseontreerd of in voordeel komen kan.

By 't slot te verdeelen:

aan Europeesen f

Hooren of inlanders »

13. Reekening van intressen^ die van de capitalen, by de Comp^ a deposito staande, jaarlyks werden voldaan, zullen almeede na de maniere van gantsch India op eene te for- meereue reekening van intrest dienen ingenomen te werden en op 't sluyten der bodden onder de generale lasten op het generaal verevend, na dat in dies faveur gebragt is 't geene de retonren deswegen beswaard zullen zyn, N.B. altoos na de jongste ordre, die jaarlyks beraamt of gegeven zal zyn.

By H slot te stellen:

de betaalde intrest /

't ontlasten op de retouren »

14. Inlandse dienaars maand gelden; tot dese reekeningen behoren alle inlandsche dienaren^ die 's maandelyks hun salaris gemeten, 't zy tot welke diensten deselve gebruykt werden, uytgesondert de inlandsche militairen en zeevarende, voorwaards gemeld, zo mede de kaffers op sonmiige plaatsen voor de fisaal, etc.

15. De reekening van schenkagie, sal men tot slot deses voor een last post moeten aansien, waar op alles komen moet, dat in effecte verschonken werd; waar by nog voorts aan te merken is, dat deese reekening weeder ontheft dient te werden voor al 't geene door uytheemse vorsten en mindere regenten aan d'Edele Compagnie werd vereert, met welkers saldo, 't zy te voren of ten agteren, zoodanig moet werden gehandelt als

PLUAAT-BOn DKIL TI. 29

Digitized by LjOOQ IC

450 1753. J. MOèSÊL.

hier vooren, onder de reekening van confiscatie en condem- naiie^ is aangeweesen. En moet by H slot 't voor- en nadeel apart werden gemeld.

16. Ingevalle eenige goederen, behoorende tol de lasten, door 't een of ander toeval versuymt waren op syn tyd afleschry ven, zal men deselve op een aparte reekening» genaamt voarjarige lasten en angelden, afsebryven en die reekening onder 't afsluyten der generale ongelden, dog separatelyk, met 't comptoir generaal verevenen, duyddyk vermeldende, waar 't uytspruyt.

17. Ingelykervoegen dient gebandelt met de winsten van den vorigen tyd, die men almede aan een te formeerene reekening van voarjarige winsten, vaardeelen en verliesen goed doen moet, om daar na ook apart met het generaal geliqui- deert te konnen werden.

18. Onkosten op koopmanschappen, werd somtyds mede een last-post door beswaring van 't geene ten dien eynde uytgereykt werd, wanneer de vaste pro centos op de koop- manschappen minder rendeeren; en werd 't slot op winst en verlies verevend.

Geene reekening met andere namen of 't agterste voor te schryven, op dat in 't alphabeth alom even eens te vinden mogen zyn.

Het laxeerende by verwerking van yser, etc«, moet by ider reekening van 't verwerkte gesommeert en niet apart te gelyk opgebragt werden, ter afschryvinge eens 'sjaars, gelyk te Macasser oneygen geschied is.

19. De voordedige posten, bestaan in winst en verlies, waar onder verdeeld moeten aangetoond werden:

Winsten, door den handel behaalt, als: op speceryen,

goud, silver, enz.,

eenig voornaam articul, gelyk te Batavia de amphioeo, » Europese koopmanschappen,

» Indiasche koopmanschappen, » wissels.

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSS£L. 4S1

Inkomsten mn paglen of Ihollen: van z^ul geld en passen, » den iO^ penning, » sche^s^vragten, transport en koslgdden, » schenkagie, als die credit is, » onkosten van koopmanschappen, als dito, » interessen, als dito, en van 't opgeld der zoldyen a S stayers per floryn.

En ter detraetie: alle verliesen, en

de afschryving, waar van het reglement deesen Is bygevoegt. Van voorjarige winsten en verliesen is Toorwaards al ge* sproken.

De ongetaxeerde goederen zallen voortaan uyt 't negotie journaal moeten gelaten en daar in alleen 't restant ultimo Augustus agter aan bekend gesteld werden en daar van een apart boekje geformeert, na 't bygaande model, egter om de 6 maanden nauwkeurig opgenomen en door de negotie boekhouder geconfronteerd tegen het boekje, dat, even als voorse^, van 't negotie journaal mede door geconunitteerdens tegens alle de documenten moet nagesien werden; &k zal tot meerder gemak een ieder administrateur van alle ontfang en uytgave maandelyks reekening moeten houden, zo van 't getaxeerde als ongetaxeerde, welke in 't begin der volgende maand dnbbeld, door twee oouf rontisten, tegen de ordonnantie zal moeten werden nagezien, voor de aocoord geteekend en, na- dat de gouverneur daar toe door onderteekening permissie verleend, in de boeken in ordre ingenomen, houdende de weder- gade onder zig, moetende ook het boekje der ongetaxeerde goederen agter 't negotie journaal werden ingenaayt en zo Batavia waarts gezimden.

Het examineeren der negotie- en zoMy-boeken en speoialyk van de lasten en ongelden van het jongst gepasseerde boek- jaar, op ofte even voor het sluyten der boeken, op verscbeyde plaatseA door yverloosheyd van 's Compagnies dienst weder tot zo verre in dis observantie geraakt zynde, als of sommige

Digitized by LjOOQ IC

4S^ 1753. J. MOSSEL

ministers in het denkbeelt waren, dat het een en ander slegts pro forma moeste geschieden, zo is noodsakelyk g'oo^ deelt en overzulks verstaan de ministers en bediendens op de respective buyten-comptoiren, by wege van renovatie van de resolutien deser regeering van den 6*^ September des jaars 1694, by een circulaire bedeeling van deesen emstelyk t'or- donneeren, dat de negotie boeken, als deselve op 't slayten syn, altoos sonder manquement door twee gecommitteerde raadsleeden, niet van de militie of zeevaard synde, moeten geëxamineerd en door beu by een schriftdyk rapport aange- weesen werden:

1^ of alle posten van ongelden en andere afschry vingen wettig syn en met de verleende ordonnautien deswegen, door de geene, die het oppergezag in handen heeft, accor- deeren, buyten bet welke geene afschryvingen, redressen of iels, dat daar na gelykt, sal mogen gedaan werden of, gedaan zynde, mogen valideeren, maar sollen in tegended alle diergelyke illicite afschry vingen, redressen, enz., weder, op ordre der regeeringe, te rug moeten geschreven werden en blyven voor reekaiing van den boekhouder, 'tzy ter vergoeding of mulcte; 2^ een generaal vertoog der lasten en of d'onkostea in de volgende tyd niet soude kunn^ vermindert en de menage daar omtrent betragt werden; en voor al ook 3^ hoedaning het met de uytstaande scholdeD geschapen staat, namentlyk: ter welker oorzake, tot wat einde en door wiens ordre deselve uytgeborgt en in vmi staat de debiteuren zyn, om, wanneer de Compagnie niet met dezelve te doen, nog van haar eenige leverantie te wagten heeft, de betalingen Ie besorgen, verstaande dit laatste of derde poinct alleen van sodanige comptoiren als Cormandel, Bengale, Geylon, etc, alwaar de Compagnie sonder voor uyt verstreckingen en fieeringen niet kan negotieeren ea d'opperhoofden daar toe van deese tafel licentie hebben, zynde ten reguarde van d'andere, daar sulks niet nodig is en voorgekomen kan werden, verstaan, ter narigt van een iegelyk, die sulks

Digitized by LjOOQ IC

1753, ü. MOSSEL. 453

soude mogeo aaDgaan, by deesea de novo wel expresaelyk ie verklaren, dat geeoe schulden suUeo mogen genaakt en, gemaakt zynde, door den geene sullen moeten vergoed werden, die daar toe ordre ofte quaiificatie gegevoi ofte sttlks buyten ordre of quaUficatie onderstaan heeft; 4^ boe bet met te voor of ten agteren staande reekeningen gelegen is, item met sulke posten, die onder aparte namen, sekere verstrekkingen, extra-K)rdittaire besluyten, als daar syn /reyn- en oarlogs ankoden, enz., en zo 'er zyn, daar van ordentelyk verslag te doen, en die, niet jegenstaande bare voltoying ontbreken, egter (vide resolntie der hoge regeering dato 8"* December 1744) 's jaars moeten afgesleten werden, excepto van die maar ordinair zyn en voort ge- dragen werden om in een maand of twee verevend te werden.

Dat de soldy-boeken, geslolm, in selver voegen sullen moe- ten gevisiteerd en specialyk nagesien werden: 1^ of alles, wat tm lasten van de soldyen by de negotie4)aeken afgeschreven is, in de soldy-boeken beboorlyk ingetrokken, nytgedeelt en verantwoord is, waar van speciale melding moet w^en gedaan» met bekendstelling der sommas; V welke personoD per saldo te qnaad loopen en of haar aglerstal niet door tè ruyme verstrekkingen, niet tegen- slaande de successive gereitereerde recommandatien, veroor- zaakt zy, en 3^ of de soldy-boekbouder, die als curator ad lites de nalaten^ schappen van 'sComp' dienaren administreerd, met het inveotariseeren, verkopen en inboeken derzelve naar be- horen ofte sodanig gebandelt heeft, als ten reguarde van den curator ad lites alhier by deese regeering op den 27" April en 29" Juny anno 1694 begreepen en vastgesteld en by de voorschreeve resolutie van den 6*" September daar aan tot alle comptoiren van Indien g'extendeert is om op deselve, so na doenlyk, g'observeert te werden; 4^ en dat, om de voor g'ordonneerde examinatie der negotie en soldy-boeken van te meer vrugt te doen wesen, deselve,

Digitized by LjOOQ IC

484 1753. J. MOSSEL.

nevens de rapporten van de gectimniiUeerdens, in mde van politie nset aandagt moeten werden gerevideert en daar over naar bevinding van zaken gedisponeert, mitsgaders bet resultaat van dien jaariyks by de gemeene brieven op eene kortbondige wyse bekent gemaakt, onder oversending van copia van de gehoudene besoignedeswegen; «idesulks oskAet expresse waarscbuvnng^ dat daar op voortaan naanw reguard sal geslagen werden, vermits aan de geduurige annotatien by de resolutiai van eenige buylen oomptoireo, dat d'examinatie en overziening der negotie- en zoldy-boeken naar behoren is geschied, dog by die occasie geene onbe- hoorlykbeeden of posten, die redres vereiscbtten, ontdekt zyn, in generale termen, sonder eenige mentie te maken van het speciale, d'uytstaande schulden, ete^ maar al te klaar af te neemen is, dat het een en anderofin'tgdieel niet of niet naar behooren geschied.

31 Julij. Reglement op het verstrekken van medicijneH.

Om eenmaal voor te komen de* overmatige, irreguliere en ongeproportioneerde verstreckingen van medicamenten uyt de medicinale winkel deses casteels, zo wel ten behoeve van de respective buyten-comptoiren, als de vertreckende en alhier ter rheede leggende scheepen, nevens de eylandeo Onrast en Edam en de buy ten-posten , mitsgaders de bataiUons, alhi^ en elders in guamisoen leggende, is goedgevonden en verstaan:

1^ dat de eyschen voor de buyten-comptoiren, de van hier vertreck^de scheepen, Onrust, Edam, M' Gomelis en de verder aijgelegene buyten-posten, die selden sieken naar 't hospitaal depecheeren, alle zodanig zullen moeten inge- rigt en in allen gevalle niet verder voldaan werden, dan dat, naar het getal der aldaar bescheydene, vast in dienst zynde koppen, in gelde niet hoger te staan komen ak:

de Europeesen tegens drie stuyvers 's maands ofte in een jaar een gulden en sestien stuyvers de man, het gewoon

Digitized by LjOOQ IC

1763 J. MOSSEL. 4»8

lywaat tot pluksel en verband, so mede d'aracq, enz., daar onder gerekent;

en de inlanders half zo Teel of tegen een en een hahre stuyver de man.

En dewyl de bnyten-comptoiren de aracq, wyn en 't lywaat tot pluksel, enz., zelGs verstrecken, zoo zal van bkr aan medicynen alleen niet meer derwaarts versonden mogen werden als het bedragen van twee en een halve stuyver voor een Europees en een en een quart stuyver voor een inlander.

i^ Dat voor de retour-scheepen, direct van hier vertreckende, g'eyscbt en verstrekt zal mogen werden voor agt en voor die over Ceylon, Bengalen en China voor veertien maanden, sonder meer, overeenkomende met de gedrukte lyst der scheepen de anno 174S, dewelke niet excedeert de gemaakte bepaling by articul 1 en uyt dien hoofde ook voor als nog stand grypt en gevolgt zal werden, niet alleen ten opsigte van de retour, maar ook ten reguarde van alle andere scheepen, die in Indien varen.

3® Dat voor de alhier ter rheede leggende scheepen, item de na by gelegene buyten-posten en de alhier in guarnisoen leggende bataiUons geen eyschen van medicynen sullen mogen opgemaakt, veel min voldaan werden, die hoger te slaan komen als tegens drie stuyvers de man 'smaands ofte een gulden en sestien stuyvers in 't jaar, dog ten behoeve van de slaven in 't ambagts-quartier maar tegens een en een halve stuyver het hoofd.

4^ Dat voor geene bataiUons^ op buyten-comptoireu beschey- den, aparte eyschen sullen mogen gedaan, maar deselve uyt het geene voor de gouvernementen en verdere comp- toiren overgaat, moeten voorsien werden gelyk de Bataviase, dog tot een en een halve stuyver de man 'smaands, 't gewoon lywaat en alles meede gereekend. Nog is te deeser occasie verstaan, by weege van renovatie

der volgens resolutie deser regeering van den ty^ July des

jaars 1745 gestelde generale, dog al weder voor een gedeelte

Digitized by LjOOQIC

456 1753. J. MOSSEL.

buyten observantie geraakte ordre, aan alle en een ygdyk, die het soude mogen aangaan, het zy hier of op de buyten comptoiren, te gelasten, by alle uiemorien van g'eyscht wer- dende medicynen, ten behoeve van welk (X)n]ptoir, schip, post, bataillon of corps het soude mogen wesen, duydelyk bekend te stellen het getal der manschap, op of onder deselve be- scheiden, 't zy Europeesche of andere, voor dewelke deselve g'eyscht werden.

6 Ai^iL R^lement op het benoemen en ontslaan vm Compagnie's dienaren.

TITUL I.

Van de ministers en bediendens van de politie en commercie,

§ 1. Gouverneurs, aan deselve werd altoos toegelegt de gagie van 200 guldens ter maand, onder een verband van vyff jaren, het een en ander ingaande ten dage, dat transport van bun gouvernement ontfangen, ten ware reets aldaar in 't gesag waren, wanneer gage en verband ingaat van den dag hunner promotie; en kunnen, na expiratie van hun engagement, geene verhoging in gage pretenderen.

§ 2. Secretarissen van de hoge regeering, van directeurs of commandeurs aangesteld werdende, zo geschied sulks ten eersten absolut, met behoud van hunne gages van 180 en 160 guldens ter maand, sonder een nieuw verband aan te gaan; dog de commandeurs kunnen op dat ampt, mits een nieuw engagement, ook wel de gagie krygen van /* 165 ofte, als sy minder als 150 guldens winnen, die gagie op hun lopend verband, maar als de secretarissen uyt mindere gequaliGceerdens, namentlyk opperkooplieden ol kooplieden, genomen werden, so werden z'altoos ter preuve aangesteld, zonder verhoging in qualiteyt en gage, en blyven, so lang niet bevestigt syn, by weege van disgralie nog cligibel, selfs tol gesaghebbcrs van commandementen; maar het secretariaat vyffases maanden

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 457

ten genoegen van Haar Hoog Edelens bekleed hebbende, werd aan hen toegelegt de gewoone gagie van 150 guldens ter maand, onder een verband van drie jaren, het een en ander ingaande van den dag hunner provisioneele aansteUing of, wanneer als dan op een buyten comptoir syn, van den dag hunner introductie af.

Maar als de nootsakelykheyd vereischt, tot de vervulling van dat ampt, tot onderkooplieden af te dalen, gelyk nu al twee maaien g'exteerd beeft, so werden dezelve, om de convenien- tie met sulk een aansienlyk ampt, kort daar aan voor eerst bevordert tot opperkoopman met 80 guldens ofte ook wel ten eersten, als sy lange jaren onderkoopman geweest syn, blykens de resolutien deser regeering van den 23^ Maart 1725 en 8^*^ Jnly 1749, en voorts bevestigt als vooren.

Hun eerste verband voor 150 of 165 guldens uytgedient hebbende, kunnen sy in gagie verhoogt worden tot /* 180 ofte ook wel tot f 200, naar dat de regeering liet goed vind, mits een nieuw verband van drie jaren, beide aanvank nemende ten dage, dat zy daar orome versoek doen.

§ 3. Directeurs, aan deselve werd gemeenlyk by aanstelling toegelegd de gage van 180 guldens, onder een verband van vyff jaren, beyde aanvank neemende als § 1 van de gouver- neurs is gesegt, en kunnen na tyds uytdiening geen verhoging in gagie pretendeeren.

§ 4. De ontfangers generaal der Jaccatrase domeinen kry- gen by hunne aanstelling de gage van 130 guldens ter maand, onder een verband van vyfl jaren, dog, als reets bevorens 120 guldens gewonnen hebben en sonder verhoging in gage aan- gesteld werden, krygen zy geen nieuw verband.

§ 5. De opperkooplieden van 't casieel, nevens den visitateur- en boekhouder generaal, van opperkooplieden aangesteld wor- dende, zo geschied sulks nu en dan wel eens, als reets in een diergelyk functie zyn g*employcert geweesl, len eersten positif en werd hen de daar loe staande gage van 130 guldens ter maand in dien gevalle len eersten en anders ses maanden daar aan toegelegd voor vyf jaren ; maar, als deselve uyt de

Digitized by LjOOQ IC

458 1753. J. MOSSEL.

kooplieden genomen werden, «o werden z'altoos ter preate aangesteld, zonder verhoging in qualiteyt en gage, en blyven, so lang niet bevestigt syn, by weege van disgratie, nog eligibel tot inferieure employen, met hanne vorige gelykstandig ; maar die ampten uyterlyk ses maanden ten genoegen waargenomen hebbende, werd aan haar de voorschreve ga^e toegelegt voor vyf jaren, ingaande van den dag hunner provisioneele aanstel- ling ofte, als zy van een buyten comi^ir gekomen zyn, van den dag, dat werkelyk in die qualiteyt alhier hebben beginnen dienst te doen; en kunnen op die functie, na de expiratie van hun verband, verhoging in gagie versoeken tot IKO guldens ter maand, mits een nieuw verband van drie jaren, beyde ten dage van de dispositie ingaande*

§ 6. Commandeurs van Mallabaar^ aan dezelve werd altoos toegd^t de gagie van 150 guldens ter maand en aan die van Sumatras West-cust, Bantam, Jaffenapatnam en Punto Gale 120 guldens voor vyf jaren, ingaande als § 1 van de gouverneurs is gezegt, kunnende die van de Mallabaar, na expiratie van hun eerste verband nog in functie zynde, ond« een nieuw verband van drie jaren / 180 en die van de West- cust en Bantam /*1B0 obtineren, dat de hoogste gage is, welke de commandeurs, direct onder Batavia sorteerende, buyten die van Mallabaar, krygen kunnen, gelyk de subalterne geene hogere als 120 mogen winnen.

§ 7. Opperhoofden van Japan, sulks van koopman off een mindere qualiteyt binnen hun verband wordende, krygen de qualiteyt van oppërkoopman met de gage van 100 guldens ter maand voor vyf jaaren, ingaande wanneer transport van de opperboofdye ontfangen ; maar, als zy reets hun koopmans verband hebben uytgedient, zo gaat qualiteyt, gage en verband in van den dag hunner aanstelling, en kunnen geen verhoging van gage mits tyds expiratie pretendeeren.

§ 8. Opperhoofden van 't generale soldy comptoir, zulks van oppërkoopman met 100 guldens werdendp, behouden die gage en, als zy lagtig winnen, krygen zy dezelve ook, maar van koopman optreedende, de qualiteyt van oppërkoopman met

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 459

/* 90 Ier maande dog ia beyde de laaste geTallen onder eea nieaw yerband van vyf jaren, ingaande van den dag honner aanstdlifig; en kannen die maar / 90 winnen, na tyds expi- ratie, yerboging in gagie obtineeren tot hondert guldens ter maand, mits een nieuw vertMaid van drie jaren.

§ 9. De gesaghd)bers van Samatras West-cast en Bantam en alle de verdere ministers, welke door de booge regeering onder dien tünl bet gebied in een gouvernement, directie of commandemeot werd opgedragen, werd de qualitey t van opper- koopman toegelegt met 80 guldens voor vyf jaren.

§ 10. Sabandhaars en licentmeesters krygen by hunne aanstdling de qualiteyt van opperkoopman met de gagie van 80 galdeas ter maand voor vyf jaren, ingaande van den dag hanner aanstelling ofte als bun lopend verband is geexpireert.

$ 11. Gonmiissarissen van d^ inlander worden by bunne aanstelling ofte als bun koopmans verband uytgedient bebben, bevordert tot de qualiteyt van opperkoopman met 80 guldens ter maand voor vyf jaren, zonder meer.

§ 12. Secundes en booid of eerste administrateurs van gouvernementen, directien en bel Malabaarsche commandement, het opperboofd te Soerabaya en de dessaves op Geylon wer- den opperkooplieden met 80 guldens voor S jaren by bunne aanstelling d bevestiging in Rade van India en kunnen, na tyds expiratie, verboging in gage verzoeken tot /* 100, mits aangaande een nieuw verband van drie jaren.

$13. De opperboofden en residenten te Gamron, Geribon, Totocoryn en Trinquonomale, de eerste resident te Soeracarta, nevens de eerste carga van Gbina werden by bunne aanstel- ling gemeenlyk koc^lieden met 60 guldens voor vyf jaren en vervo4[ens ook wel opperkoopman met 80 guldens voor vyf jaren.

§14. Gebeim-schryvers van den beere Gouverneur Generaal, zulks van koopman wordende, krygen de qualiteyt vanopper- koopman met de gage van 80 guldens voor vyf jaren, maar van onderkoopman optreedende, voor eerst de qualiteyt van koopman met 60 guldens ter maand voor vyf jaren, dog wer-

Digitized by LjOOQ IC

460 ^"753. J. MOSSEL.

den, als hun verbaiHl uyt is of ook wel binnen het zehe, bevordert tot opperkoopman, als eren.

§ 15. De groot cassiers worden of bly ven by hunne aanstel- ling koopman met 60 guldens, maar, hun vyf-jarig verband uyt* gedient hebbende, kunnen zy ook opperkoopman werden, ab voren.

§ 16. Opperhoofden van 't commissie visite comptoir wer- den opperkooplieden met 80 guldens ter maand van den dag hunner aanstelUng ofte eenige tyd daar aan, naar dat de persoonen zyn.

§ 17. Eerste clercquen ter generale secretary en de negotie boekhouders op Batavia, sulks van koopman wordende of ook van onderkoopman, als hun verband ten naasten by is g'expireert, werden aanstonds absolut aangesteld en krygen in hetbatste cas de qualiteyt van koopman met de tot die bedieningen van ouds gestaan hebbende gage van 65 guldens ter maand voor vyf jaren, dog, als onlangs onderkoopman geworden zyn, wer- den dezelve wel ter preuve aangesteld met hunne presente qualiteyt en gage en, na dat drie of uyterlyk ses maanden hunne functien ten genoegen hebben waargenomen, bevordert als boven.

§ 18. Eerste administrateurs in de respective administratien (waar in twee administrateurs zyn), de groot winkelier, de factuurbouder, de eerste suppoosten op 't comptoir generaal en de generale visite, de visitateur der soldy^ ofte eerste in 'tlogie visite en in het logie soldy comptoir, de guarnisoen boekhouder, de cassier der kost penningen, de equipage boek- houder, die van 'tambagts quartier en de secretaris van weesmeesteren werden ten dage van hunne aanstelling koopman met de gage van 60 guldens ter maand voor vyf jaren en kunnen, mits tyds expiratie, geene verhoging in qualiteyt of gage op hunne functie verzoeken.

§ 19. De confroutisten van de admistratie boeken en de translateurs in de inlandsche talen zyn gemeenlyk by hunne aanstelling onderkooplieden, dog kunnen na tyds expiratie daar op koopman werden.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 461

§ 20. De admiDistrateur in 'i kleeden^pakhuys, de secre- taris van heemraden en de inlands militair soldy boekhouder, zulks yan onderkoopman of boekhouder wordende, blyyen of werden onderkoopman, dog kunnen na tyds expiratie koopman werden.

S 21. Van de bediendens in Amboina werden, buyten de fiscaal, waar van onder de justitieele bediendens zal gesproken werden, de volgende alle koopman mei 60 guldens ter maand voor vyf jaren l)y hunne aanstelling of bevestiging in Rade van India en van dien dag af, te weten:

d'opperhoofden van Sapparoua &ï Hila. Van die in Banda:

d'opperhoofden van Lonthoir en Poulo Ay. Op Malacca:

de sabandhaar en secretaris van politie. Op Gormandel:

het opperhoofd te Paliacatta, die er ook wel opperkoopman op werd,

het opperhoofd te Sadraspatnam,

de eerste pakhuysmeester en negotie boekhouder. Op Geylon:

de secretaris van politie te Colombo,

eerste pakhuysmeester te Colombo,

• > visitateur te Colombo,

» de negotie boekhouder te Colombo,

de soldy boekhouder te Colombo.

» administrateurs te Jaffanapatnam en Gale,

• lieutenant dessaves. Op Javas Oost-cust:

als hun onderkoop* mans verband heb- ben uytgedient.

de tweede administrateur te Samarang, » resident te Tagal, » » » Grissee,

In Bengale: de pakhuysmeester te Hougly, die ook wel eerst maar onderkoopman is, het opperhoofd in Pattena, thans opperkoopman zynde,

Digitized by VjOOQ IC

46^ 1^63. J. MÓSÖÉL

de secunde van Cassembazaar,

in Souratte syn geen kooplieden buyten de fiscas.

China : de Iweede en derde supercai^a.

Op Mallabaar: het opperhoofd van Coilan. Op Sumatras West-cust: de eerste administratear te Padang.

Te Bantam: de administrateur.

Op Timor, Banjermassing, Bassoura en Palembang: d'eerste residenten.

Moeha en Gochin China: d'eerste supercarga.

§ 22. Ter generale secrelarye syn de volgende onderkoop- mans diensten:

1 adjunct van den eersten gesworen clereq,

1 marginalist,

1 dag- registerhouder,

1 korte notulist en verbalist,

2 arehivarii of opsienders der boeken, en 9 collationisten.

15 onderkooplieden.

Deese diensten, open vallende, werden na hel vertrek der na scheepen op voordragt van de secretarissen van de booge regeering vervult, als *er tot de ses eerste bequame subjecten aan handen syn, die sulks meriteeren, dog niet buyten 's tyds.

§ 23. Ten comptoire van den heere Gouverneur Generaal zyn gemeenlyk, buyten de geheimschryver, een of twee onder- kooplieden vast bescheiden, by welkers verplaatsing gemeenlyk een van de bequaamste clerquen by de generaale verbetering optreed; en buyten deese doen er nog zo veel supernumeraire dienst, als zyn Hoog Edelheyd goetvind.

§ 24. Ten comptoire van den heer Directeur Generaal is een eerste suppoost en contra-cassa-boekhouder, die door zyn Edele aangesteld en na gegevene preuves van capaeiteyt Gf

Digitized by LjOOQIC

1tB3. J. MOSSEL. 46^

desselfs voordragt bevordert werd lot de daar toe staande qualiteyt en gagie van onderkoopman.

§ 25. De tweede administrateurs in de groote geld cas, de tweede in de grote winkel en in de verdere administratien, de klein winkelier, de cassier van den generalen ontfang, de secretaris en boekhouder, item de cassier van de bank en de bank van leening, de secretaris van huwelykse zaken, de secretaris van boedelmeesteren, de essayeurs, de boekhouders van de arthil- lerye en wapenkamer, nevens de negotie overdrager, principaal journaal extendeerder en pakhuys boekhouder op 't negotie comptoir, journaal schryver op 't comptoir generaal, boekhouder van 't hospitaal, overdrager op 't equipage comptoir, tweede in 't soldy visite comptoir en de eerste overdragers van de respective soldy cemptoiren werden onderkooplieden by hunne aanstelling of de jaarlykse verbetering.

§ 26, Op het comptoir van de generale visite werd by de generale verbetering, nu en dan by vacatnre ofte wanneer 'er minder als twee syn, een bequaam aanquekeling bevordert tot onderkoopman.

§ 27. De diensten van overdrager in het arabagts quar- tier, boekhouder van de paarden stal, guamisoen schryver, eerste suppoost op het comptoir van den equipagemeesler en boekhouder van de landbouwers te Batavia zyn van ouds geen onderkoopmans Tunctien geweest, dog egter zyn daar loe te meermalen onderkooplieden g'employeert oï boekhouders en adsislenten daar op bevordert tot onderkoopman, des nu mede na tyds uiteynde eerst daar toe te bevorderen.

§ 28. Voorts werden onderkooplieden met 40 guldens ter maand voor vyf jaaren by bun aanstelling of approbatie in Rade van India de volgende personen, als: In Amboina : het hooft te Haroeko, » » » Laricque, » » » Bouro, de secretaris van politie, f soldy boekhouder, en

Digitized by VjOOQIC

464 1753. J. MOSSeL

de winkelier. In Banda:

het hooft te Wayer,

de secretaris van politie,

n soldy boekhouder,

zynde Ourien maar een boekhouders residentie, schoon thans door een onderkoopman werd waargenomen. In Tematen :

de resident te Gorontale,

» j» » Menado.

de secretaris van politie en de soldy boekhouder, moetende bet dispens, thans aan een aparte onderkoopman opgedragen, volgens de ordre door den soldy boekhouder teffens en het cassiers ampt in den aanstaande weder door een boekhouder waargenomen werden. Op Macasser:

de resident van Boelocomba en Bonthain,

» » op Bima,

» secretaris van politie,

» sabandhaar,

de soldy boekhoeder en de winkelier, zynde de residentien van Maros en Saleyer boekhouders bedieningen. Te Malacca:

de winkelier en soldy boekhouder. Op Cormandel :

het opperhoofd te Palicol,

» » » Portonovo,

» » Jaggernaykpoeram,

9 0» Bimilipatnam,

de adigaar en muntmeester te Nagapatnam,

» tweede pakhuysmeesler te Nagapatnam,

» secretaris van politie en justitie en cassier te Nagapatnam,

» factuurhouder te Nagapatnam,

« essayeur te Nagapatnam,

» secunde te Paliacatta,

» » » Sadraspatnam.

Digitized by LjOOQ IC

175Ó. J. MOSSEL 468

Op Ceylon:

het opperhoofd te Manaar,

» » » Baticaloa,

» » » Calpetty,

' de praesident van de thuyobeschryving te Colombo,

de eerste clercq van politie te Colombo,

het hoofd der Mahabadde,

de tweede pakhuysmeester te Colombo,

dispencier te Colombo,

negotie overdrager te Colombo,

soldy overdrager te Colombo,

winkelier te Colombo,

cassier te Colombo,

tweede visitateur te Colombo, I , , . .

,- j j • als zy het eenige jaren

ontfanger der domamen, | •' ^ ^

klein winkelier te Colombo, ' ^ ^ '

secretaris van politie en cassier te JafTanapatnam,

soldy boekhouder te Jaffanapatnam,

tombohouder en winkelier te Jaffanapatnam,

secretaris van politie en cassier te Gale,

eerste pakhuysmeester te Gale,

opsiender van de Gale Corle,

soldy boekhouder te Gale,

administrateur te Tutucoryn,

fiscaal en scriba té Tutucoryn,

» pakhuysmeester te Trinconomale, zynde het opsiender-

schap van het yzer-magazyn te Colombo maar een Iwek-

houders bediening.

Op Javas Oost-cust:

de resident te Tagal, | welke op die diensten,

» » Grissee, } na tyds expiratie, koop-

Ivveede administrateur te Samarang, 'man kunnen werden,

resident te Japara,

»» » Rembang,

n » Joana,

» Sumanap,

HaUT-BOlE DEEL VI.

Digitized

byGoc^gle

466

1753. J. MOSSEL.

te Sourabaja,

de resident te Qualladamak,

» tweede resident aan H hof. Te Samarang:

de secretaris van politie,

» soldy boekliouder,

» inlandse soldy boekhouder, zo lange 'er meer troopen zyn als het ordinaire guarnisoen,

» ontfanger der domainen,

» eerste geswoore clercq van poUtie, tefiens translaieur zynde, na dat de boekhouders tyd uytgediOTt heeft,

» administrateur,

» soldy boekhouder, teffens fiscaal zynde,

dog het soldy boekhouderschap te Soeracarta is maar een boekhouders bediening, schoon de tegenwoordige onderkoop- man is.

In Bengale:

de resident te Dhecca,

» secretaris van politie en cassier.

» factuurhouder en dispensier,

» ordinaire gecommitteerdens, waar van de eene teffens is soldy boekhouder,

• cassier en ordinaire gecommitteerde, .)

» pakhuysmeester,

» tweede ordinaire gecommitteerde, )

» secunde in Pattena, In Souratte:

het opperhoofd van Brootchia,

de pakhuysmeester,

» cassier en factuurhouder,

secretaris van politie. Op Mallabaar:

het opperhoofd te Gananoor,

de pakhuysmeester en winkelier,

» secretaris van politie,

» soldy-boekhouder, zynde het negotie over- dragerschap maar een boekhouders bediening.

Xe Hougly,

Ie Cassembazaar.

te Cochiin.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 407

Op Sumatras West-cust: het opperhoofd van Poulo-Chinco,

de tweede administrateur te Padang, zynde het secretariaat van politie te Padang eygentlyk maar een boekhouders bedie- ning, even als op Bantam. Op Japan: de negotie boekhouder en de dispensier en pakhuysmeester, die daar op in 't vervolg koopman kunnen wolrden. In de commissie naar China: de jongste cargas.

In die tusschen China en Souratta: de tweede carga.

Te Gamron, Timor, Bassoura en Palerabang: de tweede.

Te Jamhy: de resident. Te Siam: de resident.

Mocha en Cochin-China : de tweede en derde cargas.

§ 29. Ter generale secretarye zullen mogen weesen twintig, zo gezwore als ordmaire.. clercquen met dertig guldens ter maand en onderkoopmans emolumenten; en zullen dierhalven de geswore clercquen, geen onderkoopman zynde of onder- koopmans dienst waarnemende, onder dat getal, maar niet daar buyten mogen begrepen werden; voorts vyftien extra- ordinaire clercquen met twintig guldens; zy hebben alle geen verband, zo lang als aldaar bescheiden blyven, maar treden, als zy het meriteeren, op, naar dat er plaatsen vacant zyn; eo als zy verplaatst werden, treden zy over in een driejarig verband, van den dag hunner aanstelling af gereekent, en verliesen de ordinaire clercquen dan ook hunne onderkoopmans emolumenten.

§ 30. De extract factuurhouder, de overdragers in H hospi- taals en inlands militair soldy comptoir, nevens de tweede overdragers in H logie guarnisoen comploir, krygen van den

Digitized by LjOOQ IC

468 1753. J. MOSSEL.

dag hunner aanstelling boekhouders qualiteyt en gage Toor drie jaren met onderkoopmans emolumenten, als hun vorig verband uytgedient hebben, en anders voor vyf jaren, maar de scheeps soldy boekhouders zullen, zo wel als de personen, op de respective comptoiren bescheyden, buyten de generale secrelarye, het comptoir van de generale directie en de clercqueo, by de heeren van de regeering dienst doende, niet anders verbeetert werden als volgens de vorige reglementen, te welen: Europische provisioneele assistenten:

eerste verbetering /* 16 op lopend vyf jarig verband, volgens resolutie van den 18''^ April 1752,

tweede verbetering / 24 voor vyf jaren,

derde verbetering f 30 voor drie jaren. Provisioneele assistenten, hier te lande geboren :

f 20 by tyds expiratie voor drie jaren,

/ 24 voor vyf jaren,

f 30 voor vyf jaaren.

§ 31, Soldaten aan de penne, alhier aangenomen werdende, zullen, boven de 16 jaren oud zynde, mogen winnen 9 guldens ter maand, daar beneden tot 14 jaren 8 en nog jonger zynde 7 guldens ter maand, alle voor 5 jaren.

§ 32. De gouverneurs, directeurs en conunandeurs, direct onder Batavia, mogen maar verbeteren tot boekhouders met f 50, met advys van Rade, na lyds expiratie.

§ 55. Geen onderkoopmans kost-geld toe te voegen, ten ware iemand in onderkoopmans of hooger bedieningen wierd gesteld, wanneer van de intreede genieten hel kost-geld en de emolumenten, daar toe staande.

§ 54. Geene lot pennisten te employeeren dan by absolut gebrek, het welk de hoge regeering by eygenhandig request moet werden vertoond en hel assistenten kost-geld van baar Edelcns verzogt, en alleen uyt de gemeene militairen en zee- vaart of ten hoogslen corporaals en deks ofiScieren.

By de verbetering moet blyken en by de actens aangeweesen werden, dal de pennisten van Batavia gesonden of hunne aanstelling g'approbeerl en 't kost-geld toegelegl is.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 469

§ 35. Die in Europa aangenomen zyn, tot de penne komende, Ireeden alle in een vyfjarig verband en mogen, na dies expiratie, verbetert worden tot f 24 voor 5 jaaren, mits N,B. alvorens 5 jaren by de penne gedient hebbende, en dat verband uyt zynde, tot boekhouder van f 30 voor 5 jaren. Die in India in dienst gaan en tot de penne gecbangeert werden (dat om- Irend die uyt swarte of Indiasche ouders van beyde zyden geboren zyn, in 't geheel niet geschieden mag), mogen, als het verband van / 9 uyt is en de ouderdom van 20 jaren bereykt hebben, eerst tot jong assistenten met / 16 bevordert werden voor 3 jaren en daar na tot assistenten met f 24 voor 5 jaren en dan, als zy het verdienen, boekhouders met / 30 voor 5 jaren.

§ 56. Die tot de penne overgaat^ mag binnens tyds niet gelargeert werden van het comptoir, daar hy bescheyden is, als in vorige qualiteyt; ook geen assistenten of boekhouders, als voren.

§ 37. Provisioneele 6n absolute assistenten mogen, behou- dens gage, na Batavia vertrecken na tyds eynde en dat daar 5 jaren geweest zyn, maar de reden en haare hoedanigheyd moeten io de brieven aangehaalt werden; hooger persoenen, als daar zyn boekhouders en diergelyke, mogen niet vertrecken dan op voorgaande consent der hoge regeering of, zo genegen zyn na hel 'vaderland voort te gaan, met afgeschreevene gagie; dog de tweedons in gouvernementen, etc. en alle mindere, tot onderkooplieden inclusive, in 't geheel niet als met verlof der hoge regeering.

§ 38. Die uyt onbequaamheyt of quaad comporte- ment opgesonden werden, moeten gedegradeert of de gage afgeschreeven werden en daar van verslag gedaan, zonder passie.

§ 39. Aan alle de geene, die in den dienst van de Comp® aangenomen werden, zal maar toegelegt werden de laagste gage, lot hunne respective qualiteyten staande, schoon zy, bevorens in den dienst geweest zynde, reets de hoogste mog- len gewonnen hebben.

Digitized by LjOOQ IC

470 1753. J. MOSSEL.

TITÜL II.

Gequalificecrde pet^sonen en mindere hediendens van de justitie op Batavia,

§ 1. De ordinaire leden in rade van justitie deses casleels krygen by aanstelling of optreding de gagic van 200 guldens ter maand, op hun vorig verband.

§ % De extra-ordinaire leden in rade van justitie krygeo /* 150 ter maand.

§ 3. Zy moeten in 't geheel twaalf jaren fungeeren, so in qualiteyt van ordinair als extra-ordinair lid, eer geregtigd zyn een hoger arapt buyten het praesidie te ambieeren, dog kunnen, na verloop van 5 jaren, hunne dimissie obtineereo naar Nederland, behoudens qualiteyt en gage.

§ 4. De advocaat fiscaal van India en de water fiscaal mogen maar f 50 ter maand winnen en krygen een vyfjarig verband.

§ 5. De secretarissen van den raad van justitie deses casteels werden by hunne eerste aanstelling maar kooplieden met / 60 guldens en kunnen, na tyds expiratie, aspireeren naar de qualiteyt van opperkoopman, met de gage vnn 80 guldens ter maand, maar die van scheepenen werden aange- steld met 50 guldens, mede voor vyf jaren.

§ 6. De eerste geswore clercquen van die beyde regt-bauken, item de secretaris van zee- en commercie zaken en die van kleene gerigts zaken werden onderkoopman van den dag hunner aanstelling af, dog kunnen op die diensten niet in qualiteyt en gage verhoogt werden, mits tyds expiratie ofte andersinüJ.

§ 7. Tot den dienst van adjunct geswooren clercq ^'an den raad van justitie deses casteels staat op zyn hoogst niaar de qualiteyt van boekhouder met onderkoopmans emolumenten, maar als hun verband g'expireert is, kunnen zy verzoeken op dien dienst onderkoopman te werden.

§ 8. De tolk van den raad van justitie krygt by zyn aanstelling de qualiteyt van absolut assistent, met de gJige

Digitized by VjOOQIC

1753. J. MOSSEL. 471

fan 24 guldens voor vyf jaren; en na tyds expiratie werd hy boekhouder roet 30 guldens voor drie jaren.

§ 9. De deurwaarder van den raad van justitie en cipiers ?an 'sComp* boeyen, by hunne aanstelling 50 guldens ter maand winnende, behouden die gage, maar minder als f 24 bevorens gewonqen hebbende, werd haar die soldye toegetegt voor vyf jaren; en zy kunnen in beyde gevallen na tyds expiratie geen verhoging pretendeeren.

§ 10. De gages van de I)odens van scheepenen, conimis- sarissen van zee- en commercie en kleyne gerigts zaken en van den cipier van de burger boeyen cesseeren van den dag huimer aanstelling en daar en tegen krygen zy uyt 's Comp* cassa een maandelyks traclement van 10 ryksdaalders.

§ 11. De substituiten van den advocaat en water fiscaal krygen by hunne aanstelling 24 guldens voor vyf jaren, dog kunnen na verloop van dien tyd niet in gage verhoogt werden.

§ 12. Met die van den bailliuw en land drost is het in- zelvervoegen gelegen, als § 10 van de bodens gezegt is.

§ 13. De scherpregters te deser hooldplaatse werden aan- gesteld met behoud van hunne reets gewonnen hebbende sol- dye, als die 8 guldens of meer is, en anders werd hen die gage toegelegt voor vyf jaren en mogen na tyds expiratie telkens 7 guldens in gage verhoogt werden, op een nieuw verband van drie jaren.

TITÜL III.

Van de juslilieele bediendens ap de buylen comptoiren,

§ 1. De fiscaals in de vier oostersche provintien, die van Malacca, Nagapatnam, Colombo, Hougly, in Souratta en te Cochin werden by hunne aanstelling of bevestiging in Rade van India koopman, ouder een verband van vyf jaren, dog met de gage van 50 guldens ter maand, voor zo lang als fiscaals blyven; krygende by overgang in een ander employ de gewone gage van f 60 ter maand.

Digitized by LjOOQ IC

472 1753. J. MOSSEL.

§ 2. De fiscaal op Samarang kan, na expiratie van zyn onderkoopmans verband, mede koopman werden, als voreo.

§ 3. In de respective commandementeu van Sumatras West-cust, Bantam, Punto Gale en Jaffanapatnam, item Ie Paliacatta, daar tefiens tweede is, te Tutucoryn, daar tcffens scriba, en te Sourabaya, daar telTens soldy boekhouder is, mogen de fiscaals niet hoger wesen als onderkoopman mei 40 guldens ter maand.

§ 4. In den handel op China werd mede een persoon als fiscaal gebruykt, die tefiens soldy boekhouder is, dog niet hoger in qualiteyt mag wesen als boekhouder.

§ 5. Als geregls-bode moet op de buyten comptoiren fon- geeren een geswoore clercq, die tefiens zyn dienst doet ter secretarye, zynde niet nodig, dat daar toe een apart persoon aldaar zy.

§ 6. Cipiers, als niet tefiens een andere dienst waarnemeD, moeien uyt afgeleefde genomen en / 18 a/ 20 gegeven werden.

§ 7. De geweldigers in de gouvernementen en direclien mogen uylerlyk f 20, dog die op commandementeu en mindere comptoiren maar 16 guldens winnen.

§ 8. De scherpregters zullen op de buyten comptoiren uyt de raatlrosen en soldaten genomen en verbetert werden als de eerste, namen tlyk van drie jaren tot drie jaren en niet hoger dan 18 guldens, dog op plaatsen als in Bengalen, daar weynig justitie g'oefiend werd en men tot de executie altoos een zo genaamde jacker krygen kan, die gesalarieert werd naar het werk, dat hy doet, zal men zig daar van moeten . bedienen.

TITÜL IV.

Van de predikanten en vei'dere Icerlcelyke- en schooUbedicndm, zo op Batavia^ als de buyien-comploiren,

% . De predikanten op de buyten comptoiren, de eerste vyf jaren van hun verband uytgedient hebbende, werden door

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 473

de regeering, des verzoekende, in gage verhoogt tot /* 110 ter maand voor 5 jaren en na expiratie van dat verband ook wel tot 120 guldens ter maand, het welk de hoogste besoldi- ging is, die zy daar winnen mogen.

§ % Dog als ordinaire leeraars alhier beroepen zynde, kunnen zy, zodra in 't vyfde jaar van hun verband getreden zyo, in gage verhoogt werden tot 130 guldens ter maant; en als hun lien jarig verband g'expireert is en zy zig engageeren willen nog drie jaren te dienen, tot 150 guldens, mits dat die augmentatie, by aldien sy binnen de drie jaren quamen te repalrieeren, weder sal moeten te rug geschreven werden.

§ 5. Maar aanqueekeUngen, zo van 't Bataviasche, als Colom- bosche seminarium, die in Nederland, ten koste van de Com- pagnie, gestudeert hebben en als proponent met 40 guldens gage ter maand hier te lande gekomen zyn, zullen na verloop van vyf jaren 10 guldens verbetert werden en, predicanten werdende, 70 guldens krygen voor vyf jaren ofte het eerste verband, en by verbetering om de vyf jaren met f 10 tot op 90 guldens uyterlyk,

§ 4. De conrector van het seminarium theologicum te Batavia, zulks van boekhouder of een mindere qualiteyt wer- dende, word onderkoopman met 40 guldens voor vyf jaren en na tyds expiratie koopman met 60 guldens, onder een nieuw verband.

§ 5. Insgelyks werd de praeceptor aangesteld met de qualiteyt van boekhouder en de gagie van 50 guldens ter maand voor drie jaren, dog kan, na tyds expiratie en gegevene preuves van capacïteyt, onderkoopman werden, mits nog vyf jaren in functie continueerende.

§ 6. De conrector van het seminarium te Colombo krygt ook onderkoopmans qualiteyt en gage, na dat eenigen tyd ter preuve heeft dienst gedaan.

§ 7. De voorleser in de casleels kapelle te Batavia krygt by zyn aanstelling de gage van 50 guldens ter maand voor vyf jaren met koopmans tractement en kan, mits tyds expi- ratie, niet verder verhoogt werden.

Digitized by LjOOQ IC

474 1753. J. MOSSEL.

§ 8. De voorleser iu de Nederduylsche kerk krygl by zyne aanstellmg de gage van 40 gnldens voor vyf jaren n kaD meede, mits lyds expiratie, 'geen verhoging in gagie pre- tendeeren.

§ 9. De voorlesers in de Portugeesche en Maleydscbe kerk krygen by hunne aanstelling de gagie van f 18 ter maande zonder verband of kostgeld, dog kunnen, langer als tien jaren in dien dienst tot genoegen continueerende, verhoogt werden tot f 24 ter maand.

§ 10. Van de organisten wint alleen die van 't casteel gage van de Comp% krygende by zyne aanstelling 20 en na tyds expiratie 30 guldens ter maand, met onderkoopmans emda- menten; de andere van de groote Nederduytsche, Portugeesche en Maleydscbe kerken krygen uyt de middelen der kerken, by aanstelling f 38 ter maand voor vyf jaren, by verbetering f 48 voor vyf jaren, en die uytgedient hebbende f 56 voor vyf jaren, dat het hoogste is, dat zy winnen kunnen, maar die van de hospitaals kerk wint maar f 24 voor vyf jaren, alle zonder kostgelt en moet by verschansing zien verplaast te werden, om meerder te kunnen winnen.

§ 11. De voorlesers in de hospitaals kerk en de verdere Europische krankbesoekers alhier krygen by hunne aanstelling 24 guldens ter maand, het welk de hoogste gage is, die de ziekentroosters op de schepen winnen mogen ; maar te deser hoofdplaatse aan land dienst doende, krygen zy na verk)op van vyf jaren f 50 voor drie jaren, en die voorleser in de hospitaals kerk is, vervolgens ook / 56 voor drie jaren, dal het hoogste is, dat zy winnen mogen.

§ 1^. De krankbesoekers, voor de gouverneurs en directeors het gebed doende, mogen na vyf jaren / 30 i ƒ 56 winnen, maar de andere, zo in gouvernementen als directien of com- mandementen bescheyden, niet boven /* 24 a / 50, 't laatste na 't tweede verband.

§ 13. De inlandsche krankbesoekei^ te deser hoofdpiaatse en die als de zodanige van hier naar de buyten comptoiren versonden werden, krygen by hunne aanstdling een iracteaient

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 478

van / 24 ter maand voor gage en kostgeM, zonder verband, en kannen geene hogere preteddeeren.

§ 14. Met de inlandsche leer- en schoolmeesters, alhier aangenomen wordende, is het inselvervoegen geleegen, alleen met dat onderscheyd, dat de leermeesters f 10 en schoolmees- ters /"IS ter maand winnen.

§ 15. De inlandsche leermeesters op debuytencomptoiren werden aangenomen met f 7 voor gage en kostgeld, na drie jèiren telkens / 2 opslag, en by vacature als schoolmeesters met /* IS en van voorleser a f 20, als §12 van de inlandsche krankbesoekers gezegt is, namentlyk sonder apart kostgeld.

§ 16. Op de kerkelyke bediendens is mede applicabel hel geene Titul 1, § 39, gezegt is ten opzigle van de geene, die in dienst aangenomen werden.

TITUL V.

Van de hoofd- eii mindei^e officieren Ier zee en de gcmeene iseevarende,

§ 1. Commandeurs van de Indische zeen of chefs d'esquader (de opper-equipagenieesler Ie Batavia daar onder begrepen) en de commandeurs van de relour-vloot werden aangestelt met de gage van 120 guldens ter maand voor drie jaren, en mogen geene hogere soldye winnen.

§ 2. Capitains ter zee kfygen by hunne aanstelling/" 100 voor drie jaren, dog lyds expiratie geeft haar geen regt om het caracter van commandeur van de Indische zee te preten- deeren, schoon ook nog zo lang gedient hadden.

§ 3. Capitain lieutenants ter zee krygen by hunne aan- stelling 80 guldens voor drie jaren, dog mogen in Indien niet gemaakt werden als van schippers, die voor de derde maal in die qualileyt uyt Nederland op Batavia komen en dus twee uyt en t'huysreysen gedaan hebben, dan wel eens voor schipper uyt Nederland gekomen zynde, als de zodanige drie jaren in hidia gevaren hebben, blyvende dus de schippers, die op de

Digitized by LjOOQ IC

476 1753. J. MOSSEL.

herwaarts reyse uyt Nederland opgetreden ofte bier te lande gemaakt zyn^ gelyk ook alle, die schepen van een minder charter als 136 voeten tot 100 voeten toe voeren, waar op geen hoger ofQcier als een schipper varen mag, verbonden een drie jarig verband tot / 66 en dan nog dilo verband met/* 72 uyt te dienen, eer capitain lieutenants kunnen werden; de capitain lieutenants, die een uyt en t'huys-reyse in die qualiteyt gedaan of drie volle jaren als de zodanige in India gevaren hebben, mogen naar het caracter van capitain ter zee aspireeren.

§ 4. De onder-equipagemeester en de gouverneur van de academie der marine krygeu by aanstelling de quaUteyt en gage van capitain lieutenant ter zee voor drie jaren en kunnen vervolgeus op dien dienst capitain worden.

§ 5. De onder-gouverneur van de academie werd by zyne aanstelling lieutenant ter zee, met de gage van 48 guldens ter maand voor drie jaren, dog kan op die functie geen ver- hoging krygen.

§ 6. De preceptor in de mathesis en navigatie word verbe- terd als andere zee officieren, dog niet hoger als tot lieutenant.

§ 7. Schippers, vanlieutenantsofopperstuurlieden gemaakt wordende, die hun verband niet hebben uytgedient, krygen f 60 om daar voor hun tyd uyt te dienen; en na dies expiratie, even als de geene, welke hun verband als lieutenant of opper- stuurman uytgedient hebben, f 66 voor drie jaren ; en als die verlopen zyn, zonder dat zy intusschen gerepatrieerd zyn, kunnen zy /* 72 krygen voor drie jaren, dat de hoogste gage is, die zy in die qualiteyt winnen kunnen.

§ 8. Alle mindere zeevarende, bezuyden de linie binnen hun verbonden tyd tot een hogere qualiteyt aangesteld werdende, geschied zulks (eenige weynige uytgezondert, waar van hier na speciaal zal gesproken werden) met halvcering van gage op hun lopend verband, van den dag hunner aanstelling.

§ 9. Maar benoorden de linie aangesteld zynde, krygen sy alle de volle gage.

§ 10. Lieutenants ter zee en oppèrstuurlieden, die hun verband als titulaire lieutenants of onderstuurUeden met 52 gul-

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 477

dens uytgedient hebben, krygen by hunne aanstelling aan- stonds de volle gagie van 48 guldens, als zy geplaatst konnen worden, varende de eerste als gezaghebbers op scheepjes van 100 tot 85 voeten en by capitains en capitain lieutenants en de andere op vaarluygen van 85 tot 70 voeten en by schippers.

§ 11. De equipagie-meesters in Aihboina, Banda, Temalen, Macasser, Malacca, Javas Oost-cust en Sumatra krygen by hunne aanstelling eenlyk f 24 ter maand, met de qualiteyt van titulair-lieutenant ter zee en kunnen met het uyleynde van drie jaren tot 52 guldens verbeterd werden, zonder naderhand, uyt hoofde van tyds expiratie, naar verder advan- cement op die functie te mogen aspireeren.

§ 12. Op Cormandel zal hy by aanstelling mogen wesen titulair lieutenant ter zee met f 52, meede voor drie jaren, en na de expiratie van zyn verband, absolut lieutenant met 48 guldens voor drie jaren.

§ 15. En op Ceylon, item in Bengale en Souratta, als ook op Mallabaar, by de eerste aanstelling lieutenant ter zee met / 48, en na tyds expiratie schipper, onder sodanige successive verbeteringen in gagie, als omtrent de schippers by § 7 is vastgesteld.

§ 14. Zeevarende op passeerende scheepen en vaartuygen mogen op de buyten comptoiren niet verbeterd werden, dog moet egter by afstervinge op de reyse, onder de opperhoofden en officieren, indien 't volslagen vereyscht, de nodige voor- siening gedaan, maar de verbeeteringe in qualiteyt en gage aan haar Hoog Edelens overgelaten en in 't geheel geen veranderingen gemaakt werden, wanneer de scheepen direct naar Batavia terug gaan.

§ 15. Maar op Ceylon en in Bengale mogen d'openvallende officiers plaatsen op de retour-schepen, tot schippers inclusive, vervult werden met d'ordinaire gage, op approbatie van de heeren Majores.

§ 16. Wel verstaande, dat hier onder niet begrepen zyn bootsmansmaals en mindere^ die alleen om de west van

Digitized by LjOOQ IC

478 1^63. J. MOSSEL.

Batavia, by vacature, tot de daar toe staande gage verbetert werden.

§ 17. Geen titulaire lieutenants ter zee of onderstuar- lieden mogen aangesteld werden, als ter vervulling van vaceerende plaatsen, en mits zy by examen in de theorie van de navigatie bequaam bevonden werden, waar van by de actens speciale aanwysing moet werden gedaan.

§ 18. Titulaire lieutenants ter zee mogen / 24 en na 5 jaren f 32 winnen, en dit is de hoogste verbeetering, die op gouvernementen, etc. onder de zeevaard, daai* beschey- den, mag geschieden.

§ 19. OnderstuurÜeden, met f 32 uytkomende, mogee niet in gage verhoogt werden; in India aangesteld werdende, mag lien by halveering van gagie 20, 24 of 26 guldens gege- ven werden voor drie jaren, en vervolgens f 32 op een nieuw verband.

§ 20. Cadets de marine winnen 10 guldens ter maand en mogen hier te lande niet gemaakt werden als van jonge- lingen, die met hunne doop cedullen ofte andere valable bewysen kunnen demonstreeren de ouderdom van 14 jaren ten volle bereykt te hebben ; zy moeten alle ten minsten 4 jaren in die qualiteyt dienen, schoon ook boven de 20 jaren oud waren; en die by hunne aanneming in Nederland geen 14 jaren bereykt hebben, moeten zo lang dienen, tot dat in hun 19^ jaar getreden zyn; maar 18 jaren gepasseert en 4 volle jaren als cadet gedient hebbende, kunnen zy, mits een van de Protestantsche religiën toegedaan en by examen in de theorie van de navigatie van de vereiscbte bequaaoh heyt bevonden zyn, mitsgaders door curatoren van de acade- mie de marine en de zee officiers, by wien gevaren liebben, bezadigd genoeg g'oordeelt werden om hen eenig commando op een schip toe te betrouwen, aapireei'en naar de qualiteyt van lieutenant titulair met de gage van 52 guldens ter maand en rang na de opperstuurlieden, om in die qualiteyt t«i minsten twee volle jaren onderstuurmans dienst te doen en na expiratie van dien tyd tot absolut lieutenants mei

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 479

48 guldens ter maand voor drie jaren gevordert te werden, als zy ondertusschen preuves van zeemanschap en experientie gegeven hebben en geplaast kunnen werden.

§ ^1. Lootsen in Bengale krygen by hunne aanstelKng f 24 en werden verbeterd met 8 guldens, teffens voor drie jaren, dog hun verband voor f 40 uytgedient hebbende, moeten zy hun examen in de theorie van de navigatie doen, voor dat f 48 krygen, om in *t vervolg als opperstuurlieden g'employeert te kunnen werden; dog daar toe riiet in staat zynde, sal 32 guldens hun hoogste gage wesen: maar op Ceylon en eklers mogen de lootsen op zyn hoogste 24 gul- dens winnen.

§ 22. Derdewaken, met f 26 voor drie jaren uytkomende, mogen daarna tot onder-stuurlieden met / 52 gevordert werden.

% lo. Hoog-bootslieden en constabels hebben uytkomende een drie jarig verband, waar na f 24 mogen genieten voor drie jaren; aangesteld werdende, mogen op hun verband hatveering van gage hebben en daar na f 20, f ^^ m f 24.

§ 24. Schiemans, botteliers en koks, als voren, krygende de laaste, schoon bezuyden de linie aangesteld of opgetreden zyn, ten eersten de volle gage.

§ 25. Quartier-meesters op de los-vaarluygen en lands- schuyten te Batavia krygen f 20 voor drie jaren, om de verantwoording, die de eerste hebben, en de sware dienst van de andere; dog mogen die gage niet behouden, wanneer weder als gemeen quartiermeester dienst doen, ten ware, na expiratie van hun verband, repatrieeren, waar van altoos speciale mentie moet werden gemaakt by de actens.

§ 26. Opper-zeilmakers en j ^.^^ ^.^^^ ^^ ^^ ^^

opper-kuypers, etc. | ^

Bootsmans-, schiemans-, constapels-, bottelliers- en koks- maats, quartier-meesters en scheeps-corporaals, na drie jarig verband, van /" 14 tot / 16 te verhogen; zo meede, als hier aangesteld werden, krygen de koks-maats, schoon bezuy- den de linie aangesteld, ten eersten de volle gage.

Digitized by LjOOQ IC

480 1753. J. MOSSEL.

§ 27. Provoosten mogen in India niet verbeterd werden.

§ 28. Trompetters met / 18 op de schepen niet te ver- beteren en op de comptoiren tot /* 24 uyterlyk.

§ 29. Bosschieters van / 11 a /" 12 voor drie jaren, mogen met f 2, laastelyk met / 1, lot /U verbeterd werden by nader verband; die onbequaam zyn om scheeps-werk te doen en dus tot de militie overgaan, moeten, zo boven de 9 guldens winnen, egter daar toe gereduceert werden.

§ 50. Matrosen winnen f 7, /'S,/" 9 en 10 voor vyf jaren, daar na werden zy verbeterd als boven, voor drie jaren.

§ 31. Jongens van /" 5 en / 6 voor 10 jaren, mogen na 5 jaren f 9 winnen op het zelve verband, en dan als de matrosen verbeterd werden.

§ 32. Mixtise en Castise-kinderen mogen door geheel India in dienst aangenomen werden om op schepen of vaartaygen te varen voor matroos met f 9 voor 6 jaren, als zy bovOT de 15 jaren oud zyn; boven de twaalf lot f 7 voor vyf jaren en nog jonger, tot 10 jaren inclusive, met f 5 voor 10 jaren, om na 5 jaren /" 9 te krygen; en moet niet by de aclens van hunne aanneeming generalyk gezegt werden, dat van bequame jaren zyn, maar 't getal daarby werden uytgedrukt.

§ 33. Aan alle de geene, die in den dienst van deComp^ aangenomen werden, zal maar toegelegt werden de laagste gage, tot hunne respective qualiteyten staande, schoon zy, bevorens in dienst geweest zynde, reeds de hoogste moglen gewonnen hebben.

TITÜL VI.

Van de hoofd en mindere afpoeieren en gemeenen van de militie,

S 1. Alle hoofd-officiers, tot majoors inclusive, zyn gehou- den van den tyd van hun advancement tot majoor in Indien ofte, uyt Nederland overkomende, van den tyd van hun arri- vement hier te lande de Comp® 10 agter een volgende jaren ten dienste te slaan.

Digitized by LjOOQ IC

1^63. j. Mossel. 48i

§ 2. Niemand van dezelve zal, schoon by zpe 10 jaren bykans hadde uytgedienl en als dan tot lieutenant coUonel of brigadier wierd g'advanceert, vermogen te repatrieeren, voor ofte al eer by effeclive driejaren in die qaaliteyt zal hebben gedient.

§ 5. Niemand, de voorschreven hooge charges bekledende of bekleed hebbende, zal tol eenige politicque bediening mo- gen werden g'employeert, maar altyd gehouden zyn militaire dienst te doen.

§ 4. De brigadier en hoofd van *sComp« krygsmagt in Indien krygt by zyne promotie een besoldiging van 550 gul- dens ter maand om daar voor te dienen drie volle jaren of zo veel meer, als nog aan het tien jarig verband, § 1 vermeld, komt te ontbreken.

§ 5. Een coUonel krygt ^50 guldens soldye ter maand, op den selven voet.

§ 6. De lieutenant collonels ^00 guldens, als even.

§ 7. De majoors 150 guldens, als voren.

§ 8. De capitains kry;<en de gage van 80 guldens ter maand voor vyf jaren en werden na tyds expiratie verhoogt tot 100 guldens, mits een nieuw verband van drie jaren.

§ 9. De capitain lieulenanls krygen /" 60

» lieutenants » 50

» sous lieutenants en vendrigs » 40

» cornels » 30

» wagt meesters en sergeants » 20

Alle voor vyf jaren.

§ 10 Gouverneurs, directeurs en commandeurs mogen geen militaire officieren absolut, nog provisioneel aanstellen, maar moet de naam van commanJeerende gegeven werden aan die een vacante hoger officie bediend; militaire officieren mogen ook door haar niet verlost werden dan na 't vaderland willende of om met afgeschreven gage te verblyven, even als van de onderkoopKeden gezegt is; dog capitains en capitain lieutenants selfs niet met afgeschreven soldye, als na expresse licentie der hoge regeering.

§ 11. In de aanstellinge van onder ofiBcieren, als ser-

PLAIAAT-BOEl OBSL TI. C"r^r^?f\o

Digitized by VjOOy IC

48^ }'ftÈ, J. MÖêSÉL.

gMDten en oorporaals, op de bayten-comptoiren te lettea op H reglement, dat deraelver getal bepaald; en de sergeanten mogen niet gemaakt werden als door den raad ; de sergeanten mogen, na gegevene preuve, van baar aanstelling af genieteo f 20 voor K jaren of op 't lopend verband, wanneer onge- veer zo veel manqueert» en daar na, op ordre van den gdne- der, f 24 voor drie jaren ; zoo ook de uytkomende sergeanteo na bet uytdienen van hun vyf jarig verband

§ 12. De corporaals, uytkomende met /. 14, mogen na vyf jaren winnen / 16; de aangestelde corporaals dienen hun verband uyt met corporaals kostgeld, wanneer /* 14 en daar na /* 16 winnen voor drie jaren, dog, /* 14 reeds win- nende, konnen zy 'na het verband f 16 krygen.

§ 13. Een drilmeester op de hoofd posten mag /* 14 en cor- poraals tractement genieten op het lopend verband en dan f 16.

§ 14. Een guamisoen-sGbryver op de buyten comptoireo en de militaire scbryvers op Batavia werden verbeterd even als de corporaals.

§ 15. Landspassaten, met /* 12 uytkomende, mpgen na vyf jaren f 14 winnen.

§ 16. Soldaten, met f9 en /* 10 uytkomende, moeten vyf jaren dienen en dan telkens met / 2 verbetert wordoi, uylerlyk tot f 14; werden in dienst genomen uyt deHixtise en Castise door de gouverneurs en directeurs in rade (vide zee-vaart, § 31), mits om als zodanig dienst te doen en dies getal niet boven een tiende van de bezetting bedraagt.

§ 17. Aan alle de geene, die in den dienst van deComp' werden aangenomen, zal maar toegelegt mogen werden de laagste gage, tot hunne respective qualiteyten staande, schoon sy, bevorens in dienst geweest zynde, reets de hoogste mog- ten gewonnen hebben.

TITÜL VII.

Van de ingenieurs, item hoofd- en mindere officieren en gemeene van de arthillery,

% . De ingenieurs werden op den zelven voet geadvanceert

Digitized by LjOOQ IC

1^63. J. MOSSEL. 48J

als de militaire en kunnen, hunnen tyd als capiiain uytgedient hebbende, 100 guldens krygen.

§ S. De majoor, de capitains, capitain-lieutenants en beute- nants staan, ten opsigte van soldye en verband, op een eguale voet met die van de militie.

§ 3. De extra-ordinaire lieutenants zyn ook gelykstandig met de vendrigs militair ten opsigte van verband en besolding.

§ 4. Deese mogen op de buyten comptoiren niet gemaakt werden, maar vrel de mindere, waar van hier na zal gespro- ken weidden.

§ 5. De ordinaire vuurwerkers krygen f 40 en de extra* ordinaire f 30 ter maand voor vyf jaren.

§ 6. De bombardiers of land-conslapels krygen f 20 voor vyf jaren en by nader verband f 24.

§ 7. De canonniers of constapels-maats en corporaals-hand- langers f 14 voor drie jaren en, na tyds uyteynde, f 16 op een nieuw verband.

§ 8. Gemeede handlangers winnen gage en werden ver- beterd als de soldaten, Titul VI, § 16.'

TITÜL Vin.

Van de bediendens van de geneeskunde en chirurgie,

§ 1. Het hoofd van de chirurgie krygt by zyne aanstel- ling 80 guldens voor vyf jaren en kan uyt hoofde van tyds expiratie geen hogere gagie pretenderen.

§ 2. De eerste praclisyn van het grooie of binnen hospi- taal krygt by zyn aanstelling f 10 ter maand voor vyf jaren; en, die uytgedient hebbende, kan hy 80 guldens krygen op een nieuw driejarig verband.

§'3. De chirurgyn majoor van de lyf-wagt, de opper- chirurgyn van 't casteel (teffens zynde visitateur van de rheede) en de tweede en derde practisyns in *t hospitaal krygen by hunne aanstelling 60 guldens voor vyf jaren ; en kunnen de twee eerste mede na tyds expiratie verhoging in gage ver-

Digitized by VjOOQ IC

484 17è3. J. MOSÖÊL.

zoeken tot 80 guldens ter maand, mits een nieuw verbaud van drie jaren.

§ 4. De vierde en vyfde practisyn van 't hospitaal, de stads-chirurgyn, de opper-chirurgyns van de equipage-werf eo het ambagts-quartier en de chirurgyns majoor krygeu by aanstelling f 50 voor vyf jaren en, die uylgedient hebbende, f 60 op een nieuw verband van drie jaren, sonder meer.

§ 8. De opper-chirurgyns van de kruyl-molen, het eyland Onrust en die van de post Jaccatra (teffens zynde pracUsyn en binnen-regent in het Moorsche hospitaal) krygen by aan- stelling 45 guldens voor vyf jaren en, die uytgedient hebbende, 50 guldens voor drie jaren, dog mogen geen hogere gage vnnnen.

§ 6. De bipnen-regenlen van 'sComp* hospitalen behouden de gage, die zy voor hunne aanstelling gewonnen hebben, mits dat die van het grote hospitaal alle patiënten cureert, die meer zyn als soldaat of mattroos, en die van het buyten hos- pitaal en het warme-bad de daar zynde impotenten.

§ 7. De informator der jongelingen in de chirurgie werd gradatim bevordert als andere opper-chirurgyns, krygende by zyn aanstelling 36' of 40 guldens ter maand op zyn lopend verband, als hy die gage niet bereets is winnende, ennatyds expiratie / 45 voor vyf jaren en, die voor by zynde, /50 op een nieuw drie jarig verband, maar kan geen hogere gage winnen.

§ 8. Alle verdere opper-chirurgyns op Batavia ofte onder dies resorte, aan land dienst doende, kunnen niet als opper- chirurgyns van hoofd-posten werden geconsidereert en genieten dierhalven eguale verbetering met de scbeeps-opper-chirurgyns.

§ 9. 's Compagnies eerste apothecar te Batavia krygt de gage van 40 guldens ter maand voor vyf jaren, de tweede f 24 voor vyf jaren, na tyds expiratie 50 guldens voor drie jaren, de derde /" 16 voor vyf jaren, vervolgens /" 20 op een nieuw verband en eyndelyk meede f 24 voor drie jaren.

§ 10. De eerste laborant krygt 50 guldens voor vyf jaren, zonder meer, en de tweede 20 guldens voor vyf

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 485

jaren en na expiratie van zyn verband f 24, weder voor drie jaren.

§ 11. Opper-chirurgyns op de buyten comptoiren werden niet verhoogt als alleen de eerste orte van het casteel en gouvernementen, die, drie jaren zodanig gedient hebbende of in bet tweede verband, /*60 en in de directien encommande- nienten f 45 ter maand voor vyf jaren krygen ; en dat maar voor den tyd haarer bedienioge, ten ware daar meede wilden repatrieeren, 't welk de actens moeten te kennen geven.

§ 12. Onder-chirurgyns winnen ordinair f 24 voor drie jaren en werden alleen verbeterd tol chirurgyns met /* 28 a / 30 na tyds uyleynde, wanneer niet onder gemeene opper- ditos dienst doen; zoo ook by gelegentheyd en na gegevene preuves tot opperditos, als het 'er posten na zyn of op de schepen, met 56 guldens ter maand voor drie jaren of met halveering van gage op hun lopend verband.

§ 13. Derde chirurgyns werden in Nederland aangenomen a /* 14 en mogen na drie jaren tot onderditos met f 20 en daar na tot f 24 werden bevordert ; die uyt de militie, etc. komen, mogen na gedane preuve van 6 maanden en bequaam- heyd /* 14 a /* 16 winnen op hun lopend verband yan drie of vyf jaren en dan, als voren, tot onderdito met f 20 en daar na tot f 24; dog die in India in dienst genomen zyn, moeten 20 jaren oud wesen, eer dat /" 14 a ƒ 16 mogen winnen.

§ 14. Inlandsche chirurgyns aanteneenien lot / 8 voor vyf jaren, daar na te verbeteren tot fl% /'15 a / 18 en eyndelyk lot onder ditos met f 24, sonder kostgeld of verdere bevorde- ringe en niet als by noodsakelykheyd, werdende de inlandsche chirurgyns, even als de inlandsche leermeesters, etc, niet onder de permanente loontrekkende dienaren gerekend en derhalve de gage sonder korting van voorafbetaling, dog ook sonder byvoeging van kostgeld, betaald.

§ 15. Mixtise en Castise kinderen mogen in dienst aan- genomen werden voor jong-chirurgyn, met gage en verband, als hier voren, Titul V, §31, gesegt is, en deselve verbetering.

§ 16. Ook is ten opsigte van de chirurgyns meede appli«

Digitized by LjOOQ IC

486 1753. J. MOSSEL.

cabel het geene Titul I, § 39| gesegt is ten opsigte vao de personen^ die in 'sComp' dienst aangenomen werden.

TITÜL K.

Van den fahryk^ de werk-basen en ambagts gezellen.

§ 1. De fabryk te deser hoofd-plaatse krygt by zyne aan- stelling 80 guldens voor vyf jaren en, dien dienst ten genoe- gen waargenomen hebbende, komt 'er na dit verband ook wel de qualiteyl van opperkonpman by, met de gage van 90 guldens voor drie jaren, zonder meer.

§ 2. De baas der scheeps-timmerlieden ten eylande Onrast krygt by zyne aanstelling 90 guldens ter maand, onder een nieuw drie jarig verband, na expiratie van 't welke hy in gagie verhoogt werd tol 120 guldens voor drie jaren: en dat is de hoogste gage, die hy winnen mag.

§ 5. De haas der scheeps-timmerlieden op de equipage werfl krygt by aanstelling 70 guhlens voor drie jaren en, die g'expireerd zyude, 80 guldens ouder éen nieuw verband, zonder meer.

§ 4. De baas-kaartemaker werd hy zyne aanstelling opper- stuurman en treed gradatim op, als andere zee officiers, tot de qualiteyt van schipper, onder sodanige successive veii)ete- ringen, als hier voren, Titul V, § 7, gezegt is.

§ 5. De baas van de wapenkamer, zulks werdende binoen zyn verband of van burger, krygt 40 guldens ter maand voor vyf jaren, maar, zyn verband als meesterknegt nytgedient hebbende, by aanstelling f 50 ter maand voor vyf jaren; en na tyds expiratie werd hy 10 guldens in gage verhoogt.

§ 6. De baas der huys-timmerlieden en de baas kruytmaker krygen by aanstelling f 50 voor vyf jaren en, die uyt zynde, 60 guldens op een nieuw verband.

§ 7. De verdere werk-basen, zo op de equipage werff, als in het ambagts quarlier, krygen by hunne aanstelling, na dat hun tyd als meesterknegt uytgedient hebben, / 40 ter

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOS8EL. 487

uMtoA i^MT vyf jareH, maar, biniieQ han Yerbaod tot baas optredende, by halveering 30 of 55 guldens ter maand cm daar voor de overige tyd van bun verband uyt te di^ien en dan 40 guldens te krygen op een nieuw vyf jarig verband, na welkers expiratie ly ook /* SO kunnen krygtn voor drie jaren, dog dat is het hoogste, dat zy winnen mogen«

§ 8. De beas boekbinder van de negotie en soldy comptoiren krygt by aanstelling 40 guldens ter maand voor vyf jaren.

§ 9. De baas van de casteels drukkery en de bMs boek* binder van de generale seeretarye krygen by aanstelling de gage van 30 guldens en onderkooj^ans emoliunenten en, daar voor vyf jaren of langer gedient hebbende, 36 guldens, dat bet hoogste is, dat zy winnen mogen.

§ 10. Die van de inlandscbe drukkery krygt eerst 3é guldens voor vyf jaren en, syn tyd uyt zynde, 30 gnldens voor drie jaren.

§ 11. De eerste meesterkn^gts der scheeps-limmerlieden op Onrust en de werf krygen by hunne aanstelling, na tyds expiratie, de gi^e van 70 guldens ter maand voor driejaren, als hun lyd als tweede meesterknegt uytgedient hebben, dog snders by halveering eerst f SB, / 60 of fQ6 voor drie jaren.

§ 12. De tweede meesterknegts dorselve krygen by bunne aanstelling by halveeriog /* 50 of / 55 op hun topend verband en by ofte na dies expiratie 60 guldens voor drie jaren.

§ 13. De meeslèrknegt der kruytmakers en zo ook die van de wapenkamer, als by zyn eerste aanstelling reets boyen de 18 guldens >vint, krygt by zyn aanstelling 30 guldens voor vyf jaren en, die uyt zynde, 36 guldens op een nieuw verband van drie jaren.

§ 14. De verdere meesterknegts, als ook die van de wsipen- kamer, als zy by hunne eerste aanstelling maar 18 guldens of minder winnen, werden by aanstelling toegelegt de gage van 25 guldens voor vyf jaren en na expiratie derselve 30 guldens, weder voor drie jaren.

§ 15. De basen der ambagtslieden en kruytmakers mogen op de buyten coniplpiren f 25 op hunne intrede en dan /SO

Digitized by LjOOQ IC

488, 17Ö3. J. MOSSEL.

winuen by nader verband, dog die der scbeeps-timmerliedefi, des nodig, f SO.

§ 16. Opper-scheeps-timmerlieden krygen, als hun verband voor onder iimmennan uvtgedient hebben, by hunne aanstel- ling 48 guldons voor drie jaren en anders halveering van gage op hun lupend verband.

§ 17. Onder-scheeps-limmerlieden werden by aanstelling en verbetering 4, 5 a 6 guldens in gage verhoogt, uyleriyk tot 40 guldens, dat het hoogste is.

§ 18. Scheeps-tiiunieriieden op de comptoiren mogen niet boven de 30 guldens, nOg telkens niet als f 5 verbeterd wer- den voor vyf jaren, en zo nieede die lol scheeps bouw uyl een ander metier overgaan, na ses maanden preuves van be- quaaniheyd gegeven te hebben.

§ 19. Een kaartemaker, by aanneeming uyt de milil ie, etc, f 16, te geven op het verban«l, en dan f 20 voor vyf jaren.

§ 20. Druckers en boek binders mogen na tyds uyteynde /" 14 en het tweede verband uyt / 16 wiimen, maar op Bnlavia ook wel f 20 voor vyf jaren en, die uyt zynde, /'S! op een nieuw verband, dosr meer niet.

§ 21. Opper-zeylmakers, op de grote schepen aangenomen k f 20, en onder-zeylmakers tot / 10, / 12 a /" 14, deeersle na het verband tot f 22, en de andere met /'2 a /Steffeits, tot f 16, Ie verbet^Ten.

§ 22. Opper-kuypers tol / 20 en de onder-kuypers tot /'14a/'16te vei beleren, als voren.

§ 25. Huys-timmerlieden, beeld-houwers, grofsmits, slilen makers, hoef smils, wagen makers, alTuylen makers, rade makers, uyt de militie of zeevaart overgaande, werden, na preuves van 6 maanden, met /* 4 a /* 5 bevordert op het verband van drie jaren, mits niet boven de f 15, daar na/ 20 en by 't derde verband / 22 ; dog krygen, zoo dra op de winkel komen, het daar toe staande kosigeld; en die in India in dlt-nst genomen zyn, moeten den ouderdom van 20 jaren bereykt hebben, eer /* 15 mogen krygen.

§ 24. Metselaars, steenhouwers, draayers, koperslagers,

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 489

geelgieters, glasemakiers, lootgielers, kladschilders» swaardvegers, molenmakers, brand spuytmakers en lademakers, als voren, mits ie verhoging mei / 4 teffens en niet boven de/'20, mei geen onderscheyd tusschen de in Nederland en in India in dienst genomene, als dat de laatste dito 15 jaren oud en 3 jaren by 'tambagl zyn.

§ 25. Mixlise en Castise kinderen mogen voor ambagts* lieden in dienst aangenomen en verbetert werden, zo als hier voren, Titul III, § 31, gezegt is.

% 26. Voorts is meede op de ambagtsgezellen, nevens der- zelver hoofden, applicabel 't geene Titul I, § 31 gezegt is van personen, die in dienst aangenomen werden.

TITÜL X.

Van diverse diensten, zo op Batavia als de huylen-comploiren, te weten:

§ 1. d'Eerste landmeeter te Batavia, zulks van onderkoop- man of vendrig werdende, krygt, na tyds expiratie en drie jaren dienens in die functie, kooprnans of Keutenants qualiteyt en gage.

§ 2. De tweede landmeeter werd inzel vervoegen onder- koopman of vendrig en kan naar geen hoger qualileyt ofgage op dien dienst aspireeren.

§ 3. Adjuncl-Iandmeesters krygen by hunne aanstelling 16 guldens op hun lopend verband van vyf jaren en, die ver- streeken zynde, pennislen verbetering, namentlyk eerst f 24 voor vyf jaren en dan f 30 voor drie jaren.

§ 4. De opsigter van het eyland Edam, by zyne aanstelling minder als 48 guldens winnende, krygt die gage met de qualiteyt van opperstuurman voor drie jaren en werd verder op dien dienst gradatim g'advanceert als de zee officieren, dog op zyn alderhoogste tol cupilaiu lieulenant ter zee.

§ 5. De opsigter van 't louw-pakhuys werd uyl de zeevaart genomen en als de sodanige gradatim verbeterd, dog zal id den aanstaande uylerlyk mogen wesen lieulenant ter zee.

Digitized by LjOOQIC

490 1763. J. MOSSEL.

§ 6. l)e opsiender van het afkomende beesliaal, uyt 'sGonp^ dienaren genomen ^erdende, zoo slaat zyne gage ten eersUn stil en krygt hy daat* en tegen een maandelyks IracteroAt van f 24 uyt 'a Gomp' cassa.

§ 7. De caalelein van de pennisten in de logie werd even als dezelve verbeterd, uylerlyk tot boekhouder met 30 guUeos en onderkoopmans emolumenten.

§ 8. Boom^veagters werden by hunne aanstelling assislait met de gage van 20 of uyterlyk 24 guldens ter maand ea, als zy de Comp^ vyf jaren als as^sistent gedient hebben, boek- houder met 30 guldens voor drie jaren.

§ 9. Oppermandadoors en de opsigter van de lyubaan op Edam krygen £0 guldens by aanstelling voor vyf jaren, vervolgens f 24 voor vyf jaren en dan 30 guldens voor drie jaren, dal voortaan hunne hoogste gage zal wesen.

§ 10. Hospitaliers of schaf-bazen op de buyten-comptoirea zullen geen hogere gage mogen winnen als f 24 ter maaod.

§ 11. Ondermandadoors, uyt de militie oFzeevaart genomen werdende, krygen, als minder Am f H winnen» die gage voor vyf jaren en, die ofle hun lopend verband uyt zynde, / 18 ter maand voor drie jaren, dat voortaan hunne hoogste soldye zal wesen.

§ 12. Sieken-vaders, portiers, etc. in de hospitalen mog^ niet anders verbeterd worden, als of in hare dieast van soldaat of matroos, etc. g'employeert wierden.

§ 13. De stads vroedvrouwen krygen by haare aanstdiiag de gage van 25 guldens ter maand, zonder meer.

TTTÜL XI.

Van het gageeren der dienaren, die emeriti werden.

§ 1. Geene dienaren, in Indien geboren, mogen eioerifi gesteld werden met toelegging van rust gagien, van wat beroep ook wesen en hoe lang ook gedient hebben mogen, maar mo^tea aan de diacony overgewesen werden.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 491

§ 2. Gelyk ook geene, in Europa geboren, dan alleen die, waar van by verklaringen, onder presentatie van eede, en andere valable bewysen blykt, dat zig in een goede en getrouwe beberti^ing van hunnen pligl, na een dienst van veele jaren, zodanig afgeslooft hebben, dat hunne rust moeten zoeken, by ontstentenis van bet nodige vermogen tot eene behoorlyke subsistentie, dat egter niet voor bet sesligste jaar van hun- nen ouderdom en het twintigste van bunnen dienst geschie- den mag.

§ 3. En geensints voor menschen, die reets oud en swak in 'sGomp' dienst gekomen zyn, die in Haruihuysalbi^ofhet proveniershuys te Semarang geplaast werden; nog ook die zig sdfs, door liuwelyken met inlandsche vrouwen, buyten staat gesteld hebben om te repa trieeren ; veel min die zig door faiyheyd of debauches onbequaaiu gemaakt hebben, dewelke als onbequaam, met afgeschrevene gage en aanschryvens aan de respective karaeren, naar Nederland gezonden moeten werden.

§ 4. In de gouvernementen, directien en commandementen mogen geen hogere bediendeus werden ^gageert als sergean- ten, wanneer zy het waardig zyn ; en van de gagementen, die gedaan werden, en de motiven van dien moet speciale mentie gemaakt werden by de brieven; en ook by de requesten de ouderdom van de supplianten en hoe lange de Comp* gedient beblien; dog op mindere comptoiren mag niemand werden gegageert als door desa regeering.

§ 5. Ook zal naar bet gebruyk, voor ofte van wegens alle gegageerdens op de buyten-comptoiren jaarlyks versoek gedaan moeten werden tot continuatie hunner rust gagien.

§ 6. Van de dienaren van de penne geniet maandelyks voor rust gage:

een opperkoopman /* 40

» koopman » 30

onderkooopman en ordinaire clercq > 20

» boekhouder of assistent » 15

• jong of provisioneel assistent » 12

Digitized by LjOOQ IC

492 1753. J. MOSSEL.

§ 7. Van de justitieele bediendens: een deurwaarder

» geweldiger en f 12

» scherpregter

§ 8. Van de kerken dienaren: een predikant zyn volle soldye, met of zonder kosigeld en emolumenten, naar het goedvinden van de regeering, ofte

ook wel een maandelyks pensioen van /* 80

» voorleeser of krankbesoeker » 1^

^ 9. Van de zeevaart:

een capitain en capitain lieutenanl / 40

» schipper » 30

» lieutenant of opperstuurman ■ ï*

» ondersluurman of derdewaak ■ 1J>

» deks officier » 12

» deks onder-officier » 10

» bosschieter of matroos » 7

§ 10. Van de militie, ingenieurs en artliilleristen:

een capitain ^40

» capitain lieutenant » 50

» lieutenant » 24

» vendrig, extra-ordinair lieutenant of ordinair vuur- werker » 20

» sergeant of extra-ordinair vuurwerker of bombardier » 12

» corporaal of canonier » 10

» soldaat of handlanger • 7

§ 11. De inlands Christene militairen werden aan de diacony gerecommandeert, een enkeld geval uytgezonderd, ab wanneer een capitain f 15 krygl, een lieutenant /" 12 en een vendrig f 9.

§ 12. Van de chirurgie; een chirurgyn majoor ofte van een hoofd-post op Bata- via, en een opper-chirurgyn van een gouvernement f 28

» gemeen opper-chirurgyn «20

» chirurgyn en onder-chirurgyn » 14

» derde chirurgyn » lö

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 493

§ 13. Van de ainbagteo :

een werk-baas op Batavia / 24

» nieesterknegt op Batavia en baas in een gouverne- ment » 20

in een directie of coinmandement > 14

gemeene amhagis-gezellen » 10

§ 14. Van de diverse dienst doende: een mandadoor / 14

§ 15. De gegageerdens werden hunne voorschreve rust gagien zonder eenige korting ofte de ryksdaalders tegens 48 sluyvers betaald en even als de inlandsche leer-meesters, inlandsche militairen, inlandsche chirurgyns en andere, die geen kostgeld genieten.

In weerwil van dit reglement bleef men op de buiten- kanloren met het benoemen on ontslaan van Compagnie's dienaren zoo willekeurig voortgaan, dat op den 13^®** Maart 1759 de Regeering zich genoodzaakt zag een speciale persoon te belasten met het nazien van alle acten-boeken, aan wien zij als premie («voor de ontdekte excessen') toekende ^Ve • gedeelte der abusive gedane verbeteringen', te betalen door hen, die zich aan de overtreding hadden schuldig gemaakt.

3 Augustus. Extractm uit de voorschiften nopens de vrije vaart.

Art. 1. In speceryen vermag niemand te handelen op levens straffe.

Art. 2. Allen particulieren handel in amphioen is op gelyke poenaliteyt verboden, excepto die van de sociëteit te Batavia ingekogt is.

Art. 3. Peeper, thin en Japans staafkoper, allen uytvoer daar van is verboden, zo niet consteerd,. dat van de Comp® gekogt is, maar niet den invoer op Batavia, mits aan de Comp" te leeveren voor de gestatueerde prys.

Art. 4. Lywaaten, ruw gebleekt, rood, blaauw, mogen

Digitized by LjOOQ IC

494 1^6^. J. MÓSSÉL.

naar Amboina, Banda, Ternaten en Macasser niet vervoerd werden.

Art. 5. Slaven, die aangebragt werden, moeten in geUl en met namen op de pas bekend staan.

Art. 6. Van plaatsen, gelegen in de straat van Malaoca, dog bewesten die plaats, zal niet b'oosten Malacca mogen ge- varen werden als met een Malacse pas.

Art. 7 Dog die van Pera mogen varen op de pas van dien resident.

Art. 8. Die b'oosten Malacca thuys hooren, mogen wel direct oostwaarts naar Batavia vaaren zonder Comp* pas, maar moeten een pas van hunnen Vorst hebben, inhoudende de monlure, manschap, lading, van waar en waarna toe; zullende die Vorsten voor alle sluykeryen van de zodanige moeten io- staan, op poene, dat anders hare passen in 't vervolg niet zul- len werden gerespecteerd.

Art. 9. Maar alle, die articul 6, 7 en 8 vermeld zyn, moogen niet aan deeze syde Riouw vaaren/ of moeten direct na Batavia of Java komen.

Art. 10. Daar ze weder passen zullen bekomen tot de te rug reys, meede direct of over gepermitteerde plaatsen, zo zy *t verzoeken.

Art. 11. Van en naar Java staat de vaart open voor alle plaatsen onder deeze archipel, ook naar de overwal tot aan Malacca, dog aan deeze zyde niet bewesten Batavia, uyl- gezondert de vaartuygen van Amboina, Banda, Ternaten eo Timor komende, welke Java niet mogen aandoen ; en mogen de vaartuygen van Banda en Bliton, als van ouds her, alleen op Palembang varen.

Art. 12; Alle vaartuygen, die op Java komen, mogen tea eersten geen andere plaats aandoen als Samarang, Sourabaya, Grissee of Cheribon; en die verder na de cust wil, zo veire Comp' sabandharyen strekken, moet zig aldaar van een nieuwe pas voorzien.

Art. 13. Van Java mag niemand afvaren als van plaatsen, daar de Gomp^ regenten heeft.

Digitized by LjOOQ IC

Itöè. J. MOSSEL. 405

Art. 14. Naar Ambmna, Banda, Tematen, Maecasser en Timor houd de pas alleen op het hoofd comptoir; en die verder wil, moei aldaar een nieuwe pas neemen.

Art. 15. Van Anihoina, Banda, Tematen en Timor na Batavia vermag niemand eenige plaats onderweegen, ook niet Boeton^ aan te doen.

Art. 16. Van Batavia en Java mag na Bima, Sumbauwa, Tambbra, Boeton, Wadjo, Mandhar, Cajely, Passir en de daarom geleegene plaatsen gevaren werden met paspoorten.

Art. 17. En de vaartuygen, die van daar na Batavia en Java willen, als articul 8.

Art. 18. Geen vaart voor by de hoek van Bantam werd aan niemand toegestaan als met een Bataviase pas.

Art. 19. Van Bantam mag men varen op Cheribon en Samarang en zo réciproque.

Deze extracten werden achter op de scheeps-passen gedrukt,

ter narigt van een iegelyk".

7 Augustus. Scheiding vaneene dochter van hare moeder.

Door Anna, Maria Harmensz, weduwe Tile, en den koopman, Reyni«ir Harmensz, by requeste vertoond zynde hel onverant- woordelyk en onbesonneu gedrag van dersetver suster, Dorothea Harmensz, weduwe Weudschoe, omtreud haar dochtertje, Anna Dorothea Wendschoe, also zy, op eene ergerlyke wyse haar voordeel bedoelende met dat kind uyt te trouwen, het selve, hoewel thans nauwelyks dertien jaren bereikt hadde en nog niet eens huwbaar was, tot twee verscbeide reisen hadde geconstringeert een huwelyks verbintenis aan te gaan, met dat gevolg, dat hel huwelyk reets zoude voortgang ge- nomen hebben, by aldien de supplianten, als hare naast- bestaande, zig niet aan Weesmeesteren g'addresseert en de nodige elucidatie daar omtrent gegeven hadden, al waaromme de supplianten, snstineerende baar gemeMe liigtje niet zon- der verwaarlosing van hare eer en welvaart langer ten huyse

Digitized by VjOOQ IC

496 li'fea. j. MOSSEL.

van de moeder te kunnen laten, te rade geworden wareu dese regeering te verdoeken haar te willen qualiGceeren haar van de samen woninge met deselve te separeeren om by een van beide de supplianten ter educatie in huys ge- nomen te werden, mits dat het geene door de Weeskamer, ten behoeve van gemelde Anna Dorothea Wendschoe uyt hare middelen aan hare moeder wierd afgegeven, voortaan by haar selfs genoten en aan haar door de supplianten ook uyt haar privé beurs het nodige onderhoud zoude besoi^t werden; zo is verstaan de supplianten de versogte qualificalie op die voorwaarden te verleenen, mits dat evenwel de moeder niet zal mogen geweigèrt of verhindert werden een vry acces by de dogter ter behoorlyke tyd en plaats.

9 Augustus. Last op den Visitateur der soldijen jaar- lijks r>de acle-boeken d^ verbeterde dienaren'^ op de buiten-kantoren te examineren.

Hij moest nopens zijne bevindingen («ieder comploir apart") aan de Hooge Regering rapporteren, vóór dat deze overging tot de »besoignes" omtrent de buitenkantoren.

De bedoeling was nategaau, >in hoe verre daar omtrent »was gehandelt naar het reglement".

14 Augustus. Bepaling, dat de leden der Hoge Regering zouden betalen voor door hen uitgezochte slaven 30 rijksdaalders per hoofd voor kinderen, beneden de vijf jaren, met hunne ouders of hunne moeder te gelijk gekocht wordende, en 60 rijksdaalders voor kinderen zonder ouders, r>als de eygenaar ongenegen was deselve r^voor minder af te staan*\

Zie bij 19 Augustus 1749. — Deze bepaling werd gemaakt »ter voorkoming van onredelyke pretenlien".

Digitized by VjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 497

17 Augustus. Verbod tegen den aanvoer van lijwaden van Banda, Ternate en Makasser naar Ambon. — Bepaling, dat i>de percento^s advance op lywaten in •Banda, Tematen en Macasser eguaaV' moesten be- dragen 40 a 50 pet, en dat men die koopwaar op Ambon niet lager mogt blaten lopen'*.

Het verbod was eene wijziging van het bepaalde op 8 November 1746.

Wel was de Regering van oordeel, dat »men den handel •met bepalingen van pryzen niet behoorde te geneeren, maar

aan de ministers gedefereerd te laten de lywaten, zo goed •doenlyk, te verkopen*'; desniettegenstaande achtte zij nu eene prijsbepaling noodig, omdat >nu en dan gebeurt is, dat 'er •kleeden, effectif in Banda by de Comp® ingekogt, ter troncque •tegens ryst, oly en andere benodigdheden naar Ternaten •overgebragt zyn, in hope van daar by eenig voordeel te •behalen".

17 Augustus. Bepaling, dat voortaan afgeivezen zouden worden verzoeken om in de nabijlieid van Batavia grond van de Regering in leen te bekomen.

Zulks geschiedde »om het misbruyk, dat van sodanige «vergunning, by mancquement van een scherpe toesigt, som- •wylen in der lyd zoude kunnen gemaakt werden".

17 Augustus. Bepaling van den prijs van Cdlonsche kaneel op 60 zware stuivers het pond.

Vroeger kostte die »reukbasl" slechts 48 zware stuivers het pond, maar grooter aanvraag uit Europa noopte tot prijs- verhoo^ing.

Merkwaardig in dit stuk is vooral de mededeeling, dat^ zoo wel Heeren XVII"«% als de Indische Regering tot » grond-

PL&IAAT-BOEI DEEL VI. ^ 32

Digitized by VjOOQ IC

498 ^^53. J. MOSSEL.

»regar' hadden aangenomen, »dat men de eisscben voor hdia «[van Indische producten] alloos voor die van bet vaderland «behoorde te prefereeren".

20 Augustus. Vergunning voor de procureurs als ^solli citeurs" te postuleren voor het Collegie van Commis- sarissen van zee- en commercie-zakeny *op hetgewoone i^salariSj voor de soUicüeurs gesteld en hy Commissa- irissen van den Raad van justitie in gebruyk'\

Zie art. -6 van de instructie voor Commissarissen van zee- ën commercie-zaken (deel V, bladz. 408).

De ondervinding had geleerd, dat zij, die in de plaats van advokalen en procureurs voor het meergenoemde Collegie postuleerden, «schoon doorgaens veel onkundiger in de theorie »en practyk der regten als de procureurs, egter alle de •kunstgreepen" kenden en in het werk stelden.

20 Augustus. Voorschriften nopens hel citeren^ enz. van zich onwettig van hunne posten verwijderd hebbende Compagnie's dienaren.

Op den voorstel van den heere Gouverneur Generaal is verslaan, in voldoening aan haar Edele Hoog Achtbare [Heeren XVII"*"] g'eerde ordre, de ministers en bediendens op de respectivc gouvernementen, directien, commandemenlen en de verdere comptoiren, daar een justitieel collegie is, circulair t'ordonneeren en aan te schryven:

1. Dat, wanneer dese of geene gequairficeerde dienaar van de politie, de marine, de deegen ofte andere beroepen, boek- houders ofte heger in quaKteyt zynde, hen om bekende of onbekende reedenen van zyn bescheiden comptoir komt t'ab- senteeren en te soek te maken, den fiscaal van de plaatse ofte wel, so daar geen is, die van het hoofd comptoir sig uyterlyk ses weeken, na dat men tydiug bekomen heeft, dat

Digitized by LjOOQ IC

l76è. J. MÓSSÉL.

sodanigeu persoon absent is, by requeste aan den justilieelen raad aldaar zal hebben t'adresseeren en daar by Le kennen Ie geven hel geene aangaande d'absenlie ofte het vermissen van sodanige persoon is consteerende, mitsgaders op fondan^nt van dien, onder exhibitie van de nodige bewysen tot adstructie en verificatie syner positien, versoek te doen, dat legens soda- nige vermiste C!omp' dienaar mag werden verleent citatie ende zulx in persoon, wanneer het consteerd of dat er vehe- mente suspicie is, dat zig in dienst van eenige vreemde Enropeesche natie, te water of te lande, dan wel op andere als 'sComp' scheepen begeeven heeft, dog anders simpelyk om ten naaste roldag ofte wel binnen seeker te stellen per- emptoir termyn voor jiare regtbank te compareeren en zig aldaar te verantwoorden, sub poene van confessie et convictie ofte dat by schuldig zal werden gehouden.

2. Dat de gemelde citatie, verleend zynde, sal werden besteld aan den persoon selfs, als hy zig mogle ophouden Ier plaatse, daar zulx zonder gevaar geschieden kan, dan wel aan desselfs huysvrouw, kindereu ofte familie, by aMien hy eenige nagelaten heeft, en anders naar de gelegentheid der plaatse, 't zy aan een der poorten van de stad, fortresse ofte logie, dan wel de deur van de woning, waar uyt hy zig heeft te zoek gemaakt.

3. Dat sodanige persoon coiupareerende, tegens hem soda- uig zal werden geprocedeert, als men uyt kragte van den generalen articul brief, by haar Hoog Hogende Heeren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden op den 4^" Sepleml)er anno 1742 gearresteerd, derde Tilul, § XXIX, XXX en XXXI, en de daar by geslatueerde straffen, in de verscheidene gevallen, die er kunnen exteeren, ofte ook buylen des, uyt hoofde van te kort komende gelden of goederen op d'administratie, by zodanigen vermisten persoon gehad ende gehouden, sal bevin- den te behoren.

4. Dat den absenten, als voren geciteerd zynde en com- pareerende voor den justitieelen raad, tegens hem sal werden verleent default ende uyt kragte van dien gedecerneert

Digitized by LjOOQ IC

BÖO 1753. J. MÓséÉL

apprehensie corporeel met conscriptie van syne goederen, indien de Comp® iels op hem te pretendeeren heeft, dog anders niet.

5. Dat hy vervolgens, als men hem bekomen kan, ook sal werden g'apprehendeert en in heglenisse gebragl.

6. Maar, dat, sodanige fugative of absente persoon niette bekomen zynde, denselven nog driemaal sal werden gedag- vaart by edicle onder klokluydinge om in persoon Ie coin- pareeren, op poene, dat anders tegens hem by continuatie al verders sodanig zal werden geprocedeert, als men naar de gelegeutheit van hel geeiie hem is ten lasle gelegt, sal oordeeleo te behoren.

7. Dat den delinqiiant, sodanig gedagvaart zynde en niet compareerende, tegens hem verder sal geprocedeert werden niet anders, als of hy gevangen ware, met verificatie of instructie van de sake.

8. Dat, so de gedaagde en defailliant op den twede of derde edictale citatie compareert, hy in hegtenis zal moeten gaan en, purgeerende syne voorgaande defaullen, gehoort werden.

9. Dog, als hy eerst na het vonnis gevangen werd of hem selfs in handen geeft en hem wil purgeeren, so van zyne non comparitie, als van de saak ten principale, hy als dan nog zal ontfangen ende gehoort werden, even als of van den beginne was gecoin pareert, blyvende het vonnis, so veel hel pecunieele aangaat, in waarde, ten ware hy gecompareert ware binnen 't jaar na de uylsprake van het vonnis, in welken gevalle llem kan werden toegelaten om sig onder 't benificie resli- tutionis in integrum te purgeeren en gevolgelyk ook dal gedeelte van het vonnis kan wederroepen werden, mits by betale de kosten van justitie en zyn onschull betoont.

10. Dat d'eerste citatie, § I vermeld, simpelyk (ofte niet in persoon) verleent en bygevolg de zaak sodanig geconsti- tueerd zynde, dat er geen lyfstraffe plaats kan hebben, als dan by non comparitie, uyt kragte van het default, eerst sal werden verleent citatie in persoon, dog daarop weder niet

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 501

compareerende, by cohturaacie sal werden voorlgeproduceert, sonder dat in dat geval de drie ediclale citatien nodig zullen weesen.

11. Dat ook inselvervoegen in cas van desertie of dienst verlating sal werden geprocedeert tegens de dienaren van een mindere qualiteit of rang als boekhouder, die zig absen- teeren, alleen met dat onderscheid, dat dese eens in H jaar ^ alle te gelyk, dog met uytdrucking van hunne namen, gelioorte plaatsen en qualiteiten zullen werden ingedaagl, gelyk reets te Halacca en op andere plaatsen in gebruyk is.

1^. Dat op residentien ofte andere coroptoirtjes, direct onder dese hoofdplaats sorteerende, alwaar geen justitieel collegie is, door en van wegens de residenten sal werden gepubliceert en ter plaatse, alwaar zulx naar de constitutie derselve gebruykelyk is of gevoegelyk geschieden kan, g'affigeert een waarschuwing, dat den absenten persoon ofte de absente personen (met namen uyt te drucken), hen binnen den tyd van uylerlyk ses weeken niet aangevende om sig ter sake voorsz. te justificeeren, men naar dese hooft plaatse sal ken- nisse geven, dat gedeserteerd zyn of sig zelfs hebben te zoek gemaakt, ten einde aldaar tegens hen wenle geprocedeert, sodanig als men sal bevinden te behoren; en dat van sodanige gepubliceerde waarschuwinge copia aulhenticq sal werden herwaarts gesonden, nevens de gedeserteerde of vermiste per- soon of personen, so zy te rug gekomen ofte agterhaald zyn, met behoorlyke onderteekende annotatie aan den voet, of en wanneer de vermiste persoon is te voorschyn gekomen of niet, om in cas van het eerste, ten zyneu opsigte sodanig gedispo- neert te werden, als dese regeering sal goedvinden, en ingevalle van hel laaste, dat papier, nevens of sonder den delinquant, te kunnen laten overgeven aan den Raad van justitie deses casteels.

En is laastelyk ook goedgevonden, niet alleen extract van dit besluyt, maar ook van de patriase briel van den 19®" September anno 1752 te laten afgeven aan gemelden rade, nevens den advocaat fiscaal^van India, ten einde omtrent de

Digitized by LjOOQIC

802 ^753. J. MOSSEL

dienaren, welke zig van de comptoireo» direct onder Batavia sorteerende en alwaar geen justilieelen raad is, ofte van dese hoofdplaatse absenteeren, aan bet g'ordonneerde dien aangaande meede behoorlyk te voldoen.

20 Augustus. Verlenging van het octrooi der Amphioenr sociëteit voor 10 jaren.

Te meermalen ernstig onse gedaglen hebbende laten gaan over bet importante aitieul van den handel der generale Nederlandsche maatscbappy in amphioen en hoe het sehe best naar d'intentie onser hoge principalen te r^ulefren zoude wesen op eenen vasten voet, sodanig, dal dies privalive debiet, de hoog gemelde maatschappye, uyt kragte van hnre exclusive contracten met meest alle de landschappen, alwaar men gewoon is van dat sap gebruyk te maken, zoo evidentdyk competeerende, dog door de contramineurs van haren handel by continuatie zo onbeschaamdelyk door allerlye practycqoen en sluykeryen g'infringeert ende ondermynt werdende, aau baar, zo verre mogelyk, versekert en teffens op een seeker jaarlyks inkomen uyt dese voornaamste tak van hare com- mercie staat gemaakt kan werden, met uytsigt lot verdere verbeleringe van dit middel door den tyd, in anno 1745, na rype deliberatie, ten haren beste hebben nodig g'oordeelt dies verkoop en debiet in dese gewesten, voor al de boven venweMe, daar de Compagnie alleen tot den aanbreng geregtigt is, by weege van privilegie over te laten aan eenige g*assocfeerde particulieren, als streckende niet alleen ter bereyking van de bovenstaande oogmerken, maar ook teffens tot een vast en g'accrediteerd fonds voor de gemeente om daar in hare capi- talen en middelen te besteden en dus tot een algemeen welvaren, beyde van de maatschappye en hare colonie en Ingesetenen; om alle welke en meer andere redenen, ons daar toe permoveerende, wy dan ook teffens, uyt hoofde van onse exerceerende souveraine magt, goedvonden de voorschretcn g'interesseerdens in de subscriptien, hier omme en ten di^

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 505

fine gedaan, en hare regt verkrygende voor hel vervolg l'incorpereeren in eene societeyl tot den handel in den amphioeu en deselve geprivilegeert ende g'octroyeert voor den tyd van (ien jaareu ofte tot ultiiuo Augustus 1755 iuclusive, op de conditieu en stipulatieo» by het octroy van den 30^° November 1745 in 't brede vermeld.

Dat men zedert werkelyk ondervonden hebbende het groot nut en daangelegentheid deser sake, beide voor de maat- schappy en de colonie, wy niet hebben kunnen refuseeren het versoek, door den directeur en de hoofdparticipanten van die sociëteit gedaan, tot en omtrend de prolongatie van het gemelde octroy, dal, als gezegt, op primo September anno 1755 staat t'expireeren, en oversulks op heden in Rade van India hebben goedgevonden en verstaan het selve, uyt kragte onser commissie en speciale qualificatie der Wel Edele Hoog Achtbare Hoeren Gedeputeerde Bewintbebbercn ter vergadering van Seventienen, de generale Nederlandsche Oost-Indische Cornp representeerende, van den ^Q"^ September des gepas- seerden jaars 1752, te prolongeeren en in volle kragt en waarde te laten standgrypen, gelyk wy het selve prolongeeren en in volle kragt cu waarde houden en verklaren by dese voor den tyd van de tien volgende jaren, ingaande met primo September 1755 en eindigende met ultimo Augustus 1765, beide inclusive, onder de volgende voorwaarden:

Art. 1. De Comp*^ sal geduurende den tyd van dese pro- longatie, als bevorens, alle den amphioen, die zy uyt Bengale ofte van elders krygt, overlaten aan de societeyt en niets daar van verkopen of versenden.

Art. 2. De societeyt sal gehouden wesen in te staan voor een jaarlykse debiet van twaalf hondcrt kisten of hondert kisten ter maand, die zy ten pryse van vier hondert en vyftig ryxsd^ courant de kist goede Behaarse opium sal hebben, volgens de ordinaire volwigtigheyt en zoort, by de Comp^ gebruykelyk, in ses termynen of om de twee maanden af te haaien, in zo verre aan handen zal wesen. . Art. 3. Dog, als het termyn verscheenen is en de Gomp

Digitized by LjOOQ IC

K04 1753. J. MOSSEL.

niet voorzien zyn niogte, zal de societeyt ongebonden wesen het manqueerende aan dat termyn in het volgaide te oot- fangen, maar zy zal volstaan kunnen met de twee hondert van ieder termyn op zyn tyd te ontfangen en ook de vryheyd hebben om, wanneer de Comp® van een goede party voorsien mogle wesen, by een goede aftrek de evengemelde termTuen te mogen anticipeeren en op eenmaal, al was bet ook voor ses maanden, te gelyk t'ontfangen.

Art. 4. Wat 'er meer als 1200 kisten gedebiteerd mogte werden, zal aan de g'associeerdens werden over gedaan tegens vier hondert ryxsd* courant ieder kist; en wat zy meer als IKOO kisten mogte komen te slyten, tot drie hondert en vyftig ryxsd*.

Art. 5. De societeyt zal in bet laaste jaar niet meer mogen neemen als in de voorgaande.

Art. 6. Zy zal gehouden zyn uyterlyk in den jare 176S versoek te doen lot eene verdere continuatie van haar privi- legie, indien zy zulks begeert.

Art. 7. En zullen de gesamentlyke participanten olie hou- ders der actiën, bet geene daar op niet is gecontribueert of als overtollig weder uytgekeerl, dan wel zodanigen gedeelte van dien, als den directeur en de hoofd-participanten zulleo noodig oordeelen, binnen een maand voor de presente en bequame tyd voor d'absente, na dat daar van aanzegging zal wesen gedaan, aan den cassier van de sociëteit moeten four- neeren, op poene, dat geen advans aan de zulke zal werden uylgekeerd, tot dat die invordering met een half pro cento intrest zal wesen voldaan.

Art. 8. De actiën van de sociëteit zullen geen arrest sub- ject zyn en transportabel blyven, indiervoegen, als bet agsie articul van bet octroy dicteerd; en zal dierbal ven van het half pró cento, den boekhouder competeerende, door den kooperen verkooper ieder de helft betaald werden, ten ware contrarie was bedongen.

Art. 9. De actiën zullen by de sociëteit zo wel als by 'sComp' groot cassier, wanneer en voor zo lang den staal

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. SOS

Yan haare cassa het toelaat, by weege van verpanding, zonder intresse, acceptabel zyn voor 1000 ryxd' ieder aciie, by provisie in steede van courant geld, innners tot zo lange de sociëteit nodig zal vinden d'iar inne verandering Ie maken.

Art. 10. Het tiende articul van het voorschreven ortroy, sprekende van de bewindslieden en beiliendens van de voorsz. sociëteit, hun departement, den lyd dat zy dienen zullen, ingevalle hun ontslag niet versoeken, waar zy zulks doen moeten, de wyse hoe d'anipten by vacature zullen vervult werden, en wat dies meer zy, zal in volle kragl en waarde blyven, even als of in deseu van woorde tot woorde g*insereerl ware.

Art. 11. Gelyk ook het elfde, sprekende van het opper- direcloraat van den regeerenden heere Crouverneur Generaal en de magt en authoriteit, die zyn Edelheid als de zodanige competeerd.

Art. 12. Het twaalfde articul, aanwysende, wie als hoofd- |>articipanten moeten gerekent werden en hoe verre zy hunne actiën onverbonden en onbeswaart moeten bezitten, zal ins- gelyks hlyven stand grypen.

Art. 15. Gelyk ook het dertiende articul, sprekende van d'admissie der volmagten van de absente hoofdparlicipanten in vergadering en hare ineligibiliteit tot eenige amplen van de sociëteit, waar omtrend verder zal moeten worden g'observeerl, dat van wegen de collegien, die uyt hoofde van voogdy of volmagtsehap regt hebben te comparceren, altoos zal moeten verschynen de president of vice-praesis, dog niet beurtelings, maar een van beide eens voor al, en van de particuliere gemagtigdens den geenen, die eens, na vertoning van de procu- ratie, is g'admitteerd, zonder variatie, en dat gevolgelyk een andere inede-gemagtigde niet voor zodanige eens g'admitteerde gemagtigde zal mogen compareren ; het sestiende, waar by de te stellene borgtogt door den cassier bepaald is; hel drie en twintigste, spreekende van hare reekening by 's(]omp" boe- ken, dies effenstelling en confrontatie, en het vier en twintigste, sprekende van het zegul, by haar gebruykt werdende.

Digitized by LjOOQ IC

S06 1753. J. MOSSEL.

Art. 14. Directeur of administreerend hoofd-participant sal niemand kuonen wei-den, dan die tien acties heeft; en zal lot directeur altoos een lid van de hoge regeering genomen wer- den, als 'er een is, die het vererschle getal acties heeft.

Art. IK. Zo als ook tot hoofd-participianten altoos burgers moeten genomineerd werden, zo lang 'er burgers zullen wesen, die het vereischte getal acties hebben en teffens genegen en bequaam zyn daar toe te vaceercn.

Art. 16. Niemand sal boekhouder of cassier kunnen wer- den sonder selfs vyf acties in de sociëteit te hebben; en zul- len alleen Compagnies dienaren daar toe eligibel weseu, ten zy 'er geene onder waren, genegen en bequaam om die functie waar te nemen.

Art. 17. De cassier van de sociëteit sal nooyt meer con- tanten onder hem mogen houden dan twintig duysend ryxd* en het overige moeten brengen by 'sComp* groot cassier ter i^ewaringe ; en sal den directeur niet alleen aansprekelyk zyn voor het geene boven de genoemde somme onder den cassier mogte blyven, maar ook de faculteyt hebben zig de restanten van de cassa van tyd tot lyd te laten opgeeven.

Art. 18. De cassier en Imekhouder sullen verpligl wcsen het divident van de uytiandige participanten, indien dezelve binnen een maand na de gedane advertentie van de te doene uytdeeling door hun selfs of door hunne gemagtigdens geen ordre sullen hebben gestclt, in 'sComp" cassa te tellen op assignatie, 't zy naar Nederland, dan wel naar een der buyten comptoiren, sonder daar vooreenige provisie of andere onkosten in reekening te mogen brengen ofte genieten, dan 't rabat, dal by de Comp^ word afgekort, met de onkosten van het oi>- maken der assignatien, item het half pro cento voor 's Cod){^ cassier; en sullen wyders den voornoemde cassier en boek- houder de daar van opgemaakte assignatien in duplo oversen- den, zo ais by het 18^® articul van het octroy is g'ordonneerl.

Art. 19. Het salaris van den directeur, de twee admini- streerende hoofd-participanten, den cassier en den boekhouder zullen zodanig gereguleert blyven, als by het negentiende en

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. S07

twintigste articnl van het octroy te zien is, sonder (kit zy iets verder voor onkosten aan de sociëteit wegens buoDe diensten in reekening zullen mogen brengen.

ArL 20. Ook blyft de boekhouder van de sociëteit na 't presleeren van den eed gequalificeert om, ten overstaan van getuygen, te passeeren sodanige instmmenten, als tot de sociëteit relatie hebben, zo als by het ll^'^articul va* 'toctroy breder te zien is.

Art. 21. Dese sociëteit blyft alleen gepriviligeert omtrend den amphioen en zal haren handel niet mogen extendecren tot eenige andere articulen, hoe ook genaamt.

Art. 22. Indien sy somwyien in het vervolg eenige nadere ordres ofte reglementen nodig mogte hebben, zal zy die mogen beramen in hare generale vergaderingen, op approbatie van de hoge Indiase regeering.

Art. 23. Zy zal ook, des te rade werdende, mogen blyven houden hare facloors op de comptoiren van de Comp*, dewelke door de respcctivc opperhoofden naar de billykheyd zullen gemainctineerd werden.

ArL 24. De sociëteit zal voorts alle protectie, huipe en bystant van de Conip® genieten, op den voel rn de conditien, by het seven en twintigste articul van hel octroy gementioneerd.

Art. 25. Omtrend den verkoop van d'amphioen en dies afleevering zal plaats hebben en gehande! t moeten werden naar hel geene dientwegen by het agt en twintigste en negen en twintigste articul van het octroy is gementioneerd en gevolgelyk ook in den aanstaande voor al aan geen enkeld perzoon, by wege van overlating, de ganlsche party mogen afgestaan, nog ook voor minder prys dan die van lyd tol tyd in de generale vergadering van alle de hoofd-participanten zal werden vast gestell; voor welken prys yder een vryheyd zal hebl)en inkoop Ie mogen doen, onder deze restrictie nogthans, dal, als een van d'administreerende hoofd-participanten selfs koper mogte wesen, de andere lioofd-participanl daar inne geen deel zal mogen nemen en de ordonnantie zal tnoelen tekenen voor gesien.

Digitized by LjOOQ IC

508 1763. J. MOSSEL.

' Art. 26. De directeur der sociëteit blyft g'obligeeri om, zodra by ontwaren niogte, dat de prys van den amphioeo zedert de by de generale vergaderiuge gemaakle bepaling nierkelyk begon te rysen, daar van dadelyk kenuisse te geveo aan eene leu dien einde geconvoceerde nadere vergadering der hoofd-participanlen, om over de verhoging der verkoops prys te delibereeren en liet nodige vast Ie stellen.

ArL 27. Gelyk ook de directeur en de hoord-participanten, die de administratie hebben, den verkoop tot de bepaalde prys ^liet zullen mogen extendeeren boven de bepaalde quautileit van 200 kisten in twee maanden, sonder daar toe door de vergadering van Vyven gequalificeert te zyn, en boven de drie hondert kisten door de gesamentlyke hoofd-participanten.

Art. 28. De betaling van den amphioen aan de sociëteit zal moeien geschieden in contant dan wel by verpanding van goud, zilver of juweelen, die onder een distincte notitie, ook naar voorgaande taxatie, zullen werden geseponeert in de grote geld-kamer ten descn casteele; voorts by hypothecatie van vaste goederen, na de ordinaire wyse voor Scheepenen te doen ; en eyndelyk ook onder borgtogt, die, door den directeur ofd'administreerende hoofd-participant der societeyt g'approbeerd werdende, zal zulks voortaan absolut voor hunne private reekening, maar, indien de borgtogt by mecrderheyd van stem- men in de vergadering van Vyven werd goedgekeurt, voor reekening van de societeyt lopen.

Art. 29. Indien de betaling van den ingekogten amphioeo niet dadelyk by den ontfangst geschied, zo zal aan den koper geen langer crediel dan een termyn van vier maanden g'accor- deert mogen werden, dan by de vergadering van Vyven en by dese ook niet langer dan uyterlyk tot negen maanden, het eene en andere onder dit beding, dat den koper, boven de in H voorgaande articul vermelde borg-stelling, ook gehouden zy een half pro cento intrest des maands, van den dag der ver- koping af gerekent, te betalen.

Art. 30. Alle ses maanden sal er door den directeur eene generale vergadering van alle hoofd-participanten werden be-

Digitized by LjOOQ IC

I7i5è. J. MOSSEL. JH)è

roepen, waar in het dividend zal werden gereguleert voor de verlopene ses maanden.

Art. 31. En zal daar in wyders met de compareerende hoofd-participanten gede1il)ereert en by meerderheyd van stem- men geconcludeert werden alles, wat ten beste van de societeyt komt te strecken.

Art. 52. De onbenodigde penningen in den handel en het overschielende van de winsten zullen door den directeur en administrateurs by de Compagnie op intrest, dan wel, als die geen geld benodigt is, op goede bypotheecqucn mogen uytge- zet werden, op die selfde voet, als by Weesmeesteren geschied.

Art. 53. De societeyt zal mogen versoeken en in haren dienst houden zo veel inlandsche of Europeesche kruys-vaar- tuygen, met commissie van dese regeering tegen deamphioen sluykers voorsien, als zy nodig oordeelen zal, onder zekere regle- menten, daar voor by gemelde regeering te maken; en de aanhalingen, die zy doen, zullen wel tot haar profyt zyn, dog haar egter, in cas die op een groot getal kassen araphioen liepen, niet kunnen bevryden van de voorstaande verpligting om voor 1200 kisten jaarlyks vast in te staan.

En op dat alle de voorschreven poincten en vryheeden, hier hoven ter nedergesteld, behoudens onse vorige placcaten en ordonnantien en in specie dat van den jaare 1742 tegen allen anderen handel dan die van de Comp® in den am|>hioen, dewelke wy by desen op nieuws zyn inbaereerende, en onse nadere extensie van het selve, zo by resolutie van den 16^° September anno 1746, als de nadere van den 18"" April 1749, volgens dewelke allen particulieren ongepermitleerden aanvoer van amphioen in dese zeen, boosten Sunda en Nalaccas engte ofle binnen 'sComps liiniten, welke zig in de straat Malacca uylstrecken, in het noordwesten tot Pera inclusive en aan d'overwal tot op de grensen van het Atchinse ryk; voorts langs de vooischreven overwal, ten zuyden de geheele cust aflopende tot Palembang en Lampong inclusive, gelyk ook aan den zuid-oost en oost zyde van Malacca tot het ryk van Johoor selfs, voor de grootste contrabande werd verklaart en

Digitized by LjOOQ IC

810 1753. d. MOSSEL.

dat gevolgelyk alle opiuai» binaen die limilen, dog nietnnord- westelyker of oo<lelyker (exceplo d'eylandea. ooi de zuyd leggende) gevonden werdendc^ saisabel is by een iegelyk, roogeo Uyven in volle kragt en waerde geduurende de tyd der proloDgalie van het gemelde octroy ; zo ordonneeren en bevee- len wy by deesen allen en een iegelyk, onder de geboprsaam- heïd van de Nederlandse Oost-Indische maatschappy gehorende, liet selve te agtervolgen en te ooderfaouden of te doen en lielpen onderhouden en agtervolgen daar en so het vereysscheo zal, zonder daar (egens directelyk of indirectelyk, nog binnen dese colofiie, nog daar buyteu te doen of te laten doen in eenige maniere^ op poene van daar over als overtreeders van onse ordonaaatien en beveelen te zullen werden gestraft volgens de wetten en placcaten en voorts naar exigentie van zaken. Ontbieden ten dien eynde en beveelen wel expresselyk den Achtbaren Raad van justitie deses casleels, die vao den Kdele geregte deser stad en alle verdere officieren en justicieren, zo te deser hoo£dplaatse als elders, voorts alle gouverneurs, directeurs, commandeurs en alle andere gezag voerende per- sonen, zo te water als te lande, mitsgaders alle ingezetenen en onderdanen van noeerraelde Ckxmpagnie, dat zy de voorschreven sociëteit van koo(duyden, gepriviligeerd tot een privativen handel iti den amphioen, rustelyk en vredelyk laten genieten en gebruyken het volkomen effect der prok>ngatie van ons octroy, consent en privilegie, cesseerende alle enipecbementen ter contrarie; want wy het selve, invoegen voormeld^ ten dienste en voordeele van meermelde maatschappye en wel- stand van dese hoofdplaatse en dies ingesetenen, aldus hebben bevonden te behooreD. Zie verder bij 4 Junij 1768.

20 Augustus. Reglement op de in- en uit-weging, onl' vangst ,en afscheep, alsmede uilkvering der ladingen van Compagnie^ s sclwpen.

Art. 1. De gezagvoerende officiers van de schepen zullen

Digitized by LjOOQIC

1753. J. MOSSEL. 511

by den in- en affncheep der goederen en het opslaan derselve in 's Comp' pakbuysen, lot praeventie van quade behandelingen aan d'eene en ongegronde klagten daar over aan d'andere zyde, altoos zelfs praesent moeten wesen en toesien, wat zy ontfangen en uytleveren, in maal of gewigl en qualileyt of deugd, also d'overheden zo wel veranwoording schuldig zyn voer de quade gesteldheid der goederen, als voor de miRder- heid; en wanneer zy door indispositie ofte om andere wettige beletzelen daar toe niet in persoon kunnen vaceeren, zullen zy daar by moeten stellen een stuurman of ander persoon, op wiens getrouwheid en attentie zy sig gerusten. En al was het, dat zy ofte die, als gesegl, hunnentwegen komen, ver- klaarden iels op het woord of ter goede trouwe te willen overneemen, zal hen zulks egler geensinls toegestaan werden. Art. 1. Wanneer zy iels ontfangen, zal nauwkeurig aan- getekont en by H cognoscement speciaal genoteerd moeten werden, of zulks geschied is bruto of netto, by 't gewigt, by de maat of by den tel, zoo mede hoe veel tarra op ieder canaster, zak, enz. gerekent en hoe veel gewigt tegelyk op de schaal geweest is, ten eynde by de uyllevering daar op agt geslagen en het goed op geene andere wyse van haar afgevordert werde, als ?y *t overgenomen hebl)en.

Art. 5. Ieder weegsel zal niet hoger genomen mogen wer- den als op circa 5 a 600 ponden en de naald eer naar 't goed als naar het gewigt moeten overslaan, zullende al het by cognoscement genoteerde van een half of een procento overwigt, enz., moeten verantwoord werden.

Arl. 4. Goud en silver, zoo gemunt als ongemunt, zal aan de scheeps-overheden in baar of in specie toegeteld en toegewogen en ook dusdanig door haar by den tel en by hel gewigt weder uytgelevert werden, schoon het volgens de gewoonte in kisten vervoerd word, die gesloten en verseguld zyn en waar van de sleutels ook apart versegult overgaan, rails ten opsigte van het gewogene in agt genomen werde, dat by de uytieevering telkens zoo veel slaven of stucken te gelyk op schaal komen, als by den ontfangst daar op

Digitized by LjOOQ IC

lil2 ^ibk J. MOSSEL.

geweest zyn, en bet geen nieede by de cognoscementen bekent moet staan.

Art. 5. Ingelyks zullen de scbeeps-overheden het yser, koper, thin, spiaulter, lood, zuyker, granen, pe|)er en andere pond goederen, zo als dat tog nog toe gebruykelyk geweest is, netto ontfangen en ook zodanig weder uytleveren moeten.

Art. 6. Alle zoorten van stuk goederen moet men pak voor pak, na d'emballajze. weegen en I>escbryven aan de buytenste goeny, op de zyde, daar de stuks en sorteering niet l>ekent staan, ten line de packen, kasten en balen, niet alleen in haar zoort en by den tel, maar ook by het gewigt de pakhuys- meesters en schecps-overheden overgelevert werden.

Art. 7. Dog alle packen, balen, kisten en kassen met grove en fyne lywaten, goude en silvere stoffen en passementen, fluweelen, lakenen en andere manufacturen, zyde en zyde kleden, schryfgereedscbappen, rariteyten, cramereyen, zo meede de balys en vaten met camphur, verw sloffen, spykers, enz., de flessen or kannetjes met quik en in summa alle diergelyke goederen, die volgens de ordre, onder articul 21 gemeld, afgepakt, in sufBsante emballagie besloten en uyterlyk wel geconditioneert zyn, zullen maar bruto gewrtgen en met het gewigt beschree- ven aan de scheeps-overheeden overgegeven werden; dewelke des niet te min de faculteit zullen hebben om, wanneer deselve een pak, baal ofte andere emballage maar het minste suspect voorkomt, die te laten openen om by naziening t'ervaren, waar aan het hapert, schoon volslaan kunnen met deselve dusdanig bruto^ ong'opent en wel geconditioneert weder uyt te leveren, maar het cognoscement of notitie van het gewigt ieder schip of vaartuyg mede te geven.

Art. 8. En in gevalle in diergelyke balen, kassen, enz., waar omtrend in het wegstuwen goede precautie gebruykt is en die uylerlyk wel geconditioneerd uytgeleverd zyn, dat is te zeggen, dat het gewigt wel uytkomt en de zacken, kruystouwen en zeguls van de packen gaaf en ongeschonden bevonden werden, eenige goederen te kort of defect bevonden werden, zal het bedragen en de schade daar van komen ten

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. ^OSéEL. 513

laste van de afpakkers, te 'weten: de administrateurs voor de helfle en de gecommitteerdens de wederbelfte.

Art. 9. Maar is de eraballagie, enz. niet wel geconditio- neert, dan wel dat hel bevondene met het aangeschrevene bruto gewigl niet accordeert of dat in hel wegstuwen geene behoor- lyke precautie gebruykt is, dan zullen de scheeps-overheden voor het te kort komende en defecte uytkoops op reekening belast werden.

Art. 10. Noglhans zullen de pakhuys-meesters of admini- stralenrs geensints vermogen de beschadigde balen, enz., onge- opent in hunne pakhuysen op te slaan, maar zy zullen verpligt wesen daselve terstond by den aanbreng, in praesentie van de scheeps-overheden, egter ten overslaan van expresse gecom- mitteerdens, te openen, uyt Ie packen en na te sien, dewelke dan van hunne bevinding een nauwkeurig en distinct rapport zullen doen om daar na de scheeps-overheden te belasten of vry te spreken.

Art 11. Even so zuHen sy ook niet vermogen eenige onbeschadigde packen, enz., in hun privé en alleen te openen, op poene van het te kort komende of bedurvene voor hun cygen reekening te houden, maar zulks zal insgelyks geschie- den ten overslaan van den gezagvoerder van het schip, als hy tegenwoordig en te vinden is, en van expresse gecom- mitteerdens, die deselve ten eersten moeten nawegen en aanleekenen of met hel bruto gewigl, volgens notitie van den aanbreng of de bevinding, discordeert en hoedanig; en wyders, by ontdekking van eenige minderheid of bederf, daar van eene verklaring zullen moeten geven; en dewelke dan beeedigl zynde, met het afpak-brielje aan dese regeering zal werden gepresenteerd of gesonden.

Art. 12. Dus zullen de gecommitteerdens als regters staan lusschen den geene, die ontfangt en die overgeeft; en zullen by gevolg daar toe geene andere werden genomen als eer- lyke personen, dewelke teffens ook genoegsame kundigheid en bequaamheid zullen moeten besitten om naar waarheid te kannen oordeelen, of een ieder wel het zpe krygl en

HAUAT-BOtl DUU. fl. C r^r^n]o

Digitized by VjOO^ Iv^

Jtl4 1753. J. MOSÖÉL.

of de goederen, die de administrateurs somtyds voor bedarren of defect willen houden, ook wel weseotlyk bedunreo of defect zyn.

Art. 13. Ten opsigte van den in- en affscheep der vier hóitfd-speceryen, als nagul^n, noten, foely en canneel, zidleD voor als nog stand grypen de ordres, successive op dat stuk g^emaneert.

Art. 14. Wanneer 'er klamme of vogtige gariofiM-oagoku of Qotenmusschaten aan land werden gebragt, zullen alle de kisten door gecommitteerdens afisonderlyk gewogen en in hiui rapport aangetekend moeten werden, hoe veel gewigt meer uytlevereu, als by factuur uytgedrukt staat, en hoe veel de tarra der kisten meer of min is; vervolgens zal men deselve nagulen of noten twee maal ses uuren lang, verspreyd in de zoane, moeten drogen, telkens het verminderde noteeren, mitsgaders dan 's daags na de droging de nagulen of noten herwegen en in de kisten bergen, het ware onderwigt, zo 'er mogte bevonden werden, calculeeren en daar over naar vereysch van zaken disponeeren, wanneer men vervolgens deselve in droge pak- huysen op stellingen, met zout en geen water in de daar onder staande backen, zal bewaren; wyders de scheeps-overheden reeden en verantwoording over die nattigheid afvorderen en de decisie aan baar Hoog Edelens renvoyeeren, met sodanige consideratien, als daar over te voren komen, onvermindert d'actie van den flscaal en immediate vergoeding uyt-koops, zoo daar omtrend eenige fraude gepleegd mogte wesen.

Art. 15. Maar aangaande de dranken en andere natte wbaren in fust werd by deesen gestatueerd, dat geen ander vaatwerk aan de scheepen verstrekt of van hier versonden zal werden, als bet geen de volgende kannen inhoud en tot een teeken van dien met een apart merk gebrand is, te weten: een heele legger 400 kannen

van 10 musjes ieder kao.

Digitized by LjOOQ IC

halve »

200

heele aam

100

half >

t»0

bier>vat

110

I?ö3. J. ^4oèSÉL. KlK

ArL 16. Deese vaten zuUen by den affischeep beqaaam, vol en zonder eenige de minste wannigheid afgegeven moeten werden aan de scheeps-overheden, dewelke voor den overvoer zullen mogen genieten sodanige minderheid, als by H reglement nopens de afschryving van onderwiglen^ gedateert den 15®° Augustus anno 1752, articul 1, toegestaan is.

Art. 17. Dog de minderheden op de fustagies, by dat zelfde reglement, articul 19, aan de respective administrateurs geac- cordeert, werden by desen weder ingetrokken en zullen deselve, in stede van dien, maar verantwoorden:

Op Batavia Op de OTerige eo CeyloD. oomptoirM.

1 bede l^ger vogt tot kannen 363 360

1 halve - » » » 180 180

1 beele aam tot kannen 90 90

1 halve • n • 45 45

1 vat bier » • 100 100

1 » vleesch tot ponden 420 400

1 > spek > » 3iO 320

1 » boter » » 320 3J0

en 1 pot Bengaalscbe boter op Batavia en

andere plaatsen, daar deselve direct van

Bengale aangebragt werd, 10 ft en op

comptoiren, die deselve van Batavia of uyt

de tweede hand krygen, 20 fi minder, als

van Bengalen afgeschreven is, zynde thans

150 S en dus de verantwoording 140 130

Art. 18. Het geene de schepelingen tot consumtie krygen, zullen de overheden ook moeten verantwoorden, sodanig als zo even ten opsigte van de respective comptoiren buyten Ceylon geordonneert is, zonder verder afschryving.

Art. 19. En op dat ^e scheeps-overbeden geene exceptie OM>gen maken van slegte voor goede drancken te hebben ootfan- gen, zo zullen zy die by den ontfangst met de gecommiUeerdens altoos zelfs moeten proeven.

AfTt. 20. Ook zal geen vaatwerk uyt de schepen ontlost mogen werden, zonder dat het zelve, in de laag leggende^ door

Digitized by VjOOQ IC

S16 1753. J/MOSÖÈL.

gecommitleerdens, zig des verstaande, gevisiteert, dies mhoud gepyll, geproell en wegens dit en de stuwagie eene verklaring onder presentatie van eede verleent is; want als de goederen bevonden werden in de ruymen niet behoorlyk weggestuwt Ie wesen, moeien de scheeps-overheden voor de daar door ver- oorsaakte schade instaan, mogende geen afschryving van verlore, gebrokene of bedorvene wbaren geschieden, als by zodanige verklaring niet blykt, dat de stuwagie behoorlyk geschied en speciaal aan het 24*^ articul van desen voldaan is .

Art. 21. By 't afpacken der goederen, die de scheeps over- heden, volgens articul 7, maar bruto ontfangen en uytleveren, zullen niet alleen twee expresse gecommitteerdens altoos present moeten zyn, maar de pakhuys-meesters zullen ook in ieder pak, kas of kist moeten leggen een briefje, door haar en de gecommitteerdens eigenhandig getekend, ten blyke van het getal der goederen, dat er wesentlyk in is afgepakt, en met welkers verantwoording d'administrateurs zullen kunnen volstaan, schoon ook by factuur meer bekent stonden, mits by ontwaring van zodanigen different daar van ten eersten kennisse gevende, daar en zo zulks behoort.

Art. 22. Ook zullen zy tot meerder securiteyt alle packen, kisten of kassen met fyne waren moeten versegulen, te welen de kisten en kassen met een kruys-touw en de packen door middel van een zak van binnen onder de goeny, zo als dal van ouds gebruykelyk geweest is.

Art. 23. En by aldien in diergelyken packen, kassen of kisten iets te kort of defect bevonden mogte wirden, zullen de pak- huysmeester of pakhuysmeesters met de gecommitteerdens van de plaats, daar d'affscheep geschied is, in de vergoeding van dien, volgens articul 8, moeten dragen ieder de helft.

Art. 24. By den affscheep der goederen van de wal zal, na dat de geene, die de goederen aldaar onlfangl, in hel pakhuys- aiïscheep-boek voor ontfamjen zal hebben getekent, aan ieder vaartuyg een gesloten en behoorlyk geteekent briefje moeten werden gegeven, waar i»y zo wel het gewigt, als H getal en de nommers der packen, kisten en kassen, yder in 't byzonder,

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. ^ S17

gespecificeert staan ; en by aldien het een en ander aan boord by naweeging, ten confrontatie tegens het affscheep brielje, niet wel uytkomen mogle of dat bevonden wierde, dat er iets nat geworden dan wel bestolen of op eene andere wyse beschadigt ware, zal de geene, die het commando binnen boort voert, aan wien de geleide briefjes moeten gerigt zyn, daar van niet alleen ten eerslen kennis geven aan zyn capitein of schipper, zo wel als ter plaatse, daar den affscheep geschied is, ten eynde de oorsaak van het defect door dien weg aanstonds mag werden ondersogt, maar ook des noods door gecommitteerde deks-oflB- cieren van de bevonden gesleldheit eene suffisante verklaring laten beleggen, zulléhde zodanigen commandeerende officier by versuym of stilswygentheid aansprekelyk bly ven ter voldoening van de schade, die de Comp^ zal komen te lyden.

Art. 25. Dit zelfde zal ook plaats hebben by den overbreng der goederen van 't schip naar de wal, wanneer d'opperstuur- man of die zyn plaats bekleed, alle packen, kisten of kassen, die ootscheept werden, de quartiermeeslers of opsienders der losvaartuygen promptelyk zullen moeten toewegen, mitsgaders daar van opmaken een accurate notitie, getekent zo door den geene, die den uylscheep doet, als door den quartiermeester of opsiender voor den ontfang, welke notitie zal moeten ver- zegelt en zodanig geconsigneert werden aan d'administrateur of pakhuysmeester, aan wien de goederen moeten besteld werden, en zal het dierhalven insgelyks de pligt der admini- strateurs of pakhuysmeesters wesen, als alles conform het ontscheep brielje behoorlyk uytgelevert is, daar onder te stel- len : ontfangen, boven hunne naamteekening, en by ontdecking van eenig verschil tusschen den inhoud van 't geleide briefje en het getal, de swaarte of de gesteldheid der packen, enz., terstond aan de opperkoopluyden of hoofd-administrateurs of die daar toe gesteld zyn, kennis te geven, mitsgaders in beide gevallen copia van die brieQes by de pakhuysen te houden, zullende de quartiermeesters of opsienders der vaartuygen als dan verantwoordelyk wesen voor de defecten, welke by opening ontdekt mogten werden.

Digitized by LjOOQ IC

B18 ' 1763. J. MOSSEL.

Art. 26. De salpeter moet van Bengale in dobbelde goeny zacken gewogen en versonden en de goenies moeten aan de scbeeps-overbeden niet by bossen, maar by stuks toegetelden zodanig ook by de cognoscementen bekent gesteld werden.

Art. 27. De gecommilteerdens in de pakhuysen en de geene, die de goederen ontfangt, zal, by derselver afscheep in inlandscbe vaartuygen om naar scheepsboord gebragt te werden, deselve alvorens tesamen nauwkeurig visiteeren, of niet lek en tot den overbreng der goederen volkomen in staat zyn, en by bevin- ding, dat daar aan iets manqueeri, daar van kennisse moeten geven aan den hoofd-gebieder om daar op ordre te stellen, sub poene van, zulks versuymende, voor de gevolgen zo wd responsabel te wesen als den pakhuys-meester en de gecom- mitteerdens, item den equipagemeester ofte die de vaartoygen inhuurt.

Art. 28. Omtrent de stuwagie binnen boord zullen de scbeeps-overbeden zorge moeten dragen, dat zy onder de cooh buys, de bottelai7e en af en aan de grote mast de minstwaar di^e goederen plaatsen; de kostelykste wharen, gelyk goudeen silvere sloffen en passementen, enz., buyten 't ruym in de cajuyt en de boter potten en oly-vaten ook zodanig bei^i dat by het breken daar door gene goederen kunnen beden^en, en wyders tot het weiren van lekkagie alle mogelyke precaaüe gebruyken naar 'tdictamen der instructie van de vergadering van Seventienen op dat stuk in dato 13 Augustus anno 1728 (die altoos een bylaag van dese zal moeten wesen) ende zulks op poene, dat zy by het tegendeel gehouden zullen wesen alle schade, die daar door veroorsaakt werd, te vtèrgoeden.

Art. 29. Voorts zal aan de scbeeps-overbeden, na 't ontfon* gen der Idding, behoorlyk tyd moeten werden gelaten om te kunnen nasien, of zy dat, waar voor zy by 't cognoscemenl teekenen moeten, ook wel wesenttyk gekregen hebben, waar voor te deser hoofd-plaatse d'opperfcooplieden dese$ castedsen op de buyten compYoireü de respective gebieders én hoöH administrateurs zulten moeteta zo^ge dragen.

Art. 30. Ook zullen, zoo wel de sch^iieKngen, ab de admi-

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 519

nistralears of pakhays meesters, onder en jegens malkander niet alleen alle mogelyke beleeft lieid gebruyken, maar ook met malkander ter goeder trouwe handelen en opregt te werk moeten gaan, zodanig, dat van weerskanten zoo min eenige fraude werde gepleegt, als daar toe i>oging gedaan of aanley- diog en consent gegeven.

Art. 31. En by aldien sig iemand onderslaan mogte, het zy aan de wal of binnen boort, het tegendeel te doen, gelyk de dranken met water op te vullen of de peper, speceryen, cochenille en andere diergelyke droge wharen te wateren, dan wel daar in of omtrent oly en vogten te plaatsen of eenige andere valsheden te plegen, hoe genaamt, deselve zal na exigentie van zaken aan den lyve strafbaar zp.

Art. 32. Maar voomamentlyk en nog swaarder zullen ge- straft werden alle, die ondernemen mogten valsche maten, •gewigten, balancen of schalen te gebruyken, dan wel maar simpel diergelyke valsche werktuygen onder hunne admini- stratie in bewaring te houden, of anders met goede maten en gewigten door 't neerhaalen of opwippen der balance valsch te meeten of te weegen.

En nullen zelfs de geeommitteerdens daar van niet uytge- zondert of vry blyven, by aldien zy overtuygt kunnen werden zulks geweeten en het zelve egter niet belet, nog aangegeven te hebben.

Art. 33. En om de 'scheeps-overheden zo veel te meer gerust te stellen, dat zy door de verschillende gewigten van 't eene en ander comptoir zomtyds geene vergoeding subject raken, die, voomamentlyk ten opsigte van 't koper en thin, voor haar van heel veel nadeel kan wesen, zo zal van de gewigten, waarmeede zy dese metalen ontfangen, altoos een vyftig ponder in hare praesentie in een apart kasje gedaan, versegttki en haar mede gegeven, mitsgaders het comptoir, daarse na toe gaan, by factuur aangerekent werden, om het zelve daar in praesentie van haar weder te openen, tegens de aanbande zpde gewigten te confronteeren en, by ontdec- kiog van eenig verschil, daar na de uy tlevering te laten doen ;

Digitized by LjOOQ IC

520 1753. J. MOSSEL.

waar na het zelve len eersten weder zal werden verzeguld, by de factuur aangeschreven en terug gezonden.

Art. 34. Buyten des zullen twee malen in 't jaar aUe maten^ gewigten, balancen en schalen, die de administrateurs in gebruyk of onder faun administratie hebben, naauwkeurig g'examineert en tegens de slapers geconfronteerd wcrdeo door de ordinaire eyk-meesters en expresse gecommitteerdens, dewelke, by ontdekking van eenig gebrek, het defecte terstond zullen moeten verzegulen en daar van ter behoorlyke plaatse kennisse geven.

Art. 35. En zullen de gecommitteerdens tot den jaarlyksen opneem altoos verdagt moeten wesen de maten, gêwigtea, balancen en schalen meede na te sien of niet gelapt of met ringen, etc. behangen zyn, en by hun schriftelyk rapport vao de quantiteyd en hunne bevinding dien aangaande teffens mel- ding doen en in 't bysonder noteeren, of de maten, gewigten» enz., ook wel behoorlyk g'eykt zyn, waar van ter hunner narigt altoos mentie zal moeten gemaakt werden by d*ordon- nantien.

21 Augustus. Verbod tegen het verkoopen op publieke véndulie van zee-kaarten, kompassen en j>alle andere y>gereetschapy tot de navigatie gehoorende^\ journalen en andere geschriften , aanteekeningen van reeden , stroomen^ havens, kapen, hemel-tcekenen en ^couassen, ^mitsgaders alle dependentien van de zeevaart, op de •reysen gemaakt, geschreeven of verkreegen, sonder »onder8cheyd'\

Al die zaken moesten, in gevolge den Articul brief, titul 12, § 101, by de kaarten-makers-winkel worden iuge- leverd.

Wanneer echter iemand regt van eigendom op zoodanige zaken kon bewijzen, dan mogt hij die reclameren, >daar en

soo sulx behoort".

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 521

23 Augustus. Reorganisatie van de militairen^ in dienst van de Indische Regering,

Zeker, in 1742 vastgesteld plan » op het stuk van de militie" kwam aan ^Heeren XV1I"«" te luxueus voor, waarom de Indische Regering liepaalde: »de lyfwagl [van den Gouverneur Generaal] te reduceeren tot 50 gemeene per comp^ mitsgaders geene cornets hy vacature aan Ie stellen, maar voor den aanstaande onder yder comp% in stede van een sous-lieulenant en een cornel, volgens het plan van anno 1742, maar een sous-lieule- nant of cornet Ie houden, nevens een trompetter, mitsgaders het corps housaren op Javas Oost-cust, hef welke men de ministers met die intentie heeft aangeschreven niet te recruleeren en nu al voor bet grootste gedeelte zal gesmolten weesen, als nu te dissolveeren en de resteerende officieren en gemeene te doen incorporeeren onder een der aldaar zynde compagnien dragonders, waar van men besloot de vierde comp*' meede te reduceeren, zo dra mogelyk.

Waar na ook in overweging genomen zynde, wat men d*Edele Hoog Achtbare fleeren Majores soude dienen te berigten voor de consideratien deser regeering omlrend de wyse, waar op het articul van de militie zoude kunnen werden geschikt om min kostbaar en de Compagnie dragelyker te vallen, zo ij?, contrarie d'adviescn van de Heeren Raden ordinair en extra- ordinair, van der Parra en de Nys, die verklaarden van gevoelen te weesen, dat de militie, ten opsigte van de qualiteiten en het getal der officieren, behoorde geschikt te werden op den selveu voet, waar op voor den jare 1742 is geweest, goed gevonden en verstaan haar Edele Hoog Achtbare te berigten, dat deselve voor den aanstaande, in tyd van vreede, eens voor al zoude kunnen gereguleerd en bepaald werden op de vol- gende wyse, als:

Te Batavia en dies onderhorige forten : ' hoofd van 'sComp* militie in Indien, generaal major of brigadier in qualiteit, met de presente gage en emolu- menten.

Digitized by LjOOQ IC

B22

1763. J. MOSSEL.

als volgens 'i plan van anno 1742.

Infanterie op Batavia :

1 coUonel ofte 2 mindere

1 lieutenant collonel ofte 2 mindere. . .

2 majoors

1 groot majoor, met een hoofd over de buyten posten, met de qualiteit en gagie van majoor

3 majoors ofte 3 mindere

2 bataillons ofte 12 compagnien, yder van 200 koppen, primo plan, voor het vaste guarnisoen, uytmakende 2400 koppen.

Op Geilon:

1 bataillon van negen compagnien, en daar van te Colombo ;

1 majoor

2 capitains 2 capitain lieulenants 5 lieutenants

10 vendrigs 30 sergeants 60 corporaals

over 5 compagnien, sterk primo plan 200 koppen yder, dus op Colombo 1000 koppen.

Te Ja£Eanapatnam en Manaar:

1 capitain

1 lieutenant

2 vendrigs 8 sergeants en

16 corporaals

Te Gale :

over 280

1 capitain

1 lieutenant

2 vendrigs 9 sergeants

16 corporaals 3 battaillons

over.

300

Transporteere.

1550 koppen. 2400 koppen.

Digitized by LjOOQ IC

17Ö3. J. MOSSEL. Bt5

3 batuilloiis Per transport. IKBO koppen. 2400 koppen. Te Trinconomale:

1 capitain lieutenant

1 lieutenant

2 vendrigs 6 sergeants

12 corporaals

Te Tutucoryn:

1 lieutenant

2 vendrigs 6 sergeants

12 corporaals

over.

200

over.

150

Dus op Ceilon 1900 koppen.

1 balaillon van 8 compagnien, verdeelt over de vier oosterse gouvernementen, zonder hoofd officieren, en daar van:

In Amboina:

1 capitain

1 capitam-

lieutenant

1 lieutenant

4 vendrigs

12 sergeants

30 corporaals

over 400

verdeelt in twee Gompag- nien.

Op de onderhorige posten :

8

22 corporaals

over,

162

_ dus

4 baÈttaillons Transporteere.

S62 koppen.

S62 koppen. 4300 koppen «

Digitized by LjOOQ IC

524

4 batiailloDs

1753. J. MOSSEL.

Per transport. 562 koppen. 4300 koppen.

In Banda in 't casteel Nassauw :

1 capitain

1 capitain lieute-

narit 1 lieutenant 4 vendrigs, daar van 1 boswagter 10 sergeants 25 corporaals

Op de onderhorige comploiren :

over 378

6 sergeants en 20 corporaals

over

130

dus. .,

Op Ternaten in 't cas- teel Orange:

1 capitain

1 capitain lieute- nant

1 lieutenant [over 354

5 vendrigs

10 sergeants

25 corporaals

Op de onderliorige comploiren :

3 sergeants 10 corporaals

4l)attaillons

over. .

70

dus. .

508

424

Trausporteere. 1494 koppen. 4300 koppeu.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MÓSSÉL.

52a

4 baUailloos Per transport. 1494 koppen. 4300 koppen.

Te Macassar, tencas- teele Rotterdam:

1 capitain

1 capitain lieute- nant

4 yendrigs 10 sergeants 50 corporaals

over 400

Op de onderhorige coroptoiren :

over

72 « I

1966

5 sergeants 10 corporaals

dus.... 472

1 bataillon op Javas Oostcusl:

1 majoor

2 capitains 1 capitain lieutanant 4 lieutenants 8 vendrigs

24 sergeanten _48 corporaals ö batailions 7066 koppen.

Te Malacca en verder hier om her gelegene plaatsen, als:

Te Malacca:

over 4 compagnien,

yder van 200 koppen. 800

1 capitain

1 lieutenant

5 vendrigs

10 sergeants

20 corporaals

over 350

Transporleere.

7396 koppen.

Digitized by LjOOQ IC

ii6

it53. j. Mossel.

Te Bantam:

Per transport 7596 koppen.

1 capiiain

1 lieutenant

2 vendrigs }over. 9 sergeants

18 corporaals

Op Sumatras Westcusl, als te Padang

1 vendrig

over

over.

over.

over.

over.

300

50

2 sergeants

4 corporaals

De onderjiorige comptoiren:

2 sergeants

® , over

5 corporaals J

Te Palembang

1 sergeant

3 corporaals

Te Jamby

1 sergeant

2 corporaals

Te Banjerniassing 1 sergeant

3 corporaals

Te Cheribon:

1 vendrig

2 sergeants

4 corporaals

Te Timor:

isergcant I ^^^ 36

5 corporaals)

Traosporteere

40

36

24

36

64

7982 koppen.

Digitized byVjOOQlC

1763. J. MÖSSÊL.

K27

Per transport 7982 koppen.

Om de Westcust van India en aanCabode Goede Hoop:

Op Mallabaar:

1 capitain

1 capitain lieutenant

2 lieutenants 4 vendrigs

12 sergeanten

24 corporaals

Op Chormandel:

1 capitain

1 capitain lieutenant

2 lieutenants 4 vendrigs

12 sergeanten 24 corporaals

over.. . 800 koppen, verdeelt in 2 com- pagnieo.

over.. . 400 verdeelt in 2 coin- pagnien.

Aan Cabo de Goede Hoop:

1 capitain

1 capitain lieutenant

2 lieutenants 4 vendrigs

12 sergeanten 24 corporaals

In Bengale:

1 Ueutenan tof capitain lieutenant

2 yendrigs 6 sergeants

12 ooq^oraals

over,.. 500 verdeelt in 2 com- pagnien.

over. . 130

Transporleere 1530 koppen. 7982 koppen4

Digitized by LjOOQ IC

528 1753. J. MOSSEL.

Per Iransport. 1530 koppen. 7983 koppen. Te Souralte:

1 lieutenant

1 vendrig

5 sergeants

6 eorporaals

over 100

1630

Voorls nog een corps de reserve te Batavia of op de buyten posten, op zee, zo tot aflossing van de guarnisoenen van de buyten comptoiren, versterking van de scheepen en rccruteering van de battaillons, als de nodige detachementen naar Persia en andere plaatsen, daar hel vereischt mogte werden:

1 of 2 capitains of capitain lieutenanls 4 lieutenants

over 1888

8 vendrigs 24 sergeanten 48 eorporaals

ofte in 't geheel aan infanteristen 11500 koppen.

Cavallery te Batavia:

1 collonel van de lyfwagt, die, teffens brigadier zynde, alleen

in die qualiteit gage trekt, 1 majoor van de guarde, hebbende titul en rang als heu-

tenant collonel, 1 ritmeester van de guarde, hebbende lil ui en rang van

majoor, 3 lieutenants, hebbende de tilul en rang van capitain, 3 sous-lieutenants of cornets, hebbende tilul en rang van

lieutenant, 6 wagtmeesters, 3 trompetters,

over drie compagnien, te samen sterk 176 koppen.

Transporleere, ... 176 koppen.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 529

Per trausporl 176 koppen.

Cavallery op Javas Oostcust:

3 ritmeesters, 3 lieutenants,

5 sous-Iieutenants,

6 wagtmeeslers, 3 trompetters, 6 corporaals,

264 gemeene 'ruyters, uytmakende drie

compagnien, te samen sterk 288 »

Cavallery op Geilon:

1 lieutenant,

1 sous-Iieutenant,

2 wagtmeesters,

1 Irompeller,

2 corporaals,

29 gemeene te samen 36 •

Dus de cavallery tot öÖO koppen.

By de vorenstaande 11500 »

Blykt, dat voor geheel India in vredes tyd benodigt is primo plan 12000 combaltanlen.

Op welk getal opper- en onder-officieren, buyten de nodige adjudants, men goedvond het al aanstonds alorame te laten uylsterven en gevolgelyk niet alleen, so lang er vyf majoors van d'infantery in India zyn, geene aan te stellen, nog om de wille van langjarige diensten, nog om eenige andere reedenen ofte consideratien ; dog dat getal altoos compleet te houden en geene van de staf officiers voortaan elders als op Batavia, Geilon en Javas Oostcust te laten militeeren, maar ook de capitains en verdere subalterne officieren van het voetvolk te schikken naar d'eerste instelling, met dit onder- scheid nogthans, dat op de buyten comptoiren, daar meer als

ruiAAT-BOEK DEEL TI.

Digitized

by Google

8S0 1763. J. MOSSEL.

een compagnie legt en gevolgelyk aan Gabo de Goede Hoop, niet meer dan een coUonel te hebben, namentlyk, dal, meer als een officier van gelyken rang by den anderen zynde, hel commando wel aan den oudsten blyft, dog egler so compleel niet valt, als by eene van selfs gedecideerde dependenlie en subordinatie onder den anderen, over de eerste com- pagnie een capitain en over de tweede maar een capilain lieutenanl sal gesteld werden en dat, in stede van 6 corporaak, twaalf zullen mogen weesen, mitsgaders oversulx ook alle provisioneele aanstellingen van mindere officiers op de buylen comptoiren, voor dat beneden het bepaalde getal gekomen zyn, ernstig te interdiceeren, op poene van vergoeding der meerdere tractementen, dewyl men ondervonden heeft, dal d'ordre, op dit stuk beraamt by resolutie van den 8«" Decem- ber anno 1750, maar flauwtjes of gebrekkelykisg'execulecid, dog egter omtrent het getal der corporaals op de comploiren om de west van India eenige vermeerdering te permitteeren, daar het nodig zy, also het met die onder officiers, by ver- deelde posten of parlhyen, mogelyk schraal sal omkomen.

23 Augustus. Verbod voor alle hoofd- en mindere officieren, te land en te water, eenig goud of zilver aan hunne uniformen te dragen, behalve gouden of zilveren boordsels en knoopen aan hun hoed.

Uitgezonderd werd de lijfwacht van den Gouverneur Gene- raal, wier montering aan het goedvinden van Z. Exc. werd overgelaten.

Dit verbod is afkomstig van Heeren XVII"*''».

Bij circulaire van 12 October 1753 bepaalde de Regering nader, dat >de rocken en broeken van de militaire officiers «zullen moeten weezen van donker blaauw, HoUandsch laken »en de opslagen en kraagje van dezelve stoffe en couleur als »het camisool, en het een en ander met ^insbecke knopen »en met zyde knoopsgaten; doch van de zeevaart de hals- «boord en mouw-opslagen mede van blaauw laken".

Digitized by LjOOQ IC

175Ö. J. MOSSEL. KSI

28 Augustus. Last op de Opper-kooplieden van het kas- teel Batavia nopens in- en afschrijvingen.

Hun werd aanbevolen «in *t vervolg sorge te dragen, dat de »prysen van de goederen aan alle comptoiren op een eguale • voet aangerekend werden en, als er enkelde voorvallen extee- •ren, dat deselve door inkoop ofte andersints effectief boven •dan wel beneden den ordinairen prys te staan komen, het •different te verevenen op de reekening van te hoge en te lage •afschryvingen, ter voorkoming van de confusie en het naden- *ken, dat het anders noodsakelyk geven moet, als men byde •papieren notable differenten in de winsten ontwaart op diverse •parthyen van een en deselve whare, die tegens een eguale •prys verkogt zyn, insonderheid van sulke arliculen als het •Japans staafkoper, die een vaste inkoops prys hebben, 't geen •dikwyls veel onnodig schryven over en weeder veroorsaakt, •als men de source van sulke verschillen ignoreert; mits dat •de verevening egter in beide gevallen niet geschiede als met •voorkennisse en op expresse qualificatie van den heer Direc- •leur Generaal".

28 Augustus. Bepalingen nopens ^wapenkamer- gesellen ' en nopens maatregelen bij brand.

Op de propositie van zyn Edelheid is verstaan de wapenkamer- gesellen, uyt hoofde van de ongesontheid hunner logieroenten, te permitteeren voor de helfle in de stad te wonen, op een daar toe bequame plaats, en ook aan deselve, even als aan het gaamisoen, etc, te laten verstrekken het ordinaire randsoen van brood, also het gebrek, dat die werklieden lyden, ook con- triboeerd tot de siektens en sterftens, die men onder hen siet grasseeren.

En ten einde voor te komen de ongelegentheid en disordres, die door het woonen van die gesellen in de stad, by onverhoopte voorvallen van brand, waar door deselve niet zo schielyk als ^s by de hand souden kunnen zyn om de casteels brand-

Digitized by LjOOQ IC

8S2 1753. J. MOSSEL.

spuyten, daar het nodig mogte wesen, te besorgeo, 't geen tot nog toe alleen van haar departement geweest is, werd na resumtie verstaan t'approbeeren eene ter ordre van zyn Edel- heid opgestelde en ter drukpers gebragte ordre voor hel guarnisoen, om by sulke ongelukken g'observeert te werden.

De bewuste gamizoens-order luidt, als volgt: Soo ras 'er brand in de stadt of 't casteel ontstaat, zallen zig na 's Edele Gomp' wapen-kamer hebben te begeeven het vrye wagts volk, welk op het casteel en aan dies baracquen bescheyden legt, sonder wapens, omme met de wapen-kamer gesellen de brand-spuy ten te besorgen ter plaatse, alwaar eene der basen zulks zal nodig agten ; en wanneer de ambagts- gesellen, zo uyt het quartier als elders, zullen gekomen zp ter verdere i^ddinge der brand-spuyten, zullen voorschreven militairen zig direct wederom na haar bescheyden post hebben te begeven, ter afbalinge van haare wapenen, omme zig voorts te begeven na de plaats d'armes, welke volgens guarnisoens ordres haar bekent is.

f 51 Augustus. Behoeting van oneerbiedige rekestranten.

Een Opperkoopman, een oud- Weesmeester en een Opper- hirurgyn van de equipage-werf hadden in een rekest laleo invloeien, dat zij zekere gecommitteerden tot het nazien van de rekening van Boedelmeesteren, niet hielden voor «mannen »van kennis en ervarentheid, welk gedoente", meende de Regering, 'indien ongemerkt wierde gepasseert, nergens •anders toe strekken zoude, als om de gecommitteerdens Ie «degouteeren zig in het vervolg in en omirend diergdyke •commissien behoorlyk van hunnen pligt te quyten, alsogeeu •lieden van eer met onverschilligheid kunnen aansien, dat •zy dusdanig by een publicq papier werden gesprostitueerd".

De Regering besloot daarom de rekestranten »niet alleen •ernstig over hunne choquanterie en insolentie te repriman-

Digitized by LjOOQIC

1753. J. MOSSEL. 535

deereD, maar hen daar en boven ook, tot een sagte correctie, •anderen ten exempel, te beslaan in een boete van 28 ryks- •daalders, ten behoeve van de diacony-armen".

3 September. Vergunning aan de Chinezen te Batavia^ ten hunnen koste, eene school voor arme Chineesche kinderen te openen in zeker huis^ staande aan de noordzijde van het Chineesche hospitaal.

Reeds in 1737 was, met vergunning van Boedelmeesteren, eene dergelijke school geopend, welke egler door de «fatale «revolte van A® 1740" Ie niet was gegaan.

Sedert hadden vele Chineesche kinderen zonder school-onder- wijs moeten blijven.

De eenige voorwaarde, welke de Regering aan hare ver- gunning toevoegde, was, dat voor 2 a 3 Europesche jongens in die school gelegenheid zoude bestaan tot het aanleeren van de Chineesche taal.

•D'aanqueeking van sodanige taalkundige personen" achtte de Regering «niet alleen voor de Comp<^ een heel wenschelyke •saak, maar ook voor de Chineese inwoonders deser colonie •selfs, die veeltyts de Maleytse taaie niet off niet ten vollen •magtig zyn".

3 September. Verbod voor inlandsche leermeesters r^eenige y>beloning van d'eygenaars van lyfeygenen, die zy in »cfe goddelykc waarheden onderxvysen, te pretendeeren wfte bedingen''.

De poenaliteit was »deporlement".

5 September. Wijziging van het privilegie der leden van de Hooge Regering tot het uitzoeken van slaven.

Dat privilegie, — helgeen de Regering noemde «d'oeffening

Digitized by LjOOQ IC

K34 ^753. ü. MOSSEL.

»van een aan de heeren leden deser regeering yan imoe- «morable tyden gecompeteerd hebbende regt" — had aanlei- ding gegeven tol vele klachten en lot verduistering van de beste slaven (loor de aanvoerders.

Geheel afstand doen van hun privilegie konden egler de leden der Hooge Regering niel.

Zij vergunden daarom zich zelve slaven uil te kiezen uit diegene, welke voor rekening der Ck)mpagnie te Batavia werden aangebragt, legen vergoeding van het kostende, — »wel ver- » staande, als er praauwen van Maccasser, Baly, Timor of «andere plaatsen komen, die meer als driemaal zo veel lyf- »ey genen voor haar selfs, voor anderen ter verkoop of in » bestelling, als voor de Gomp^ aanbrengen".

Zie ook 19 Augustus 1749 en 14 Augustus 1753.

5 September. Bepaling, dat voor eiken, naar Ba$Uam gevlugicn slaaf een opvat-loon van 10 rijksdaalden zoude betaald werden.

Zie deel UI, bladz. ^29. — Het loon werd alzo verdubbeld, maar dit schijnt de Regering niet bespeurd te hebben, ivanl zij bedoelde slechts eene «sedert eenige jaren afgeraakte • betaling weder in trein" te brengen.

De Regering schoot het opvatloon slechts voor, aangezien zulks door de eigenaren van de gedroste slaven moest terug- betaald worden.

Bij deze gelegenheid is in Rade van Indiê ook besproken bel uitbesteden der levering van slaven aan de Regering.

14 September. Maatregelen in het belang van de gezond- heid te Batavia.

Bij geheime missive van 29 Maart 1752 hadden Heeren XVII"" een onderzoek gelast naar de middelen, geschikt om de vele ziekten en groote sterfte te Batavia Ie doen ophouden.

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 536

Naar aanleiding hiervan stelde de Gouverneur Generaal, J. Mossel, eene uitvoerige nota op, gedagteekend 24 Junij 17S3, naar aanleiding v^aarvan de Regering den 14^" September daaraanvolgende besloot:

Ëerstelyk : om eenmaal 's jaars de kreupel bosschen, zo aan de oost als vtrestzyde deser stad, te laten wegkappen, verbranden en ten eene malen suyveren van allerhande ruygtens, namentlyk om de west, van Ontong Java af, in de oost mousson en om de oost, van Batavia tot Sliugeland en zo ook de moerassen naast den weg van Tanjong Prioc, item aan bet einde van de Baren ts weg, in de west mousson, zullende daar en boven de moerassige streeken benoorden en b'oosten Barents weg gansch uytgekapt en tot de schone boorden der stranden een sekere diepte van dertig roeden of daar omtrent beraamt moeten werden; dat dese boorden, zo verre het vaste land aangaat, met clappus en andere hoogstammige lK)omen, mits wyd uyt den anderen slaande, wel beplant en ook tol groente thuynen van al het geene langs of even boven d'aarde groeit, zullen mogen aangelegt, maar in tegendeel van alle andere gewassen, lot bolontas incluys, ipoeten gesuyvert en de grond gelyk gemaakt, mitsgaders de sloolen vaarbaar gehouden werden, sonder openingen aan zee, als zullende hel water in de regentyd zig zelfs wel losing verschaffen, wanneer het boven- waarls over al open is.

Door Heemraden deser stads ommelanden Ie laten examinceren, of de poelen en rauwas op 't westelyke eiland voor by Ankee zullen kunnen afgeleid werden na zee, en inlusschen af Ie wagten, wat succes de thans onder handen zynde doorgraving boven de post Tangeraiig tot betere afleiding van het over- tollige water hebben zal, om daar na Ie overweegen de be- denking van welmelle zyn Edelheid, ofhel, om de overstroming der Mokervaart te beletten, niet nodig zoude weesen, dat een dyk, binnen waarts leggende, wierde bequaam gemaakt tot een weg om met een te dienen tot legenkcer van 't water; voorts de kreken en dode vaarten, zo beweslen als b'oosten de slad, en voorls de landen benoorden de Ankeese en Sontbaerse

Digitized by LjOOQ IC

536 1753. J. MOSSEL.

weg, door die se toebehoren, dan wel in of langs welkers thuynen geleegen zyn, ie laten uytdiepen of dempen, mitsgaders d'eigenaars te verpligten tot het zuyver houden harer landea, voor al van kreupel bosch, advoueerende de vergadering ten dien einde seer dienstig te zyn, dat deselve en speciaal 't eiland Camal, boven Ankee, alom bewerkt en bezaayt werden, nadien het secr apparent is, dat, wanneer men de aldaar leg- gende rauwas of lage landen tot in zee doorgraaft en dos een uytwatering besorgt, deselve bequaam bevonden zullen werden tot ryst velden.

En nadien het seeker is, dat hoe minder d'aarde geroerd werd, hoe beeter het is, om de quade dampen, die daar uyt voortkomen, is verstaan haar Eerwaardens ook te recomman- deeren de nodige ordre te stellen, dat, als men ontwaart, dat de werklieden by H graven van vaarten of canalen ziektens krygen en sterven, daar meede ten eersten uytgescheiden werd.

Gelyk ook om alle inwoonders dezer colonie, zo binnen als buyten de stad, by een billiet te gelasten, dat alle weggebragte vuyligheid alle dagen in brand gestoken en vernietigt moei werden, en voor al goede toesigt te houden en sorge te doen dragen, dat geene krebben, palen, bamboesen, nog iets anders, dat den aanwasch van het modderslrand zoude kunnen bevor- deren, gedoogt werden van Slingeland tot Ontong Java, nogte ook elders, aan en langs de eylanden.

En vermits men in 't generaal oordeelt, dat de kalk-ovens te digt aan de stad gelegen zyn, door Heem raden te laten opgeeven, of geene verdere, wel gelegen plaatsen voor de in H vervolg op te regtene te vinden zyn.

Nog is besloten, door den fabrycq, by reparatie of vernieuvnng van 's Comp' gebouwen en woonhuysen, te doen in agt neemen, dat de vloeren, die vogtig zyn, met een nadere, steene vloer overdekt en de vertrekken op het lugtigste getimmert, mits- gaders, in stede van d'ordinaire, dubbelde glase ramen, de bovenste met rottingen beschoren werden.

En so meede in 't generaal, zo wel aan Scheepenen deser stad en Heemraden, als den fabrycq te gelasten, dat alle golen

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 537

en rioelen over al, so verre ingevallen zyn, gerepareert en sorge gedragen werde, zo wel tegens derselver verval, als voor bet reinigen en suyveren derselve, en insonderheid binnen 'l casteel, alwaar dit grotelyks verwaarloost is.

Dog voor eerst nog in te zien het door zyn Edelheid geproponeerde om, ingevalle dit nog niet sufficeert, de beneeden woningen binnen 't casteel tot pakhuysen t'employeeren en door buyten trappen alleen van de boven woningen gebruyk te maken.

Wyders de hoornen binnen 'tcasleel en de stad, langs de stads graf ten, eguaal op te laten snoeyen, laansgewyse, en voortaan anders niet als caukie hoornen te laten aanplanten in goede ordre, mitsgaders in de linie, en zo ook aan de andere zyde over de rivier, langs de trekweg derselve, een dubbelde opgeschoren laan van de wilde bassoun boomen, etc, die in een brakke grond seer wel aarden, te laten stellen, voor zoverre daar niet reets staan, dog alle d'andere, in 't wild staande, om ver te laten kappen.

Voorts de verbranding van specei7en, waar van sommige sastineeren, dat de logt meedc schadelyk is voor de gesont- heid, voortaan wat verder van 't casteel, namentlyk digt aan en binnen de linie by de rivier, te laten doen, also zulks tog buyten eenig ongemak geschieden kan.

Verders by een ieder schilderplaats een boom te laten Wyven, dan wel, daar en geene zyn, te doen setten en onder- tusschen aldaar een grote cadjang mat op hamboese staken te laten stellen, op dat de schildwagten voor de hitte van de son gedekt mogen weesen en koeler adem scheppen als in de schilderhuysen, die schielyk door en door heet werden.

En ten eynde men altoos in de gragten van de stad genoegsaam water hebben mag, ook t'amplecteeren zyn Edelbeids voorstel om een dam te leggen voor de thuyn van Heemraden, mede aan de west voel van 't stads bolwerk Zeelandia en in de sloot langs de grote zuyderweg, aan 't einde van de zogenaamde Botteliers of Barendsweg, en in de midden ringsloot benoorden de Groninger gragt, als wannner een groot deel water uyt de

Digitized by LjOOQIC

538 17Ö3. J. MOSSEL.

Passangrahan door de middel sloot van de Grogol en Grooot en een deel van de grote rivier langs de Nieuwpoort in de stad geleil werd, 'l welk vermeerdert en vermindert werden kan naar male van Iienodigtheid, bet eerste door d'afdammingeo van een a twee der sloten, die uyt de weegen van Ankee en Sonthar afvlieteu, en het laatste door de dammen aan het einde van Barendsweg en de middel ringsloot weg te neemen.

Gelyk ook is verstaan zig te conformeeren met bet voor- gestelde middel, ten einde de drifl van 't water door de stad alom van vrugt zoude weesen en 't vuyle van 't water en te gelyk van de lugl na zee afgevoert werde, namentlyk:oui de sluys aan de vischmarkt van elf uuren 's avonds tot vyf uuren 's morgens te laten sluyten, om 't water door de gesamentlyke gragten binnen door de stad door te doen spoelen en een schuuring te wege te brengen, zo door de valsluys, welkers valdeurtjes geligt zyn, als door de rioelen in de wal aan de westzyde, welkers bekken alleen een half uur 's daags opengaan om de vuyligbeit, daar voor geset, uyt te laten en, des nodig g'agt wordende, den doorloop te verdubbelen door nagt om nagtde valsluysjes by de Diestpoort en agter 't hospitaal te sluyten, tot dat by opening der beneeden sluys en in gelykervoegen na vyf uuren in de grote rivier afloopt.

Mitsgaders door Scheepenen te doen renoveeren d'ordre, by billet door baar Eerwaardens in dato 9 September des jaars 1630 gesteld, met de daar by ter resolutie van den 28^ February 1747 gemaakte amplicatie, van geene secreet |H)tten of privaat balies voor tien uuren des avonds te laten wegwerpen en nergens dan in de grote rivier, op poene van ses ryksdaalders ten profyte van den bekeurder, 'tzy officier of wykmeesler, mitsgaders iuselvervoegen en poene van de ketting te interdi- c^eren bet werpen van krengen en andere infecterende zaken in de rivieren of gragten, zo wel binnen als buyten de stad, zelfs tot drie uuren ver.

item alle gesonkene en oude vaar luy gen, die bier en daar in de graglen of rivieren, zo binnen als buyten de stad, leggen en eenigermaten den doorloop van het water beletten,

Digitized by LjOOQ IC

17Ö3. J. MOSSEL. 839

sonder eenige forma van regisgeding, door den Havenmeester, ingevolge zyn instructie de dato 4 November anno 1687, articul 15, te laten aanslaan en verkopen, als den eigenaar, alvorens behomrlyk gewaarschuwt zynde, versuymt of zig ongenegen (oond deselve daar uyt te halen, dan wel niet te vinden mogte zyn, en dies provenue in 'sGomp* cassa te doen tellen om, by opkomst van eenige eigenaars, indien men 't goedvind, te kun- nen afgegeven werden.

Voorts tot meerder verfrissing van de Vrymans haven, deselve aan de westzyde meede Ie laten openen, inselvervoegen als de buyten westzydsche gragt, dog met bomen daar voor, om by nagt gesloten te werden.

En om in den reegentyd geene innondatie binnen of buyten de stad onderhevig te zyn, tot het welke de opensetting der sluysen een gebreckig hulpmiddel zoude weesen, t'amplec- teeren het door zyn Edelheid in zulk een geval voorgestelde expediënt, om als dan de sluys agter 't graan maguazyn des nagts gesloten te laten blyven en eenlyk by dag, voor so ver nodig, te doen schutten; en voorts, dewyl er geen beter afleiding geschieden kan als door de ooster en wester grag- ten en vaarten, tegens of voor primo January de f^pyse uyt de dammen, die daar in gelegt zyn, te laten ligten, dog de palen te laten staan, om na primo Maart weder gevuld te werden, als in die tusschen tyd het hoogste water makende.

En so meede, buyten het voorsien der stads wallen met de benodigde krebben, zo om de inuondatien te vermyden als voor te komen, dal de verbreeding van de wester rivier door de sware afwateringen de stads wallen niet hindere, nog, ingevolge den voorstel van zyn Edelheid, op zyn lyd te doen besorgen, dal alle doorlopen van de Ankeese en Sonlharse weg lot in zee, en spetiaal de middel ringslool in 't weslen en de sloot langs de zuyderweg in 't oosten doorgestoken, teegens H nieuwe jaar opengehouden werden en geene vlotten de rivier van Angiol komen te belemmeren, principaal in het midden van de mond derselve, Ier distantie van een hondert

Digitized by LjOOQ IC

540 1753. J. MOSSEL.

voeten, daar deselve geen passage- of legplaats zullen mogen neemen^ op poene van confiscatie.

En laastelyk om, indien na dit alles de bank voor de grote rivier egter so seer mogte aangroeyen, dat niet met d'ordinaire modderaars op behoorlyke diepte konde gehouden werden, alhier een zandniolen, naar de nieuwste en beste uytvinding, te laten aanmaken, als zullende naar alle apparentie van vry meer nut en dienst weesen als de voormaals uyt Nederland g'eischte moddermolen, die slegt voldeed en seer ve^l gekost heeft.

17 September. Nadere maatregelen in het belang van de gezondheid ie Batavia.

Naar aanleiding van de bij 14 September 1753 bedoelde, zeer uitvoerige nota van den Gouverneur Generaal, bepaalde de Regering nader ter zake:

Eerstelyk: om niet alleen tot suyvering en sakking, mits- gaders secureering van het afvloeyende drinkwater naar de stad en om daar aan in den drogen tyd ofte tusschen de maand May en November geen gebrek te lyden, zo wel aan de rivieren, als aan het Molenvliet, water kommen te laten maken, te weeten een boven de kruytmolens, een wat land- waart in en twee a drie aan de slockan of jongst gemaakte waterlosing van 't zuyder gebergte naar de stad, maar ook de bakken aan de waterleidingen uyt het Molenvliet naar de stad in de maanden May en November behoorlyk te laten zuyveren, mitsgaders alomme, zo aan de wagten als elders, dubbelde vaten en potten ter berging van het drinkwater voor 'sComp' dienaren te doen houden, ten einde behoorlyk te kunnen sakken, alvorens gedronken of gebruykt werden, 't geen in de particuliere huyshoudingen ook zeer nut zoude weesen; vaders, by capitale reparatien aan de voorsz. waler- leydingen naar de stad, deselve met pomp houten van twaalf voeten lang te laten vernieuwen.

En vermits d'ondervinding van tyd tot tyd geleerd heeft, dat

Digitized by LjOOQ IC

176S. J. MOSèÊL. 541

d'allerbekendste en beilsaamste dingen veeltyds door inaitentie en onverschilligheid in hel vergeetboek of in onbruyk raken, als men niet de precautie gebruykt, die hel incumbeert, nu en dan op te wecken om daar van gebruyk te maken, is ook ten overvloede verstaan:

Voorts de respective praclizyns en chirurgps Ie deser hoofd- plaats by gedrukte extracten van desen, als een poinct van noodsakelykheyd, te recommandeeren om de aankomende man- schap uyt Nederland, die hardlyvig of verstopt zyn, ten eersten een sagt laxatief in te geven of, die bloedryk en H laten gewoon zyn, ader te laten.

By het ter ordre van welgemelde zyn Edelheid reels eenigen tyd ingevoerde gebruyk om de recruten, naar Tangerang en andere ver afgelegene buyten posten gaande, een broodje op reis meede te geeven (e laten continueeren en op de tusschen gelegene posten een musje arak mei een maaltyd tegens drie sluyvers voor dien dag te laten verstrekken, mitsgaders zorge te dragen, dat z'in de koelie marcheeren en by haar aankomst aanstonds onder dak genomen en eten en kleederen gegeven werden.

Tot beter conservatie der gesontheid van 't volk, alhier in guarnisoen leggende, aan 't selve eens ter maand water van een kooksel tammarinde of wat rhabarber te lalen verstrekken en ordre te stellen, dal z'alloos, gelyk Ihans, gember waler by de kok kunnen bekomen om de warmte te conserveeren in verswakte ligcbamen en, speliaal in reegentyd, de schade der water koude lugl te breekeii en herstellen, mitsgaders d'otB- cieren in 't generaal te recommandeeren de nodige ordre te stellen en, zo veel mogelyk, zorge te doen dragen, dat het volk e-ens om de agt a tien dagen sig baad en reinigt, de barakken altoos schoon en zuyver werden gehouden en dat zy niet buyten dak slapen ofte onmatig vruglen eeten.

Wyders de nodige oplettendheid en sorge te doen dragen, «lat de bakmeesters opschaffen volgens d'ordre en niemand hier omtrent verongelykt werde, en dat het volk hun rantsoen van arak in heele dagen, met water gemengt, consumeeren

Digitized by LjOOQ IC

S4è 1^53. J. MÓSSÈL.

of wel eens een pons maken; als ook, dat de schildwagleD onder de lommer konnen staan en waakrokken in de schil* derhuysen berusten om by koude des nagts femployeeren, mitsgaders het gemeen in 't generaal iusschen twaalf en twee uuren onder dak of lommer bly ven, en dat de onlangs herstelde zieken, nog in de koude, nog felle hitte dienst doen.

Van gelyken d*ofBcieren van de zeevaart, nevens de fabryq, basen en verdere opsigters in 't ambagts quartier, zo wel als de baas van Onrust te recommandeeren de vereischte opsigt en besorging, dat, bayten het geene reets tot beste en nutte van het gemeen in gebruyk is, op de scheepen en aan de wal het kosigeld en rantsoen, zo van arak als andersints, behoorlyk en deugtsaam verstrekt en ook altoos genoegsanie ryst voor het volk gekookt en teffens agt gegeven werde, dat de ambagtslieden, des doenlyk, altyd arbeiden onder werkloosen of met eenig deksel van catjang matten ofte andersints boven het hoofd voor de brandende hette, onder qualiGcatie om ten dien einde de eerstgemelde te laten opslaan, daar het nodig is en gevoegelyk geschieden kan.

En daar en boven de doctoren, practisyns en chirurgyns, so in als buyten het hospitaal, op het ernstigste te deman- deeren zig de genesing der zieken ter herte te laten gaan en dienvolgende niet alleen attent te weesen, of de medicamenteD wel in zoort, conform de recepten, en deugtsaam verstrekt werden, mitsgaders de patiënten so spoedig te helpen, als de meeste ziektens, aan het land eigen, komen te vereischen, maar ook over de ziektens en qualen van eenig belang met elkander te consuleeren, de onder-chirurgyns de nodige ordres en onder- rigtingen te geven, hoedanig de sieken moeten behandelt werden, en met ernst de hand daar aan te houden, dat sulks behoor- lyk geschiet, mitsgaders sorge te dragen, dat d'impotenten, met welkers constitutie of ziekte zulks niet strydig is, zig naar behoren reinigen aan de fontein en spetiaal die, welke tot het verband geboren.

d'Edele Hoog Achtbare Heeren 17"^" by eerst af te gane schryvens eerbiedig te versoeken, dat altoos, zo veel mogelyk,

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 543

belragt moge werden het uytsenden van beter volk in t gene- raal, als men in de laatste jaren alhier nu en dan heeft sien aankomen, en spetiaal r Jer de zeevaart, al was het maar een derde ervaren volk, dat aan de fatigues van de zee en d'injurien van de lugt gewend is, wesen mag en onder de militie alleen Nederlanders, Switsers en Duytschers, excuseerende alle Frau- schen, Brabanders en Vlamingers, die het minste aan het Bataviasche climaat konnen gewennen, spetiaal d'eerstgemelde, waar van men reets dan te veel heefl, om andere goede reede- nen, die ook min of meer applicabel zyn of zoude kunnen werden op d'Engelschen en andere nalien, die zelfs Indien frequenteeren. Laastelyk is verstaan de gepropoueerde aanstelling van een persoon tot inspector om, onder 't oog van den heere Gouverneur Generaal, altoos goede tocsigt te houden, dat al het geresolveerde aangaande dese materie stiptelyk werde in agt genomen, waar toe wesentlyk wel een apart man vereischt werd, te verschuy- ven, tot dat men een vigilant subject kan vinden, bequaam en genegen om zig daar toe te laten employeeren, te meer, vermits het mogelyk al zo goed is daar toe niemand Ie benoemen, als recours te necmen tot een subject, dat of de nodige capaciteit of de vereischte per en lust niet heeft om zig daar van wel (acquiteeren.

25 September. Vergunning voor de procureurs te pos- tuleren voor het Collegie van kleine geregts-zaken.

Op zijn verzoek werd aan dit collegie toegestaan «door de »postuleerende solliciteurs te laten bedienen alle zaken, die •^voor haar collegie gebragt werden van parlbyen litiganlen, Bzonder onderscheid, ingevalle de laaste niet genegen zyn «in persoon te compareeren, en dat het dien volgende aan •dies bediendens ook geperraitteert zy, 't sy agter het •appoinctement definitif of wel, des vereischt werdende, »by aparte declaratien, opgemaakt en geresumeert door den •Secretaris, mitsgaders gemodereert en getaxeert door twee •Commissarissen, naar usantie te declareeren zodanig vast

Digitized by LjOOQ IC

844 17B3. J. MOSSEL.

»en gelimiteerd salaris, als by Commissarissen van den Adit- » baren Raad van justitie deses casteel werd gaccordeert, in »dien verstande, dat met de generale termen van alle sakeo, •die voor haar gebragt werden, zonder onderscheid, niet •gemeend werden eenige andeie, als die waarlyk tot de •judicature van dat college geboren; ook is goedgevooden »aan de respective procureurs te permitteeren om als sollici- •teurs en voor het salaris van de sodanige meede voor bet •selve te mogen postuleeren, invoegen zulks ter sessie van •den 20^° der voorledene maand ook omtrent de bank vao • zee- en commercie zaken is goedgevonden".

25 September. Voorschrift nopens thee, op vracht naar Nederland ie verzenden.

Om niet mis te tasten ten opsigte van de intentie der heereo meesters aangaande de vragt, welke voor de thee der pa^ ticulieren, met 's Comp^ scheepen naar Nederland overgaande, moet betaald werden, en alle aanleiding tot twyfel of disputen dientwegen voor te komen, is verstaan de recipissen van deselve te laten herdrukken en daar by in stede van de woorden :

dog, de thee geen 20 stuyvens 't pond in Nederland halende, zal volgens resolutien de dato 7 Juny en primo July 1751 agt stuyvers per ft voor vragt moeten betaald werden, te reekenen over de geheele massa van den ver- sender, 't zy dal parthycn daar uyt minder dan wel hoger mogten werden verkogt, en over de kameren in 't generaal; en beneden d'agt stuyvers 't pond verkogt wordende, sup- pleeren het minder rendeerende;

te gebruyken d'eygene woorden van d'Edele Hoog Achtbare Heeren Majores by missive van den 6*^" October anno 1751, namentlyk : dat, de thee geen twintig stuyvers het fi in Nederland halende, egter agt stuyvers per pond voor vragt zal moeten betaald werden door yder koopman van xyn parlhy, die minder als twintig stuyvers haalt.

.Digitized byVjOOQlC

irfeè. j. MOSSEL. K4ji

25 September. Afschaffing van het verstrekken van losse extracten uit resolutien en notulen der Hooge Regering^ voor zo verre Batavia betrof

Elke administratie te Batavia moest aanhouden een boek »met een vaste band", waarin de extracten zouden worden bijgeschreven.

Dat boek moest tot dat doel, wanneer noodig, afgegeven worden aan de opperkooplieden van het kasteel, aan den eersten klerk ter generale secretarie of aan den eersten suppoost van de generale directie.

Het » veelvuldig verduysteren of te zoek raaken'* van de losse extracten gaf aanleiding tot dezen maatregel, welke eene ampliatie was van bet bepaalde op 30 JullJ 1753 nopens het houden en visiteren van de negotie- en soldij-boeken, enz.

25 September. Uitschrijving van een aigemeenen boele% dank' en bedc'dag wegens het aanstaande vertrek eener retourvloot.

Merkwaardig vooi*al zijn in dit stuk de woorden: »opdat

•Gode zig onser ontferme en wy voortaen onberispelyk,

•opregt en onbestraffelyk mogen syn in het midden van een •krom en verdraayt geslagte''.

Dat kromme en verdraaide geslacht was namelijk de in- heemsche bevolking van Java en van andere, tol den IndischcD Archipel behoorende eilanden.

2 October. Maatregelen in liet belang van Batavia' s gezondheid.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dat buyten de middelen ter weiring van de siektens en sterftens te deser hoofdplaalse, ter sessien van den 14*" en 17«" September jongstleden op zyn Edelheids dienfwegen ingediende consideratien beraamd, nog als poincten van nood-

HiUlT-tOa DECL TI. ^g.^.^^^ ^^ GoS^le

ti4Ö 1753. J MOëSëL.

sakelykheid voorquamen de verplaatsing van de brandhoat werf of zo genaamde hout kappery, die thans zo na aan hel casteel was gelegen, dat men aldaar, by 't wayen van de zee wind, min of meer incommoditeit gevoelde van de vunse reuk, die het selve, spetiaal by nat weeder, van zig geefl, en kei suyveren van de Ghineese graven boven en bewesten de fortresse Jaccatra, die somlyds een onlydelyke stank van zig gaven, *t zy \9u lyken of krengen ofte alleen van een soort van onkniyd, dat in menigte aklaar wascht, en het hier en daar stilslaande water; so is verstaan naar een bequamer terrain ter verplaat- sing van de gemelde brandhout werf om te zien en ondertus- schen Heemraden dcser stads ommelanden te gelasten de nodige ordre te stellen, dat de gemelde graven van alle ruygtens ea vuyligheid of krengen en stinkend water ten eersten en voo^ taan twee malen in 't jaar gereinigd werden.

2 October. Bepaling, dat de Groot-kassier, ««o dra d^or- •donnatUien door expresse gecommtteerdens na behoren i^g* examineert en tegens het cassa-boek onder ultimo ^February en ultimo Augustus geconfronteerd zullen ^weesen, daar meede sal kunnen volstaan*'.

Verantwoording-stukken behoefde hij niet langer te bewaren; althans was hij daarvoor niet meer aansprakelijk.

Tweemalen 'sjaars vergeleken gecommitteerden dé ordoa- nantien, «stuk voor stuk", met het kas-boek.

8 October. Bepaling, dat de kosten van feesten ter eere van den geboorte-dag van den Erfsiadhouder, enz., niet mogten worden gebragt ten laste van de Compagnie.

Bk voorschrift is afkomstig van Hoeren XVH"^, die aU argument daarvoor aanvoerden, dat dei^eli)ke feesten in Nederland ook niet van lands- of stadswege betaald werden.

Digitized by LjOOQIC

1763. J. MÓÖSÈL 84f

Zij vonden het vieren dier feesten uitstekend, mits ieder deelnemer zijn aandeel bekostigde.

Eerst bij gedrukt extract uit de resolutien der Indische Regering van 51 Mei 17B4 is dit aan belanghebbenden medegedeeld.

8 October. Last op de buiten-kantoren niet meer caU" tanten in voorraad te hebben dan dringend verei^clU werd.

Deze last is afkomstig van Heeren XVII*^.

8 October. Last tot het overzenden naar Nederland van insecteny planten^ mineralen en andere rariteiten ten behoeve van de Leidsche Hoogeschool.

Deze last is afkomstig van Heeren XVII>^|>. By de facturen mogt de Compagnie met het kostende niet bezwaard worden.

8 October. BepaUng^ dat zoowel de Gouvemeur-Generaal^ als de leden van den Raad van Indié^ jaarlijks een eed van purge moesten afleggen.

9 October. Nadere voorschriften nopens insolvente boedels van Compagnie^s dienaren en hunner weduwen.

Naar aanleiding van het bepaalde op 23 Julij 1753 vroeg de Sequester inlichtingen aan de Hooge Regering, waarop deze bem magtigde: »om, ten 6ne fundamenteel te kunnen distin- Kueeren, welke als insolvent overgegevene boedels wesentlyk insolvent zyn of niet, alle crediteuren van onverevende insol- vente boedels van overledene 'sComp* dienaren en derselver weduwon, zonder onderscheid, by publicatie en afBxie van

Digitized by LjOOQ IC

548 1753. J. MOSSEL.

billeiten, lot matige koslen der respective boedels, te mogen waarschuwen en insinueeren om, binnen den tyd van ses weeken. Woensdags en Salurdags nademiddag van drie tol half ses uuren hunne respective actiën en pretentien met de vereficatien van dien ter secretary van den Raad van jusülie Ie komen opgeven en vertonen".

Wijders magtigde de Regering den Sequester »om, zo wd nu, als in 't vervolg, de memorien, reekeningen, quitaulien en verdere papieren, insolvente boedels concerneerende, tol raena- gement van koslen op ongezeguld papier ie mogen expedieereo, dog daar en tegen niet te bewilligen in het extendeeren der proceduuren of vereveningen van alle insolvente boedels, voor zo verre de immobilia betrbft, tot de legale en speciale hypotheec- quen, nog tot de geregtelyke pretentien van advocaten en pro- cureurs, die d'overledene bedient hebben in processen of zaken, welke op of omtrent haar afsterven nog ongedecideert zyn geweest, also zulks, schoon in sig zelfs regtmatig en billyk, niet over een te brengen is met d'inlentie der Heeren Majores om alle proceduren in cas van preferentie en concurentie over d'iusolvente boedels van 's Comp' dienaren en derselver weduwen, geen jaar en dag na haar mans dood alhier ter woon gebleven zynde, niet alhier, maar in Nederland te houden, nog ook roet het besluyt deser regeering van den 25^ July jongstleden, om haar Edele Hoog Achtbare sonder eenige reserve in staat te stellen daaromtrent finalyk te disponeeren, zo als hoog deselve, by eene verhoopte nadere overweeging van die affaire met de gevolgen en den aankleve van dien, invoegen als by gemeMe resolutie breedvoerig is beschreven, zullen gelieven goed te vinden^ maar wel onder die verevening te comprehendeeren d'onbctaalde doodschuklen, nevens de pretensien van doctoren en practizyns of chirurgyns, d'overledene in hare ziekte bedient hebbende, nevens d'huyshuuren, voor zo verre die naar regten preferentie hebben, en verschot voor spys en drank van personen, daar zy ten tyde van hare ziekte by inwonen, en gevolgelyk dese posten, als niet excessief zyn, te betalen zonder forma van proces, also haar Edele Hoog Achtbare t'equitabel zyn om

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 549

Diet te approbeeren, dal men, zo veel mogelyk, zorge draagt, dat 's Cornp* dienaren en derselver weduwen, die geen apparenlie hebben een opulente boedel na te lalen, onder dak kunnen komen; dat z'in hare ziekte niet van doctoren en chirurgyns, uyt vreese van geen betaling te bekomen, verlaten en na haar dood niet van een ordentelyke begraafenis verstoken werden; voorts ter narigt van gemelten sequester te verklaren, dat het geresolveerde ten opsigte van dese materie ter gemelde sessie van den ^S^** July deses jaars, zo min als d'ordre der Edele Hoog Achtbare Heeren Superioren, betrekkelyk is tot de l)oedels van dienaren, met vreerode scheepen in Indien g'arriveert en hier te lande in dienst genomen, nogte derselver weduwen, waar over, als voor deesen, het forum hier te lande moet ge- houden werden; en dal, na bet aflopen der g'ordonneerde proceduuren, de benodigde penningen voor so verre door hem qq, op ordonnantie van den heer Directeur Generaal, uyt 's Gomp cassa zullen mogen geligt en aan de g'interesseerdens afgegeven werden, dog niet anders als onder cautie de resti- tuendo, conform de statuten.

16 October. Intrekking van het tractement, toegekend den 28" September 1641 aan de officieren van de inlandsche burgerij Ie Batavia. — Verdubbeling van de verstrekkingen aan de inlandsche burgerwachten aldaar.

Op de gedane instantie der gesamentlyke inlandsche burger officieren by een ingedient request is verstaan voor altoos af te schaffen de afgave van het hen by resolutie van den M«" September van den jare 1641 toegelegde maandelyks douceur, zo zy zeggen, om sig van kousen en schoenen te voorsien, dog volgens dictamen van dat besluyt, als een erkentenisse om hen in hunnen dienst gewillig te maken en te meer aan ons te verpligten, en het welke daar by is gereguleerd op vier realen van agten voor een capilain, drie gelyke realen voor een lieutenant en twee voor een

Digitized by LjOOQ IC

{(50 1763. d. MOS8£L.

vendrig, dog sedert, sonder dat men kan nagaai waDoeer, is vermeerdert tot 4 rd' en 38 stuy vers voor een capitain, 4 rd* voor een lieutenant en 3 rd* en 8 stuyvers voor een vendrig, en daar en tegen de verstrekking van lamp oiy ea kaarssen aan d'inlandscbe barger wagt^ of corps de gaarde, zo binnen als buyten de stad, tot een quantiteit van 42 kan- nen van d'eerste en 33 S van de laaste, welke meede al voor dan jare 1695 op dien voet heefi plaats gehad, te verdubbeleii.

16 October. Regeling nopens de verantwoording vm geschenken van en aan itUandache vorsten, enz.

De resident ten comptoire Jamby, Aakiers, versodc gedaan hebbende, dat, zo wel als het in anno passato gesoodene gesebeak voor den Koning, etc. derwaarts aangerekent was, dat comp- toir ook mogte werden te goed gebragt het bedragen der van daar ontfangen wordende geschenken; zo is verstaat daar inne niet alleen te condescendeeren, maar ook in 't vervolg altoos hier omtrent op een eenparige voet te doen te wark gaan, zodanig, dat de geschenken en contra geschenken naar de billykheid door en op deselve plaatsen gegaudeert en gedragen werden.

19 October. Verbod tegen den uitvoer van arak va» Batavia naar de Kaap de Goede Hoop.

De Regering vreesde, dat, »tot prejuditie van den verkoop »in Nederland", ai*ak door Engelschen en anderen van de Kaap naar Europa zoude worden overgebragt.

De poenaliteit was confi^atie van den arak en >de strafleOi 9 op de particuliere, verboden handel gesLatueerd*'.

19 October. Nadere voorschriften nopens het houden e» examineren van de n^otie- en soldij-boeken.

Qni de pas af te snydei^ tot alle exceptien van ignorantie,

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. ^l

wanneer men mil^elt, dat de bonden der negotie4)oeken ofte de gecommitteerdens tot derselver exani&natte zig niet naar behoren van bunnen pligt bebben g'aoqttHeerd, is in Rade van India goedgevonden by dese een speciale aatnwysinge te doen van het geene daar omtrend nog noet g'observeert werden, bnyten bet geene bier voren reets uytdmckeiyk is geiegt, als:

1^ buyten bet generale vertoog der lasten, door de gecommit- teerde examinateurs op te maken, waar van bier voren is gewag gemaakt, zal ook door den houder der negotie- boeken voor bet sluyten moeten werden geformeert eene te saraentrecking van deselve, op een klare en distincte wyse aantonende de redenen, waar om yder reekening minder of meerder als het voorgaande jaar is; 2® na dat over dit geschrift in Rade van politie naar vereiscb en bevinding van zaken zal wesen gedisponeert, moet den houder qualificatie verleend werden om met bet sluyten voort ie gaan; 3^ en sal bet selve, benevens de daar op gevallene besluylen, vervcdgens als een bylage by bet journaal moeten gevoegt werden tol narigt van de visitateurs of gecommitteerde examinateurs; 4® mei bet woord van examineeren werd ook verstaan ofte daar onder mede begrepen:

a. de confrontatie der nieuwe restanten tegens de afgelegde boeken, de byboekjes of boeken van administratien eli verdere papieren, eenige relatie tot de boeken hebbende ;

b. bet nazien of alle lasten en ongelden, gevalideerde minderheden, verliesen en defectueuse goederen, etc*, behoorlyk en op hunne eigene reekeningen zyn inge- schreven en verevend of verantwoord;

c. of dit alles len laste van de Compagnie moet blyven;

d. of alle in- en afschry vingen geschied zyn in behoorlyke forma en met de vereischte extensie en klaarheid, zouder een onnutte verspilKng van woorden, die veel- lyds duysterbeid verwekt;

Digitized by LjOOQ IC

552 1*763. J. MOSSEL.

e. of alle wioslen en voordeelen de Compagnie bebooriyk zyn goedgedaan;

f. of de restanten alle wel als wesentlyke en deugdelyke effecten kunnen aangemerkt werden en of 'er niet eenige onder lopen, waar van de boeken behoorden gezuyvert te werden, als daar zyn: goederen, die In gebruyk zyn en dagelyks van hare waardye verlieseo, zo dat het niet voegt, dat deselve met haar voile kostende, wanneer nieuw zyn geweest, blyven voortlopen, maar deseive moeten werden afgeschreven en die verdere verantwoording subject zyn, agter de restanten, zo laag in wezen zyn, levendig gehouden werden, en

g. of 'er ten opsigte van de debet lopende reekeningen geene negligentie wegens derselver inneeming is ge- pleegt of ook hopeloos zyn en de boeken daar van dienden gezuyvert te werden door deselve af te schryren en eenlyk binnens lyns ter geheugenisse voor te dragen; mitsgaders op Ceylon, daar expresse visitateurs zyn, ook

h. de nareekening;

5® de visitateurs of gecommitteerdens zullen by hun rapport of bevinding niet alleen aantoonen alle gebreeken, in de houding der boeken ontdekt, en de consideratien, die over deselve te maken zyn, maar ook alles, het geene in aan- merking komt om verbeterd of in den aanstaande anders behandelt te werden;

6^ dese bevinding zal mede, met de besluyten der ministers in margine, aan den houder der boeken, ter zynernarigt, ter hand gesteld werden;

7^ de hoofd-boeken van de respective gouvernementen, direc- tien en commandemenlen moeten tegens ofte voor ultimo December tot ultimo Augustus afgesloten en de boeken der subalterne comptoiren daar by ingetrocken zyn, ten einde deselve vroeg in het voorjaar, 't zy direct ofte over een ander comptoir, herwaarts kunnen gezonden werden; en ten dien eynde zullen de bediendens van de subalterne comptoiren gehouden wesen hunne boekjes binnen zekeren

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 683

tyd by de ministers, yder in den haren, naar de gelegcnU beid der plaatsen reets bepaald of nog te bepalen, op den laalsten September dan wel den 16^ ofte ten aller langste ultimo October naar het hoofd-comptoir te zenden; wer- dende de respective gouverneurs, directeurs en comman- deurs en derselver raden by desen de novo expresselyk gelast de zodanige, welke na desen bevonden zullen wer- den nalatig te zyn in het tydig vervaardigen van de hen aanbevolene boeken, te beslaan in eene boete van drie maanden gagie, ten behoeve van de diacony-armen : en als zy deselve vervolgens niet binnen twee of ten langsten drie maanden na den uyterlyk gestelden tyd vervaaitligen en overzenden, zonder eenige conniventie, defacto uyt hunne functien te dimoveeren en buyten qualiteit en gagie her- waarts te zenden, gelyk mede hel opperhoofd van zodanigen eomptoir, daar zulks mogte voorvallen, ten ware hy haar van het ten agteren raken derselve en d'oorsaken, waar uyt dat ontstaan was, tydig advis gegeven en zig dient- wegen met voldoende rederen voor af verontschuldigt hadde, met aantooning, dat daar in niet hadde kunnen voorsten ; ten opsigte van dese hoofd-plaatze zal in volle kragt en waarde blyven hel geresolveerde in Rade van India o|i den 25° January anno 1701, dal jaarlyks alle de boekjes der administrateurs op ultimo April en de negotie-boeken op ultimo May lot ultimo February toe volkomen zullen moeten effen staan en vervolgens de by-hoekjes op ultimo Oclober, dog die van dequipage-werfen het ambagts-quar- tier niet later als ultimo November; en wyders de negotie- boeken voor ultimo December zullen moeten gesloten en gereed zyn, als mede de respective soldy- en guarnisoen boe- ken niet later als den 15®" November, waar toe dan ook de curator ad lites met zyne reekeningen wegens de nalaten- schap der overledene 'sComp* dienaren voor den 10*" October en de boeken van 't hospitaal uyterlyk ultimo van deselve maand, gelyk ook den groot cassier met het cassa-boek op den den 15«° April tot ultimo February

Digitized by LjOOQ IC

554 '^ÖS. J. MOS6EU

en wederom op den 15^ October tol ullimo Augnslns inclusive ten vollen zullen naoetea gereed zyn; ea dat voorts de geene, die lievonden zullen werden daar omtrend te nianqueren, telkens op bet verloopeo van den eersten tyd zullen verbeuren twee en op de laatate drie maandeo gagie, ten behoeve van de Compagnie, ofte wel verdere correctie naar bevindinge van bun versuym, eo egter boven dien in 't casteel zuUen moeien verblyveo, tot dat zy hun werk vereffent zullen hebben ; dog de boekhouden van d'equipage-werf en bet ambagts^quartier, als hun werk niet gevoegelyk in 't casted kunnende absolveeren, das lange in hunne comploiren respeclive in arrtöt zulleo ge- houden werden, zonder dat het voorwenden van ziekte of andere extra-ordinaire toevallen hen daar omtrend zal verschonen, alzo zy by eene rede ontmoeting van wettige verhinderingen 't zelve tydig zullen moeten aangeven, opdit de voortgang van hun werii door andere zoude kuuaeo bezorgt werden; 9^ ook zal by de confrontatie der negotie- tegen d'admioistratie- boeken, ingevolge de resolutie deser regeering van den IS^' Juny anno 1751, van de differenten of bevinding derzelve geene notitie mogen werden gehouden op fesse vellen of kladden, maar in een boek met een vaste band, daar toe expres te houden en door den negotie-boekhouder onderteekent, dat yder reis, na gedaan werk, aan den visitateur generaal moet ter band gesteld werden ter visitatie en bewaring; 10^ nog zal, volgens besluyt van den 25^ September anno 1753, op alle comptoiren en in alle administratien abier moeten gehouden werden een boek met een vaste band, dat, telkens als d'opperkooplieden van het casteel, d'eerste geswore clercq ter generale secretarye ofte d'eerste sup- poost op het comptoir van de generale directie het requi- reeren, aan hen zal moeten gezonden werden om daar in de nodige extracten uyt de besluyten en notulen van dese regeering te laten inschryven en, g'authentiseerl

Digitized by LjOOQ IC

171^3. J. MOS6EL. SKB

zynde, te rug te zenden, zullende dal boek op de regpec* tive transporten van de comploiren or administratien moeten bekend gesteld werden en gevolgelyk bel afgeven van losse extracten geheel en al cesseeren. Zie ook bij 50 Juli) 1753 en 26 Augustus 1791.

30 October. Verbod iegm hel gewag maken in offidèle stukken van rijksdaalders ad 60 ligle stuivers.

Alleen van rijksdaalders ad 48 zware stuivers mogl in die stukken sprake wezen, «ter voorkoming van de confusie, die

ayl het tegendeel ontslaan kan, speciaal als het woord van ligle • [stuivers] in de pen blyft, gelyk Ie meernialefi geschied is".

Dit verbod was bestemd voor »de respeclive collegien, de «directeur en commissarissen van de Bank-courant en van de 'Amphioen-societeyt daar ouder l)egrepen".

In alle «negotie- en secrelarieele papieren van geheel India" mogt alleen sprake zijn van guldens of florijnen van 20 Hol- landsche of zoo genaamde zware stuivers.

Uitgezonderd was alleen het «cassa- en contra-cassa-boek" Ie Batavia, omdat »de inlander, by wien de guldens l*eene- *maal onbekent zyn en die aan de rd' van 48 sware stuy vers •gewend is, by hel doen van leverantien, enz. moeyelyk en •eenigsints onverstaanbaar zoude vallen".

SO October. Voorschrifïen nopens het lossen en laden van specerijen ter reede Batavia^

Tot helere preventie ofte ontdekking van dieveryen en andere quade practycquen omtrent de speceryen en om door een Ie late advertentie niet buylen postuur gesteld te werden om t'ordonneeren en in H werk te doen stellen het geene ten dien eynde al verder vereischt werden mogte, is g'arreSleerd voortaan ook de losbriefjes of de bevindingen der ladingen van de losvaartuygen, die de speceryen aan de wal brengen, yder ordinaire vergaderdag te doen indienen, mitsgaders zo wel de

Digitized by LjOOQ IC

B56 1753. J. MOSSEU

1

presente als d'in 't vervolg te doene versendingen van speceryen na Nederland aan boord der scheepen door d'opperstuurliedeo van deselve te doen nawegen, ten overstaan van gecominit- teerdeiis, die nopens derselver bevinding in geschrifte zalfeD moeien rapport doen.

Al verder is inet relatie tot dese materie dienstig g'oordedt en oveisulks besloten, dat d'opperstuurlieden van de scheepen of d'officiers, die dlading aan boord ontfangen, aan d'opper- cooplieden deses casteels telkens ten eerslen zullen moeten toesenden schriftelyk l»erigt wegens d'ontfangst van de peeper en diergelyke losse pond goederen, 'tzy by H getal der zacken ofte andemnts.

15 November. Bepaling, dat met 1 Januarij 1754 v$(»' slaven, ie Batavia ten dienste van de Compagnie aangevoerd, geen inkomend regt zoude worden bdaald.

Vroeger betaalden de aanbrengers dat regt, even als voor de slaven» welke de leden der Hooge Regering voor zich uitkozen.

In de pacht-conditién werd deze bepaling opgenomen.

13 November. Afschaf /ing van den borgtogt, vastgestdd op 15 Januarij 1682 en 5 Mei 1686 voor hel onderhoud gedurende zes jaren van geëmancipeerde lijfeigenen. — Bepaling, dat alwie *by levenden lyve" te Batavia een slaaf of slavin wilde emanciperen, oi^ mede de executeurs-testamentair van hen, diezidh^by ^uylterste wille komen te doen ofte reets pro dato dem r^gedaan hebben'\ voor de expeditie der emancipatie-brieven aan den Secretaris van Schepenen, ten behoeve der diaconie, moesten betalen eene som van 10 rijksdaoi- ders voor elk geëmancipeerd lijfeigene.

De borgtogt leverde niet op »de vereischte vrugt terberei- »king van het bedoelde oogmerk".

Digitized by LjOOQ IC

itöè, j. Móssêu gs^

Want »door traagheid of onkunde geene finantien tot een "ordentelyke broodwinning weetende en na verloop van jaren

hunne huysgesinnen vermeerdert siende*', namen de geëman- cipeerde lijfeigenen toch, na omniekomst van de bewuste zes jaren, hun toevlugt tot de »offerkist" der diaconie.

Het armen-fonds was daardoor op eene veronlruslende wijze aangesproken, weshalve de Regering begreep, dat dit fonds door nieuwe inkomsten verslerkl moest worden.

Hiertoe zoude dienen hel lK)venl)edoelde » sommetje*' van 10 rijksdaalders, welk geld de Secretaris van Schepenen eenmaal 'sjaars aan Diakenen moest verantwoorden.

Het onderhoud egler van geêmancipeerden, »die by hare •vrygeving verminkt of incurabel geweest zyn", bleef ten lasle van den vrijgever of van diens boedel.

13 November. Magligmg op de Diaconie »dc legaten *ofle gifien, die den een ofte ander aan ly f eigenen *konU te vermaken of donateren en onder haar sal •willen stellen om te dienen tot onderhoud derselve^ •te accepteren tegen» 10 per cento van 'f capitaal in •'t jaar^ om maandelyks of op sodanige tyden van Ujaar •uytgekcert te worden, als de testateur ofte vrygever •zal goedvinden; mits dat, na hel overlyden van den •begiftigde, sodanige capitaal of het nog overschie- •tende blyve ten voordeele van de Diaconye'\

Velen waren genegen aan hunne geëmancipeerde lijfeigenen zekere sorii voor hun onderhoud te geven of te legateren, maar werden hiervan leruggehouden door de vrees voor ver- spilling van dat geld, indien zulks in handen van de geêman- cipeerden geraakte.

Volgens de Regering kon de Diaconie door vorenstaande r^eling geen nadeel lijden, «schoon ook de uytkeering van »10 per cento 25 jaren na den anderen plaats hadde', vermits de Diaconie haar geld bij de Compagnie tegen 47^ pet 'sjaars uitzette.

Digitized by LjOOQ IC

Uè ^i53. j. MöséêL.

Een iegftlyk bleef natiiurlyk vrij «huylen bemoeyingen van «Diaconen, ten behoeve van de vry gegeven werdeode lyf- » eigenen zodanige gifte te doen ofte legaten te bespreken, als »hy te rade mogte werden**.

13 November. Magtiging op de Duu:onie te Balam (m bedeelde inlanders 'en geëmancipeerden toe te kernen perceeleti van een der niet ver van »Aier (Batavia nog ï>onbebouwt leggende landen van de Compagnie'*.

In dat geval zouden de bedeelden slechts de helft of een vierde deel van hunne vroegere bedeeling blijven genieten, maar daarentegen door de Diaconie van akkerbouw-gereedscbap- pen, melk-koeien, enz. voorzien worden.

Een zeker gedeelte van de opbrengst hunner producten kwam ten voordeele van de Diaconie, die Europeesche en andere opzigters, des noods ook aparte armbezorgers en landbouw- kundigen, kon aanstellen.

Zie ook 6.Junij 1755.

13 November. Verdeeling van de buiten-armen te Bata- via in klassen.

Gesproken zynde over de door diaconen g'allegueerde aanwasch van den last van het onderhoud, dat men gewoon is aan veele toe te leggen om zig buyten de Gods huysen te bedruypen, waar onder, na alle apparentie, by nauwkeurig ondersoek wd weeder eenige gevonden zullen werden, die de aan haar afgegeven werdende alimentatien ofte niet waardig zyn of wel zo zeer niet benodigt hebben, ofschoon men de dientwegeu verspreid werdende gerugten niet ten vollen accrediteeren kan, gelyfc zulks anno 1733 is ondervonden, blykens de resolutie deser regeering van den 21^° Jahuary van dat jaar en het ten dien dage ingekomen rapport van de heeren Raden, de Witte vao Schooien en Valckenier, die by resolutie deser tafel van den IT"^ April des jaars 1732 waren gecommitteert om een generale

Digitized by LjOOQ IC

1^6è. J. MóéêÈL. 8Sd

accurate revae der buylen armen ten haar Edelens overstaan te laten doen; so is goedgevonden en verstaan ten sel ven eyn de weeder twee leeden deser tafel te coramitteeren en daar toe te benoemen de heeren Raden extra-ordinair, de Nys en van Basel, mitsgaders haar Edelens in mandatis te geven om ook teffens te besorgen, dat de buyten armen voortaan verdeelt werden in classes, gerigt na ieders benodigtheid en conditie, bel getal van de kinderen en d'onmagt door siektens en qualen van de geene, die haar Edelens oordeelen eenige alimentatie Dodig te hebben, met afwysing en expresse seclusie van dezulke, die in staat mogte weesen om zelfs de kost mei eenig eerlyk hand werk of gepermitteerde neering te soeken.

29 November. Last op de pracliztjns i>preci8e voor het i>aangaan van de rol op de bovensale van het stadhuys y^[te Batavia^ te verschynen^ hetsy dat eenige parlhyen T>ter rolle hebben ofle niet'\

De poenaliteyt was eene boete van 10 rijksdaalders ten behoeve van het College van Schepenen, «onvermindert dat, sp mees- •ters sake door den geregts bode uytgeroepen werdende en hy •niet compareerende, verleent sal werden comparuit ofle default, »ten kosten van dien defaillanten procureur, sonder syn mees- ster sulx in reekening te mogen brengen".

1 December. i>Ordre-6oefe" voor het garnizoen te Batavia en ^dies resorte'.

Reglement op het doen van de exercitie.

Art. 1. De sergeanten en corporaals zullen by goed weer 's morgens vroeg en 's avonds by 't vallen van den avond hare manschappen, welke vry van de wagt zyn, exerceeren, in 't bysonder de gene, die nieuw aangekomen zyn by de com- pagnie, leerende haar den snaphaan wel hanteeren, als: die te presenleeren^ verkeert op schouder te leggen, verdekt te

Digitized by LjOOQ IC

iéO 1753. J. MOêSèL.

dragen, verkeert onder de linker arm ie swenken, neder te leggen en wat dies meer is, als: het bajonet op de loop brengen, de snaphaan hoog in de regter arm te hangen en op de linker arm te leggen, beyde met de bajonets op de loop, wordende van het doen van het gantsche manuaal verschoont om de wille van het land, dat zo veele fatigues teffens niet kan veelen, waarom de sergeanten principaal het gemeen het wel laaden van haar geweir zullen loeren by het doen van roet platons te vnuren, zullende daar omtrent in agt genomen werden, dat zy in voorschrevene tyd als dan niets laten do«i als te leeren met platons swenken, stilstaande en marcheerende vuuren en wel marcheeren en vooral de snaphaan weldragen; als 't reegent of quaad weer is, blyven zy verschoont van de exercitie.

Art. 2. Een officier per compagnie sal hier by 's daags eens moeten praesent wesen en den adjudant sig laten vinden, dan by dese, dan by geene compagnie, om derselver sergeanten en voor al die comman<leert, goede onderregtinge te geven, waar toe ook de officieren teffens gesteld zyn; en ook om te beletten, dat het gemeen niet gebrutaliseerd werde, sullende het gemeen, wel behandelt, dog gantsch onwillig synde, gecor- rigeert werden en by verdere halstarrigheid daar van aan den capitain van de compagnie rapport doen, die de zaak na bevinding sal behandelen.

Art. 3. Geduurende de goede mousson, als in de maanden Maart, April, Mny, Juny, July, Augustus, September en October, sal het bataillon twee maal ter week in de wapens komen, als 's Dingsdags en Vrydags 's agtermiddags ten vyf uuren, goed weer synde, als wanneer niemand sal vry wesen als de officieren, onder officieren en gemeene, die de wagt hebben, moetende de overige alle present syn met chierp, ringkraag en sponion, als wanneer de majoor selfs sal commanderen en het bataillon stellen in die ordre, so als sulks by wylen Zyn Hoog Vorslelyke Doorlugtigheyd (H. L. M.) in hel vaderland is g'ordonneert; alleen oHi de wille van het land, dat niet veel fatigues kan lyden, sal het gemeen van het manuaal

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 561

verschoont blyven en niets voor die tyd doen, als by articul 1 staat, met dit onderscheyd noglhans, dat de majoor het bataiilon leert swenken, mitsgaders niet alleen stil staande en marcheerende, als retireerende met piotons, maar ook op de holle wegen uyt het bataiilon carré en teffens met gelederen, etc, laat vuuren.

Art 4. Vervolgens laten marcheeren conform de gesla- lueerde ordre, als boven vermeld, en voorts het battaillon doen breeken en de compagnien orden telyk, met verkeert ge- schoudert geweir, na hare quartieren senden door de onder- officieren, gelyk deselve ook ter exercitie plaats door de onder- officiers gebragt worden.

Art. 5. Als het den heere Gouverneur Generaal sal behagen om de exercitie by te wonen, sal zyn Hoog Edelheyd het hoofd van de militie laten waarschouwen, die sulks daar op aan den collonel sal laten weten, als wanneer de majoor de nieuwe vaandels van slaat in ceremonie van de hoofd-wagt, waar deselve bewaard worden, sal laten afhalen met de bajonets op de loop en het geweir hoog in de regier arm en zig zelfs aan 't hoofd van *t battaillon stellen ; en als den heere Gouver- neur Generaal aankomt, het geweir laten presenteeren en de marsch slaan, waar by de officieren op haar tour salueeren, voor so verre als zyn Hoog Edelheyd haar komt Ie passeeren.

Arl. 6. En wanneer het hooft van de militie by de excercitie verscheynt, sal de majoor syn Edele met gepresenteerd geweir ontfangen, in parade staande; dog by aldien het battaillon reets besig was met te vuuren, is de majoor daar van geexcuseert.

Ordre en reglement op hel doen der wagten en vet^dere belastingen voor hel guamisoen van Batavia en desselfs casteel.

Op het doen der wagten.

Art. 1. De officieren van de stads poorlen zenden hare tamboeren aan de booft-wagl om de reveille te slaan, *s morgens

Hauat-boei deel TI.

Digitized

byGo(5^1e

862 1753. J. MOSSEL.

ten half vyf uuren, met den tamboer-majoor aan 't hooft; en zal de vaandrig van de hooft-vi^agt, zo ras de tamboers zyi argedefileei'd na hare bescheydene posten, de sleutels afgev» aan de sergeanten, ten dien eynde van yder poort aldaar met vier man gesonden, en sullen de poorten in presentie van den officier, die de wagt aldaar commandeert, veorden geopent en de marsch' geslagen en de sleutels door voorschreve sergeanlea en manschappen v^ederom op de hooft-veagt gebragt worden aan den vaandrig voorschreven en aldaar tot nader ordre van den heere Gouverneur Generaal blyven berusten.

Art. 2. De sergeanten, gezonden tot het afhalen der sleutels, zullen berigt doen van het geene op hunne respective posten is gepasseert, een yder ten reguarde van zyne post; en iels van aanbelang zynde voorgevallen, zal den officier, de wagt hebbende gehad, daar van selfs rapport doen aan den heere Gouverneur Generaal of wien andersints het guamisoen staat te commandeeren, als wanneer afgelost is.

Art. 5. Alle morgen ten seven uuren zal de vergaderinge worden geslagen op de gewone parade plaats door vier tam- boeren en twee pypers, benevens den tamboer majoor aan *t hooft, welke aan de baracquen van 't casteel bescheyden zyn, en zullen de zo genaamde prince vergadering slaan, als wan- neer de sergeanten en corporaals, die de wagt staan te betreck^ haar gecommandeerde manschappen tot de wagt voor het logement van 't volk in een reye stellen aan de poorten; aan de hooft-wagt op de ordinaire vergader-plaats, op de aankomste van de officiers, die de waglen, zo aan de poorten als hoofd-wagt, staan te betrecken, met het geweer by de voet, waar na de officier de bajonets op de loop laat brengen en de laatslok in de loop, op volgende wyse.

Art. 4. Yder soldaat makende regtsom en brengende, zonder tempo, de bajonet in de loop en de laadstok in deselve, waar na hy zig in een tempo wederom herstelt en de snaphaan als ordinair by de voet houd, man voor man het geweir visiteerd, den eersten man van de regter vleugel presenteerd, als ordinaris, in drie tempos de snaphaan, neemt deselve de

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. K6S

vierde terapo boog, opent te gelyk de pan en geeft zyn geweir over aan den officier, welke, wanneer die gezien heeft, dat alles wel en zuyver, als ook inwendig reyn is, den soldaat zyn snaphaan weder geeft, die met deselve tempos het selve wederom by de voet brengt; en op dusdanig een wyse gevisiteerd zynde, laai den officier de laatslok zonder tempos uyt de loop en op hare plaats brengen, als wanneer de officier het geweir laat op schouder leggen, zyn volk in gelederen swenken, de marsch slaan en marcheert regt tegens over de oude of afgaande wagt.

Art. 5. Yder onder officier zal, met zyn helmbaard of geweir op schouder, * alleen roarcheeren op de vleugel of voor zyn divisie; hy zal onder het geweir geen hoed afnemen, ook niet byhet uytgeven van het parool ; én wanneer hy deselve aan zyn offi- cier brengt, zal hy zyn helmbaard of geweir by den voet neemen, gebruykende daar toe ordentelyke tempos.

Art. 6. En zullen de officieren, welke de wagt staan te betrecken, alle morgen ten half seven zig vervoegen aan de stads hooft-wagt met cberp en ring-kraag, als mede den capilain, die de hooft-wagt staat te betrecken, op dat den onder-majoor hare namen aantekent, ten eynde men soude weten, als *er iets op hare wagt voorvalt, wie aldaar de wagt heeft betrecken gehad; dit geschied in deser voegen, dat, welkers compagnie aan dese of gene poort legt bescheyden, die selfde officier ook voor die poort wordt aangetekent, op dat het volk een ieder zyn eygene officier zal bekomen, om aldus ieder compagnie, zo van gemeene, onder-officiers als subalterne, te doen waken, waar hare compagnie in 't geheel bescheyden legt.

Art. 7. De compagnien, bescheyden aan de baracquen van 'tcasteel, zullen de stads hooft-wagt en de verdere wagten van H casteel moeten betrecken ; invoegen, als de vergaderinge, volgens articul 5, heeft geslagen, zal den capitain,. die de wagt staat te betrecken, zig na zyn volk begeven, ten dien eynde hcFeeds bevorens op de gewone parade plaats gesteld door de sergeanten en gevisiteerd door de officieren, een yder zyn eygen compagnies volk, volgens articul 4 ; en dit gedaan zynde, steld

Digitized by LjOOQ IC

B64 1753. J. MOSSEL.

den adjudant deselve invoegen de eerste dag de oudste com- pagnie boven aan, de twede dag de twede compagnie boven aan en zoo vervolgens, op dat het gemeen het casteel by tour beurten komt te betrecken, en zo mede met officlereo en onder-officieren; de parade, door den onder-majoor afgededt zynde, geeft die over aan den capitain, als wanneer deseh e de parade het geweer op schouder doet leggen en laat de marsch slaan, ordonneerd aan den officier, die de casteels wagt moet betrecken, van af te marcheren en marcheert voorts selfs af. N.B. de Gouverneur Generaals wagt zal, als de dragonders manqueeren, voortaan door granadiers worden beset ; en mar- cheeren met de bajoneCs op de loop en het geweir op schouder.

Art. 8. Als de parade is afgedefileerl, zal den onder-majoor een schriftelyk rapport formeeren, 'tselve de commandeerende officier van 't guarnisoen besorgen, die 't selve tekent en, als den lieer Gouverneur Generaal in 't casteel of op Jaccatra is, aldaar rapport gaat doen of sulks, by onpasselykheid, den groot majoor laat waarneemen, dog in zyn Edelheyts boven thuyn. Weltevreden, zynde, is gepermitteerd 's Maandags, Dings- dags. Donderdags en Vrydags per een ordonnantie dragonder na den heere Gouverneur Generaal te zenden; op Woensdag en Saturdag komt zyn Edele selfs of den groot majoor, die als dan voor die tyd rapport doet; 'sSondags word doorgaans na kerk tyd rapport in 't casteel gedaan; en ook als hel 's morgens vergaderinge by haar Hoog Edelens is.

Art. 9. Wanneer de wagten zullen aflossen en de nieuwe wagt omtrend veertig passen van de oude wagt zal gekomen zyn, zal desê het geweir presenteeren en de marsch slaan, marcheerende intussen de nieuwe wagt op de linker hand van de oude wagt, wel te verstaan de hooft wagt; de andere wagten stellen zig regt tegens over d^ oude wagt, behoudende de oude wagten hare plaatsen, tot dat alle de scbildwagten afgelost en te rug gekomen zyn ; de wagten aldus opgemarchoert zynde, laat den capitain of officier het geweir presenteeren en neemt de capitain of officier van de nieuwe wagt 't sponton hoog en gaan na de officieren van tle oude wagten, brengen

Digitized by LjOOQ IC

1

1753. J. MOSSEL. 565

als dan hare sponlons weder aan de voet ; en, na alles orden- lelyk Ie hebben overgenomen, nemen de spontons als voren hoog en gaan virederom na hare post ; zo ras de oflBcieren der nieuwe wagl gegaan zyn om de ordres van de officieren van de oude wagt over te nemen, zullen ook de sergeanten en corporaals van de nieuwe wagt het scive gaan doen by de sergeanten van de oude wagt, hare helmbaarden op schouder houdende en de capitains haar geweir hoog in de regter arm dragende; de ordres hebbende behoorlyk overgenomen, keeren zy wederom na hare post en commandeert den capitain van Je oude wagl eerst en die van de nieuwe wagt dadelyk daar ua: snaphaan op schouder: vervolgens commandeerl de capitain of officier van de nieuwe wagl : $ei*geanten en corporaals daar uy(, en ordonneert te gelyk aan de sergeanten, dat de corporaals de nieuwe schildwagten tot de overgeleverde post zullen op- brengen om de oude af Ie lossen, waarop de oudste corporaal de soldaten, welke daar toe genomineert zyn, commandeert: marsch na de midden, regis en linksom, halt, frant; een cor- poraal van de oude wagt sal met en benevens de corporaal vao de nieuwe wagt gaan om de posten aan te wysen en horen, of de ordres door de oude aan de nieuwe schildwagten wel worden overgeleverd.

Wanneer de corporaal het volk commandeert, moet hy zyn geweir met een uytgestrekle arm by de voet hebben en in het marcheeren het selve vlak dragen, gelyk de officier zyn sponlon; als er vier man of daar boven vereyscht worden tot de aflossing, swenken deselve sig in twee gelederen ; en wan- neer de posten verre van elkander zyn, zal men deselve door twee corporaals laten opbrengen.

Voorwaarts s wenkt uw, marsch I

Soo ras de corporaal met de nieuwe aflossing op tien treeden aan de post komt, die hy moet aflossen, sal de soldaat van de oude post het geweir presenleeren en, als de nieuwe allossiüge op vier treeden na aan de gemelde oude post is, laat de corporaal de nieuwe post uytmarcheeren en comman- deert (nemende hy zyn geweir met een uylgestrekten arm

Digitized by LjOOQ IC

866 1753. J. MOSSEL.

1

wederom by de voet): hall, preserUeert uw snaphaan, de snaphaan hoog ; waar op de oude schildwagi, zo wel als de nieuwe, hun geweir * als ordinaris hoog nemen en conmuui- deert de corporaal verder; marsch, waar op de beyde schiU- waglen digt aan elkander naderen en eikanderen in hel oor overleveren, hel gene bevolen is, ^ter zo, dat de corporaal het duydelyk kan horen; hel welke gedaan zynde, treeden beyden de schildwaglen met de linker voet aan en gaat de nieuwe, daar de oude, en de oude, daar de nieuwe gestaan heeft, waar op de corporaal commandeert : halt, front ; wanneer zy beyde linksom keeren en van selfs de snaphaan presenteeren, waar op de corporaal commandeert: snaphaan op schouder, marsch.

Art. 10. Uit is te verstaan van de aflossing der musquetliers, maar als een granadiers post sal afgelost worden, houd de oude schildwagt zyn geweer mei een uytgestreklen arm by de voel en, zoo ras de corporaal van de nieuwe aflossing opgemarcheert is en gecommandeert heeft : hall, neemt de granadier-schildwagt de snaphaan digt aan het lyf; en als de corporaal commandeert: presenteert uw snaphaan, zoo presenteert de oude schiHwagl van de voet en de nieuwe van de schouder in drie tempos en commandeert de corporaal: het geweir Aoo^, en overleveren elkander de posl, op dezelfde wyse als voorwaards vermeld staat, wanneer, de nieuwe de plaats van de oude en de oude wederom die van de nieuwe genomen hebbende, beyde Aa// en front maken, waar na de corporaal aan de oude schildwagt commandeert : de snaphaan op schouder, wanneer de granadier van de nieuwe post met gelyke tempos de snaphaan met een uytgeslrekte arm by de voet brengt, blyvende in dat postaer staan, tot dat de aflossing tien treeden afgemarcheert is, wanneer hy zyn geweir nader aan het lyf trekt; een granadier zal, als hy op zyn post staat, de snaphaanby de voet houden en, als hy wandelt, deselve aan de cordon over de schouder vermogen te hangen ; een musquetier sal slaande zyn snaphaan op schouder hebben en deselve op den linker arm mogen nemen, als hy wandelen wil.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 567

Art. 11. By tyden van regen of als het andersints quaad weir is eu de posten van de hooft wagt verspreyd zyn, sal den capitain van de oude wagt niet behoeven te wagten, tot de gantsche aflossing wederom is ingekomen.

Zoo ook de poort-waglen ; en sal ook als dan in 't geheel geen parade gehouden, maar de aflossing gedaan worden, zoo als zig sulks aan ieder wagt het beste en gevoegelyksle kan scbicken, behoudens de officieren, op de wagt zynde gel rokken, als dan haar volk het geweir in de wagt doen visiteeren; en sollen ook teffens de gemeene, wiens wapenen meer en meermalen dan andere defect worden bevonden, by de offi- cieren worden genoteerd en daar van haar capitain heb- ben rapport te doen, die sulks sal tragten te remedieeren en, niet kunnende, daar over klagtig vallen aan zyn majoor, die vervolgens daar over met den collouel raadpleegt om het vervolgens te adverteeren, daar sulks is behorende.

Art. 12. Soo ras de afgeloste posten zyn ingekomen, de corps de guarde en de schildwagt huysen suyver en schoon, alles sonder defecten, overgelevert en op alles goede ordre gestelt sal wesen, commandeert de capitain of officier van de oude wagt aan zyne wagt: presenteert de snaphaan, de snaphaan hoog in de regier arm, de twee agtersle gelederen voorwaarts sluyt u, marsch, regis of links swenkt u, tnarsch; als de officier van de oude wagt commandeert: voot^aarls sluyt u, commandeert de officier van de nieuwe wagt: presenteert uw snapliaan, en laat de marsch slaan.

Als de capitain van de oude wagt afmarcheert en met zyn wagt zyn plaats heeft verlaten, moet de capitain van de nieuwe wagt commandeeren : snaphaan op schouder, regtsom, marsch, om terstond de plaats van de oude wagt in *t bezit te nemen; en zulks gedaan zynde, commandeert: halt, front, latende het geweir wederom presenteeren ; moetende de marsch onder dit alles blyven slaan, tot dat de oude wagt vyftig passen ver is, wanneer liy het geweir by de voel laat nemen en nederleggen. Art. 13. De capitain van de oude wagt sal den snaphaan

Digitized by LjOOQ IC

568 1753. J. MOSSEL.

hoog in de regier arm doen hangen en in het afmarcheeren de Iroup af laten slaan en met zyn wagl van diè plaats na de gewone plaats van de parade, verre genoeg zynde van de hoofd- wagt, en dan commandeeren : halt; regt u; presenteerd de snaphaan; snaphaan verkeert op schouder; marsch; waar op de tamboer een roffel slaat en het volk gaat met verkeert geschoudert geweir na haar logement; dit is te verslaan van een capitains of sterke officiers wagt.

Art. 14. Als een officier met vier en twintig man of daar onder op de wagt trekt en gekomen is tegen over de oude wagt, laat hy zyn divisie halt maken en in een gelit swenken, het zy voorwaards of agterwaards, na dat hel terrain sal toelaten; en wanneer hy van de wagl sal afmar- cheeren, swenkl hy zig wederom lot een divisie.

Soo ras de oude wagl, alwaar een officier alleen de wagt heeft, is afgemarcheert van de plaats, daar deselve heeft gestaan, commandeert de officier van de nieuwe wagt: snap- haan op schouder, marsch ; en als de nieuwe wagl is gekomen, daar de oude gestaan heeft, commandeert den officier: halt, regtsom keert u, en laat hel geweir presenleeren en de marsch by continuatie slaan, tot dat de oude wagl vyflig passen van hem af is, als wanneer den officier zyn wagt doel rangeeren, hel geweir aan de voel nemen en nederleggen.

De oude wagl, vyftig passen ver gemarcheert zynde, com- mandeert den officier: halt, regt u, presenteert de snaphaan, de snaphaan verkeerd op schouder, marsch; de tamboer slaal een roffel en de soldalen gaan met verkeerd geschoudert geweir na huys.

Art. 15. Als een wagl in het geweir gaal en deselve voor iemand of voor een wagl presenteert, sal den officier of onder officier nooyt aan zyn volk regis of linksom of regtsom keert maken, maar altyd blyven hel selve front houden; ten dien eynde sal de hoofd- wagl front maken met hel gezigt na hel yzer pakhuys en hel geweir dus gestrekt worden.

Art. 16. Dit is ook Ic verslaan van alle schildwaglen in de stad ; maar aangaande de schildwaglen op de wallen, wan-

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 569

neer zy voor iemand moeten presenteeren, sal zulks geschieden na binnen toe, eer degene, voor wien zy moeten preseuleeren, benevens hun is; maar zo ras zy gepresenteerd hebben, maken gemelde schildwagten met gepresenteerde snaphaan regtsom keert en presenteeren haar gewei r na buyten, zo lang, tot dat de gene, voor wien zy gepresenteerd hebben, tien treden voorby is, wanneer zy hun snaphaan wederom op schouder nemen.

Art. 17. De officieren sullen vier en twintig uuren na den anderen op hunne posten hebben te verblyven, zonder daar van te gaan, latende hare spyse aldaar brengen, uylgezondert Jen capitain van de hooft-wagt, die zig van de kloeke half een lot twee uuren 's na de middags sal vermogen te absenteeren.

Art. 18. 's Avonds, een half uur bevorens de poorten worden gesloten, zullen de officieren aan alle poorten op de wal, lot waarschouwing der Chinesen, die buylen wonen, dat zy uyt de stad moeien gaan, een appel lalen slaan en met een weynig lusschen posing voor de tweede maal en wederom met een kleyne lusschen posing voor de derde of laalstc keer; en soo haast de sleutels aankomen, de poorlen sluyten's avonds ten half seven uuren, doende in die selfde tyd de marsch slaan en de Daglposten vervolgens opzellen, blyvende de Nieuwe en Rot- terdammer poorlen 's avonds open, ter speciale ordre van zyn Hoog Edelheyt den heere Gouverneur Generaal, zendende om te sluylen aan de wagt hebbende officier aldaar een ordonnantie sergeant.

Arl. 19. De soldalen, hebbende verlof bekomen om te gaan aan haar quartier om te eeten of iets anders te verrigten, vermogen niet boven een half uur uyt Ie blyven; aan de poorlen vermag een officier twee man verlof geven en de capitain van de hoofd wagt vier man; en vermogen na het sluylen der poorlen geen verlof meer bekomen.

Art. 20. De sleutels werden gehaalt door een sergeant en vier man en ten ses uuren 's avonds van de hooft wagt gedepechcert, marcherende de ecne portier ten eersten na het Quartiers poortje om dat te sluylen en zoo voorts na

Digitized by LjOOQ IC

570 1753. J. MOSSEL.

de Nfeuw poort; en de tweede portier gaat oa de Dtest eo Utrechtsche poort en sluy t die toe ; van daar na de Vierkants poort en sluyt die mede, uylgesondert het kleyne poortje of zo genaamde klinket, 't welk ten negen uuren werd gesk>- ten; en voorls de sleutels na de hooft-wagt gesonden, ak die zyn afgehaald.

Art. 21. Voor het slaan van de retraite zullen de offiderai van de wagt haar posten hebben te visiteeren.

Art. 22. Het sluyten der poorten zal werden gedaan op deselfde wyse als het openen der selve.

Het parool sal 's avonds len seven uuren werden uyt- gegeven, na het houden van het ordinaire gebedt op bet gouvernement.

Art. 25. En sal den opper- of groot-majoor op de vergader- dagen der hoge Indiase .regeeringe zig praesent in 't casteel laten vinden om, benevens het hoofd der militie, alhier praesent zynde, het parool van den heere Gouverneur Generaal te ontfan- gen en verders denodigebevelenaftewagten, diehem, ofbydeo heere Gouverneur Generaal of voorschreven hooft mogten werden gegeven, en vervolgens het parool aan den onder majoor alge- ven, die 't selve na het houden van het ordinair gebed in 't gouvernement uytgeeft aan de adjudanten, die, benevens de sergeanten van de battaillons, nevens den groot majoor, zig mede in voorschreven gebedl moeten laten vinden : en zo mede een gedeelte der manschappen van de wagt aan de hooft-wagt; als 't regent in de quade moesson, blyven dese daar van ver- schoont, dog de wagt van den heere Gouverneur Generaal sal rig daar steeds present laten vinden; en geen vergader dagen zynde, ontfangt de onder majoor de parool van de officier van de Gouverneur Generaals wagt, verzegeld, en geeft die vervolgens uyt, als boven is vermeld.

Aldus het parool zynde besorgt, gaat den onder majoor aan de hoofd wagt om de parool aan den capitain van de hoofd wagt aftegeven, als mede vervolgens aan de sergeanten van de posten, daar officieren de wagt hebben ; en een adjudant der week moet het parool brengen aan de Edele Heeren Raden

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 571

Tan India en teflfens aan den heere praesklent Tan den Agibare» Raad van justitie ; en een wagt hebbende sergeant van de hooft wagt brengt het parool aan den advocaat fiscaal en water fiscaal, volgens costume, en aan de hooft officieren en capitains, die niet geplaatst zyn.

En sal, in absentie van den opper of groot majoor, de capi- tain van de hooft-wagt, na het uytgeven van het parool, den heere Gouverneur Generaal de uylgegeven ordres weder te rug brengen, verzegeld, onder het afgeven van het parool, als zyn Hoog Edelheyd sig in het casteel is bevindende.

Art. 24. De retraite of taptoe zal geslagen worden het ge- heele jaar door 's avonds ten agt uuren ; en zal een half uur bevorens van ieder poort een tamboer aan de hooft-wagt komen, alwaar zy lieden als dan een tamboer-majoor zullen vinden en met de selve de retraite driemaal over en weder de gewone parade plaats slaan en daar na, al slaande, een ieder sig wederom begeven na zyn bescheyde post; en zo 't ware, dat een of meer poorten, door swakheyd des guarnisoens, door sergeanten mog- ten beset zyn, zullen zo veele tamboers van bet guarnisoen gecommandeert werden, welke sig dan op behoorlyke tyd, als voren, aan de hoofd wagt zullen laten vinden, ten eynde ook de taptoe na die poorten werde geslagen; dit zal men ook observeeren 's morgens met de reveille.

Art. 25. De poorten gesloten zynde, zal den onder majoor van den dag of week de ronde doen en visiteeren, of de poor- ten wel zyn gesloten en de nagt posten behoorlyk syn uytgeset, en voorts alles na behoren en conform aan de ordre is geeon- stitueert; en zal voorschreven onder-majoor op deselve ronde het parool van sig hebben te geven.

Art. 26. En zal den capitain de hooft-ronde moeten doen en voor middernagt binnen moeten zyn; ook niet eerder ver- mogen te gaan als tien uuren in de nagt, ten ware den heer Gouverneur Generaal of 't hooft van de militie in India hem liet weeten, dat van intentie was selfs de hoofd-ronde te doen, in welken geval gemelde capitain, na dat de hooft-ronde by baar zal wesen gedaan, alleen de visiteer-ronde zal hebben te

Digitized by LjOOQ IC

572 1753. J. MOSSEL.

doen en dat op zodanige uur^ als hy daar toe zal gelegen vinden, zonder dat in het doen van deselve ronde ook gehouden zal wesen sig te binden aan het houden van een zeekere weg of tour ; en wanneer den capitain van de hooft-wagt de hooft- ronde doet, zal den lieu tenant van de hoofd- wagt de visi teer-ronde hebben te doen.

Art. 27. Aan de hooft-ronde zal aan de posten het parool gege- ven werden, maar alle andere rondes zullen het selve parool Ie geven hebben; zelfs hel hooft der railitie, willende de ronde doen, na dat den capitain van de hooft-wagt de hooft-ronde bereets gedaan heeft^ zal als dan het parool van sig hebben te geven door éen officier of sergeant, dewelke tot dieneyndeby sig zal hebben genomen ; de hooft-ronde, door wien deselve ook gedaan word, zal altoos een sergeant cenige passen voor uyl zenden aan den commandant van de wagt, met het teekeo, dat daar toe aan de hooft-wagt is gegeven of vervolgens door zyn Hoog Edelheyt staat gegeven te werden, op dat deselve kunnen verzekert zyn, dat het de regte hooft-ronde is, wdk teken ook zoo veel maal zal verandert werden, als het den heere Gouverneur Generaal zal dienstig oordeelen; dog yder malen, als dat geschied, zal er kennisse gegeven werden aan de commandanten van de wagten, het zy door den onder-majoor of door het toesenden van het nieuwe teeken in een verzegeld papier.

Art. 28. Wanneer de ronde of patrouilles malkander zullen ontmoeten op de wal of in de stad, zal de geene, welke eerst aangeroepen werd, aan de andere het parool afgeven ; de pa- trouilles zullen gaan, als volgt : van de Rotterdammer poort na de punt Amsterdam ten half agt en direct wederom; van de punt Amsterdam na de Rotterdammer poort ten negen uuren, direct wederom, nog eens ten half twaalf en ten half een wederom.

Van de Rotterdammer poort na de Nieuw poort ten agt uuren, van de Nieuw poort na derwaarts ten half tien uuren, van de Rotterdammer poort weder derwaarts ten twaalf uuren en ten twee uuren wederom ; van de Nieuw poort na Hollandia

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSêEL. 875

ten negen en ten twaalf uuren ; van de Diest poort na de Utrechtse poort ten half negen ; van daar na de Diest poort ten half elf; van de Utrechtse na de Diest poort len een uuren en van daar terug ten drie uuren ; van de utrechtse poort na de punt Groningen ten half agt ; van daar terug ten negen uuren ; het Speelmans poortje een patrouille na de Utrechtse poort ten half elf^ van daar terug ten half twee uuren; nog van het Speelmans poortje na de punt Groningen ten half agt en direct wederom terug ; van de punt Groningen na de Vier- kants poort ten seven uuren en wederom ten agt uuren van daar, waar by altyd een Europees moet prdesent wesen ; ten half negen van Zeeborg na de punt Groningen, ten half tien van daar na 'jt Vierkant en direct wederom langs de wal, altyd over de gaanderyen ; nog van de punt Groningen ten elf uuren na het Vierkant en om half twaalf wederom ; die van Zeeborg ten twaalf uuren na 't Vierkant en direct wederom, om half een na de punt Groningen en direct wederom; die van de punt Groningen ten half twee na Zeeborg en ten twee uuren wederom.

De Vierkants poort pati*ouilleerd langs het zogenaamde Boere- Verdriet na het zuyker pakhuys met vier man; de overige patrouilles werden gedaan door twee man. iV.^. De patrouille gangers berusten zo lang aan dewagten, daar zy komen ; en als het haar tyd van gaan is, moeten zy sig gereed maken en door den wagt hebbende offi- cier zelfs g'expedieert werden, waarom haar den wagt hebbende sergeant by tyds moet waarschuwen. De stads hooft-wagt laat patrouilleeren langs de Lutersche kerk ten agt uuren, als de taptoe heeft geslagen, om de aldaar zynde herbergen ledig te maken met een ieder te waarschouwen, dat hy moet vertrecken; ten negen uuren wederom; en militaire of zeevarende personen vindende, in arrest nemen.

Het dragonder piquet sal sig steeds moeten gereed houden om, als wanneer den capitain van de hooft-wagt zend om een dragonder te paard, die ten eersten werde gezonden.

Digitized by LjOOQ IC

874 1753. J. MOSSEL.

Art. 29. De capitain van de hoofl-wagt sal ^s avonds aan ieder officier, cominandeerende op de posten, eenige kx»tjes zenden door de onder officieren, welke rapport zullen hebbea gedaan na het sluyten der poorten, op ieder van vtrelke lootjes de naam sal staan van de post, daar ieder officier derseWe de wagt sal hebben, welke lootjes door meergemelde by roode of patrouilles, wanneer die passeeren, van de voornoemde officieren werden afg'eyscht en wederom aan den capitain van de hooft-wagt behandigt om te kunnen weten, of wel gepatrouilleerd is dan niet.

Art. 30. De dag of eygentlyk de visiteer ronde zal gedaan werden van den officier, hebbende de wagt aan de Diest poort, en voor dat de reveille slaat binnen zyn, welke mede lootjes van de posten zal moeten afeyschen en aan de capitain van de hooft-wagt behandigen door syn sergeant, om verzekert te zyn, dat alle posten gevisiteert heeft, en daar van rap- port doen aan de capitain van de hooft-wagt; iets van aan- belang hebbende ontwaard, zelfs in perzoon rapport doen, ak is afgelost, aan den heere Gouverneur Generaal of hoofd van de militie in India of aan wien and^^ints het commando is aanbetrouwd; dit is ook te&ns te verstaan van alle extra voorvallen, die gedurende de vragt raogten voorkomen.

Art. 31. De groot-majoor, hebbende eens ter week de ronde om de stad gedaan, zal, eenige defecten vindende, daar van rapport doen aan zyn Hoog Edelbeyd den heere Gouverneur Generaal.

Art. 32. Wanneer by nagt een poort zal geopend werden, zal den onder-majoor zelfs in persoon de sleutels halen, ver- seld van eenige manschappen van de hooft-wagt, en deselve poort openen en wederom sluyten, na dat de bekome ordre vereyschl.

Art. 33. Na het slaan van de retraite of taptoe zal niemand, H zy dragonder of soldaat, zig op straat mogen bevinden en zullen die gene, welke aldaar bevonden zyn, aanstonds worden in arrest gebragt en 's anderen daags morgens door de gaa^ nisoens parade worden afgestraft (wordende de dragonders

Digitized by LjOOQIC

1763. J. MOSSEL. K7Ü

aan het corps overgegeven om hen selTs te straffen), als wanneer de groot majoor zig op de parade zal laten vinden om de deUquanten te laten straffen na de bekomene ordre van den heere Gouverneur Generaal of wien anders het guarnisoen staat te commandeeren.

Art. 34. En indien eenige moetwil of contraventie tegens de gegevene ordres op de straat, het zy vry-burgers met zoldaten of zoldaten met burgers, mogte werden gepleegd, zullen zoo wel de patrouilles als de wagten, dewelke zig daar omtrend bevinden, zoodanige disordre tragten te stuyten en de auteurs daar van en contraveuteurs van de ordres aan de hooft-wagt in arrest brengen en daarvan ten eersten kennisse geven aan het hooft van de militie of andersins commandeerende officier van 't guarnisoen en verder aan den groot majoor; en ingevalle ook by zoodanige voorvalleneenige burgers of perzonen van andere natiën, derselver vrydom genietende, in arrest sullen worden gebragt, zullen deselve 's anderen daags worden overgeleverd in handen van den advocaat fiscaal, dog niet als met speciale voorkennisse van zyn Hoog Edelheid den heere Gouverneur Generaal of wien andersins van haar Hoog Edelhedens het commando mogte zyn aanbetrouwd.

Art. 3S. Gelyk ook niemand van de militie, 't zy gemene of officier, als hy word geroepen voor den Raad van justitie of andersints geciteerd om te compareeren, in 't stuk van getuygenisse der waarheyd te geven of andersints, van wat naam het zoude mogen wesen, aldaar vermag te gaan zonder voor af zyn capitain te hebben gewaarschuwd, die als dan voor de gemeene en onder officiers by het hooft van de militie gaat en hem zulks bekent maakt; de verdere officieren ver- voegen zig als de vaandrigs en luytenants by hare capitaws, dog gaan ook selfs by het hoofd voorschreven ; en een capitain gaat in dat geval, sonder verdere kennisse, direct by 't hooft der militie, die als dan of permissie verleend of, by aangele- gentheyd van zaken, daar van den heere Gouverneur Generaal bevorens kennisse geeft.

Digitized by LjOOQ IC

876 1753. J. MOSSEL.

Art. 36. Alle morgens, zoo ras de sleutels aan de poorten zyn gebragt, zal de officier de poort openen en regis en links buyten de poort twee geraeene senden een snaphaan school van de poort, intussen de barrières op de grendel zetten en niet weder openen voor dat rapport heeft bekomen, dal buvten alles wel en het veldl dus ontdekt is.

Art. 37. In cas de allarm van wegens vyand of brandt heeft het guarnisoen zig te gedragen aan hel besluyt, genomen in Rade van India sub dato 19^» December 1747, waar na men zig verder ook in 't openen en sluyten der poorten en alle andere gevallen moet gedragen; en in cas van brand, in of buyten de stadt, laten de officieren, hebbende de wagt aan de poorten, by dag de valbruggen ophalen, haar volk in 't geweir trecken en doen ten eersten daar van rapport aan de hoofl- wagt; als by nagt brand in of buyten de stad ontstaat, word de poort niet geopcnt als op speciale ordre van zyn Hoog Edelheid den heere Gouverneur Generaal ; dog moet den officier van de poort, daar de brand gezien word, ten spoedigsten zulks den capitain van de hooft-wagt doen weten, die venolgens het selve doet weten door een dragonder aan zyn Hoog Edelheyd, wanneer de brand van sware gevolgen mogte zyn; en als dan mede den Edelen heer Directeur Generaal, den Edelen heer pracsident van Scheepenen, de twee opper-koop- lieden des casteels, 't hooft van de militie, de land en water fiscaals, den bailluw en groot majoor, als mede de onder- majoors ; en moet boven dien den capitain, die 's daags bevorens de wagt heeft gedaan, doen waarschouwen, die zig als dan aan de hooft-wagt begeeft by het piquet, bestaande in de manschappen, die 's daags bevorens de hooft-wagt hebben betrocken gehad, zoo mede de piquet wagt van de dragonders lyfwagt en van het corps artillery, en verblyft aldaar tot nader ordre bekomt, na zyn volk behoorlyk gerangeerd te hebben.

Art. 58. Daar sal geen alarm geslagen of geen trommel geroerd worden by tyding van brand, maar wanneer het van sware gevolgen mogte worden bevonden, moet de groole

Digitized by LjOOQ IC

1^53. J. MOSéÊL. K7lf

brand kloek kleppen, dog niet als ter ordre van den heere Gouverneur Generaal.

Art. 39. Den capitain van de hooft-wagt zal des avonds^ na bet sluyten van de poorten» aan zyn Hoog Edelheyd den heere Gouverneur Generaal brengen een verzegelde rapport cedulle, inhoudende het parool en wat 'er op de ordre is belast en wat zeedert het optrecken der wagten gepasseert is, en een gelyke rapport cedulle aan het hooft van de militie of wien het commando is aanbetrouwd door een officier en aan de grool-majoor door een sergeant en verder aan den onder majoor mondeling, van alles, wat mogte komen voor te vallen, zullende, by absentie van zyn Hoog Edelheyd, alle rapporten, rakende zyn Hoog Edelheyds perzoon, aan den Wel Edelen Heere INrecteur Generaal in selver voegen worden gedaan.

Art. 40. Welke sergeant, by het overgeven van de rapport- cedulle, de hehnbaard by de voet neemt en den hoed op het hooft houd, waar na hy vraagt, of verder iets te bevelen heeft, zyn helmbaard in twee tempoos weder op schouder neemt, regtsom keert en henen gaat.

Art. 41. Des anderen daags, na het aflossen van dewagt, zal gemelde capitain in perzoon aan den heere Governeur Generaal overgeven een schriftelyke rapport, inhoudende^ wat gepasseert is van het sluyten van de poorten af tot het aflos- sen ?an de wagten toe, en, by absentie van zyn Edelheyt, aan den Wel Edele Heer Directeur Generaal en zoo vervolgens d'oudste van de Edele Heeren Baden, in de stad zig bevindende: en doet teffens het hoofd van de militie een schriflelyk rapport van 't etmaal aan zyn Hoog Edelheid den heere Gouverneur Generaal; en, by aldien den heere Gouverneur Generaal in 't land is, werd 't eerste rapport wel door den brigadier, maar de volgende dagen door den groot-majoor gedaan, ten ware in extra gevallen; en gaat de capitain vervolgens mon- deling rapport doen van het voorgevallene aan het hoofd van de militie in India en de vaandrig van de hooft-wagt een mondeUng rapport teffens aan de groot-majoor; de officieren

PUlUT-BOn DIBL Tl. 37

Digitized by LjOOQ IC

8Ï8 1?53. J. MOSSEL.

van de poort^wagt zenden, so ras haar yolk bedankt hd)ben, een sergeant aan de onder-niajoor van de week niet rapport vrat 'er op hare wagt aan stucken of verbroken is of aBde^ sints aan de wagten niogte manqueeren.

Art. 42. In gevalle eenig gewapent volk voor de poort komt, zal de officier van de wagt een sergeant na buyien senden om haar te onder vragen, wagtende intusscben vyftig passen buyten de poort, lot zoo lange gemelde sergeant a«i het hooft van de militie, en by absentie aan den coUond teffens ook den groot majoor kennisse gegeven en by denzelfen haar aangaande ordre zal gegeven zyn.

Art. 43. Het eerste rapport van de poorten en overige posten sal aan de hooft-wagt gedaan worden 's morgens, dadelyfc na het openen der poorten, het tweede voor tien nuren en het derde na het sluyten der poorten, de twee laatste scbrif- telyk ; dog wanneer iets van remarque tusschen die tydt mogte voorvallen, zal zulks in het oogenMtk aan de hoolt-wagt gemeidt worden door een eorporaal.

Art. 44. Als een eorporaal iets te melden heeft, doet by zulks met geschoudert geweir en, na dat by zyne mekÜDg gedaan of eèn cedulle overgegeven heeft, zal hy de snaphaan presenteeren en vernemen, of verders iets te bevelen is, waar na hy zyn geweir op sobouder brengt, regtsom keert en wederom na zyn post marcheert.

Art. 45. Geen hooft officier zal vermogen een nagt nyt de stadt te gaan, dan na alvorens daar toe verlof te hebben bekomai van den hccrc Gouverneur Generaal m, bekomefl hebbende, zelfs bekent maken aan het hooft van de militie en door zyn adjudant doen bekent maken aan den groot majoor, maar, viranneer het guamisoen commandeert in absentie of ziekte van het hooft der militie den collonel of ouder hooft officier, is voorsz. hooft officier verpKgt aan dien zulks in persoon bekent te maken, zullende de capitain, komende van de hooft- wagt, als dan ook verpligt zyn zelfs in persoon rapport te doeo: en zsUen alle rapporten, die van de hooft-wagt worden gedaan, den onder majo(H' van de week mede vsrorden bekent gemaakt

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. »79

Art. 46. In de (piade Bioason zal de vergaderiag op daselve uur worden geslagen, als by articul 3 staat vermeld, met dat onderscheyd, dat daar de vergaderioge bevorens over de parade plaats drie maal heen en weer beeft geslagen, als dan, wan^- neer bet regent, maar eens over en weder sal geslagen wor- den, in welken gevalle ook niet word uytgeroepen ofhetvdk in de wapens getrocken aan die wagten en posten, daar anders Qytgeroepen word, als aan de booft-wagt, H casteel, de Nieuw- poort, de Vierkants-poort en het Speeloians-poortje ; dog, als 'er iemand passeert by de overige drie poorten, die *t militaire bonnenr van een opperkoopraan, buyten officieren in 't generaal, word bewesen, zullen de militairen, voor de wagt zittende, opstaan, zig in een reye stellen en in een goet postuur blyven staan, tot de persoon is gepasseert; waarom geene gemeene militairen by dag voor de wagt of baar logement zullen ver- mogen toebak te rooken, kunnende zulks egter doen in de wagt, in bun logement of elders.

Art. 47. Geen soldaat zal zonder verlof van zyn post of wagt gaan, zullende de schild wagten, zo wel op de binnen als buyten bruggen staande, zorge dragen, 'dat geen soldaat na buyten passeere, zonder dat deselve voor af by de wagt kebbende officier zig bebbe aangegeven, die desselCs naam zal ajffiteekenen, gelyk ook deselve, binnen komende, verpligt is zig by dien zelfdeq wederom aantegeven, 't welke niet geschie^ deade, zal den officier zyn rapport dus inrigten, dat de perzoon met naam en toenaam daar in vermeit werde; na 'tsluyten der poorten en die zig na buyten begeeft langs ongepermit- teerde wegen, zal dadetyk in arrest gezonden en door de parade gestraft worden, maar die zulks doet langs d'ordinaire passagiesy zonder zig by den wagt hebbende officier te hebben aangegeven, zal binnen de tyd van een maand geen verlof vermogen te vragen.

Art. 48. Al wie dronken terug komt en rusie maakt, zal dadelyk in arrest na de booft-wagt gezonden en na bevin- ding van zaken gecorrigeerd werden; alle onder-offideren ftoUeii by het gemeen aan hare logementen logeeren en niet

Digitized by LjOOQ IC

680 1*7^3. J. MOSéÉL.

van haare posten gaan zonder spedale ordre van haren capitain of H hooft der compagnie.

Art. 49. Wanneer den Raad van justitie deses casteek door gecommitteerdens een militair door de rottings doet lopen, zal daar toe gecommandeert werden het ordinaire getal man- schappen, bestaande in een hondert en veertig koppen, bay ten de onder officieren en officieren, zullende den groot-nujoor zig als dan mede op de parade laten vinden om de nodige ordres te stellen, zo die present is, anders zal den capitaii van de parade zulks waarnemen.

Art. 50. Alle Maandagen, 's morgens ten seven uuren, zal een officier per compagnie de manschappen visiteeren om te zien, of zy hare wapens wel schoon en suyver houden; teffens, of sylieden wel voorsien zyn van een goede monteeringe, als: 2 hemden, 2 paaren kousen, 1 hoed met een boordsel en 1 paar goede schoenen, etc; ook de rol doen lezen, het volk en de baracquen visiteeren, teffens rapport van de present zynde onder officieren ontfangen en, by aldien 'er eenige klagten komen over het niet obedieeren van voorschreven ordres, zulks examineeren en aan haren capitain bekent maken, die daar van rapport doen moet aan den majoor; voorts zal de rolleeser de rol leesen ten vyf uuren in den agtermiddag, waar na deselve ten seven uuren het ordinaire gebed zal doen, die daar voor vry van wagt en togt zyn zal, als wanneer de gene, welke hebben verlof gehad, binnen zullen moeten weseo en by H gebed present zyn, benevens alle onder-officierei, uytgezondert die de wagt hebben.

Art. BI. Ook zal den articul-brief alle eerste Maandagen in de maand aan de gantsclie compagnie worden voorgelesen.

Art. K2. 's Avonds ten agt uuren, na dat de taptoe is geslagen, zal voor het derde maal de rol worden gelesen en, zig ymand hebbende geabsenteerd, sal zulks genoteert m zyn capitein, als voorwaards gezegt, daarvan rapport gedaan werden, alzo alle gemeene militairen, tot sergeants incluys, zig ten agt uuren aan hare logementen moeten laten vinden.

Art. S3. De officieren van de wagten zullen mede voorde

Digitized by LjOOQIC

1753. J. MOSSEL. 581

goede ordres, niet alleen op hare wagt^ maar ook voor het gene in de logementen der militairen voorvalt, moeten respon- deeren, allen allarm, rusie en questie beletten en, zulks niet maglig zynde, by tyds rapporteeren aan de hooft-wagt en by nalatigheid daar over swaarlyk worden gecorrigeerd.

Art 54. Alle officieren en onder-officieren, die dronkene mili- tairen op straat vinden, zullen deselve aan de naaste wagtin arrest zenden om uyt te slapen; en de officier zend deselve, na dat zy uytgeslapen hebben, na haare bescheydene po8t, by aldien zig anderzints niet te buyten hebben gegaan, of anders in arrest na de hooft-wagt om na bevinding van zaken gestraft te werden ; en zullen de officieren en onder officieren wel agt hebben te geven op zodanige gemeene, die dikwerf na eikan- deren dronken worden bevonden, om deselve aan dencapitain op te geven, ten eynde de zodanige voor een, twee a drie maanden de poort worde ontzegt, om haar van zodanige de- baucbes te ontwennen.

Art. 55. Niemand zal gepermitteerd worden digt by de logementen arack of andere sterke dranken te verkoopen, veel min deselve daar binnen te brengen; de onder-officiers, zulks door de vingeren ziende, zullen voor drie maanden met de provoost worden gestraft en, zelfs mede hebbende gedron- ken, voor gelyke drie maanden op de wagt worden gesteld, om te planten van negen tot elf uuren 's voormiddags en van drie tot vyf uuren 's nademiddags, en wel aan de stads hooft-wagt.

Art. K6. Ck>k zal in de logementen der militairen geen anna- nas of karnemelk, waar mede het gemeen volk langs straat te koop loopt, en ook niet veel clappers mogen ingebragt worden, als schadelyk voor de gesontheyd; en tot prevenieeringe van alle desordres zullen met sons ondergang alle kraamptjes, die onder het bereyk van de wagten staan, moeten opgebroken werden, zo wel omtrend de casteets lant en voor-poort, als by de wagten en logementen der militairen in de stad.

Art. 57. Een soldaat^ die door een officier of onder-officier op straat word aangeroepen, zal behoorlyk moeten stil staan eo bescheyd geven, op poene van in arrest gesonden en daar

Digitized by LjOOQ IC

. 582 1753. J. MOSSEL.

over gestraft te worden, zo hy qui»d bescheyd geeft of met luysteren wil en aan 't lopen gaat.

Art. 58. Nadat de taptoe geslagen is, zal geen soldaat of onder- officier zig ter plaatse laten vinden, daar men gemeene la^ zet, waar toe de officieren goede toesigt zullen neemen.

Art. 59. En zo wel officieren als onder-officieren, geene uyl- gesondert, zullen zorge dragen, dat het volk niet ia de open lugt legt te slapen ; deselve indiervoegen bevindende, onAa dak, na binnen in de wagt of hare logementen doen gaan; teffens dat de logementen dagelyks werden geve^ en scIioihi gemaakt, en ook toesien, dat het gemeen haar lichaam zuy?er en schoon boude na de jongste ordre, by haar Hoog Edelens gehoudene besoigne over Batavia's gesteldheyd.

Art. 60. Wanneer den Raad van justitie desescasteels justitie staat te houden, worden 'er 12 man en 1 sergeant gesonden twee dagen bevorens, om op de patiënten te passen; m op den dag der executie gelyke 12 man en 1 sergeant, om da heer president en de raden te begeleyden tot aan de pbats van de justitie, 's morgens ten ses uuren, en van daar tot an de puye van het gouvernement, en hebben tils dan gedaan.

Bestaande de te commandeerene militie in een majoor, twee capitains, vier officieren, ses sergeanten, ses corporaals en een hondert en veertig gemeene, buyten nog een officier, een wagl meester en 16 dragonders ; 't geen ook plaats heeft, als 'er justitie by Scheepenen word geliouden, uylgesondert alleen de 12 gemeene en 1 sergeant, die d'gemelde raad begeleiden, eo dat de sergeant met 12 gemeene als dan maar een dag bevo- rens word gesonden om de deiinqanten te bewaren ; ais den Raad van justitie in volle ceremonie met haren deur*waarder voor of binnen het casteel buyten de land^poort komt aan Ie ryden, zal den oapitain van de hooft-wagl zyn wagt->^ik in 't geweer trecken en de marsch slaan ; dog in 't wederom pas- seeren, het ceremonieel gedaan zynde, laat den capitain voor den raad 't ordinaire haar Agtbare toegestane militaire honnear doen; ook zal den capitain van de hooft-wagt de kkxsk laten kleppen, als den raad justitie zal houdeii, en tefiéns als in 't cas-

Digitized by LjOOQ IC

175a J. MOSSEL. 583

teel komen ea iels wegens de hpge Indiase regeerioge af ta leesen hebben, waarvan den oi&cier van 'l casteel de bekoorlyke waarschouwinge zal moeten doen; ook de capilain gedurende de justitie in de wapens staan, werdende de val bruggen rontom de stad gedurende dien tyd opgehaalt en de becken derselve op de grendels gezet.

Reglemenl voor de waglen mn U cwteel e» verdere ordres dien aangaande.

Art. 1. De officier, zullende des heerea Gouverneur Generaals wagt betrekken in hei casteel, van de parade afj§pedefileerd zynde, zal de sergeant van de Waterpoort met zyse wagt vol- gen onder het daan van de grenadiers marsch, verzeld van een pyper; en in het casteel komende, ter linkerband van de oode wagt op oaarcheeren (in tusschen laat de officier vtn de oude wagt de marsch slaan), zyne wagt het geweir presen- teeren en de wagt overnemen op sodanige manier, als zulks van de stads hooft wagt is gezegt by arlicul 9 ; en opgemarcheert zynde, depeeheerd 1 sergeant met 2 oorporaals en 18 gemeene na de Waterpoort, 1 sergeant, 1 corporaal en 9 gemeene na de punt Robyn, 1 eorporaal en 6 gemeene na de Diamant, die hem ook op de ordinaire uuren rapport doen, wat op hare wagten is gepasseert, als nader omtrent de Waterpoort slaat genoteert by articul 4.

Art. 2. In een gelyk geval is het ook gelegen met het aflossen der schildwagten, die by teffens, als het regent, niet behoeft in te wagten, maar zyne wagt bevorens kan bedanken, op dat die zo veel voor nat te worden bewaart, als mogelyk is, waaromtrend ook op de wagten, so hier als in de stadt, by regentyd niet word uytgeroepen, nog het volk in de wapens getrocken, als by extra^crdinaire voorvallen.

Art. 3. De schildwagten lossen eerst af op de puye voor 't gouvernement, zo als by articul 10 van de granadiers staat vermekl by het reglement voor de stad, terwyl den officier in tusschen, gdyk aan alle wagten, zyne posten en wagt ovemeemt

Digitized by LjOOQ IC

584 1753. J. MOSSEU

en^ niets defect vindende^ na het inkomen der scbiU-vragtai zyne wagt het geweir met het bajonet op de loop in de r^r arm Iaat nemen, den trop afslaan en in een divisie afdefiieeren tot op de gewone parade plaats, alwaar hy zyn volk het geweir doet presenteeren en de snaphaan verkeert op schouder brengen, alles volgens articul 15 by het stads reglement, en 'voorts bedanken; wagtende, tot dat de sergeant van de Waterpoort, de sergeant en corporaal van de Robyn en Diamant teSens mede hebben afgemarcheerd, om met elkander bykans te gdyk op de parade plaats te komen.

Art. 4. Sollende dadelyk na het aflossen der wagten rapport moeten doen aan den capitain van de hooft-wagt, na en alvorens rapport van den sergeant aan de Waterpoort ontfangea te hebben, die ten dien eynde sulks direct, na dat de wagt is betrocken, zal hebben te doen mondeling door zyn corporaal, op gelyke wyse als by articul 45 in de stad is gestatueert; het twede rapport doet den officier, als de Waterpoort is geslo- ten, schriftelyk, zonder het parool daar in te zetten; eo het derde rapport geschiet 's morgens vroeg aan den capitaio van de hoofl-wagt, als de poorten zyn geopent ; 's avonds, na het sluyten van de Waterpoort, ontfangt de officier een scbrilteiyk rapport van den sergeant dier poort; de sergeant, de wagt hebbende op de Robyn, en de corporaal op de Diamant hebben hel selfde rapport als de Waterpoort.

Art. 5. Als den heere Gouverneur Generaal binnen bet casteel is op vergader dagen, blyft de Waterpoort zo lang open, tot dat den heere Gouverneur Generaal na buyten is gereden, 't en zy zyn Hoog Edelheit in het casteel vemagte; en als den heere Gouverneur Generaal binnen blyfl, moet dei officier zelfs komen om het parool af te halen, schoon hy op andere dagen verpligt is dat op de gebed-zaal te onlfaogen* als wanneer hy teflens drie rapporten formeert, waar vin eene voor den heere Gouverneur Generaal, eene voort 't booH van de militie en eene voor den commandeerende officier Tan 't casteel, verzegeld; 't rapport van zyn Ëdelheyt moet hy» opder bet presenteeren van het parool, zelfs overgeven; 't twede

Digitized by LjOOQ IC

17Ö3. J. MOSSEL. 888

laat hy door zyn sergeant aan 't hooft van de militie afgeven en hei derde word teffens door den sergeant aan den com- manderende officier gesonden; dog, als die buyten hel casteel is en binnen komt, word hem dit rapport door den officier zelfs gegeven, onder het afgeven van het parool, en wcnrd voorts niet gesloten, dan na dat den officier heeft rond laten vragen, of 'er nog iemand in 't casteel is, die in de stad wil wesen.

Art. 6. De Waterpoort word gesloten ten half ses nuren, als wanneer de officier zyn volk in 't geweir trekt, de sleutels laat .halen door een sergeant en vier gemeene, benevens den portier, en sluyt de Waterpoort eerst, terwyl de sergeant met zyn volk in 't geweir staat en het zelve doet presen- teeren, vervolgens de kleine poortjes, zoo die zyn geopent geweest, als wanneer de sergeant zig begeeft na de buyten- bnig, deselve ophaalt en teffens de poort onder de punt Robyn sluyt; aldus met de sleutels binnen zynde, besorgt die aan de wagt en de officier treckt zyn wagts volk binnen.

Art. 7. Des avonds ten agt uuren zal de taptoe geslagen en de reveille, zoo ras die van de stadt deselve slaan.

Art. 8. Als den heere Gouverneur Generaal binnen het casteel blyft, werd de val-brug aan de land kant ten tien uuren gesloten, mits de officier, eer en bevorens hy sluyt, laat vragen om te mogen sluyten door zyn sergeant aan 't gouvernement; als den heere Gouverneur Generaal niet present is, moet de officier, 'eer hy sluyt, vragen aan den commandeerenden officier om te sluyten; zoo ras gesloten is, bezorgt de officier de sleutels aan het huys van den comman- derende officier en laat die 's morgens ten half vyf uuren weder van daar afhalen ; dog den heere Gouverneur Generaal, als gezegt, binnen zynde, worden de sleutels in 't gouveme- uieut gebragt en afgehaald als voren, dog gedurende den dag verblyven deselve aan de wagt.

Art. 9. Na het ophalen der val-brug aan de land kant doet de officier de booft-ronde en een uur daar na de sergeant Yan de Waterpoort de visiteer-ronde, die ten dien eynde

Digitized by LjOOQ IC

586 1753.. J. MOS8EU

'^avonds, na 4at de Waterpoort gesloten k, zyn corpomi zend by den wagt hebbende officier om het parool te odI« fangen ; zoo mede gaan de sergeant, de wagt hebbende op de Robyn, en de corporaal vw de Diamant zelfs voor die tydl; en de sergeant van de wagt by den officier doet de dag- ronde; de officier laat van seven unren af door 't casteel patrouitleeren, beginnende met zyne wagt; ten agt uurai laat de sergeant van de Waterpoort patrouilleeren eo loo vervolgens uur om uur, tot de dag-ronde is gepasseerd; de ronde of patrouille» swarte jongens, dronkene militaireD of ambagls gesellen vindende, neemt die mede in arrest; de sergeant op de Robyn laat om de twee uuren teffens palrouU- leeren tot aan de punt de Sapbier over dé gordyn, en de corporaal van de wagt op de Diamant teffens alle twee uureo tot de punt de Parel over de gordyn, beginnende ten seveo uuren.

Na bet afk)ssen der. wagt doet den officier rapport aan het hooft van de militie en voorts van alle voorvallende zaken, aan voorschreven hooft ^cbriftelyk en aan den groot mqoor mondeling, teffens aan den commanderende officier van 't cas- teel en, als algelost is, zel£s in persoon, en. door zyn sei^at om de verheid van de weg aan de hooft-wagt, zonder prejo- ditie van i^nand; van alle rapporten» iets extra voorvallende» doet de sergeant zelfs rapport, waar zulks is behooreode.

Het parool van 's avonds bevorens zalden officier schriflelyk, met by voeging van de datum en zyn handteekening, door lya sergeant by de guarniseens kamer sendeo.

Art. 10. De onder officiers en schildwagten zullen wel toe zien, dat 'er 's avonds na ses en 's morgens voor sas uuren geen slaven eenig goed uyt 'I casteel dragen, 't en if den eygenaar een verstaanbaar persoon mede zend om te zeggen, van wiea 't goet komt.

Art. 11. De sleutels van het kleine poortje op de gordyn vao de Robyn na de Zapbier zal op de Robyn by de wagt hebbende sergeant aldaar berusten en zorge dragen, dat| als de rondes komen, dat 'w een soldaat by 't poor^e staat om

Digitized by LjOOQIC

17Ö3, J. MOSSEL. S87

het te opoien, als de ronde aMikomt, e» deagelyis de sleutel van bet Diamauts poortje na de Perel by de corporaal van de wagt, om daar mede te bandelen als voren.

Art. 13. De sergeant, gesteld tot opsigter over de wagten» posten en logementen van H casteel, zal alle avonden onder bet sluyten van de Waterpoort bet easteel rondgaan en, swarte jongens vindende, die weg jagen, dog de drossers in arrest zenden ; en van 's gdyken 's morgens, zoo ras de poorten zyn geopent, waar voor vry van de wagt Uyft, zullende teffens zerge dragen, dat de wagten en logementen der militairen wel scboon werden gebonden door de daar toe gestelde zo genaamde vegers, even eens als de onder rai^rs salka suUen moeten reguarderen in de stad, op dat alle wagten en posten reyn worden gebouden.

Art. 13. Als den beere Gouverneur Generaal binnen bet easteel komt of als bet vergaderinge is by haar Hoog Edelens, zal den officier direct rapport doen aan den oapitain van de booft wagt, die zulks immediaat bet hoofd van de militie en den groot majoor laat weten, gelyk ook den onder majoor van de week.

Art« 14. Als den Raad van justitie binnen bet easteel komt om van de puye van 't generaale gouvernement iets af te kondigen, zal den officier, gewaarscbuwt zynde, direct zyn sergeant na de booft-vi^gt zenden, op dat de kloek geklept worde, ext direct zyn wagt volk in 't geweir trecken en blyven staan, ter tyd bet placcaat worde afgelesen.

Art. 15. By bet overnemen der wagten, als de posten behoorlyk zyn gevisiteerd en alles wel bevonden, zollen de officieren, zoo wel als by bet openen en 't sluyten der poorten, zig vooi: 't front van haar volk laten vinden, met de spontons in de band, dus in volle wapenen blyven staan, tot dat zy hair volk binnen de wagt hebben doen gaan, moetende sy lieden dit zoo wel ten reguarde van de stad als 't easteel obsenreeroi.

Art. 16. Geen officier vermag een militair aftestraffien gedoreude de wagt, als by dan iets kooit te pecceeren^

Digitized by LjOOQ IC

S88 1753. J. MOSSEL.

maar den ddinquant immediaat aan de hooft-wagt in arrest senden, om vervolgens na bevindinge van zaken te wordea gecorrigeerd ; en geen wagt hebbende bny ten voorkennisse tu zyn capitain, in gemeene delicten^ andersins in H geheel niel.

Art. 17. De onder officieren en gemeenen zullen zig ii haare pligt omtrent het obedieeren van de ordres, die zy ybb hare officieren bekomen, sorgvuldig hebben te gedragen met haar alle respect en eere te bewysen, de ordres wel te ontfangen en uyttegeven zonder te morren; maar iets (e zeggen hebbende, kunnen zy by haren capitain gaan klagen, die de nodige satisfactie zal bezorgen, dog niet kunnende, zal er zyn majoor kennisse van geven, die als dan t'samen na de collonel gaan en, als dan de zaak niet kunnende assopieerea, zal den collonel sig by 't hooft der militie adresseeren; ii een gelyk geval zullen ook de subalterne officieren hare capitaios en hoofden met behoorlyk respect bejegenen en de capitaios daar en tegen deselve beleefdelyk behandelen, dog vraineer hy zyne ordres geeft, hoe deselve ook zyn, zullen de subalterne deselve niet tegen spreken, maar direct uytvoeren, maar kunnen, sig beswaard vindende, na deselve uytgevoert te hebben, gaan klagen by haren majoor en zo voorts by den collonel, die, de zaak qnalyk bevindende, het hooft van de militie bekent maakt, die daar van verslag aan den heere Gouverneur Generaal doet; van 'sgelyken zullen ook de capitains hare respective hoofden hebben te respecteeren en tefifens hare ordres uyttevoeren sonder tegen te spreeken, maar als de ordres syn uytgevoert, hare beswaomisse almede daar tegens inbrengen, in zulk een geval aan H hooft der militie, eer en bevorens zy den heere (Gouverneur Generaal daar medezalleD lastig vallen; en zo zullen ook alle subalterne officieren, ooder ofGcieren en gemeene, eer en bevorens zy sig vervoegen by den heere Gouverneur Generaal, hare klagten hebben te doen, als boven staat vermeld, eerstelyk by haren capitain eo vervolgens by H hooft van de militie en, die niet preseal zynde, by den groot majoor.

Art 18. Gelyk ook nog de wagt hebbende capitain of

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL 5èd

officieren aan de poorten van niemand eenige ordres sullen ontfangen of aan nemen^ dan van de gene, die het guaniisoen commandeert, den groot majoor of onder-majoors.

Art. 19. Wanneer de capitains hare subalterne ofGcieren niet in eene behoorlyke subordonnatie houden of het gene de dienst van de Edele Compagnie en het opsigt over hare toebetrouwde militairen betreft, eenigsints negligeeren of ook, wanneer zy de officieren, die negligent zyn, niet corrigeeren, zal zulks door het hooft der militie, so ras hy 't selve gewaar word, aan den heere Gouverneur Generaal bekent werden gemaakt, als wanneer deselve na merites zullen worden behandelt ; zullende de subalterne officieren aan hare capitains deselfde gehoorzaamheid en respect bewysen, als zy aan de respective commandanten verschuldigt zyn.

Art. 20. Geene militairen zullen, voor de wagt zittende of by elkander in gezelschap sig bevindende, vermogen te critiseeren over de uytgegevene ordres, 't zy die *t hooft van de militie, den opper- of groot-majoor of de onder-majoors aan het guarnisoen hebben uytgegeven, zo uyt name van den heere Gouverneur Generaal, als andersints, in gemeene zaken van 't guarnisoen, die by haar lieden dikwerf werden gecor- rigeerd, als drossers, slippermakers, kleyne quaatwilligheden, etc; want die sig in desen vergrypt, zal daar over swaarlyk worden gecorrigeert ; in somma, die iets te seggen heeft of denkt, dat hem te kort worde gedaan, moet sig adresseeren ter plaatse, als voorschreven staat vermeld.

Art. 21. Eyndelyk zullen de officieren, tour om tour, den artieul brief aan hare compagnien doen voorlesen alle eerste Maandagen in de maand, den inhoud deses, voor zo verre het de gemeene teffens is aangaande, mede voorlesen, als ook het geene de onder officiers is rakende, op dat een ieder van haar lieden den inhoud deses ten vollen bekent zy, en teffens wat haar volgens dese en alle andere gegevene ordres of die nog staan gegeven te werden van zyn Hoog Edelheyt den heere Gouverneur Generaal van Nederlands India te doen staat.

Digitized by LjOOQIC

SÓO 1753. J. MósèÈL

De militaire fumnews voor de sladt.

Art. 1. Voor een regeerende Gouverneur Generaal werd overal de marsch geslagen en gesalueerd met piek en vaandd.

Art. 2. Voor een oud-Gouverneur Generaal werd de marsch geslagen en gesalueerd; aan de hoofl-wagt heeft hy drie roffels met het salut van capitain, lieutenant en vaandrig, dog niet met hel vaandel, en op de afgelegene buyten posten boven dit alles nog dertien canon schoten.

Art. 3. Den heer Directeur Generaal heeft aan de hoofl- wragt drie roffels en op de buyten posten het salut met elf canon schoten, en de heeren ordinaire Raden van India hebben aan de hooft-wagt twee roffels, beyde met de officiers voor 't front, dog sonder salut, en buyten Batavia werd voor haar op de na by gelegene posten, door officiers bezet, de marsch geslagen, mitsgaders op de verre afgelegene posten daar en boven gesalueert met negen canon schoten.

Art. 4. De heeren extra-ordinaire Raden en, wanneer er vlagge-luyden zyn, de vice admiraal, item 't hooft over de militie van de Compagnie in India, wanneer deselve een hoger rang als die van brigadier mogte werden toegevoegt, voor deselve zal men, zo wel aan de hooft-wagt als aan de poorten, twee roffels slaan, met de officiers voor H front, zonder salut; op de na by gelegene buyten posten zuTlen zy drie roffels hebben, item seven canon schoten op de afgelegene.

Art. 5. Voor een schout by nagt, wanneer er vlagge officiers zyn, voor een praesident van den Raad van justitie, die geen Raad van Indien is, voor H hooft der militie, als maar brigadier is, en zo mede voor de oud-Gouverneurs en Secre- tarissen van de hoge regeering zal geen trom binnen nog buyten de stad geroerd werden, uytgesondert op de afgelegene buyten posten, alwaar zy twee roffels, zonder meer, sullen hebben; op de andere buyten posten zal het volk met gepre- senteerd geweir voor haar uytkomen; aan de stads poorten sullen zy het scherp geschoudert en aan de hooft-wagt by de voet hebben, met de officieren voor *t front.-

Digitized by LjOOQ IC

1^53. J. MOSSEL. 5ÖI

Art. 6. Voor de raden van justitie, de directeurs, de fiscaals en verdere officieren van justitie, item de commandeurs ter zee, Heutenant coUonel, den ontranger generaal, de opper- kooplicden van *t casteel en de gene, die efifective comman- deurs op de buyten comptoiren geweest zyn, item voor de majoors en de drie gelyk standige altemeerende bediendens, den commandeur en equipage meester, benevens den boek- houder en visitateur generaal, voor deselve zal aan de hooft-wagt geen eerbewysing gedaan werden, dan dal de schildwagten het geweir presenteeren, maar aan de poorten suHen zy voor de lieutenant collonels en majoors het geweir by de Toet zetten en voor alle de overige alleen by *t geweir lopen, mitsgaders op alle posten buyten de stad, sonder onderscheyd, hel sclve voor de eerslgemelde scherp geschoudert en voor de andere by den voet houden; dog voor de collonels zal men aan de hooft-wagt by *l geweir treden, met de officiers voor H front, en aan de stads wagten zal men 't geweir scherp schouderen voor deselve, mitsgaders op alle buyten posten presenteeren, sonder onderscheyd van posten.

Art. 7. Voor alle andere gequalificeerde dienaren zal aan de wagten, binnen nog buyten de stad, geen beweging gemaakt ivtrden, exoepto voor den gecommitteerde tot de zaken der inlanders, voor de welke op de buyten-poslen het volk by 't geweir lopen zal ; en aan de poorten sullen de schildwagten het geweir presenteren, dog aan de hooft-wagt alleen front maken; welk ceremonieel ook sal gegeven werden aan dé capitains, zo te lande als ter zee, item aan de sabandbaar of hitroducteur der vreemdelingen, de eerste en de laatste om de wille der inlanders, waar onder zy in aansien moeten gehouden werden, gelyk ook 'tselfde aan de regeerendc Scheepenen sal gegeven werden om de wille van de functie, die zy bekleden, en daarom ook zoo lange zy in deselve zyn en niet verder; suilende voortaan geen schildwagten in de stad of aan de poorten 't geweir presenteeren voor lieutenants en vendrigs, dan alleen op de post, daar zy de wagt hebben, mitsgaders voor alle andere en ook voor alle andere gequaliflceerdens front maken,

Digitized by LjOOQ IC

tid^ 11^50. J. MOSSËU

dog buyten de stad alomme H geweir presenteeren voor gemelde officiers, zo van de zeevaart als militie, sonder onderscbeyd van posten.

Art. 8. Onder de afgelegene posten, waar van voorwaards met relatie tot H onderscheydene salut gesproken is, begrypt men tbans Tanjongpoura en Tangerang en alle andere veU- schansen, die verder als Meester Gomelis landwaarts in gdegd mogten werden in der tyl.

Art. 9. De generaals-wagt in Hcasteel heeft haar onder- scheydene ceremonieel volgens de aparte ordre, daar opgesteld. , Art. 10. De wagt van den heer oad-Gouverneur Generaal, het zy dat hy binnen of buyten de stadt woont, zal voor niemand, dan de gene, die in de vyf eerste articulen gemdd zyn, en voor de coHonel uytkomen en aan deselve geven bel gene aldaar van de hooft-wagt is gezegt, dog voor de andere zullen de schildwagten 't geweir presenteeren.

De militaire honneurs voor het casteel.

Art 1. Voor den regeerende heere Gouverneur Generaal zal het volle cermonieel met het salut gedaan worden.

Art. 2. Voor den heer Directeur Generaal zal den officier met het wagts volk in het geweir komen en laten het geweir presenteeren.

Art. 3. Voor een ordinaire Raad van India zal den officier met zyn wagts volk in 't geweir komen en laten bet geweir scherp schouderen.

Art. 4. Voor extra-ordinaire Raad van India sal den officier met zyn wagts volk met het geweir by de voet staan.

Art. S. Voor den heer praesident van de justitie, geen Raad van India zynde, en voor de brigadier en hooft van de militie zal den officier met zyn wagts volk by het geweir treeden.

Art. 6. Als de Raad van justitie in ceremonie binnen komt om by zyn Edelheyd rapport te doen, zal den officier met xyn wagts volk in het geweir komen en het gewdr presenteeren, maar uytgaande, geen ceremonieel doen als voor de praesident

Digitized by LjOOQ IC

iih^. J. MOSfekL 89i

Art. 7. Voor de oud-gouverneurs, secretarissen van de hoge regeerioge, oud-directeurs, commandeurs, hooft-officieren van de mililie, commandeur en equipage meesier, ontfanger generaal, visitateur generaal, sabandhaar, opper-kooplieden van het casteel en diergelyke andere hoge gequalificeerdens zullen de scbildwagten het geweir presenteeren.

Reglemml voor de buyten of recruten wagt.

Art. 1. Deselve werd gecommandeerd door een officier, welke logeert heooslen liet casleel in eene aan hem door de Edele Compagnie toegeslaane woninge; en het vaste, aldaar bescheyde volk logeerd op de water plaats of de zo genaamde nieuwe recruten wagt.

Art. 2. Zoo ras de opperkooplieden van H casteel seuden om eenige manschappen tot de specery scheepen, moet den commandant die immediaat senden, ook by d'ambassadeurs, etc.

Art. 3. Gelyk ook als den commandeur en opper-equipage- meester aan deselve send om manschappen te hebben op de aankomende specery-scheepen, moeten die de facto werden gecommandeerd en gesonden.

Art. 4. Dient de buyten wagt tot eene wagt de reserve, waar na toe de manschappen van de verdere buyten posten, voor *teen of ander buyten coniptoir geprojecteerd, even voor haar versending ontboden werden om aldaar voor dien korten tyd te verblyven.

Art. S. Alle ordonnaiitien werden daarom zo ingerigt, dat die, welke staan versonden of onder 't guarnisoen op den daar toe bestemden tyd g*incorporeert zullen werden, op dese buyten- wagt luyden en werden verleend by het hooft van de militie en den groot majoor, na dat daar toe van den heere Gouver- neur Generaal ordre bekomen.

Art. 6. Den groot majoor, sulks doende, doet daar van aan het hooft voorschreven kennisse geven ; en H hooft der militie, sulks doende, rapporteerd den commandant van de buyten wagt sulks den groot majoor.

DigitizedbyG00?fIe

Ji94 1*^63. J. MOSSEL

Art. 7. Gelyk mede als het veriossinge der miKlairen by de beeren gecommitteerdens van wegen haar Hoog EdeleosH geweest^ de verlosten direct per een ordpnnantie voorscbreveo op de buyten wagt geplaats werden om by de hand te weeseo, als de scheepen zullen zeylen, waar meede zy na 'tpalria moeten verlrecken.

Art. 8. Welke de selfde morgen, als zy verlrecken sullen, haar geweir aan de wapenkamer besorgen en aldaar drie rd' bekomen voor de overgave der wapenen.

Art. 9. Eenige manschappen, na buyten-comptoiren wer dende versonden, ontfangen baare wapens aan de wapenkamer, in praesentie van twee daar toe expres gecommitteerde ofBcieren, welke wel toesien, dat bet geweir, 't welk verstrekt werd, in een goede staat is.

Art. 10. Op dese buylen wagt zyn teffens bescheyden alle officieren en onder officieren, die van buyten comptoiren arri- veeren, tot zo lange zy onder 't guarnisoen werden geplaatst.

Art. 11. Alle de oppassers^ koetsiers, etc, van de beeren der hoge regeeringe zyn hier bescheyden en komen op xjn tyd haar kostgeld afhalen en hebben ook anders niets te vorderen; en zyn verder hier bescheyden de klocken-luyders van de stad, de lauthaarn opsteker of zo genaamde oly boer en portier van H casteel, de provoost, etc.

Art. 1 2. Voorts alle de vrywerkers, zo sergeanten, c<H*poraals als gemeene, die betalen aan de guarnisoens krygs cassa, van welke de schryver, op dese wagt bescheyden, het vrywerkers geld moet ophaalen, daar van annotatie houden en overgeven aan den guarnisoen schryver, op een lyst, by den commandant selfs geteekent, zo meede van de overieedenen, waar by de dragers der lyken, ten getalie van negen en dertig hier beschey- den, zyn gebruykt geweest.

Art. 13. Alle morgen doet de commandant van de buytea wagt schriflelyk rapport aan den groot majoor, dog iets extra voorvallende, maakt hy sulks ten eersten aan voorschreven groot majoor bekend, die daar van het hooft van de militie kennisse geeft.

Digitized by LjOOQ IC

1tb3. J. MOSSEL. 896

•

Art. 14. De commandant besorgt ook aan den groot majoor alle lysten^ zo van begravenissen, vrywerkers, diverse dienst doende, als effective dienst doende, getekend, en overhandigt deselve als by 't voorschreven articul staat vermeld.

Art. IS. Eyndelyk moet de ofBci^ van dese buytenwagt, by arrivement der uyt Nederland aankomende schepen, een corporaal zenden na de rbede om de recriiten te halen; by zelfs moet die aan de Water poort van 't casleel ontfangen, in ordre stellen, de kisten van 't volk aan de wal helpen, vervolgens rapport doen aan 't hoofd van de militie of groot- majoor, wien van dese beyde in 'tcasteel mogte wesen, om deselve te zien en vervolgens den heere Gouverneur Generaal van haar aankomst kennisse te geven.

ArL 16. Voorts doet hy deselve na de wapen-kamer gaan om de wapens te verruylen en als dan na de bujten wagt, 't zy beoosten 't casteel of aan de water-plaats, latende lefiens liare kisten derwaarts bezorgen en, na verloop van de ^wone twee dagen, de so genaamde baarse maanden verstrecken, volgens bel reglement voor de goarnisoens krygs cassa, als wanneer zy lieden des nadeniiddags na Ankee worden gezon- den om vervolgens den derden dag, 's morgens heel vroege na Tangerang Ie worden begeleyd.

ReglewierU voor de buyten posten in '/ generaal.

Art. 1. Alle agt dagen, op den Maandag, doen de com- mandanten van de buyten posten schriflelyk rapport aan 't booid van de militie en groot-majoor (M'' Cornelis, Ankee, Jaccatra en de Chineese-wagt), dog als er iets extra voorvalt, ten eersten; en alle morgen ontfangt den groot-majoor de rapporten van voorsz. posten, uylgesondert M^ Cornelis, door een rapport ganger, die ook by extra voorvallen daar van het hoofd der militie ten eersten kennisse geeft.

Art. 2. Alle maanden, en wel op den eersten derselve, besorgen alle buyten posten een maandelykse lyst aan den groot-majoor, die vervolgens daar uyt een generaal rapport

Digitized by LjOOQ IC

t96 I7è3. J MöSéÉL

formeert en daar van een aan den heere Gouverneur Generaal en een aan 'l hoofd van de militie overgeeft, gevende voorts by alle extra voorvallen ten eersten kennisse.

Art. 3. De lyslen, welke van alle buyten posten worden gesonden, zo aangaande de verstreckingen als andersints, moeten, getekent zynde, door derselver conuuandanten op de guamisoens-kamer worden gesonden, moetende den guamisoens schryver zig daar mede verantwoorden omtrent alle verstrek kingen, rakende de guamisoens krygs-cassa.

Ordres om trend de recruten^ uyl palria aankomende.

Art. 1. Soo ras een schip uyt patria ter rhede arriveert, gaat een gemeene schryver van de guamisoens kamer, bene- vens een corpordal van de buyten wagl, na boort om der aankomende militairen namen, toenamen, ouderdom, schip, jaar, kamer en metier, als ook waar en in wat qualiteyt gedient hebben, op te schryven op een ordentelyke roile, welke vervolgens den heere Gouverneur Generaal door H hooid van de militie of den groot 'majoor besorgt wordt; endencor- poraal teld intussen de wapenen, die overschieten aan boord, als wanneer de recruten van boord gaan.

Art. 2. Als zy aan de Water-poort aanlanden, ziet d'officier van de recruten wagl deselve, teldt de kisten en doet die in zyn presentie aan de wal zetten, en steld vervolgens de recruten in een ordentelyke ordre.

Art. 3. Voorts laat hy aan de sergeant van de Water- poort zeggen, dat hy wegens de aankomst dier recruten rap- port doet aan zyn officier, die sulks aan den capitain van de hooft-wagt en desen vervolgens weder aan het hoofd van de militie, den groot-majoor en onder-majoor laat welen, waar op de beyde laaste zig direct na de Water-poort vervoegen.

Art. 4. Als den heere Gouverneur Generaal in H casleel is, doet de groot majoor direct rapport aan zyn Hoog Edellieyd en vraagt, of het zyn Hoog Edelheyd behaagt, dat de recruten binnen komen; dog deselve niet in *t casteel zynde, gaan

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 597

deselve direct met stille trom na de wapen-kamer om hare geweir te verruylen en vervolgens na de buyten-wagt.

Art. 5. Als wanneer de groot majoor aan de onder majoor ordonneert om deselve te laten binnen komen, 't welke geschiet in de volgende maniere.

Art. 6. £en oud sergeant word gesteld naast den jongst gearriveerde, welke bet volk de snaphaan op schouder doet leggen, latende door twee expresse tamboeren, daar toe ge- commandeert, de marsch staan, die den baarse tamboer tus- schen haar nemen.

Art. 7. De marsch geschiet met divisien, na dat het corps groot is; op hun aankomste op bet pleyn voor H generale gouvernement trekt de oflScier van de generaals wagt de wagt in 't geweir onder zyn sergeant, welke de snaphaan teffens op schouder laat leggen van zyn onder hebbend wagts volk.

Arl. 8. Aldus marcherende, swenken, zo ras de Pinang- poort zyn gepasseert, en marcheren langs de puye van 't gou- vernement, passeerende den heere Gouverneur Greneraal.

Art. 9. Vervolgens marcheert dit corps op en laat de sergeant haar het geweir presenteeren en verkeert schouderen, wanneer na de wapen-kamer marcheren om hare wapens tegens andere te verruylen.

Art. 10. Dit gedaan zynde, marcheren zy door de Water- poort voort na de buyten wagt, bergen haar geweir en halen haare kisten.

Art. 11. Omtrend de verstreckingen van soldyen aan deselve is de nodige bepaling gemaakt by het twede articul van bet reglement voor de krygs-cassa, de verstreckingen, etc, hel welke stiptelyk moet nagekomen werden.

Art. 12. Zy worden den derden dag gesonden na Tange- rang, al was 't ook, dat zy in 't begin van Augusti arri- veerden, om baar aldaar wat te verfrissen en van de swaare reys te bekomen, genietende op haare reys een brood hier en te Ankee de spyse tot 3 stuyvers 's daags, mitsgaders by hare komst op Ankee en Tangerang aanstonds een mutsje

Digitized by LjOOQ IC

K98 1753. J. MOSSEL.

arak, met zo veel water gemengl; ook worden de eerste m H land gearriveerde altoos ook eerst gekosen voor andere om geplaatst te worden of andersiiits na buyten comptoiren verzonden.

Art. 13. Op Tangerang zynde (waar na toe haar een officier begeleyd, zo *i corps boven de veertig man beloopt; anders doet het de sergeant van de ordre week op de buyten wagt), hebben zy agl dagen tyd om nyt te rusten, dog moeten door den commandant in beweginge gehouden werden.

Art. 14. Voorzeyde agt dagen geeyndigl zynde, worden detd^e 's morgens vroeg en 's avonds, onder het vallen van den avond, een uurtje geexerceert volgens *t reglement van de exercitie en bequaam gemaakt tot de dienst in de stadt, als wanneer zy voorts, of na buyten comptoiren gesonden of in de stadt onder de compagnien geïncorporeerd werden.

Ordres omtrent de f^convalescenten, zo van de militie,

zee-vaart^ als ambagts-lieden, uyt het hospitaal

komendcy de drossers, etc.

Art. 1. Alle halve maanden gaat den officier van de Chineese wagt 's morgens vroeg naar het binnen hospitaal en haalt daar af de manschappen, uytgeschoten voor het buyten haspitaal.

Art. 2. Als wanneer hy de gene, welke, zo van de dragonders als infanterie, worden uytgeschoten, in hel buyten hospitaal ea na de post Jacatra besorgt.

Art. 3. Welke aldaar moeten verblyven een geheele maand om uyt te rusten, als wanneer een ieder vervolgens weder na zyne bescbeydene post wordt gezonden.

Art. 4. Die van 'sEdeles Comp* marine en ambagts gezellen worden uyt het buyten hospitaal alle halve maanden na Kyswyk gesonden om teffens aldaar een maand uyt te rusten.

Art. 5. Vervolgens zendt den post-houder van de post haar met een geteekent briefje, v^ar op staat de naam en toenaam van de van daar gaande manschappen, een ieder naar zyn hooft, op dat die zien kan, wie en wat perzoonen hy bekomt,

Digitized by LjOOQ IC

1

1763. J. MOSSEL. 599

om aldas het agter uyt Uyven en het drossen, zoveel mogelyk, voor te komeii.

Art. 6. Alie drossers van de militie, zo ras drie dagen zyn gedrost geweest, werden aangegeven aan den onder majoor van de week, die derselver namen op de guamisoens kamer besorgt om aldaar genoteerd te werden, als wanneer den guarnisoens schryver een notitie daar van opmaakt, welke de groot majoor tekent voor gesien en aan den advocaat fiscaal werd overgegeven door een rapportganger van de guarnisoens kamer.

Art. 7. En de sulke, die eenigen tyd gedrost, dog sigaan geene andere delicten schuldig gemaakt, mitsgaders die, welke niet boven een maand tyds gedrost hebben en aan de hoofl- wagt in arrest werden gesonden, werden ten eersten aan de geen, by wien zy bescheyden zyn, gesonden ter erlanginge van de daar op gestelde straffe, wordende de militairen daar voor aan de hoofl-wagt gecorrigeerd naar den teneur van den militairen articul-brief.

Art. 8. Langer als een maand gedrost zynde, werden deselve na het eyland Edam per een getekende ordonnantie van den heere Gouverneur Generaal zelfs versonden, op welke ordon- nantie de tyd van haar verblyf aldaar speciaal bepaald staat, welke ordonnantie 't hooft van de militie aan den heere Gouver- neur Generaal presenteerd en so verder besorgt.

Art. 9. Van alle drossers uyt de militie word een lystop de guarnisoens kamer opgemaakt en gerigt aan den heer praesident curator van de academie de marine, waar in den tyd, hoe lang deselve hun verblyf op Edam moeten houden, letfens hare namen, toenaamen en geboorte plaatsen gespecificeert staan, komende haare maandelykse gage voor dien tyd ten behoeve van voormelde academie de marine.

Art. 10. Wordende gemelde lyst getekend by de groot majoor en door denselve aan den heer praesident bovengemeld ter hand gesteld.

Art. 11. Wanneer iemand uyt de militie drie dagen absent blyft, moet sulks door den geenen, waar onder denselven be^

Digitized by LjOOQ IC

600 1763. J. MOSSEL.

scheyden is, ook werden opgegeven by een schriftdyke en beboorlyk getekende notitie aan het opperhoofd over het generale soldy comptoir, ten eynde daar van behoorlyke aantekening, mitsgaders gage en kostgeld in Ie houden.

Art. 12. Insgelyks moet primo en medio van ider maand in selver voegen aan het gemelde opperhoofd werden orenije- geven eene rolle van de geene, die een maand of langer absent zyn geweest, om als dan de gagie van de sulke te laten affschryven van den dag af, dat sig hebben g*absenteerd.

Art. 15. De schriftelyke notitie voor het opperhoofd sal den guarnisoen schryver opmaken en tekenen, ook teffeusaao het selve hebben te besorgen op voorschreve, daar toe be- stemde tyd.

Art 14. Den tyd van het bannissement van den gedroste» op Edam verscheenen zynde, sal den guarnisoen schryver een ontslag briefje opmaken, het selve aan den groot majoor behandi- gen, die sulks het hoofd van de militie besorgt, welke het selve tekent en den commandeur en opper*equipagemeester toe zend, welke laastgemelde daar op zodanigen bandiet van het voorschreve eyland laat opkomen en aan de hooft-wagt besorgen, als wanneer hem het hoofd van de militie na zyn bescheyden post zend.

Reglement^ so op de in- en uylgeleyde van de heeren der hooge Indiasche regeeriiigy als der selve looste eerbewysinge.

Art. 1. Wanneer den heer eerste Raad of Directeur Gen^ raal van Nederlands India in- of uytgeleyde van haar Hoog Edelhedens de hooge regeering deser landen werd gedaan, tfi is het zo genaamde battaillon in de wapens, gecoinmnndeert by een capitain, een lieutenant en een vcndrig, benevens hel eerste vaandel van staat, agt sergeanten, twaalf corporaals en een hondert vier en veertig gemeene, ses tamboers en drie pypers, welke binnen het casteel komen op het daar toe gecommandeerde uur, als wanneer een dubbeld rinquet lor- meeren van de Water poort tot de Pinang poort; de officier

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 601

van de Gooverneurs Generaals wagt formeert 't zelfde van de paye van 't gouvememeut tot de Pinang poort« mitsgaders een officier en vier en twintig granadiers, benevens een tam- boer en onder officiers, daar toe expres gecommandeert, maken een dubbeid rinquet van de puye tot over de gebed. zaal van 't gouvernement, aiamede vier en twinlig sergeanten van voor- schreven zaal tot aan de vergader zaal van baar Hoog Edelens; hj 't passeeren van haar Hoog Edelens, als het in of uytgeleyde zyn begin neemt, werd de marsch geslagen en, als zyn Hoog Edelheyd zelfs iu persoon present is, dan salueeren de officieren met vendel en sponton, andersints alleen met de sponton, en de hoofd officieren werden genodigt om zyn Edele te komen compKmenteeren.

Art. % Een ordinaire Raad van India heeft het selfde ceremonieel, uylgesondert het commando granadiers en sergean- ten op zaal.

Art. 3. Een extra-ordinaire Raad heeft het selfde ceremo- nieel als een ordinaire Raad van India, except, dat het tweede vendel van staat daar by werd gebruykt; en zo is ook bet ceremonieel by de inhalinge van een ieder deser heeren het selfde.

Art. 4. Tot de begravinge van een Directeur Generaal of ordinaire Raad van India word de selfde militie gecommandeert, bestaande in een majoor, drie capitains, drie lieutenants, twee vendrigs, met de beyde vendels van staat, tien granadiers sergeanten, seslien dito corporaals, drie pypers, ses tamboers en een hondert vier en veertig gemeene granadiers, welke sig ten vyf uuren des namiddags begeven aan het sterfhuys, aldaar ordentelyk in parade opmarcheerende, gevende aan niemand eenig ceremonieel, dan als wanneer den heere Gouverneur Generaal komt te passeeren, als wanneer 't gemelde battaillon word gecommandeerd het geweir te presenteeren, de marsch geslagen en zyn Hoog Edelheyd gesalueerd met de vendels en sponton.

Art. 5. Zo ras het lyk op de daar toe g'ordonneerde rouw wagen is gesteld (de officieren, etc. het benodigde rouw goed hebbende ontfangen), commaudeerd den commanderende

Digitized by LjOOQ IC

602 1753. J. MOSSEL.

hoofd officier bet geweir verkeerd onder de lioker arm te swenkeo, laat voorts de marscb slaan en marGheert laagsaan af; den adjudant ziel wel toe^ dat het battaiUon niet te sterk marcheert, dus langs den daar toe verkoren w^ passeereirie tot op liet kerk-hof, steld sig aldaar, na de gelegendheyd van de plaats, in ordre van parade, doel. het geweir presen- toeren, de marsch slaan en salueeren het lyk en teffieni zyn Hoog Edelheyd den heere Gouverneur Generaal volgens de daar toe gestelde ordre, en doen de trom ophouden, ab den gantschen treyn stil staat, en bet geweir op schouder leggen.

Art. 6. Het lyk vervolgens ter aarde besteld zynde, doet den commaodeerende hoofd officier drie generale salvos, latende den treyn van de begravenis passeeren onder het presenteeren van het geweir en bet slaan van de marsch, teffens, als voeren, den heere Gouverneur Generaal by bet passeeren salneerende, laat by tyds den snaphaan verkeerd op schouder leggen, dra trop af slaan, volgd den treyn tot voor bet sterf buys en marcheert aldaar op in ok*dre van parade, laat vervolgens bet geweir by de voet zetten en wagt ordre om bet battailfcn ordentelyk na haar bescheyden post te doen afdefileeren; dit word teffens geobserveerd by de mindere gequalificeerdeos, welke, virfgens de daar toe gestelde ordre, H militaire hoBnear by baare laaste uytvaard zyn genietende.

Art. 7. Tot de begraviiige van een »tra*ordinaire Raad vaa India word gecomuiaodeerd een majoor, drie capitains, drie lieutenants, twee vendrigs, met de beyde vendels van staat, tien sergeanten, waar onder vier granadiers s^geanten, sestiea oorporaals, waar onder vier dito granadiers, drie pypers, waar onder twee granadiers, ses tamboers, waar van vier granadien en een hondert vier en veertig gemeene, waar onder tweeea seventig granadiers; voorts blyft het ceremonieel, als by de voorenstaande articulen staat vermeld.

Art. 8. De praesidenten in den Raad van justitie, die gaea Raad van India zyn, d'oad-gou^meurs en secretarissen van de hooge regeering hebben by hunne begravenis twee en seven-

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 603

tig granadiers, nerens een capitain, lieutenant en f endrig, net een van de vendels.

Art. 9. De militaire persoonen werdenbegraven,ab volgt: het hoofd van de niitilie, wanneer hj brigadier is, door loo veel detachementen van cavallerie en infanterie, als 'er differente corpsen zyn.

Een overste door vyf en twintig a 30 man per compagnie, verbeeldende bel gehee Ie regiment, met de beyde vaandels, door een majoor opgevoerl.

Een lieutenant collonel of majoor door een capilain, lieutenant en vaandrig, met 72 granadiers en het tweede vaandel.

Een capitain door een capitain lieutenant, lieutenant en vaan- drig, met 48 gemeene, de nodige tamboers en het twede vaandel.

Een lieutenant met een Ueutenant, 36 gemeene en een tamboer.

Een vaandrig met een vaandrig, 24 gemeene en een tamboer.

Een sergeant met een sergeant, corporaal en twaalf gemeene met een tamboer.

Een corporaal met een corporaal en negen gemeenen.

Een zoldaat met een corporaal en ses gemeenen.

Art. 10. Dog by de begravenis van de Mardyker officieren assisleerd zo veel manschap uyt de hare, als by een Enropeesch officier van de volgende graad, als een capitain met een lieu- tenant, ses en dertig gemeenen en een tamboer, enz.

Art. 11. De Raden van justitie, de oud en g'eligeerd direo- teors, d'ofQcieren van de justitie, item de gene, die effective commandeurs geweest zyn, werden begraven met een detach^ ment van 64 fuseliers, door een capitain, lieutenant en vaandrig opgevoerd, met het tweede vaandd.

Ambassadeurs van groote mogentheden, wanneer omlrend derselver

receptie geen speciaal besluyl by haar Hoog Edelens is genomen,

hebbende hei groot ceremonieel die van Candia^ den

Soesoehoenang of Keyser van Java, Bantam, etc.

Art. 1. Een corporaal en ses gemenen worden 's morgens

Digitized by LjOOQ IC

604 1753. J. MOSSEL.

teD ses uuren of wel vroeger, na dat zulks geconunandeert word (H welke by dese, als ook by alle andere gelegenlhedes, 's avonds bevorens op de ordre publicq belast wordt), na de Vierkants-poorl gesonden om met den sabandbaar en gecom- milteerdens de ambassadeurs af te halen.

Art. 2. Voorts werd dan ook geconimaudeert, dat de oude eo nieuwe wagt aan de Vierkants-poort te zanien staan blyven om, wanneer den sabandbaar met de ambassadeurs aankomt, een dubbelt rinquet te formeren van de poort tot d'agler deur van de sabandhary om deselve dus te laten passeeren onder het slaan van de roarsch en het salut met de spon ton.

Art. 3. Een sergeant, een corporaal met twaalf gemeoeo begeven zig by tyds buyten de Vierkants-poort om de ambas- sadeurs aldaar op te wagten en te begèleyden; en welke, ak de ambassadeurs zig in de koetsen begeven, aan wedarzyden van d'eerste koets zyn volk rangeerd en dus langs deselve marcheerd.

Art. 4. Dog staat hier omtrend aan te merken, dat byde receptie der gezanten van Candia was een officier, een sergeaot, een corporaal en drie en twintig gemenen, welke ook vervolgens gedurende hun aanwesen alhier de wagt by haar behielden (en teffens nog een apart corps infanterie, dat zig, voorzien van een vaandel, aan 't Vierkant gesteldt hadl om de ambas- sadeurs te salueeren en, gepasseerl zynde, zig na haar bescheyden post begaf), gelyk vervolgens de voorschreven sergeant met zyo volk by die van Bantam en andere ambassadeurs, en dus tol op de puye van het gouvernement, en stellen zig langs de trappen in een dubbeld rinquet met gepresenteerd geweir,eD blyven staan, lot de ambassadeurs wederom uytkomen.

Art. 5. Maar de corporaal en ses gemenen, die de brief (ot hier toe gebegeleyd hebben, marcheren van hier na haar beschey- den post ; en de sergeant met zyn twaalf gemenen, welke is blyven staan om, als de ambassadeurs uyt komen, haar als voren te begèleyden en met eenen voor een wagt te verslreckeo, marcheerd weder, als voren, om en by de koets tot belhays van haar logis en houd aldaar behoorlyk wagt.

Digitized by LjOOQ IC

1?fe3 J. MOêSËL. eOi>

ArI. 6. Eer en l>evorens de ambassadeurs aan de sabandhary arriveren, niaakl hel gecommandeerde corps dragonders aldaar te zyn, bestaande in een ritmeester, een lieutenant, een sous- lieutenant, een cornet met den slandaarl, twee wagt meesters» den pauker, twee trompetters en agt en veertig gemenen.

Art. 7. Zoo ras de ambassadeurs zig in de koetsen begeven, commandeert den commandeerent officier de pauk te slaan en de trompetten te steken, en marcbeerd zagjes voor af, makende steeds niet verre van de koetsen te zyn, en begeleyd deselve lot voor de casleels land-poort of valbrugge, alwaar hy swenkt en zig in parade steld met hel front naar 't oosten, latende dus de gesanten passeeren.

Art. 8. Inlusschen hebbeu zig op zaal gerangeerd den gecom- mandeerde ofGcier met ^^^ sergeant, een pyper, een tamboer en vier en twintig granadiers, en voorts nog vier en twintig sergeanten met hare helmbaarden.

Art. 9. De Gouverneur Generaals wagt in het casteel, in tusschen mede versterkt zynde met een dubbelde wagt om een dubbelde rinquet te formeren, van zoo verre de steenen leggen tot de puye van bet gouvernement, en laat dus de ambassadeurs passeeren onder hel slaan van de marscb, zonder s^ut; vervolgens zig herstellende in ordre van parade, doet op ordre drie salvos (en zet zig vervolgens wederom tot een dubbelt rinquet, zig rangieerende na de weg, die de ambassa- deurs nemen), wel te verslaan, als de ambassadeurs belast zyn met een brief; andersins werden 'er geen salvos gedaan.

Art. 10. Zoo de ambassadeurs agter het casteel worden uylgeleyd langs de ordinaire passage, is bevorens van de Pinang<- poort gesteld een dubbeld rinquet, bestaande in een capitain, een lieutenant, een vaandrig met het tweede vaandel en negen- tig gemenen met haar onder-officieren, laten deselve passeeren met gepresenteerd geweir en slaan de trom, sonder verder salut.

Art. 11. Dog, wanneer het gebeurt, dat een Raad van India als (Commissaris uyt het midden van haar Hoog Edelens de booge regeering deser landen word genomineerd om in com- missie te gaan, word het salut en bet vendel, na dat rang

Digitized by LjOOQ IC

éoé 1753 J. MOSSEL.

beeft, Yerandert en gegeyen, als voorwaards by H reglemettt van *i vertrek of inbab'nge der beeren van de booge regeria; staat gestatueerd, en de booft officieren gerequireerd om haar Edelens te complimenteeren.

Art. 12. Zoo ras de ambassadeurs binnen het gouver- nement zig bevinden, marcbeert de cavallerie af na haar besebeyden post, dog de koetsen moeten wagten ter tydt de ambassadeurs uytkomen, ten zy nader ordre wasgegeroi; terwyl bet wel gebeurd, dat, als de gezanten in een gdjk geval wel eens wederom, benevens den beer Commissaris arriveeren, bet corps cavallerie gecommandeert word om de gezanten na hun logement Ie begeleyden.

Art. 15. Alles verrigt zynde, marcheeren de corpsen af na haar besebeyden post met verkeerd geschouderd geweir, io goede ordre.

Art. 14. Aan alle wagten, waar de gesanten passeereo, werd de niarsch geslagen, sonder verder salut (schoon ook by de inhalinge der Candiasche gesanten aan alle vragten voor de brief wierde gesalueert met de sponton, sonder salat van *i vendel, en de marsch geslagen), maar als deselve aa gedane ceremonie passeeren, bekomen die van Gandia, den Soesoehoenang en Bantam voor den eersten gesant aan é hoofl-wagt het geweir geschoudert, maar aan de poortea presenteeren, sonder verder salut; voor dies tweden zal de hooft-wagt alleenig by *t geweir treeden, dog aan de poorten op sdiouder leggen, sonder meer.

Art. 15. Egter werd dit op expresse ordre van den heere Gouverneur Generaal wel verder geextendeerd naar mate van het caracter, het geene den ambassadeur buyten des aan zyn hof is bekledende, hebbende den ryks bestierder van fomtam jongst het salut ontfangen als voorschreven, en ook teffens, dat des heere Gouverneur Generaals wagl voor zyn Edele by bet geweir moest treeden.

Art. 16. De Cheribonse princen, als ook de prins van Madura, hebben by haar intreede het salut, dat de wagten aan de poorten haar geweir presenteeren, de booft-wagl het

Digitized by LjOOQ IC

\7hh. J. MÓèSÉL èoi

geweir by de voet houden en des Goaverneur Generaals wagl by hel geweir treed; vervolgens verblyvende, word haar het salul van een majoor verleend.

Gemeender ambassadeurs en brieven, als: mn Palembang, Timory Siam, Jamby, Banjermassing, ele.

Art. 1. Een oorporaal en ses gemeene, als articul 1 van de ambassadeurs voorschreven.

ArI. 2. Een dubbekl rinquet door de dubbele wagt van den heere Gouverneur Generaal, waar door de ambassadeurs en brieven passeeren, onder het gepresenteerd geweir en het slaan van de marsch.

Art. 3. De ambassadeurs of brieven binnen het goierale gouvernement zynde, trekt den officier zyn wagt te samen en doet op ordre drie salvos, zynde de ceremonie hier mede geeyndigt, ten zy den heere Gouverneur Generaal H anders ordonneerd.

Art. 4. Voorts of het dubbeld rinquet na de gedane drie salvos wederom moet geformeerd werden, dat seer selden geschied, en of de ambassadeurs gesalueerd moeten werden en wat militair honneur haar, gedurende haar verblyf, sal werden bewesen door 't guamisoen, staat ter dispositie van den heere Gouverneur Generaal, die sulks, als voren gesegd, op de ordre doet belasten, schoon hel seer selden gebeurd, dal aan deselve eenig militair honneur werd toegestaan, als by extra gevallen.

4 December. Bepaling^ dat scheeps-overheden^ bdast met het overbrengen van peper- of andere planten, met inhouding van eene maand tractement zouden ivorden gestraft, indien de bewuste planten niet goed over- kwamen.

Hot geld kwam ten voordeole van de Academie de marine,

Digitized by LjOOQIC

éoè i'i^öS. j. MosëèL.

tenzij de sclieeps-overheden konden bewijzen, dat dejdaDten zonder hunne schuld waren bedorven of gestorven.

13 December. Beperking van het afgeven van wissd$ in de Oostersche gouvernementen.

Op den voorstel van den heere Gouverneur Generaal is beslot^ de ministers op d'Oostersche comptoiren aan te schryven om, wanneer de Comp^ aldaar geen geld benodigt heeft, gelyk na en dan wel eens gebeurt, geene penningen op wissel ineassa te accepteren als met vier perc*^ agio, als hel niet redelyk is, dat de Comp^ de particulieren voor niet van het gevaar vaa de zee zoude bevryden, als zy het geld niet len eersten weder kan employeeren, maar een geruymen tyd moei laten le^en, gelyk het daarentegen in contrarie gevallen ofle wamieer z'anders geld over zee naar die plaatsen zoude moeten seodeo, tot haar voordeel en gerief komt te strekken.

13 December. Intrekking van de vrije vaart op Ceilon.

»Tot nog toe"" was »door d'onse genoegsaam geengebruyk » gemaakt" van die vergunning, maar daarentegen waren »d'ingezetenen van d'Engelsche en Fransche plaatsen [op den vasten wal van Azië] daardoor, tegens alle goede politie, de »rykste kooplieden in den areek geworden".

Zie ook bij 16 September 174B.

13 December. Vernieuwing van het verbod van 16 September 1745 tegen de vaart iusschen Ternate e» de N. W. kust van Celebes, tot Kajeli toe.

13 December. Verbod tegen de vaart van Ambon, Banda en Temale naar Celebes en onderhorigheden.

Tegengang van «sluykerye" was hiervan het doel.

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 609

15 December. Bepaling, dal in Indié geene reparalien aan Compagnie' s schepen zouden gedaan worden, waar- van de onkosten meer dan f 30000 bedroegen.

Door den heere Gouverneur Generaal aan de vergadering vertoond zynde, hoe al in den jare 1626, by het aanwesen van den heere Gouverneur Generaal in Nederland, als een poinct van redres was opgegeven om alle capitale reparatien aan 'sComp^ scheepen in India agter weegen te laten, nade- maal deselve wesentlyk vry kostbaarder vallen als den aanbouw van een geheel nieuw schip, waaromme dan ook haar Edele Hoog Achtbaren by instructie voor Generaal en Raden van den 17®" Maart 1632 hebben gelieven t'ordonneren op dat stuk wel te letten en niet te min behoorlyke reparatie aan de scheepen en jagten, met deselve wel af te halen en te calfaten, Ie continueeren, dog de grote scheepen, gedeslineerd om in 't land te blyven, tegens dat merkelyk reparatie van doen hebben naar 't patria te senden om aldaar behoorlyk gerepareerd te werden, om niet te spreeken van d'afbreuk, welke daar door . aan den scheepsbouw in Nederland werd toegebragt, dewelke in desen tyd, dat deselve zo zeer is afgenomen, wel meiïteerd in consideratie te komen, speliaal in dit geval, dat er 's Gomp^ intrest meede concurreert ; zo is goedgevonden en verstaan geene reparatien, die eene somma van 25 of ten hoogslen 30000 guldens surpasseeren, te laten doen aan schee|)en van 150 voet over steven en aan de kleiner pro raio, uytge- sondert 't geen tot zeyltuyg en takelagie gehoort.

13 December. Bepaling, dal niel vóór den IS*"" Oclo- her van eenig jaar relourschepen naar Nederland zouden worden afgevaardigd.

Zuks werd vastgesteld, »mits het sware weder, dat de «scheepen, die in April of vroeger in het voorjaar de Neder- -landscbe havens bezeilen, gemeenlyk op of omtrend de •Gronden belopen".

PLAIAAT-BOn' DESL TI. 39

Digitized by LjOOQ IC

6lO i^5d. J. MOSSEL

Eerst den 15^° January van eenig jaar mogl de reis van Kaap de Goede Hoop voortgezet worden qm Biiiet vóór het » begin van May voor de Nederlandsche havens te weesen".

15 December. Bepaling, dat bij de negalie-boekm mn het bedrag der uitbetaalde soldijen afgetrokken moesl worden i»het ordinaire opgeld ofte de 2S procemio, T>door derzelver bereekening in Indiaas of ligt geld »rfe Comp' ten voordeele komende* \

Zulks verving het opbrengen onder de lasten van het geheele bedrag der verdiende soldijen en het crediteren van de winst-rekening voor het bewuste opgeld.

De Regering hoopte daardoor te verkrijgen »een cygenüyke »vertooning derzelve, gelyk het was vóór de executie van »de circulaire van 19 July 1745".

13 December. Magtiging op den Directeur^eneraal, builen bemoeijing van de Regering, vergunning te verkenen tot het storten van eene som geld in Compagmé's kas, in de plaats van en tot hetzelfde bedrag^ als. de borgtogt, voorgeschreven op 10 Julij 1750.

Het geld tnoest gedurende twee jaren in Compagnie's kas blijven tegen uitkeering van '/s P^^- ^^^ ^'^^ inbrenger, die ook domicilium citandi et executandi bij den Raad van justitie te Batavia moest kiezen.

Een en ander geschiedde «onverminderd het geresolveerde »op 10 July 1750 omtrent diergelyke namptissementeü uft 'boedels van dienaren, die, in een comptable bediening gesteld •zynde, in dese gewesten komen t'overlyden".

15 December. Vernieuwd verbod tegen particutkren han- del met zekere soorten van manufacturen.

Om te geruster te kunnen weesen, dat de Gomp" den

Digitized by LjOOQ IC

1?53. J. MOSSEL. 611

iiandel in lywatên op d'ooslerschc coniploiren, voor zo verre die ter sessie van deji 27^" September en 8^** November anno 1746 aan haar is gereserveerl, ook waarlyk privative iieeft en behouden kan, is verstaan by billiel t'inlcrdiceren den particuliere aanbreng te deser boordplaatse van alle sodanige sortemenlen, waar van de Gomp^ den invoer in d'oosteische gouvernementen aan zig alleen heeft voorbehouden, namentlyk de wille gebleekte en ongebleekte, blauwe en rode lywalen, als gemeen guinees, gen-as, salempoeris, etc., als mede den verkoop van die soorten by vendutie alhier, len ware deselve met s Comp' merk bestempeld of gesjapt waren, ter aanlooning, dat van haar zyn gekogt, en oversulx alle die lywalen met 's Comp" merk en 't jaar getal, waar in alhier aangebragt zyn, te doen merken of sjappen, mitsgaders van den vryen iywaat handel te deser hoofdplaalse en op d'oosteische comp- toiren ook te secludeeren en voor de Comp® privalive te reserveeren alle Souratse zyde kleeden en. lywalen in soort, geene uytgezondert, om dus gelegentheid te hebben d'over- schietende gelden van den verkoop, ten minsten voor een gedeelte, op een voordeeligc wyse . aldaar t*employeeren, en gevolgelyk ook den verkoop per vendutie van Souratse klee- den, hoe genaamt, die niet, als voren, gestem|)eld zyn, finaal te verbieden, dog het een ander, nevens alle de verdere maatregulen van sodanige natuur als dese, die nog in dit najaar mogte genomen werden, als daar omlrend niet contrarie werd geresol veert, eerst te laten ingaan met primo January 1705, teo einde de dienaren en ingesetenen op de buylen comptoiren alomme daar van behoorlyk kunnen gewaarschuwl werden.

Hel bepaalde op 27 September en 8 November 1746 werd tevens, bij wijze van proef, toepasselijk verklaard op Timor, omdat »den aanbreng door 'sComp» dienaren en ingesetenen •van hier [Batavia] ofte elders aldaar geen naam mag hebben •en zulx mogelyk de Portugeesen, die van Macao over dese •hoofdplaats derwaarts varen, nog al min of meer afbreuk •in hHnnefi handel zal toebrengen".

Digitized by LjOOQ IC

él2 1753. J. MOSSEL.

13 December. Vernieuwing van het verbod voor pachters tegen het aangaan van eenig accoord met de betasting- schuldigen.

Op de propositie van den heere Gouverneur Generaal is verstaan by het billiet ter advertentie van d'aanstaande ver- pagting der Jaccatrase domainen speciaal te renoveeren eo het toekomende jaar rigoureuslyk te doen execuleeren hel 10^^ articul van de generale pngtconditien nopens de boete op het composeeren der pagters met de vertholders ofte het maken van eenig accoord tegens mindere betaling als de gestelde geregtigheid, vermits men grote reeden heeft te vermoeden, dat de wagen daar omtrent niet regt gaat, insonderheid met betrecking tot hel jaarlyks van Macao alhier aankomende Portugeesche schip en d'Ëngelschen, uyt Europa arriveerende, en de Comp® daar aan geleegen legt, vermits d'eerste hier heel wel kunnen gemist werden en d'audere toch nog genoeg tegens d'onse kunnen markten, insonderheid met opsigt tot meubelen, rariteiten en snuysteryen, die al veel geld uyt de colonie weg slepen.

~ December. Gangbaar-verklaring van gekartelde. Hot- landsche dukaten, geklopt met ^U-, tegen 22 schellingen.

üyt kragte van hel door den Soesoehoenang of Keiser van Java by het 22»*« articul van het contract, van den 11" November anno 1745 aan de Comp® afgestane regt om op Java munten te slaan en deselve, zo wel aldaar als in alle andere colonien van de Gomp® in India, gangbaar te maken, mitsgaders tot versekering van dat regale voor de maatschappye door een werkelyke exercitie van hel selve, zo verre roet eenig voordeel kan geschieden, en de particulieren, so veel mogelyk, de pas af te snyden om haar t'onderkruypen ten opsigle van de winsten, die zy door hel gangbaar verklaren der goude ducaten alhier tegens een hoge prys op deselve te verwaglen heeft, is verstaan de jongst met het schip, Persy-

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 613

nenburg, uyt Nederland aangebragte, om den rand gekartelde Hollandsche ducaten, ter quantiteit van 11450 p% als meede die in 't vervolg uyt patria alhier 'sGomp" veeegen staan on( fangen te werden, te doen bestempelen met het woord Djawa of Java, in Arabische letters, mitsgaders dese das bestempelde en om de rand gekartelde Hollandsche ducaten, mits de grote schaarsheid van goude en alomme gangbare muntspetien, insonderheit te deser hoofdplaatse, zedert dat meii, uyt hoofde van d'excessive duurte van dat mineraal, de daar uyt voortvloeyende onvoordeligheid van de by secrete resolutie deser regeering van den 21«° February 1744 gearresteerde munting van Javase ducaten en geblekene faciliteit der namaking van deselve, alsowel daar van heeft moeten afsien, als men om deselve reedenen ter sessie van den 18^° Juny anno 1751 heeft moeten resolveeren de munt, zo wel van silvere ropyen als goude ducaten, alhier geheel af te schaffen, ten desen eilande en alomme onder het gebied van de Comp® gangbaar te verklaren tegens ses guldens en * twaalf stuyvers het stuk ofte twee en tvrintig schellingen, zo om de faciliteit van de reekening, als om deselve niet alle weder ten eersten te sien vervoeren naar de west van Indien, alwaar zo seer als ooit gewild zyn, maar alhier in de wandeling te doen blyven tot gerief van de gemeente; ende zulx met uytsondering van alle andere Hollandsche en verdere Europische ducaten, die niet sodanig bestempeld zyn, dewelke niemand tegens die of een lager prys sal behoeven t'accepleren ; mitsgaders het ten einde voorsz. te makene stempeltje Ie laten berusten onder bewaring van den heer Commissaris van het klein zegul, ten overstaan van vnen de bestempeling zal moeten geschieden, in byweesen van een der oppercooplieden deses casteels.

14 December. Maatregelen ter voorkoming van r^confusim nn het soldy-werk door vertrek, changement of verplaat- mng van dienaren, minder als 40 guldens winnende".

Die «confusien'* werden voornamelijk veroorzaakt, doordien

Digitized by LjOOQ IC

614 1763. J. MOSSEL.

voor soldij-rekeiiii^eii, waarop f 100 en meer te goed slond, een zegel noodtg was.

Het gebruik bad ingevoerd, dat men aan de > vertrekkers »h)sse en ongeleekende ad vys- rekeningen af gaf, viTiar na die «menseben by de boeken, daar ze bescbeyden raakten, wierden «ingenomen en dus cours namen''.

Daarna bad men beproefd «deese reekeninge uyl te trekken •na ouder gewoonte en, by manquement der betaling van »H zegul a uso, die selfde reekening voor de afgave te debi- •teeren".

Al deze hulpmiddelen badden niet gebolpen, waarom de Regering besloot, »dal alle de dienaren, onder de / 40 per » maand winnende, zo te lande als op de scheepen, by alle »de soldy-boeken, daar de dienaren maar als in- en uytgaao, «voordat de boeken gesloten werden, zullen ingenomen, by «genot of belasting gagie goed gedaan en 't saldo van deselve «voort gedragen worden, werwaards deselve persoonen vertrok- «ken of getransporteerd zyn ; en zulks altoos en zo lange te «continueren tol 'er tyd, dat die persoon zig bevind ter plaatse, «daar de jaar- of scheeps boeken gesloten werden; alwaar «dan de voordragt moet een eynde nemen, 't saldo blyveo «staan, de reekening aan den verdiender afgegeven op een «zegul, nis daartoe nodig is, en de betaling by den ontfangst con- «tant of van de goede maanden ingehouden ; voorts by de nieuwe «boeken ook de novo reekening gegeven om wederom voort «te lopen, als gesegl".

14 December. Verpachting van de itgeneralc en gemeene' inkomsten van de stad Batavia voor het jaar 1754.

De wijzigingen waren ditmaal de volgende:.

Aangaande de pagt van de inkomende en uytgaanderegten:

dat den pagter niets zal mogen pretendeeren van de jonk,

die jaarlyx op Hacasser ten handel zal geadmitteerd werden, dog

dat hy daarentegen van alle Chineese wharen, die niet van

China direct alhier aangebragl werden, dubbelde thol of twaalf

Digitized by LjOOQ IC

]

1753. J. MOSSEL. 615

proceDto zal geDieleo; en zo ook van de tripangs^ vegelnesijesy de wascb en andere goederen^ in China gewild, by uytvoer van hier naar Palembang, Banjermassing en Passier, 6 procenlo boven de ordinaire thol, die mede op ses ten hondert zal gero- itent werden;

dat het redemptie en sabandhaars geld niet zal betaald werden van lyreigenen, die van Macasser, Timor, Baly en andere plaatzen voor de Comp^ werden aangebragt, alsmede voor degeene, die voor haar uyt de alhier ten verkoop aangebragt wordende overgenomen werden;

dat een vry koopman, die gelyke of hoger rang als een vendrig militair heeft of gehad heeft, even als deselve, thol vry mag invoeren :

met familie vier, en

zonder familie twee lyfeigenen, dog geene andere of gemeene burgers.

En omtrend de pagt van de rystmarkt:

dat die ryst by de kleine maat zonder permissie verkoopt, zal verbeuren vyf ryxd' voor ieder maand, dat hy zonder briefje ryst yerkogi heeft, boven d'een ryxd% den pagter en een quart den opzigter van de rystmarkt competeerende; en zal van de voorschreven boete de eene helfle zyn voor den officier, die de calange zal doen, en de wederhelfte voor vier vyfde komen ten behoeve van den pagter en voor een vyfde ten behoeve van den opzigter.

Ook werd een iegelyk gewa.arschuwt, dat op den 15^° cou- rant in Rade van India om goede redenen is verstaan by dese wel expresselyk ter narigt, zoowel van de officieren van de justitie als de respeclive pagters en die het verder eenigsiuts zoude mogen aangaan, te verklaren, dat de intentie van de hoge regeering medebrengt, dat het 10^« articul der generale voor- waarden van alle de pagten, behelsende, dat geen pagter, by wege van accoord, minder zal mogen neemen als de geregtig- heit, by de speciaale conditien van ieder pagt bepaald, op verbeurte vari duyzend ryxd» voor den pagter van de boom, een hondert ryxd' voor die van de wayangs en rongings en vyf

Digitized by-LjOOQlC

616 1753. J. MOSSEL.

hondert ryxd» voor alle de andere, zonder eenige conniventie, strengelyk zal werden geëxecuteerd en de gemelde dBcie- ren dien volgende daarop hunne attentie zullen gevestigd houden.

Als mede dat ter dezer gelegentheit, in selver voegen als hier voren van de Jaccatrase domeynen gezegt is, mede alleen voor anno 1754 zal werden opgeveild de pagt der saban- dharyen' van Tjassem en Pamanoekan, op de voor^^ardra, vermeld by billet van den 28*^° November des jaars 1751 en de resolutie van haar Hoog Edelens van den 14^ December daaraan, dewelke als voren te zien zyn.

18 December. Last op den Bailluw en gecomtnitleerden uit het Collegie van Schepenen jaarlijks naauwkeurig na te zien de gewigten^ in gebruik in het pakhuis naast de Waterpoort van het kasteel Batavia.

Wederom waren niet onbelangrijke verschillen tusscben gewigten, welke dezelfde zwaarte moesten hebben, ontdekt; ook bij gewigten, welke aan de Compagnie's schepen viraren mede gegeven in gevolge van het bepaalde op 20 Augustus 1753 (bladz. 519, art. 33).

De gewigten, welke te ligt bevonden werden, moesten »g'effend" worden door het inslaan van een stukje koper, «houdende de zwaarte van het manqueerende", en door »daarop •den yk te zetten'*.

18 December. Bepaling van den prijs van de CeHonscke kaneel op 120 zware stuivers of f 6.— het pond.

In Europa was die kaneel alweder in prijs gestegen en zoude vermoedelijk nog meer stijgen. Zie ook bij 17 Auguslus 1753.

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 617

18 December. Bepaling, dat de handel in poeder- en kandij-suiker te Batavia »e/i daaromstreeks privative" voor de Compagnie zoude zijn.

De pacht op de in- en uitgaande suiker werd mitsdien afgeschaft.

De overheden van Gompagnie*s schepen zouden met de noodige

quantiteyten" uit Compagnie's pakhuizen te Batavia » tot haare -gepermitteerde lasten" worden geriefd, tegen betaling o. a. van een uitgaand regt ad 12 stuivers per 125 S en van 5 stuivers voor koeli-loon.

Aan de burgers en ingezetenen te Batavia en ter Java's Oostkust zoude op dezelfde wijze »het benodigde tot con* •sumtie" worden overgedaan, » uytgesondert een enkelde

canasser, die zy tot gebruyck wel zullen mogen inkopen »en vervoeren".

Overigens werd de particuliere vervoer dier »soetigheyd" van Java's Oostkust en Cheribon verboden.

18 December. Verbod tegen het invoeren en rerkoopen te Batavia van wollen manufacturen, builen Nederland gefabriceerd.

Dit geschiedde natuurlijk »tot voorstand van de fabricquen •onses vaderlands", onder bedreiging van confiscatie en van eene boete ten bedrage van de viervoudige waarde der ingevoerde manufacturen.

18 December. Verbod tegen den invoer te Batavia en op Java's Oostkust van benzoë en kampher.

De poenaliteit was dezelfde als hier boven. Op de gcprivilegeerde »socieleyt van commercie" tePadang had dit verbod geene betrekking.

Digitized by LjOOQ IC

618 1753. J. MOSSEL.

18 December. Last op de buiten'karUoren goeie «sar naar Nederland Ie zenden.

Op dé propositie van den heere Gouverneur Generaal u verslaan aan de ministers op de respeclive comptoiren, alwaar relouren pro palria besorgt werden, ter narigt, observantie ea waarschuwing toe te senden een extract uyt den brief der Edele Hoog Achtbare Heeren Superioren van den Z^ April deses jaars, continerende eene recommandatie om in 't generaal dcugdsamer goed en van minder inkoops prysen te zendea, mitsgaders ook meerder attentie te geven om te besorgen de soorten van goederen, die haar Edele Hoog Achtbare eisschen, en vooral geene, die niet geeischt zyn, naar of voor Nederland over te senden, onder bedreiging, dal haar Edele Hoog Acht- bare anders haar guarand daar van op de versenders zulleo verhalen.

18 December. Tegengang van morsliandel in equipage' goederen.

Gereflecteerd zynde, dat men selden of nooit kan ontdekken de fraudes, die omtrent 'sComp' equipagie goederen inswang gaan, ofte eygentlyk het clandestin verkopen van deselve, tot welkers verhindering de presente, suynige verstrekkingen nog al niet schynen te suQiceeren, daar men nogthans nu en dan particuliere vaartuygen alhier ter rhede siet met nieuwe zeilen, touwwerk en andere equipagie goederen, die niet wel anders als uyt 'sGomp' pakhuysen of scheepen te bekomen zyn, is verstaan, tot betere weiring van de fourberien, die daar omtrent gepleegt werden, by placaat te statueeren, dat, wanneer op eenige scheepen of vaartuygen van particulieren bevonden zullen werden nieuwe zeilen of touwwerken, de rhee<Ier of d'oflicier, daarop comniandeerende, gehouden zal weesen aan te wysen, hoe hy daar aan gekomen zy, en, zulx niet willende doen, als een beier van geslolene goederen zal gecoiisidereert en gestraft werden.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 619

18 December. Vrijslelhng van schuUerlijke diensten.

In aanmerking genomen zpde, dat onder d'onaangenaambeid Tan de levenswyse te deser hooftplaatse roor personen, die» de Corop^ niet kunnende dienen^ effectief, gelyk wylen den heere GouTemeur Generaal, baron van Imhoff (6. 6.), by zyn Rxcelienlies constderatien over den staat van de maalscbappye van den 24^ November anno 1741, 5^« hooflpoinct, 5*«hooft- sluk, § 1% heeft geremarcqueert, daar uyt veel voorkomt, dat van de burgery alhier byna niemand in tel is, so hy in geen der stadscollegien sessie beeft (nog officier van de burgery is) en dat het om verscheidene reedenen, daar nevens aange- haalt, te wenschen v«ras, dat men sulke onb'ampte personen het verblyl te Batavia buyten den dienst van de Gomp^ aangenamer konde maken door ook deselve een zekere rang te geven, geprofiorlioneert na hunne conditie, en teffens eenig onderscheid te maken tusschen ordentelyke lieden en die van de gemeenste soort, vraar uyt bet gros van de burgery alhier wesentlyk, zo als zyn Excellentie teflens noteerd, doorgaans gecomposeerd werd, en welke ruwe en ongeci- viliseerde gasten, eens tot onder officier van de burgerye opget reeden zynde, gemeenlyk . onverdragelyk zyn voor andere, fatsoenlyke burgers, die by occasie van den optrek mede moeten in de wapenen komen en voor die tyd onder hunne ordres staan; so is verstaan, om dit disagrement, zo verre buyten inconvenienten geschieden kan, uyt den weg te ruy- men, te statueeren, dat alle de geene, die, de qualiteit van koopman of onderkoopman en daar boven hebbende, met genoegen van de regeering uyt den dienst gaan of bereets indiervoegen gegaan zyn, rang behouden na de kooplieden en onderkooplieden buyten employ, mitsgaders voortaan zo wel vry van den optrek als van d'ordinaire wagt sullen weesen, mits in stede van de vyftien ryksd', die zy thans gehouden zyn alleen voor de vryheit van de wagt jaarlyks te Yokioen, en vyf en twintig rd' voor ieder optrek, dat om andere oorsaken als ziekte absent blyveu, in 't geheel betalende

Digitized by LjOOQ IC

620 1753. J. MOSSEL.

vyf en twintig rd* of sestig guldens in H jaar ten voordecle van de burger krygscassa, mits dat egler de geene, die kooplieden of daar nieede gelykstandig geweest zyn, tot ?eodrig oi cornets en die, dewelke onderkooplieden of daar mede evenredig geweest zyn, tot sergeants en wagt* of sogenaamde quartiermeesters van de burgery eligibel blyven en, sodaoig benoemt werdende, ook zullen dienst doen.

20 December. Last op de buüen'kanloren ^geene prysea y>der koopmanschappen by de papieren bekend te steUcR *als na aftrek van de provisie-gelden, de dienaren M »een middel van bestaan toegevoegt.

Die agio moest alzoo » onder den (louverneur of Cassier •verblyven om, na het aflopen van 't jaar, door den eerstge- «melde volgens d'ordre verdeelt ofte op ordonnantie van densdreo »uyt cassa ontvangen te werden, sonder dat by de boekeo »daarvan sal moeten werden mentie gemaakt".

Zulks moest dienen »om altoos een suyvere vertooning der » behaalde winsten en procentos te hebben*'.

20 December. Last tot het afsnijden van netis en oorm aan twee inlanders.

Als een merkwaardig staaltje van de zienswijze der Indische Regering in 1753 volgt hieronder een extract uit de resolotico dier Regering:

Door den commandant te Bantam, van Suchtelen, by aparte brief van den 8«° deser gecommuniceert zynde, dat sekere, door den Sulthan in Speelwyk gesondene en door zyn Hoogheits volk opgevatten zwerver, van Gheribon geboortig, die zig thans Maas Bagoes noemt, blykens overgesondene orgineele verklaring, voor twee leeden van den juslitieelen Raad en 'sKonings afgesanten aldaar gepasseert, in confesso is zig voor eenafkc- meling of zoon van den ouden Panembahan en wettige erfgenaam van de Bantamse kroon uytgegeven en ook onder dat pretext

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 641

en den titul van Poelra Panambahan Pangerang Laouian Ratoe Siti Badaria, volk gewonnen ie hebben om het ryk van Bantam Ie beoorlogen, mitsgaders dat den Sulthanhadde laten (e kennen geven, dat, indien bet wesen konde, gaarne zien zoude, dat dien misdadiger beide de ooren afgesneeden en hy indiervoegen de voornaamste passers of markten rondgevoerd mogte voorden, en dus deselve straffe ondergaan, die den aangenomen vader van dien gewaanden prins, een Bantamse berg Javaan, in name Baodjar, welke de principaalste zyner complicen was geweest, door zyn Hoogheit was loegedagt, als meenende, dat dese straffe, ten minsten onder het gemeene volk, van oneindig meei* afschrik was dan de dood, tot welk gevoelen hy, van Suchtelen, meede overhelde, vermits een dierjgelyke straf de uyterste veragting en verontwaardiging te kennen gaf, 't geen principaal te pas quam ten opsigte van een sogenaamde Tapa, als dese meede voorgeeft te zyn, die ordinair het crediet en aansien, dat zy by de gemeene Javanen hebben, grotelyks misbruyken ; zo is, uyt consideratie, dut zulx buyten tegenspraak waar is en dat met het oeffenen der crimineele justitie niet zo zeer behoort bedoeld Ie werden de begane misdaad op of aan den misdadiger stren- gelyk te wreeken, als wel om hem af te schrikken of buyten slaat te stellen verder quaad te doen, en teffens andere door de vreese van een sware en onvermydelyke straffe van het quade te wederhouden en dus de publicque ruste en veiligheid, zo veel mogelyk, te versekeren, mitsgaders dat het dienvolgende zo wel met de règuls van het regt als die van een gesonde politie harmonieert, dat men ook een zagtere straffe laat plaats hebben, als de wetten van den lande dicteeren, wanneer soda- nige straffe, gelyk in dit geval, dienstiger is ter bereiking van het salutaire oogmerk der versekering van de gemeene ruste, als de swaardere, welke naar de rigeur der wetten zoude vereischt werden, zo is goedgevonden en gearresteerd gemelde Maas Bagus neus en ooren te laten afsnyden en voorts als voren rondvoeren met een bordje om den hals, waarop met Naleidsche letters geschreven zy: verstoorder van de gemeene rust, bedrieger en verleider des volks, onder den eernaam van

Digitized by LjOOQ IC

Qil lt5è. J. MÓSSÊL

Poetra Panembahan, enz.; mitsgaden^ den comniandeor te gelas- ten den Vorst in bedenking te geven, of hel niel goed zoude zyn voorschreven raedepliglige, Bandjar, ook zo wel de neus als d'ooren te doen afsnyden, op dat hy zyne schanddyke mutilatie niet zoude kunnen bedecken, maar een zigtbaar merkteeken van zyn misdaad en infamie overal met zig dragen, onder verdere aanmerkinge, dat d'executie van dese booswiglen gevoeglykst te gelyk en dienvolgende ook, buyten eenige conse- quentie voor den aanstaande, op de passeebaan of gewone geregts plaats van den Koning en door zyn Hoogfaeids volk kan gescheiden, mits dat de commandeur, tot een openbare blyk en ongekreukle mainctenue van 's Comp" jurisdictie over de Welangers ofte inlanders, die niet te Bantam geboren zp, in persoon daar by assisteere.

20 December. Intrekking mei 1® Januarij 1755 van de vergunning tol handel drijven tusschen Batavia en r^de West van India^\

Ten gevolge van allerlei » nutte en noodsakelljke arran- »gementen en limilatien'^ kon die handel volgens de Regering niet blijven bestaan.

20 December. Vernieuwing van de plakaten van 29 October 4652 en ^^^; 1699 tegen handel md vreemde natiën en hel koopen van Engelsclie umdt

De vernieuwing dier plakaten geschiedde slechts, >TOor «zooveel toepasselyk zyn op de presente constitutie van tyd »en zaken en overeenkomende met het 72^® articul van den «generalen Arliculbrier'.

27 December. Arlikel-brief voor de müilie, in dien^ van de O. L Compagnie.

Dit stuk, eene vernieuwing van het bevolene op 25 Julij 1628 en 26/28 October 1668, luidt, als volgt:

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 6J5

Art. 1. Dengeenen, die de naam des Heeren mei vloeken of sweeren ydelyk misbruykl, zal arbitrair gecorrigeert werden.

Art. 2. Maar die zig aan blasphemie of Godslastering schuldig maakt, zal aan lyf en leven gestraft werden, naar bevinding van zaaken.

Art. 3. Ook sullen arbitralyk gecorrigeert werden degene, die hen sullen verstouten de dienaren van Gods woord of de voorlesers te beschimpen, berispen, turbeeren ofte in eenige maniere in de bediening van hun ampt te beletten.

Art. 4. Niemand zal in de wagten ofcorpsdeguardes, dan wel in 't veld, direct of indirect eenige questien of disputen van religie mogen moveeren of voortbrengen, op poene van arbitraire correctie.

Art. 5. Alle misdaden, waarmede geweld of force vermengd is, zullen in militairen swaarder als in andere gestraft werden, nademaal zy gesteld zyn om voor de conservatie van de publicque rust en veiligheyd te waaken; en gevolgelyk zal alle openbare overlast en straat scliendery in hen ten minsten werden gepunteerd met publicque geesseling, brandmerk en kettingslag, om drie of meer jaaren aan de gemeene werken, sonderloon, te arbeiden.

Arl. 6. Ook zal niemand vermogen de Indianen of inwoonders der Indische landen eenig molest ofte geweld aan te doen, 't zy aan hunne persoenen, goederen, vrouwen of kinderen, nog ook om te hakken, bederven of schenden eenige vrugt- dragende boomen, op poene van publicque geesseling of swaar- der straffe, naar exigentie van zaaken.

Art. 7. En zullen, die op de buyten fortressen of posten bescheiden zyn, in 't byzonder geene lieden, van wat natie of conditie zy ook mogen wesen, die de forten of wagten passeeren, dan wel hen in 'tbosch of veld ontmoeten, eenige hinder ofte geweld mogen aandoen, veel minder eenige goederen ofle eetwharen, als visch, fruyt, pady, ryst, suykerriet, hout of wat het zoude mogen wesen, af te dwingen of af te neemcn, onder wat pretext hel ook mogte zyn, jaa, al ware hel, schoon dat die lieden hen uit eigen beweging die vereerden

Digitized by LjOOQ IC

624 1753. J. MOSSEL.

op poene van als straatschenders en struikrovers te werden gestraft.

Art. 8. Ook zullen de officieren voor hunne onderhorige soldaten moeten instaan en verantwoorden» zoo zy bevonden werden eenigsints in gebreeke gebleeven te zyu dezdve inde vereyschte ordre en discipline te houden.

Art. 9. Niemand zal eenige weduwe, nogte gehuwde ofte ongehuwde, bevrugte ofte kraamvrouwen, Europeesche ofle inlandsche, eenige overlast aan doen, 'tzy met slaan, slooten, dreigen ofte met oneerlyke aantastingen, op poene van aan den lyve gestrart te werden naar den toedragt en omstandig- heid van zaaken.

Art. 10. Die eenige kennisse of weetenschap heeft of krygt van eenige voorgenomene conspiratie, verraadof iets, waardoor eenige publicque schade ofte pericul zoude konnen ontstaan, en hel zelve niet dadelyk bekent maakt aan zyn capitain ofte opperhoofd, zal met de koorde gestraft werden, dat 'er de dood op volgt.

Art. 11. Gelyke straffe zullen mede onderworpen zyn die muitery verwekken of seditieuse vergaderingen houden, dan wel op eene andere wyse hun guarnisoen tragten te beroeren, mitsgaders die haar in zulke samenrottingen laten vinden of andere aansoeken om in dezelve te komen.

Art. 12. Ende d'ofBcieren, die daar in zuilen verschynen, zullen voor alle d'andere, die geen autheurs daarvan zyn, gepunieerd werden.

Art. 13. Die de hoge overigheit scheld ofle iets segt lol spyt en spot van dezelve, zal met de spitsgarde of swaarder gestraft werden, naar de aangelegentheid van zyn misdryf.

Art. 14. Ook zullen geene militairen, 't zy officieren of genieenen, voor de wagt zittende of in gezelschappen, critiseeren op de uytgegevene ordres, 't zy die van 't hoofd van de militie, de groot majoor ofte d'onder majoors aan het guarnisoen, uil name van den Gouverneur Generaal, of andersints in zaaken van 't guarnisoen werden uytgegeven, op poene van een exeoi- plaire correctie.

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 025

ArL 15. Die zig verstout zonder consent uyt een besette of belegerde plaals of andersints eenige correspondentie, 't zy by monde, boodschappen, brieven of op wat manier sulks zoude mogen geschieden, met den vyand of deszelfs bondge- noten te houden, zal van H leven ter dood gebragt werden.

Art. 16. En zoo wie zig buiten consent sal vervorderen roet een trompetier, tamboer of iemand anders, van den vyand of zyne adherenten in boodschap gezonden, Ie spreeken of gemeenschap te houden of hebhen, sal aan den lyve gestraft werden of het leven verbeuren, naar gelegentheil van zaaken.

Arl. 17. Ingevalle iemand zig vermeten mogte de persoenen, forten, comploiren, scheepen of goederen, die met onze pas- poorten, sauveguardes, etc, voorsien zyn, te beschadigen of verhinderen, zal hy sonder eenige genade aan den lyve gestraft werden.

Art. 18. Die uyt het eene guarnisoen in 't andere of elders sal overlopen, sonder paspoort of verlof, sal naar gelegentheit van tyd en zaaken aan lyf of leven gestraft worden.

Art. 19. Die op eenige Hogten, te water of te lande, naar den vyand trekkende, zyn vaandel of post moedwillig verlaat sal sonder genade aan 't leven gestraft werden.

Art. 20. Die, in guarnisoen leggende, zyn wagt of dienst, hem bevolen, sal versuimen dan wel op zyn sentinelle ofte schildwagt, in tyd van vreede, slaapende bevonden werd, zal voor de eerste reise met de spitsroede door d'ordinaire parade gestraft werden, voor de tweede reise zes maal heen en weder moeten lopen door 250 man en voor de derde maal twee dagen na den anderen door gelyke manschappen mede zes maal op en zes maal neder.

Art. 21. Dog in tyd van oorlog of in 't veld zal hy voor d'eerste maal drie agter een volgende dagen door de spits garden loopen, telken reise ses maal op en ses maal neder door 250 militairen, en voor de tweede reise zonder eenige genade geharquebuseert werden.

Art 22. Maar sal den oiTicier, wiens wagt het zy, ook wel sorgvuldig hebben te letten, dat nienand gecommandeert

FLAUAT-.OEE DEBL TI. ' . ,,,,ed by GoO^^lC

626 1^53. J. MOSSEL.

werde op schildwagt te gnan, die dronken of beschonken zy, op arbitraire correctie.

Art. 23. Geene militairen zullen, voor al op schildwagt, vermogen tabak te rooken, op poene van een ge?oeKge correctie.

Art. 24. Niemand zal gepermitteerd wesen of werden digt by de corps de gaarde ofte logementen arak ofte andere sterke dranken te verkopen, veel min daar binnen te brengen, vraar op de hooge en mindere officieren scherp reguard zullen moeten nemen, op verbeurte van hun ampt.

Art. 25. Zullende d'ónder officieren, het binnen brengeo van sterke dranken door de fingeren ziende, voor drie maandoi in de provoost gesteld werden en, zelfs mede gedronken heb- bende^ voor gelyke drie maanden op de wagt aan de stads hoofd-wagt werden gesteld om te planten van negen tot elf uuren 'S voordemiddags en van drie tot vyf uuren 's nade- middags.

Art. 26. Ook zal in de baracquen of logementen der mili- tairen geen annanas of karnemelk mogen ingebragt werden en ook geene klappers, als met speciale permissie van den wagt hebbende officier, die sorge zal dragen voor excessen, als schadelyk voor de gesondheit.

Art. 27. Alle onder officieren zullen by het gemeen in de baracquen of logementen verblyven en niet van hunne posten gaan sonder speciale ordre of consent van hunne capitain of commandeerende officier.

Art. 28. Na dat de taptoe is geslagen, zal nienumd mogen onderstaan buyten de fortresse of plaatse, daar in guarnisoen sal leggen, te gaan of te blyven, op poene van een domestique correctie of de spitsroede, naar vereysch en bevinding van zaken.

Art. 29. Spreekende dien volgende van selfs, dat geen sol- daat of onder officier, na dat de taptoe geslagen is, zig zal mogen laten vinden ter plaatse, daar men gemeene gelagen zet, waarop d'officieren al sowel goede toesigt zuilen houden, als dat geene onder officiers of gemeeneu in de open I|igl leggen

Digitized by LjOOQIC

ii6&. J. MÓSSÉL. 62t

te slapen, maar, voor al by nagt, onder dak blyven, op poene van daar over Ie werden gecorrigeerd.

Art 30. Niemand sal, selfs by dag en langs d'ordinaire passages, buyten consent van zyne officieren, van zyn geor- donneerde wagtplaatse mogen gaan of blyven, op poene van in een maand geen verlof te mogen krygen of vragen en arbitraire correctie daar en boven.

Art. 31. Dierhalven zullen de schild wagten, zo wel op de binnen als buyten bruggen staande, zo veel mogelyk hebben zorge te dragen, dat geen soldaat naar buyten laten passeeren, zonder dat den zelven sig voor af by de wagt hebbende officier heeft aan gegeven, die syn naam sal aanteekenen, waar om den selven, binnen komende, verpligt is sig by dien selven officier wederom aan te geven, op poene van correctie.

Art. 32. Die, met verlof uyt gegaan zynde, dronken te rug komt en verschil zoekt, zal dadelyk in arrest naar de hooft- wagt gezonden en naar bevinding van zaken gecorrigeerd worden.

Art. 33. Een soldaat^ die door een officier of onder officier, by hem daarvoor bekent of aan zyne monteering ken- baar, op straat word aangeroepen of tegen gehouden, zal behoorlyk moeten stU slaan en ordentelyk bescbeyd geven, op poene van arrest en verdere correctie, zoo hy quaad bescheyt geeft, niet luysteren wil of aan het lopen gaat.

Art. 34. De geene, die bevonden sal werden hem des nagts of langs ongepermitteerde wegen g'absenteerd te hebben, zal dadelyk in arrest werden gezonden en vervolgens domestiquelyk gecorrigeerd werden voor d'eerste en, voor de twede maal ofte twee nagten na den anderen uitbly vende, door de gewoone parade drie maal op en neder spitsroede moeten lopen.

Art. 3S. Maar die drie of meer nagten uyt blyft, dog egter binnen een maand agterhaald werd, zal ses maal openn^er van 144 man door de spitsroede gejaagt werden en daar en boven geen soldye genieten voor den tyd, dat absent geweest is, maar deselve in zo verre vervallen ten behoeve van d'academie de marine.

Digitized by LjOOQ IC

éiS 1753. J. MOÖSÈL.

Art. 56 Dog de militairen, die, langer als een maand te soek geweest zynde, door huiine eygene officieren, de bedien- dens van de Commissaris van den inlander, de coiomandant^ van de buyten-posten en alle andere persoonen, buyten de bediendens van de justitie, opgevat werden, sullen, sooder forma van proces, na zodanige gevoelige correctie, op ordon- nantie van den Gouverneur Generaal, naar 't eyland Edaro gezonden werden om aldaar twee maal zo lang, als zy sig g'absenteerd en omgesworven hebben, sonder gage in de lynbaan voor kost en klederen dienst te doen.

Art. 37. En die, een maand of langer gedrost of gevaga- boudeert hebbende, door de bediendens van de justitie werdeo g*apprehendeert, zullen door de geregts dienaren binnen de boeyen strengelyk gemorioneert of met de kolf gestraft en boven dien voor een by den regter te bepalene tyd naar 't eyland Edam gebannen werden om aldaar voor kost en klederen in de lynbaan t'arbeiden, ingevolge de resolutie deser regeering van den 8«° July anno 1746 en 16'» Octo- ber 17S2.

Art. 38. Alle de geene, die voor d'expiratie van bun ver- bonden tyd sonder consent van deese regeering ofte den politicquen raad van de plaats, daar zy bescheydeu zyn, ay( Indien naar Nederland vertrekken, sullen als weglopers aan- gemerkt werden en dienvolgende, boven de straffe, daar toe staande, verbeuren alle hunne maandgelden en wat zy verder by de maatschappy te goed mogten hebben, ten profyte van de Compagnie.

Art. 39. Gelyk mede niemand, ook na d'expiratie van zyn verband, uit Indien sal mogen vertrekken sonder al sulkai consent, op verbeurte als boven.

Art. 40. Niemand, hoedanig hy ook zy, zynen tyd in Indien uytgedient hebbende of niet, zal vermogen hem te begeven onder de vlagge ofte bescherming van andere natiën in Indien, het zy Europeesche of inlandsche, veel min in dienst van deselve of op andere schepen dan die van dese Compagnie, schoon ook in tyd van vrede, op verbeurte van alle zyne

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 629

maandgeiden^ daar hy die verdient of te goed soude mogen hebben, en zal boven dien vervallen in de poene van het plac- caat, op het stuk van de weg- en overlopers gemaakt.

Art. 41. Gelyk mede niemand, 't zy Nederlander of uyt- heemsche, sal vermogen, na dat hy weder in Europa sal zyn gekomen, sig te laten aan nemen of te treden in dienst van eenige Koningen, princen, potentaten of natiën om voor haar en in derselver dienst, het zy te water of te lande, naar Indien te gaan, op poene van arbitrale correctie, zo zy lieden in Indien of namaals in Nederland weder gevonden en agter- haald werden.

Art. 42. Insgelyks zal niemand, zonder expresse en speciale licentie van de vergadering van Seventienen, van dese re- geering ofle van den politicquen raad der plaatsen, daar hy bescbeyden is, vermogen, na d'expiratie van zynen verbonden tyd, over land, 't zy over de cust van Cormandel, Souratte, Persien of andersints, naar Nederland te keeren, onder wat pretext het zelve zoude mogen wesen, op de verbeurte van alles, het geeue hy by de Compagnie te goed of van deselve te preten- deren zoude mogen hebben, en daar en boven arbitrale correctie.

Art. 43. Maar die tot een openbare vyand deserteerd en in 't overgaan ofte naderhand gekregen werd, zal zonder genade met de koorde g'executeerd werden, dat er de dood na volgt, mitsgaders alle zyne goederen en maandgelden verbeuren.

Art. 44. En die, voorgenomen hebbende zulks te doen, daar toe ook andere heeft gedebaucheerd of tragten te debaucheren, dog g'attrappeerd werd, voor dat zig nog op weg heeft begeven, zal geharquebuseert werden.

Art. 4S. Maar die alleen werd geconvinceert, positief gede* terroineert geweest te zyn tot desertie naar den vyand, zulks dat hem maar gelegentheid tot d'executie ontbroken, dog zig evenwel nog^ niet op weg begeven of getragt heeft daar toe andere te verleiden, zal gegeesselt, gebrandmerkt en in de ketting geklonken werden om daar in vyf en twintig dan wel een meer of minder getal van jaren, by den regter te bepalen, aan de gemeene werken t'arbeyden,

Digitized by LjOOQ IC

630 1753. J. MOSSEL.

Art. 46. Die zig vervorderen zal by dag, zonder consent^ eenig schietgeweir te lossen, zal d'arbitrale slraflte van deo regter ofte zyne officieren ondergaan.

Art. 47. Maar de geene, die, zonder wettelyke oorzaken, by nagt eenig allarm zal maken of geweir afschieten, waar door allarm zoude konnen ontstaan, zal aan den lyve arbitralyk gestraft werden.

Art. 48. De geene, die hen verstouten zullen binnen besloten forten, quartieren en plaatsen of naar besette wagt hun geweer te trekken, zullen, boven de civile boete, op 't geweer trekkoi gesteld, naar d'omstandigheden van het feit met de spitsroeden gestraft werden, maar quetsende, dan aan lyf of leven, naar bevinding van zaken.

Art. 49. Die iemand met slaan of werpen van stokken, steenen, etc., quest, dat hèt bloed daar na volgt, zal, boven de civile boete, gemorioneerd of met de kolf gestraft werden of ook wel met de spitsroede ofte publicque geesseling en brandmerk, naar exigentie van zaken.

Art. 50. Den geene, die iemand een souflet of vuystsbg geeft, zal een domesticque correctie ondergaan of wel de spitsroede, naar d'omstandigheid van zaken en persoonen.

Art. 51. Iemand, een ander in duel eischende om te vegten of slaan, zal met de spitsroede gestraft werden door 250 man, naar vereisch en bevinding van zaken, en daar en boven voor mattroos te scheep gesonden werden.

Art. 52. De wagtmeester of sergeant van de wagt, een, twee of meer soldaaten met voorkennisse latende uytgaan om te vegten of op dese of geene plaats, in of bayten de stad of fortresse, te zanien te rotten, zal een jaar op schildwagt werden gesteld om te planten voor de gage van soldaat en de rest verbeuren ten behoeve van de krygs cassa.

Art. 53. Dog de corporaals, zulks doende, zullen door 250 man spiUroede lopen en gedeporteerd werden tot*soldaat.

Art. 54. Een ieder die met woorden of werken beledigt ofte Ie kort gedaan werd, zal het zelve zyne officier te

Digitized by LjOOQ IC

1763. J. MOSSEL. 631

kenneü geven, op poene van een gevoelige correctie of swaardere straffe, naar bevinding van zaken.

Art. 55. Ende zullen ook d*o(Iicieren, onder dewelke zo- danige naisdaden voorvallen, niet vermogen dezelve teverswy- gen of te conniveeren, maar gehouden zyn 't zelve den naasten morgen bekend te maken daar en zo 't behoort, op poene vaa deportement of swaarder correctie, naar exigentie van zaken. Art. 56. üie het bevel van zynen^ capitain of commandant niet na komt, als mede die eenig commandement, met de trom- mel gedaan, moetwiUig te buyten gaat, zal aan 't leven gestraft werden. .

Art; 57. Die eerst in een slag, storm of aanval zig tot vlugten begeeft, zal vryelyk op de versche daad van een yder dood geslagen mogen werden en, ontkomen zynde, zal voor schelm verklaart en zonder genade gestraft werden aan lyf of leven, naar bevinding van zaken.

Art. 58. üie zig op den dag van zyn wagt in dronken drinken verloopt, zal 's morgens spitsroede loopen door de gewone parade.

Art. 59. Indien iemand in zyn dronkenschap iets quaads of onbehoorlyks aanregl, zal hy daar omme niet verschoont of g'excuseert, maar eer te strenger gepunieert werden, naar exigentie van zaken.

Art. 60. Ende zullen de bediendens van d'arthiUery, aan- gaande het w^g en overlopen, het vlugten, het uytblyven, het maken van allarm, het afschieten van geweir, het slaan of werpen met stokken en steenen en andere diergelyke feiten, deselve ordres en straffen onderworpen wesen als andere militairen.

Art 61. Het geweir, dat een ieder van de Compagnie ODtfangen heeft, zal hy behoorlyk rein en in staat van gebruyk moeten onderhouden en verantwoorden, zonder het zelve in 't minste door hard te stampen ofte anderzints te krenken, verminderen of te pande te stellen, veel min te verspeelen of afhandig te maken, op poene van vergoeding en corporeele straffe daar en boven, naar golegentheid van zaken.

Digitized by LjOOQ IC

632 1753. J. MOSSEL.

Art. 62. Id welke straffe roede zullen vervalllen de geeoe, dewelke de ry-equipagien , monteringeD, hemden, koussen en schoenen, die hen van wegen de Edele Ckimpagoie zyn uytgedeeld, zullen verkogt of vervreemd hebben, om wat redeu of onder wat pretext het zelve zoude mogen wesen.

Art. 65. Niemand zal vermogen de klederen, ry-eqoi- pagie, wapenen of geweir van de militairen te pande Ie nemen, op poene van te verliesen de dubbelde waardye van dien.

Art. 64. Die zyne wapenen aantast of daar na grypt tegens zyne overste of commandant, zal met de dood gestraft werden.

Art. 65. En zulks doende tegens zynen wagt hebbende minder ofte onder officier, zonder hen Ie quetsen, met de spitsroeden door 144 man.

Art. 66. D*onder officiers en schildwagten zullen wel loe- sien, dat 's morgens voor en 's avonds na ses uuren geene slaven of onbekende inlanders eenig goed uyt het casted dragen, t'en zy den eygenaer een persoon mede zend, die op een verstaanbare wyse weet bescheyd te geven, van wicn het goed komt en waar naar toe gaat, op poene van arbitrale correctie.

Art. 67. De schildwagten van de poorten van dese stad zullen geen inlanders, met krissen gewapend, buyten de Mahomethaansche officieren, mogen laten binnen komen, op poene van een gevoelige correctie.

Art. 68. Alle krygs officieren en soldaten zullen over al op de schepen van de Comp® van spys en drdnk, gelyk andere personen, in haren dienst zynde, versorgt werden, maar ie lande, boven hun randsoen, zodanige leeningen in geM of anders op afkorling harer maandgelden ontfaugen, als deese regering zal ordonneren, waar mede zy hen moeten verge- noegen.

Art. 69. Alle militairen, zo officieren als gemeenen, zolien des noods, even als alle anderen, in de dienst van de Gomp'

vesende, gehouden zyn, zo wel tot hunne versekering e«

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 633

defensie, als tol den dienst van de Cou]p% ter ordonnantie van hunne overheden ofte bevelhebberen, t^arbeyden aan het maken en repareeren van forten, batteryen en loop* schansen ofte andere werken, zonder daar voor meer dan de vryekost of drie stuy vers 's daags, gedurende den tyd van het arbeyden, boven hunne bedongene soldyen te genielen, op poene van, daar inne nalalig of weigerig zynde, arbitralyk te werden gecorrigeert.

Art. 70. De sehildwagten mogen vuuren op de geene, die de boom by nagt passeren willen, op d^inlanders, die zig na het vallen van den avond ofte by nagt op de stads- of casteels bolwerken, gewapend of ongewapend, vertoonen en op alle de geene, die onaangesien hnnne driemalige waarschu- wing de kruyt*huysen naderen by nagt of by dage.

Art. 71. En werd den Edelen brigadier en hoofd van 'sComp' militie in Indien, nevens alle verdere hoge en lage officieren van de militie, ten nadrukkelyksten gelast en gere- commandeert voor d'execulie deses, in zo verre van haar depar- tement is, behoorlyke sorge te dragen en insonderheyd, dat dies inhonde altoos, zonder manquement, op d'eerste Maandag van ieder maand in de respective fortressen en wagten beboor- lyk werde voorgelesen, op dat een iegelyk wete, waar na hy zich zal hebben te reguleeren, en zulks wel in geheu- genis boude.

Alle welke poincten en arüculen wy verstaan en ordonneren, dat punctueelyk zullen nagekomen ende g'executeerd werden; ende op dat te minder ignorantie van dien zoude kunnen werden gepretendeert, ontbieden wy en bevelen den advocaat fiscaal van Indien, mitsgaders alle andere justicieren en offi- cieren , die de maintenue en de executie van dese onse ordonnantie, benevens d'officiereu van de militie, eenigsints aangaat, dat zy deselve alomme doen verkondigen, publiceren en affigeren, daar men gewoon is publicatie en affixietedoen, procederende ende doende procederen tegens de contraventeurs, zonder eenige gratie, oogluykinge ofte verdrag, also wy 't zelve, ter versekering van de rust en welstand dezer landen, also bevonden hebben te behoren.

Digitized by LjOOQ IC

634 1753. J. MOSSEL.

28 December. Bepaling^ dat de borgen van pachters ook in geval van mrcheance of prolongatie der pacht ver- bonden bleven.

Gereflecteert zynde, dat gemeeblyk de paglers deversoekee tot' surcheance aan dese regeeriog alleen op hunne nameo komen te doen, buyten bemoeyenisse der 'borgen, by het aan- slaan van de pagten gesteld, Hzy dat zulx geschied zoBder erg of dat de borgen, die gemeenlyk meedestanders zyo, daar meede bedoelen buyten het spel te blyven om desnoods in regten te kunnen exipieeren, dat zy zig alleen cautie gestdd hebben voor de betaling der pagtpenningen op de tyd, by de condilien bepaald, maar niet voor zo verre dese regeeriog, buyten hun versoek of kennisse, aan den pagter of origineieo debiteur uytstel mogte verleenen, en dat overzulx sodanigen uytstel met de gevolgen van dien is en blyft ten pericule Tan de Comp* en de nieuw gestelde borgen, maar niet van d'eerste, die daar van quasi niet geweeten, nog in de prolongatie van hunne borgtogt geconsenteerd hebben; zo is verstaan, ter verydeling van diergelyke listige practycquen en w^^neming van alle twyffel ten desen opsigte, by d'onder ultimo deserte bondene generale verpagting der gemeene landsmiddelen de liefhebbers ter narigt t'annuncieeren, dat de geene, die zig by het aanslaan van de pagten als borden voor de pagtersinto^ poneeren, ook in cas van surcheance en prolongatie van dien, in solidum ofte als principaal verbonden blyven, mitsgaders daar meede de generale voorwaarden van alle de pagten t'amplieei*en om dus eens voor al den pas tot alle chicanes in cas subject af te snyden.

51 December. Afschaffing der pacht van de Tji-atemr en Pemanoekan-landen.

De pagt der sabandharyen van Tjassem en Pamanoekan, jongst op den IH^ December anno 17M voor den tyd na drie jaren verpagt, nevens de Javase domainen, waaronda

Digitized by LjOOQ IC

1753. J. MOSSEL. 655

altoos gerekent is, dog, mits d'onmagt van de pagter tol dies verdere bebeeriDg, thans voor een jaar opgeveilt, dog tot op veertig rd' ter maand gedaalt zynde, sonder dat zig eenige lief hebbers qoamen op te doen; zo is, uyt consideratie van de menigvuldige en geduurige klaglen over de vexatien, die d'inlan- ders door de Ghineese pagters of sabandhaars werden aangedaan, zonder dat daar tegen, in opsigte van zulke afgelegene plaatsen, naar vereisch kan werden voorsien, als door eene aboUtie van de pagt zelve, en dat so een gering revenue, als de Gomp* van dese pagt tot nog toe gehad heeft en hebben kan, geensints meriteerd in aanmerking te komen tegens de stremming van den afvoer der producten van die districten tot fiatavias consumtie herwaarts en den vervoer van benodigtheeden van hier naar deselve, welke uyt de knevelaryen der Ghineese sabandhaars ontstaan, goedgevonden en verstaan aldaar voor- taan geen tholhe£Bng 'sComp* weegen te laten gescbieden, maar zulx, voor zo verre met de gebruyken pro dato van d'eerste verimgting overeenkomt, over te laten aan de regienten van die districten, om haar daar door teffens te meer t'animeeren tot de culture van peper en andere nutte producten, daar de Comp* vry meer aan gelegen legt.

51 December. Oprigting van een weeshuis- te Chmban.

Deze inrigting moest dienen om te voorkomen, dat » veele, aldaar

in 't wild lopende en omswervende arme bastaarden en weesen van Europeesen niet meer verwilderen en verder verbasteren'".

Tot onderhoud dier kinderen mogt te Cheribon achterblijven

de helfte der penningen, die wegens opgelegde boetens, als ander- sints, by H openen der armbus, in deselve gevonden werden'\

31 December, Bepaling, dal de gelden, verstrekt aan opperhoofden van retour-schepen ter uitkeering aan het scheepsvolk van *goede maanden", aan geene korting meer zouden onderworpen worden.

De rijksdaalder werd nameiyk aan die opperhoofden aange-

Digitized by LjOOQ IC

536 1753. J. MOSSEL.

rekend legeo 45 in plaats van 48 stuivers, waarover ia Nederland geklaagd was.

31 December. ReorganiscUie van het personeel Ie Banlm en »die8 onderhorigheden'\

Zulks werd vastgesteld, als volgt:

Van de politie: 1 commandeur,

1 coopman en hoofd administrateur, 2' ondercooplieden, 10 pennislen.

Kerkbediende : 1 krankbezoeker. Zeevarende: 1 equipage opsigter, zynde bootsman, die ook als bottdier

kan ageeren, 1 quartiermeester, 30 mattroosen.

Van de militie:

1 capitain,

2 lieutenants, 4 vendrigs,

14 sergeanten, om dat *er 8 apparte diensten hebben. 1 trompetter, 1 capitain des armes, 1 militair schryver, 21 corporaals, 10 tamboers, 245 gemeene.

300 koppen, primo plan uytmakende. In dienst des Konings:

1 trompetter,

2 koetsiers.

Van de arthillery: 1 extra-ordinair vuurwerker,

Digitized by LjOOQIC

1

1750-1754. J. MOSSEL Uzi

1 bombardier,

4 caunoDiers, en 12 bosscbieters»

2 timmerluy.

Van de chirurgie: 1 opper-chirurgyn, 4 onder-chirargyns.

Van de ambaglslieden : 1 scbeepg timmerman, 1 huys timmerman, 1 metselaar, 1 smit, 1 kuyper.

Geregtsdienaars: 1 geweldiger, en

3 inlandse dienaren.

31 December, üülomng eener premie voor het opvatten door Bantammers van •allerley soort van swervers, »'/ zy Wetangers, dan wel gedeserteerde of gewesene Hnlandse soldaten^ mits daaronder alleen begrypende »(fe sulke, die, geen vast domicilium hebbende^ als nschadelyke subjecten moeten geconsidereert werdefC\

De premie bedroeg voor elk opgevat, »scbadelyk subject" 10 rijksdaalders.

4 Jannarij. Reglement voor de gamizoens krijgs-kas.

Art. 1. Aangaande de battaillons zal yder boofd o£Bcier of capitain bebben te besorgen, dat H gemeen, welke daar toe 30 pont ryst en 106 stuyyers 'smaands verstrekt werd, een bak houdt en dat de bakmeester z'wel bediend.

Digitized by LjOOQIC

è38 1^54, j. Mossel.

ArU 2. Die uyl Nederland aankomen en na Tangerang of elders voor eerst gesonden werden, zuilen i&ï eersten de baarse maanden bekomen uyt de guamisoens kamer en daar uyt de nodige kleeding inkoopsprys versterkt werden, zoo hy 't nodig heeft, mits ten minsten 36 stuyvers tot een driok- penning daar van over houdende ; dog die na den eersten July aanlanden, sullen op den eersten September met hare baarse maanden in de battaillons worden gestoken, waar voor de commandanten haar als dan in de kleeren kunnen sleeken; en die tussen primo Maart en voorschreven eerste July arriveereo en voor de goede maanden in de kleederen gestooken werden, zullen, by overgaan in de battaillons, rock en broek en een geboorde hoedt oiilfangen uyt de guarnisoens krygs cassa, sonder dat de hoofden der comp^ daar voor belalen.

Art. 3. Op de buyten posten blyvende, zal yder militair wyders syne goede maanden genieten sonder korting en ayl bet kost-geld sevenlig stuyvers, zoo als 't gebruykelyk is; die den eersten Maart aldaar over ses maanden gelegen hebbeo, sullen als dan genieten een kleine monteering of 1 broek, 2 paar koussen, 2 hembden en 1 paar schoenen sonder betaUng en, so verre niet benodigea, betaling in dies steede; en die over 1, 2, 3, 4 a 5 maanden daar gelegen hebben, sullen na rato kry- gen legens 30 stuyvers de volle maand, maar niet voor de dagen.

Art. 4. Die den eersten September daar ses maanden gelegen hebben, sullen genieten 1 rock en broek, 1 geboorde hoedt, 1 paar koussen, 1 hembd en 1 paar schoenen of geld in de plaats; die in battaillons werden gestoken, waar toe men tragteo sal de maanden Augustus en February te nemen, sullen geoi^ ten 1 paar koussen, 1 hembd en 1 paar schoenen en ook een pak kleederen of rock, broek en ook 1 hoedt, gemonteert, en soo niet benodigt zyn, dan geld in dies steede te geven, t^fens:

rd« 2

4 de rock en broek, 15 1 paar koussen, 30 1 hembd, 30 1 paar schoenen, 30 1 hoedt.

Digitized by LjOOQIC

1754. J. MOÖSèL. 65d

en die minder als ses maanden daar gelegen hebben, ab ariicul Z, op dat de hoofden der comp^ ben dos na benodigtbeid gekleed krygen.

Art. S. Dog als in Maart, April, September en October ondersteeking geschied, komen z'met de gedragen kleederen van den eersten Maart en eersten September eenlyk in de battaillons.

Art. 6. Indien de recruten of baren binnen de maand na bare komst in de battaillons staan te komen, sullen de so genaamde I)aarse maanden opgehouden werden om daar mede in deselve oyer te gaan.

At^. 7. Wanneer 'er recruten in de battaillons nodig syn in de maanden, wanneer de verstreckingen van soldyen of goede maanden geschieden, zullen die opgehouden werden om daar mede aan de officiers overgegeven en door hen daar uyt, so verre nodig, gekleed te werden, de rest den soldaat in contant afgevende.

Art. 8. In de battaillons dus gekleed getrocken wordende, dat ordinair in Augustus of February geschieden sal, sal op ordre van den hoofd officier of capitain uyt dekteer kamer vervolgens 't nodige, so als 't kost, verstreckt werden, soo sy 't begeeren ; en sullen den hoofd officier en capitains de nodige verstrecking moeten doen en daar van schuld-boek moeten houden, alle op een eenparigen voet, om wyders uyt de goede maanden vry- werkers, etc, na vorige gewoonte vereffent te werden; en sal den capitain om ses maanden rekening moeten doen en 't te goed synde uytkeeren, ook wanneer ymand na elders vertrekt.

Art. 9. En kunnen de capitains, enz., sorge dragen, dat 't volk daar omtrend geen rede van klagten gegeven werd, also die ernstig zullen behandelt werden.

Art. 10. Alle tamboers en pypers montering sullen mede uyt de guarnisoens kamer verstrekt werden tegens rd* 2 : 6, mits ook de hoofden der compagnie, als er een tamboer of pyper na 't hospitaal werd versonden,. dies monteering met een brief- jen met naam en toenaam en compagnie, getekent by de commandeerende officier, te rug besorgt werden op de guarnisoens

Digitized by LjOOQ IC

ê40 ^754. J. MOSèËL.

kamer, en sorge dragen, dat sy de monteerings niet drag», dan wanneer in de wapenen komen of aan de hooft-wagt de wagt moeten betrecken.

Art. 11. Gebruykende voor 't overige hare linnen kielen, die tegens een rd^ sullen verstrekt werden ; alles ter verantwoording van den commandant, die by onagtsaambeyd of verlies voor de volle betaling moeten caveeren.

Art. 12. En op dat de verstrekking in eene goede onlre geschiede, zullen de commandanten der compagnien op de guarnisoens kamer besorgen eene by haar geteekende lyst mei naam en toenaam van hare tamboeren en pypers, op dat daar by steeds blyke, dat deselve in wesen syn en, na het hospi- taal gaande, per een voorvyraards vermelde briefje werden afgeschreven; en wederom by de compagnie komende, sal de monteering op eene gelyke wyse wederom werden verstrekt

Art. 1 3. Dog wanneer het gebeurde, dat een tamboer of pyper komt te sterven en de compagnie een ander in dies steede ontfangt, die sal des vorigen monture moeten overnemen en voor drie maanden dragens by dies ontfangst moeten betalen rd'S: 6.

Een halfjaar gedragen synde, betalaird' twee, item een jaar rd' een en een half en, een twede jaar gedragen synde, betalen een rd**; en eyndelyk twee jaareii gedragen synde, ontfangen sonder prys, dog alles ter taxatie van den sergeant kleede^be- waarder, indien de monteering op dien tyd nog in een goede staat mogte bevonden werden.

-^ Januarlj. Yogdvrtj verklaring van ettelijke inlan' ders, die zich schuldig hadden gemaakt aan het ver- moorden en uitplunderen van eenige Engdschen Ier reede Batavia.

Aan een iegdijk werd niet alleen vergund die inlanders te dooden of op te vatten, «evenals het wild gedierte des »velds of de vogelen des hemels'', maar zelfs eene premie van 50 rijksdaalders uitgeloofd voor hem, die één hunner levend zoude uitleveren.

Digitized by LjOOQ IC

1^54. J. MOSSEL. B41

Op Giraffe aan den lijve werd verboden hen te huisvesten of op eenige andere wijze te helpen.

Een en ander werd, zoowel in de Nederduitsche, als Maleische, Javaanscbe en Cbinescbe talen, tot zelfs aan de deuren der woningen van inlandsche kapiteins, aangeplakt en bekend gemaakt.

15 Januarij. Bepaling, dat aan participanten in de Bank courant *ofte houders van bankbriefjes'' geene renten zouden worden uitbetaalt over bedragen van 100 rijksdqialders en minder.

Op de propositie van den heere Gouverneur Generaal is goedgevonden en verstaan Commissarisen van de bank-courant l*aulboriseeren, aan de participanten in deselve ofte houders der bankbriefjes geene rente te betalen vancapitalenofgedeel- tens van capitalen van een hondert ryksd' en daar beneden, in- voegen dat iemand, 1090 ofle B90 rd" in banca hebbende, maar de gewone rente van duysent en vyf hondert ryksd' nel en, alleen hondert ryksd' in deselve hebbende, geen intrest sal werden goedgedaan, mits daar van de participanten by een billet ter narigt kennisse gevende.

15 Januarij. Vermindering van de renten, door de Com- pagnie voor opgenomen gelden te belalen.

Is goedgevonden om van alle de sedert den jare 1748 voorde Gomp<^ genegotieerde gelden, zonder onderscheid, d'interest onder primo February naastkomende te reduceeren van een half percent 's roaands ofte 6 ten hondert per aimum tot 7$ perc< ter maand of 472 perc**> in 'tjaar, mitsgaders de geene, die hare penningen tegens laastgemelde rente laten staan, by eene nadere te doene negotiatie tegens '/i perc*®, zo wel als die van het in anno 1748 opgenomene capitaal, mede weder die rente goed te doen en dus daar omtrend de preferentie te geven, dog de geene,

PLAIAAT*BOIt DEEL Tl.

Digitized

by Google

64è i^ö^. J. MOÖSÊL

die daar toe ongenegen mogten zyn, hunne gelden berore&s te laten restilueeren.

16 Januarij. Bepaling, dat de gelden, toekomende aan de kerken en godshuizen wegens ondertrouw ^ah ander- i>zins*\ niet meer ^naa de oude usanlie^ in Compagme^$ kas gestort, maar direct aan kerkmeesters en regenten uitbetaald moesten ivorden.

Zolks werd bepaald »ter voorkoming van eonfasien en •nodelose poslen by 'sComp' boeken''.

29 Janurij. Toekenning aan den stads-chirurgijn te Ba- tavia van 300 rijksdaaldet^s ^sjaars •tot een middel i^van bestaan'\

Schepenen moesten die uitgave bestrijden uH de » stads- ■inkomsten".

12 Februarij. Bepaling, dat de wetonren' van geheel Indiê met 3, in plaats van met 4 pet. interest bezwaard zouden worden.

Zie ook bij 15 Augustus 1762.

De reden hiervan was, dat »de reekening van interessen

door de successive genomene maatregulen tot afbetaling van »de gelden, oui de West van India a deposito genegotieerd, en »de reductie van de rente te dezer hoefdplaatse merkelyk «zouden werden gesoulageerd'*.

12 Februarij. Regeling van den prijs van houtwerken.

Geconsidereert zynde de noodsakdykheit om, zo wel op Javas Oostcust, als te deser hoefdplaatse, omtrend de be^e^ kening der houtwerken een eguale voel te houden, 20 ten

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL.

643

ojpsigle van de prys, als de soorten, die van daar lierwaarts &ï weder van hier naar de buyten comploiren gesonden, dan wel te deser lM)oftplaats verbruykt werden; zo is verstaan ordre te stellen, dat de houtwerken van alle de comploiren langs Java voortaan in volgender wyse zullen aangerekend werden :

een balk of inast van 70 a 80 voeten, tegens / 40

50 a 60 » dik 18 d"" en meer » 20

40 » » 16 » » 10

30 . I» 15 . » 7

30 » » Il » • 6

S5 » » 14 » » 5

25 » » 10 . » 4

20 » » 12 • » 3

20 » » 10 • » 2 : 10

15 . . 10 » » 2

alles buyten de ongelden by den afscheep;

een swalp van 8 duym dik, a f 4

6 » » en meer » 3

4 » » » 2

3 • . » 1: 10

2 . . » 1

Tinkanse planken, grote, *t stuk : . » 2

» • kleene, » » 1

Chineese planken, d'100 p» a » 20

en d'andere na rato;

op poene van vergoeding van 't geene deselve des niet tegenstaande hoger mogte aangerekent oï bekend gesteld wer- den; mitsgaders de rcspective residenten, zo wel als d'boek- houders van d'equipage werf, het arabagts quartier en arthil- lery alhier te gelasten om by de boeken hunner comploiren en administratien nog voortlopende houtwerken, ieder in bare soorten, ten eersten daar na te verevenen en over te schry- ven en daar by geen andere dan de voorz. maat bekend te stdlen; voorts de gemelde houtwerken, by versending van hier na elders, tegens dubbelde prysen, namentlyk een

Digitized by LjOOQ IC

è44 1^54. J. MÓSèÉL.

balk van 40 voel legens / 20 en zo voorts, Ie doen aanrekenen, mitsgaders de Javase residenten te qualificeeren, ïd cas er gelegentheid mogte voorkomen om houtwerken op vragt her- waarts te senden, de helfle van de voorz. prysen ofte vTflig ten hondert voor vragt te betalen en in reekening te breogai, excepto voor de Chineesche planken, van dewelke geen hoger vragt als /* 7 't cenlo zal mogen werden betaalt ofte opg^ bragt.

12 Februarij. Vermindering van de wngelden'' op hd katoenen garen, Ae Cheribon ingesamell \cerdende'\

Die onkosten werden van f 2:2:8 per baal terugge- bragt tot 25 stuivers, te welen: »aan garen en lywaal 6 •stuyvers, voor het sorteeren 10 stuyvers, voor de goeny »8 stuyvers, het embaleeren 5 stuyvers en het na iKwrd •brengen 1 stuyver ofte te samen 25 stuyvers*'.

Te Tagal bestond reeds eene diergelijke regeling.

19 Februarij. Bepaling y dat een sei'geanl der militie, in plaats van een burger wachlmeester, de sleutels tot hel openen en sluiten der stads-poorten te Batavia dage- lijks zoude halen en brengen.

Zulks geschiedde ter besparing van het salaris, voor dal halen en brengen toegekend.

19 Februarij. Bepaling, dat y> Koningsschepen, eenljik transport-scheepen zynde'\ te Batavia geenc ankerag^ gelden zouden betalen.

Wanneer echter die schepen koopmanschappen inhaddcn, waren zij van die belasting niet vrij.

Digitized by LjOOQ IC

17Ö4. J. MOSSEL. 64S

7 Haart. Y oorschrift nopens hel aanhot^den der negotie' boeken te Samarang.

Is verstaan omtrent bet houden van de negotie boeken op Javas Oosteust deselve ordres te stellen, als op Geilon en Cor- mandel werden g'observeert, namentlyk, dat door den eersten ofte boofd administrateur alleen zullen moeten waargenomen en gehouden werden de generale boeken van bet gouvernement en door den tweden administrateur te Samarang die van bet hoofd comptoir.

12 Maart. Regeling der boelen voor Diakenen.

Op voorstel van het Collegie van Diakenen stelde de Regering die boeten vast^ als volgt: voor de geene, die sonder wettige reedenen uyt de vergadering absent komt te bly-

ven rd» 2 : —

bet komen na 'i gebed » — : 24

voor 't versuymen van de collecte beurten op dagen

van den ordiuairen godsdienst rd* 10 : —

» 't versuymen van de collecte beurten op dagen

van extra-ordinaire godsdienst of hoogtyden » 15 : — » het versuymen van het bedienen van des

Heeren avondmaal » 2B : —

bet  absent  blyven  by  het  doen  van  de  ordinaire 

jaarlykse reekening » 25 : —

De vier laastgemelde boetens onder die equitable voorwaarde, dat de broederen^ die het selve mogte aangaan, door siektens of andere wettige reedenen verhindert wordende en daar van aan den fungeerende presis kennis gevende ten eynde de nodige ordres gesteld kunnen werden tot waarneming van derselver dien- sten, zy als dan van de gestelde boetens g'excuseert sullen blyven.

den praeses en scriba dubbelt,

De Regering bepaalde wijders, dat een Diaken, tevens dienaar

Digitized by LjOOQIC

g46 1754. J. MOSSEL.

van de fiOmpagnie, zich voor de betaling van een dier boelen kon vrijwaren door het overleggen van een schrifleHjk bewijs, afgegeven door een der opper-kooplieden van het kasteel Batavia.

Diakenen, onwillig tot het betalen eeuer bun opgelegde boete, moesten door bet CoUegie van Diakenee tot betabig worden gesommeerd.

Hielp zulks niet, dan was de Goounissaris van de ver- strekking gemagtigd eene ordonnantie te slaan, waarop bel bedrag der boete of boelen uit de groote winkel kon wiNrdea afgegeven om daarmede de soldij-rekening van den betrokkene te belasten.

12 Maart. Regeling van den onderstand^ door de Diacome te Batavia aan zoogenaamde ^huylen-armm^' te vet- strekken.

Deze regding luidt, als volgt: een weduwe van een onderkoopman en daar boven,

van Ëuropeesen bloede rdMO

» kind of yder kind » 2

» inlandsche weduwe, als boven » 6

» kind . 1:1!

» weduwe van Ëuropeesen bloede van assistent

en daar boven » 6: —

» inlands dito » 4 : —

en alle de kinderen pro rato, als boven.

een mindere weduwe van Europeese bloede » 4

» » » » inlandsen bloedei . : . . . » 5

slavinnen » 2

en yder kind » — : 24

Zullende de mans in alles eguaal met de weduwen g'alimen- teerd werden, zo deselve gansch onbequaam zyn, gelyk van alle de overige meede verstaan werd; maar die de kost ten deele kunnen winnen, zullen van het genoteerde by ieder drie vierde, de helft of een vierde genielen na bevinding.

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 647

12 Maart. Yoorschrifl nopens de uUbetaling van nuumd- gelden.

•Schelmstukken, grof en groot gepleegt'*, gaven de Regering aanleiding te bepalen, >dat de dienaren, zo op d^equipage werf, als in de arthUtery, de wapenkamer en 't ambagts quar^ lier besciieiden, bunne maand gelden begeerende t'ontfangen, het welke na gewoonte in de grote winkel deises casteeis aan hun afgegevea werd, alvorens zig sullen hebben aan te geven by de boekhouders van evengesegde adoHnistratien omBAe door een ieder in den bare een lyste daar van te werden geformeert en die als dan door d^elve aan 'topperhoofd van Hsoldy comptoir zuHen moeten werden ter baud gesteld, ten eynde by de qnohieren der respective kamers te kunnen laten nagaan, of de zoldy reeckeningen van zodanige versoekers te voren of ien agteren staan en, bevonden werdende, dat een of meerder maanden gagie kan werden genoten, deselve door het opperhooM van het generale zoldy comptoir, conrorm de bereets daar van gemaakte en door den heer (Commissaris getekende tyste, vroegtydig in opgemelde grote winkel te doen citeeren en ten overstaan van de meester knegts van al sulke ambagts gezel- len of andere, in gedagte administratien bescheidene dienaren, mits voor den ontfangst behoorlyk tekenende, de gage te doen argeven, waar voor^zy ook gehouden zullen zyn te betuygen, dat sulke persoenen ten haren overstaan betaald zyn, met byvo^nge van het getal der persoonen en het geheele bedra- gen van ieder ordonnantie in scriptis; voorts ioselvervoegen door de scheeps boekhouders te doen formeeren een rolle van de opper en onder oiBcieren van de scheepen, item de gemeene, dewelke insgelyks hunne maandgelden alhier komen te oalfan- geo, onder deselve een samentrecking stellende van 't getal der opper en onder ofiieieren, item gemeene, met een iegelyks winnende gagie per maand, ten Myke, dat het getal der personen en de af te gevene somma overeenkomstig zy; en wdke rolle of lyst, als voren gesegd, aan het opperhoofd vao 't generale zoldy comptoir en vervolgens aan den heer

Digitized by LjOOQ IC

648 1754. J. MOSSEU

Ck)mini8saris der verstreckingen zal moeten werden gepre* senteerd.

En is al verder goedgevonden en verstaan, dat omtrendde aan land bescheidene dienaren de zogenaamde getrouwde of andere rollen voortaan niet meer in diervoegen zullen mogen werden geformeert^ als tot dus verre opgemaakt zyn, maar dat op ieder bladzyde agt personen gesteld en het geene begeeren Ie genieten, in schrift en daar nevens in cyffers genoleerd om, vervolgens van het een op het ander bladzyde getransporleeri en voorgedragen zynde, verders het geheele bedragen van soda- nige xolle daar onder gesteld te werden ; dog wanneer iemand, op deselve gesteld wesende, voor als nog niet begeerde zyn maandgelden te ontfangen, als dan en in sulken gevalle aan den heere Commissaris der verstreckingen te doen presenteeren een ordonnantie, waar by deselve persoon of personen, die op d'eerst gemelde lyst, gedateert onder sodanige datum, als d'eerste gesteld, belast is, weder ontheft zal moeteo werden".

Zie ook bij ^21 Junij 1754.

15 Maart. Voorschrift nopens de nilhelaling van inhnd- sche militairen.

De Regering gelastte, dat, «wanneer by het afbetalen van inlandse zoldyen, door het niet compareeren van de opgebragte personen, eenige van de ten dien eynde uyt 'sComp* cassa ontfangene penningen mogten komen over te schieten, deselve onder den curator ad lites sullen blyven berusten, na dal alvorens, ten overstaan der gecommitteerdens, in wier icgen- woordigheit de betaling geschied is, zal weesen geformeert een distincte notitie van de personen, welke by die occasie onvoldaan blyven en hoe veel deselve yder mogte te preten- deeren hebben, om daar na de betaling ordinario modo in presentie van deselve gecommitteerdens en onder quitantie te laten geschieden tot den laatsten toe, zullende van bet

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 649

resteerende mede een notitie geformeerd en by de ontSangers, uyt kragte van 't geresolveerde ten desen objecte sub dato 18 October 1746, behoorlyk gequiteerJ moeten werden, om altoos te kunnen sien, dat de betaling deugdelyk geschied is, en ook, des noods, het uytgegeven geld weder te konnen recouvreren".

15 Maart. Werving van soldaten onder Arabieren^ Per- zianen, enz.

Gesproken zynde over de middelen, door welke men gedeel- telyk zoude kunnen te wege brengen een meerder toevloed van coloniers na dese hoofdplaats tot bevordering van nodige en nuttige zaken in dese colonie en tegen balance der menigvul- dige Oosterlingen, nadien het een bekende zaak is, dat men daar van in verre na niet na vcreisch voorsien, ook nu en dan al in verlegentbeid geraakt is om de nodige inlandsche militairen tot dese of geene expeditien by den anderen te krygen; zo is op de propositie van den heere Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan, de ministers ter custe Chormandel, Bengale, Souratte en Persien aan te schryven zo veel Arabieren en Persianen in dienst te neemen en herwaarts te senden, als zig daar toe zullen genegen toonen, en by ieder vyftig koppen een vaandrig, by vier en twintig een sergeant en by twaalf man een corporaal te plaatsen, op dien voet, als hier by de inlanders in gebruyk is ; mitsgaders hunne te ver- diene soldyen indiervoegen, dat een vendrig ter maand geniet vyftien ryksdaalders, een sergeant thien rd% een corporaal ses en een halve ryksd' en een gemeen soldaat vyf ryksd', zonder ryst of iets meer, nadien zyn Edelhei t vermeende, dat die menschen, als van een der Europeen toegenegen aard zynde, bier seer wel te passé zouden komen, zo deselve al niet genegen waren hier in dienst te blyven, 't zy, dat zy zig toelegden op den landbouw, dan wel met den smallen handel hun wilden erneren.

Digitized by VjOOQ IC

650 1754. J. MOSSEL.

19 Maart. Bepaling, dat door de Diaconie geaimen» leerde jongens, — y^enkelde om reeden uytgesonderr, — na lezen, schrijven en rekenen geleerd te hebben^ in de stuurmanS'kunsl onderwezen zoicden worden.

Wanneer zij den ouderdom van 14 jaren bereikt hadden, zouden zij, op verzoek bij rekest, aangesteld woixlcn lol •jong matroos" op een tractement van f 8. — *s maauds

Deze bepaling gold voor het geheele gebied van de O. I. Compagnie.

19 Maart. Verbod tegen hel transporteeren met Com- pagnie's schepen van vronwcn, vrije en onvrije.

Uitgezonderd werden zij, die mei eenige familie medegingieii, en zij, die van de Regering vergunning hadden verkregen.

De poenaliteit was eene boete van 500 rijksdaalders lea behoeve van de Academie de marine.

Op de nakoming van dit verbod moesteit de GorafoaDdMil en Equipage-meester, de Advocaat-fiscaal en de Water-fiscaal toezien.

Vele kommandacten van Compagnie's schepen hadden de gewoonte «ontugtige vrouwlieden*' op hunne reizen mede te nemen, hetgeen de Regering »zulke schandelijke en zeer in »H oog lopende actiën voor vreemde natiën" vond, dat zij die »ergelyke conduilen met wortel en al" wilde uilroeijeii.

22 Maart. W^ziging van het reglement van 9 Septemb&r 1750, wat betreft >^de per cento's*' op de uü Indiè medegebrachte particuliere goederen.

Dit stuk is afkomstig van Heeren XVII""".

Voor goederen, van Batavia medegebracht, moest voortaan 8 in plaats van 10 pel. betaald worden.

Ook voor goederen, van Bengalen, enz. medegebracht, wer^ den »de per cenloV verminderd.

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 6S1

»Doch yan de thee in de gepermitteerde kisten, porceleiDen, «hand-rottingen en tamarinde, van welice plaatsen die ook •mochten aangebracht zyn, sal vnn de koop-penningen alleen » werden afgetrokken V2 P^>* cento voor voorbetaling en van •het overschot zoo veel courant of cas-geld betaaM, als bet •zelve in bank-geld bedraagt, zonder eenige verdere deslraclie'\

29 Maart. Voorschriften nopens particuliere vaart en handel.

Nademaal op den 27«» July, 19«» Octobcr, 13«», 18«»enï0«n December des voorleden jaars in Rade van India in serieuse overweging genomen zynde de presente constitutie, zo van de zaken en belangen van de Compagnie in Indien, als van de particuliere vaart en handel, voor zo verre die geper- mitteerd en opengesteld is; de personen, daarvan profiterende; het nut en voordeel, als ook het gevaar en nadeel, dat de maatscbappy daar by op den presenten voet heeft en hebben kan; de maatregulen, welke uyt dien hoofde, naar de veran- derde tyds gesteldheyd, ten haren beste en tot welzyn van hare colonien, nevens derselver goede ingesetenen, zoude kunnen en dienen genomen te werden, met opsigt, zo tot 's C!omp% als de vrye vaart en handel, om aan de welmelde maatscbappy beter dan tot nog toe te versekeren eene privative jonissance van d'articuls, die van dese laaste uytgesondert en aan haar voorbehouden zyn, als ook aan haar en hare onderhorige en ingesetenen het genot van die, welke aan deselve, met uyt- sluyting van alle andere, al verder dienden gereserveert te werden; als ook de noodsakelykbeyd van nadere middelen te beramen om op eene efficacieusere wyse te beletten en tegen te gaan allen verboden handel en sluykeryen, dewelke, onaan- gesien de daar tegens successive g'emaneerde placcaten, tot nadeel van de Comp^ en de goede ingesetenen deser stad en colonie door eenige baatzuchtige nog al van tyd tot tyd wer- den ondernomen en gepleegt; en het geene verder van dien aard is of daar onder begrepen kan werden, dog insonderheid

Digitized by LjOOQ IC

652 1754. J. MOSSEL.

tegens het ontvreemden en verduysteren van 's Comp» kostbare equipagie goederen, dat door de presente zupige verstrekkiB- gen nog niet geheel en al kan werden geweird, na rype deliberatie, ter bereiking van de voorschreven salutaire oog- merken, van nut en noodsakelykheid is g'oordeeit omlreod het een en ander eenige alteratien ofte nadere bepalingen en schikkingen te maken; zoo is 't, dat ingevolge van dien is goedgevonden en g'arresteerd :

Eerslelyk : dat om te geruster te kunnen wesen, dat de Compagnie den handel in lywaten op d'Oostersche comptoiren, voor zoo verre die ter onser sessien van den 27^" September en 8*^" November anno 1746 aan haar is gereserveert, ook waarlyk, met exclusie van alle andere, alleen heeft en liebouden kan, aan een iegelyk zal werden g'interdiceert, gelyk g'inter- diceert werd by desen, den particulieren invoer te deser hoofdplaatse, selfs in de gepermitteerde kisten en lasten der schepelingen, van alle zodanige sortementen van lywaten, als waar van de Compagnie te dier tyd den invoer aldaar aan zig heeft voorbehouden, namenllyk de witte, gebleekte en ongebleekte, blauwe en roode gemeene lywaten, als: guinees, gerr assen, salempoeris, ba ft as, parcaüm, dong ris, elc. sub poene van confiscatie en verbeurte van het viervoudig bedragen van dien daar en boven; en dat zo ook wel expresselyk zal ver- boden werden, gelyk verboden werd by desen, den verkoop van die soorten alhier per vendutie of uyt de hand, tenware met 'sComp' merk bestempelt of gesjapt waren, ten blyke, dat van haar zyn gekogt, op gelyke poenaliteit; en dat daar en boven de vendumeester ofte die ampts-halven den verkoop derselve mogle gedaan hebben, mede de viervoudige waarde tot een boete zal moeten betalen.

Dat ook zal werden g'interdiceert, gelyk g'interdiceert en aan de maatschappy alleen voorbehouden werd by dezen, den aanbreng van de voornoemde sortementen van ly walen op Timor, op dezelve poenali teilen, w^aar na zig dan een iegelyk al in het najaar 1754 zal hebben te reguleeren.

Dat al verder van den vryen handel te deser hoofdplaatse

Digitized by LjOOQ IC

l>^54 J. MÖSSÊL é55

èn 6p de Oostersche comptoiren (Timor daar onder begrepen) zal werden gesecludeert, gelyk daar van gesecludeert en aan de Gomp® privative, zonder participatie van iemand, gereser- veerd werd by dezen, den handel in alle Souraise zyde kleden en lywaten in zoort, geene uytgezondert, zullende oversulks ook geene derzelve alhier by vendotie ofte anderzints mogen verkogl werden, als invoegen voormeld gestempeld en op dezelve poenaliteiten als hier voren met opzigt tot eenige sortementen van lywaten gezegt is.

Dat van het geresolveerde ter onser sessien van den 10" en 16«" September anno 1745 met relatie tot de vrye vaart op het eyland Ceylon geheel en al sal werden geresilieert en dienvolgende alle qualificatien en licentien, uyt dien hodde verleend, ingetrokken, gelyk wy deselve intrecken en vervallen verklaren by desen; stellende alles ten dien opsigte en met relatie tot de negotianten van alle natiën in zodanige staat, als anno 1744 en bevorens is geweest, met interdictie om eenige particuliere traffiquanten, het zy Ëuropeesen of inlan- ders, aldaar ten handel t'admitteren, van dese laaste alleen aytgesondert, die met behoorlyke passen van Nagapatnam en de bogt van Andrangapatnam, dan wel van Noorder Gormandel of Bengalen met granen aldaar zullen veischynen, welke graan handelaars egter geene krameryen, bonte kleedjes en andere behoeftigheden, die zy buylen de ryst gewoon zyn aan te brengen, zullen mogen ontschepen of van de hand te zetten, voor dat hun carguasoen van ryst geheel verkogt zy.

Dat alle particuliere vaart en handel van de West van India op Batavia en andere plaatsen op het eyland Groot Java en van daar naar de West van India, vice versa, geheel zal werden afgesneden en verboden, gelyk verboden werd by dezen, met annullatie van alle vorige ordres en qualificatien, daar tegens strydende.

Dat den vervoer van alle zoorten van arrak, alhier gestookt werdende, van hier naar Gabo de Goede Hoop met 'sComp^ schepen aan een ieder, van wat staat ofte conditie by zoude mogen wesen, niemand uylgesonderl, scherpelyk zal werden

Digitized by LjOOQ IC

Bé4 lt64. J. MOSSEL.

geprohibeert, gelyk wel expresse! yk geprohibeert werd by desen, op poene van confiscatie en de verdere straffe, op den verboden handel gestatoeerd.

Dat den particulieren handel in alle zoorten van tvt^cte cojiee/, die fyn en geschild is naar de wyse van de veritable of Ceylmse, zo alhier als alomme onder het gebied van de Gomp^ contrabande zal veerden verklaart, gelyk verklaart werden by desen, zallende gevolgelyk een iegelyk, van wat staat of con- ditie hy zy, zig daar van hebben t'onthonden, op peene vm confiscatie en verbeurte van het quadruplum ofte viermaal de waarde van de verhandelde ofte ingevoerde, indiervoegen ge- schilde wiMe caneel daar en boven; en dat de perpetranten, inlanders zynde, by manquement van betaling, in de ketting zullen werden geklonken om aan de gemeene werken t'ar- beklen, ter tyd en wyle de voorschreven boete voldaan zal wesen, en, Europeesen zynde, zo lange ten eylande Edam in de lynbaan zonder loon zullen moeten arbeiden, behalven dat ook 'sGomp' dienaren, die hen verstouten mogten dese fyne en naar de wyse van de Geylonse geschilde wilde caneel met 's Gomp* schepen of vaartuygen te vervoeren ofte o(^Iuykender wyse toe laten, dat het door andere gedaan werd, zullen werden gedeporteerd van ampt en qualiteyt, met stilstand van gagie, ofte wel swaarder gestraft werden, naar exigentie van zaaken; wel verstaande nogthans, dat dit een en ander niet zal appiicabel wesen ofte g'ettendeert mogen werden op ofte tot de dikbastige repen van wUde caneel ofte het zoge- naamde sintokhout, in 't Oosten by den inlander in gebmyk, waar van den aanbreng en verkoop aan een ieder werd vry- gelaten.

Dat de handel in poeder- en candy-zuyker op het gantsclie eylatid Groot Java by continuatie privative zal werden ge- houden voor de Gomp<^, met dien verstande nogthans, dat d'overheden van 's Comp" schepen alhier met de nodige qoanti- teit ter vulling van hunne gepermitteerde lasten, des versoe- kende, ny t de pakhuysen zullen werden gerieft tegens inkoops prys, beswaart met het uytgaande regt van twaalf stuyvers

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 658

op de hondert vyf en twintig ponden en nog drie stuyvers voor draag of coelyloon, uytgezondert d'overheden ?ao de schepen, naar Souralta, Mallabaar en Persia gedestineerd, welkers privilegie de Compagnie, volgens resolutie deser rege- ring van ultimo Augustus anno 1751, aan hen, mits uytkerende het kostende als voren, op die comptoiren aan poeder-zuyker zal laten a%even, dan wel de winst, daar op vallende, naar dat zy zelfis verkiesen zullen, gelyk ook de burgers en inge- seteneD, zo van dese stad, als op Javas Oostcust, het benodigde tot consurotie invoegen voormeld uyt de pakhuyzen zal werden overgedaan^ ongerekent een enkelde canasser, die zy tot gebruyk wel van andere zullen mogen inkopen en vervoeren, werdende gevolgelyk allen verderen handel in poeder- en candy-znyker op de vooradireven plaatzen na de publicatie dezes aan alle en een iegelyk verboden by dezen; en oversulks ook allen vervoer van zuyker van Javas üost-cust, Cheribon en Bantam naar elders als dese hoofdplaatse en voor rekening van de Comp% alles op poene van conflscatie en verbeurte van de vier- voudige waarde.

Dat inzelvervoegen en op gelyke poenaliteit zal werden g'inlerdiceert, gelyk g'inlerdiceert werd by dezen, d'invoer alhier en de verkoop van alle zoorten van Eurapische wolk manufaduren, hoe genaam t en van waar ook komen roogten, die bnyten de Vereenigde Nederlanden en derzelver resorte gefabriceert zyn ; en zoo roede den particulieren aanbreng, zo alhier, als op Javas Oost-cast, van bensmn en camphur Baros van de buyten- of West-cust van Sumatra door alle en een ieder, buyten de geprivilegieerde sociëteit van commercie te Padang.

Dat ook ten fine, hier voren aangehaalt, namentlyk tot voorkoming en weiring van alle morshandel en sluykeryen, spetiaal met en door middel van de vreemde Enropeesen, en om andere wigtige motiven en consideratien, aan alle en een iegelyk, hier ter stede ende binnen de jurisdictie van dien geseten ofte daar onder zorleerende, zonder uytzondering, dog spetialyk aan de zee- en sclieeps-offlcieren en gemeene tee-

Digitized by LjOOQ IC

686 1754. J. MÖSSÈL.

varende, op de schepen en vaartuygen, hier ter rhede leggende, bescheiden, by wege van renovatie en interpretatie van ome placcaten van primo Juny des jaars 1688 en den 14^°October anno 1699, ten nadrukkelyksten zal werden g^ordonoeert, gelyk werd g'ordonneert en aanbevolen by dezen:

Eerstelyk: dat voortaan niemand zal hebben i'oDderstaan van eenige alhier aankomende vreemde Europeen op de rbede en daar omtrend ofte elders, als hier aan land cd om alhier, behoorlyk vertold zynde, gelevert te werden, in te kopen eenige Europeese dranken ofte andere provisien, stuk goederen ofte andere gepermitteerde koopmanschappen, ende zulks op verbeurte van alle zodanige ingekogte wharen^ als 'er zullen werden agterhaalt, nevens de vaartuygen, waar in dezelfe zullen werden bevonden, en eene boete van hondert rd^ daar en boven of 't quadruplum, zo dat meer bedraagt ; te verbeuren by den geene, die bevonden zal werden eenige zodanige goeden» van vreemde Europeesen gekogt te hebben, anders als aan land en om alhier, na voorgaande vertolling, gdevert te werden.

Ten anderen: dat ook niemand aan vreemde Europeesen zal mogen afstaan ofte verhandelen eenige goederen ofte koop- manschappen van zodanige sortementen, als alleen voor Europa dienstig zyn, zo die alhier vallen, als van buyten aangebragi werden, op de verbeurte van zodanige Europische sortementen van goederen, als, aan vreemde Europeesen verkogt zynde, zullen kunnen werden agterhaalt, en dat tot schade van den verkoper, die gehouden wezen zal de penningen, voor zodanige verkogte goedereu ontfangen, den koper te restitueeren en daar en boven nog te betalen eene boete van hondert rd^; even gelyk den geenen, die naar regten zal kunnen werden overtuygt eenige Indiasche goederen of koopmanschapppen van zodanige Europische sortementen aan vreemde Europeesen verkogt of gelevert te hebben, schoon de verkogte of geleverde goederen niet mogte werden agterhaald, verbeuren zal de waarde van zodanige verkogte goederen niet alleen, maar ook nog de voorschreven boete daar en boven.

Digitized by LjOOQ IC

.i754. J. MÓSèÉL. 65^

Ten derde: dat alle officieren en verdere bediendens van de zeevaart en zo mede alle andere onze ingesetenen, 't zy Gomp" dienaren of bnrgeren, Mardykers, Cbineesen, Moren, Jentiven en andere, geene uytgesondert, zal werden gelast, gelyk dezelve werd gelast en aanbevolen by dezen, dat zy haar zullen hebben t'onthouden om in 'sGomp* ofte bunne schepen of vaartoygen t'ontfangen ofte overtenemen eenige wha- ren ofte koopmanschappen van vreemde Europeesen, zo voor hen zelve als voor andere, en voor al om eenige zodanige goederen met 'sComp' sjampangs ofte mét hare boots of schuyten aan land te voeren, op poene van confiscatie en arbitrale correctie daar en boven, naar vereisch en bevinduig van zaken.

Ten vierde: dat, even als by het voorschreven placcaatvan den 14«" October 1699 en het vroegere van den ?•" July 1667, ten overvloede andermaal ten scherpsten zal werden verboden, gelyk verboden vverd by dezen, eenige wharen ofte koop- manschappen, die van buyten werden aangebragt (de lyfeygenen daar onder begrepen), door een ander canaal alhier in te voeren als door de grote rivier dez*er stad, door en voor by de boom en het tolhuys, aldaar zynde, op poene, dat den geene, die na de pnblicatie dezes bevonden zal werden geprobeert te hebben eenige goederen of slaven in te voeren door ofte langs een andere weg, 't zy door deze of geene rivieren, kreeken ofte andere canalen, als ook langs de stranden en aan deeze of geene tbnynen, te rekenen met en van de rivier Tangerang ten westen tot en door de rivier van Crawang ten oosten van deeze plaats, niet alleen verbeuren zal alle zodanige goederen ofte lyfeigenen, als by dus ter sloyk getragt zal hebben in te voeren of wel reets ingevoert zal hebben, maar ook nog daarenboven viermaal de waarde.

Ten vyfde: dat zal blyven slandgrypen de gerenoveerde ordre, dat d'overheden van 's Comp' scheepen en vaartuygen van den tyd af, dat te deser rhede ofte elders het anker hebben gehgt om naar dese of geene plaats te vertrekken, gene particuliere en voor al geene contrabande goederen of volumes uyt of in

PLAIAAT-BOBI DCBL TI.

Digitized

by Google

65Ö 1^54. J MóSèÈL.

deselve en andere schepen of vaartuygen zullen mogen inneemen, nog af- ofte overschepen, 't zy buyten de rhede, onder d'eylandea ofte elders onderwegen, van vnen het ook zyn mogte, op poene van boven de poenaliteiten, op den illegitimen handel gestatueerd, nog aan den lyve gestraft ofte zodanig gemulcteert te werden, als naar gelegentheid van personen en zaken zal g'oordeeU werden te behoren, mitsgaders zulks ook uytdrukkelyk t'extoi- doeren en applicabel te verklaren, gdyk geschied by desen, tot en op de zulke, die, ter rhede leggende, eenige goederen voor schepelingen van andere, op hun vertrek staande ofte afgedrevene, dan wel aangekomwe schepen overnemen of komen te bergen.

Ten sesde: dat voortaan weder niemand, 'tzy van land ofte van de schepen en vaartuygen alhier ter rhede, dan alk» den sabandhaar en licentmeester in zyne functie, zig zal mogen verstouten te gaan ofte varen aan boord y^n eenige vreemde Europische schepen, hier ter rhede ofte ; elders omtrent deselve leggende, op poene, dat die daar van naar regten zal werd» overtuygd, verbeuren sal eene amende van twee booderi ryksdaalders, 'tzy dat'hy op zodanigen vreemd schip eenden handel zoude mogen hebben gedreven ofte niet

En ten laatsten: dat ook voortaan niemand, 'tzy comniis- saalbouders, herbergiers ofte andere burgers, veel min 's Comp* dienaren, eenige vreemde Europeesen zullen mogen logeeren, dan na van den sabandhaar en licentmeester schriftelyke per- missie versogt en bekomen te hebben om aan de respectiie officieren der justitie, des requirerende, te werden vertoond, van welke licentien de sabandhaar aantekening sal moeten houden en daar van rapport doen aan den Gouverneur Generaal; wel verstaande, dat hy geene licentie om aan land te vemagten of gehuysvest te werden zal mogen geven dan aan de capitains, super-cargas, schippers, lieutenants, boekhouders en opperstonr- lieden der schepen, nevens een dienaar voor ieder derseive ofte ook wel twee, wanneer zulks door ziekte ofte andersiats onvermeydelyk zoude mogen bevonden werden ; zullende dan geenen, die eenige zodanige vreemde Europeesen sal hebben

Digitized by LjOOQ IC

1^54. J. MOSSEL. 659

gehuysvest, . gehouden wesen, wanneer deselve weder verlrekken oite wel elders gaan logeeren, den sabandhaar daar tan uyterlyk binnen vier en twintig uuren kennisse te geven, op poene, dat die daar omtrend zal blyven in gebreke, verbeuren sal twintig rd* voor yder persoon.

Dat wyders, ingevolge het 62^ articul van den generalen articul brief, by de Hoog Mogende Heeren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden, onse Souverainen, op den 4^° September anno 1742 gearresteerd, by continuatie voor verboden handel zal werden gehouden alle negotie met vreemie Eurapeese natten op Europa, zo wel als het remitteren van penningen doorbel canaal van deselve, het welke, zedert dat de Comp de ducaton op assignatie naar Nederland niet hoger accepleerd alstegens twee en seventig stuyvers, volgens de gerugten, weder nu en dan is gepractiseerd, als strekkende om den handel van onse mededingers te styven en de Ck)mp® schade en afbreuk te doen, welk een eu ander overzulks aan alle dienaren van de maatschappy en verdere onderdanen van den Nederlandschen Staat in dese gewesten, item alle inwoonders en onderhorige van hare plaatsen en colonien, by wege van renovatie der daar tegens leggende prohibitie by placcaat van den 29^ October anno 1652, nader ten scberpsten werd g^inlerdiceerd by deesen, op poene van verbeurte van zodanige somma van penningen, als zal bewesen werden door hen in den handel met vreemile Europeesen op Europa geparticipeerd ofte besteed, dan wel na de publicatie van desen aan vreemde Europeesen afgegeven of ter band gesteld te zyn om op wissel of assignatie ia Europa onlfangen te werden, boven deportement vanampt en quaUteit, met afschryving van gagie, als hy een 'sCk)mp^ dienaar, en verbeurte van zyne qualiteit en ot&cie, als by een b'ampt burger is.

En laastelyk : dat, wanneer op eenige schepen ofvaartuygen Vim particulieren, onder het gebied van de Gomp® sorterende, bevonden sullen werden nieuw Europisck zeildoek ofte zeilen, daar van gemaakt, dan wel nieuw Ewvpisch touwwerk, de rheder of d'officier, die de besorging gehad heeft, gehouden sal

Digitized by LjOOQ IC

Ö6Ö l^W. J; MOSÖÊL.

wesen aan te wysen, hoe hy daar aan gekomen zy en, lolks niet willende of kunnende doen, als een heeler van gestolen goed sal geconsidereert en gestraft werden.

Zullende alle de voorschrevene reservatien, alteratieo, beYeeiee en prohibitien, in zo verre daar by geen tyd bepaald is, eerst ingaan met primo January van het toekomende jaar 17SS en alle confiscatien en boetens, dewelke uyt kragte van desëa onsen placcate tegens de contraventeurs van dien zullen wer- den gedecemeert, werden g'appliceert een derde voor den officier, die de calange sal doen, een derde voor den aanbrenger, wie&s naam daar en boven, des begerende, sal werden gesecreteerd, en een derde, voor de helft ten behoeven van de Gomp' en voor de weder helft voor het seminarium theologicum alhier.

Ende op dat al het vorenstaande met ernst en vigeur moge werden geëxecuteerd, bevelen en recommanderen wy den ODt- fanger generaal der domainen en den sabandhaar en lioeot- meester, nevens de mindere bediendens van de boom, ten ern- stigste een nauwkeurige toesigt te houden en doen houden op alle uytgaande en inkomende vreemde of suspecte vaartoygen, mitsgaders deselve exact te visiteren ; injungeerende en gelastende voorts den Raad van justitie deses casteels en Schepenen deser stad, als ook den Advocaat fiscaal van India en de verdere respective officieren van justitie, zonder onderscheid ofle aan- schouw van personen en jurisdictie, en alle andere justiUereo en officieren in India, die desen ofte eenige poincten van dien eenigsints zouden mogen aangaan, deselve naar dies forme en inhoude stiptelyk t'execuferen ende te doen executeeren, proce- derende en doende procedeeren tegens de trangresseurs zander eenige conniventie ofte afwyking en insonderheid lettende, dat door die van de boom ofte andere, omtrent de zeegatoi posthoudende, niet tegens den inhoude van desen werde gehan- delt, also wy dit alles ten nutte van de Gomp® en de goede ingesetenen deser stad en colonie aldus hebben bevonden Ie behoren.

En ten einde een iegelyk zig kan hoeden voor schade en niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praet^deren,

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 661

bevelen wy, dal dese niel alleen zal werden {lepublieeert, mits- gaders, zo in de Nederduytscbe, Portugeescbe en Ghineesehe, als Javaanse en Maleitsche talen g'affigeerU alomme daar men gewoon is publicatie en affixie te doen, maar ook naar alle comptoiren om de West en Oost van India verzonden om dies inhoude aldaar rugtbaar Ie maken en voorts ook aan d*overhedea van d'eerst derwaarts vertrekkende schepen, als een bylaag van hare instructie, mede gegeven.

Op 7 December 17S6 beklaagde zich de Raad van justitie over de «visitatie der lywaten, rondement verklarende niet •ervaren genoeg Ie weesen in de kennisse der lywaten", waarop dit collegie ten anlwoord kreeg, dat >de gemelde •commissie mere juslitieel" was en ook blijven moest, »dog •dat de Fiskaal by reiteratie ten dien belande gelast werd, •evenals in opsigte van alle andere placcaten tegen denparti- •culieren handel, zyn ampt en pligt te betragten, hetzy de •visitatie geschiedde met or souder gecommitteerde leeden, •na bevinding van saken".

2 April. Verblijf van Roomsch-katholijken te Batavia.

By een kerkelyke resolutie gezien wesende, dat haar Eer- waardens over bet gespargeerde verblyf in dese stad van zeker Roomsch gezinden bisschop, geaccompagneerd van een anderen geestelyken of missionaris, die hier in de gezelschappen niet alleen geadmitteerd, maar, wat meer is, g'inviteerd zoude wesen; en dat overzulx haar Ëerwaardens nodig g'oordeeld hadden daar van, als een zaak van opmerking zynde, kennis te moeten geven, met rememoratie, dat zulx onder anderen lyn- regt aanloopt tegen de statuten van de heeren Majores en tegens zeker besluyt, dat haar Ëerwaardens voorwenden by dese regeering nopens de voorsz. personen zoude wesen genomen, onder verdere annunciatie van de pemitieuse sequelen, die hier ayt zouden kunnen resulteeren; over welk sujet gesproken^

Digitized by LjOOQ IC

662 1754. J. MOSSEL.

mitsgaders gereflecteerd zynde, dat, gelyk den yver yan haar Eerwaardens, die als getrouwe wagters op de maaren Tan SioD gestadig wagt houden tot conservatie van den zuyverai gereformeerden godsdienst, niet genoeg gelaudeerd kan vm- den, ook also zeer te misprysen zy, dat haar Eerwaarden» üf arrogeereu hun te bemoeyen met dingen, die, buyten het bestek der kerkelyke zaken lopende, enkel en alleen van het depar- tement zyn van dese regeering, die, zonder de adhortatien van haar Eerwaardens nodig te hebben, de ordres der heerea Meesters en hare besluyten, wanneer deselve vermeend zulx tyd te weesen, wel zal weten te executeeren; zo is egter goedgevonden en verstaan voor ditmaal aangaande de presump- tueuse voorsorg van haar Eerwaardens geen mouvement te maken, maar hun slegts in ambigue termen te laten weten, dat nopens den voorsz. bisschop en missionaris bereeds de nodige voorsieninge is gedaan of nog gedaan zal worden.

Het «zekere besluyt", waarop de kerkeraad doelde, is de resolutie der Hoogë Regering van 12 FebruariJ 17S4, waarbg aan de bedoelde personen transport naar Koromandel is ve^ leend. Den 9^**^ April 17l$4 stond hun de Regering, op bun verzoek, toe nog eenigen tijd te Batavia te verblijven, in weer- wil van het advies van één der Raadsleden, die van oordeel was,

men Jean Ponce Louis, verre van zyn versoek intewilKgra, «als een schadelyk subject in dese colonie behoorde te ooasi- •dereeren en derhalven in versekering te nemen, mitsgaders «sodanig op dese of gene plaats te confineren tot zyn depart »toe, dewyl het niet dan te rugtbaar ware, dat dienpersooa, «een roomsgesinden abt zynde, in clandestine convoiticiileo »zyn ampt exerceerde met mis te leesen, doopen en wat dies •meer zy, mitsgaders dat het evident genoeg was den suppliant »a dessein zig de occasie hadde laten ontslippen om naar «Cormandel te vertrekken, gevolglyk zyn gantsche todeg was »om zig hier te blyven ophoud^*'.

Zie ook bij 15 Mei ïlU.

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 663

9 April. BepaKng, dat aan de bakmeesters uit Compag- nie's dispens te Batavia vleesch zoude worden verstrekt tegen inkoops-prijs.

De Brigadier Convert verklaarde, dat »by, te meermalen op het onvoorsiensl de spysen der soldaten zynde komen besigtigen, alles wel en conform het reglement op dat sujet, door zyn Hoog Edelheit den heere Gonvemeur Generaal beraamd, gevon- den badde, dog dat hy te gelyk niet wilde ontkennen, bet mogelyk nu en dan wel eens zoude kunnen gebeuren, dat de bakmeesters genoodsaakt waren op de zogenaamde hagjes dagen zout vleesch te schaflen, dat, lange in de pakhuysen gelegen hebbende, wat aan de oude kant en smakeloos vrierd bevonden; dat bovendien het evident was, de bakmeesters bet in de presente tyden schraal genoeg hadden, gemerkt deselve yder soldaat de geheele maand de kost moesten geven voor 66 stuyvers en dat onder deselve agt zogenaamde hagjes dagen gevonden wierden, terwyl het vleesch en spd[, uyt 'sComp* pakhuysen niet 25 perc^ advans door hen ontfangen werdende, bet fi op 7 stuyvers te staan quam, gevolgelyk, in stede van correctie, eenige consideratie meriteerden; waar over gedelibereerd zynde, zo is goedgevonden en verstaan aan de bakmeesters voortaan voor inkoops prys so veel vleesch uyt de dispens te doen verstrekken, als nodig sal zyn".

9 April. Regeling van de belasting y^voor de gewone, ^jaarlykse premie, aan de bediendens der negotie ver- i>8trekt werdende"'.

Het opperhoofd van 't generale zoldy cooiptoir, deRavallet, by een schriftelyke demonstratie aangetoond hebbende, dat de Comp» tot dus verre by de belasting voor de gewone jaarlykse premie, aan de bediendens der negotie verstrekt werdende, 25 perc^ benadeelt is en zulx ter zake door den logie boekhouder, ^i^iSS^9 g^Q reflexie geslagen zoude wesen, dat in vorige tyden ^ ryksd^ van 48 stuyvers by de negotie vnerd opgebragt

Digitized by LjOQQIC

664 1754. J. MOSSEL.

voor 60 stuyvers ligt geld en thans maar tegen wesentlyke /* 2 : 8 ; zo is verstaan ran nu af aan daar in te Toorsien Axmt de belasting te laten geschieden de rd' tegen 60 stuyvers en de contante betaling a uso voor inkoops prys.

9 April. Bepaling, dat y^na vorige usanlie*' bij de buUen Partugesche kerk Ie Batavia wekelijks 10 laden rijü uit Campagtde's voorraad tegen 8 stuivers deganiang, ten overstaan van gecommitteerden^ verkrijgbaar zoudm worden gesteld.

Zulks geschiedde, omdat »de schaarsheid van rys op de •passer, veroorzaakt door den weinigen aanbreng van dat voed- »sel door particulieren, zo groot was, men reeden hadde te •vresen, er uyt hoofde van den groten toevloed van kopers, die »malkanderen verdrongen om gerieft te werden, ongelukken •zouden kunnen voorvallen". Deze maatregel hield ongeveer twee maanden stand, maar werd den 11^^ Junij 17S4 vernieuwd.

Op de rijst-pasar liet de Regering reeds 20 lasten rijst weke- lijks uit haren voorraad verkoopen, waarmede zij ook voortging na de intrekking van het in hoofde dezer omschrevene.

7 Mei. Verhooging van de belasting voor huur-rytuigen.

Hoewel het aantal rijtuigen te Batavia was toegenomeo, was toch de opbrengst der belasting op de rijtuigoi (wageo- pacht) met bijna 5000 rijksdaalders verminderd.

Allerlei ontduikingen van de belasting waren hiervan de oorzaak.

Zoo stonden b.v. vele particuliere rijtuigen als buur-ry- tuigen te boek.

Om hierin te voorzien stelde de Regering de belasting of pacht voor huur-rijtuigen vast, als volgt: voor een rijtuig met 4 wielen en 2 paarden 80 ryksd' (vroeger 40)

»» » >2> >2 » 60 >

» » cbais » 2 » > 1 paard 20 >

Digitized by LjOOQIC

1754. J. MOSSEL. 665

Elk huur-rljluig moest, behalve met de reeds gewone tjap van het GoUegie van Heeuiraden en het jaartal, » waarvoor •helaald is", nog aan de twee beneden hoeken van deachter- paneelen beschilderd worden met een opgaande zon, »die »het wapen van Heemraden gedeeltelyk uitmaakt".

Vroeger mogten de wagen-verhuurders hunne rijtuigen alleen verhuren aan zee-oOicieren en vreemdelingen, maar nu werd hun toegestaan zulks aan een iegelijk te doen. . Wanneer één of meer hunner rijtuigen onbruikbaar werden, moesten zij daarvan kennis geven aan den Secretaftis van Heemraden, »alvoorens een andere wagen in dier stede te »employerén*\

De rijtuigen, welke de wagen-verhuurders in reserve had- den, moesten op zoodanige wijze worden vastgelegd, dat deze zonder vergunning van den President of van den Secretaris van Heemraden niet gebruikt konden worden.

7 Mei. Magtiging op het Collegie van Ueemraden boelen^ •als naar bevinding van zaken nodig zttUen oordeden'\ te stellen op de overtreding van bevelen^ y^wier executie •hun door de Hoge Regering gedemandeert is'\

7 Mei. Prijsbepaling van Ceilonsche canéel, Japansch staaf'koper en peper.

Op last van Heeren XVU»*'^ werd de prys bepaald van door de Compagnie in Indiê te verkoopen:

Ceilonsche kaneel op 80 stuivers of f 4. — het pond (zie hij 18 December 1753);

Japansch staaf-koper op f90.— de 100 ponden (zie bij 13 November 1780);

peper op f 44. — de 100 ponden.

Voor Batavia gold deze regeling, wat de peper betrof, niet; evenmin voor de Limphosche jonken en voor de Mani- lascbe handelaren, die >desen corF' voor f ZO de 100 ponden konden krijgen.

Digitized by LjOOQ IC

666 1754. J. MOSSEL.

13 Mei. Vernieuwing van het verbad ^ uitgevaardigd den iQ^ Mei 1712, tegen den aanvoer van Room- 8che geestelijken.

Bij deze gelegenheid werd het verbod uitgestrekt over de anachoda's van vaartuigen, komende uit Gochin-Ghina, Tonkin, Kambodja en Siam.

De Sjahbandar te Batavia moest hun hiervan mededee- ling doen.

13 Mei. Last op de Chinesche officieren te Batavia te

betalen:

1* ^het geene ieder Chinees^ uit China komende^ voor ^het permissie-briefje om tot het vertrek der jonken ^ie mogen overblyven, aan den eersten gezworen r^clercq ter generale secretarye komt te betalen, ie ^weelen 13 Vi stuyvers'';

2^ *het geen ieder nieuw aankomende en domiciUum i>erlangende Chinees voor het zoogenaamde domi- ^dliumrbriefje betalm nhoet, te weeten 1 ryks- ^daalder**.

De clandestiene aanvoer van Chinesche nieuwelingen te Batavia nam schrikbaarlijk toe. Met zeven, in 1754 aangeko- men jonken waren 4608 personen aangevoerd, van welke slechts 1928 aangegeven waren.

Tot wering hiervan vaardigde de Regering den hoven om- schreven last uit.

Van het totaal der aangevoerde Chinezen mogten 1000 man afgetrokken worden, >die men reeken t met de jonken weder »als zeevarende terug te zullen keeren'\

De Chinesche officieren konden hunne schade verhalen op de anachoda's der jonken.

De sub 2® bedoelde rijksdaalder moest verdeeld worden, als volgt:

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 667

aan de Secretarissen der Regering S4 stnifers

» » Boden van Schepenen 6 >

» » » de Ghinesche oflBcieren 12 •

• » Compagnie Toor het zegri 6 »

13 Mei. Verbod tegen de opname in doodvonnissen van de bewoordingen: *dat haar doode lighaam langs de ^straten ten afschrik van anderen gesleept zullen ï>werden'\

De Regering keurde die bewoordingen af» «nadien de afschrik • voomamentlyk moei veroorsaakt werden door de executie «selve en dit [slepen] ter sake niets doet; ook 't stellen van •diergelyke periodes buyten de gewone termen zyn en dier- •balven best is daarin de gewone trant te volgen".

16 Mei. Verklaring, dat het verbod tegen het vervoeren van suiker, bedoeld bij het plakaat van 29 Maart 1754, aliem betrekking had op de Westersclie kat^ toren, met inbegrip van Malaka.

Naar plaatsen beoosten de straat Sunda en de straat Malaka Ueef dat vervoeren vrij, mits na verkrijging eener schriftelijke permissie, te Batavia en te Bamtam van den Gouveraeor- Generaai, elders van het hoofd der plaats.

De Compagnie had bij dat vervoer »geen nadeelig belangd'.

20 Mei. Invoering van bezuinigingen bij de Academie de marine.

Door curatoren van de academie de marine by een extract n'esoloüe van den 2'° Maart passato onder meer aangetoond wesende, dat gesegde oeflenschool sedert den 22*° Augustus 1752 tot den laatste February deses jaars in effecte tenagteren geteerd is een notabele somma van rd" 6313:3672» ^^^

Digitized by LjOOQ IC

668 1754. J. MOSSEU

versoek, dat het dese regeeriog behagen mogte een middel uyt te vinden, waar door dat huys tot een liquiden staat gebragt en gehouden zoude kunnen werden; zo is by exami- natie ran eene in voorz. extract g'insereerde specifique memorie wegens de gesegde te rug teering, met de verdere daar nevens overgelegde reekeningen en aanwysingen, geremarcqueert zynde, dat op de maandelykse ongelden van dat huys, zo met betrec- king tot de menagCi als omtrend het getal der bediendens, wel wat afgedongen, mitsgaders by het ter aarde bestellen der leerlingen en meer andere uytgiften vry wat zuyniger te werk zoude kunnen gegaan werden, verstaan het een en ander door voormelle curatoren te laten werkslellig maken in deser voe- gen, als:

Eerstelyk: om de kosten van de tafel, die volgens reeckening voor 36 ordinaire en S extra-ordinaire eeters in een der jongst gepasseerde maanden komen te bedragen ryksdaalders 507 Vi» in deser voegen te diminueeren; dat in het vervolg voor 36 vaste tafel gasten en 4 extra-ordinaire ditos van de scheepen, 'izy er meer of min zyn en dus in H geheel 40 personen, niet meer zal mogen opgebragt werden als rd" 6 ter maand voor ieder, daar onder ook begrepen de gewone tractementen, zo by het doen van examen, als by het overlyden van eenige leerlingen, en zonder verstrecking van eenige provisie uyt de pakbuysen, als tegens betaling na den prys, die andere gestig- ten voldoen, nadien er wel zullen gevonden werden, die gene- gen zullen zyn de besorging van dien, na een daar na op te maken behoorlyk reglement^ voor dat geld op zig te nemen en waar door 's maandelyks, met vergelyking van het geeoe thans daar voor opgebragt werd, besuynigt zal werden rd' 67 en in het jaar rd' 804, en nog ruym zo veel wegens 't verstrekte uyt de administratien, mitsgaders overzulz dat articul maar bedragen sal een somma van rd' 2880

Ten tweeden: om op de klederen en verdere lighaams behoeftens van de leerlingen, by wege

van aanbesteding als andersints, zodanige bepaling

Transporteere. . • . rd» 2880

Digitized by LjOOQ IC

1754, J. MOSÖÊL. 6éd

Per transport rd» 2880

te maken, dat de reeckening van de kleermaker, ieder pak klederen bestaande uyt rok, camisool en brciek, omtrent te staan komt op rd* 30, dus voor 24 cadets in 't jaar » 720

het kostende van heraden, etc, item koussen, met het wassen en verstellen, ^tc, te nemen op 10 rd« 's maands » 120 •

de paruyken en hoeden 's jaars op » 200

» schoenen » 150

dog zeidgeweiren zullen de cadets zelve moeten in 't huys brengen of bekostigen.

ook zal het genot uyt de pakhuysen door de voorz. schicking omtrent de spys reekening te niet lopen.

daar en tegen zal 't tractement jaarlyks voor den predikant, die 't huys bedient, mogen blyven op 100 ducatons of p 1627,

Ten derden : om 't salaris der bediendens door 't afschaffen van den castelyn en cyffermeester, die rd^ 20 M^innen en welke eerste bediening door den onder-gouverneur en den laasten door den schryfmeester sal kunnen en moeten waargenomen werden, sodanig te diminueeren, dat door de toe- l%Sing van rd* 20 aan den schryfmeester, in stede van zyn thans winnende salaris van 12 rd% de maandelykse rolle rd' 32 minder en dus maar 297 ofte in 't geheel jaar niet hoger te staan komt als » 3684

en wyders op de meerdere inkrimping bedagt te zyn.

Ten vierden: zullen sodanige uitgiften als aan glasemaker, boekbinder, etc, moeten agterwege blyven, nadien 't benodigde door werklieden uyt 'tambagts quartier en op de boekbinderyen wel

zonder zulke grote kosten, als daar voor opgebragt ^

Transporleere rd' 791 6 7j

Digitized by LjOOQ IC

Ö7Ö 1764. d. MÓêSéL.

Per transport rd» 79167»

werden, zal kunnen verrigt, terwyl ook de kosten van begravenissen gemenageert en telkens niet meer daar voor sal opgebragt werden dan rd' 30, sonder iets te betalen voor de lykwagen of dragers, en

dus in *t jaar voor twee gesteld rd« 60

aan d'heer Martensz voor de correspondentie. . » 100 » » » voor instrumenten en boe- ken, stelle » 50

somma . . . rd» 81267, waar van de cadets bare klederen op reeckening gesteld werden, bedragende na voorgaande stelKng rd' 1190, en dus blyfi teo lasten van de academie rd' 6936 V^i zullende, wanneer 't eeos op dien voet gebragt is, de inkomsten van dat huys, die ver over de rd^ 8000 'sjaars bedragen, de lasten kunnen goed maken en bet op dusdanigen wyse gaande te houden, en dierbalve voormelde curatoren te injungeeren haar uyterste vermogen aan te wenden om die schickingen en 't geene verder nog zoude kunnen uytgewonnen werden, in train te brengen.

24 Mei. Last op de buiten-kantoren aan de schepdin- gen op Compagnie* s schepen, gedurende de legdagen, kostgeld te verstrekkeny nevens rijst, zout en- arak.

Uit onkost-rekeningen van bet verstrekte aan schepen en schepelingen was gebleken, dat de ongelden, met betrekking tot de verstrekking van provisien, »de macht verre te buyten ging''.

Het kostgeld werd bepaald:

10

— 'smaands;

voor kajuits-officieren op / 4 ;

» dek-officieren » » 3:

• »de gemeenen" » » »in sulken gevalle het verdere randsoen stilstaande".

Behielden echter de schepelingen liever het gewone scheeps- rantsoen, dan moest hun zulks toegestaan worden.

Op enkele plaatsen was deze regeling reeds in practyk gebragt.

Digitized by LjOOQ IC

i?54 j. MóssêL. 67 i

^ Mei. Vergrooting van de hoeveelheid specerijen, jaar- lijks van Regeringswege aan inlandsche vorsten ten ' geschenke te geven.

In aanmerking genomen zynde, hoe nu en dan by'sComp'

papieren is te voren gekomen, dat op eenige plaatsen in

desen archipel speceryen zyn aangebragt, die na alle apparentie

op een clandestine wyse zyn bemagtigt geworden, gelyk daar van

nog een blyk werd gevonden by bet jongst van Banjermassing

ontfangene schryvens van den iO^^ January passato, na dien

den resident zegt, dat den tommongang aldaar van de

aankomende vaartuygen van Baly en Mandhar wel een

quantiteit van 10000 p' noten mussebaten, circum circa

100 ft uytmakende, aangeslagen had, ja, dat daar van nog

in 'sGomp^ logie te koop was geveilt geworden, zo is, uyt

consideratie, dat de inlandsche vorsten, die daar van in het

gemeen by het doen der schenkagien maar in een geringe

en médiocre quantiteit 'sComp* wegc voorsien werden en

dus somtyds na middelen omsien om daar van na hare

benodigtheit gerieft te werden, op een wyse, die in hare

gevolgen met het belang van de Comp« gansch niet quadreeren

zouden, goedgevonden en verstaan van nu af aan de koningen

en vorsten om de Oost van Batavia, van dewelke men gewoon

is jaarlyks geschenken te ontfangen en te recompenseeren,

insonderheit die van Celebes en Banjermassing, by het doen

der contra geschenken een quantiteit van 100 tot ItSO S

noten musschaten en ook zo veel nagulen te voegen, om dus

doende deselve te dtverteeren van ongepermitteerde wegen en

middelen te soeken om daar van voorsien te werden.

24 Mei. Wijziging van de pacht-voorwaarden der sjah- bandarijen en tolpoorten op Java.

Eerstelyk, dat de vervoer van zuyker alleen aan de Gomp* blyft, na het voorbeeld ter deser hoofdplaatse, mits betalende [de pachter] na rato so veel minder, als de pagt van dies

Digitized by LjOOQ IC

6Ï2

1754. J. MOSSEL

uylvoer sal bedragen en dewelke, met betrecking tot Bataog op 4400 picols gerekend wordende, oversulks rd' 185 roi- deeren, en waar door hy sal kunnen bestaan roet de betaling van rd' 100 voor de pagt dier sabandharye; ten anderen, dat ook aan de Comp* alleen zal gereserveert blyven allen bandel in cattoene garen, zonder dat iemand zig daar mede zal mogen bemoeyen.

Overigens werden de navolgende pacht-gebieden aan deu vorigen pachter «wegens desselfs onbaatzuchtig gedrag'' by admodiatie voor drie jaren gegund, t.w.:

Paccalongang voor Spaansche realen 385 's maands

Batang met de vyf campongs,

Maboer, Tjilang, Maratoea,

Calioerang en Ita, buyten de

suyker » » 100

Candal » » 90

Pamalang > » 61

Tagal » • 265

de vogelnest klippen > » 450

Gaddoese tabak » » 285

Brahan en Wedong » • 160

en Paradessie » » 60

28 Mei. Last op de buiten'kantoren aan boord van Com- pagnies schepen ^een behoorlyke indagatie te laten ndoen na de meerdere, partiadiere goederen of volumes, ^als hel reglement dicteert, met applicatie der straffen i^en poenaliteyten, op dat suject gestatueert".

De facturen van aankomende schepen moesten worden nage- zien en, »zo bevonden wierd, dat 'er ruymte genoeg in de •schepen behoorde te zyn om 'sComp^ goederen te bergen, » moest men alsdan door dies ofRcieren doen vergoeden het •nadeel, dat daardoor aan de Gomp' goederen was toegebragf.

Digitized by LjOOQ IC

au. j. MósèÉL. éii

MeermaleD bleven namelijk Compagnie's goederen achter, omdat de schepen met te veel particuliere goederen beladen waren.

Tevens bepaalde de Regering »de factuuren en cognossemen*

ten in aparte couverten te addresseren, mitsgaders, buyten •des, geene directe brieven meer in de papier kassen, maar *in aparte omslag te senden, so na, als van Batavia''.

28 Mei. Last op de buiteiukatUaren, i^daar andere Euro- ^feese natiën mei ons geseten zyn^ dan wd ten handel ^homen'\ naauwkeurig opgave ie doen van de schepen dier natiën, hun handel, enz.

Dit was eene «oude, dog ten principale in H vergeetboek » geraakte ordre*'.

31 Mei. Reglement voor de Chinezen te Batavia.

Art. 1. Alle Chineesen, die binnen dese stad Batavia en de jurisdictie van dien woonagtig zyn, daar onder begrepen kin- deren van de mannelyke sexe, boven de 14 jaren oud, zullen in de maand January aanstaande hun moeten aangeven by den capitain en lieutenants, item de wykmeesters van bare natie, ten einde door deselve hare namen, woonplaatsen en handteeringen genoteerd en daar van behoorlyke rolle gefor- meert te werden.

Art. S. En zullen voorsz. Chineesen vervolgens jaarlyks, precies in de maand January, weder moeten compareren voor haren capitain, item lieutenants en wykmeesters, ieder in den hare, om te verantwoorden hunne namen, woonplaatsen en handteeringen, waar van gemelte officieren en wykmeesters weder distincte notitie zullen moeten houden.

Art. 3. Op poene voor de gene, die na den hiatsten January bevonden werd de voorsz. aangevinge of verantwoording ver- zuymt te hebben, van twaalf rd' ten behoeve van 't Chineese hospitaal alhier.

rUlAlT-BOBI 9ÏÏËL Tl. ^ ^ ^

Digitized

byGoc^k

é?4 1^^4. J. MÓësêL.

AK. 4. SaUeDdè dagene^ die Ie deser pbatse haar finm dolmkulium (^ebad faebben en genegeti zyii na Ghina Ie ^êiM^ neeren, dan wel na een ander buytenplaats te vertrecken, nn hun aanstaande depart vah hier kennisae moeten geven uo hunne officlerra^ die duur tdn pertinente aantekening by de roUe zuilen inoeC« boudett en aan den veTtreckendmi penoon een certlfiéaal Verleeneü^ tm biyke, dat hfet vertrek met haar voorkennis geschied.

Art. 5. Welk certificaat den vertrekkenden persoon of personen zullen moeten vertoonen, eerst aan deo sabandhaar, die daar onder voor gezien sal teekenen, en dan aan den nachoda of hoofd van hel jonk of vaartuyg, waar mede zy van hier willen navigeeren, zonder welk zodanige nachoda of hoofd haar niet zal mogen innemen en van hier vervoerm, op boete van 100 rd' of zodanige correctie^ als men, na de gelegentheid van zodanige vertreckende persoon, zal vinden te behoren.

Art. 6. Gelyk diergelyke vertreckende personen, geattra- peert werdendê sig van dese plaatse te willai eloigneeren zonder voorkennisse van de Ghineese oflkiereii, voor dei iji van drie maanden in de ketting zullen werdea geeondeniDeert on aan 's Gomp' gemeene werken 4ienst te dDen.

Art. 7. Ingelyker voeg^ zullen de geen^ die uyt €biDdi of van andere buytenplaatsen alhier aankoBaM om zig net ter woon te stabileeren, huMe namen en handteering» moeten opgeven by hare respective officieren, oname bekooiiyk g'eoroUeert en vervolgens^ naiet bekendmaking vaA hare woon- plaatsen, jaarlyks in de maand Jauuary de revue gepasseerd te werden, op gelyke boete, als hier voren, op articul t, vermeld is.

Art. 8. By eenige rupturen zullen uyt twintig huysei io de campong alle nagt vyf nuin de wagt hebben, és tivee man van O tot 12 en de overige drie man vaa over IS (of als de twee in huys kunnen gaan) tussen 12 en 1 uar (et 5 uuren.

Art. 9. Dese manschappen, de wagt yder voor haar ei|eo

Digitized by LjOOQ IC

i>ë4 J. Mosèéu. m

hays koüdende, meeten ter weder zyden nauw agt geren, wat in de huysen tusschen beide passeert, wie daar in- en uy tgaat en of daar inlanders onder zyn, waar van dese wagthebbmide aanstonds rapport aan de capitain oï wykmeesters zullen hebben te doen, of by verzuyming zullen als schuldige aan- gemerkt werden.

Art. 10. Dat na negen uuren alle mans slaven zullen binnen de huysen gesloten blyven.

Art. 11. Dat, even als by het 2"*® articul omtrent de gaande en komende gesegt is, daar onder ook zal begrepen zyn, indien de wagthebbenden ter wederzyden zullen geweten hebben, dat eenige buurlieden daar mogte wonen, die met quade menschen samen spannen of daar omtrend correspondentie houden, en zy dat verswygen, zo zullen zy insgelyks als schuldigen geconsidereert en gestraft werden.

Art. 12. Dat, indien eenige Chineesen uyt het campong schietgeweiren mogten hebben of bewust zyn, dat andere het zdve by zig houden, indien zy dat verswygen, ook als schul- digen zullen gepunieerd werden.

Art. 13. Die thans geweir heeft leggen, zal 't aan den capitain moeten opgeven en die aan den Gouverneur Generaal, om ordre te stellen, buyten hare schade.

Art. 14. De Chineesen, die in de stad wonen, zullen haar aparte wykmeesters hebben en, als 't door den Gouverneur Generaal gela^ werd, onder een hooft of twee versamelen naast de passer en ordre wagten.

31 Mei. Toekenning van 8 rijksdaalders 'smaandsaan den organist van de kasteds-kerk te Batavia als »middel i^van bestaan'\

Zijne bezoldiging bedroeg / 30 's maands, terwijl hij boven* dien «onder-coopmans tractament" genoot.

Een en ander moest uit de kerken-middelen betaald worden.

Digitized by LjOOQ IC

616 1764. J. MöSöéL

31 Mei. Verstrekking uit den medicinalen trtnAet aan de twee stads-doctoren te Batavia van medicamenten, ter waarde van f 300, dke drie maanden.

Zij raogten, naar hunne keuze, die soorten van medicamenten nemen, welke zij noodig badden.

Instrumenten konden zij krijgen uit den voorraad van de Compagnie tegen l)etaling met 50 pet »advans*' voor de Com- pagnie, welke instrumenten «vervolgens voor een gelyk liedragen •weder by de Comp^ zullen werden aangenomen, by zoverre » alsdan nog van gebruyk zullen werden bevonden", — eeoe regeling, welke ook voor den stads-apotheker en voor im stads-chirurgijn gold.

In 1745 had de Gouverneur-Generaal van Imhoff» in 't par- ticulier" eene lijst van medicamenten, welke verstrekt mog- ten worden, vastgesteld, maar die lijst was bij lange na niet meer toereikende »om de menigte van menschen in de re- »spective godshuysen, etc., onder het opsigt van voormdde «doctoren staande en na hare opgave ongeveer op 800 koppen •kunnende berekend werden".

31 Mei. Bepaling, dat de chefs van schrijf-kantorenen ter Generale Secretarie de opzieners der boeken aan- sprakdijk waren voor alle, door hen afgegeven papieren.

Het afgeven van documenten was >wat al te frequent" ge- worden, waardoor vele stukken te zoek waren geraakt.

31 Mei. Last op de buiten-kantoren, bij gelegenheid van den geboorte-dag van den Prins van Oranje, ten laste van de Compagnie geene feesten meer te vieren.

Deze last is afkomstig van Heeren XVII'^. Een iegelijk bleef vrij, bij deze en andere gelegenheden, •uyt eigen, privé beurse" feest te vieren.

Digitized by LjOOQ IC

I

1764. J. MOSSEL. 677

31 Mei. Aanstelling van 12 Chinezen M wijkmeeiters in de Chinesche kamp buiten Batavia en van 2 Chinezen tot wijkmeesters hmnen de ^ad Batavia.

De voordragt geschiedde door de Chinesche officieren, van eerstbedoelden aan Heemraden, yan laatstbedoelden aan Sche- penen.

Heemraden zonden die voordragt door aan de Regering; evenzoo Schepenen.

Voorloopig moesten de Chinesche vyykmeesters zich gedragen naar de instructien voor Europesche w^kmeesters binnen en buiten de stad Batavia.

6 Junij. Toezending aan alle buiten-kantoren van een nieuw ^standgemgt'\

Dat gewigt moest vooraf te Batavia door den gkmeester, ten overstaan van den Bailluw en van gecommitteerde Schepe- nen, worden onderzocht

Laatstgenoemden werden gelast aan eiken ring van het »standgewigt" hunne zegels te bevestigen, »indiervoegen, dat •deselve niet dan met geweld daar van kunnen werden afgerukt".

Wederom waren allerlei verschillen tusschen de gewigten te Batavia en die op de buiten-kantoren ontdekt.

11 Junij. Regeling van de rijst-prijzen te Batavia.

De Regering vimd goed »de warong houders of rystboutiquiers, zo binnen als buyten de stad, na de bepaling, die dierwegens by de jongste pagt conditien, art B, gemaakt is, door de officieren der justitie te laten aanseggen, datse de gèmeene Javase ryst tot nader ordre niet hoger dan voor tien stuyvers de ganting en de gemeene Jaccatrase ryst voor twaalf stuyvers de gdyke ganting zullen mogen verkopen; en dat, by aldien na gedane waarschouwing en daar op gevolgde confiscatie der

Digitized by LjOOQ IC

(578 1754. J. MOSSEL.

Toor boger prysen verkogle ryst, mogi bef oaden werden, dat dese ordre nog werd gelraasgreeseert, den o£Beier, die de calange doen sal, gehoudes zal weseii legen den contraYenteur of contraventeurs te procedeeren tol bannissement in de ket- tjiig, ten einde op dusdanigen wyse in bet geheel af te snyden alle ongeperoiitteerde, baatzugtige wegen en middelen om dat noodsakelyke voedsel tot een bogere prys te doen stygeren eo dus de gemeente in beboeftige omstandigheden te brengen**. Zie ook bij 9 April 17S4.

11 Juni}. Beboeting van een Compagnie's dienaar wegem ongegrond beklag over te weinig genoten tractement.

Uyt hooide dese en dergelyke gedoentens zekeriyk met geen goed insigt geschieden en zulk een stoute onderneming »ten exempel van andere diend gecorrigeert te werden", beskiot de Regering den betrokken persoon »te mulcteeren in een »amende van twee maanden gagie^ ten behoeve der Academie »de marine*^

14 Junij. Magtiging op het Cotlegie van Schepenen de woningen van njsl-verkoopers te onderzoeken.

Na bet bepaalde op 11 Junij 1784 had men vernomen, Bdat wel de boutiquiers dese, aan hun door den Bailliuwoyt name deser regeering verleende ordre hadden g'obtempereert, in zo verre de rysl op hunne warongtaMsbelrefte^ maar datse 's anderen daags en sedert hunne winkels gesloten baddoi gehouden lel merkdyk ongerief van de gemeente en dat, na- dien Scheepenen niel gequalificeert waren om tot eerng gereg- lelyk ondersoek te treden door het ialen openen van zodbnige huysen of winkels, waar in men presumeerde» dal rysl bewaard wierde, ten einde deselve tol dies verkoop te coDitringe^reo en omtrent de onwiUige te prooedeertB na de by jongst bealuyt verleende ordre, seoder atvorens daar toe speeiaal te hebben eriangl ordre deser regtering; zo is, hier over gedeUbereert

Digitized by LjOOQ IC

1754 J. MOSSEL. 079

xynde, uyt aanmerkivg van dies noeMbakelykheit venstaao Schepenett voormell te fualifieeeren om 4e huysen der waroof* hoailei^ of bouticqitters, die gees ryst vorkepen wiUen, te do» visHeereo ea zulke bewooadera, by welke ryst bevooden word, de facto laet een buysselyke correctie af te stmflfon, tot een oxeiApel van andere, oRfohoorsame en willekeurige subfeclen» mitsgaders deeelve daar en boven te noodsakeo hoifte ryst als voor heen te verkopen tegeas de jongste gestelde prysen".

18 Jung. Last om »iii eecretesêè Ier dmkferêsetedom Inbrengen'' zeker berigt Mm den BoaS'^Marienmêker mpens ondiepten en andere gebaren in heê vaarmUer bewesten Batavia.

Van deze last wordt hier melding gemaakt als een merk- waardig staaltje van de gthemzimiigbeid, zelfs n(^ oaistreeks bet midden der vorige eeuw, van de laéiscbe Regering lopens hare kennis van de Indische zeeën.

21 JuQ). Nadere regeling van de mchfocht.

Plaar aanleiding van een geschil tusscben de pachters van de viscbmarkt en van den boom besliste de Regeringt dat »dea pagter van de vismarkt alleen ?sal mogen heffen den tbol van alle aangebragt wordende^ gesneden of gekurven, gedi'oogde en gezoQle vis, komende van de bier omstreeks leggende eilanden en van Bantam, als mede spetiaal van sekere gesoute vis, genaamt tangierie of konings vis en ikan Bantam, mitsga- ders van de gesoute oedangs of garnalen, alle bekend onder den naam van y'auw, welke door de Wetangsa vissers hier aangebragt werd; terwyl daar en tegen door den pagter van de boom zal werden ontAmgen do pagt van alle ongesnedeno of oogekorv^ne, droge en xoute vis^ zonder onderscheid, item van 9Ue gedroogde nedangs of garnalen, mits^ders van alle gedroogde en gesoute vis» van Siam en Cambodja komende, saboon gesneden of gekurven, also al voor lange daaromtrent

Digitized by LjOOQ IC

680 1764. J. MOSSEL.

tusschen die beide pagters indiervoegen is gehanddt gewcvdeo eo ooaangesien H welke die van de boom, zig ten oniegte fundeerende op het 24"^ articul zyner pagt ocmditien, waar by alleen gesproken werd van aangebragt werdende gedroogde of gesoute vis tot consumtie, voor dewelke geen inkomend regt behoefd betaalt te werden, de voordden van de pagtervande vismarkt tragt na zig te sleepen; dog tot preventie van wdke disputen en hacquette onder de toekomende pagters, wdk vdk dog in het gemeen seer fertil is in het interpreteeren van dese of geene passagien ten haren fiiveure, wierd ook nog goedge- vonden by de conditien dier beide pagten voor het naast- komende jaar dit poinct, oonform de voorsz. decisiOt nader op te helderen en de periode, daar van sprekende, by deselve te laten influeeren''.

21 Jung. Vernieuwing van het bepaalde op 26 Md 1719 nopens de inlevering van coMumtie' en andere

»Als een ingrediënt voor de scheeps-doos*' moest de Com- mandeur en Opper-equipage-meester een exemplaar van deze bepaling doen toekomen aan alle ter reede l^tavia arrivee- rende schepen, onmiddelijk na hunne aankomst, als mede aan alle »in het land varende kielen**.

21 Jun|]. Ampliatie van het bepaalde op 12 Maart 1754 nopens de uitbetaling van maand-gelden.

Door den heer Raad extra-ordinair, de Nys, als Comunssar» van de verstreckingen der soldyen, voorgedragen zynde zyne beswaarnis met betrecking tot het geresolveerde op den IS*" Maart passato ten opsigte der verstreckingen of afbetaling van goede maanden door de scbeeps soldy boekhouders, dan wel expres daar toe aangestelde gecommitteerdens, aan de opper en onder officieren, item geineene mattrosen op de alhier ter rheede en ten eilande Onrust leggende schepen, nademaal de

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 681

opgebragt werdende personen somlyds niet alle genegen lyn himne ie voraistaande soldyen Ie ontÜBuiigen en dos doorgaans een goed gedeelte van bet ten dien fine ontfongene geld onTorstrekt blyft, waar door somtyds weder eenige ongeper- mitteerde kunstgrepen zouden kunnen uytgedagt en in 't werk gesteld werden, so tot nadeele van de CompS als die van de zeevaart, oversulks versoek doende^ dat ten dien opsigte de nodige ordre tot voorkoming van diergelyke mesusen en onbe- boorlyke behandelingen mogten werden gesteld; zo is, uyt boeide men nu reets maar al te ved ondervinding beeft van de quade practycquen, die ten qMigte van dit stuk meer ab ooit bevorens in swang gaan en tot welkers tegengang geene genoegsame middelen bedagt kunnen werden, goedgevonden en verstaan, by wege van ampliatie van bet voorsz. besluyt, bet opperbooM over bet generale soldy cmnptmr, den opper- koopman, de Ravallet, te geksten de nodige ordre te stellen, dat de gemelde scbeeps sddyboekbouders of andere, die tot het afbetalen der goede maanden, etc. aan de scbeepelingen gecommitteerd werdra, voortaan bet geld, datseby ordonnantie ten einde voorsz. van den groot winkelier. Morsen, ontfangen, dog niet ten vollen uyt gegeven hebben; na de gedane ver- stredLing, op ordonnantie van den beer Commissaris der ver- streckingen, weder aan den voorsz. winkelier komen ter band te stellen en niets daar van onder sig behouden, op wat pretext of voorgeven zulks ook zyn mogte, zonder dat gemdde groot winkdier van dat te rug gegevene, onverstrekte geld zal mogen afhouden de gewone drie stuyvers van de rd', aan bem voor een gedeelte tot een middel van bestaan toegelegt, nadien by het selve alleen genieten mag van 't geen reel verstrekt werd; en wyders ook nog, tot voorkoming van alle slinkse practycquen, door de gemelde scbeeps soldyboekbouders of gecommitteerdens op de quitantie roUe, na dat de gene> die hunne maandgelden ontfangen en daar voor ten overstaan van den commanderende lieutenant of andere gesaghebbende personen, dan wel twee stuurlieden, beboorlyk getdsend beUien, te laten royeeren en van de som aft rocken de daar op verder

Digitized by LjOOQ IC

69S 1764. J. MOSSEL

hékeni gesteld aynde persenea, bo oeder oflSeiereD als geaM^ene, dewMe, faefc zy, om dH desdve geen pwoii^feQ beooégii daa wel ten tyde der afgave, die aan scheepa ka^ geaehieé, niet tegepswoardig of iotitaaahaa op andere bpdevis m^fim liaaalialdan zyn, geoi yarsirecking ganelen bebken; uito* pders, uyt boofde dal vaela aebepeUngen gevondoa werden, dowelfce nog Ie9en, nog a^ryven kwnen, egter gofaoudaa syn ^nig merk onder liaar naam voor de ootbngene pea- fiiqgeq ter neder te ateHeo, dta voornoemde geaomaiitteerdtttt te gelaaten em, nevens M merk van een iegelyk der geeoe, die niel kunnen aobryvev, te voegin in geMirUle, dal zo- danig eeQ tekw ge$teU gewofden ia door deq genieier.

38 Junijj» Vermmdering v§m d^ belastiiiff op huurnfytui- gem voor u^en-perbuurders, w^machtig bmUn Batam.

Dase YerdifBden voet minder geld dan de wagen-^erhuovden, binpen Batevia gevestigd»

»Iiet wesenflyk met de wagenveriiuiirdera buytao de stad ]Kin verre na so vocnnieaUg niet gesteld is als met degene, die •binnen wonen, welke, als veel nader by synde, de eeivte •aftrek bobben, daar in tegendeel die van btiyten, ab verre »van de band wanende, zeer solden en genoegsaam Met anders,

dan wajioeer er gsen wagens binnen de stad te krygentya, •hunne rytnygen verboiiren kuimen, aefaeon «e egter dcsalve •laaien, welke aan die owlag vast is, Ie dragen bebben".

De Regering bepaalde daarom voor ben de jaariyks op Ie brengen bdasiHig op 50 rijbsdaaUers voor een wagen en «f ItVs rijksdaalders voor fieder chais'\

98 Jmiij. BepoHng, dat pacht geheikn mogt iMrdm aan het wajang-^pdm op stUker'fnokHs, gdi^ bmten het gebied der pacht.

By een reqnest va» den pagier der viraeyaDg» gedoleeri syade over d^t veele Cbineesen, om te ontgaan de gestekle lai op

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 663

bel spaelen derielve, hun fündeereDde op hel düft artieyAéir pagtcoodiliHit BV eenigea tyd herwaarts hadden beginueo Ie practiaeeren die toDiieel spellen, aiet alleen op hnnne eigene suykermokns te vertaaeB, mar deselve daar en boTen aan andere ten dien einde te leeoen, 't welke reets so verre was gegaan, dat er in dit jaar op CaUabang twaalf en een lialfe, op Garasg Tjongoh drie en eea halve, op Tolok Poeljongvier en op ijjakong eco en een halve pangoogs gespoAi waren; leffens rere^ek doende, dat, Terrnks dit niet alleen tot merkelyk nadeel van hem, suppliant, in 't bysonder streckende is, raaar ook voor de Comp* by het verpagten van die spellen in 'I vervolg scbadelyk wesen zoude, daar omtrent de nodige ordre gesteU en by dienvolgende gepermitleert nogte werden de gereglightit der voorsa., genoegsanm clandestien gespeelde waeyangs te eisschen en in te v^ideren; zo is, uyt aanmer- king, dat by het voorschreve elfde arlicul dier pagt conditien het regt van den pagter ten platten hmde bepaalt is geworden tot aan de rivier de Bfarende, item de posten Meester GorneHs en Tangerang, binnen welke eerstgemelde rivier Tjakong legt, verstaan den pagter te accordeeren om van de aldaar gespeelde een en een halve pangong het geslatneerde te vorderen en zo ook van alle degene, die, ofschoon boven de gemelde linriten gelegen, tot bet vertonen van die speden hunne zaykermotens aan andere geleent hebben ofte in het vervolg daar toe leenen dan wel ten gebruyk geven mogten.

28 Junij. Wijziging van hel bepaalde op 11 Junij 1754; napens den verkoop van ry^t.

Oen aanbreng van ryst te d^r stede sedert eenige dagen zodanig beginnende aan te wackeren, dat de gneligbeid onder de gemeente om van dat voedsel gerieft te werden merkelyk begint te verslaj^pen, waar door dan ook komen te eesseeren de reenen en motiven, die dese legeering op den 11^ deser maand, na 't genoteerde by resolutie van dien datum, gepermot «eerd bebhen andermaal aUe weeken tien lasten ryst by de

Digitized by LjOOQ IC

684 17^ «J- MOSSEL

bayten Pörtugeese kerk met de kleyne maat te laten Terkopen; zo is op de propositie van den beere GoaTemeur fieoeraal verstaan met de verstrekking der voorsz. thien lasten ryst nit 's Gomp* pakhnysen ten meermeide eynde en in zo verre den distributiven verkoop buyten de stad betreft, te superoe- deeren, maar voor als nog te blyven continueeren met het verkopen van twintig lasten van dat graan op de gemeene basaar d rystmarkt, tot lyd en vvyle zal bevinden» dat door het aceresseeren van den aanbreng van ryst door de particnlierai znlks niet meer nodig zy.

28 Junij. Bepaling, dat Campagnie's Ujfeigmen, dk zich vrijkochten^ niet verpligt zouden zijn te betalen de som van 10 rijksdaalders^ bedoM bij de resolutie van 13 November 1753.

Er bestond vi^einig vrees, dat die ei^slaven en slavinnen ten laste van de Diaconie zouden komen, »gemeenlyk boog bejaarde »en meest alle onchristenen zynde'', die »niet ligt tot onse «religie^ overgingen.

Het vrijkoopen geschiedde meestal door één of meer slaveo in zijne (of hare) plaats aan de Compagnie aan te bieden.

Zij of hunne vrijkoopers moesten de cautie stellen, voo^ geschreven den 11^*" October 1746.

28 Junij. Opening eener paket-vaart tusschen Batavia en Samarang.

Door den heere Gouverneur Generaal gesproken zynde over het wisselvallige overbrengen en bestellen van'sComp'brieveD na en van Java, zo per zee gelegentheid, als over land, nadien, het eerstgemelde niet anders kunnende geschieden dan roet de scheepen en vaartuygen, welkers vertrek en te rug komst gemeenlyk na de saysoenen gereguleert werd, men oversulx niet ten allen tyde en veeltyds, als zulks het meest benodigt is, eenige brieven van hier dan wel van daar afvaardigen kio als met expresse, dog somtyds weerlose vaartuygen, die nu en

Digitized by LjOOQ IC

iftU. J. MOSSEL

dan niet alleeki gevaar lopen van door de zeerovers aangerand en in hunne reise verhindert, maar ook geheel en al weggeno- men te veerden^ terwyl de andere occasie, namentlyk over land, almede door de onbequaamheid der wegen, niet alleen kostbaar en ongemackelyk, maar ook seer langwylig is, door welkeen en ander merkelyke veragtering in 'sGomp* dimist werd ver- oorsaakt, zo ten opsigte van het nemen van de vereischte maatregukn by het tydig ontüsingen der advysen van daar, als omtrent het expedieeren der nodige ordres na derwaarts; en dat gemelde zyn Edelheit over dit onderwerp zpe gedagtan laten gaan, mitsgaders derwegens met den gecommitteerde tot en over de sakeo van den inlander, Freyer, gesproken hebbende, een expediënt vermeende te hebben uytgevonden, waar door dit defect* geremedieerd konde werden en men regulier binnen virynige dagen brieven na derwaarts zoude kun- nen aCsenden en antwoord bekomen, hier in bestaande, dat meermelte zyn Edelheid sustineerde, men ten dien fine twee prauw mayangs zoude kunnen projecteeren, waar toe den commandant der Mandareesen bereeds zyn dienst gepresenteert hadde, welke vaartuygen om de veertien dagen beurtelings af en aan zouden varen tusschen Samarang en hier en boven dien verpligt en gehouden wesen, so wel op hunne herwaarts als derwaarts reisen, de residentie van Gheribon en Tagal aan te doen, beide om brieven deser vergadering daar over te geven en anderen, die er gereed mogte wesen, te ontfangen; dat wyders die vaartuygen bemand zoude dienen te wesen met een jurragan of gesagvoerder en elf inlanders, die te samen voor salaris alle maanden genieten zouden rd' 38 voor elk vaar- tuyg en dus voor beide rd' 76 ter maand, mitsgaders ieder voorsien werden van vier basjes en twaalf snaphanen, met het daar toe gerequireerde kruyt en lood, om de in dat vaarwater zwervende zeeschuymers, indien ze door deselve aangerand mogte werden, niet alleen te kunnen resisteeren, maar seliis te attacqueeren, so de gelegentheid zig daar toe mogte aanbie- den, en in welk geval de Comp* het verbruykteofonbequaam geraakte soude dienen te suppleeren, dog dat, by opbrenging

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MÓèSéL

van zalke vaartuygen, het afies zoude bly ven voor de ofhtehfottt bmU de vertirttjkt werdende ammonitie vergoed warde éoor den eonnnatidant der MandhaiMseB voannelt; dtt al verier op yd^ vaartuyg een vigilant Europees mattnaos moet üverdes geplaast om ordre te houden ensorgetedrageD^datdeTeniere op die vaartoygen aig bevindende inlraderf den tyd niet nut- teloos met tidm^en verspOden, waar toe deedve van nature aliesint« genegen rjm, en dat bovendien^ om die nieBBdmi Ie encourageeren hunne teise ten spoedigsten to volbrengeN, men hun soude kunnen toeleggen een dubbelde stnyver vm yder particolier« brier, die zy hier aan dan wel op Java overtNre»- gen, alles nogthans buyten prejuditie van het po6t comptofar alhier; en eindelyk, dat door dit expediënt zeoden komen werden g'exeuseert de posten, die van hier tot Gheribon lot het besteHen van brieven^ van distantie tot distantie» zig gereed moeten. houden ten flne, in oas zulks noodsakelyk geagt wieH en principaal in de regenmousson, deselve door de inlandetv vu H eene regentschap tot bet andere over te laten brengen; to is uyt aanmerking vnn de nuttigbeit, die er zo wél in 't tydig ontfengen van d'adviesen der ministers en verdere bediendens langs Java, als het spoedig besteHen der ordresdesernsgeering derwraarts, voomamentlyk in de presente gesteldheit van saken, legt opgesAotèti, verstaan 4t propositie van vrelgemeide zyn Edelheit, als g'oordeelt werdende ten vollen te sullen dienen ter berëking vaia het daar mede bedodd wefdende oogmerk, niet alleen te ampteeteeren, nMiar ook zyn Bdelfaeit te versoe- ken het een en ander ter èxeo^fe té sleHen, en wyders de mhiisters te Samarang, mitsgadei^ de residentéfn vanCberibon en Tagal by extract deses daar van kennisse te geven.

8 lul^. B^imUptg, dat uit hel Weeshuis teBaUmêv&r- trekkende gealimente^den, den dmtioe bepaddea ieefitfd al dan niet bereikt hebbende, tich hmden uithx^ voor eene som van 10 rijksdaalders per persoon.

Wanneét een ex-weeskind overieed zonder v^ettige kinderen

Digitized by LjOOQ IC

1^.4. j. MóssÉL. ési

M te laten, éan verviel de helft zijner (of harer) nalatenschap ato het Weeshois.

Van éie netatenschaj^peii kreeg echter het Weeshuis niet veel, omdat ex-weeskindéren, »tot eenfge staat gekomen zynit, «ve^yds nae Nedeftand vertrekken of ook vrd, in dete landen «tonder kinderen komende te overlyden, het hnnne — zonder «fluekding te makeiï, dbt in het veorschreven godshuys opgevoed »2y& — aan «mdere ver&iaken''.

Oak leverde de tiepaiing mgens de nalatenschappen dikwerf moeijd^heden op bij huwelijken van ex^weeskinderen.

Van die terpltgtMig nopens zijne tiaktensehap kon men zich nu voor 10 r^sdaalders vr^koopen, tnarar verloor hetregtop een «dOMeur^ ad 60 rijksdaalders, als uitzet aan vertrekkende v^ee^kinderen toegekend h^ art. 18 van het regteknent van 21^ 10ei ITKt.

Bet weeshüki vertalende gealitnenteetdeA, dfe den bewtisten uitkoop niet betaalden, bleven onderworpen aM het bepaalde op 25 October 1748.

8 JuKj. Btipalin^ dat lol ketlingslag veroordeelde Euro- peanen naar het eiland Edam verbunnen fn$eslen worden.

Boor zp Edelheit in consideratie gegeven zynde, dat, aan- gemerkt het voornaamste oogmerk deser regeering by resolutie van den 8*'' July 1746 zig hoofdsakelyk daar heenen gestrekt heelt otti de Ëuropeesen, die, ztg abn Atse of gene misdaad schuldig gemaakt hebbende, derwegens in de ketting geklon- ken werden, niet voor de itilandérs te prostftueeren en dus Ae Ëvropeese n^e door een vertoning dier opsigtelyke straflTe in declin te brengen, ett )ktt buyttö des de vreemde Europeen^ welke hier «f en aan varen en zig nu en dan vóór eenige tyd te deser hoofdplaats komen Op te houden, seer in \ oog loopt, dat zulke s«ib}eoteb hier langs weegen en straten onttdoet vrerden, of n^n oversulks niet nodig en beter overeenkomstig obrdeialBe de Mer in t quartier lopende en onder s\Varte, tot

Digitized by VjOOQ IC

êèê nè4. j. MoêèèL

de kettiog gecondemneerde kettinggangers g^nesleert syndte Europeesen naar het eOand Edam te verplaatsen, ten diide aldaar, buyten het oog van de werelt, hanne by sententie of appoinctement bepaalden tyd uyt te dienen;zois,nageiioDieBe leclure van voorsz. resolutie en uyt aanmerking, dat bet ia der daad, so wel voor de vreemde Europeen, als ten opsigte van den inlander, niet dan kleenagtingvoordeonsegevrakai, dat sulke delinquanten voor het oog van de wereld in snik een opsigtelyken toestand zig komen te vertonen, goedgereo- den en verstaan, niet alleen zig met de propodtie vanv^dge- melde zyn Edelheid ten vollen te conformeeren ea zolks ook in H verv(dg van tyd te doen effect sorteeren, maar ook de beide coUegien van justitie by extract deser te gdastoi on voortaan geene Europesen, tot de ketting gecondemneert zynëe, in 't ambagts quartier te deser hooTdplaats, maar €f Ediffl voormelt ofsodanige andere plaats te relegeeren, als dese regee- ring geraden zal vinden.

9 Julij. Bepaling^ dat ^eens voor al** verboden Ueefde vaart van Chinesche jonken op Ambon, Banda, Temate, Celebes^ de oostkust van Bomeo, de zuidkust van dat eiland tot voorbij Soekadana^ Java^ Sumatra, i^Maleyo van de hoek van Johor af^ nevens 7 geene i^tusschen voormelde limiten inleyt*\

De Regeering zelve maakte op dezen regel de vdgeode uitzonderingen : 1® met vergunning van de «Halaese bediendens*' mogtenChi-

nesche jonken varen naar Këdab, Trenggano en andere

plaatsen »langs de Haleytse cusf'; 2^ voor ééne jonk zoude jaarlijks eene pas naar Makasser

afgegeven worden (zie by 8 Mei 1753); 3^ om den Sultan van Bandjermasin »eeniger mate te caje-

•leeren*' mogten jaariyks twee Ghinesche jonken, behoorlijk

van passen voorzien, naar Bandjermasin varen, indien de

Digitized by LjOOQ IC

1^54. J. MOSSEL 68d

Sultan aldaar zorg droeg, dat »'er geene te Passier of «SuccadaDa gepermitteerd wierde". De poenaliteit was verbeurd verklaring »dan wel dooronse «kruissers verbrand en geruineert te werden'\

9 Julij. Reorganisatie van het gouvernement van Java's Oostkust.

Naar aanleiding van het bepaalde op 7 Maart 1754 moest «eenige verandering in 't bestier van saken*' op Java's Oost- kust gemaakt worden, weshalve de Regering besloot, »dat vooreerst den politicquen raad ten hoofd comptoire Samarang zoude werden geformeert uyt de volgende negen gequalificeerde bediendens, namentlyk:

een gouverneur en directeur, » opperkoopman en hoofd administrateur, » hooft van de militie,

twee cooplieden of daar tóe eligibel,

een secretaris,

» twede pakhuysmeester en cassier, » sabandhaar, item ontfanger en

» soldy boekhouder, de vier laaste alle onderkooplieden, dus negen raadsleeden.

Dat wyders in vervolg van tyd de translateurs geen hogere qualiteit dienden te bekleden dan die van boekhouder met ondercoopmans emolumenten, dog dat men deselve, om hun lot getrouwigheid in hun ampt op te wecken en ordentelyk te kunnen bestaan, wel zoude kunnen toevoegen een extra douceur.

Dat voorts onder de mindere bediendens tot Samarang soude moeten werden gevonden de volgende boekhouders, insgelyks met onderkoopmans emolumenten en het expectatief om, na gegevene preuve van naarstigheid en bequaamheid, tot hogere bedieningen op te treden, te weten : buyten den voorsz. trans- lateur nog de volgende drie suppoosten, als:

een eerste clercq van politie,

PLAEAAT-BOEK DEEL TI. r^ H

dbyLiOOQü

Digitizedby VjOOQI

e

i:^54. J. MOSSEL

een inlands militair boekhouder, » dispensier.

Dat op Souracarta sonde kunnen blyvea resideeren: een opperhoofd, eligibel tot de qualiteit van opperkoopnuui, » secunde met die van koopman » soldy boekhouder als onderkoopman, » translateur en scriba met de qualiteit van boekhouder.

Op Sourabaya: een opperhoofd met de qualiteit van opperkoopman, » administrateur met de qualiteit van onderkoopman, » fiscaal, item soldy boekhouder, p translateur boekhouder en een scriba of beide te samea. Mitsgaders op de ses subalterne comptoiren een gelyk getal residenten, te weten: op Tagal, Damak, Joana, Rembaog, Japara en Grissé, met sodanige qualileiten» als zig thans daar bevinden, namenllyk den eersten en laasten met die van koopman en de vier andere mei die van onderkooplieden.

Wordende te gelyk door zyn Edelheid de vergadering in overweging gegeven, dat, nadien door de voornoemde scbickiog ook eenige verandering diende gemaakt te werden in de repartitie van 't middel van bestaan onder de dienaren van de penne ten desen gouvernemente, na het g'arre^eerde by resolutie van den 6^° January 1747, het vervolgens omtrent de verdeling der aan haar by dat besluyt toegelegde vyf ten hondert van alle de inkomsten van de Comp* te deser eoste indiervoegen zoude kunnen werden gereguleert, dat het bedragen van een hondert rd' inkomsten verdeelt werden op de volgende wyse, als:

op Samarang:

voor de gouverneur en directeur rd' 20

» » hoofd administrateur » 10

» » twee kooplieden • 10

» » vier onderkooplieden » 8

» « translateur , » 1

op Souracarta: voor het opperhoofd • 10

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. ÖÓl

voor de secunde ui» 5

» » soldy boekhouder en scriba * 3

» » translateur » 2

op Soarabaya:

voor het opperhoofd » 10

» den administrateur » 5

» » fiscaal » 2

» » translateur » 2

» ses residenten op de onderhorige comptoiren^

met malkanderen » 12

dus te samen uytmakende de voorsz. tax van een hondert, dog dal de evengemelde ses residenten, ieder in 'tzyne, nog boven dien alleen zoude blyven jouisseeren van het overwigt op de rysy by resolutie van den 30^ November 1747 len behoeve der gesamentlyke bediendens van de penne op Javas Oost cust g'accordeert, dewyl haar sulks te meer aanmoedigen sal tot de voortsetting dier cnltare en derselver leverantie, mits 'sjaarlyks afleggende den by opgemeld besluyt geordon- neerde specialen eed van trouwe behandeling; zo is, hierover gedeUbereert zynde, verstaan zig met de voormelde, door zyn Edelheit gemaakte schickingen, zo omtrend het getal der ge- qualificeerde dienaren van de penne op en langs Javas Oost cust, als de repartitie van het middel van bestaan, ten vollen te conformeeren en dienvolgende deselve te laten strecken tot een regel en rigtsnoer der ministers voor den aanstaande.

Dan, dewyl het hoofd van de militie ten dien gouvememente van dat douceur door voorsz. schicking is g^excludeert geworden, zo wierd, geconsidereert zynde, dat den tegenwoordigen, aldaar raüileerende lieatenant collonel, van Ossenberg, met onder de andere te tellen is en daarom ook de rang naast den gouverneur is gedefereert geworden, zyne onkosten, insonderheit wanneer hy te velde moet weesen, zekerlyk van geen gering belang zyn, goedgevonden aan hem tot een extra inkomen, boven zyne ordinaire gage en emolumenten, toe tef Idggen rd' een hondert ea vyfUg ter maand, 't zy hy in campagne is ofle sig in 't goarnisoen bevindt, mits dan oojc geen lafelgeld ofle

Digitized by LjOOQ IC

6d^ i7é4. j. Mossel.

eenige andere extra-ordinaire gelden kome in reeckening te brengen.

16 Julij. Regeling nopens het aanvaarden van insolvenk boedels door den Curator ad lites en den Sequeder.

Hoewel, volgens de Regeering, allerlei kwestién ter zake niet zoo zeer voortkwamen uit «eenige duysterheit der weltoi »als uil het bedoelen van eigen voordeel en gemak", achtte zy toch noodig te bepalen :

1® dat den sequester geene boedels zal mogen aanvaarden of overnemen als waar van d'insolventie hem evident sal wesen gebleeken, sub poene van daar in geen salaris te verdienen en d'administratie gratis te moeten doen, als zodanigen, niet notoir insolvente boedel door den curator ad lites aan hem mogte wesen overgegeven, en anders, of wanneer hy die van selfs heeft aangevaard, het gantscbe salaris uyt te keeren ten behoeve van den curator mcc^ meld, mitsgaders boven dien den boedel stellende in dieo staat, waar in hy denselven ontfangen heeft, dat is, dat hy, buyten begravenis kosten of afbetaalde doodschnlden, gcreg- telyke pretensien van doctoren en practisyns of chiror- gyns, d'overledene in hare siekte bedient hebbende, mits- gaders huyshuuren, voor so verre die in regten preferentie hebben, item verschot voor spys en drank van personeo, daar de overledene ten tyde van hare siekte by hd^ben ingewoont, na het ten dien opsigte g'arresteerde by resolutie van den 9*^ October 1753, geen andere ongdden, van wat natuur deselve soude moge wesen of onder welke benaming ook, in reeckening sal mogen brengen, maar buyten de voorsz. posten al het uytgeschotene uyt syne privé beurs te betalen; 2^ dat even sodanig den curator ad lites eenige boedels blyvende administreeren, na dat hem de notoire insolventie sal wesen gebleken, het gantscbe verdiende salaris sal moeten uytkeeren ten behoeve van den sequester; zullende,

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 693

even als aan het einde van bei bovenstaande articnl gesegt is, alle gemaakte ongelden voor syne reeckeniog lopen» excepto die van begravenis kosten of afbetaalde doodscbul- den, item practisyns geduurende de siektens van den overledene, voorts buyshuuren, etc, en die tot segurance des boedels nodig geweest zyn;

5^ dat onder de dubieuse, niet tot d'administratie van den sequesler gehorende boedels zullen gerekent werden de* sulke, waar in papieren gevonden werden, die van eenige erffenissen of besterfenissen ten voordele der voornoemde boedels spreken, of eenige actiën of crediten, dan wel verklaringen of attestatien ten faveure derselve indier- voegen gewagen, dat daar uyt d'apparente solventie van diergelyke dubieuse nalatenschappen zoude kunnen werden geconjectureert ;

4^ dat in eene andere, notoir insolvente naktenscbap door den curator ad lites eenige diergelyke papieren gevonden werdende of bevirysen te bekomen zynde, hy deselve sal moeten vertoonen aan den heere Gouverneur Generaal, om van de probabiliteit der sustenue van de dubieuse gesteldheit van den boedd t'oordeelen en daar na zyn Edelheits ordres af te wagten, of zulk een nalatenschap onder den curator ad lites sal blyven of niet, als over- eenkomende met het geresolveerde op den 9^ April 1709, nopens de primitive aanvaarding van boedels, waar over twyflTeling is. Zie ook bij 9 Augustus 1688.

6 Augustus. Regeling der uübetaling van y^goede maan' y^den'' aan schepelingen.

In aanmerking genomen wesende, dat by het doen der ver- streckingen door de scheeps zoldy boekhouders dan w)b1 andere, expres daar toe aangestelt werdende gecommitteerdens van goede maanden aan de scheepelingen binnen scheepsboord bet veel tyds komt te gebeuren, dat eenige van het scheeps vdk^

Digitized by LjOOQ IC

(^94 1764. J. MOSSEL.

nyt hodKte yan andere dfensten, niet present kunnen zyn,du8 TBKtokeii blyven van het genot der hun competerende oontnteD, die de toornz. boekhouder, ete. aan deselve na dato niet willen afgeven, en waar over door die menschen nn en dan metten enregte Uagten gedaan werden ; 20 vrierd verstaan bet opper- hoofd over het generale zoldy cemptoir te gelasten de nodige ordre Ie ateUen, dat meermelte boekhonders of wd gecommit- teerdens, wanneer deselve tot versirecking van goede maanden aan boord van zidke scheepen komen, wanneer van het sehuyU of ttdere veik niet present mogte wesen, zy m dat geval gehouden en verpligt zollen zyn een aparte naanrolle van dat volk op te maken, met aanwysing van het geen de absent zjfode personen kunnen en mogen genieten, mitsgadav dat sehriftour^ met en benevens het geld, dat door ban genoten kan werden, onder quitantie af te geven aao den schipper of anitar comManderent offioier van zulk een schip, 4ie voorts gehonden sal zyn het door haar ontfengen geld te distribueereo aan dè absent geweest zyade scheidingen na didamen van gedagte roHe^ by dewelke yder voor syn genoten aandeel zal moeten teekenen, waar na aulk een schipper, da» wel een ander commanderent officier, verpèigt sal zyn de voorss. rolk met de overgeschoteoe penningen (zo zulks mogte komen te gebeuren) te besorgen aan de sche^ boekhonders of geoem- raitteerdens voormelt, die derwegeiis qwtantie zvllen moeten geven, om op dusdanige wyse voor te komen alle klagten aan de kant der zeevarende en ook te voorsien tegens aite onge- permitteerde kunstgroepen, wdke thans maar al te veel scbynen in swang te gaan, mitsgaders van dit alles by extract deser kennifise Ie geven, daar bet behoord.

16 Augustus. Bepaling, dat kalk^vens moglen gdfouwd w&rden tusschen de past Amghé en de roede brug, alsmede tusstJien de post de Ftmt en akeren tot».

Zie bij 7 Oetober 1667, welke bepaling in vergetelheid sdi^ geraakt te zgn.

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 698

16 Augustus. Naamsverandering van Europeanen.

By een higedient reqnest door den keurmeester van H bees- tiaal, Pieter ran Duiyeland, te kennen gegeven zynde^ hoehy in 't teederste zyner jaren en mits vroeg verlies van zyn ouders zeer abusive met den naam van Duyvendyk tot heden toe is genoemt gevrorden, gelyk mede zyn twee zonen^ die onder den naam van Willem en Jan van Duyvendyk in dienst van de Gomp^ als soldaten aan de penne ^n aangenomen, tefltens tot vertfleering van zyn gesegde, nevens zyn versoekschrift, overleggende desselüs doopcedui, item een certificaat van den predikant, nevens de reenten van het weeshnys zyner geboorte plaats, Rotterdam, ondertekend, en uyt dien hoofde versoek doende, dat, by 's Comp' boeken, zo wel als alle andere papieren, hmrae r^te namen van Duyveland mogten werden bekend gesteld, als uytwysens de g'advanceerde documenten hunnen regten ramilie naam wesende; zo vnerd, na genome lecture derselve, verstaan in dat versoek te condescendeeren en dien- volgende niet alleen de naam van den suppliant by 's Comp" boeken en alle verdere publicque papieren, volgens zyn versoek, te laten veranderen, maar ook by de na Nederland afgaande rolle van authorisatie het nodige ten dien opsigte te doen noteeren, tem einde zulks ook met believen der heeren Bewind- hebberen ter kamer Rotterdam, waar voor hy,'suppliant, uyt- gevaren is, zoude kunnen geschieden.

16 Augustus. Voorziening in rijsigebrek.

Door den heere Gouverneur Generaal ter vergadering gecom- municeert wesende, dat de schaarsheit van ryst onder de gemeente, uyt hoofde van den slappen aanbreng van dat graan van Java en elders, zig weder begon te openbaren, en daar benevens propositie gedaan zynde, ol men, uyt consideratie van dien, niet nodig oordeelde, na het onlangs in diergelyke geval- len gepractiseerde, weder tien lasten ryst ter weeke aan en omtrent de buyten Portugeesche kerk by de kleene maat te

Digitized by LjOOQ IC

696 Ï754. d. MOSSEL.

laten verkopen; zo is, nadien de greetigheit ter erlangisge van dat hoog nodige voedsel onder de gemeente groot word, verstaan zulks gevolg te laten nemen en des niet te min voort te varen met de distributie van de gewone twintig las- ten van dien corl op de ryspasser binnen dese stad, tegens de thans bepaalde prys van agl stuyvers de ganting, waar tegen nu sedert een maand stapjes verkogt was, ten hoogsten een last daags, terwyl al verder, op de daar toe gedane nadrac- kelyke instantien, besloten wierd aan alle de zuykermoleos, die aan de gang zyn, ieder een last ryst te laten verstrecken tegens 40 rd' het last^ ten einde niet genoodsaakt te werden, by gebrek van dat voedsel, met werken te moeten uytscheiden. En vermits volgens de gerugten, waar van men de seker- heit nog niet weet, 't pady gewasch op dese en gene plaatsen van Javas Oost cust zig niet in den voordeligsten toestand zoude vertonen en het dus nodig zy in tyds bedagt tewesen om een goeden voorraad van dat graan aan handen te hebben, ten einde niet alleen in staat te zyn om het guarnisoen en het volk op de hier ter rhede leggende scheepen, mitsgaders die van het ambagts quartier, de werf en de na by leggende eilanden, van het benodigde te voorsien, maar ook het in 't vervolg te kunnen nythouden met de wekelykse verstreckingen ten dienste en behoef der gemeente, ingevalle den particulieren toevoer van dat zo nodige graan niet meerder als tot nog mogte accresseeren ; zo is verstaan de ministers te Maccasser aan te schryven ten spoedigslen van den voorraad, die ze aan handen hebben, herwaarts te senden een hondert lasten, zo het mogelyk zy op vragt, met expres daar toe in te hurene vaartuygen, dog, by aldien de burgers zelfs genegen mogteu zyn hunne vaartuygen tot transport van ryst na herwaarts te employeeren, deselve zulx niet te verhinderen, dewyl het de Comp® om het even is, als maar de gemeente te deser stede buyten behoeftigheid werde gehouden, met welk oogmerk al verder wierd g'arresteert de ministers op Sumatras West cust te gelasten en qualiliceeren, zo veel rys herwaarls te senden, als zy tegens omtrent rd* 30 't last zullen kunnen magtig werden.

Digitized by LjOOQ IC

1764, J. MOSSEL. 697

16 Augustns. Vermeerdering van het aantal Chine^he wijkmeesters in de Ommelanden van Batavia.

»Mits het redelyk groot getal Chineesen» die buyten de 'Utregtse poort, op de patoeakao, buyten de Rotterdammer •poort tot de Manga-doea eD langs het Molen vliet woonagtig •zyn", werden op elk der genoemde plaatsen twee wijkmeesters aangesteld, dus in h^t geheel acht.

20 Augustus. Verbod voor Compagnie8 schepen, *naa r^zulke comptoiren of residentien varende, die onder de r^reysen van zes maanden begreepen worden {gelyk *daar zyn: het gantsche gouvernement van Java, het y^commandement van Bantam, de residentie van Che- »ribon, de opperhoofdyen Palembang, Jamby, Banjer- ^massing en Timory\ alsmede voor Compagnie s kruis- sers, bij aankomst en vertrek of bij eemge andere gelegenheid van gasteryen, als anderzins\ een schot te doen.

30000 ponden kruit waren maandelyks niet genoeg om »'t behoef en de verkwisting in India'' van kruit goed te maken.

Voor de gezagvoeders van Compaguie's vaartuigen was het eeoe gewoonte geworden «geen comtoir of residentie, hoe 'kleyn of waar gelegen, aan te doen of te verlaten zonder

mel klakkebossen eene merkelyke quantiteyt kruyd te ver- ■inorssen, mitsgaders meer diergelyke, inpetulante bravades aan te regten/ waarby veeltyds de gemeene scheepelingen •aan droevige, jaa onherstelbare ongelukken geêxponeert wier- deo, gelyk daarvan by de journalen maar al te veel blyken •gevonden wierden".

De poenaliteit was arbitraire correctie.

Digitized by LjOOQIC

eee i764. j. mossel.

20 Augustus. Last op de Commissarissen voer zee- en commercie zaken^ alvorens te gijzden een vreemdding, dienaar van een inlandsch Vorst, de vergunning daartoe van de» Gouverneur-Generaal te vragen.

Zulks geschiedde ter voorkoming van nioeijelijkheden met den inlandschen Vorst, in casu den Koning van Siam.

20 Augustus. Voorziening in rijstgebrek.

Het discours gevallen zynde over liet gisteren voorgevallene op de rysbazaar, daar, een grole confluentie van menscbeD gekomen zynde om sig van dat voedsel te voorsien, eenige van hun sig roet geweld meester maakten van circa drie lasten ryst, 't geen, hoe stout die daad op sig selfs ook moetenkaD werden geconsidereert, egter ten meerendeele bygekomen is door de distinctie, welke den opsigter der bazaar zo wel na als meermalen, gelyk de berigten willen, omtrent de kopers soude gemaakt liebben en waar door de te vergeefs wagtende hoop, andere boven haar geprefereert ziende en njet gebolpcD wordende, desperaat geworden is, hoewel dit teffend ook eeo evident bewys uytleverd, tot wat engte den gemeenen man in de presente schaarsheid aan dat graan gebragt is, mitsgaders hoe nodig het zy bedagt te wesen op een spoedig expediënt oni, niet alleen de pakhnysen der Compagnie, by wdke onder medio deses, volgens opgave der administrateurs, slegts een restant van 240 lasten in voorraad is geweest, genoegsaam voorsien te krygen tot de dagdykse consnmtie, maar ook beserg! te wesen, dat de ingesetenen deser ooionie in geen venlere behoeftigheid geraken; zo is na rype deliberatie g'arresteert den resident te Gheribon ten spoedigslen aan te schryren om het derwaards ten afhaal van producten gesondene sditp, Bnytensorg, by aldien bet niet bereets na dtse faoofdplaatse geretourneert mogte wesen, ten eersten te depectieren, onder dese bepaling nogthans, dat, zo wanneer hy kans mogte sien door het langer aanhouden van voornoemd schip voor een koiten

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. M088EL. «99

tyd fan een a twee dagen een ruymerequaniiteitrystdaarin if te ecbeepen, bem sute ala dan gqpermiUeert sal zyn, «aar dit door bem niet mogelyk beronden wordende, in aulk een geral bet ge^gte schip onmkidelyk onder zeil Ie laten gaan; lynde al yerder, uyt consideratie van den preaenten toeatand van aaken en oaó de voren aangehaalde pregnante redenen, verstaan geduurende den loop van dit jaar, te welen na het vertrek van meernielte kiel, 'sGomp^ wegen tot Gheriboii, nog lodramayoe geen ryst te doen inkopen, maar daar van tot gerief der ingesetenen te deser plaatse ten eenemaleaftesien, mitsgaders ten dien 6ne aan yder» die daar toe genegen is, bet zy hier of te Gberibon, permissie te verlenen derwurts te gaan ten inkoop of wel herwaarts brenging van zo veel ryst* als zy zullen goedvinden, onder dese mits, datse dat voedsd na gene andere plaatsen suilen mogen brengen dan na dese booM- plaats; en, om het in desen bedoelde oogmerk te beter te bereiken, den resident al verder te gelasten, ze wel by een, op den ontlangst deses te ootwerpene adverlissement de gemeente aldaar kennisse te geven, dat elk, zonder onderscheit, met ryst herwaards sal mogen komen, als het zyne te contribueeren, dat de menseben g'anime^t werden gcèruyk te maken van dese licentie; en wyders, als een poinct van bet uy torste belang zynde, bem te recommanderen met zuyvere banden in desai te w^k te gaan en teflens te waken tegeas alle onbeboorlyke aesases, die in desen zoude kunnen werden gepleegt, ten eynde nog door de regenten, tommongongs of wie het ook zMde mogen wesen, van die behoeftige omstandigheid, waar in men eerlange by gebrek van ontset zoude kunnen geraken, geen misbruyk of monopolie gemaakt, maar in tegendeel voldaan weide aan het ware en vfesentlyk bedoelt wordende oogmerk deser regeering.

22 Augustus. Intrekking van het bepaalde op 11 Junij 17S4 nopens de rifstpnjsen te Batavia.

Gereroaroqueert zynde, dat de inlandscbe winkel of warong-

Digitized by LjOOQIC

700 1764. J. MOSSEL.

houders door middelen van constraincle niet wel gedisponeert kunnen werden om de rys voor de door dese regeering by resolutie van den 1 1^° Juny laaslleden bepaalde prys te verkopen, H geen niet alleen de bewegende oorsaak schynt te wesen^ dat de meeste hunne winkels gesloten houden, maar ook, dat onder de gemeente de schaarsheid aan rys langs hoe meer toeneemt, schoon onder die en andere nienschen, volgens geloofwaardige rapporten, nog al een goede quantiteit van dat graan bems- tende is; zo is, na rype deliberatie en om met betrecking tot dit sujet in geen nadeliger gesteldheit te geraken, verstaan zig te schicken na de presente omstandigheden en dienvolgeode door den Bailliuw en Landdrost, zo binnen als buyten dese stad, te laten bekend maken, dat elk een de ryst t^ens ziilken prys sal kunnen en mogen verkopen, ab hy geraden sal vinden, en zulx tot nader ordre van den heete Gouverneur Generaal.

23 Augustus. Verbod tegen verkoop a contant mn goedleren uit het promie- en hel ijzer-magazijn te Batavia.

Te meermalen praealabel en thans weder de novo gesproken zynde over de willekeurige verstreckingen van provisien aaa de schepelingen en wel voornamentlyk uyt het provisie maguazyn, waar door het veeltyds gebeurt, dat het volk aan scheeps boord zig moet vergenoegen met het gene aan bur verstrekt werd, onder voorgeven, dat er niets anders uyt de pakhuysen is ontfangen geworden, gelyk onder meer anderen daar van een staallje gevonden werd by het request van den gesaghebber van de van Macasser te rug gekomene pantjalling, de Suykermaajder, Jacob de Goper, aan wien, in stede van het gewone randsoen wyn, aracq is verstrekt geworden, en welke verkeerde afgavens wel het meeste haren oorspronk schynen te hebben uyt den contanten verkoop, welke daar zo wel als in meer andere administratien plaatse is hebbende en waar van veeltyds een quaad gebruyk werd gemaakt, zo aan de zyde der administrateurs door bet opkopen van zodanige

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. loi

Fandsoènen der scheepelingen, die by contanten Tcrkoop ten haren meerderen voordele kannen van de hand geset virerden, als aan de kant der scheeps officieren, waar onder somtyds eeoige, door een verfoeielyke baatzugt vervoerd, om maar geld in handen te krygen zig niet schamen de beste randsoenen van 't volk' te verkopen en, op de reise zynde, voorgeven, dat het een of ander niet ontfongen is gevirordra, zynde desen contanten verkoop almede de oorsaak, dat den inlander in 't yser maguazyn niet dan gebreckelyk van het benodigde gerieft, mitsgaders veeltyds genoodsaakt virerd, om maar ge- holpen te werden, hoger prysen dan de bepaalde te besteden; zo is, tot voorkoming van alle dese frauduleuse en van een schadelyk gevolg zynde gedoentens, goedgevonden den c(mtanten verkoop, zo wel in H provisie als in 't yser magoasyn, van DU af aan absolut t'interdiceren, mitsgaders, in stede van dien, alle drie maanden publicque vendutie te houden in de eerst- gemelde administratie van zodanige provisien, als men missen kan en principaal boter, die tot nog toe by het S verkogt is, ten einde dus een ieder sal kunnen gerieft werden van het gene hy benodigt heeft, tegens matige prysen, en waar door ook eenigermaten zal gestuy t werden den aanvoer door vreemde natiën van zo veele dranken en andere mondbehoeftens, die hier door deselve aangebragt werden, tot merkelyk nadeel vao die, dewelke men uyt Nederland komt te ontfangen; ' zynde al wyders, om alle onbehoorlyke uytwegen in desen opsigte te prevenieeren, verstaan door de administrateurs alles, H geen hun tot een middel van bestaan wegens bet door haar beheert wordende is toegelegt, aan de Comp® te doen leveren tegens de hoogste prys volgens U reglement op 't middel van bestaan, op ordonnanUe van den heer Directeur Generaal, aan wien zy gehouden zullen wesen telkens voor den pubUcquen verkoop een behoorlyke en specificque memorie van het geen verkogt staat te werden, ter hand te stellen en zyn Edeles goedvinden daar op te vernemen; en wyders, met belrecking tot bet yser maguazyn, onder den g'interdi- ceerden contanten verkoop bepaaldelyk te begrypen het yser,

Digitized by LjOOQ IC

^Oè i764. J. MOSSEL

staal eo spykers, dog niet de gereedschappea, wyl ialk« tcA ops^te derselve eo de dagelykse benodigtbeid niet wel pbats kan ruiden, zulleode de gene, die van de drie bovengeoidde artioulen gediend willen wesen, na gedaan rersoek, deaetre op ordonnantie van den heer Direeteur Generaal tegens de gestelde prysen nyt het vomrss. pakbuys kannen ontfiaBgei, ingevalle men niet wagteii kan oa den tyd der voren gerepte vendntkn, wanneer anders daar van zal opveiünf gesdueden.

27 Augustus. Bdasting op de huwelijken van Maho- medanen te Batavia.

Het Ghinesche hospitaal, waarin volgens het bepaalde ep 9 Februari) 1753 ook onvermogende Mahomedanen werden opgenomen, kon zijne onkosten niet meer dekken; en vermits de Mahomedanen nog geene belastmg voor hunne huwelijke betaaMen, bepaalde de Regeering, dat zij voortaan, bQ gele- genheid van hunne huwelyken, zooden opbrengen:

8 rijksdaalders »de voornaame en welgegoedste** ;

5 • "die, welke niet dan gemeen gegoed*' warvL

De kapiteins van de Moorsche en andere, Mahomedaanscbe kampongs moesten die gelden innen en maandelijks aan Boe- detmeesteren verantwoorden om »te strekken tol sustentatie »der armen en behoeftige uit hunne natie, m het Cbinesclie «hospitaal geaKmenteert werdende*'.

27 Augustus. Sluiting der rekening van de Kberale gift met ultimo October 1754.

Door Commissarissen tot den ontvangst van de liberale gifte gediend zynde van een breedvoerige memorie veegens al sulke personen, als om reedenen, by dat schriftnor g'alle^ gueert, tot nog toe aan hare verpligting omtrent de betaling van de liberale gifte ofte den vyfUgsten penning hanner besittingen niet voldaan hebben; zo is, ofecheon het niet buyten apparentie is, dat daar van door den tyd nog wal

Digitized by LjOOQ IC

Ifft4. J. MOS8ÉL. 70S ,

zal inkomen en so mede van Bengale, Jamby en Bassoura, die, zo wel als de Weeskamer alhier, nog verantwoording moeten doen, al egter verstaan die reekening te laten sluyten onder ultimo October aanstaande, nadien men staat maakt, dat de Weeskamer alhier tegens dien tyd in gereedbeit sal komen, mitsgaders de in cas subject ontfangene en nog niet overgemaakte penningen, ten faveure van 't comptoir van de Unie, per naasten na Nederland te reroitteeren en 'I overige, dat er in cas subject nog mogt werden ontfangen, in der tyd te laten volgen, mitsgaders niet alleen Commissarissen voor- melt te gelasten de alhier aanwesende en ook zodanige per- sonen, welke sedert Imone laaste sitting hier g'arriveert zyn, io zo verre geen wettige en suffisante redenen tot uytstel hebben, te adhorteeren tot het voldoen aan hare verpligting, maar ook de comptoiren, die als nog mancquereo en wer- waarls inlusschen eeoige dienaren vertrocken zyn, aan te scbryven om desulke hare quota na de ordre te doen betalen.

29 Angustus. Verkoop vin zout van Regeringswege.

Mits de schaarsheit aan zout onder de gemeente alhier, waar door dat nodig articul in de huysbooding tot een zeer hogen prys gesteigerd is, wierd op de propositie van den heer Directeur Generaal goedgevonden uyt 'sComp', alhier aan banden synde tamelyken voorraad veertig lasten by pablicque vendutie te laten verkopen, mitsgaders zyn fidele te qualificeeren zulks effect te hten sorteeren by een quart last te gelyk, dan wel in zulk een quantiteit, als zyn Edele oordeelen sal meest tot gerief der gemeente te znllen strecken.

5 September. .Last op de buüef>kantoren beooslen de Stralen Soenda en Malaka^ ^U laaste inclusive'\ jaar- lijks naar Batavia op te zenden een »specificque notitie'* van het amikomen en vertrekken van vaartuigen.

Duidelijk moest nopens elk vaartuig opgegeven worden:

Digitized by LjOOQ IC

904 1764. J. MOSSEL.

1^ aan wien het toebehoorde; 2^ van waar het gekomen was; 3^ met welke goederen het geladen was; 4^ wat het bij vertrek had medegenomen; 5^ waarheen het was vertrokken. Zie ook bij 28 Mei 1754.

5 September. Afschaffing van de toUpoorten op Java,

Uit een rapport van de Samarangsche ministers ontwaarde de Regering, dat »de sabandharyen van de zee plaatsen zo zeer geen gelegentheid waren gevende tot hardigheid en geweld als wel de tholpoorten, buyten welke thans geene, als die onder de sabandharyen begrepen zyn, landwaarts in gevonden wierden^ dog op de eene plaats meer en op de andere minder, na dat daar op door de residenten de vereischte attentie wierd geslagen, gemerkt den smallen handelaar door d^elve seer gedrukt en benadeeld wierd in zyne voordeden, devryl die, eens zyne goederen by den invoer van buyten vertholt hebbende en binnen 's lands deselve willende verdebiteeren, weder een twede en dus een dubbelde thol aan de tholhecken betalen moest, ten exempel allegueerende, dat voor een kistamBoen eerst by den invoer tien ryksd' en dan by den vervoer na de bovenlanden weder vyf en twintig ryksd^ betaald wierde, en so na rato van alles, selfs tot een enkelde neusdoek inclusief* die tot eigen gebruyk op de passer somwylen was ingek<^, ongerekent, dat hy boven dien nog veeltyds ondergaan moeste de vexatien en extorsien der tollenaars, die gemeenlyk van de Chineese natie en zo doorsiepen waren, dat sy die moischeo door slinkse weegen vnsten te persuadeeren, ja, als 't ware selfe te contringeeren om hare negotie, waar uyt zy anders die geregtigheden nog souden soeken goed te maken, voor een geringe prys aan haar af te staan, ten einde door dat illicite middel hun pagt, die zy doorgans al vry hoog. komen te meynen, goed te maken; en door welke Winstderving en beswaarnis den handelaar, in stede van gelokt, afgeschrikt en

Digitized by LjOOQ IC

^fbA. J. MÓSSÊL. «JÖB

g^intimtdeert wier4l zyne wharen ter markt te brengen, dog het geen de ministers vermeenen, dat te prevenieeren soude wesen door alle Iholpoorten af te schaffen en eenlyk aan te houden en te doen heffen een generale thol van in en uytgaande regten, welke dan ook op sommige goederen wat hoger konde gestelt worden en waar door van selfs een diminutie, die tot herleving en florisance van den handel, harer eragtens, hoog noodsakelyk is, in de pagten gemaakt ware^ hoewel die afschaffing misschien de inkomsten van de in en uytgaande regten wel een derde soude doen dalen, om dat den Chineesen pagterals dan benomen was de principaalste fonds, waar uyt hy gewoon was zyn pagtpenningen op te brengen.

Ten opsigte van welk gewigtig sujet vervolgens met seer veel attentie gedelibereert en teffens in aanmerking genomen zynde, hoe die tholpoorten, of schoon voor 't jaar 1746 ruym zo zeer onder de regeeringe der Javasche vorsten hebben plaats gehad, egter successive door H daar van gemaakt ver- keerd gebmyk en de ten dien opsigte grof en groot begane démarches in een algemeene haat zyn geraakt, niet tegen- staande men by de pagt conditien de anno 1748, na 't aan- getekende by resolutie van den S^° December desselven jaars, eene merkelyke alteratie gemaakt en het grootste gedeelte der tholpoorten ofte alle^ die landwaarts in waren, afgeschaft heeft, waar door deselve, so wel als ^oor H te niet doen van de pagt wegens 't sjappen der kleeden op de basaars of publicque markten, na 't gearresteerde op den 6° January 1747, gerekend kunnen werden een aansienelyke somma van/ 11 3856 's jaars gedeminueert te zyn, dog onaangesien H welke de tot als nog in usantie gebleeven tholpoorten, mogelyk door de onoplettend- heit der residenten omtrent de invorderaars, principaal op afgelegene plaatsen, meer tot last van den negotiant en land- man gestrekt hebben als het bedragen der geregtigheeden, welke aldaar voor den heer van 't land ingevordert wierden, van belang is geweest; en dat, al hoewel het seker is, dat de Comp^ by het te niet doen en 't afschaffen derselve wel wat sal verliesen, zulks egter gcensints zo groot sal kunnen gerekend

PLAIAAT-BOEK DEEL Yl. 45

Digitized by LjOOQ IC

706 1^54. J. MOSSEL.

werden als het g^oegeo, dat- de Javanen daar in zullen schep- pen en in desen lyd preferabeler te agten zy als de voordeelen, die men daar van zal moeten ontbeeren, buylen en liehalren dat de heeren Meesters by generale missive van den 8^ October 1755 niet duysler te kennen geven van gedagten te zyn.dat, ingevalle de al te groot bedongene geregtigheden, inkomsten, tbollen en pagten, etc., eenige oorsaak mogle gegeven h^beo tot alle die continueele trouUes ter Javase custe, het bèta* sonde zyn wat van die voordeelen te glisseeren en den bmdaart genoegen te geven om denselven daar door in een goeden luym te houden; zo is, uyt consideratie van aile de voren aangehaalde redenen, op de dierwegens gedane omvrage door den heere Gouverneur Generaal met unanime stemmen goed- gevonden en verstaan den voorstel der ministers, na het bier voren aangehaalde, volkomen te amplecteren en oversulks alle die zo zeer gehaatte tholpoorlen op en langs geheel Javas Noordoost ..cust ten eenemalen af te schaffen en te niet te doen, mitsgaders voortaan geen andere thollen aldaar te laten heffen dan alleen den zee thol by in en uytvoer, te meer, nadien den koopman, hier door van alle diergelyke knevelar]^ en extorsien bevryd blyvende, gaarne tot gemoedkoming van de schade, welke de Compagnie daar door sal komen te lyden, wel iets aan laastgemelten thol zal willen toegeven; zynde uyt dien hoofde al verder verstaan, ten opsigte dersdveaide gemaakte bepalingen dier wegens, by de vorige pagt conditien de volgende arrangementen te maken, te weten:

dat voortaan voor de amfioen eens en voor al aan zee thol zal betaalt werden vyf en dertig rd* de kist Pattenase, dog de uytvoering vry;

dat voor de lyfeigenen, hoven de vyf jaren oud, by invoer sal betaalt werden (ien ryxsdaalders ; de uytvoer vry;

dat voor lywaten, ruw, wit, gecouleurt of geschildert, van Souratla, Mailabaar, Ceilon, Chormandel en Bengale by invoer sal betaalt werden tien ten liondert, na de waarde der goederen op de Javase comptoiren, daar se aangebragt werden; de uyt- voer van dese lywaten vry;

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL 707

dog alle andere lywaten, van Maccasser, Baly of andere ais de genoemde plaatsen inkomende, sullen betalen vyftien percent, dog de uytvoer vry;

de lywaten, op Java geweven wcrdende, zullen by uytvoer betalen vyftien percent en by invoer tien ten hondert;

de rys, die van Java, Sourabaya meede gerekend, na Batavia, Amboina en Banda uytgevoerd werd, sal betalen twee rd'per coyang;

zo meede by vervoer van de eene Javasche plaats na de andere ;

dog na Bantam ses ryksd' 't last of coyang ;

na Palembnng, Baviaan, Banjer, Mallacca, enz., tien ryksd' per coyang;

voor Chineese tabak, by invoer, twee ryksd» en by uytvoer van Javasche tabak agt stuyvers hel picol;

voor candy zuyker by uytvoer seslig stuyvers het picol ofle een en een quart ryksd', poeder zuyker de helfte, en ook zo veel by invoer;

het cattoene garen zal inkomende een rd*" 'tpicoi betalen en uytgaande tien rd» het gelyke picol;

het cattoen of cappas zal uytgaande een rd^ 't picol betalen, dog inkomende vry weesen;

de vogelnesjes betalen by invoer vyftien rd* 't picol en by uytvoer vyf en twintig ryksd*;

het zout zal by invoer een en een halve rd' de coyang en ook zo veel by uytvoer betalen;

. en sullen alle ongenoemde goederen by invoer agt en by uytvoer meede agt percent betalen van de wesentlyke waarde aldaar.

Te deser occasie is ook nog verstaan de ministers aan te schryven, dat, vermits nu de thol hecken in het geheel voor afgeschaft werden gehouden, gevolgelyk een ieder vrystaan zal alle opvoer van de stranden na de boven landen en so weder rcciprocque alle afvoer van de boven landen na de stranden, sy oversulks sullen moeten doen sorge dragen, dat, in plaatse der tholpoorlen, de opkopers zig niet hier en daar

Digitized by LjOOQ IC

908 i^fe4. j. MoêéÊL

komen te posteeren om de menschen op de een of andere wyse haar goederen af te troggelen, nadien ook teflens, om de vrugten van dit alles (e spoediger te erlangen en, des mogelyk, een gewilliger en gemackelyker uylvoer van produc- ten na herwaarts in de lopende ooslmousson te wege te brengen, teffens g'arresteert wierd de ministers te gelasten dese veranderingen al aanstonds of zo dra mogdyk, na de naby of afgelegentheid der plaatsen, te doen stand grypeo en ten dien eynde haar te qualiflceren om met de respecüve pagters te accorderen over het afslag, datse voor doverige maanden van dit jaar sullen moeten genieten, onder eeoe ernstige recommandatie van daar omtrent met alle spoed te werk te gaan en voor al agt te geven, dat geene beletselen elders in den op of afvoer overblyven, mitsgaders dese regeeringbet nodige te berigten, zo aangaande de pagten in het generaal, als speciaal omtrent de gene, die reeds, volgens besluytdeser tafel van den 24^ May, aan den lieutenaut der Chineesentot Samarang, Tan Tjouwko, ter continuatie zyn gaccordeert geworden, nadien men gants niet advers en met de ministers van gedagten is beter te zyn de pagten tegens redelyke pryseo over te laten aan de regenten, die ze om selfs te beheerai versoeken mogten, dog anders niet, also by overlating dier partyen door deselve aan de Chineesen er niemand overUyft om op de quade gangen agt te slaan of daar over regt te doen.

»Tot preventie van diverse brouillerien en hacquetten" is op 29 October 1754 besloten de tol-poorten eerst met 1' Januarij 175S af te schaffen.

3 September. Nadere regeling van de rijst-leveranlie op Java.

De Samarangsche ministei*s gaven te kennen, dat «seer

veel lol faveur van ile, na haren voorstel, in te voerene pagt

Digitized by LjOOQIC

1754. J. MOSSEL. 709

der inkomende en uytgaande regten ofte den zee Ihol by in en uytvoer soude strecken den vryen uylvoer van ryst, indien het dese regeering behagen mogte onder de regenten te laten waken een vaste en proportionele verdeeling over de ryst, die Java jaarlyks ter quantiteit van 4 a 8000 lasten uytleveren moei, mits dat zy, die opgebragt hebbende, vryheid hadden het overschietende van het gewasch te verkopen aan wien zy wilden, ten virare de Gomp* boven dat contingent, waar aan misschien in de eerste jaren wel iets, dog niet zo veel mancque- ren konde, of soude wel opwegen de quantiteit, welke den generalen opkoop, sedert dat die in usantie is geweest, afge- worpen heeft, nog iets mogte benodigt hebben, die aan haar daar voor dan iets meer als tegenswoordig of 12 èlSrd'voor het last zoude moeten betalen, aangesien het apparent is, dat den ackerbouw door den gemeenen man, wanneer bysag, dat er nog iets voor zynen arbeid, waar van nur, mits den generalen opkoop, geheel en al verstoken is, voor hem overschoot, met vry meer iever en lust soude werden by der hand genomen en voortgeset, te meer, wyl hy dan ook ontlast soude wesen van die onrustige en om derselver quade practycquen, niet tegenstaande alle attentie en waaksaamheit daar tegens gebruykt werde, schadelyke ryst kopers, die men tegenswoordig daar toe expres houden moeste en sekerlyk haar eigen intrest in allen opsigte quamen te behartigen en dat zo wel met de maat, als met de betaling van de ryst, ten nadeele van den planter, die ongetwyfTelt, na de natuur der sake, nog liever door zyn eigen regent, als door een knevelagtig Europees of diergelyke van een auder landaard wil mishandelt en te kort gedaan wesen.

Dat derhalven tot meer aanmoediging van den regent, welke, zyn contingent gefoumeert hebbende, altoos weten konde, wat zyn district vermogens was op te brengen, van het contant geld zoude konnen werden overgegeven, om het selveaanden gemeene man te distriboeeren, een derde voor uyt, eenderde by de leverantie van de helft van het gewasch en het laatste derde gedeelte, wanneer alles voldaan ware, mits dat de resi^

Digitized by LjOOQ IC

710 1754. J. MOSSEL.

denten daar op steeds attent waren, dat die gelden red aan den landman wierden afgelegt en betaalt; en in welken gevalle men met reeden sonde mogen veronderstellen, dat veele lande- ryen, die tot dus verre onbebouwt hebben gelegen, omdat dea bearbeider zyn werk niet beloond vond, en daarom ook die bet meest zaayde, bet minste maayde of de grootste slaaf voor sig selve was, weder zullen werden beploegt en beplant door den toevloed van menschen, die waarschynelyk uyt de bovenbmden strandwaart zoude komen afsacken.

Dat daardoor niet alleen zoude werden weggenomen de schaarsheit van levensmiddelen, die sedert een geruymen tyd, insonderheit onder de Javanen, zeer groot is geweest, insiar ook de negotie, wanneer den vryen verkoop en uytvoer van dat product gepermitteert wierde, weder een grote steun zoude bygeset en bare gepericlileerde staal opgebeurt werden, abo de ryst culture daar van te dier custe een voornaam arücul uylmaakte, enz.

Waar over dan met attentie gedelibereert en de saken, lo als deselve bier voorgedragen werden, wel overwogen, mitsga- ders daaromtrent in aanmerking gekomen zynde de volgende bedenkingen, als:

1^ dat den opkoop voor de Comp® tegens 10 rd* de coyang in anno 1743 op goede gronden is g'arresleert geworden om den gemeenen Javaan zo veel van 't gewasch te doen krygen, als bevarens genoten had, dog Hwelk,Hzy, dat de executie niet in ordre gevolgt is of dat de regenten, dus in hare knevelaryen wat bedwongen, sig daar tegens geset hebbes, van 't gewenschte effect niet geveest is, also de ondervin- ding heeft doen sieu, dat op dese wyse het gewasch nidt vermeerdert, maar vermindert is; waar by nog komende, dat 4le Gomp®, niet gemackelyk konnende gerieft weixlen met het benodigde, in H geheel byna geen verkoop uyt derselver pakhuysen aan particulieren heeft konnen doen en dat al de ryst, welke alhier ier hoofdplaats particulier aangebragt is geworden, meest oogluykend tot eigen intrest der resi(leii(eii gepasseerd is;

Digitized by LjOOQ IC

17Ö4. J. MOSSEL. 7U

2^ dat men, dit quaad willende beletten, weder in een ander vervalt, te weten: dat in de maanden Juny, July en Augnstus of voor dat de ryst abondant uy t en aankomt, het gemeen te Batavia gebrek moet lyden of alle uyt Gomp" maguasy- nen voorsien werden, waar toe men een seer grote quantiteit aan handen moet hebben en meer, als er tegenswoordig iugeoegst werd ; want, alscboon de Bataviascbe ommelanden misschien een derde van de consumtie deser plaats kan fourneeren, diende er egter nog wel 10000 coyangs van buylen in te komen, waar van Java wel vier vyfde leveren moet, terwyl men als dan nog zo veel van de oude oogst diende over te hebben, dat geduurende de voorsz. drie maanden een assistentie van 40 lasten daags soude kunnen geschieden, dat qualyk by te brengen is en dus als by ondervinding aantoond de gebreckelykheit van 't voorsz. project en ingevoerde methode de anno 1743, behalven dat de regenten geen reeden hebben sig daar over seer verge- noegt te houden, dewyl, alle buylen kansjes in dat stuk lien daar door afgesneden zynde, misnoegen te wege brengt en dit, van de eerste tot de mindere regenten overgaande, l>y deselve het beste bloed niet set, daar nogtbans in haar lieden de magt bestaat en 't volk hen in alles blindelings aankleeft en volgt; waar door ten vollen consteert, dat eene verandering in desen noodsakelyk is; en dit ook bereeds in anno 1762 sodanig begrepen is, blykens over en weder gewisselde aparte brieven, dog het welke ten principale is uytgestelt gebleven, tot dat Java wat in roste zoude gekomen zyn;

3^ dat egter thans, de saak door mindere aanplantingen van ryst

zo veel te pressanter geworden zynde, dat nu ten hoogsten

tyd werd om daar inne na uyterste vermogen en so spoedig

immers mogelyk zy te voorsien om selfs tegens de aan-

• staande saaytyd alles in ordre te hebben;

4® dog dat egter de meeste swarigheid was en bleef, hoe men er de residenten, item ryst opkopers, enz., uyt sal houden en egter van de regenten verwagten behoorlyke betaling

Digitized by LjOOQ IC

712 1754. d. MOSSEL.

der landbouwers» nevens den opbreng van baar contingent, om voor de Gomp* van Java te bekomen de doorgaans nodige 5000 lasten tegens f 24 bet last en bel geene men meerder m(^te requireren tegens f 50 i f 36, dewyl eoi verdeeling daar van te maken en te verwagten, dat die beboorlyk soude inkomen, den Javaan te veel betrouwt soude wesen ; en zo den resident dat contingent eerst moeste doen leveren, in dat geval den landman niet alleen de beste ofte geldigste tyd van verkoop soude zien verlopen, maar ook daar door veroorsaakt werden, dat men bier weder in de voorsz. drie maanden onder de gemeente een groot gebrek soude sien ontstaan, daar bet integendeel de Comp* om bet even is, olse baren voorraad in de maand Augustus of later komt op te leggen.

Uyt boofde van alle bet welke dao ten volle komende consleeren de booge noodsakelykbeit om in desen zodanige maatregulen te beramen, dat so wel den landman als regent tot een betere bevlytiging omtrent de ryst culture g'animeert en teffens ook voldaan werde aan de intentie om de Corop' in der tyd altoos van dat graan na behoren voorsien, mitsgaders Batavia buyten verlegenlheid te bonden; zo is als bet beste, mitsgaders, ter bereiking van bet bedoeld wordende oogmerk, in de presente omstandigbeeden van saken meest convenieereod expediënt goedgevonden en verstaan daar omtrent in deser voegen te doen handelen, dat de benodigde ryst wd na rato van yder plaats over Java sal werden verdeelt om door de regenten in onse pakbuysen geleverd te werden, en waartoe dan ook een derde aan dubbeltjes of ander inselvervoegen courant geld aan deselve zal werden voor uyt verstrekt, ten einde aan den landman gedestribueert te werden, mitsgaders nog een derde by leverantie van de belfte van bet contingent en bet laaste derde gedeelte by de gebeele voldoening of leve- rantie en afrekening, dog egter de leverantie te laten reguleereu na bet gewascb en het succes van dien, indiervoegen, dat den inkoop op en langs Java sal vry staan aan een ieder, om vervoerd te werden, Wiinneer het den inkoper zal behagen en waar Ine

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 713

de residenten de pascen altoos gereed zullen moeten houden, mits dat den regent bargen sal, dat voor den uytvoer een gelyke of, na de gelegentbeid der plaatsen, meer of mindere quantiteit ryst in 'sGomp' pakbuysen besorgt werde tegens Yoorschreve vaste prys van f 24 en 't geen er boven de gewone quantiteit gerequireert werd, tegens / 50 a / 56 't last, het . welke te meer convenieeren sal, indien den regent de grootste handelaar is, dog, ingevalle denseiven zulx aan Cbinesen en andere mogte overlaten, als dan de principaalste opkopers, even als voren, de voor uyt verstrecking, als secuur zyn of onder goede borgtogt, Ie laten genieten en aan de conditie voldoen, sonder dat deselve egter eenige privilegie als opkopers van de Gomp® of iets dergelyks zullen vermogen te pretendeeren, maar desulke integendeel gehouden zullen zyn zig in ordentelykheit te schicken, sodanig, dat de regenten over haar voldaan zyn; mitsgaders ten opsigte van dit alles door den gouverneur de vereischte toesigt Ie doen houden en denselven te gelasten de residenten daar omtrent niet naar eigen welgevallen te laten omspringen, mitsgaders sorge te dragen, dat dit project niet roeede door quaad bestier in bare heilsame oogmerken ver- ydelt werde.

Voorts ten desen o|)sigte gesproken zynde, of men dit alles almeede niet met den eersten zoude laten in train brengen, ten eynde daar door nog in desen oostmoesson van den aan- breng van een goede quantiteit ryst na dese hoofdplaats te kunnen profiteeren; zo is, ofschoon de apparentie niet zeer groot is, dat zulx nog in desen jare sal kunnen voortgang noemen, hoe seer men zulx anders gaarne sien zoude, vermits thans den oegst van dat graan al aan de gang is, egter goedgevonden de ministers te gelasten, indien het een en ander nog dit jaar konde worden in train gebragt, werkstellig te maken of ten minsten zo vroeg doenlyk daar meede te beginnen en dese regeering ten spoedigsten de bovengemelde verdeeling en verdere door haar nodig g'oordeelt werdeode schickingen te laten toekomen, dog des niet te min sorge te dragen, dat in dit jaar de so seer benodigde vyf duysent lasten, na

Digitized by LjOOQ IC

714 1754. J. MOSSEL.

aftrek van bet geen reeds ingekomen is, ten vollen voldaan werden.

Wyders ook in aanmerkiog genomen zynde, dat de quantiidt pady, welke de ommelanden bier omstreeks uytleveren, niet suifieieeren kan tot de algemeene benodtgtheiddeser plaats; zo is verstaan, buyten bet geen door den gecommitteerde toi en over de saken van den inlander ten dienste van de Gomp^ gelevert werd, nog ten behoeve van de paardestal albier 'sjaar- lyks van Tagal te laten komen 60000 S, eguaal gerekend werdende met tien lasten ryst, en dus voor de 6000 ft ablaar te laten betalen tien ryksdaalders.

Nog met relatie tot allen desen door den beere Gouvemeor Generaal voorgedragen zynde, of men met betrecking tot de leverantie van ryst ten eomptoire Cheribon en de daar onder sorteerende plaats Indramayoe niet soude dienen te stetlen sodanige ordres, als met opsigt tot dat graan en dies vryen vervoer na Javas Oost cust staan te werden afgevaardigt, w is, na dat desen voorstel door de gesamentlyke heeren leeden g^am pleeteer t was geworden, verstaan den resident te gelasten liet aldaar op deoselven voet als ter euste van Java, na hel bier voren gearresteerde, in train te brengen, mits van aUe bet geen van dien kori van daar vervoerd werd, de helfte in 'sGomp' pakbuysen werde geleverd.

6 September. Wijziging van het reglement va» 26 Mei 1750 op het klein zegel.

Naar aanleiding van opmerkingen van de Weeskamer be- paalde de Regering:

Ëerstelyk: zig te conformeeren met het sentiment, dat de nytgetrocke reeckeningen, die een begin hebben genomen met de administratie der boedels en na de verevening der^ sehe ook daar mede komen te eindigen, de zodanige zyn, als waar op men bet ooge heeft by het 46*^ articul van voorsz. ordonnantie, om op zodanige zegels geschreven te werden, als daar by in het brede gespecificeert staat.

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 715

Ten tweeden: dat alle zodanige boedel reeckeningen, die slegU volgen agter reeckeningen, welke bevorens zynafgeson- den of nog slaan te volgen en oversulks niet meer als extracten uyt een geheele boedel reeckening kunnen gecon- sidereert werden, boe groot of kleen het te samen getrocken debet en credit ook zoude niogen wesen, zullen werden g'expedieert op een zegul van 12 stuyvers.

Ten derden: als over eenkomend met het voorsz. 46*^ articul der g'allegueerde ordonnantie aan te merken het sentiment, dat reekeningen, waar op by voorbeelt 30000 rd' op den credit met den jaarlyksen intrest van rd' 900 bekend staan en daar en tegen in den debet gelyke rd'' 900 ter overmaking na Nederland tot onderhoud der kinderen, ten wiens behoeve zulks geschiet» en waar door zulk een reeke- ning mits dien weder met 30000 rd^ werd gesloten, met een zegul, geproporlioneert na het capitaal van tweemaal 9Q0 of rd» 1800, belast zullen werden.

Ten vierden: te statuoeren, dat alle sodanige reeckeningen, aan diverse erfgenamen afgegeven wordende» yder apart suUen werden geschreeven op een zegul pro rato der somma, daar in begrepen zynde; en

Ten vyfden of laastelyk: dat voor alle overige, zo wel na Nederland als elders overgemaakte of nog over te sendene documenten sal werden in reekeniiig gebragt het bedragen van zodanige zeguls als over een komen met bet nieerge- citeert reglement pfte ordonnantie, axttcul 4$, en oversulks de belasting by de weeskamers bodden ook conform baren voorstel te laten geschieden, als ten vollen overeenkomende met de intentie deser regeering, mitsgaders uyt dien hoofde de segul papieren der bereels afjgesondene reeckeniugen en quohieren te doen blyven berusten by de originalias derselve ten gemelde Weeskamer.

9 September. Bepaling, dal van goederen^ uitgevoerd te Cheribon en bestemd voor dm Sultan van Bantam^ slechts het halve uitgaande regt geheven zmde worden.

Digitized by LjOOQ IC

716 ^754. J. MOSSEL.

9 September. Bepaling, dat de verpachting der Cheri- bamche en Javaamche domeinen, in plaats van te BatO' via^ te Clieribon en te Samarang zoude geschieden.

Door den heere Gouverneur Generaal te kennen gegeven zpde, dat de aan naderende tyd der verpagling van de onder Clieribon sorteerende domeynen quam te vereisschen, dat ten opsigte derselve bet nodige wierd besloten, teffens de vergadering in overweging gevende, of het niet raadsaam en convenabeler soude wesen om de verpagting derselve, beide op Samarang en op Gheribon, in stede van te deser hoofdplaatse, gelyk tot dus verre in gebruyk is geweest, te laten geschie- den, om op dusdanige wyse te prevenieeren de inconvenienteo, welke uyt derselver verpagting alhier by continuatie zyn veroorsaakt geworden, nadien by ondervinding is gebleken, hoe veele van de geringste soort van Chineesen, die, niets besittende en dienvolgende in geen erger toestand dan waar in ze sig bevinden, kunnende geraken, dese of geene pagten komen aan te slaan a tout hazard, om daar door, het mogle gaan, hoe het wilde, maar een uytsigt te hebben van sig uyt hare presente armoede te redden, en welke subjecten doorgaans van dat alloy zyn, datse, 't zy ze met de gestelde geregtigheden en thollen kunnen uytkomen om daar van hare pagtpenningen te voldoen of niet, het maar alleen daar op toe leggen om door knevelaryen en extorsien, so wel den handelaar als ingeseten uyt te mergelen en op derselver ruine hare opkomst te bouwen, dat niets anders veroorsaken kan dan eene bittere haat en afkeer tegens deselve, mits- gaders een bysonder ongenoegen omtrent de Compagnie, die den gemeenen man gemeenlyk verheelt, dat diergelyke kneve- laars de hand, als men segt, boven 't hoofd houd en hare gedoentens begunstigt, dog al het welke en meer andere onbehoorlykheden, welke uyt de verpagting alhier haresource schynen te hebben en te veel papier beslaan soude om alhier alle opgeteld te werden, na de sustenue van zyn Edelheit geensints soude plaatse vinden, wanneer de verpagting te

Digitized by LjOOQ IC

1?&4. J. MoèéÉL *l\1

Samarang, voor zo verre Java betreft, en te Cheribon omtrent de daar sorteerende pagten liet geschieden, wyl het zeer apparent is, dat als dan gecme andere, als aldaar bekende en gegoede Chineeseu deselve aanslaan en die dan ook, als in die districten selve v^oonagtig zynde, met hare vrouveen en kinderen bet geensints daar op toeleggen zullen om het land in drie jaren Ayt te mergelen, principaal als men deselve hope gaf van by een goede behandeling, in cas van weder verpagling na het uyt einde van het termyn, de naaste zullen wesen om die pagt weder te aanvaarden, het zy by wege van admodialie, als andersinls; zo is, hier over gedelibereert zynde, uyt aanmerking van de door zyn Edelheit g^allegueerde reedenen en dat het wesentlyk in allen opsigte convenabeler zal wesen de verpagtingen ginter të laten geschieden, wyl men daar niet sal onderhevig wesen, dat de pagten, gelyk nu en dan hier al geschiet is, op een vreemde naam g'aanvaard en een parthy vile subjecten, die men somtyds bier als van de straat opneemt, daar inne zullen gestelt werden tot grote tegensin van den handelaar en ingeseten, goedgevonden en verstaan welmelde zyn Edelheits voorstel ten vollen te amr plecteeren en oversulks de ministers tot Samarang en den resident tot Cberibon te gelasten om met het uyteinde deses jaars de verpagting der domeynen, ieder voor so verre die onder ^\e beide comptoiren sorteeren, te laten voortgang nemen, mitsgaders daar van de nodige bületten te doen formeeren, so in de Nederduytsche als Javaansche talen, om gedrukt zynde, alhier g'afiigeert en de nodige exem- plaren van dien naar Samarang en Cheribon gesonden te werden.

13 September. Nadere regding der betaling mn hel Iwafdgeld voor Chinesche nieuwelingen.

Binnen gekomen zynde de papieren betreffende seker ont' staan geschil tusschen den pagter van het hoofil geld der Chineesen voor dit lopende jaar en de jongst hier ter rheede

Digitized by LjOOQ IC

i\é i%4. J. MOSÖÉL.

geweest zynde anachodas der drie Ayniuyse jonken, samiBiar- lyk hier op uytkomende, of den pagter voorsz., oonform de pagt oonditien en wel speciaal vdgens het daar by vemlte agtste articuU bevoegt ware hoofd geld Ie eisschen voor de volle maand van de manschap, daar meede aangeland, wan- neer de jonken in 't laast der maand het anker hier bteii vallen of niet, nadien den gemelden pagter ^Iks van deselve voor de geheele maand January, of schoon zy niet dan voor den 24^°, 25^ en 26^° di^ maand alhier g'arriveert vraren, quam te pretendeeren; zo is, nadien by een dientwegesd overgeleverd berigt van den ontfanger generaal en beide de sabandhaars, die op ordre van den heere Crouverneur Generaal de saak ondersogt hebben, kwam te blyken, dat wel de pagt conditien den pagter van het hoofd geld in het ongelyk stelleD, maar dat daar en tegen voor hem quam te pleiten eese gecimenteerde usan,tie van veele jaren ; goedgevonden en ver staan dese questieuse affaire in voordeel van den meennelde anachodas voor ditmaal uyt te spreken en dienvolgende deselve vry te stellen van de betaling dier geregtigheit, voor zo verre de gemelde maand January betref!., dog in het vervolg haar na den gebruyke het hoofd geld voor de maand, waar in hier aankomen, te laten betalen, mitsgaders by de nieuwe pagt conditien daar in voor het vervolg te voorsien.

20 September. Uitschrijving van een algefneenen dmk- en hede-dag.

27 ScptCTnber S6 Octobnr *

Instructie voor de praauwvoerders, enz.

Met intrekking van de instructie, vastgesteld den 6^^Februirij 1750, bepaalde de Regering:

Art. 1. Ëerstelyk zullen alle de geene, die haar met prauiv voeren erneren, van wat maaksel hare vaartuygen ook syn en sonder onderscl^id of deselve bun in eigendom tod)ehoreB of dat zy die gebuurt hebben, gehouden syn agler of op de

Digitized by LjOOQIC

1^54. J. MOèSÉL. ^lé

zyde van hunne vaartuygen een nominer te hebbén met de grote en cliarter van dien, op dat een yder aanstonds weten mag, boe veel zo een vaarluyg aan lading kan innemen.

Art. 2. En zig niet mogen verhuuren na eigen goed- dunken en willekeur, zo als dit bevorens is gepractiseerd, in wat voegen of onder wat pretext het ook zoude mogen wesen.

Art. 3. Maar baar eerst moeten aangeven by de opsienders of commissarissen, die, ten getalle van vyf aangesteld wesende, goede aantekening zullen moeten houden, niet alleen van de namen der eigenaars en voerders, maar ook van de nommers van alle die vaartuygen.

Art. 4. Sullende van die vyf commissarissen eenebuy ten de boom, de tweetle aan de Rotterdammer, de derde aan de Diest en de vierde aan de Utrechtse poort, buyten de stad, in expres daar toe gemaakte buysjes, en den vyfden aan 't huys van bun hoofd bun den gantschen dag, van 's morgens te ses tot 's avonds te ses uuren, moeten laten vinden.

Art. g. Voormelde commissarissen sullen, zo wel als alle de prauwvoerders, staan onder een hoofd, over haar alle door de hoge Indiase regeeringe te stellen, en gedagte commissarissen en prauwvoerders zullen van het voormeld hoofd ontfangen moeten de nodige ordres.

Art. 6. En zullen geene prauwvoerders met genommerde vaartuygen vermogen Ie leggen op eenige andere plaatsen in de stad of de voorsteden, als alleen voor dese commissarissen bare posten of buysjes; en zullen, zo dra zy ontlost zyn, sig aanstonds wederom aan de post vervoegen, op poene yder keer van een ducaton en voor den aanbrenger een ryksdaalder daar en beven.

Art. 7. Ook sullen deselve niet vermogen te varen als aan die post, daar zy haar in 't boek hebben laten aanteekenen; of, zo ymand begeerd aan een ander post te varen, dat deselve gehouden zal wesen te komen by bet hoofd derselve ende zyn naam te laten aanteekenen, om na gelegentheid van saken znlx toe te Staan of niet.

Digitized by LjOOQ IC

iiO 1'?54. J. MóêêÊL.

Art. 8. Item als een prauw verkogt zoude mogen werden, zullen den koper en verkoper gehouden zyn zulx zonder tyd versuym aan H gemelde hoofd te kennen* ie geyen, op poene van tien ryksdaalders, zullende daar en boven gehouden wcsen met zulk haar vaartuyg eens coraal om niet te haaien en Ie brengen ter plaatse, daar 't hoofd hem zulks sal ordonneeren.

Art. 9. De voerders, op wier naam de prauw staat, sul- len gehouden zyn altyd selfs te varen, sonder ymand anders in haar plaatse te stellen, ten ware by siekte en noodsakelyke absentie en met voorkennisse van de opsienders, op verbeurte van yder reis haar vaartuyg met coraal of sand om niet te halen en te voeren, als boven, en boven dien voor den aanbrenger een ropy.

Art. 10. En zullen de voerders den geheelai dag, van 's morgens ten ses tot elf uuren en 's namiddags van 3 tot 6 uuren, aan de posten en by h^e prauwen moeten blyven en niet van daar gaan sonder met kennisse van commissaris- sen, op poene als boven.

Art. 11. Item, vranneer ymands vaartuyg by den dag g'eischt is, zal by gehouden zyn den stuurder te dienen van 's morgens ses tot 's avonds ses uur, ten ware hy hem eerder los laat; ende sal hy by zyn prauw altyd moeten blyven of daar omtrent, zulx dat men hem liglelyk vinden sal mogen, op poene als boven. Ende by aldien hy by zyn prauw of daaromirend niet te vinden ware, zo dat den huurder daar door verlet wierde, zal als dan het hoofd van de absentie des voerders moeten werden kennisse gegeven, dewelke in zulk een geval gehouden sal zyn daar een voerder van een andere prauw op te stellen, die ook het salaris zal genieten, even of de goederen in zyn vaartuyg geladen wierden, mits teflEens voor de lading respondeerende.

Art. 12. Ook zal niemand van alle de aan de posten leggende prauwvoerders vermogen eenige togten of vragt te weigeren, onder wat pretext het ook zoude mogen wesen, op poene van een prauw met coraal of sand om niet te haelen, ten behoeve als voren.

Digitized by LjOOQIC

1754 J. MOSSEL. 721

Art. 13. Deselve prauwvoerders werd ook scherpelyk ver- boden zig te laten omkopen om eenige goederen in stilte, hoedanig of welk 't ook zoude mogen wesen, van buyteii na binnen, dan wel van binnen na buyten of elders te vervoeren, maar zy zullen daar en tegen gehouden wesen, tot sulx aangesogt wordende, hunne respective opsienders daar van keunis te geven.

Art. 14. Egler zal het hun vry staan op de rheede of ehlers iets op vragt in Ie nemen, mits dat de belalinge gedaan werde aan haren opsigter en de ontladinge niet geschiede, sonder dat denselven sulx sal hebben toegestaan, op poene, dat sy'met hunne prauwen ses maal coraal zullen moeten halen en verbeurte van een ryksd*^ voor den aanbrenger.

ArL lö. Dog die geene, die met hare prauwen niet op vragt willen varen, zullen gehouden zyn haar maandelyks te voorsien van beboorlyke certificaten van 't hoofd, in desen gemeld, ten eynde deselve in 't passeeren en repasseeren van ile voormelde posten aan de opsienders verlhonen en hare ladinge laten aanteikenen, sonder daar voor iels aan de com- missarissen te betalen, op poene als boven

Art. 16. Welke vaarluygen niet wederom op vragt mogen varen, zonder dat den eigenaar en voerder van dien sig alvorens aan 't selfde hoofd aangegeven en denselven ook, na be- vinding van saken, zyn certificaat weder ingetrokken sal hebben; en sal gemeld hoofd hier van goede aantekening moeten houden.

Art. 17. Ook sullen dese vaarluygen, onder wat naam en pretext het ook zoude mogen wesen, geen goed of volk mogen innemen omme zulks voor geld naar eenige plaatsen te brengen of te voeren, op een boete van vyflien ryksd* ieder reis en voor den aanbrenger een ducaton.

Art. 18. Wordende de eigenaren deser vaartuygen wel expres en scherpelyk g'interdiceert eenige andere manschappen of volk dan de voerders, die op 't vaarluyg bekend staan te behoren, van dese plaatse mede te nemen of te vervoeren,

rLAKAiT-BOU PBEL fl« 46

Digitized by LjOOQ IC

ïll 1784. J. MOSSEL.

H zy vrye luyden ofte slaven, hel zy dan dal de eigenaar de naam en qualiteit deser personen beeft bekend gemaakt en daar van een pas beeft laten opmaken by den sabandbaaren Hboofd in desen, om die aan de posten en daar betgere- quireert werd, te verlbonen, welke pas by bet te rugkeerwi van bet vaartayg wederom afgegeven sal werden aan de com- missarissen van hare post, met aangeving van de personen, die weder te rug gekomen en aldaar gebleven zyn, op poene als boven.

Art. 19. Ënde by aldien dese vaartuygen op Bantam, Grawang of andere plaatsen, H zy voor d*Edele Gomp^ dan ymand anders, goederen of volk ten overvoer werd inge- laden, zo zullen zy daar van, gelyk andere prauwvoerders, bet vraglloon genieten, mits dal zy by baar arrivement alhier zulx aanstonds aan den commissaris van baar post bekent maken.

Art. ^0. Ook zullen d'eigenaars voor bare huurders en slaven moeten instaan omme de ingeladen goederen, die buylen ongeluk van weer en wind absent komen te geraken, te vergoeden.

Art. 21. En by aldien bevonden werd« dat sy zig tot eenig smokkelwerk hebben laten gebruyken, so zullen zy, sonder conniventie en naar exigentie van saken, aan den lyve gestraft werden.

Art. 22. En zo wanneer in dit geval kan aangetoond werden, dat de eigenaar kennis daar van heeft, zo zal tegen denselven nog swaarder werden geprocedeert.

Art. 23. Voorts zal het gemelde prauwvoerders geensinis vry staan zo veel geld te bedingen, als ben goed dunkt, van de geene, die haar van noden hebben, maar zy zullen moeten te vreden zyn met het geene baar tot een vast vraglloon is toegelegt, zodanig als hel selve hier agter specificq werd aangewesen.

Art. 24. Alle welke gespecificeerde vragtloonen by dé com- missarissen, yder aan baar post, zullen werden betaalt terstond met hel afvaren der prauwen; en sullen dese penningen zo

Digitized by LjOOQ IC

i7b4. j. Mossel m

lange onder beruslinge van voormelde commissarissen moeten Wyven, tot dat de prauw wederom te rugge gekomen is en aan de post legt.

Art. 26. En by aldien bevonden mogte worden, dat dese commissarissen zig daaromtrent te buyten gegaan en den huurder meerder afgenomen of den prauwvoerder bekort badden, zo zullen deselve verbeuren : voor de eerste maal 50 rd', voor de twede maal 100 rd"* en voor de derde maal arbitralyk gecor- rigeert werden, met cassatie van hunne bediening.

Art. 26. Dierhalven en by aldien ymand, tegens den in- boud van dese ordonnantie bejegent zynde, zig addresseert aan het hoofd derselven, zo zal 't geene hem te veel afge- nomen of te weinig uytgekeerd is, door voormeld hoofd gerembourseerd werden en den overtreder promptelyk gecor- rigeert werden.

Art. 27. VVyders zullen de opsienders goede aanteke- ning moeten houden, aan wie de vaarluygeu van dag tot dag werden verhuurt, wanr mede afgeladen en werwaarts deselve vertrocken, als ook wanneer weder te rugge geko- men zyn.

Art. 28. En zullen ten dien eynde alle de pi*auwvoerders, zo wel die met certificaten als op vragt varen, yder een boekje hebben, getekend door het hoofd in desen^ waar inne de nomber en de grote van 't vaartuyg, mitsgaders de naam van den eigenaar bekend staat, ten eynde de conunissarissen daar in de aanteikening sullen moeien houden van de dag en de uure, aan wie, waar mede afgeladen, werwaarts de prauw vertrekt en wat geld daar voor betaalt moet werden; en zullen geene genommerde vaartuygen ergens mogen leggen, waar het ook zy, sonder hare nommers aan en hare boekjes in 't vaartuyg te hebben, op poene van yder reis vyf rd» en een ryksd'voor den aanbrenger.

Art« 29. En by aldien prauwen in de stad ofte voorsteden na hare lading moeten wagten, dan wel niel ontlost werden, zo zullen de voerders zulx 's avonds voor ses en 's morgens voor 7 uuren aan den commissaris van hare post bekend

Digitized by LjOOQ IC

724 1754. d. MOSSEL.

maken, op poene voorschreven; en zullen voormelde commis- sarissen als dan daar van op 't nieuwe aantekening houden als boven.

Art. 30. Item zullen mede de voerders, als zy van de posl eens afgestoken zyn, nog als zy van de rheede of elders te rugge komen, niet vermogen ergens aan te leggen om eenige passanten, die daar inne of uyt willen zyn, in Ie nemen of aan de wal te setten, op poene als boven.

Art. 31. En zo wanneer een prauw moet verlimmei'd werden of dat den eigenaar dood, siek of absent is, zo dat die prauw niet gebruykt kan werden, zo zal den eigenaar of die heai eigend, die prauw niet van de post mogen neemen, nog op een andere plaatse voeren, als met voorkennis van de com- missarissen; en zal als dan dit vaartuyg niet verder mosen varen, voor en al eer den eigenaar zig eerst wederom aan deselve posl beeft aangegeven, op poene als boven; en zullen voormelde commissarissen daar van accurate aantekening moeten houden.

Art. 32. Wordende wyders aan gecommitteerde leeden van Scheepenen en de l>eide officieren, die jaarlyks by de monstering der prauwen present zyn, ten overstaan van *t hoofd, in desen gemeld, gedefereert gelaten by die gelegentheid de prauwen te examineeren en die gene, die bevonden werden oud en afgevaren te zyn, af te keuren en niet meer op vragl te laten varen.

Art. 33. Voorts zullen alle dese genommerde vaartuy- gen in vier dassen verdeelt werden en zullen de voerders, die op vragt varen, te vreden zyn met het onderstaande salaris:

dat een of twee personen, met of sonder kooygoed en plun- deragie na of van de rheede willende varen, daar voor belalen 15 stuyvers;

met drie tot vier personen, yder of hoofd voor ho^H. 6 stuyvers.

en voor alle meerdere of met goederen geladene, als volgt:

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL.

725

!•«« classe

2^* classe

3''e classe

4*« classe

PLAATSEN.

van

van

van 3 en

van 5 lot

1 coyang.

2 coyangs.

4 coyangs.

7 coyangs.

ryksd»

ryksd-

ryksd'

ryksd'

Naar de rheede

-:24

-:36

1:12

2: —

Om de Wesl, als:

oa de Fluyt, Onrust en

de eylanden daarom-

trent

— :36

1: 6

2:-

3: —

Tangerang of de Qual. .

1: —

1:36

3:-

4: —

Cattapan, Soengitan of

Tandjongkail

1:30

2:12

3:24

5: —

Bantam

3:-

4:36

7: —

9: —

Om de Oost, als:

Ansjol

~:24

-:36

1:12

2: —

Tanjongpriok en de kleine

Maronde

-:36

1: 6

2:-

3:-

Edam en de grote Na-

ronde

1: —

1:24

3:-

4:-

Bacassy

1:12

1:42

3:12

4:24

Crawang

1:30

2:12

3:24

5: —

In de rivieren dienst

doende, in de stad iels

overbrengende, 't zy

eens of meer

— :18

-:24

-:42

1:12

Item voor 't leeg of stil

leggen, voor yder dag.

-:15

— :18

-:24

— :36

Art. 34. Werdende de voorsteden onder de stad begrepen ; dog, zo iemand een vaarluyg nodig heeft wat verder als de voorsteden, zal daar voor moeten betalen een quart meerder en voor plaatsen, nog verder, na proportie van dies verheid, te reguleeren na de vorenstaande lyst.

Art. 35. En zo wanneer iemand* by de opsienders een prauw heeft laten aantekenen om goederen te halen en nader- band dese prauw niet bcvragt of in het geheel niet gebruykt, denselven zal niet te min gehouden wesen aan den praaw- voerder te betalen een dag huur of een stads vragt, moetende als dan den prauwvoerder met zyn prauw den geheelen dag ten dienste van den huurder vaceeren, zo verre denselven

Digitized by LjOOQ IC

726 1764. J. MOSSEU

zulks vereiscbt, dog zo de prauw aaustonts weer om komt, zal den huurder met de belfte van een stads vragt te betalen kunnen volstaan.

Art. 36. En zullen de huurders gehouden zyn de prauwen ten spoedigsten te laden, op dat deselve voor negen uurra 's morgens of voor ses uuren 's avouts buyten de boom kunnen zyn; want, by aldien door toedoen van den huurder (en anders niet) door de pagters ofte iemand anders aan- gehouden en langer opgehouden werd, zo zal den huurder, boven de vragt, nog aan den voerder moeten betalen een stads vragt, te weten 't geen voor 't leeg of stil leggen gesteld is.

Art. 37. Waar en tegen alle prauwen, die na de rheede of elders na buyten goederen moeten brengen en dierhalven binnen de stad gerequireert werden om de ladinge af te haaien en in te nemen, gehouden zyn sullen 's agtermiddags of voor ses uuren 's avonds voor de woninge der huurders te schieten, sonder daar voor iets te praetenderen.

Art. 38. Ook zullen de prauwvoerders, die 's avonds na de rheede dan wel elders vertrekken, voor ses uuren by hare bestemde posten zyn en, na dat deselve door den commissaris zyn aangeteikend, praecies met de klok van ses uuren door gemelde commissarissen werden afgedepecheerd, welke prauw- voerders als dan geene personen meer mogen innemen, als bekend staat ; en zullen 's morgens, dan wel zo dra zy te rug gekomen zyn, zig aanstonts aangeven, op poene, dat hunne prauwen drie vragten coraal moeten aanbrengen en een ducaton zal gegeven en door haar betaald werden voor den aanbrenger daar en boven.

Art. 39. Ook zullen de commissarissen, met voorkennis van hun hoiofd, alle avonden eenige bekende en bekwame prauw- voerders doen aanleggen en opteekenen omroe de verlegene zeevarende Europeesen met ordre te dienen ende aan boord te brengen, mits dat zy 's morgens van het voorgevallene aanteekening doen laten, op poene als boven; ende zal sig niemand der prauwvoerders onderstaan iemand 's avonds aan

Digitized by LjOOQIC

1764. J. MOSSEL. 757

boord te breDgeo als dese bovengenoemde, op verbeurte van bet vaartuyg, de helfte voor den aanbrenger.

Arl. 40. Voorts zullen de commissarissen alle weken aan hun hoofd moeten overgeven een exacte lyst van het voorgevallene.

Art. 41. Het hoofd en dese commissarissen zullen tot salaris genieten van de na de rhede, de Fluyt, Ansjol en in de stad en voorsteeden varende, item stil leggende en in de rivieren gebruykt wordende prauwen, van ieder vragt:

van de eerste classe 1 stuyver, » » tweede » 2 > » » derde » 3 » » » vierde » 4 » dog van die geene, die meer geld verdienen, zullen zy eens zo veel aan salaris genieten.

Welk dagelyks inkomen of salaris by den anderen sal gelegd, 's weekelyks aan bel hoofd verantwoord en alle maanden verdeelt werden, te weten: de eene helft voor het hoofid en de andere helfte voor de commissarissen, onder haar in gelyke portien te verdeelen.

Arl. 42. Wel verstaande dit alles voor de goede mousson, dat is van primo April tot ultimo November, maar in de quade mousson, gerekend van primo December tot ullioM) Maart, zullen de prauwvoerders de helfte meer aan vragtloon en dus het hoofd en commissarissen ook de helfte meer aan salaris genieten.

Art. 43. Ende ten einde dese commissarissen en prauwvoer- ders te beter in haar devoir en schuldige pligt gehouden mogen werden, zo zullen de eerste, zo verre het dese instructie betreft, staan onder den officier tot correctie, denwelken daar in de simplici en de plano, zonder forme van proces, sal disponeeren, zo als de officieren gequalificeerd zyn in ordinaire saken van justitie; dog daar boven lopende, moet de sake voor Scheepe- nen gebmgt en behandelt werden tot suspens, cassatie, etc, naar exigentie van zaken. Dog dese laasle prauwvoerders sullen §taan lot correctie van haar hoofd in desen; en ingeval het hoofd een of ander prauwvoerder mogle bekeuren en den be- keurde weigerde de gestelde boete te betalen, zodanig bekeurde voor eerst mogen arresleeren eu zo lange in 't blok aan

Digitized by LjOOQ IC

^J8 1754. J. MOSSEL

4e boom te setlen, tot dat de boete betaald zal zyn, en, geen geld hebbende, doDselven binnen driemaal 24 uuren los te laten en voor de boete coraal, sand of steen te laten haaien, ten dienste van de stad, dog by nalatigheid van dien densdven met voorkennis en door de bediendens van den officier naar merites te mogen corrigeeren en afstraffen. En indien het hoofd zig eman- eipeerde een prauwvoerder zonder reeden te bekeuren en een boete op te leggen, sal het denselven vrystaan zyn beklag dierwe- gens te doen aan den officier, welke het selve met bescheidentheid ondersoeken en na bevinding daar omtrent het nodige doen sal.

Art. 44. En zullen alle de in desen gestatueerde geU boelens (behalven 't geen voor den aanbrenger gesteld .is), de 'eene helfte voor d'academie en de andere helfte voor het hoofd der prauwvoerders zyn en vervallen, aan denwelken boven dien van alle de genommerde vaarluygen, nu aanstouts en in het toekomende, alle jaren eens, kort naar de monstering, een ryksdaalder van ieder vaartuyg zal moeten betaald werden, zo tot opregting als onderhoud van lootsen, die by ieder post nood- sakelyk zyn tot berging der seilen van de prauwvoerders, etc

Art. 45. Gelyk al meede het hoofd der prauwvoerders, tot bekostiging van de nodige boeken, papier en verdere comptoir behoeftens, mitsgaders voor zyne uioeyte, sal hebben te genieten voor de aantekening van den verkoop der vaartuygen, vao ieder 1 stuyver per ryksdaalder, mits hy aan de kopers daar van een bewys suppediteere ; voor het verleenen van een pas, waar voor den sabandhaar gemeenlyk twaalf stuyvers geniet, zal aan denselven niet meer als ses stuyvers betaalt werden, mits door het hoofd mede, dog voor niet, getekend werde.

Voor de overteekening van port zal voortaan niets belaalt werden en ook meede niet voor de certificatie.

1 October. Middelen Ier verbetering van de Jakalrasche boven- en Preanger-landen.

Ten vervolge op een door hem den !«'«■ December 1751 ingediend •schriftuur", legde de Gouverneur Generaal weder een uitvoerig sluk van zijne hand over, getiteld: AanmerkiD-

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 729

gen over de Jaceatrase eu Preanger landen, naar aanleiding waarvan de Regering besloot:

Eerstelyk: sig te conformeeren met zyn Edelhei ts propositie, zo ten opsigte van de prysen, die by continuatie voor de producten souden dienen betaalt te werden, te weten in de Preanger landen, die onder Batavia sorteeren, de coffy tegens ses ryksd' a 48 stuyvers de picol van 125 9, de peper ad idem, het cattoene garen a 45, 35, 24, 18 en 10 rd* de gelyke picol, na de soort, de indigo tot 30, 24 en 18 stuyvers 't ffi van de eerste, tweede en derde soort en de curcuina iegens ses ryksdaalders het picol, als ten opsigte van de als nu te bepalene leverantie omtrent de vier eerste articulen, die oversulks in volgender voegen zal moeten geschieden, als:

Coffy. Peper. G»tan. Indigo. Picols. Picols. Picols. Picols.

te BanJong 2700 1080 50 25

• Pracamontjang 2700 1080 50 25

I» Sumadang 1600 640 30 15

» Pagadeen 200 100 4 2

» Crawang 400 150 8 4

» Tjassem 200 100 4 2

» Pamanoekan 200 100 4 2

die te samen uylmaken 8000 3250 150 75"

waar by komende de Jaceatrase, vol- gens bepaling by resolutie van den

4« February 1752, als 1500 2500 60 30

item de Cheribonse, te welen;

van de Sulthans 4500 2250 90 45

» Oelama 400 160 20 10

» Tjamis 600 240 30 15

» Imbanagara 700 280 34 17

. Sumbangang 2000 900 50 25

» Soekapoera 800 420 50 25

» Gabang — — 8 4

» Indramayoe — — 8 4

sullende op dese wyse de geheele

repartitie beslaan in picols 32000 10000 500 250

Digitized by LjOOQ IC

750 1764. J. MOSSEL.

Waar van nogthan.s de Cheribonse prysen der oofly een halve ryksd^ 't picol minder en 't gaaren ook zo boog niet als 't Jaccatrase komt Ie slaan, nmar een vyfde minder in de eerste zoort en so na rato omtrent de andere soorten, mei desen verstande egter, dat alle dese leverantien begrepeo moeten werden onder de Jaccatrase bepaling, by resolutie van den 4**" Februai7 1752, om peper na rato van cofly Ie leveren, sodanig, dat nu in anno 1754 tbien picols peper by de bondert picols coffy en zo voorts van jaar tot jaar wat meerder en accresserende moeten opbrengen, te weten: in anno 1756 by ieder 100 picols coffy 15 picols peper, in anno 1757 20 picols peper, in December 1758 den vollen eisch of voorscbreve bepaling van 40 perc^ en daaromtrent, schoon intusscbeu al de coffy, die zy komen te leveren, tegens de gestelde prys sal aangenomen werden om den inlander, die men in vroegere dagen niet dan met moeite tot dese culture gepersuadeert heeft, daar van door eene diminulie in de quantileit niet balorig ofte afkerig te maken en de Comp« niet weder gebrek te doen hebben, 't geen buyten des noodwendig dit schadelyk gevolg na zig soude slepen, datse, geen weg wetende met de meerdere door hun ingesamelde dan by de Comp« g'accepteert werdende coffy, waar van den uytvoer by placaat van den 15" April 1725 is g'interficeertgovorden, eenen verkeerden uytweg daar meede soeken, dan wel derselver culture negligeeren souden, om niet te spreken, hoe het niet alleen zeer moeyelyk is den inlander van hel cultiveeren van dit of dal product, wanneer 't eens lot succes gekomen is en hy de aangename vrugteii van zynen arbeid jaarlyks geniet, te diverteeren en ten anderen, dal bet belang van deComp^ver- eischt, dal derselver pakhuysen eens van een goeden voorraad van dat product voorsien raken, om in staat te zyn een aan* sienlyke quantileit overjarige boonen te kunnen vei*senden, dog ook mede stand te doen grypen de poene, dat voor ieder picol indigo, die de respective regenten in December 1759 of January 1760 minder als hun voorscbreve tax zullen leveren, door deselve twintig en dal voor iedei' picol garen inselver-

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 751

Yoegeo lieD ryksdaaldere sal moeien betaalt \verden, zonder egter baar daar voor vry ie laten wegens bei geeue zy bevonden werden minder ie leveren, en zulks om zodanige motiven, als by voorschreve besluyt broeder zyn Ier neder gesteld, en overzulks door een Europees opsigier in ieder groot district daar op een beboorlyke reflectie te laten slaan, terwyl van de peper, indigo en garen voortaan zal g'ac- cepieeri werden alles, wat zy boven het voorsz. bepaalde, by een goed sue«es hunner aanplanting of by geval, zullen leveren en dat zo wel uyt de Bataviasche als Gheribonsche landen.

Ten tweeden: is uyt aanmerking van de by het schriftuur voorgestelde noodsakelykheid om de Preanger of Jaccairase landen wat meerder te bevolken, verstaan, ten vollen ie amplec- ieeren hei door welgemelte zyn Edelheid daar by aangewesen expediënt om dit defect Ie remedieeren en dienvolgende, vermits de Cheribonse en de aangrensende landen door de uylgewekene van Java overvloedig gepeupleerd zyn, overzulks, in cas dai voorsz. volkeren by voorvallende geschillen gepermoveert wier- den na de Preanger en Jaccairase landen de wyk teueemen, voor al sorge ie doen dragen, dai hare vrouwen en kinderen door hunne regenten niet aangehouden werden, nadien sulks, sirydig zynde mei de Javaanse pretensie en natu urlyke vry heid, de oorsaak zoude kunnen zyn, dat men omtrent het bedoelde oogmerk in desen niet reusseerde en Crawang, dat door geen ander middel uyt syne ruine, bygekomen door den dwang der Grawangers in anno 1722, 1723 en 1724 aan de gewaande goud of zilvermynen in den berg, Paran, die in dai district is leggende, kan gered worden, gelyk thans voor het grootste gedeelte van volk ontbloot sonde blyven.

Ten derden: wierd insgelyks met meermdie zyn Edelheid nodig g'oordeeli en dienvolgende verstaan, dat legen een vaarbare rivier, die tot gemak van den inlander om de producten des lands van boven af ie voeren is streckende, een andere zal gehouden werden om de na by gelegene landeryen onder water te selien, ten dienste van het gesaay, ende zulks door middel

Digitized by LjOOQ IC

752 1764. J. MOSSEL.

van bandongangs or schutdeuren, na den gebruike in dese landen, mitsgaders de bekende, van de bovenlanden tot by na aan dese stad toe nieuwe gegravene sloot of de slockan tot beide de voorsz. gebruyken te employeeren, dog teffens de nodige ordre Ie doen stellen, dat daar omtrend zo onbesuysd bieren daar niet werd te werk gegaan door het toestoppen van en de al te ruym gemaakt werdende afleidingen in datwaterryk beekje, waar door de zo nodige vaart ten eenemalen gestremd werd, na dien overvloedig water door het graven van zyslootjes na de daar nevens leggende pady landen kan werden afgelad, indien maar hier omtrent een beter toesigt als tot nog toe werde gehouden, dewyl in allen gevalle dé vrye afvaart van uyt bet gebergte voor alles gaan moet.

Ten vierden: is verstaan te surcbeeren de dispositie over de landen, welke zyn Edelheid vermeende, dat voor de in oflBcie zynde inlandse officieren permanent geschikt, dan wel aan de besitters in eygendom afgestaan ofte publicq verkogt diende te werden, tol dat de daar van onder handen zynde kaarten berigten in gereetheid sullen gebragt weesen.

Ten vyfden : geconsidereeri zynde, dat slegts een niet noemens- waardige quantiteit zout van Crawang werd aangebragt en het gebeuren kan, dat men by dese of geene toevallen uyt de zoutpannen op Java, insonderheid die van Paradessy, niet genoeg- saam gerieft soude kunnen werden van dat zo zeer benodigde ingrediënt tot de huyshouding, daar nogthans van het Crawangse district af aan en verder herwaarts wel gelegene stranden genoeg schynen te zyn om zoutpannen aan te leggen, indien er maar eenige colonislen, 't zy Europeesen of inlanders, zig daar op verslaande, hun de moeyle willen getroosten bun werk daar van te maken; zo wierd, om een iegelyk, welke genegen mogle zyn sig daar toe te begeeven, te meerder te animeermi, conform den voorstel van zyn Edelheyt, dienstig g'oordeelt en mits dien g'arresteerl alle het zout, dat te Crawang en van daar herwaarts langs de stranden gemaakt en alhier gebragt werd, te libereeren van alle inkomende regten en overzulks daar van by de aanslaaude pagl condilien de nodige lucntic

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 753

te maken, dog den Ibol van het Javase en Cheribonse zout nog by provisie te laten op den presenten voet, tol tyd en wylen men zien sal, hoe het daar meede hier opneemt, om als dan daar over in het vervolg het nodige (e besluylen.

Ten sesden: op de gedane verthoning door welgemelte zyn Edelheit geremarcqueert wesende, dat per de Cbineese jonken jaarlyks hier considerable parthyen gemeen aarde- werk werden aangebragl, waar door de Chineesen hier veel geld van daan sleepen en, hel selve hier verdwynende, de vreemde landen verrykt, dog dat dit articul van negotie voor de Cbineese traffiquanten dadelyk eenigsints den bodem zoude werden ingeslagen, indien bier niet alleen menschen, zig op hel fabriceeren van dat grof aardewerk verstaande, gevonden konden werden, maar ook daar toe bequame kley grond, 't geen beide niet geheel buyten apparentie schynt te wesen; zo is op de al verder gedane propositie van meer- melde zyn Edelheid verstaan, de officieren der Cbineese natie te gelasten sig te informeeren, of in dese colonie geene werklieden te vinden zyn, die zig op het plateel bakken en het maken van grof porcelyn verstaan ; item of in dese con- tryen goede aarde ten dien eynde gevonden werd en waar ter plaatse, mitsgaders, ingevalle dat zulk ambagtsvolk bier niet aan banden mogte weesen, eenige van die lieden uyt China te ontbieden.

Ten sevenden: in overweging genomen zynde de. propositie van welgemelde zyn Edelheid, dat de vissery ter zee, tot gerief der ingesetenen en tol merkelyk voordeel van de vissers, wel eenige verbetering nodig hadde en wat verder uytgebreid diende te werden, ten eynde dus doende den gemeenen man, insonder- beid de inlanders, wier spyse voornamentlyk bestaat in versche, gedroogde of gesoute vis, voor een médiocre prys te regt konde geraken, 't geen hun tot een groot soulaas zoude strecken en 'daar door den aanbreng van vis van uytbeemsche plaatsen voor eeo groot gedeelte gemist kunnen werden ; zo is verstaan, aan de beide sabandbaars te demandeeren zig by de pagters van de vismarkt, zo wel den presenten als den geweesene, en daar

Digitized by LjOOQ IC

IZi l'?Ö4. J. MOSSEL.

zy verder vermynen zullen onderrigting in cas subject te kannen bekomen, Ie informeeren na de middelen en w^n, waatr van men zig zoude kunnen bedienen ter verbetering der visseryeo ter zee.

Ten agtsten : geconsidereert zynde, dat mogelyk het prohibi- tive placcaat deser regeering van den 15^ April amio 1648 omtrent de inlandsche weveryen gedeeltelyk de reeden uyt- maakte, dat dien aangaande in den presenten tyd niet meer werks gemaakt werd, schoon het niet onbekend, dogbywege van conniventie al van langen tyd ongeremarcqueert is gdleveo, dat onder den inlander te lande waart byna geen vrouw is, die zig niet op dat handwerk verstaat en somtyds een kleedje voor haar man of vriend op het weeftouw set, mitsgaders dat in en omtrent de stad door de slaven zeer goede kleedjes werden gefabriceert en het dienvolgende niet onmogelyk zy, dat, wanneer een ieder ten desen opsigle de banden wierden vry gegeven, men wat meer beweging ten opsigte van ^t handwerk zoude kunnen ontwaren, ja, dat hier uyt seifs in vervolg van tyd een poinct van negotie voor de Gomp^ geboren konde werden, invoegen zulks door welgemelde zyn Eddheid by meermelde schriftuur ook wierde geremarcqueert ; zo is uyt hoofde van de nuttigheid, welke daar uyt te wagten zy, also veele geringe ineuschen onder de inlanders indetosschen tyd der oegslen en ander huysaians werk, dewyl die tog, in 't gemeen .te luy van aard zynde om zig tot swaar weric te begeven, dus des te gemackelyker het weefgetouw ter hand neenien en daar door aan de kost zullen kunnen geraken, ver- staan het voorschreve placcaat om de voorwaards g'allegueerde reedenen in te trecken en zulks de gemeente by billiet bekend te maken, mitsgaders boven dien eenige balen cattoen van Souratte te eisschen om aan een ieder, die het begeerd, voor een matige prys verstrekt te werden ; en laastelyk, in der tyd voor reekening van de Gomp® aan te nemen sodanige van de gemaakte lywaten, insgelyks ten redelyken pryse, als voor Nederland of elders in dese gewesten acceptabel zuUen werden g'oordeelt.

Digitized by LjOOQ IC

I7fe4. J. MOSèËL. 73^

Teh negenden : in deliberatie getreden zynde over de verdere propositie van welnielle lieere Gouverneur Generaal, concer- neerende eensdeels de noodwendigheid van eene nadere schicking omtrent de bovenlandsehe districten, niet sorteerende onder de bekende regentschappen van Tjantjoer, Tji Blagon, Tjikalong en Tjilingsie, nevens alle de ineernielte Preanger en daar naast aan zee gelegene landen, onder welke het district van Tangerang meede moet werden gecomprehendeert, nademaal het op den presenten voet, nanientlyk met het toevertrouwen van het opsigt aan Javaanse capitains, lieutenants en vendrigs, niet wel kan werden gehouden, dewyl dese hunne voorname studie daar in bestaat om ilen gemeenen man allerley extorsien en vexatien aan te doen,, mitsgaders ten anderen, dat de admi- nistratie der justitie onder den inlander wat nader gereguleert en gemackelyker voor hun gemaakt diende te werden, dan deselve tot dus verre voor hun geweest is, uyt dien hoofde teffens by voormelde schriftuur proponeercnde om, niet alleen alle Bataviase landen in sekere bepaalde districten met bekende namen te verdeelen, maar ook ieder onder haar eigen hoofd te stellen, van de bequaamste uyt die gene, die daar wonen of daar zy haar gewillig onder begeven hebben, die den inlandsche naam van mandoors voeren zoude, mitsgaders omme uyt de sodanige, na de gelegentheid en uytgestrektheid der landen, tien tot onder-landraden te verkiesen, tot het aanhoren der klagten en saken, die in hare landen voorvallen, en 't examineeren derselve, om de sodanige, die van geen groot belang zyn, met haar tienen by de meeste stemmen de facto af te doen volgens sekere regulen en ordres, zo aangaande het regt als de successie, erffenis en gemeenschap, door ervaren staat en landkundige by een te brengen, om in de inlandsche talen gedrukt te werden.

Wyders, dat tot het termineeren van sware en lyfstraffelyke zaken uyt de gemelde voorsitters van thienen, die een groot getal zullen uytmaken, een hogere raad van thien personen koude geformeert werden, onder den titul van landraden, welke laasle en hoogste inlandschen raad op zekere tyden soude

Digitized by LjOOQIC

736 1764 J. MÓSèÉL.

koDoen vergaderen in het district, daar eenig delict komt voor te vallen^ of we! ter fortresse Heester Comelis, om swaarder saken af te doen en teii overstaan van een boven landdrost, een persoon als iandraad uyt de hoofd ingelanden en secretaris te beschryven alle capitale lyf- en hals saken, om by Sdieepe- nen daar over te oordeelen en vonnis te vellen, dog dat omtrent verschillen of processen, die niet puur crimineel zyn, de inlandscbe natiën de vryheid konde gelaten werden om van het gewysde der tien mannen of landraden, indien sig daar by beswaard mogteu vinden en daglen verongelykt Ie wesen, aan het gemelde collegie van Scheepenen meede te mogen appelleeren, teffeos by gedagte schriftuur allegueerende diverse reedenen en positien tot staving van zyn Edelheits sentiment en voorstel in desen, zo met betrecking tot de menigvuldige moorden en buffel dieve- ryen, die thans veeltyds ongestraft in de bovenlanden gepleegt werden, als de gevolgen van dien en den afschrik der bloedver- wanten van sulke om het leven gebragte menschen, mitsgaders andere verongelykte personen, voor den ordinairen regtbank, om dies verafheid en de inconvenienten, daar by in 't breede g'allegueert, met byvoeging, dat zyn Edelheid dit alles wel voornamenllyk was proponeerende met die veronderstelling, dat Scheepenen deser sleede, zo weinig als den Landdrost, uyt hoofde van dersclver dagelykse occupatien, niet wel iu staat souden zyn om tot het afdoen der verschillen en het ondersoek na gedane moorden, buffel en meer andere dieveryen van importantie zig zo verre van de stad te kunnen begeven, dog dat in contrarie gevallen wel inclineeren zoude om, wanneer eenige gecommitteerdens uyt haar collegie, nevens den Land- drost of een adjunct en een gesworen clerq, eens 'swed^s daar toe vaceeren konde, het een en ander aan deselve op te dragen.

Over alle het welke dan in het breede gediscoureert en ten dien opsigte in aanmerking genomen wesende, dat het tweede lid van zyn Edelheids propositie, rakende het vaceeren vao gecommitteerdens uyt de regtbank van Scheepenen op sekere dagen ter genoemde plaats Meester Gomelis, als een seet

Digitized by LjOOQ IC

i?54. j. Mossel. '>5't

eommodieus expediënt voor al sulke geringe lieden, welke met de juslitie iets te verrigten hebben, wierd aangemerkt en dierhalven dese zaak door den heere Gouverneur Generaal in omvrage gebragt, mitsgaders door den heer Raad ordinair, van der Waeyen, als president van Scheepenen voormelt, betuygt zynde, dat, vermits de saken, by dat collegie voorval- lende, nu in verre na so opereux niet meer waren als wel in vorige tyden, zyn Edele van gevoelen was, dat twee leeden uyt het selve, ieder op hunne toerbeurt, benevens den Landdrost, op de voorgestelde dagen zeer wel zoude kunnen vaceeren; zo is met eenparige stemmen goedgevon- den en verstaan om twee leeden uyt 't voorschreve collegie van Scheepenen, te weten zulke, die in de voorgaande maand als gewone gecommitteerdens geseten en de dagelyks voor- yallende commissien waargenomen hebben, nevens den Land- drost, g'assisteert door den secretaris of gesworen clercq van Scheepenen evengemelt, te committeeren om eenmaal 's weeks, namentlyk op den daar gehouden werdende passer of marktdag, naar de veldschans M' Cornelis te gaan ter bediening der justitie aldaar, des morgens te negen uuren, en dat geduurende de goede of oostmousson; maar in de westmoesson, wanneer de weg derwaarts inpracticabel is, deselve hare sitting te laten houden op zyn Edelheids land- goed, Weltevreeden, insgelyks op den daar gehouden wer- dende marktdag; mitsgaders wyders de voorsz. twee leeden van Scheepenen bank, item den Landdrost te qualificeeren, in opsigle van het civile, by arrest te vonnissen over diffe- renlen en pretensien in geldsaken tot ryksdaalders vyftig toe, dog niet daar boven, also dat aan Scheepenen blyft; en met betrecking tot het crimineele, niet verder te gaan dan het hooren van getuygen, beleggen van stueken, enz., welke documenten ten volgende sit- of marktdage gerecol- leert zullen moeten werden, ten welken eynde se tot haren dienst zullen hebben twee oppassers van den Gecommit- teerde over de saken van den inlander, die alle maanden verwisseld zullen werden, dewyl de resolulien van den 11^°

PLAlAAT-BOEi DEEL VI. 47

Digitized by LjOOQ IC

t38 ^t64. J. i^OSSÈL.

May 1670 (^), 6^ Decemker 1707 en ultimo December 1750, verbiedende bet eeodett van eraige bedieedens van de justitie in de bevenlandeo buyten expresse gedaan werdende ^{ledllien, daar den Landdrost of syn snb^ituat selve by assisteert, ni v#Ue kragt es waarde Myven, latende aan den Gomnissaris voormelt geiemandeert alle huysselyke geschillen^ mitsgaders ook laken wegens haren godsdienst, kuwelyken en alle andere diergelyke, welke altoos door denselve en de iülandscbe capi- tams, benevens de hoofden der canipongs^ etc, zyn afgedaan g^wordeiiy beboudeas, dat omtrent die, welke van belang zyn, bet addres aan Scheepenen niet werd afgesneden; mitsgaders in gevallen, dat in de bovenlanden eenige moorden gepleegt mogten werden dan wel den een of ander swaar geqnest, op sekere tyden, dat gecommitteerde Scheepenen of den Landdrost sig niet derwaarts kennen begeven^ als dan volgens het ab nog standhoudend gebruyk op Tangerang en natsschien ook wel voor desen op Heester C!ornelis, aaii de commandanten van die beide forten van diergelyke moorden of toegcfcnrgte sware quetsuren te doen kennisse geven door de bloedverwanten, dan wel andere vrienden of bekenden van de» ter neder* gemsakte of gequetste, in welken gevalle de limiten van Tangerang strecken zulten lot de rivier Passangraban en bet al overig* tet Meester Gomdis, mitsgader» die beide commandanten te demandeeren om, daar van kemri%e kry- gende, Ulico twee beq[uaiiie sergeanten, nevens den schryver en ebirargyn, aldaar bescheideiv te senden ter pbiatse, daar de» ge<|ttesten dan wel het lyk van den ons 't teven gebragte syn mogtey om deselve te visfiteeren en informatie van het feH te neemeuv mitsgaders, des mogelyk, de dader of wel die daar voor verdagt gehouden werd, te apprehendeeren en ver' volgens deselve, met de berigten dien aangaande, in goede versekering den LaiMldrost toe fe senden om^ na behoeriyk ondersoek van saken» zyn ampt en pligt te kunnen belragten; sullende wyders de litjgeerende parthyen, zo in 't civile als

(*) Er bestaan |?cenc re<K>lQtién ran dr Indische Regering van dien dafiliD.

Digitized by LjOOQIC

1754. J. MOSSEL. 73d

criinineele , in persoon voor gemelte gecomniUteerdens en Landdrost moeten Compareeren, himiie saak selfs in hunne eigene lak mondeling voordragende of verantwoordende, ten overstaan van een gesworen tolk, die daar toe expresselyk benoemd zal dienen te werden, dog van dien regtbank gese- cludeert te laten bly ven alle de inlanders, sorteerende onder de evengenoemde regentschappen (^), met en benevens Tjipaminkis, Tjimapper, Campong baroe en desselfs deel Bogor, nuBuyten- sorg hernaamt, van welke landen het naaste over de twaalf uuren van de stad is leggende, en dus blyven kunnen onder gelyk bestier als de afgelegene regentschapjes, also, in zo verre die verkogt zyn, by gedane overdragt verbonden blyven aan deselve beswaarenis, welke ze onderhevig waren, toen die districten onder regenten sorteerden, en ook onder deselve regten, vet'mits den heere Gouverneur Oeneraal dog, buyten des, van alle capitale saken, die daar roorvallen, kennisse krygt; voorts ook nog alle, die aan dese zyde van de rivier de Maronda, mitsgaders binnen de fortressen Meester CorneUs en Tangerang woonagtig zyn, uyt te sluyten, dog al, wat daar buyten is, tot twaalf uuren opwaard van de stad, de particu- liere verkogte landen daar onder gerekend, te laten onder de jurisdictie Van gemeMe regtbank te Meester Comelis, met desen verstande, dat aan parthyen litiganten vry zal staan, indien sy te samen of een derselve, het zy aanlegger of verweerder, in 't bysonder zulks komen te begeeren, hunne saak direct by het coUegie van Scheepenen ter rolle te bren- gen, ingevallen van boven de vyf ryksd' aan geld of de waarde van dien; zynde al verder met relatie tol dit sujet, na den voorwaarts gemelte voorstel van welgemelde zyn Edelheid, besloten om tot narigt en observantie, zo wel van gedagte gecommitteerde Scheepenen en Landdrost, als die het verder aangaan mogten, door ervaren slaat en landkundige personen, welke nader daar toe staan genomineert te worden, te laten ontwerpen de nodige regulen en ordres, zo aangaande hel

(') Zie Wadz. 735.

Digitized by LjOOQ IC

740 1'^64. J. MOSSEL.

regt van successie, erffenisse eD gemeenschap van goederen, als omtrent het stuk der huwelyken onder de inlanders, om vervolgens, by dese regeering ingediend en het nodige daar <^ gedisponeert zynde, in eene instructie geconverteert te werden.

10 October. Last op de buiien-kantoren op te geven, niet alleen hoeveel geld maandelijks in kas was ge- bleven, maar ook uit icelke speciën dat geld bestond.

Deze last is afkomstig van Heeren XV1I°«°. — Zie ook bij 29 September 17S2.

10 October. Last op de buiten-kantoren jaarlijks één- of tweemaal naar Batavia op te zenden een eisch van koopmanschappen, welke benoodigd en in den plaatse^ lijken handd gewild waren.

Deze last is afkomstig van Heeren XVII*^. Meer dan het geéischte mogt van Batavia niet gezondeo worden. Eerst den 19^ Junij 1755 is deze last gepubliceerd.

29 October. Reglement voor het geprivikgeerde stads- logement te Batavia.

»Te meermalen'* was in Rade van Indiê »gediscoureert en in overweging genomen het consideiabel ongerief, dat, zowel vreemdelingen als dienaren van de Comp® en alle andere fatsoendelyke luyden, dewelke, uyt Nederland of van de buylen comptoiren, dan wel andere plaatsen in dese gewesten, bier ter stede aankomende, ondervinden moeten door het gebrek aan een ordentelyk stads logement, het welke genoegsaam alomme in steden en plaatsen van beschaafde natiën, dog niet te deser boofdplaatse gevonden werd, invoegen dit in allen omstande is aangetoond by seker, door den heere Gou-

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. 741

verneur Geueraal ontworpen schriftuur, behelsende niet alleen de ongemacken, welke daar door in cas subject ontstaan^ en de noodsakelykheid om sodanig een logiement alhier te sta- bileeren, item de nuttigheid, die daar van te wagten zy, maar ook een project, op hoedanig een wyse en op wat voet een diergelyk hotel zoude kunnen en dienen opgeregt te werden ten dienste van een iegelyk, latsoendelyk persoon, 't zy vreemdeling, dienaar of burger, welkers omstandig- heeden niet permitteeren mogte op zig selve te gaan wonen en zyn eigen menagie te houden".

De Regering stelde daarom de navolgende »conditien'' als eene «provisioneele ordonnantie" voor het logement vast:

Art. 1. Dit logienient sal moeten wesen groot, commodieus, by het water gelegen en gezond, mitsgaders met pakhuysen en andere nodige bygebouwen voorsien.

Art % Den regent of castelyn sal moeten weesen een man van onbesproken handel en wandel en beschaafde zeden, die het talent heeft met allerley soort van menschen op een henscbe wyse om te gaan en zig daar van bemind temaken.

Art. 3. Dierhalven zal dit heeren logiement niet mogen verkogt of verhuurt werden met het regt van gebruyk en genot van de prerogatieven, aan het selve g'accordeert, als met voorafgaande uyldruckelyk consent deser regeering.

Art. 4. Den regent of castelyn zal ook niet vermogen eenige personen in zyn dienst te nemen of te houden, als die, vriendelyk, trouw en gedienstig zynde, de gasten zonder aansien van natie, persoon of religie ten dienste slaan.

Art. 5. Eu zal hy g'aulhoriseert zyn sodanige bediendens, als hy kan aantonen zig niet t'ontsien de (gasten of bare bediendens te injurieeren ofte met woorden of daden te bele* digen, ten eersten ofte binnen de huur tyd af te danken, zonder betaling van eenige wedde of loon, die zy te goed moeten hebbeu, dewelke als dan zal vervallen ten behoeve van 't lazarus huys ten eylande Purmer Endt.

Art. 6. Den regent sal, door een goed reglement en bestier in zyn huys in te voeren, nioeten tragten te beletten

Digitized by LjOOQ IC

742 1754. J. MOSSEL.

en voor te komen het godslastereo, vegten en scheld» en, voor zo verre het gevoegelyk geschieden kan en zonder kren- king van de vryheid, die de gasten noodsakelyk behoren te hehben om met eikanderen afsonderlyk, bayten het geselschap of participatie van den regent^ te converseeren, ook moeteo zoeken te tfetoumeeren en tegen te gaan alle disputen over religie en nationale saken door een vriendelyke vertoniiig van de speciale ordre^ hem daar omtrent gegeven, en de qoade gevolgen, die daar ny t kunnen ontstaan, ofte andere diergdyke onaanstotelyke middelen.

Art. 7. En als hy zig zo verre mogte vergrypen van daar toe selfs aanleyding te geven ofte hem daar inne direct of indirect te mesleeren, dan wel tepermitteerenofoogluykenëer wyse toe te laten, dat eenige der hediendens van het huys zulks komen te doen, zal hy verbeuren een somma van bon- dert ducatons, ten behoeve van het voorsz. godshuys, endaar en boven responsabel weesen voor al het quaad, dat daar ayt mogte voortkomen.

Art. 8. De regent of castelyn en zyne hediendens zuflea om geene reedenen permitteeren, dat in dit logiement geleveii ofte geborgen werden eenige contrabande goederen, hoe ook genaamt; en ontdeckende, dat deselve aldaar buy ten hnn weCoi geborgen of opgeslagen zyn, daar van ten eersten kennisae moeten geven daar en zo zulks behoord, sub poene van correctie na vereysch en bevinding van saken.

Art. 9. Insgelyks zal hy den heere Gouverneur Genenai ofte d'officieren van justitie aangeven alle de geene, die in het logiement komen te logeeren of, by zyn weeten, met vreemdelingen zullen overleggen of beraadslagen om uyt den dienst van de Comp^ te deserteeren ofte uyt d'colonie tODt- vlugten, als ook de geene, die zig toeleggen mattrosen, sol- daten, handwerkslieden of andere Comp dienaren te rondselefl, op poene van, by het contrarie, te vervallen in ceo bode van hondert ducatons voor yder hoofd.

Art. 10. Voorts zal hy, nog zyne hediendens, eenige raad, hulp ofte aanleyding mogen geven tot het frandeeren der

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 745

paftm, diraet «f indiniol, f poene ran een aiaeade v» twM hoBdBft docBtmis voer èt overtreder, len beboeive xnm bet leproaen buys, en arbitrale correotie daar en beven.

Art. 11. Nieiuuui, huytea dese caaleèyD, zal eea logies of herberg HiogeD houden om vreemddingen voor geld Ie logemren en IraeteereD, ran wit natie die ook ayn negten^ oogie ook Yoer dienaren van de Qmf^ ofte ingeaeteoen denor coiMie van een boger rang ala sergeant, op poene van een hen4art ryksd" boete voor ieder boofd te verbeuren en dat daar en haven op aUe pretensien wegens aedaoigen onsepern^itteerde berberging geen regt sal gedaan werden.

Art. 12. Zullende gevoigelyk aHe 'sGomp* dienaren ef onderdanen van den Nederlandschen staat» minder all ab^elut asaiatent in qnaüteyt or rang zynde, de vrybeid behouden by herbergiers, commensaal boudeta ofte mA&re in te irecke« en te Myven weonen.

Art. 15. En zo ook een iegelyk, van wnt slaat of eondUie ly mogte wesen, 't ay Nederlander of vreemdeling, 's Qnk^ pagnies dienaar of burger, vry staan ten eersten ^e daar toe inolineerendes na eenige dagen in dit buya gole^rt te hebben, op zig zetfa te gaan wonen of by andere vrienden of kennisaen, geen herberg houdende, neg volk voor betaHng kigeer^Mle, in te treeken, mits kenniase gevende m^ de« sabaodhaar» als by een vreemdeling, en aan den caslelyn, zo by een Gompagnies dienaar of onderdaan van den Nederland'^ 9ohen staat is, om bet nodige herigt te kunnen gev«i» waar en by wien zy te vinden zyn, wanneer deae regeering ofte iemand anders zulks mogte requireeren.

Art. 14. En zuUen de vreemdelingen omtrent sodanige heysvesling, buyten het pnblieqne logiemenl, kunnen voiataan met op hun woord van eere te versekeren» dat zy by den j^rticnUer, die hen logeerd, geen geld toot kost, logies of hergiqg van goederen verteeren.

Art* IB. Haar den genen, die zulks doet» zal» als er eon^ trarie suspieie tegens hem is» verpligt zyn, de castelein z^dks re^uireerende, zig voor de justitie met eede te pur geeren van

Digitized by LjOOQ IC

744 1754. J. MOSSEL.

hen geen logies, kost, etc, voor betaling te geven, direct nog indirect, al ware het ook onder den naam van pakhuyshaar ofte andersints ; en zulks weygerende, zal hy schuldig geiioa- den werden en vervallen in de boete, articul 9 gesteld.

Art 16. Alle de geene, die met hunne koopmanschappen, in wat fusten of embalures die ook zyn mogten, in dit logie- ment intrecken, zullen een dragelyk pakhuyshuur aan deo regent of casteleyn moeten betalen, niet excederende voor de fyne, precieuse goederen een agtste, kleyne fusten een half en grote fusten, als zuyker, arak, enz., een percento, behalven het draag of coelie loon, waar van hem zyn verschot zal mo^en voldaan werden sonder meer.

Art. 17. Tot gerief van dit huys, mitsgaders tot commo- diteyt, zo voor de vreemdelingen als 's Compagnies dienaren, die, by hun arrivement, hunne aankomst by den heere Goa- vemeur Generaal en de heeren leeden deser regeering, meest alle om de gesondheid in thuynen buyten de slad wonende, gaan bekent maken, zal aan den castelein toegestaan werden het houden van ses huurwagens, zonder de pagt subject te zyn, mits dat deselve ook niet zullen mogen verhuurd ofte geleend werden als aan personen, in dit huys logeerende.

Art. 18. En om voor te komen alle misbruyken en excessen, die van en omtrent dit prerogatief zouden kunnen gemaakt werden en die te beter te kunnen nagaan, als deselve begaan mogte werden, zullen dese ses wagens in 't geheel blaauw geschildert of gevernist moeten weesen, tot de wielen in *t cluys, en met blauw tryp ^gevoerd.

Art. 19. De pagter van de inkomende en uytgaande regten ofte van de boom zal niemand der kooplieden ofte andere personen, in dat huys haar intrek nemende, mogen molesteeren, hare in en uytgaande goederen, als het geene contrabande wharen zyn, arresteeren ofte den doortogt beletten, mits den uytvoerder der goederen of iemand zynentwegen aan den pagter overbandige een briefje, door den regent of casteleyn ondertekend, waar in zal moeten gespecificeerd staan de datom van den invoer, nevens het getal, de zoort en waarde der

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 745

goederen, die de selve inhouden, na de laatste roarkts prys alhier.

Art. 20. En zal niet te min de pagter het regt behouden d'opening in persoon by te wonen of daar toe iemand zynent- wegen te zenden, om versekert te wesen, dat de packen of balen, etc., waarlyk inhouden het geene, waar voor zy aangegeven zyn en niets méér, weshalven den invoerder ook gehoudai blyft aan den pagter in tyds kennisse te geven, waar en wanneer d'opening zal geschieden ; dog den eygenaar ofte invoerder, die den regter ten genoegen kan verifieeren de voorschreeve speci- fique opgave gedaan te hebben en dat den pagter op de tweede behoorlyke waarschouwing om by de opening der goederen t'assisteeren niet gekomen is en niemant zynentwegen gesonden heeft en hy eerst als doen in absentie van den pagter en zyne bediendens tot d'opening getreden is, zal daar over niet straf- baar wesen, maar kunnen volstaan met de betaling van de thol, pro rato der opgegevene waarde.

Art. 21. Ook zal aan dit logiement, tot gerief van die er intrecken, werden toegestaan het houden van ses last prauwen, te weten:

drie ieder van vier,

twee van drie, en

een van twee coyangs, om altyd, wanneer men die requireerd om goederen te halen ofte af te scheepen , zonder eenige bemoeyenisse van het hoofd ofte de mindere commissarissen der prauwvoerders ofte betalinge van eenige lasten ten behoeve van deselve, ten eersten te varen, mits de regent of castelein voor de voerders instaat, voor zo verre als andere eygenaars van huur prauwen daar toe gehouden zyn.

Art. 22. Drie tafels zullen er drie maal 's daags in dit huys moeten werden gedekt, waar van een ieder van dien met sodanige spyse zal moeten voorsien zyn, als by een aparte lyst gespecificeert staat, namentlyk voor de vreemdelingen, reysigers en andere in het logiement wonende (waar onder het logies en de bedieninge gerekend is) voor een hoofd:

Digitized by VjOOQ IC

74< 1754. J. MOSSEL.

etrsle tafel, waar aan geene personen zullen niogai zütea van mindere rang als onderkoopman, zonder drank als aHoMi punch Yoor den dorsl, twee ryksdaalders;

tweede tafel, eender drank, ses en dertig stuyTers;

derde tafel, voor de domestiquen, twaalf stayvers.

Art. 23. Insgelyks xal moeten betaald werden voer lost en kgiee van ieder slaaf vier stuyvers, hdialven voor dezay- gdiBgen, vrye of staaf, waar voor het van sdfs spredit, dat niets aal behoeven betaald te werden.

Art. 24. Dog voor ingesetenen, die in dat logeoient niet logeeren en er egter ter maaltyd willen kome»» ^ niet Bieer gerekend werden als voor ieder maaltyd:

eerste tafel, aooder drank ak aleen puBoh voor den dsni, een ryksdaakler;

tvreede tafel, sonder drank, vier en twintig stuyvers;

derde tafel, voor domesitiquen, en

voor ieder slaaf twee stuyvers.

Art. SB. Ingevolge bet placcaat, op het stuk der tapneeriog albier g'emaneert, zal niemand, wie het oek zy, vanEurqiee' sen of inlanders, herbergiers, kroeghouders ofte andere vaa diergelyke neering mogen verkoopen of nyt te soetelen eenige dranken, boe genaamd of van wat natuur ook wesen raogtea, 'tzy by de bottel of kleine mate, als alleen dan regent of cas- telein van dit stads geprivilegeerd logiement en dese ook alleea aan zyne gasten, namentlyk de personen, aldaar k^geereade of ter maaltyd komende of die van buyten deselve mogUfl komen bezoeken.

Art. 26. By aldien een commensaal eenige vrienden (er maaltyd begeert te houden, zal denselven voor ieder, die by tracteert, 't zy van de eerste of tweede tafel, niet meer hetalai, als voor de ingesetenen by articul 24 is gestipuleerd.

Art. 27. Ingevalle de regent of caslelein ter requiaUienB iemapd eenige parlhy maakt Van koop of verkoop, sal deaselvcD vooi* zyne moeyle een half procento courtagie mogen in reeka- nifig brengen, als zynde thans alhier geen geswores makebm, dat beroep werkelyk fungeerende.

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 747

Art. 28. In dit logiement zal, voer zo Yerre ée eensumiie in het seWe aangaat en verder niet, vry en zonder betnoeyenisse van iemand mogen geslagt werden allerly vee, 'tzy groolofkleyn.

Art. 29. En op dat de grote onkosten voor pakkaysen en andere gemacken, ten voordeele der eoramereianten gemaakt, niet te leur mogen gestelt en also een grote schade aan (fit logies toegebragt werden, zullen de lieden, aldaar logeerende, niet vermogen goederen in particulieren, veel min in 's Com- pagnies pak of woonhuysen te bergen, maar deselve in de pakhuysen, daar voor by het logiement g'approprieerd, moeten opslaan, sub poene, dat zy, contrarie doende, het voorschreve bepaalde uyterlyke pakhnys hunr egter aan den regent of castelein zal moeten voldaan werden.

Art. 30. Eyndelyk zullen, om dit logiensent bestaanbaar te maken en credict aan het selve toe te voegen, alle de voor- schreve privilegiën en prerogativen werden verlet voor den lyd van tien jaren, ingaande primo September asno 1755 en eyndigende ultimo Augustus anno 1765.

Art. 31. Bn op dat een iegelyk, die den inhoude deses eemgsints aangaat, daar van na behoren zoude kunne» veratea- digt werden, sal dese ordonnantie, gedrukt zynde, niet alleen afgegeven werden aan de respeotive oollegien en officieren van justitie, heemraden, den sabandkaar en bet koofd der prauw* voerders, maar deselve ook, nevens de lyst, artioul 22 verm^ in de Nederduylsche, Engelscbe, Fnansche en Portngeesobe talen moeten opgehangen werden in de grole eetzaal van het genieUe logiement, om aldaar van een iegeiyk ten allen tyde gelesen te kunnen werden.

Op die voorwaarden verleende de regering het r^l tot het houden van het logement aan een sous-lieutenant der dragon- ders «gedurende den tyd van tieu agler een volgende jaren, mgaande primo September 1755 en eyndigende ultimo Augustus 1765, met verdere qualificatie, ingevolge zyu versoek en uyt hoofde van de sware kosten, die tot het construeeren van so

Digitized by LjOOQ IC

748 1764. J. MOSSEL.

een hotel benodigt zyn, dat hem, suppliant, sal g'oorlooCd wegen om aCstand en transport van gemelde privil^ien te kunnen doen, zo als ten zynen meeste voordeele mogte raadsaam Tinden, tot vergoedinge van zyne te doene ongelden, sodanig dal zyne opvolgers of errgenamen by sterfgevalle ofte wel dessells regl verkrygende, even als hy suppliant, van gemelde privilegiën zullen mogen jouisseeren en vry staan het huys, dat daar toe zal g'approprieert vrerden en staande aan het vierkant in bet blok l'^ L, aan *i welke alle dese voorregten werd vastgemaakt en dat overzulks alleen daar van sal mogen profiteeren, md al het annexe te mogen veralineeren en transporteeren naar beste goedvinden; en laastelyk, den suppliant uyt 'sGom^ dienst l'ontslaan met behoud van zyne presenten rang, mits- gaders dus zyne gagie van heden af te laten cesseeren".

29 October. Regeling van den vertrek-tijd der retour- schqpen.

Van Batavia. De retourschepen van de eerste bezending zullen by continuatie, ingevolge de resolutien deser rege- ring van den 14^ November 1746 en 7^ Augustus 1752, zo vroeg van dese rheede werden gedepecheerd, dat zy uyter- lyk ultimo November Sundas engte kunnen uytrakeo; en die van de tweede bezending, welkers vertrek ^^an hier by het voorschreven besluyt, nevens het verdere dientwegen gere- solveerde op den 11^ Oclober 1746, bepaald is op medio December, ten eynde volgens het derde articul van de ioslraetie voor de retour bodems, op den 25"^ January, en niet vroeger, van onder het gemelde eyland in ruyme zee te steeken, tas- schen medio en ultimo December te laten rysvorderen om tusschen den 25®° January en den 10»" February uyterlykde straat uyt te loopen, nadien de scheepen by een vroeger vertrek van onder bet Prinsen eyland gevaar loopen de orkanen te ontmoeten, die van het begin tot ultimo February om de zuyd vernomen worden en wel tot aan de Cocus eylanden doorwaayen.

Van Ceylon, enz.

Digitized by LjOOQIC

1?54. J. MOSSEL. Ï4d

5 November. Indaging van voortvlugtige Compagnies dienaren.

Als ampliatie van het bepaalde op 20 Augustus 1753 gelastte de Regering, dat, >by aldien het mogte komen te gebeuren, dat iemand, 'sComp* dienaar zpde, buyten permissie van de heeren Meesters in het vaderland, dan wel van dese regeering, synen dienst quiteerende, van de Gomp® kwam te deserteeren en sig by vreemde natiën vervoegde, mitsgaders vervolgens over land, dan wel met Engelsche, Fransche of scheepen van andere natiën na Europa of elders delegeerde, sulk een persoon dadelyk ten comptoire, daar sulks komt te exteeren, sal werden ingedaagd als een deserteur; en voorts van dese citatie ofte iodaging te doen formeeren een authenticq bewys, mitsgaders het selve, met en benevens de procedures, die daar opkomen te volgen, en wat al verder tot het geval in questie behoord, in forma probanti over te s^den, beyde na Nederland aan de heeren Meesters, zo daar toe direct occasie zy, en ook aan dese regeering; wel verstaande, dat zulks niet by forme van een brief, maar by eene b*edigde verklaring, het zy notarieel of secretarieel, zal moeten geschieden''.

7 November. Yerbod tegen den publieken verkoop van ^onbequame goederen en gereedschappen*', aan de Rege- ring toebehoorende.

By examinatie van een vendu rolleVegens, naar gewoonte, in *i ambagts qnartier verkogte onbequame goederen en gereed- schappen, etc, uyt diverse administratien onder ultimo Augustus passato by een vergadert, geremarcqueert wesende, dat onder deselve ook opgeveyld zyn een vry groot getal sloten tot pistolen, carbyns en snaphanen met een menigte van handgeweiren, Bamentlyk deegens, klingen, houwers en pallassen ; zo is, uyt hoofde niet alleen, dat sulke en diergelyke goederen genoegsaam voor een leur en sleur verkogt werden, maar ook het verkopen der voorschreve, onbequame handgeweiren, om der gevolgen

Digitized by LjOOQ IC

^80 1754. il. MOSSEL.

wille, niet raaddaam zy^ principaal met betrecking tot den inlander, die deselve dog gemeenlyk aanslaan en in Aer lyd daar van een quaad gebruyk soude kunnen maken, goe^geTon- den en verstaan derselver verkoop voor den aanstaande te inlerdieeren en alle diergelyke onbequame goederen, coofortn het bereeds gearresteerde by resolutie deser tafel van den 5*^ Maart 1743, welke ordre gebed in het vergeetboek scbynt geraakt te wesen, met en benevens de onbequaam werdende aambeelden, dommekragten, bankschroeven en verder grof yser, in het vervolg tot ballast na Nederland te senden.

7 November. Middelen ter verbetering van de Jaka- itasdie boven- en Preanger^hnden.

Teri vervolge op hare besluiten van den 1**«° October 1754 bepaalde de Regering:

Ten tietiéeiï: met betrecking tot de veelvuldige buffel die- veryen, die tot ruine van menig arm landman streoken, is goed- gevonden en verstaan ten vollen te aniplecteeren de door welgemelte zyn Edelheid by ged&gle Mhriftuur tot tq^ngang van dat hoe langs hoe meer inkruypende quaad geproponeerde maatregulen en dien volgende het verkopen van bulTelbeesten niet alleen by continuatie te laten geschieden op süUie plaatsen, die daUr toe van ouds eü laastelyk by plaecaat van den 17" April 1750, mitsgaders by besluyten deser tafel van den 9^ November 174B benoemd zyn, maar ook dal voorregt tot gemak van den inlander te extendeeren tot andere pbatsen, die tot dus verre daar van zyn geseeludeert geweest, en dns, xowd ter fortressén Tanjongpoura, Taugerang en Meester GoroeKs, nh op de ordinaire markten Weltevreeden en Tanna Abaog, den verkoop te laten geschieden^ dog nergens aaders, op ^t voorwendsel het ook wesen mogte, mits dat van den verkoop derselve door den opsigter van 't beestiaal, voor zo verre de gemeite marktplaatsen betreft, en voorts door de couamaadan* ten van de gemelde forten, behoorlyke aantekening gehoudea tn ieder beest, aldaar indiervoegen verkogt wefdende, met

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. Ï51

8eli6i^ merken op de liedp gebrand werde, waar aan men

Hjaar en maand zonde kunnen sien, item Wanneer en traat*

verkogt zyn^ mitsgaders daar en boven een ieder bekend te

maken en Hgeheeie land door met billietten in 'tJaraans,

Chinees en Maleyts de in^ en <^ezetenen te waarsefamiwen,

dat, 20 wanneer by Iemand een gestoten of een vrye bnffel»

die niet op de markt, in maniere voorsehreve, verkogt is,

gevonden werd, men denzelven aH)nder verschoning zal doen

straffe» als een buffel steelder; zynde wyders met relatie tot

die gene, Vféke ongemerkte of ongesjapte buffels op hunne

zuykermoleDS of landeryen zyn hebbende, 't zy eygenaar of

huurder, verstaan deselve te permilteeren, dat tot hnn meerdet

gemak en eygen gertistbeyd een ygelyk zync bufifels met een

aparl brand yser, na arfne keuse, op de heup zal mogen merken,

Mits dat vam sulk een kenteken en het getal der Imffiëls, die

ieder in eygendom heefi, eene distincte opgave werde gedaan

mtï den Commissaris van den inlander, die met behulp van

den ketnrmeesrfer verpligt sal weesen daar van te houden

pertinente notitie; met dese bepaling egter, dat liulks begrepen

werd alleen met betrecking tot de znykermotens en alle andere

IflOderyen, binnen Tangerang, Meester Comeïis, iterö de rivier

de Maronde em niet buyten ovengenoemde buyten posten

grvonden wordende, atso in verder opwaarts leggende landen

den verkoop ^r animalen geschieden moet ten overstaafn van

hel hoofd van dat district, daar deselve verkogt werden, en

waar van- hy gehouden is een bewys aan den koper te geven,

iia het gearresteerde op den 51^" Maart 1730 en den tenetif

rail het dierwegens gemaneerde placcaat van delr 17° AprÖ

dtaar aan, dat by dese gelegentbeid in zo verre gehouden werd

voor gerenoveert ; dsft wyders gecommitteerde Seheepenen met

den Landdrost in hunne sessien op Meester Cornetis of Wette^

vreedoDy n> meede de commandanlen op de naiist by gelegene

en verdere buyten posten, item de inlandsehe hoofden verd^

opwadrds na de bovenlanden, daar een buffel dievery geperpe^

IreerI en hun ter kennisse gebragt werd, den d^«|[uaBt en de

getuygen zullen moeten liooren, de stucken daar van beleggen,

Digitized by LjOOQ IC

^si 1764. j. Mossel.

mitsgaders deselve vervolgens met den steelder zo wd als den heelder, herveaarts afsenden aan den Landdrost om voor de bank van Scheepenen te regt gesteld te worden, blyvende nogthans aan den tommongong van Crav^rang het regt om met zyne ombols de betrapt wordende buffeldiev^ in eene gecombineerde vergadering, ten overstaan van den commandant der vesting Tanjongpoera, tot de ketting te verwysen, conform besluyt deser tafel van den 21'^' September 1729, en zo ook aan de regenten der bovenlanden, in desen gelykstandig; dat inselvervoegen als reets ter meermelte sessie van den 1™ October jongstleden aan den Gecommitteerde tot en over de saken van den inlander is gereserveert gebleven het termi- neeren van huysselyke geschillen en meer andere saken, broeder by resolutie van dien datum vervat, denselven ook nog gequaliflceert werd zulke saken in bet civiele af te doen, als waar over door gecommitteerde Scheepenen om dese of geene oorsaken geen uytspraak werd gedaan, be- houdens egter, dat het aan parthyen gepermitteert sal zyn en blyven zig met hun geschil direct aan Scheepenen t'addresseeren, dog niet aan Commissarissen van kleene of commercie zaken, zo wanneer hun difTerent niet meer komt te bedragen dan vyf ryksd% even en sodanig als onder articul negen in fine is geresolveert; dat daar benevens aan alle leertouwers niet alleen op het ernstigste sal werden ginterdiceert vellen of huyden van geslagte buffels te kopen, die ongebrand zyn, maar boven dien te statueeren, dat zy op verbeurte van rd» 100 verpligt zullen zyn sodanig een persoon, die een buffels vel, dat ongebrand is, te koop presenteert, te saiseeren en aan den Bailliuw of Landdrost met het ongebrande of ongemerkte vel, ter overtuyging van den verkoper, over te leveren om tegais denselven te procedeeren als tegens een effective buffeldief ; en voor het overige, tot meerder tegengang der zo zeer in swang gaande buffel diefte, alomme te laten bekend maken, dat door geen onbekend persoon een buffel te koop zal werden gebragt, dan g'assisteert zynde van een of twee bekende personen, om geluygenis te geven, dat zulk een I)eest niet gestolen is, insgelyks

Digitized by LjOOQ IC

1704. J. MOSSEL. 75^

op poene vati, by het tegendeel, als een buffeldief ie werden geóalangeert.

Ten elfden: is in conformile van het reets praealabel gearresteerde ter voorsz. resolutie van den !«■ October, aan het eynde van het negende articul, als nu goedgevonden en besloten aan alle de officieren en hoofden der respective inland- sche natiën, in dese colonie sig bevindende, te ordonneeren, een ieder in den haren, te colligeren en in hunne eygene tale schriftelyk op te geven hunne civile wetten en gewoon- tens, waar na zy zig in H gemeen komen te reguleeren omtrent het decideeren van geschillen, tusschen hunne onder- horige ontstaande, insonderheil betreffende het poinct van successie en alle verdere erffenissen en besterffenissen, ge- meenschap van goederen van personen, zig in den huwe- lyken staat begevende, en wat dien aangaande verder by hun in gebruyk is, met ordre om alle de voorsz. documenten over te geven aan den Commissaris over den inlander, dieby dese gelast werd deselve te confronteren, in hoe verre die op- giften accorderen, ten eynde daar van te formeeren eene duydelyke descriptie, onder gepaste tiluls afgedeelt, ter nadere dispositie deser regeering.

Ten twaalfden: is, met opsigt tot het gene aangaande de huwelyken der inlanders by het gemelde schriftuur van zyn Edelheid g'allegueert wierd, goedgevonden het daaromtrent te laten by de presente costumen, dat permissie halen by hunne hoofden en daar ingeschreven werden, dog des niet te min de officieren en verdere hoofden der inlandsche natiën ten ernstig- sten te gelasten exact boek te houden van de huwelyken, die by hunne onderhorige werden g*associeert, als meede van de scheidingen, welke onder haar voorvallen, ten fine altyd gereed Ie zyn hunne aanteekeningen, des gerequireerd wordende, aan den regier te kunnen produceren.

Ten dertienden: in consideratie genomen wesende, dat, nademaal het overgaan der Chineesen tot hel Mahumeiisdom niet zeer frequent is en dat de weynige veranderingen, die hier omtrent plaats vinden, alleen door hei slegtste zoort van volk,

PLIBAAT-BOEI DEKL TI. 48

Digitized by LjOOQ IC

•784 1754. d. K/iosèÈL.

4ie nog by Gbineesen, nog by de NabumeUinen in geen de minste agting zyn, en het dienvolgende de moeyte niet waard is, milsgaders ook om eenige poliiicque reeden en motieven niet raadsaam wierd g'oordeeit daaromtrent eenige beweging te maken ; zo is verstaan^ hei in dien opsigte voor als nog te lal^ op den vorigen voet en maar alleen de Mahuroetaanscbe priesters voor eerst te laten aanseggen, datse van tyd tot tyd aan den Commissaris sullen hebben op te geven de namen en hel getal der gene, die uyt de Chineeae natie tot het Mahumeiisdom overgaan.

Te» veertienden: met belrecking tot de door welgemelte zyn Edelheid by gedagte schriftuur gemaakte remarcque aan- gaande liet besnyden der slaven, Christenen toebehorende, ge- reflejcteer.t zynde, hoe het nu en dan gebeurt is, dat eenige Christenen of die ten minsten de n^iam daar van dragen, sig niet optsien en geschaaml hebben om de inboorlingen of kinderen hunner lyfey genen te laten besnyden en dus die gewaande religie van Mahomet als in te lyven, tot merkelyke ontluys- tering en schande voor onsen godsdienst; zo is tot tegengang van zulke verregaande en ten eenemaal onbetamelyke, mits- gaders de predominante religie ten hoogsten ledeerende bedryven goedgevonden en verstaan, op poene van een boete van vyl hondert ryksd% ten behoeve van den officier en gecommitteerde over de saken van den inlander, die in allen desen meede sal mogen fungeeren, en welke van hun de calange doen sal, alle Christen inwoouders deser colonie te verbieden hunne slaven of deselver kinderen door Mahuuxetaanse priesters te laten liesnyden, met confiscatie daar en boven van zulke slaven ten behoeve van de Compagnie.

Naar al het welke door den heere Gouverneur Generaal de vergadering in overweging wierd gegeven, dat, nadien hel aufugeeren der slaven zeer in swang gaat, ook zeer presum- tief zy, dat veele daar van si^ naar de bovenlanden relireeren om daar een veylige schuylplaatse, het zy op de suyker- molens, hel zy in de campongs, dan wel elders te vinden, lot merkelyke schade en ongerief hunner lyfheeren, waar

Digitized by LjOOQ IC

^7S4, J. MOSSEL. 7Bg

door boven dien het geboefte in dese omme- en bovenlanden grolülyks aangroeyd, indiervoegen dat de wegen nu en dan gansch onveylig werden, het uyt dien hoofde ten uylerste noodsakelyk war.e om, buyten en behalven de reete gestdde ordres tot tegengang van dat quaad, nog vry ernstiger mid- dels in het werk te stellen; so is, uyt hoofde van de \oorz« g'allegueerde redenen en dat liet gedurig wegloopen der slaven reets so veele jaren agter den anderen de goede ingeseteoen zeer komt te drucken en het dus eens hoog tyd word daar in door middelen van vry meerder klem en aan- drang te Yoorsien, goedgevonden en verstaan by billietten, zo in de Nederduytsche, als Maleytsche, Javaanse en Chineese talen, hier en alomme in de omme- en bovenlanden te affigeeren, een iegelyk, wien hy ook zyn mogte, op het ernstigste te interdiceren en te verbieden het aan of ophouden van weg- gelopene lyfeygenen, mitsgaders, dat alle die gene, welke op zyn landgoed, suykermolen of campong een weggelopen slaaf komt te ontdecken, gehouden en verpligl zal wesen sig van hem iladelyk meester te maken en sonder uytstel in goede versekering over te leveren aan den commandant van de naast by gelegene post, dan wel aan den Landdrost of den gecommitteerde over de sa ken van den inlander, ten minsten daar van behoorlyke kennisse gevende, op poene, dat, ingevalle men bevinden uiogte contrarie dese ordre gebandelt te zyn, den op- of aanhouder van een dan wel meer diergelyke slaven telken reise voor ieder slaaf verbeuren sal een boete van lOOrdSde helfte voor den officier of posthouder, die zodanig een schul- dige mogte opvatten en afsenden, en de wederhelfte voor den aanbrenger; en waar en boven zulk eene gehouden sal wesen den door hem opgehoudene slaaf aan den eygenaar, dan wel de waarde van dien te restitueeren ; en op dat de ordre op dit sujet met te meerder ernst werde g'executeert, is al verder goedgevonden den voormelde gecommitteerde over de saken van den inlander met de respective commandanten of posthouders te qualificeeren om aUerwegens, daar zy ver- neepien, dat sig g'aufugeerde slaven schuil houden, de visite

Digitized by LjOOQ IC

j^è li^54. J. MÖSSËL.

te gaan doen, mitsgaders aan den eerslgeraelde, even als hier voorwaarts reeds gesegt is, de faculteyt te verieenen om in cas subject inselvervoegen, als de officieren van justitie, de calange te mogen doen omtrent de gene, die hy aan de overtreding deser ordre oordeelt schuldig te wesen.

Te deser gelegentheid ook gesproken en in aanmerking genomen zynde, dat door het sedert eenige jaren in verval geraakte, aloude gebruyk en de naderhand gestelde ordre door dese regeering by resolutie van den 21** July 1730 om door het distribueeren van diverse soorten van lode penningen van verscheyde merken onder de respective hoofden en capi- tains der inlandsche natiën, ten eynde al verder aan derselver onderhorige uytgedeelt te veerden, een iegelyk kenbaar te doen zyn, onder welke natie en wat hoofd hy sorteerende is, de weggelopene lyfeygenen grote occasie werd gegeven om sig voor vrye luyden, gelyk zy gemeenlyk doen, uyt te geven en sig in de omme en bovenlanden als zodanig op te boa- den, sonder dat men behoorlyk nagaan kan, wal zy eigent- lyk zyn, en 't welke ook eenige hedugting maakt om de zodanige te saiseeren en hei*waarls op te senden, buyten en behalven dat het niet observeeren van die ordre ook nog van dat gevolg is, dat veele inlanders niet schromen om zig hel commando harer respective hoofden en officieren te onttreckai, so dra zulks in haar kraam te passé komt en zy oordeelen voor haar best te zyn sig onder een ander hoofd of officier te begeven ; zo is, om zo wel in het een als ander te voorsien, goedgevonden en verstaan de ordre, by het voormelde beslayt vervat, niet alleen by deesen in desselfs vollen omstande te renoveeren, maar ook nog daar en boven en tot betere nako- ming en observantie dier ordre alle de gesamenüyke regenten in de bovenlanden, mitsgaders de capitains der respective campongs en alle verdere inlandsche hoofden, die eenige onder- horige hebben, te gelasten, yder in den haren, behoorlyk sorge te dragen, dat na het aloud gebruyk alle person^i, zonder onderscheyd, die onder haar komen te sorteeren, tot de Javanen inclusive, daar van voorsien zyn en, by mancque-

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 787

ment van diergelyke lode penniiigen of sjappen, deselve in gereedheit te doen brengen om aan hun door den Commissari verstrekt te werden in zulk een getal, als zy effective beno- digi zullen zyn» mitsgaders, in zo verre sulks geschieden kan, ieder natie door een bysonder sjap te distingueeren naar het voorbedd, te vinden by voorschreve resolutie van den ^V^ July 1730 en het daar by g'insereerde rapport van wylen den heer Raad extra*ordinair, van Bayen, en den toenmaligen gecom- mitteerde over de saken van den inlander, Stier, dan wel op zodanigen wyse, als zulks, uyt hoofde van de tegenwoordige gesteldheit van saken en tot bereiking van het wesentlyke oogmerk deser regeering, g'oordeelt sal werden best te con- venieeren, om dus met een opslag van 't oog te kunnen sien, tot wat plaatse en campong ofte onder welk hoofd sy behoren, en te gelyk een onderscheid te kunnen maken tusschen vrye luyden en slaven ; dog dat zy, regenten, enz., gehouden zullen blyven de sjappen van overl^ene personen, onder hun toesigt sorteerende, aan den Commissaris 'smaands te rug te besor- gen om, dus doende, alle occasie tot fourberien, zo veel mogelyk, te weeren ; ten welken eynde ook teffens goedgevonden wierd te statueeren, dat ieder een in de bovenlanden, het sy regent of onderhorige, dan wel opsigters van landeryen en wie het verder wesen mogte, gequalificeerd zal zyn om, by ontmoeting van eenig suspect persoon, hem zyn sjap of merk te doen vertoonen en, daar van onvoorsien wesende, denselven op te brengen aan de naast by gelegene post, dan wel aan den Landdrost of Commissaris.

Wyders is ook nog, met relatie tot het presente onderwerp, op den voorstel van den heere Gouverneur Generaal goedge- vonden en verstaan, by eerste bequame gelegentheid, van Persien te ontbieden gewolde rammen, in zulk een getal, als gevoegdyk met ieder schip herwaarts sal kunnen werden ge- sonden, beyde voor dese hoofdplaatse en wyders voor Cabo de Goede Hoop, om daar door een preuve te nemen of door vermenging van de hier en ten gedagte gouvernemente gevon- den werdende schapen met die rammen geen goede wol-

Digitized by LjOOQ IC

758 1754. J. MOSSEL.

gevende beesten souden kannen werden voortgetedt, so ab men tersekerd, mitsgaders uyt dien hoofde ook hel sls^tai van lammeren in dese oolonie van nu af aan te intenficereo.

Nog door welgemelde zyn Edelheyt de vergadering roorge- dragen synde, dat, onaangesien het besluyt deser regeemg van den 8^ November 1746, waar by de leverantie vanpady te deser cokmie, in stede van de thiendens voor 's heo^n geregtigheyd, welke bevorens door de besitters van verscheyde Comp" landen of liever de respective regenten uyt hare onderhorige districten aan de Comp^ moesten geleverd werdes, is gereguteert en vastgestelt geworden op een quantiteyt van 50000 bossen of 180 tjains van 200 bossen, inhoudende 16 catjes of 20 9 ieder, om aan deseWe tegens rd^ 20 de \fiim uyt 'sGomp^ cassa voldaan te werden, by de ondervinding sedert verseheide jaren herwaarts quam te blyken, dat, of- schoon eenige besitters aan het by voorsz. resolutie baar opgelegde contingent quamen te voMoen, egter zeer vede daar aan quamen te mancqueeren, waar door de Gomp^ nkt alteen het hare moeste missen, maar ook veeltyds in verte gentheyd geraakte om zo wel de regeering en Heemraden als de paardfötal met de benodigde eonsomtie te gerieven ; zo is, om met betrecking tot dit sujet in 't vervolg naar beliorea te voorsten, op de propositie van welgemelde zyn Edelheyd goedgevonden en verstaan ^n gecommitteerde tot en over de saken van den inlander te qualificeeren omme het ont- brekende aan de pady leverantie, die door de gedagte regenten in de bovenlanden jaarlyks volgens de voorsz. quotisatie by resolutie van den 8«* November 1746 gecontribueert moet werden, voor reekening van den nalatige in te kopen en zyn guarand op haar te soeken, om dus jaarlyks eene efleae reekening dien aangaande te kunnen hebben, ten wareUyke» lyke reeden van misgewas, etc., ter harer versclioninge.

Vervolgens, met relatie tot dese materie, de novo herlesen zynde seker voor eenigen tyd ingediende en ter resuaitie onder de gesamentlyke heeren leeden rondgeweest, mitsgaders thans weder ingebragl request van den capitain en verdere

Digitized by LjOOQIC

1754. J MOSSEL. 789

officieren der Chioeese natie, tiëhelsende in substantie, «hoe dat »hanne landgenoten alhier ter plaatse, in stede van teerken- »nen de grote Yoorregten, privilegiën en vryheden, baar lieden • meer dan aan eenige andere der Oosterse natiën g'accordeert,

en daar van als goede en vreede lievende onderdanen met •dankbaarheit te proflteeren, veele van deselve dagelyks meer »en meer quamen uyt te spatten in allerly ondeugden en » bedriegeryen, waar over hun, supplianten, dagelyks klagten «wierden aangebragt, die zy lieden egter, als ontbloot van «eenige magt, tot grote prejnditie van veele onnosele Heden «niet in staat waren te beslissen;

»dat er^ onder andere, veele Chineesen waren, welke, zonder «beroep of professie zynde, hun werk maakten die van «hunne eigene natie, die of jongst aangekomen of uyt zig •selfs onnosel zyn, door allerly listen en streeken van Uhare «t'ontvreemden, etc.;

«dat dese quaad willige, zig fundeerende eensdeels op hare «ervarentbeid om zig, H zy door getnigen van bare soort of «andere diergelyke middelen, te redden en anderdeels op «de onervaren tbeit en H onvermogen van de onnosele voor- » werpen van haar bedrog, wel verre van zig te kreunen of «te ontrusten over de klagten, die dese laasten aan de «supplianten komen te doen, haar selfs niet eens verwaardigen »by bun te komen, wanneer zy door den Chineese bode «werden gedagvaard, als vfel overtuygd zynde van hel onver- «n»)gen der supplianten om haar lieden tot eenige de «minste vergoeding of restitutie te constringereen ;

«dat overzulks dese arme luyden, by hun, supplianten, geene «satisfactie kunnende obtineeren en, zo min de wegen van «regten kundig, als van genoegsame middelen tot hel entha- « meeren van eenig proces voorsten zynde, genoodsaakt wierden «hunne wettige pretentie te laten varen en de autheoren van «baar ongeluk straffeloos van alle verdere aanspraak te libe- «roeren, die op dusdanigen wyse iA hare quade menees géstyft «wierden;

«dat zulks thans bereets zo ven*e de overhand bad genomen,

Digitized by VjOOQ IC

760 ^754. J. MOSSEL.

dat zy, supplianten, ayt bedugting der quade gevolgen, die •het selve onvermydelyk na sig moeste sleepen, en ingeTolge »van haar pligt te rade waren geworden, dese regeering van »alle 't selve en nog veele andere, in swang gaande sinislre en quade practycquen kennisse te geven, onder eerbiedigen •voorslag der middelen, welke, onder derselver correctie, H heyl- •saamst tot weering van dit bereets wortel vattende quaadsoude •kunnen werden g'appliceert en bepaald werden in de volgende •drie hoofdpunten, te weten:

•eerstelyk: dat zy lieden door dese regeering gemagtigt •wierden om allerly questien en geschillen, ter waarde van •rd" vyftig en daaronder, te beslissen;

• ten tweeden: dat, tot indruk van vreese en ontsag, haar •een blok mogte werde toegestaan om quaad doenders en •onwillige daar in op te sluyten, en

• ten derden: dat haar ten dien eynde dienaren mogen •werden vergunt om sodanige quaadwillige op te vatten en, •des noods met geweld, voor haar te brengen, waar van de •supplianten sustineerden, dat zeer veel goede vrugten en gevol- •gen te wagten souden wesen, etc, en

•ten vierden of laastdyk: dat ook nog van veel nut scheen • te zullen zyn, dat alle die gene, welke onder hunne natie door •de supplianten by naspeuring en ondersoek bevonden souden •werden onnutte leeglopers en quaatdoenders te zp,jaarlyks •by namen aan dese regeering wierden opgegeven om na China •versonden te werden, met interdictie van oyt wederom in dese •colonie te komen, op poene van vyf en twintig rd% door de •nacbodas der respective jonken te verbeuren voor ieder sodanige •versondene, welke zy lieden te rug souden brengen".

Zoo wierd, over dit alles in 't breede gedelibereert en onder andere in aanmerking genomen wesende, dal, alhoewel de menig- vuldige quade practycquen en ongebondentbeden, die onderde Chineese natie in swang gaan, wel komt te vereisschen, dal daar tegen voorsien werd door eenig meerder pouvoir aan de gemelde officieren te verleenen, ten eynde verscheyde ongebon* dene en slegte subjecten ouder die natie wat beter in bedwang te

Digitized by LjOOQ IC

1754 J. MOSSEL. 761

kunnen honden, het egter om verscbeydene politicque reedenen niet raadsaam zy haar sodanig een magt en vermogen te verleenen, dat alleen aan de justitieele collegien in 't criminele eygen is, voornamentlyk het toestaan van een blok en sodanige dienaren, welke zy komen te versoeken, nadien het niet buyteii apparentie zy, dat daar van nu en dan een quaad gebruyk soude maken; alwaaromme goedgevonden en verstaan wierd het tweede en derde lid van hunnen voorstel finaal van de hand te wysen en daar en tegen met betrecking tot het eerste en laaste haar te accordeeren het volgende:

Eerstelyk: dat, gelyk in vroeger dagen den capitain der Chineese natie, conform sekere periode, te vinden in de al van voorlange tyden successive door dese regeering verleende commis- sien aan deselve, by de aanvaarding van hunne voorsz. qualiteyt de faculteyt is gegeven om, met communicatie syner lieutenants, alle kleene voorvallende saken onder hare natie alhier uyt name deser regeering (gelyk daar by vermeld staat) al te doen en te beslegten, mits de grote of dubieuse renvoyeerende daar het behoord, zy ook als nu van dat voorregt sullen mogen blyven jouisseeren, met permissie daar en boven om domesticque differenten, tot rd* 25 loe^ dog niet daar boven, in hunne wekelykse vergaderingen af te doen na den teneur van hunne wetten eti gewoontens, behoudens dat de succumbanten het regt van beroep voor Commissarissen van kleene gerigts saken deser stede zal werden overgelaten.

Ten tweeden: dat, in stede van hun een eygen blok te accordeeren, als veel te sorgelyk zynde, den Bailliuw en Land- drost, als er goede redenen voor syn, dewelke ter hunner kennisse zullen moeten gebragt werden, verpligt zullen wesen desulke, die aan hun door de officieren der Chineese natie werden overgeleverd, in hare blocken te sluyten en te houden, <log niet langer dan den gewonen tyd van driemaal vier en twintig uuren, wanneer den g'apprehendeerde, zo den eisscher zulks begeerd, ten synen kosten door den oRicier in gyseling sal werden gesonden, ten eynde de saak by den dagelyksen regter na behoren sal kunnen werden getermineert en afgedaan.

Digitized by LjOOQIC

765 1754. J. MOSSEL.

Ten derden : dat zo^ wel den Bailliuw als Landdrost, zo als dat tot nog toe in- eenige opsigte plaats is hebbende, op het versoek der voorsz. officieren en by grote noodsake, deselTC met hunne substituten en yerdere dienaren van de justitie sullen hebben t'assisteeren, ten eynde de gene, die na de gedane aansegging of dagvaarding sig onwilKg betonen om voor gedagte officieren van de Chuieese natie te coinpareeren, op te halen of op te vatten, mits g'assisteert wesende door den Chi- neesen bode.

Ten vierden of laastelyk: de gemelde Chineese offieieren, ingevolge bonnen voorstel, te demandeeren en te gelasten om alle jaren, tegens het vertrek der Chmeese jonken, aan dese regeering ter dispositie op te geven de namen en het getal der ondeugende subjecten, die onder hunne natie gevonden werden en die zy sustineeren in dese colonie zyn, om of naar China te rug gesonden, dan wel na goedvinden anders daar over gedisponeert te werden; en wyders de respective annachodas der jonken te interdiceren sulke versondene personen elders anders dan in China uyt te setten ofte te laten hunnes weegs gaan, dan wel weder te rug te voeren, op een boete van rd' 25 voor ieder zodanige, ten behoeve van den ontdekker of aan- brenger.

8 November. Toekenning aan den Secretaris en aan den Bode van den Chineschen Raad ie Batavia van een gelijk aandeel in de belasting op de toelatings-brie/jes van Chincsche nieuwelingen.

In aanmerking genomen wesende, dat de by ordonnantie op het zegul papier van dato 26 May 1750, onder anderen aan den bode der Chineese natie toegelegde een quarl ryksdaalder van ieder admissie briefje der Chineese nieuwelingen, welke in dese colonie tot houding van domicilium gepermilteert werden, 't sedert by denselven alleen genoten is, niet tegenstaande den secretaris dier natie de collecte der daar van proflueerende penningen, waar onder ook het zegul geld van de Comp^tot

Digitized by LjOOQIC

1754 J. MOSSEL. 763

nog is gedemancieert gebleven en hy dus niet alleen de moeyte der invordering, maar ook de verantwoording van de aan hem ter hand gesteld werdende admissie brieljes is hebbende, daar het eenlyk van het departement van den bode is de gemelde nieuwelingen op te soeken en aan de hand te doen komen; zo is verstaan, zo wel den secretaris als den bode dier natie, in de voorschreven toegelegde een quart ryksd' van ieder sodanig een admissie briefje op een egualen voet te laten participeeren, zo als bevorens.

8 November. Afscliaffing van de sous-lietUenants bij de dragonder 4tjfioacht van den Gouverneur-Generaal.

Nademalen, mils de gemaakte alteratie en diminutie in 't stuk der militaire hoofd officieren, zo hier als op de respective buyten comptoiren, ter sessie van den 25*° Augustus 1753, de sous-lieutenants onder de compagnie dragonders niet meer nodig syn en het met een ritmeester^ een lieutenant en cornet te stellen sal weesen; zo is op de propositie van den heere Gouverneur Generaal g'arresteert, zo wel den dienst als titul van sous-lieutenants onder het corps dragonder lyfwagt van zyn Edelheit te mortiGceeren en de cornets voortaan de gagien derselve, namentlyk f 40 ter maand, toe te leggen.

15 November. Vergunning voor de broodbakkers ie Bata- via 25 pet. van de hun uit Cotnpagnie's magazijnen geleverde tarwe met kopergeld te betalen.

Door de respective broodbackers ter deser hoofdplaatse instan- tie gedaan wesende, dat de kopere duyten, waar van 2y door schaarsheid aan silver payemenl maar al Ie ruym voorsien waren, by de Comp^ in betaling vandoor hun ontfangen tarwe mogten werden g'accepteerl, onder presentatie van 5 percento opgeld voor de moeyte van de ontfangsl te zullen betalen; zo is verslaan dat versoek in zo verre te accordeeren, dat zy, 75 percento in silver geld voldoende, de overige 25 ten hon-

Digitized by VjOOQIC

764 1754. J. MOSSEL.

dert sulleo mogen betalen in duyten, mits na bunue aanbieding van de duyten betalende 5 percento, om in eguale portie verdeelt te werden tusscben den groot cassier en zynen tweden, in welken gevalle de voorscbreve bakkers ook, dat kopergekl alleen betreffende, gelibereert sullen weesen van de betaling van het Va percent, tot een middel van bestaan voor deo gemelden groot cassier, c. s. gedestineert zynde.

n November

Regeling nopens het stempelen van manu-

facturen.

In consideratie genomen zynde, dat den tyd tot het sjappen of bestempelen der aan de Comp® alleen gereserveerde soorten van ly waten, namentlyk zo wel witte, gebleekte, en ongebleekte, blauwe en rode, gemeene lywaten, als: guinees, gerrasseo, salempoeris, baftas, parcallen, dongrys, etc, item alle soorten van Souratse lywaten, zonder onderscheid, begind te naileren en het dienvolgende nodig is de vereischte ordres gesteld, mitsga- ders gecomniitteerdens benoemd werden, ten welker overstaan, na het uyt eynde van dit jaar, niet alleen die sortimenten 'sComp" wegen, maar ook desulke, welke van deselve alhier nog in handen van particulieren syn mogten, gesjapt en g^ stempeld, mitsgaders daar en boven by particulieren aanbreng, selfs in de gepermitteerde kisten en lasten der zee en scheeps officieren, accurate examinatie gedaan wenle, of onder deselve ook van die sortementen tegens de ordre aangebragt mogten werden; zo is, op de propositie van den heere Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan, het een en ander effect te laten sorteeren in 't nieuwe kleede pakhuys, voor zo verre 'sComp'' lywaten en den particulieren aanbreng betreft; dog ten opsigte van die de particuliere thans in handen hebben, in de krygs kamer binnen het stadhuys alhier, ten overstaan van twee gecommitteerde leeden uyt den raad van justitie deses casteels, item den waterfiscaal, welke twee eerste daar toe alternative zullen moeten vaceeren ; mitsgaders hier van kennisc te geven aan de gemeente by een t'affigerene billiet.

Digitized by LjOOQIC

itS4, J. MÓSSÊL. ^68

5 December. Regeling der inkomsten van de pachters der pho- en topho-spelen en der top-banen.

Met betrecking tot de verschillen tusschen de pagter van de pho en lopho en die der topbanen is verstaan deselve in deser voegen te decideeren, dat we) den pagter van de plio en topho twaalf speelhuysen daar toe zal mogen aanhouden, daar onder begrepen de vier sluks, welke bevorens aan den pagter g'accordeert zyn en waar van hy de voordelen alleen genieten sal, dog dat de inkomsten van de overige agl ver- deelt zullen werden tusschen hem en de pagter van de top- banen, yder voor de helft, en sulks almeede by de aanstaande pagt conditien bekend te stellen.

-^ December. Verbod tegen het ^rongingen'' na primo Januartj 1755.

Gesproken zynde over de schadelykheit van hel ronging spel, dat alhier buyten de voorsteden, mitsgaders wat verder opwaarts, by continuatie g'oefTend werd en waar na de lyfeygenen, principaal Oosterlingen, sodanig g'inclineert zyn, dat by nagt en ontyden sig uyt de huysen en thuynen hunner respective lyfheeren en vrouwen als ontsteelen om t selve by te wonen, zonder zig te ontsien het daar toe benodigde geld op de eene of andere wyse hunne meesters en vrouwen te ontvreemden, en waar op gemeenlyk volgt, dat zy, het meede genomene verspild hebbende, sig vervolgens fugatief stellen, gelyk zulks de dagelyks inkomende klagten ten vollen doceeren, sonder dat de daar tegen gestelde ordres tot als nog van dat effect zyn geweest, dat dit quaad daar door eenigermaten is gestuyt ofte verhindert geworden, en dierhalven door den heere Gouver- neur Generaal de vergadering in overweging gegeven weesende, of men, om de wille der voren aangehaalde motiven en om de lyfeygenen der gesamentlyke ingesetenen de occasie te benemen tot het bywonen van dat schadelyk spel en de inlanders, tot bederf harer huyshouding zo zeer daar op ver

Digitized by LjOOQ IC

766 1764. J. MOSSEL.

hit, zulks te beletten, 't selve niet in 't geheel behoorde af te schaflen en te verbieden, milsga4ers dienvolgende buylen de aanstaande verpagting te laten, mits dat egter de capitains der inlandsche natiën, die bevorjens weynige jaren altoos in de possessie van dat regt geweest zyn, gepermitteert wierden rongingen te mogen houden, onder dese spetiale bepaling nogthans, dat zy daar toe alvorens schriftelyke permissie sullen moeten versoeken en obtineeren van welgemelde zyn Edelheid en liet aan haar nog boven dien niet soude vry staan voor ecnig geld, onder wat naam het ook zoude zyo mogen, te laten speelen, met bepaling van sekere boetens in cas van overtieding; zo is, na dat hier over in 'tbreede gedelibereert en ouder anderen in aanmerking was geuomeo, dat de inkomsten, welke die pagt by de opveiling in den gepasseerden jare, namentlyk rd 215 'smaands, heeft geren- deert, in geen comparatie kan komen by de schade, welige door de tollerantie van dat spel de goede ingesetcnen wenl toegebragt, goedgevonden en verstaan zig volkomen met den voorstel van welgemelde zyn Edelheid te conformeeren en dienvolgende de oeffening van dat spel, zo wel buyten de voorsteden alhier, als verder opwaarts tot de rivier de Marende, ilem tot de posten Meester Cornelis en Tangerang, gelieel en al te verbieden, op poene van 100 ryksd* telken reise, Ie verbeuren ten behoeve van den Drossaart deser ommelanden ofte den Commissaris lot de saken van den inlander, aan wien de faculteit om de calange in cas subjecl te doen al ineede gedefereert werd ; mitsgaders aan de campongs capilains der inlandsche nalicn, uyl hoofde voorsz., wel te permitleeren het houden van rongings, dog niet eerder, dan na dat alvorais daar toe schriftelyke permissie versogt en verkregen zullen hebben van welgemelde heere GouVerneur Generaal, en dat het haar in genen deele vry staan sal voor geld, met wal benaming en onder welk pretext zulks ook zoude mogen werden gecoloreert, te laten speelen, op poene van die selve boete telken reise te zullen verbeuren ; en hier van een iegeifk by een schriftelyke advertentie uyl name deser regeering, lo

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 767

Vfjd in de Nederduylse, als Maleylse en Javaanse talen, kenuisse te geven.

6 December. Verbod voor de Lulherschen te Batavia: V kinderen te doopm, wiei' ouders geen lidmatefi dei'

Lulliersche gemeente ivaren; 2^ liel maken van proselylen buiten de Luthersche

huisgezinnen; 3^ het aannemen van verzoeken, tvelke y^by den gei^efor-

i^meerden kerkeraad mogten wesen ontsegC\

Dit verbod pold slechls in afwachting der beslissing van Heeren XVII"^" »over het delicate praerogalif de propaganda .6de".

Van hei bepaalde sub 1® waren uitgezonderd:

a. kinderen, wier ouders de Luthersche geloofs-belijdenis toe- gedaan waren door de opvoeding hunner ouders, schoon zij geene faelydenis hadden afgelegd;

b. kii^ren, wier ouders deels Luthersch, deels Caiholick of eeuige andere goddienst toegedaan waren, »wyl het in zulken •gevalle aan der ouderen keuze Wyft, waar zy hunne •kinderen dopen willen".

Zie ook 51 December 17S4.

De Indische Regering maakte van deze gelegenheid gebruik om by het Opperbestuur aan te dringen op de toezending van de in Novenaber 1745 verzochte »reglementen en statuten van de Lulhersefae gemeente, onder eene respeclueuse vertoning van dies noodsakdykheyd tot voorkoming van ecclesiastique demeles, waar mede men, tot als nog geen positive ordres heb- bende, steeds vertegen is; en wyders haar Edele Hoog Achtbare daar by al verder reverentelyk voor te dragen, dat dese regeering, bet geposeerde by de bekende consideratien van wylen zyn Excellentie den heere Gouv^neur Generaal, vanImhoff(L. M.), nopens het etablissement van. eene Luthersche kerk ter deser hoofdplaatse, waar van egter de resolutie van haar Edele Hoog Aidiibare niet spreekt, in zyne waarde latende, van sentiment

Digitized by LjOOQ IC

%8 1^54. J. MOSSEL.

is, dat het in dese gewesten voor den inlander, die voor been ten opsigte van 's Gomp' dienaren en verdere haar onderhorige Christenen maar van eene kerk en eene publicquen godsdienst lieefl geweten, ongetwyffeld aanstotelyk soude weesen twee pubiicque religiën gepermilteert te sien, bekleed en bevoorr^ met deselfde prerogativen en praeéminentien ; en laastelyk, dat men uyt dien hoofde sustiueerd, het hier in allen deele niet kan worden geschikt en ingerigt na de gebniyken, in Nederland in casu quo plaats vindende*'.

10 December. Verpachting van de ^gemeene inkomsten s>van het koningryk Jacalra^ voor het jaav 1755.

Die verpachting had plaats op dezelfde voorwaarden als vroeger, behoudens de navolgende «ophelderingen, veranderin- »gen en ampliatién*'.

Aangaande de pagt der inkomende en uytgaande regten:

dat het sout, van Crawang en van daar herwaarts langs de stranden gemaakt en alhier aangebragt werdende, *i zy tot consumptie of ten verkoop, vry van inkomend regt of eenige last zal wesen;

dat, tot wegneming van alle verschillen tusscben de pagters van de boom en de vis-markt, den eerstgemelde den gewonen tol zal genieten van alle ongesneedene of ongekorvene, droge en soute visch, sonder onderscheyd, item van alle gedroogde en gesoute visch, van Siam en Cambodja komende, 't zy deselve gesneden of gekurven zy dan niet; dog waar en tegen aan den pagter van de vis-n>arkt zal blyven het heffen van den thol van alle aangebragt werdende gesneden of gekorven, gedroogde en gesoute visch, komende van de hier omstreeks leggende eylanden en van Bantam, als mede spetiaal van zekere gesoute visch, genaamt tangierie of koning» visch en ikan Bantam, mitsgaders van de gesoute oedangs of garnalen, alle bekend onder den naam van tjauw, welke door de We- tangsche visschers hier aangebragt werd;

dat den pagter niemant der kooplieden olie andere persoooi,

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 769

dewelke in bet gepreviligeerde stads logement haar intrek Denien, zal mogen niolesteren, hare in en uytgaande goederen (als het gene contrabande wharen zyn) arresteeren of den doortogt beletten, mits den eygenaar der goederen dan wel iemand zynent wegen aan den pagter overhandige een briefje, door den regent of castelyn onderteekend, waar in zal moeten gespeciBceerd staan de datum van den invoer, nevens het getal, de soort en waarde der goederen, die deselve inhouden, na de laaste markts prys alhier, met desen verstande nog- thans, dat den pagter het regt behoud de opening in persoon by te wonen of daar toe iemand zynentwegen te senden, indiervoegen als by articul 5 van de pagt conditien staat aangetekend. Aangaande de pagt nopens den handel aan de scheepen: dat aan het nieuw gepreviligeerde stads logement, tot ge- rief van die 'er intrekken, werd toegestaan het houden van ses last prauwen, te weten: 3 ieder van vier coyangs, 2 » > drie » 1 van twee coyangs, om goederen van boord te halen ofte af te scheepen, en waar mede den pagter sig niet zal mogen bemoeyen. Aangaande de pagt van 't hoofdgeld der Chineesen: dat alle vreemde Ghineese handelaars of die met de jonken dier natie alhier jaarlyks verschynen, na eene al oude en steeds jaren na den anderen in train geweest zynde usantie, gehouden sullen wesen het hoofdgeld te betalen van de voUe maand, in welke sy alhier aankomen, te weten: een quart ryksdaalder voor ieder man, en soo vervolgens 'smaandelyks tot derselver vertrek van dese rheede. Aangaande de pagt van de groente kramen en winkels: dat als nu gepermitteert werd het bewonen van nog een rye bouticqden ol winkels, volgende op die, welke reets met consent deser regering bewoond werden op de nieuwe markt- plaats ^.aan de westzyde van de grote rivier, en dat zo by dage al/ by nagt, mits de nodige zorge werd gedragen, dat

PLAIAIT-BOEK DEEL TI. /^^^AST/^

Digitized by VjOOy IC

^•^0 1754. -J. MOSÖÊL.

dë daar toe tterasoek gedaan hebbende inlandse Gbristeo^ 'Maieyers en andere inlanders daar plaatse vinden.

Ai^n^nde de pagt van de vis-inarkt : 'dat, tot voorkoming en wegneming van aHe disputen tus- sèhen den pagter van de boom en die van de visHSMPtt omtrent het heffen van den thol der alhier aangebragt wer- 'dènde vis, ssal moeten in agt genomen werden:

dat den pagter van de vis-markt die zal mogcfn heffen van alle aafn^ebragt werdende gesneden of gekurven, gedroogde en gesonte vis, komende van de hier omstreeks leggende eylanden en van Bantam, alsmede van zekere gezoute vis, gdnaamt tangierie of konings vis en ikan Bantam, mitsgaders van de gezoute oedangs of garnalen, alle bekend onder de naam van tjauw, welke door de Wetangse vissebers hier aangebragt werd;

dat daar en tegen den pagter van de boom zal genieten den thol van alle ongesnedene of ongekurvene, droge en ge- zoute vis, zonder onderscheid, item van alle gedroogde en gezoute vis, van Siam en Cambodja komewide, 't zy deselve gesneden of gekurven zy dan niet.

Aangaande de pagt der hanevegteryen :

dat den pagter niet zal vermogen te tappen of te verkopen eenige 'dranken ter plaatje, daar de hanevegtery gehou- den werd, het zy onder den naam van kleyn dan wel set- bier of water, met siroop vermengt, op poene van -de boete, gesteld by de Gonditien der pagt van de herbergen, arlicnl 8 'en 15.

Aangaande de pagt der top-banen:

dat, tot voorkoming van disputen tnsschen dezen pagter en die van de pho en topho, welke laaste, na 't exempel van veele voorgaande jaren, aan den capitain der Chinees natie in admodiatie werd gegeven, thans aan den laastgemdden gepermitteerd werd het houden van twaalf huyzen tot het gedagte spel van de pho en topho, daar onder begrep^ de vier stuks, welke aan dien pagter bevorens geaccordeerd zyn en van welke laaste hy de voordeden all^n genieten tël,

Digitized by LjOOQIC

1>fe4. J. MOSSEL. 11i

mits dat de inkomsten van de overige agt dobbcdhayzen »illen moeten verdeeld werden tusscben den pagter der pho en topho en die van de top^banea in een gelyke portie of ieder de helft.

15 December. Middelen ter verbetering van de Jacaira' 8che boven- en Preanger-landen.

Op dezen datum is het beslotene op 1 October en 7 No- vember 1764, in den vorm van een plakaat, gepubliceerd.

20 December. Bepaling, dat te Soerabaija en te Grissee in wandeling zouden worden gebragt doorboorde halve duiten.

Op de propositie van den heere Gouverneur Generaal is verstaan een somma van f 20000 aan halve duyten na Sourabaya en Grissee te senden, mitsgaders de bediendens aldaar te qualificeeren om, na dat in ieder een gaatje sal wesen gemaakt ten eynde te samen gereegen te kunnen werden, deselve tegens twintig stuks voor een nieuwe dubbelde stuyver, uytmakende twee en een halve Hollandsche stuyvers, waar voor zyn Edelheyt oordeelde, dat wel zullen kunnen vaa de hand geset worden, te laten roulleeren, even a)s de daar in train synde, so genaamde Balyse pitjes, om op dus- danigen wyse te beter ontlast te raken van de ruyme quantiteit dier kopere munt, thans aan handen synde, als onder medio deser bedragen hebbende een somma van f 77540.

20 December. Regeling nopens de verstrekking van rant- soenen aan schepelingen.

De Begeering was van oordeel, dat daarmede >al vry liber »en zonder behoorlyke attentie op restanten ofd^rselverbri^ »je8 werd te werk gegaan", waarom zij goedvond, »als ^«n

Digitized by LjOOQ IC

^772 l*7b4. J. MOSSEL.

» permanente ordre en tot een rigtsnoer voor die sulks aan- »gaat, te statueeren, dat, volgens de aloude usantie, yoortaan »geene ordounantien van victualie voor de scheepen, op dese »en gene reysen gaande, sullen werden opgemaakt, dan na »dat alvorens het restant brieQe sal wesen opg*eyscht co •g'examineert, om vervolgens daar na met sekerheyd eeo «bepaling te kunnen maken wegens de benodigtheyd voor »den ordinairen tyd der te doene reyse".

27 December. Reorganisatie van het personeel te Che- ribon.

»0m daar door eens voor al af te snyden bet aanhouden »van overtolh'ge subjecten", werd dit personeel vastgestdi als volgt:

1 resident,

4 a 5 boekhouders en assistenten,

1 krankbezoeker,

1 oppermeester of chirurgijn,

1 onder- of derde-meester,

1 timmerman of ander ambachtsman,

1 vaandrig,

4 sergeanten,

6 korporaals,

1 tamboer, 50 soldaten,

1 konstabel,

1 konstabels-maat,

2 kwartiermeesters, 1 trompetter,

4 matrozen,

6 bosschieters of handlangers, te zamen 86 personen.

Voor het doen van kruistochten tegen zeeroovers mog- ten bovendien aangehouden worden 4 korporaals en 34 soldaten.

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 775

30 December. Maatregelen ter beteugeling van pracht en praal.

Nademalen van tyd tot tyd de pragt en praal onder ver- scheydene dienaren en burgers, zo ter deser hoofdplaatsen als de meeste buyten comptoiren van India, — in weerwil van zo veel trouwe en nadrukkelyke vermaningen^ mitsgaders ern- stige waarschouwingen, als bereeds zedert den jaare 1631, wanneer dit quaad, het geen immers de zotte hovaardye tot hare moeder heeft, al by haar Edele Hoog Agtbare de Heeren Seventienen in 't patria als de pest is aangemerkt en dies tegengang met den meesten ernst aangeschreven, mitsgaders daar op by placcaten van den 9^ Maart 1647, 5«* July 1680, 30*" December 1704, 24«° Juny 1719, M«° December 1729 en 28^" January 1753 de nodige schikkingen gemaakt en ook tegens de overtreders der daar by geciteerde wetten gesteld zyn verscheyde poenaliteilen, — zodanig toegenomen en ten top- punt van aanstoot en ergernisse geklommen is, dat haar Edele Hoog Agtbare de Heeren Seventienen zig niet langer hebben willen, nog kunnen onthouden haar misnoegen daar over, niet alleen op de nadrukkelyksle wyze te betuygen by brieve van den 8®° October 1755, maar daar by ook te gelasten om, tol refrenatie vun dit, ten verder ve van veele strekkend quaad, te nemen de nodige niaatregulen ; zo is 't, dat wy, onze gedagten daar over hebbende laten gaan en overwogen, niet alleen de goede intentie en welmeenentheyd van haar Edele Hoog Agt- bare om te beletten en voor te koujen den ondergang van vele dienaren en burgers, die, met weinig of geen nadenken aangedaan of van een onverdragelyke trots- en opgeblazen t- heyd geregeerd werdende, haar zelven vergetende en alles in het werk stellende om byna de eerste ministers van de Nederlandse maatschappye, — onder welkers gebied en heer- schappye de distinctie, na mate van ieders caracter, mitsgaders de subordinatie, de voornaamste zuylen zyn, waar op het bdang der gemelde maatschappye rusten en nevens hare dienaren, burgers en ingezetenen gebouwd werden moet, — voor by te

Digitized by VjOOQ IC

774 1754. J. MOSSEL.

streeven of zig teo minslen met éezelre gelykstandig te steiea in alle uyterlykhedeo, waar mede de weynige, ja ndh tamdyke middelen, die zy in den aanvank van deze, voor haar zo in- kankerende en uytmergelende ziekte bezitten, mogteo zien verloren gaan en haar door den tyd gebragt in de allemaarsie omstandigheden, wanneer ze voorwerpen van bespottinge en ten laaslen subjecten werden, die zig, het oog des werelds onttrekkende, in armoede en kwelling ten eynde breagen den weynigen overigen tyd hares levens, gelyk daar van meer dan te veel bewyzen hier te lande te vinden zyn ; buyten dat, ongerekend deze personeele omstandigheden, daar uyt nog voortvloeyen imaginatien, die, alle palen en perken te boven gaande, al zulke perzonen doen begaan stappen tot declin en disrespect barer meerdere en voornamentlyk der gene, die, schoon in hooger en aanzienlyker caracler dan deselve, van geen grotere middelen voorzien zynde, supporteeren moeien de onverdraaglykheyd van zodanige, zig zelve delerioreer^ide dienaren, burgers en andere ingezetenen, goedgevonden en verstaan hebben, tot wegneming van deze excessen, die gea verdere toegevenlheyd permttteerd en zelver strekken moet tot nadeel van de Compagnie, ook tot die van eenige barer goede dienaren en burgeren, by dezen onzen placcate, ooder de navolgende tituls ea articulen, alle dienaren, burgers en verdere ingezetenen, van wat staat of conditie dezdve ook zyn, te gelasten en te bevelen, gelyk wy dezelve door publicatie en af&xie dezes gelasten en bevelen de prompte en punctueele observantie der naarvolgende ordres, die wy bevonden hebben te strekken ten beste van den lande en van vele inwoonderen derzelve, en zulks in volgender voegen; als voor Batavia, onder de

EERSTE imiL.

Van rytuygen en wat daar toe behoord, rypaarden, etc. Art. l. Dat buyten den beere Gouverneur en Directeur Oe-

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 775

naraal, mitsgaders de Rad^ van India en deq praesident van den Raad van juslitie, schoon geen Raad van India zynde, niemand, wie hy ook zy, zal n)ogen gebruyken een carosse coupé, dan wel een zoo genaamde glaze koels, nog ook geen ryluyg van zodanigen fatsoen met portieren; ook geene wapens of cyffers op hare rytuygen mogen stellen, op poene van con- fiscatie van de wagen en de daar voor gevonden werdqnde paarden en tuygen en een boete van vyf hondert rd' boven dien. ArL 2. Den heere Gouverneur Generaal zal eenlyk zes en den heer Directeur Generaal, mitsgaders alle de Raden van India, vier paarden met korte of lange strengen en een of geen voorryder tot haar rytuygen gebruyken, zonder dat iemand anders zig zal mogen verstouten zulks mede te werk te stellen, op poene van confiscatie van wagen, paarden en tuygen en een boete van een duyzent rd' daar en boven.

ArL 3. Niemand, buyten den heere Gouverneur en Directeur Generaal en de Raden van India, mitsgaders derzelver vrouwen en weduwen, item dea praesident van den Raad van justitie, geen Raad van India zynde, oud-gouverneurs, secretarissen der hoge Indiase regering en den brigadier van 'sConip' militie in India zal zig mogen bedienen van Europesche koetsiers, maar, dezelve in zyn dienst hebbende, ten eersten, na de publicatie en affixie deses, moeten afdanken, op poene van, by het contrarie, te zullen verbeuren twee l^ondert rd^

Art. 4. Gelyk aan alle en iegelyk voor heen is gepermitteerd rytuygen ten haren gebruyke aan te houden, werd zulks alsnu mede toegelaten, onder dese bepaling nogthans, dat niema^id, minder dan een oud-directeur in qualiteyt, desselfs rytuyg, 'tzy wagen, charel of chais, nog het onderstel of de bak, zal mogen yergulden of verzilveren en de rytuygen, op de publi- catie deses zodanig egter zynde, verpligt zyn drie maanden na gemelde afkondiging te veranderen in dezer voegen:

dat tot effective opperkooplieden, en minder niQt, hs^re rytuygen zonder verguldsel of verzilvering met beeld-, rank-, Uoem- en ander werk, na haar welgevallen, dog alle de overige dienaren en burgers verpligt wesen hare rytuygen

Digitized by LjOOQIC

776 1754. J. MOSSEL.

effen, van een couleur de bak en een ander het onderstel, te doen vernissen of schilderen, zo ook alie de wagenverhuurders hare rytuygen, met behoud van het praesent merk van het gedeelte van het wapen van Heemraden, en zulks binnen drie maanden na de publicatie dezes, op poene van andersints, tegens deze onze ordre vergulde, verzilverde en geschilderde rytuygen gebruykende, de rytuygen met de daar aan gespan- nene paarden en de daar op leggende tuygen ipso facto te zullen verbeuren ten behoeve van Heemradens casse ; en waar op alle oflBcieren van justitie, zonder onderscheyd, gelast werden exact reguard te slaan en den inhoude van deze onze ordre prompt te executeeren om daar voor te genieten de helfte der provenuc van het aangehaald werdende rytuyg, paarden, etc.

Art. 8. Alle de gene, die, na de vorige gemaakte schikkinge, geene wagen pagt hebben opgebragt, blyven daar van voor het verdere almede gelibereert, nevens die geene, die den hecre Gouverneur Generaal daar van mogte goedvinden te ontslaan, en die, dewelke in 't vervolg niet speciaal in dezen mogten werden opgeteld, onder de vorige restrictien en poenaliteyten, met de presente wagen pagt beswaart; dog zullen de naar te noemene met primo January 1785 en vervolgens jaarlyks moeten betalen de onder volgende pagtpenningen en zulks, nevens alle de wagenpagt betalende dienaren, burgers en andere ingeselenen, voor ultimo January, als:

een regerend en oud-schepen rd* 50

militaire capitains, kooplieden en die daar medegelyk standig zyn, gelyk Weesmeesteren en haren secre- taris, Commissarissen van zee en commercie zaken, item bank en bank van leening, zo lang in functie zyn, vendumeester, ouderlingen, capitain lieutenants,

chirurgyns majoor en schippers » 100

onderkooplieden en die van gelyke qualiteit zyn, als Commissarissen van huwelykse zaken, den vice-preses en den secretaris van Boedel meesteren, chirurgyns der buyten posten, buyten- en binnen-regenten der respective godshuysen en hospitalen, inspecteurs der

Digitized by LjOOQ IC

17Ö4. J. MOSSEL. 777

leprosen, procureurs, notarissen, werkbasen, diaco- nen in bediening, lieutenants en vaandrigs van de militie, eerste clercquen van de respective eollegien, daar onder ook begrepen, die uyt kragte van bare functie genieten het onderkoopmans traetement . . . rd« 185 l>oekhouders> assistenten en die daar mede gelykstandig zyn, als opperstuurlieden, krank-besoekers, opper- en onderchirurgyns » 180

burgers, die in het coUegie van Weesmeesteren, Heem- raden, Commissarissen van de bank en zee- en

commercie zaken gezeten hebben. » 125

alle burgers, zonder onderscheyt, in geen collegie geze- ten hebbende » 200

Christen en Mahometaanse capitains, Chineese dito en

lieutenants » 150

inlanders van minder aanzien » 200

gemeene inlanders » 300

viragenverhuurders binnen de stad » 80

wagen verhuurders buyten de stad » 50

Art. 6. Die twee rytuygen met vier wielen houd en daar van Ie gelyk gebrnyk maakt, zal dubbelde pagt moeten betalen en niemand voor een ander op zyn naam een wagen, charel of chais houden, op poene van een hondert vyftig rd« boete voor den een en ander.

Art. 7. Draagstoelen met glazen of zo genaamde chaises a porter zal niemand, buyten de leden der hooge regeering, der- zelver vrouwen, weduwen of kinderen, mogen gebruyken, die ook alleen bevoorregt zullen wezen zig te bedienen van draag- stoelen en orimontSy met goud of zilver beslagen, op poene van een hondert rd"; dog 't gebruyk van ordinaire draagstoelen en orimonts, zodanig dezelve in practycq zyn, werd aan ieder toegelaten.

Art. 8. Die genegen zyn voor haare kinders kleine wagens, met een of twee paarden getrokken, te houden, zullen een qaart van de wagenpagt moeten betalen; blyvende egter de kinder wagentjes, door jongens getrokken werdende, daarvan

Digitized by LjOOQ IC

778 1754. J. MOSSEU

g'eximeert en het vergulden, vei^silvereti, schilderen of e/fenheU dcrzelve bepaalt na de qualiteit van bare vaders, op gelyke poenaliteit) als voor de grote rytuygen is gestel t.

Art. 9. Chvneesem en inlanders^ trouwende, ook begraven wer- dënde, tot vergroting van de statie een of meer wagens nemende of huurende^ zullen moeten betalen aan Heemradens secretaris, ten behoeve baarer casse» vyf en twintig rd' voor een, vyftig voor twee en zo na advenaut voor de meerdere rytuygen; voorts by geen van die gelegentbedeo mogen gebruy- ken een statie paarde nog ook geen draagzetel of andere extra- ordinaire omstandigheden, dan onder betaling van 500 rd% wanneer van alles te gelyk gebruyk werd gemaakt, dog de dffaagzetel alleen employerende, rd^ 300, een derde voor den officier, een derde voor de academie en een derde voor bet seminarium.

Art. 10. De chaisen met een paard, door wie deselve ook gehouden roogten werden, zullen voortaan veertig rd' pagt 'sjaars moeten betalen en niet in de stad mogen ryden, maar deselve doen leyden door een zyner jongens, op ver- beurte van 2K rd' boete by het contrarie.

Art. 11. Chaisen met twee padden en vier wielen blyveo begrepen onder de wagens en ook ingelyker voegen de pagt derselve.

Art. 12. Niemand, wie by ook zy, met uytzondering vam den praesident van den raad, geen Raad van India zynde (die sulks egter voor den beere Gouverneur Generaal sal moeten doen), sal nog den beere Gouverneur of Directeur Generaal, dan wel de ordinaire of extra-ordinaire Raden van Isdia, derzelver vrouwen en weduwen^ op wat weg of brug descAve, 't sy met rytuyg of te paard, mogte komen te 0Blnu)eten (de ledige wagens daar onder mede begrepen bly* vende), voor by mogen ryden, maar genoodsaakt zyn daar voor uyt te halen en op te houden, op poene \9» een hondert vyftig rd^ boete, indien den overtreder deser ordre geen meer- der wagen pagt subject is, alzo de zodanige in dien gevalle daar inne werd gecondemneert by dezen.

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. 779

Art. 13. Niemand dan den heere Gourerneur en Directeur Generaal, mitsgaders de Raden van India, praesident van den raad, oud-gonvemeurs, secretarissen van de hoge Indiase regeering, brigadier, raden van justitie, de respeclive officieren van justitie en de directears van de bnyten comptoiren, mitsgaders hare vrouwen en kinderen, zullen over devalbrug van 't easteel ryden, nog ook haare ledige Avagens daar over doen ryden, 't zy ouder de wal van 't easteel langs, dan wel direct over deselve, op poene van een hondert rd» boete, ten waare met spetiate permissie van den keere Gouverneur Generaal.

Art. 14. Niemand dan den beere Gouverneur en Directeur Generaal, mitsgaders de Raden van India, zullen hare rytuygen met geschoren fluweel, gebloemd of ongebloemd, mogen beklee- den, nog ook gareelen of tuygen mei zilver of Vjsrguld beslag en also mm het leder van het tuyg, mei fluweel overdekt of geboord, mogen gebruyken, op poene van vy f hondert rd' boete.

Art. IK. Niemani), minder in rang dan een opperkoopnoan, zal zyde, kerneis haire, caitoene of wolle leydzels by hare rytuygen of aan hare paarden mogen gebruyken of zyn koetzier op zyn rytuyg anders mogen kleeden dan met een effene rok, camizool, broek en ook een hoed zonder boordzel, op verbeurte van twee hondert rd% en zulks ingaande drie maanden na de publicatie deses.

Art. 16. Niemaud dan de hoge regeering, de weduwe van een Gouverneur en Directeur Generaal, mitsgaders die der leeden van dat ligchaam, item den praesident van den raad, zyne huysvrouwe of weduwe, zal twee jongens met rottingen, 'I zy by dag of nagt, voor hare rytuygm mogen laten lopen ; ook geen twee dammers, nog ge^ twee lonthaams voor en op hare wagens gebruyken, mitsgaders zig niet verstouten zulks te doen om door dat middel by avond de poorten van de stad, welkers in- of uytryden bepaald is-, tegens de ordres in- of uyt te ryden, op poene, dat zodanigen tweeden jonge, Hzy met de rotting voor lopende, dan wel de tweede dammer dragende, door den officier aan zodanigen poort, als ze in- of

Digitized by VjOOQ IC

780 1754. J. MOSSEL.

uylrydcD» zal opgeval en ten zyiien behoeve aaugehouden werden, zonder dat daar op het minste verhaal vallen zal voor den vorigen eygenaar, ongerekend nog twee hondert rd' boele*

Art. 17. Niemand, wie hy ook zy, beginnende mei hel ligchaam der hooge regering en eyndigende met de mioste van 'sGomp'* dienaaren en burgei*s, sal by het afsterven van eenige zyner vrienden of bloedverwanten, in wat graad desdve hem ook souden mogeti bestaan, toegelaten zyn zyne donies- ticquen, slaven of slavinnen, in den rouw of eygentlyk io het zwart gewaad te mogen kleeden, nog ook eenige vrye perso- nen, die deselve in haren dienst hebben, zulks vermogen aan te doen, maar daar van ten eenemaal af te zien, op verbeurte van een hondert rd^ blyvende egter gepermitteerd, ten dage der begraving van den overledene en verder niet, de voor- melde, anderzints verbodene rouw zyne dienstboden of dienst- maagden, item slaven en slavinnen, te mogen laten dragen.

Art* 18. En gelyk in hel voorgaande arlicul van de vrye personen en slaven is gesproken, werd by dit arlicul, dat als de voorgaande geextendeerd blyft, alle en iegelyk ver- boden, in den rouw moetende, hare rytuygen en tuygen mei zwart laken te mogen laten bekleeden of ook zwart vernissen^ dan wel schilderen, of zwarte kussens en gordynen in de rytuygen, ook geen koetsier in den nnnsten rouw op hare rytuygen te plaatsen, veel minder eenige van hare domeslic- quen of slaven floerse of andere zwarte banden om haare linker- of regier armen te mogen doen dragen, op verbeurte van gelyke een hondert rd^

Art. 19. En nadien de posten om de sterf huyzöi, dan wel die, waar uyt een lyk zal werden ten grave gebragt, met rouw te behangen te hoog op stok loopen en, als overtollig zynde, mede gerelrancheerd dienen te werden, zo zal voor- taan alleen de zykamer mei de deuren derzelve, dan wel een ander vertrek, waar uyt de lyken der leden van de hooge regeering, derselver vrouwen, weduwen of kinderen zullen werden ter aarde besteld, zo mede de voordeur van helhuys,

Digitized by LjOOQ IC

1^64. J. MOSSEL 781

met zwart mogen werden behangen; maar daar en tegen zullen alle en iegclyk, buylen nieermelde regeering, alleen de vensters van de lykkamer met de voordeur der sierfhuysen vaeX zwart mogen behangen, zonder dat, wie hy ook zy, Aesehui- zeis, tafels, spiegels, kassen en verdere meubels in den rouw zullen mogen steken, op poene van hondert rd^ boete.

Art. 20. Buyten den heere Gouverneur en Directeur Gene- raal, mitsgaders de raden van India en den praesident van den Raad van jnstilie, zal niemand, uyt hoofde van hare functie, Europeese of inlandse dienaren, door de Cïompagnie betaalt werdende en in haaren dienst hebbende, agter hare vrouwen of kindereu mogen laten gaan, dan wel agter op of naast de wagen ryden; voorts niemand, minder dan een lid der hooge Indiase regeering en gemelde praesidenl, eenig gehuurd inlands dienaar, H zy Christen, Moor, Jentief, Malla- baar. Oosterling of Chinees, in zynen dienst mogen nemen om, uytrydende, agter op haare wagens te staan of, te voet gaande, agter haar te gaan; gelyk ook geene vrouwen, weduwen of jonge dogters van minder rang, dan die van de hooge regee- ring, een vrygegeven slavin of vry geboorene vrouw daar toe, 't zy opgetooyd of niet, zullen mogen gebruykeu, op poene van een hondert vyftig rd'* boete; en welke amende al mede gesteld werd voor de gene, welke thans de zulke ten zodanigen eynde in baren dienst hebben en niet veertien dagen na de publicatie deses uyt deselve laten gaan, ongerekent nog vyftig rd« boete voor zodanige vrye personen, die sig daar toe laten gebruyken.

Art. 21. Tot opperkooplieden indusive, item de fungee- rende en oud-ritmeesters der burger cavallery, mitsgaders de capitains der infanterie en geen ander van minder rang zullen vermogen geborduurde of met goude en zilvere passe- menten, poinct d'Ëspagne en kanten of franje belegde chabrak- ken of holsterkappen op hare rypaarden te gebruyken, nog ook geen goud, zilver of verguld beslag of zodanige slyg- beugels aan haare zadels hebben, op poene van, by overtredinge deser ordre, te verbeuren twee hondert rd» boete,

Digitized by LjOOQ IC

)8i ÜM. J. MÓSéÉL.

Art. 22. Aan den heer Gouverneur en Diiecteur Generaal, luitsgadecs de Raden van India, zal, het vrystaan zo veel trek- en rypaarden ten haren diensle en die van haredomes- ticquen aan te houden, 't zy binnen of buyten de stad in èare thuynen^ als deselve zullen goedvinden.

Art. 23. Maar buyten deselve sal den praesident van den Raad van justitie^ geen Raad van India zynde, de ond- gouvemeurs, de secretarissen der hooge regeering, den bri- gadier over 's Compagnies militie in India, de raden van justitie, de oud-directeurs, de opperkooplieden des casteels, den oooimandeur en equipage-meester en fabrycq, een ieder niet meer mogen aanhouden dan zes trekpaarden en boven deselve (den brigadier uylgezondert) een rypaard.

Art. 24. Dog alle andere, mindere dienaren en burgers zullen niet meer dan vier paai*den moogen bonden en, die eenlyk rypaarden houden, 't geen ieder werd toegelaten, absolut niet meer dan ieder één, ongerekend de officieren van de pennisten, de dragonder officieren en van de burger cavallerye, dewelke, namentlyk met opzigt tot de eerste, den rilmeester twee, den JUeutenant een en de twee cornets mede ieder één, mitsga- ders de dragonders officieren het voor haar bepaald getal en den burger ritmeester, in ampl fungerende, twee, een oud- ritmeester twee, den fungeerenden lieutenant één, oud dito één en de mindere officieren ieder één, en zo ook de pennisten, onder bet corps cavallerye gehorende, en de burgerruyters ieder één; en welke paarden van de pennisten en burger- ruyters, even als die der voormelde officieren, zo dienaren als burgers, vry blyven van eenige pagt, zonder dat iemand voor een ander een paard zal mogen houden, qp verbeurte van twee hondert rd'.

Art. 2K. Maar van alle andere paarden, buyten die van evengemelde officieren, pennisten en burgerruyters, die iemand, 'tzy dienaar of burger, aanhoud tot trek of rypaarden, onge- rdcend de geene, die van de wagenpagt van oudsher vry blyft, zal aan Heemraden of derzelver secretaris, boven de v^genpagt, nog moeten betaald werden vyf rd^ jaars voor ieder paard.

Digitized by LjOOQIC

1?&4. J. MOSSEL. ^85

Art. 26. De wykmeesteren, zoo binnen als buyten de stad, zullen by de jaarlykse besehry ving der inwoonderen ook moeten opneeinen hel getal der paarden, door een ieder aangehouden wordende, waar omtrent alle aglerhoudentheyt van de eyge- naars der paarden op poene van een hondert rd' boete werd verboden; moetende de wykmeesteren van hunne bevindingen jaarlyks aan Heemraden een aparte rol overgeven.

Art. 27. De Mahometaanse of inlandse, ook Ghineese officie- ren, tot lieulenants inclusive, mogen, vry van pagt, ieder ^ti^ee rypaarden aanhouden, dog geen meer, en de vaandrig één ; maar alle overige inlanders en Chineesen, buyten die in het volgende articul gemeld werden, moeten de voorsz. pagt van vyf rd* 'sjaars betalen en de capitains der campongs dezelve opgeven, met de namen der gene, die rypaarden houden van de officieren ; waar van de capitains, te paard rydende en den heere Gouver- neur Generaal ontmoetende, van bet paard zullen moeten gaan, dog voor de leeden van de regering halte houden; maar alle mindere officieren en gemeene zullen, zo voor den heere Gouverneur Generaal als alle de leeden van de regeering, by rencontre op de wegen van het paard afstappen, op poene van vyftig rd' boete voor de officiers en dat de gemeene by den Commissaris tot en over de zaken van den inlander zullen werden afgestraft (erzyaer discretie, by overtreding dezer ordres.

Art. 21. De huurders, de potiaas, de mandadoors en de schryvers op de suykermolens, mitsgaders alle de geweldigers van de respective officieren van justitie, de mandadoors van de afgelegene landen, item de oppassers van de Gecommitteerde tot en over de zaken van de inlanders en de caffers van den Land-drost mogen ook vry van pegt één paard hmden, maar geen ander zonder betaling; waar over de wykmeesters buyten de stad en het platte land het opzigt aanbevolen werd.

Art. 29. Zullende alle die geene, die bevonden mogte werden een meerder getal paarden aan te houden, dan aan deselve is gepermitteerd, tot een boete voor ieder paard moeten betalen vyftig rd" en by onwilligheyt onderhavig Myv^n parate execntie

Digitized by LjOOQIC

•JS^ 1^54. J. MOSSEL.

door Heeoiraden, ten wiens behoeve deze boete almede gesteld werd.

TWEEDE TITÜL.

Van grole kipet^sollen en waxe dammers.

Art. 30. Alle, die raeerder dan onderkoopman in rang is en met dese gelykstandig zyn, mitsgaders boedelraeesters, diaconen, regenten van godshuyzen, vendumeesters en hare vrouwen, ook alle Europese vrouwen, zonder onderscheyd, neveos die van de inlandse Christenen en Mahoroctaanse officieren, tot vaandrigs inclusive, zullen grote kipersols en waxe dammers mogen gebruyken, maar geene mindere op poene van vyftig rd% met de vryheyt egter aan mindere om handkipersolletjes of een kleynder zoort van grootekipersollenen Siamseof Javase dammers te mogen gebruyken.

Art. 51. Over de valbrug van 't casteel tot aanheteynde van de lange brug zal aan een koopman en geen minder in qualiteyt gepermitteerd zyn het gebruyk van een opene kiper- sol by goed weir, op verbeurte van 25 rd*, zonder dat zulks voor den een en ander by regenweir zal zyn verboden.

DERDE TITÜL.

Van de manskleeding.

Art. 52. Met goud of zilver geborduurde, gegaloneerde, dan wel diergelyke met almassen belegde klederen, nameutlyk rok, camizool en broek, zal door niemand dan door de booge regering en den praesident van den Raad van justitie gedra- gen mogen werden, op poene van vyf bondert rd^ boete.

Art. 55. Dog met een goude of zilvere Imoop, ook knoopi- gaten, zullen de oud-goaverneurs, secretarissen van de booge regering, leeden in den Raad van justitie, item directeurs fluweele rokken, camizools en broeken, ook andere camizools, mogen dragen na baar welgevallen.

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL. VSS

Art. 34. Voorts effene, fluweele klederen van rok, camizool en broek door niemand anders, dan die effective opperkoopman in qualiteit of hoger is, nevens camizools na hare verkiezing.

Art. 55. Alle andere mindere dienai*en zullen nog rok, nog camizool, nog broek daar van mogen dragen, op poene, zo voor deze, als in de twee voorgaande ariiculen genomineerde dienaren, van Iwee honderl rd' boete voor de eerste, drie bondert voor de tweede en vyf hondert rd' voor de derde reyze.

Art. 36. Laken en zyde klederen, zo onder, als boven- klederen, sal alle en een iegelyk mogen dragen na hare verkie- zing, zonder dat iemand, buylen de hooge regeering, deselve zal mogen borduuren of beleggen met passementen, op gelyke poene als even, zonder dat egter de monleering der respective officieren, zodanig die thans gereguleerd is, daar onder be- gr^n werd.

Art. 37. Gelyk ook niemand, minder dan een opperkoop- man, aan zyn rok, camizool of broek zal mogen dragen massive goude knopen, nog camizools van goude of zilvere stoffen, ook geene met goud of zilver geborduurd of gebro- cheert, van welke zoort van fabrycq of waar ter plaatze die ook gemaakt mogten zyn, op verbeurte van twee hondert rd» boete.

Art. 38. Ook zal niemand, minder dan een onderkoopman, mogen gebruyken goude schoen- en broeks-gespen, ook geen gegaloneerde hoed, uytgezoodert de officieren van de cavallerye, infanterye, arthillerye en zeevaart, item burgerye, die hier van werden g'exmineerd, als de vier eerstgemelde aan haare monteering bepaald blyvende, maar alle de overige daar van, op vorenstaande poenaliteit, moeten afzien.

Art. 39. Wordende het dragen van cocardes, buyten de evengemelde officieren, mitsgaders die der pennisten, aan alle en iegelyk mede verboden op gelyke amenrle.

Art. 40. Aan de Mahometaanse en Moorse officieren zal hel, als in vorige tyden, gepermitteerd blyven hare klederen matiglyk met passementen te beleggen, zonder aan iemand anders.

PUIAAT-BOBI DBKL VI, ^ 50 ,

Digitized by LjOOQ IC

^86 17)54. J. MOSSEL.

VIEHPE TITOL.

Fan vrouwe klederen en daar onder voomamentlyk juwedau

Arl. 41- DiamafUen carcanien en mei diamanim bezeik horologieti, item belelki$ljes vap massif goud, ook gotMfe ei zilvere met ecfe/e gesieenlens bezet, mitsgaders zodanige cpeoi, blyyen ,eef)Iyk gepermitteerd vpqr de vrouwen en weduwet van den heere Gouverneur en Directeur Generaal met die vaif )de Raden van India en den praesident van den Raad van justitie; ook dub})elde snoeren paarlen van de eerste zoorl en koslelyke juweelen, op verbeurte van vyf hondert rd' bpele voor die gene, die desep mogten goedvinden te over- tredfsn.

Art. 42. Zo als ook de daar aan volgende vrouwen, tot die van directeurs inclusive, juweelen en een dubbelde soocr pqarlen van matige groole, te zamen ter waarde van zes duyzeot pd% jten) de verdere vrouwen en weduwen, tot die van opper- kooplieden, tot de waafde van vier duyzent rd% zullen mogeo 4r^gen.

Art. 45. Alle andere vrouwen, tot die van oapitains, ia piili^ire, meevarende als bufgerye, zullen mede dubbdde snoeren, dog kleine paarlen mogen dragen, ook juweelen, l^eyde niet boven de drip di^yzent r<i^ aan waarde.

Art. 44. Mitsgaders vrouwen en weduwen van dienaren ep burgers, tot kooplieden toe, de waarde van twee duyzent rd' ep die van mind^e qualiteit paarlen en juvoeelen vaa eep duyzent rd* aan waarde, alles op verbeurte van twee l^ondert rd».

Art. 45. Fluweele klederen, met goud of zikm- belegt of g0)orduurd, zj^l door niemand der vrouwen mogen gedragen Wferden, dan de vrouwen, >veduwen en kinderen der booge regering en den praesident van den raad.

Art. 46. Maar alle andere vrouwen, egter «iet minder dan een ftpperkoopmans vr^uw of weduwe, zullen effene, fluweele ji^ponnen of zakken mogeq dragen, ook van zyde en tiimeB,

Digitized by LjOOQIC

i^64. tl. MÓSèÈL. *f87

mitsgaders g^ude of zihere stoffen, dog niet geborduurd of gestikt, dan wel met passementen bel^, zouder dat egter het fluweel door haare kinderen zal mogen gebruykt werden.

Art. 47. Voorts zal 'i alle vrouwen, weduwen en dokters van vaders, miiider dan opperfcoopman in qualtteit, vry staan zyde en iinnen klederen, na hare keuze en vermogen, te mogen dragai, zcmder dat die de xyde klederen mogen tor- duuren of met passementen beleggen, nog ook eenige gotule of zilvere stoffen dragen, op poene van, by overtredinge van alle voren gemelde articulen, door de mans der vrouwen m de vïreduwen zeiver te verbeuren voor de eerste reyze een bondert, de tweede drie hondert en de overige reyzen telkens een duyzent rd*.

Art. 48. Zullende de respeotive bruyds^ na het caracter of de qualüeü van den brmfdegom, invoegen voorschreven, moeten gejuweelt en gekleed, mitsgaders door de ouders, magen of Voogden, dan wel voogdessen, zorge gedragen moeten werden voor lipl overtreden dezer ordre, op poene van drie faondert rd^; blyvende de kinderen van de hooge regeering hier van g'exeuseert en nytgesloten.

VYFDE TITUL.

Van het opschikken en U getal der slaven meydens.

Art. 49. De vrouwen en weduwen van de hooge Indiase regeering, mitsgaders die van den praesident van den Raad van justitie, zullen drie meydens agter haar mogen mede neemen, opgeschikt met airkrabben van een enkelde tamelyke diamant, gomle hairpen, goude, züvere en zyde kleetjes, baaytjes van goud of zilver gaas, met go\ide, zogenaamde karpatten bezet, kettingen van gmid of geregene koralen, goude middel' banden en goude pindings, maar geen paarlen of diamanten^ ja zelfs geen ander gesteente, in het hair gevlogten of gezel, bet zy by wat gelegentheyt het ook zy.

Art. 50. Alle anilere vrouwen en weduwen, tot die van

Digitized by VjOOQ IC

788 1754. J. MOSêèt.

opperkoopman, zullen niet meer dan twee en, die minder in rang zyn, maar één meyd agter haar mogen mede neemea, mitsgaders dezelve eenlyk oirkrabbm met een klein «/lafiuiii^, em g0ude haimaald, een fyn lywaatsA>aayije en een ehUse sarasse dan wel cambaay, maar geen goud^ zilver of syie kleedje^ ook geen goude, zilvere of zyde iokassen, fuwedeit, dan wel eenig aoder goud of zilver, egte dan wel valseke paarlen of dito gesteente op het hoofd of anderzints drageo laten, ongerekent de vrouwen en weduwen van de eerst in dit articul vermelde classe, die zyde kleedjes en bethi^ baaytjes aan hare meydens zullen mogen geven, dog andere niet; op poene van, by het contrarie, subject te zullen zyn confiscatie van zodanige slavin en al wat dezelve ook mogte aan hebben, zonder forme van proces^ ten behoeve van den officier, die de calange doel, en boven dien twee hondert rd* boete.

Art. 51. Gelyk ten opsigte der bruydsklederen in fa^ voorgaande 48^^ arlicul is gesproken,' blyft het getal en de opschik der meydens almede inzelvervoegen, na mate van de qualiteit van den bruydegofn, bepaald, alles op vorenstaande poenaliteyt.

ZESDE TITÜL.

Van slaven of vrye jongens met livrey, ook rokken, mitsgaders koussen en schoenen.

Art. 5^. Aan den heere Gouverneur en Directeur Generaal, mitsgaders de Raden van India en den praesident van den raad, zal het alleen vry staan hare koetsiers, oppassers en lyfjongens livrey met gegalloneerde klederen te laten dragen, ook schouder strikken dan wel nestels, maar niemand buyteo dezelve.

Art. 53. Zullende alle oud-gouverneurs, secretarissen van de hooge regering, zo in als buyten functie, item den brigadier, aan hare koetsiers en lyfjongens, de laatste tot drie in H getal en

Digitized by V^OOQ IC

1754. J. MOSSEL. 789

nog één ten dienste harer hnysvrouwen, almede livrey mogen geven en de mindere ministers en bediendens, tot actueele opperkooplieden inclusive» dog verder niet, gepermitteerd zyn hare kipersoldragers en andere lyfjougens effene rokken met zilvere pinksbeks of kopere, vergulde knopen aan te geven, zonder dat derzelver getal drie zal mogen surpasseeren en dat hare koetsiers anders zullen mogen zyn gekleed, buyteii een hoed met een effen passement, mitsgaders koussen en schoenen.

Art. 54. Waar en tegen alle mindere dienaren, tot kooplieden inclusive, en burgers, met dezelve gelykstandig, geinterdiceert werd haare lyf- en andere jongens^ de koetsiers op hare rytuy- gen uytgezondert, rokken aan te geven, onaar dezelve eenelyk te kleeden met baaytjes van rood en blauw lywaat, gestreept en ongestreept, dog geen chitse of geschilderde^ en ook geen meerder getal agter haar te voeren dan Iwce, buyten by avond, wanneer nog een tot het dragen van een dammer werd geper- mitteerd ; zullende de koetsiers dog effen laltense, zyde of linnen rokken, ook koussen en schoenen mogen dragen, met een effen hoed zonder boordzel.

Art. 55. De mindere dienaren en burgers zullen almede indiervoegen hare jongens agter haar en 04)k alle andere moeten kleeden en niet meerder dan één mogen mede voeren, buyten by avond of nagt, wanneer 'er een tweede tot de dammer werd toegelaten, mitsgaders haare koetsiers een effen laken, zyde of linnen kleed met een effen hoed, item koussen en schoenen, mogen geven, op poenoi zo voor den een als ander, by het voorgaande m^, 54«, mitsgaders dit 65^ articul gemeW, dat de slavey'ongens, contrarie deeze bepaling gekleed of een meerder dan het gelicentieerde getal gevonden werdende, ipso facto zullen werden weggenomen door de dienaien van de justitie en teffens verbeurd ten behoeve van den officier, door wiens dienaar of dienaren de opvatting zal wezen geschiet.

Art. 56. Zullende de weduwen van voorschreve dienaren en burgers zig moeten reguleeren na het bepaalde omtrent de qualiteiten en rang harer gewezen mans ; en vrouwen, met baar mans, by het 53**% 54"« en W^ articul vermeld, uyt-

Digitized by LjOOQ IC

790 1764. ó. MOSSEL.

gaafi4e, het getal der jongens met niet meer Am een kipenol' drager vermeerdeFd en ook zodaaig dat getal vergroot werdo, waiineer 'er een kind by komt, voor welke ieder ook maar één jonge met één meyd werd gepermitteerd.

ZEVENDE TITÜL.

Van het ondertrouwen en (rotnven.

Art. 57. Iemand, by hel doen van onderh^mw mei negens na het stadhuys rydende, die, buyten de betaling van zekere somma gelds aan Commissarissen, na het gearresteerde in Ra^ van India op den 17" Maart 1752, geen. ondertrouw in huys mag doen, zal de boete ten behoeve van de diaconen, navolgers resolutie van den 26^" May 1693, van rd« vyfen twintig voor ieder gebruykt werdende rytuyg moeten betalen en boven dien nog vyf en twintig rd" ten behoeve van het seminarium alhier.

Art. 58. Iemand, minder dan opperkoopman in qnaliteit, by het doen van ondertrouw genegen zynde een traetement of maaltyd onder het geluyd van musicale instrumenten te geven aan een meerder gel al dan vier en twintig menschen, de kinde- ren ongerekend, zal daar voor aan het seminarium, meer gemeld, moeten opbrengen vyflig rd».

Art. 59. Gelyk ook by het trouwen van iemand, minder dan een actueel opperkoopman in quallteil zynde, geen versierde of met linten en quaslen opgeschikte wagens of paarden en geene Chineese lanthaams zullen mogen werden gebruykt, dan onder betaling van twee hondert rd% wanneer van alles te gelyk gebruyk maken, dog andersints een hondert rd% ten behoeve van meergemelde seminarium; blyvende het gebruyk van een glaze koets of meerder voor de zodanige absolut geinterdiceerd en alle dienaren, meerder dan opperkoopman en de in die qualiteit zynde, van deze bepaling g'ex-imeerd.

Art. 60. Een lid der hooge Indiase regering of wel bjre kinderen trouwende, zal de bruyd gekroond ter kerke mogen

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. i^i^

gaan en de bmyds der opperkoopltedei) even buyten het hek of ringmuur, van deselve uytkomende, en alle de overige op de plaatis, daar die gestrooyd werden, naraenllyk eenige huysen' van de woning, waar in zy bruiloft houden of in trekken, mogen gekroond werden; en zal niemand dan een lid der hooge* regering of wel hare kinderen voor haar ryluyg, len dage' van haar trouwen, twee jongens of twee dammers gebruyken, dan onder betaling van vyftig rd' voor meergemelde seminarium. Art. 61. En wie voor haare Huysen, U zy bruydofbruyde- gom, op haar trouwdag, buyten de leeden der hooge regering en haare kinderen, praalbogen willen stellen, zal een ieder van haar, almede ten behoeve van hel seminarium, contribueren vyftig rd**; en het ophalen en verantwoorden deser penningen en de voorenstaande boetens voor meergemelde seminarium gedemandeert blyven aan den bode van huwelykse zaken.

AGTSTE TITUL

Van de bruyloflen.

Art. 62. Niemand, minder dan een actueel opperkoopman, zal op zyn trouwdag bruyloft mogen 'houden, dan een koopman en zulke, die daar mede gelykstandig zyn, onder betaling voor af van twee hondert en allé andere mindere drie hondert rds de helfte ten behoeve van de academie de marine en de wederhelfte ten voordeele van het seminarium meergemeld.

Art. 63. Wordende lot een beier verstaan verklaard onder de bruyloflen eenlyk begrepen te zullen zyn de maaltyden, die met kaarssen, met waxe, zyde en papieren bloemen versierd^ waar onder egter geene Chineese bloemen begrepen, maar ver- staan werden die, alhier aangemaakt, werden gegeven, alwaar ceremonieel de vrienden tot een meerder getal dan vyf en dertig, kinderen ongerekend> verzogl en hel huys ten zodanigen eynde met H plaatzen van een verhevene zitplaats voor de bruyd en speelmeysjes g'approprieerd vrerden zal.

Art. 64. En op dat almede door het opmaken van de

Digitized by VjOOQ IC

79S 1764. J. MOSSEL.

1

dikwerf voor een goed gedeelte haar vermogeD versliodemle brujfds kocyen ook niet onnodig de middelen weggeworpen werden, zal niemand, minder dan actueel opperkoopman zynde, een opgeschikte bruydskooy mogen laten maken, mitsgaders te pronk stellen, dan ouder contributie van twee hondert rd* voor een koopman en die met deselve gelykstandig is, voor mindere drie hondert rd% invoegen voorschreeven te verdeelen.

NEGENDE TITÜL.

Van andere maaltyden.

Art. 65. Maar alle andere, vriendelyke maaltyden, 't zy binnen of buyten de stad, ouder het gebruyk van allerhande soorten van musicale instrumenten, blyven zonder de minste bezwaringe toegelaten, met deze bepaling nogthans, dal nie- mand, beneden een lid der hooge Indiase regering en den praesident van den raad, onder de blaasinstrumenten, waar en hoedanig het ook wesen mag, zal vermogen te gebruyken of doen gebruyken trompetten, pauken en trommelen, op poene van telkens, by overtreding deser ordre, te verbeuren vyf hondert rd\

TIENDE TITÜL.

Van het kinder-dopen.

Art. 66. Indien iemand, buyten de leeden der hooge Indiascbe regering, tot opperkoopliedeu inclusive, by het ryden naarde kerk met een kind om gedoopt te werden, meerder dan één wagen gebruykt, zal hy voor ieder meerder rytuyg betalen vyflig rd% ten behoeve van het seminarium nieermelt.

ELFDE TITÜL.

Van de begraafenissen by avond.

Art. 67. By bet begraven by avond van een lyk van een opperkoopman en die met hem gelykstandig i8, zal, onder

Digitized by LjOOQ IC

1754, J. MOSSEL. 793

betaling van de boete» daar op by het reglement van de begraafenissen van den 27^° Augustus 1743 gesteld (waar van de dispensatie egter gedefereert blyft aan het goedvinden van den heere Gouverneur Generaal), niet meerder dan zes rouw-wagens, buyten de lyk-koets, mogen werden gebruykt en by ieder wagen niet meer dan vier waxe dammers ; gelyk ook by die van een koopman vyf rouw-wagens en een onder- koopman, mitsgaders de zodanige, vier wagens en by ieder wagen vier waxe dammers, alles onder voormelde poenaliteit; gelyk ook by het begraven van kleine kinderen by avond, de vader, moeder, voogd, voogdesse, etc, of wie ook de begrafenisse zoude mogen aangaan, de vader van het kind, geen opper- koopman, maar koopman geweest zynde, daar toe niet meer dan drie, de hem in rang volgende, namentlyk lieutenants, onderkooplieden en die met deselve gelykstandig zyn, maar twee en alle overige dienaren en burgers maar één rouw- wagen en ook by ieder rytuyg niet meer dan vier waxe dammers mogen gebruyken, op poene van voor ieder meerder wagen te zullen moeten betalen vyf en twintig rd', ten behoeve van het seminarium; zullende de kosters der respective kerken en aanspreekers van het een en ander rapport moeten doen aan den rector van het seminarium en dese de boetens laten op halen door een der school- of leermeesters.

TWAALFDE TITÜL.

Van de buyten comptoiren van India, en eerstelyk:

Art. 68. Van Ceylon, Gormandel, Amboina, Banda, Terna- len, Macasser, Malacca, Javas Oostcust, Cabo de Goede Hoop, Mallabaar en Sumatras Westcust.

Op alle deze comptoiren zullen de respective dienaren^ bur- gers en hare vrouwen, mitsgaders weduwen, bruyds en jonge dogters, zo voor hun zelfs als ti n aanzien van derzelver slaven en slavinnen, haar moeten reguleeren naar al het geene by de vorenstaande articulen in deezen voor deeze hoofdplaats

Digitized by LjOOQ IC

794 1754. J. MOSSEL.

werrt geordonneerd en aanbevolen; uytgezondérl, d^l aan de respeclive gouverneurs in haar gebied, schoon geen Raad* van Ihdia zynde, werd toegelaten hel gebruyk van een carosse coupé of glase koels mef vtcr paarden, de trompetters na gewoonte^ mitsgaders, neveisde respeclive commandfeurs, de gebniykelytc statie; met deze uytzondering, dal enz.

Aft. 71. Den directeur, cargas en mindere dienaren in China en opperhoofden en mindere dienaren in en tol Japan, (ïamron, Bassoura, Cheribon, Palembang, Siam, Jiaraby, Timor, Banjer en Cochin China mogenhaar, ten reguarde der kleeding, reguleeren na 's lands costume, maar, op Ihdias hoofdplaats komende, blyven dezelve subject de opvolging van het bepaalde, na de classe, waar inne dezelve begrepen werden, op de poenali- teiten, daar by gesteld.

Art. 72. Bantam. Den commandeur of gezaghebber zal geen rytuyg, van wal zoort, veel minder iemand anders aldaar, mogen aanhouden, maar na aloude gehruyken, dezelve beno- digt zynde, die verzoeken moeten van den Sulllian, zonder dat hy, uytgaande of uytrydende, H zy met een rytuyg of te paard, één dan wel twee trompetters zal mogen laten voor zig gaan of ryden, dog een trompetter mogen gehruyken, na de eylanden varende, maar niet na Carangantou.

Arl. 73. Waar en tegen den commandeur of gezaghebber zal vry staan een of meerder rijpaarden te mogen houden en de zadel met zyn toebehoren voor eygefn gebruyk hebben van fluweel geborduurt of gegaUmneert, dog by alle de overige zadels, zo van denzelven als van mindere dienaren, zullen eenlyk chahrahken en holsterkappen van laken mei een enkeld passement mogen zyn.

Art. 74. Den commandeur en gezagliebber zal zig mogen kleeden na zyn welgevallen en de mindere dienaren haar moeten reguleren na de geene, die met haar in qualiteit gelyk en onder den tilul van Batavia begrepen zyn, gelyk oek den commandeur of gezaghebber, op Batavia komende, hem zal moeten reguleeren ' na de classe, waar onder hy begrepen h.

Aru 76. Blyvende de vrouwen verpKgt haar te gedragen

Digitized by LjOOQ IC

t754. J. MOSSEL. 79K

Ba het geene ten aanzien der kleding onder den tiitu) van Batavia en de dassen respective is gezegt, uytgezonderi een vrouw van den commandeur of gezafrhebber, die aldaar in loco zig na 'slands eostume reguleeren kan, maar, op Batavia komende, subject blyft, hel geen haar man onderhevig is.

Art. 76. Bengale, enz.

Art. 123. Den Advocaat-fiscaal van India, Bailluw, Water- fi^caal en den Drossaart der Bataviase ommelanden zullen zonder aanzien van jurisdictie, by de overtreeding der gestelde bevee- len in dezen (waar van die der klederen van mans en vrouwen negen maanden, die der Europeese koetsiers ten eersten, het afdanken der inlandse dienaren veertien dagen en alle de overige ingaan en standgrypen zullen drie maanden na de publicatie dezes), de f^xte, die zig aan cemelde overtredinge scbuHig maken, moeten- calangeren, zonder de minste conniventie of oonsideratie, op poene van anderzints of by overtuyging van eenige gebruykte oogluyking of toegeventheyd zelver te zullen vervallen in de gestelde boetens, dewelke anderzints hier ter plaatze en op de respective huyten coraptoiren van India ver- beurd werden verklaard ten behoeve van den officier, die de calange doen zal, uytgezonderd die,^ waar van in dezen speciaal vermaan is gedaan.

Art. 124. En op dat niemand hier van. eenige ignorantie zoude kunnen pretenderen, hebben wy goedgevonden en* verstaan dezen onzen placcate te doen* publiceren» in de Nederduytsche tale en, in zo verre nodij? zy, in de Portugeesche, Maleydse, /avaanse en Cliineese telen nevens denelve te doen affigeren; voorts de respective officieren van justitie te gelasten en bevee- len, gelyk wy dezelve ten emstigsten gelastem en beveelén, zonder ondersoheyd vafi persoon of jurisdictie, behoorlyk te letten en te doen letten: op de executie van al het- geene voor* schreven staat, ten eynde tegen de overtreeders na den inhoude deies te prooedeeren ten rigoureusten, nadien wy zulks ten dienste van de Compagnie, wdzyn van denlande en goede inwoon* deren en vooroamentlyk ter beteugeling van de verregaande pro^l^ pmal en hovaardye indiervoegen hebben bevonden te bebooren,

Digitized by LjOOQ IC

796 1764. J. MOSSEL.

51 December. Last op de Notarissen, bij ha fosseren eener acte van adoptie, aan den adoptant en getuigen af te vragen, welken godsdienst de ouders van het geadop- teerde kind, de adoptant en de getuigen toegedaan waren.

Van huDoe verklaringen ter zake moast in de acte aan- teekening worden gehouden, «opdat de predikanten by den •doop daarvan kennisse krygen".

31 December. Nadere bepalingen nopens het dMpenbij de Luthersche gemeente te Batavia,

Naar aanleiding van het bepaalde op 6 December 1754 diende de Luthersche kerkeraad eene, volgens het gevoeten dier vergadering, »cordate, dog eerbiedige remonstrantie'* by de Regering in, welke deze zoo weinig eerbiedig oordeelde, dat zij dien kerkeraad ernstig veri)ood »naa desen andermaal •remonstrantien, de quaestieuse materie van d^ kinderdoop •concemeerende, te presenleeren".

De bewuste remonstrantie, «geaccumuleert met critique, «mitsgaders irriteerende expressien en positien, item liilde- «looze, jaa, zelfs laedeerende uytingen*', gaf egter aanleiding tot de navolgende voorschriften:

dat ten opzigte der kinderen, waar yan een der ouders van de Gereformeerde en de andere van de Luthersche gods- dienst is, in deser voegen sal moeten werden gebandelt: dat de zoon of zoons in de kerk, waartoe de vader behoort, zullen werden gedoopt en de dogter of dogters in die van de moeder, dat is, dat, soo wanneer de vader van de Gerefor- meerde godsdienst is, de zoons ook in die kerk sullen gedoopt werden en, de moeder Lutberiaans zynde, de dogters in de Luthei*sche kerk; gelyk dat ook over en weder zal plaats hebben, wanneer de vader Luthersch en de moeder Gerefor- meert is, sodanig nogthans, dat het »sulke ouders insgelyks vry sal staan hunne kinderen, soo wel de zoons als dogters,

Digitized by LjOOQ IC

iVm. j. Mossel. 79ï

zulks begeerende, in de Gereformeerde kerk te laten dopen, maar dat sy geenzins sullen vermogen de zoons en de dogters in de Luthersche kerk dat H. Sacrament te laten toedeelen;

dat aan kinderen, waarvan de vader of moeder nog Gere- formeert, nog Luthersch is, absolul in de Gereformeerde kerke den doop zal moeten werden geadministreerl, als geensints gezegt kunnende werden de minste belrekking lot deLuther- scben godsdienst te hebben;

dat de kinderen, inboorlingen zynde, van een adoptant, den Lutherschen godsdienst belydende of die toegedaan, in zyne kerke sullen mogen werden gedoopt, maar geene inboorlingen van andere huysgesinnen, van wat religie de man of vrouw van zulk een huys ook zoude mogen zyn, waar door oversulks sal werden voorgekomen sodanige geschillen, als by de remon- strantie voormeld gesegt werd, dat in het tegenwoordige geval plaats heeft omtrend het geadopteerde kind van den baas, Ploeg, die van een Luthersche moeder geboren soude wesen en ook tot die religie gesegt werd te inclineeren;

dat de predikanten der Luthersche gemeente gehouden zul- len zyn, wanneer aan hun een kind ten doop werd gepre- senteerd, waar omtrend zy in H onzeekere moglen zyn, de ouders, getuygen, dan wel den adoptant af te vragen, of zy tot de Gereformeerde kerk behooren en zig reeds by dien kerkenraad hebben geaddresseerd gehad om hup kind of kinderen daar te laten doopen; mitsgaders, zulks zoo bevin- dende, die als dan af te «wysen^ wyl dit genoeg zal zyn om alle disputen dienaangaande te praevenieeren en dierhalven geenzins nodig is, dat de Gereformeerde en Luthersche kerken- raden, naa den voorstel van den laastgemelde, communicatoir souden behoeven te ageeren, alsoo zulx mogelyk maar aan- leiding tot verdere brouillerien soude geeven.

? December. Javasche verpagtingen.

Alle voor den tyd van drie jaaren, ingaande primo January 1765 en eindigende ultimo December 17K7, van vier maanden

Digitized by LjOOQ IC

^gg 1t64. J. MöSöêL.

lot vier maanden te betaalen en by of voor het aanvaardtiA vier maanden vooraf In goede, wigtige Spaansche reaalen tegens thien schellingen de reaal, in goede, wigtige, ziivere ducalons tegens een en vyf agtste ryxdaaMer courant ieder en in geene andere silvere munt, onder het stellen vao twee goede borgen, ' ten genoegen van de Samarangsche ministers, alwaar de verpagting zal geschieden, onder deze voorafgaande generale bepalingen:

Art 1. De sabandharyen zullen geen somas of volk, nog tjatjns of huysgezinnen meer mogen pretendeeren ten haren dienste, als degene, die by deze conditien in 't vervolg zullen werden opgenoemt.

Art. % De pagter van de sabandhary zal geenzins eeoige

tholpoorlen in zyn district mogen houden, opregten of tolerecren.

Art. 3. De opgaande, nog afkomende goederen van boven,

het zy tot consumptie of tot negotie of wat het ook raag

zyn, betalen geen thol.

Art. 4. Ook mag 'er op eenige basaars in de bovenlanden of ergens elders, waar het ook mogte zyn, geen thol of basaargeld, poortgeld of eenigerhande geregligheden van goe- deren, die gekogl en verkogt werden, genomen werden; en dus blyft 'er geen andere thol dan de uytgaande en inkomende zee thol alleen, zonder meer.

Art. 5. Daar zal in 't vervolg geen andere thol geheven mogen werden, onder wat naam het ook zoude mogen zyn, als alleen de zee thol, sulleutle dienvolgende by in- en uitvoer werden betaald het volgende, als: 1** voor de amphioen, eens en voor al vyf en dertig ryxdaalders de kist Paltenase voor invoer, dog de uit- voer vry; 2® voor de lyfeigenen, boven de vyf jaaren oud, thien ryx- daalders, den uitvoer vry; dog Javanen mogen niet ia slavernv komen; 3<> voor lywaten, ruw, wit, gecouleurt of geschildert, van Souralta, Mallabaar, Ceylon, Chormandel en Bengalen, by invoer thien ten hondert naar de waarde der goederen

Digitized by LjOOQ IC

1754. J. MOSSEL. tÖd

op de lavase comptoiren, daarse aaDgebragt werden, dog den uitvoer derselve vry;

aUe andere lywaaten, van Macasser, Baiy of andere als de genoemde plaatzen, inkomende, vyftien procento, dog de uitvoer vry;

de lywaten, op Java geweven werdende, by uitvoer vyftien procento en by invoer thien ten hondert;

de lywaten, van Cheribon uitgevoert werdende, vyftien procento;

de rys, die van Java, Sourabaya mede gerekent, naa Batavia, Amboina en Banda uytgevoert werd, zal betaalen twee ryxdaalders per coyang, soo mede by invoer van de eene plaats naa de andere.

naa Palembang, Baviaan, Banjermassing, Malacca, enz., tien ryxdaalders per coyang, dog naa Bantam zes ryx- daalders de coyang;

voor Cbineese tabak, by invoer twee ryxdaalders de picol eo, by uitvoer van Javase tabak, agt stuyvers het gelyke pkM>l;

voor candy suyker, by uitvoer zestig stuyvers of een en een quart ryxdaalder 't picol, de poeyer suyker de helfte en ook zooveel by uitvoer, die nogthans niet zal mogen geaceordeert werden als naar de plaatzen beoosten of binnen de straten van Sunda of Malacca, en dat nog niet anders dan met voorkennisse van den gouverneur of het hoofd der plaalze, daar ze genegen zyn dezelve te ver- voeren, alsoo dies vervoer naar alle comptoiren en plaatsen om de west van India wel ernstig gcprohibeert en den handel in suyker derwaards alleen aan de Comp® gere- serveert werd;

hel caioene garen zal, inkomende, een ryxdaalder het picol betaalen en uitgaande thien ryxkaalders 't gelyke pieol, al hoewel den principalen handel in het zelve voortaan alleen voor de Comp^ gereserveert blyfl en niemand gepermitteerd zal wesen zig van dat arlicul tot negotie te bedienen ;

Digitized by LjOOQ IC

1764. J. MOSSEL.

8^ het catoen of capas, by uitvoer een ryxdaalder 't picot,

dog inkomende vry; 9® de vogelnesjes zullen betalen by invoer vyflien ryxdaal- ders 't picol en by uitvoer vyf en twintig ryxsdaalders; 10^ het zout zal by invoer een en een halve ryxdaalder de

coyang en ook zooveel by uitvoer betalen; 11^ alle verdere ongenoemd^ goederen zullen by invoer agt en zoo mede by uitvoer agt procento betaalen van de wezentlyke waarde aldaar. Art. 6. Alle de voorsz. thollen, inkomende en uitgaande, zullen zyn voor den sabandhaar of pagter van de sabandha* ryen, ook die van de ryst.

Art. 7. De pagters van de sabandharyen zullen zig roet niets anders bemoeyen, als met hare pagt en uit hoofde van dezelve niet mogen pretendeeren eenige inkoop van de rys of andere producten, permissie om naa de bovenlanden te gaan negotieeren ofte eenige monopolie, privilegiën van ver- koop en wat dies meer mag zyn; staande den sabandhaar in allen dezen en dus ook in alle andere gevallen, die niet tol yyn pagt gehooren, gelykstandig met alle trafiqueerende men- schen en dezelve ordres als zy onderworpen.

Art. 6. By de sabandharyen, excepto die van Samarang, zullen ook annex wesen de hoofdgelden der Ghineesen, op dien voet als op Samarang te heffen.

Onder welke generale conditien dan vervolgens gepresen- teerd en ten dage der verpagting by opbod of afslag aan de meestbiedende zullen gegunt en overgelaten werden de volgende domeynen : 1^ de sabandharye tot Gjissee, nevens de opgaande thol tot Decca aan de rivier Solo ; by de eene zoowel als by de andere geboren nog somas, nog tjatjas; de afkomende goederen van de rivier Solo en langs alle rivieren op Java, zoowel als langs de wegen, zyn alle vry van tboL dog moeten alvoorens, by den overscheep in gontings of andere vaartuygen, waarmede over zee zullen vervoert werden, de zee thol op de uitgaande goederen, hierboven

Digitized by LjOOQ IC

\itA. j. MosèèL 801

gesteld, aan de naast by gelegene sabandharye betalen; en tot voorkoming van disputen desenthalven, is verstaan, dat alle de oitlopen der rivier Solo, daar zulx geschieden niogte, onder deze sabandharye van Grissee zullen behooren;

2^ de sabandharye van Sidayoe, veaarby hondert man of somas gehooren;

5^ de sabandharye van Toeban, waarby nog somas, nog tjatjas gehooren ;

4^ de sabandharye van Rembang, zonder somas of tjatjas;

5^ Paradessy's sabandharye, waarby geen volkeren gehooren en die alleen bestaat in de privilegie van het opkopen van het zout van den inwoonder aldaar; *

6^ de sabandharye van Joana, waarby gehoort de geheele campong Tjapoura en thien man somas van Tjerbonang ;

7^ Japara met Toedoenang of de sabandharye van beide, gehoorende by de eerste geen, maar by de Toedoenang vyftig somas ; en zal voortaan alle de afgebragt werdende suyker uit de landen van Coedoes, Patty en Tanjong deze weg moeten passeeren en hier verthoüen by den vervoer over zee;

8^ Brahan en Wedong. Deze sabandharye heeft twee zout gevende negoryen geheel onder zig en bestaat almeede alleenlyk van *t opkopen en vervoeren van het zout;

9** de sabandharye van Damak, waarby geen volkeren geboren; 10^ Samarang met Caligawe, Torbaya en Goemolak zullen thans in een getrokken en dus verpagt werden ; deeerst- gemelde salmndharye heeft 30 koppen somas. 11^ Caliwongo, Galianjer en Toegoe. Deze drie plaatzen zullen ook voortaan maar een sabandharye uitmaken en geboren by dezelve geene tjatjas of somas; 12^ Gandat, met vyf en twintig somas; 13^ Batang, met de agt tjatjas van des sabandhaars woon- plaatze, nevens de vyff campongs, Maboer, Tulang, Mara- toea, Calioerang en Ita; de laastgemelde campongs geven aan deze sabandharye ieder twaalf man somas en dus zestig man te zamen;

FLAIAAT-BOEI DEEL YI.

Digitized

byGoogre

gOi 1754. J. MOSSEL

14* PnocdoBgaag. By ómt sakméfaarye gekoren veertig mm

IS* Soembar en Panabiig» met twktig ffttj» vu Soembsr ea derüg yai PÉmalaiig, dn bf deie sabaadharf ge- horeB;

16* Tagal en een derde van de negorye KiianUla eo de gebede aegorye Pngadoengang, CaraUiB, Paaaarongaag, Soeka, Tongang en Sumapanjang geboren in étA aabao- dbaiye;

17* Lossary, Caraag Aasaan en Brebes tellen ia eea safaui- dbarye gatrokkM en in dierroagen verpa^ ¥Ferden; hierby geboort geen yeik;

18* bet booTdgeld der Cbineeaen op SasMrang yoortaaa te beffen op dien voel, üs de conditien van H hoeldgeld te Batavia medebrengen, gere^kent ep twee derde van 't geen daarby gesteld is in de betaaliag;

19* den verkoop van araok en de buffels «lagterye toCSama- rang, in welke pagt geene v^andering is gemaakt dan dat bet heffen van ieder wareng, die lyne waren, tv^ee stuyvers, van ieder kraam, die levensmiddeleD verkoopt, en een halve stuyver van degene, die buiten de basaars eenige snuysteryen verkaopen, thans geheel aTgeschaft is en dus op de basaars tot Samaraog niets zal behoeveD betaald te werden;

20* het privUegie van hel slaan en inwisselen der pitjes langs de geheele kust van Java, van de rivier Lossary af tot Grisse toe, het welk te lamen een pagt, op dien voet als thans in gebruyk is, uitmaakt;

21* de topbanen op Samarang, op dien voel, als die pagt jongst is geweest;

22* de vogelnestklippen op Java, onder de conditien, by de vorige verpagting gearresteert;

23* de Gaddoese tabak, almede onder de conditien als be- vorens ;

24* De basaars Wallaban en Tanjong. Voorts zullen, onder de voorscbreeven geaerale conditien,

Digitized by LjOOQ IC

1>&4. J. MOèSËL. 80^

ook tot CheriboD opgeveylt en verpagi werden de onder die

residentie gehorende domeynen, als:

1^ de sabandharye tot Gheribon;

2® » » » Indramayo;

3^ » » » Gabang;

4^ het hoofdgeld der Chineesen, almede gelyk op Samarang gereguleert;

5® het slaan van pitjes in dit geheele district, item op Indra- mayo en voorts tot aan de landen, onder Batavia sor- teerende.

6® de topbanen te Gheribon op dien. voet, zoo als daar in gebruyk is.

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

REGISTER

TAH

PERSONEN-, VOLKS' EN PLAAMAMEN.

Aalders, 5S0.

Aboe Bakar Daoed, 7S.

Aboen Nasar Abdoe'1 Kahar, 172.

Academie de marine te Batavüa, 51, 60, 89, 158, 191, 279, 29K, 298, 30B, 520, 542, 546, 476, 478, 899, 607, 627, 680, 667, 678, 728, 778, 791.

Achmad (Mas), 172.

Ajerhadji, 434, 458.

Akoön. 592.

Alang, 591.

Alphen (van), 572.

Ambachts-kwartier te Batavia, 48, 79, 80, 189, 258. 510, 344. 488, 460.. 463, 484, 486, 842, 883, 884, 645, 647, 669, 696, 749.

Ambon, 7, 9, 46. 89, 202, 208, 271, 312, 318, 585, 390, 599—402, 404, 418, 461, 494, 498, 497, 465,

477, 825, 608, 688, 707,

795, 799. Ambonees. 598. Ammanos-gracbt, 174. Amoy, 202, 204, 271 , 580, 581 . Amsterdam, 128, 568, 371. 372.

(punt), 178,572.

(fort), 391, 395.

Andrangapatnam, 665.

Angkee, 88, 508, 658, 656,

858, 639. 898,897.

» (post), 15, 58, 43,

44, 108. 502, 503, 694. Antjol, 58, 524, 726, 727.

» (rivier van), 639.

» (vaart van), 305.

» (w^ van). 106, 308. Arabieren. 649. Arakan. 202. 206, 271. Armhuis te Batavia, 214. 215,

544, 491. Artillerie-magazijn te Batavia,

Digitized by LjOOQ IC

806

REGISTER VAN NAMEN.

Asahan, 202, 20S, 271. Atjeh. 509.

Baber, 408.

Badoeng, 202, 205, 271. Bagoeale (pas van), 391. Bali, 202, 205, 271,406,554,

615, 671, 707, 799. Banda, 7, 9, 46, 202, 205, 246, 271, 312, 318, 401, 402, 404, 409, 413, 463, 477, 494, 495, 497, 524, 608, 688, 707, 795. 799. Bandanees, 403. Bandjar, 621, 622. Bandjemasin, 8, 96, 190i, 202, 205, 263, 271, 350, 361, 353, 462, 526, 607. 615, 671, 688, 697, 707, 794, 799. Bandpeog, 729. Banger, 12», 126. Bangil, 125. Baoka, 354.

» (straat), 351. Baitam, 8, 10—12, 14, 45,46, 56, 73, 81. 84, 96, 171, 205, 243, 306, 325, 326, 349, 468, 469, 462, 472, 626, 534, 603. 604, 606, 620, 621, 636. 656, 667, 678, 697, 707, 715, 722, 725, 768, 770, ,794, 798, 799. » (hoek van), 495.

Bantanuner, 158, 295, 637. Bantimoeroeng, 450. Barends-w^, 535, 537, 558. Baros, 317, 435 — 455, 437,

441. Basel (H. van), 240, 559. Basoera, 82, 519, 462, 467,

703, 794. Batai^, 12, 99, 672, 801. Batechina (eiland), 414. Batikaloa, 465. Batoe-bara, 202, 205, 271. Bawean, 96, 707, 799. Baijen (van), 757. Bead^, 202, 206, 271. Bekasi, 180, 349, 725. Belgiea (kastel), 402. 407. Bengalen, 8, 9, 45, 64, 121.

196. 202, 204, 260, 254—

266, 266, 271, 310, 513.

318, 435, 452, 455. 461,

466, 472, 477, 479. 605.

515, 518, 627. 649. 650.

655, 705. 706, 795. Bengkalis. 202, 206. 271. Benkoelen, 44, 349, 455. Berg (van den), 571. Bwgen op Zoan. 127. Beverwyk (redpute), 592. Bezoljen (C), S61. . Bie (J. de), 51. Biliton, 202, 206, 271, 354.

494. Biraa, 202, 306, 271. 416,

464, 495. BimUip^lnani, 464.

Digitized byVjOOQlC

REGISTER VAN NAMEN.

807

Binkelenberg, 182. Binnen-hospitaal Ie Batavia,

86, 87, 298, 31&, 485, 484,

898. Blankenburg (W. van), 51. Boetjen (burger) Ie Batavia, öl.

•  (Comp')  te  Batavia,  48, 

471. Boelekombo, 426, -464. Boeren-verdriet te Batavia, 573. Boeroe, S83, 365, 395, 401,

472. Boeton, 496. Bogaard van Belois (Bf S.),

SSO. Bogor, 739. Boni, 423. Bontbain, 426, 464. Boom te Batavia, 2, 5, 69, 74,

101, 103, 268, 269, 306,

352, 615, 633, 657, 660,

679, 680, 719, 726, 728,

744, 768, 770. Bomeo, 350, 688. Botteliers-weg, 537. Bovenlanden (Jakatrasebe), 58,

61, 73. 167, 184, 194,

259, 307, 313, 728, 750,

771. Brabander. 543. Brahaoi, 98, 672, 801. Brandbout-werf te Batavia, 546. Brebes, 99, 802. Brootcbia,' 466. Brug (roode) te Batavia, 694. Brummer (W.), 51.

Builen^ospitaal te Batavia, 65<

87, 598. Buitenzorg, 58, 170, 128. 247,

295, 739.

Buijg (J. P.), 81. . Bwool, 414.

CeUon. 6, 46, 121, 122,250,

296, 310, 314, 318, 319, 452, 455. 459, 461, 468, 477, 479, 515, 622, 529, 552, 608, 645, 653. 706, 793, 798.

Celebes, 190, 581, 382, 400, 405, 414, 608, 671, 688.

Cerammers, 404, 408.

Cberibon, 8, 11, 12. 86. 61, 62, 71, 73, 98—97, 99, 100, 104, 124, 125, 346, 349, 459, 494, 495, 526, 606, 620. 635, 644, 685, 688, 686, 697-699, 714— 717, 772, 794. 799. 805.

China, 62, 63. 71, 121, 122,

124, 134, 190, 199, 280, 271, 276. 296, 297, 510, 525, 341. 345.361.565— 455, 459, 462, 466, 472, 614, 616, 666, 674, 753, 760, 782, 794.

Cbinezen, 53, 56, 57, 62, 97, 99, 100, 104, 110, 118,

125, 128, 154. 149. 169, 185, 187, 195, 196, 199, 276. 277. 295, 380—555, 565, 375, 414, 635, 569,

Digitized by LjOOQ IC

808

REGISTER VAN NAMEN.

6S7. 666, 673, 67», 677, 682, 697, 704, 708, 713, 716, 717, 753, 783, 754, 759, 769, 778, 781, 783.

Gocbin-Chiiia. 341, 343, 462, 467. 666, 794.

Colombo, 6, 461, 465, 471, 473, 522.

CoBvert, 663.

Goper (J. de), 700.

Daoimer, 408. Defensie (pa(^r), 393. Deka, 466, 800. Delft (punt), 175. DeUtsch (J. H.), 51. Demak, 98, 690, 801. Denner, 408.

Diamant (punt), 583, 584, 586. Diamants-powtje te Batavia,

587. Diestpoort te Batavia, 1, 52,

53, 198, 538, 570, 573,

574, 719. Diets (C), 51. Djambi. 8, 202, 205, 271,

467, 526, 550, 607, 697,

703, 794. Djaropang, 169. Djati negara, 170, 172, 177. Djedah, 319. Djelei, 202, 205, 271. Djoeana, 98, 465, 690, 801. Djobor, 202, 205, 271, 364,

609, 688. Doekoe, 97.

: Drechtcdand, 170, 182.

Duitscber, 543.

DiÜTeUnd (P. van), 695. ' Daurstede (fort), 392.

Edam (eiland), 9, 87, 158, 286. 287, 309, 328, 454, 489. 490, 599, 600, 628, 654, I 687, 688, 725. . Embden, 442. I Engelschen, 44, 78, 349, 433, ' 440, 643, 550, 612. 640. Enkhuizen (punt), 175. Equipage-werf te Batavia, 80, I 114, 115, 118, 189,236, 237, 352, 484, 486, 487. 532, 553, 554, 643, 617, ! 696. Euit)pa, 39, 47, 133, 185. Europeanen, 30, 33, 36,160,

161, 169, 196. Everaad, 244.

Fluit (post de), 694, 725, 727. Frankrijk, 127. Franschman, 543. Freljer, 685.

Gabang, 96, 99. 729, 803. Gail (A.), 369, 371. Gale koiio, 465. Gama-Iama, 413- Gamron, 319, 459, 467,79*. Gedoog badak. 170, 172. Gelderland (punt), 175. Geinov!ak, 98, 801.

Digitized by LjOOQ IC

REGISTER VAN NAMEN.

809

Goa, 4S5. Goenoeng-api, 405. Goronlalo, 414, 415, 418, 42S,

464. Gousset (J. L.), 48. Graao-nngazijn te Batavia, 84,

63, 198, 209, 539. Graven (Chin.) te Batavia, 324. Grissee, 65. 96—99, 461, 465,

494, 690, 771, 800, 802. Grogol, 638. Groningen (punt), 573. Gromlen (de) by Engeland, 609. Groninger gracht, 637.

'sHage, 148. Halmaheira, 414. Harm^sz (A. M.), 495. (D.), 496. (R.), 244, 495. Haroekoe, 383.392,401,463. Harlkop. 295. Heemraden-tuin, 176, 212,

348, 537. Hila, 383, 390—392, 461. Hiloe, 401. Hoetoemoeri, 391. Hofland (G.), 39. Hohendorff (J. A. baron van),

31, 67, 125, 126. Holland, 249, 373. Hollandia (post), 402, 408.

(punl), 572. Honimoa, 401. Hoorn (punt), 175. Hospitaal (Chin.), 297, 305,

, 323, 344, 533, 673, ' 702. Hospitaal (Moorsch) te Batavia, 114, 195, 298,324, 484. • » -kerk te Batavia, 474. Hongli, 263, 313, 318, 319,

461, 466; 471. Houtkapper^ te Batavia, 646.

Idflinga (van), 75, 78, 79.

Imbanegara, 729.

ImhftS (G. W. van), 5, 12, 68,

179, 186, 199, 295, 381,

619, 676. 767. Indianen, 623. Indragiri, 202, 206, 271. Indramajoe, 96, 99, 100, 699,

714, 729, 803. Ila, 99, 672, 801.

Jafnapatnam, 6, 458, 461,

466, 472, 522. Jagernaikpoeram, 464. Jakatra, 171, 240, 308, 664, 595, 698, 768, . (koningrijk), 11, 41, 44, 74, 179. (post), 38, 47, 48, 88, 114, 116, 484, 646. (weg van), 105,291. Jansz (L.), 51.

Japan, 121, 122. 263, 296. 339, 341 — 343, 468, 467, 794.

Digitized by LjOOQ IC

810

REGISTER VAN NAMEN.

Japara. 63, 98, 468, 690, 801.

Java, 7, 11, 46,67,688,697, 704. 707, T08, 711, 712, 751, 799, 800, 802.

Java's Oostkust, 4, 10—12, 14, 48, K9, 71, 73, 98. -99, 104, 124—126, 191, 243, 246, 328, 202, 205. 271, 29S. 299, 549, 365. 384. 581, 461, 468, 477, 821, 528. 529, 617, 642, 648, 688, 689, 691, 696. 706, 795.

Javanen, 29, 30, 33; 56, 621, 706, 710. 712, 756, 798.

Jong (A. de), 189, 160.

Kaap de Goede Hoop. 284, 283, 827, 830, 880, 610, 653, 757, 793. Kadoe, 100. Kadoea. 182. Kajeli. 202, 205, 271, 498,

608. Kali-abang, 683.
609. -anjar, 98, 125, 126,801. » -gawe, 98. 801. » -oerang, 99, 672, 801. » -waringin, 180. » -woengoe, 98, 801. Kslpeti, 6, 468. Küwal (eil.), 836. Kambodja, 202, 208, 271, 58"3,

666, 679, 768, 770. Kawpong babroe. 58, 170, 239, 247, 739.

Kamp (Chin.) te Batavia, 107,

118, 677. Kanaal (ooster) bij Batavia,

184. Kananoor. 466. Kandia. 603, 604, 60i. Kanton. 202, 204, 270, 380. Karang>antoe, 794.

• -asein, 99, 802.

• «tjonggok, 685. Karet. 109.

Karimon-djawa-eii., 164. Kasiotbasar, 462, 466. Kasteels-drukkerij te Batavia,

• • -kapel te Batavia, 473,

Katapang, 268, 306. 728. Katewel, 202, 208, 271. Këdah 688. Kendal, 96, 672, 801. Kerk (Holl.) te Batavia, 219, 305, 474.'

(Luth.) Ie Batavia, 873,

767, 796. . (Hal.) te Batavia, 474.

(Port.) te Batavia. 108,

175. 474, 664, 6B4, 69$.

Kin^ewi, 180. Kisser, 408.

Klederen-pakbQls te Batavia, 208. 461. » » (nieuw) Ie

Batavia, 764.

-vtrinkel  te  Batavia,  6$- 

Knagge (J.), 61.

Digitized by LjOOQ IC

REGISTER VAN NAMEN.

811

Knigge, 663.

Koedoes, 98, 801.

Koesamba, 202> 205, 991.

Koetsjin, 82, 466, 471.

Koewijk (tuin), 240.

Koilan, 462.

Kokos-eilandeii, T46.

Koningsveld! (G. A. voa), 250.

Koromandel, 6, 46, 121,202, 204, 271, S19, 435, 452, 461, 464, 477, 587, 629, 645; 649, 655, 662, 706, 793, 798.

Kolaringin, 203, 205, 271.

Krakatau, 325, 326.

Kramat, 268, 306, 349.

Kraton, 99, 802.

Krawang, ^f22, 725, 729, 731, 752, 752, 768. » (riv. V.), 657.

Krokot, 105, 308, 538. » (riv.), 81.

Kuiper (eii.), 155.

Kwal (de). 13, 43, 44, 725. (riv. de), 269.

Kwala-Demak, 63, 466*

Kwarlier$*poor^e Ie Batavia, 569

Laoopoqg, 8, 49, 349, 509. Landpoort (kasteelt), 581, 582. Laoetan, 408. Laoetan Batoa Siti Badaria,

.6J1. ' Laritte, 583, 593, 401, 463. Laaw, 125, 126.

Leiden (redonte), 391. Leprozeo^buis te Bat, 51, 297, 343, 344, 378, 741, 743. Letti, 408. Lim Giko, 306. Lim Ki Enlo, 268, 306. Lima, 591. Linie (de), 476,* 479. Lobak Poeloea, 91. Loelwe, 392, 593. Loekia, 392.

Lonthoir, 402, 408, 412, 461. Losari, 99, 801

» (riv. vaa), 99. . Loten (J. G.), 167. Louis (J. P.), 662.

Maboer, 99, 672, 801.

Macao, 202, 204, 271, 611, 612

Madura, 125, 126, 606.

Mahabade, 465.

Mahomed, 754.

  Mira  Daoed,  72. 

Nakasser, 7, 9, 46, 190, 202, 205, 243, 271, 512, 350—354, 400, 404, 422, 443, 450, 464, 477, 484, 495, 497, 525, 534, 614, 688, 696, 700, 707, 793, 799.

Malabar, 8, 46, 82, 121, 122, 156, 318, 458, 459, 462, 466, 477, 527, 655, 706, 781, 793, 798.

Maiabareu, 72.

Digitized by LjOOQ IC

812

REGISTER VAN NAMEN.

Malaka. 7, 45. 46, 96, 302.

20», 271, 299, 349, 3B1.

583, 461, 464, 471, 477,

494, 501, 525. 667, 707,

795, 799. Haleijer, 770. Maleijo. 688. Manaar, 6, 465, 522. Mandawe, 202, 205, 271. Mandhar, 202, 205. 271. 495,

671. Mandharezen, 685. 686. Man}!ga-doea, 697. MaDipa„383, 393, 399. Maratoea, 99, 672. 801. Nardijkers, 89, 335, 603,

672. Markt (nieuwe groote) te Bat.,

673. Marocco, 317.

Maroenda, 181, 725, 739,751, 766.

(rivier), 104, 113, 683.

• (de groote), 302,

307, 308. Maros, 464. Marquet, 383. Marre (J. de), 346. Martensz, 670. Masquelta, 82. Masulipatnam, 8. Matraman, 181. Meester-Gomelis, 38, 104, 109.

113, 149, 172, 181, 302,

307—309, 454, 594, 595,

683, 736—739,-750, 751,

766. Menado, 414, 415, 417, 422,

767. Mersen, 681. Middelburg (punt). 175. Minantaka, 99, 802. Moa, 408. Mocha, 134, 296, 297, 319,

768. 343, 462, 46':^ Mogharaer, 14. Mojangsche bosch, 13, 43. Mokenraart, 13, 14, 43, 180,

182, 301, 302, 535. Molenvliet, 105, 108, 305,

308, 640, 697. Molukken, 414. Mooren, 45^47, tl5, 128, 134, 149, 298, 346, 657, 781.

   (Koromandel8che),72. 

Mossel (J.), 51, 58, 199.

535. Munnix (C), 51.

Naarden, 371.

Nassau (kasteel), 402, 407. 411, 524.

Natal, 433.

Nederland, 9. 10. 60. 82,85,

132—135, 140, 246. 247.

269, 281, 290, 297, 301,

311, 327, 346, 348, 349,

364, 369, 370, 374, 376,

409, 609. 617, 618, 628,

629, 636, 638, 659, 687,

Digitized by LjOOQ IC

l^èGIsVËi^ VAN NAMEN.

81$

698, 701, 703, 718, 754,

740, 749, 780, 768. Nederlander, 346. N^patnam, 9, 464, 471,

683. Neira. 402. Neuman (T,), 59. Nieawpoort te Batavia, 1, 198,

684. 869, 870, 872, 879. Nila, 408.

Nimpbo, 202, 204, 270. Noesa kambangan, 170, 182.

» -Iaat, 583, 592. Noesaaive, 591. Noordwtjk, 38, 303. Nijs (H. de), 579, 821, 889,

Oei Guania, 588.

Oenen, 402, 408, 464.

Oetama, 729.

Ohdem (P. fl.), 520.

Ommelanden, van Batavia, 37, 176, 179, 501, 508-, 697, 711, 714, 798.

Ong Eng Sai, 268, 276, 506.

Onrust (eiland), 80, 62, 188, 188, 189, 256—258, 274, 296, 300, 340, 484, 484, 486, 487, 842, 680, 728.

Ontong-djawa, 858, 856.

Orange (kasteel), 824.

Oranje (Prins van), 127, 152, 199, 246. 676.

Ossenberg (van), 691.

Overburg (fort), 592.

Paardenslal (Comp*) te Batavia,

80, 465. Pabean, 202, 208, 271. Padang, 8, 78,202,208,271,

349, 455, 454, 462, 467,

826, 617, 658. Pagaden, 729. Pakhuizen (westzijdsche) te

Batavia, 85, 65, 198. Palembang, 8, 96, 190, 199,

202, 208, 285, 271, 580,

581, 585. 584, 462, 467,

494. 809, 826, 607, 615,

697, 707, 794, 799. Paliakate, 8, 461. 464, 472. PaUkol. 464.

Pamalang, 99, 672, 802. Papangers, 72. Papoea, 404, 408. Paraan (bei^), 751. Paradesi, 98, 672, 752, 801. Ps^l (punt de), 886, 887. Parra (P. A. van der), 167, 821 . Pasanggrahan (riv.). 81, 858,

758. Pasir, 580, 581, 585, 498,

618, 689. Pasoeroean, 128, 126. Pati, 98, 801. Patna, 263, 519, 461. Patoeakan, 697. Pegadoengan, 99, 802. Pegu, 202, 205, 271. Pekalongan, 29, 99, 672, 802. Pemakasan, 128, 126. Pemanoekan, 99, 616, 729.

Digitized byVjOOQlC

ël4

I^ÉQISTEr^ VAN f^AMËN.

PemaDDekan-landen, 634^. Perak. 494, 509. PerzianeB, 649. Perzie, 82, 828, 629, «49,

655, 757. Pesarongan, 99, 802. Pinang-poort te 0atavia, 597,

600, 601, 605. Pioket, 173. Pising, 505. Ploeg, 797. Poeloe Ai, 402. 408. 412, 461.

» Gadoeng, 181.

 Roen,  402,  408,  412. 

. Tikoes, 592.

. Tjingko, 455—455,

457, 459, 467.. Poinl de Gale, 6, 458, 461,

465, 472, 522, Pondok poeljoeng, 170. Porlo novo, 464. , Portugezen, 585, 611.

» (Tirooresche). 406.

Prakamoentjang, 729. Preanger, 168,194,246,728,

750, 771. Priaman, 454. Prinsen-eiland, 326, 748.

» -plein te Batavia, 548. Proveniers-huis te Samaraog,

491. Provisie-magazyD te Batavia,

6.->, 94, 158,564,700,701. Purmerend (eiland), 528, 741.

ftakan, 202, 105, 271.

Bapat, 202, 205. Ravallet (de), 663,' 681. Bate, 202, 205, i71. Bocruteo-wacbt te Bat., 348. Beede Batavia, 547, 564, 640,

656, 658, 680, 696, 7ii,

724, 726, 727. ReqibaDg, 63, 98, 465, 600.

801, Reljsig (J. C), 552. Ringsloot rondom BaL, lOK,

308, 537—559. Riouw, 802, 205, 971, 494. Rivier (groote), rie I^Utwoeng. Bobijn (poot de), 583— «86. Roma, 408. Roseboom, 278. Rosengain, 283, 402, 406,

408. Rotterdam, 246, 69».

(kasteel), 426, 626. Rotterdammer poort te Bata- via, 1, 569, 572, 697. 719. Rystmarkt te Batavia, 61. 104.

544. Rijswyk, 58. 88, 239, 305,

Sadraspatnam, 461, 464.

Salemba, 181.

Saleijer, 426, 464.

Samarang, 16, 27, 39, 31, 53, 48. 66. 71. 96—160. 164. 202, 206, 346, 364, 580, 461. 466, 466. 472, 491, 494. 486. 64«. 664,

Digitized by LjOOQ IC

hÈGtöTÈft VAN NAMEN.

m

686, 689, 708, 716, 717,

800—803. Sampana, 202, 20tf, 371. Sampit, 202, iOS, 11 i. Santen (H. van), 24K. Saparoea, 383. 390, 392, 461. Saphier (pMt de), 586. Sawai, 393. Secretarie (genersde), 344, 54B,

3B0, 487, MK. Selapadjang, 182. Seminarium theQk>gicuiD te

Batavia, 41, 191,305,312,

550, 358, 473, 660, 778,

790—793. Stam, 202, 205, 271, 553,

467. 607, 666, 679, 698,

768, 770, 794. Siantan, 202, 205, 271. Sidajpe, 98, 801. Siieboe, 326. Sinkel, 435, 441. Sion, 662. SjahbandariJ te Batavia, 601,

60». Slingeland, 535, 556. Sluijper (M. C. de), 579. Soeka, 802. Soekadana, 688, 689. Soekadjoengap, 99. Soekapoera, 181, 729. Soela-besi, 415, 41& Soema-pandjang, 99, 802. Seembangan, 729. Soembar, 99, 80L Soembawa, 202, 205, 271. 495.

Soemedang, 729.

Soemenep, 125, 126, 465.

SoengF4tam, 725.

Soerabaija, 56, 63, 67, 68, 96, 125, 128, 459, 472, 494, 690, 707, 771, 790.

Soerakarta, 459, 466, 690.

Soerati3,82, 121, 122, 134, 195, 255, 313, 343, 462, 466, 467, 471, 477, 528, 629, 649, 655, 706. 734, 798.

Soesoek, 202, 205, 271.

Sf)etendaal, 181.

Solo rivier, 97, 98, 100.

SoBimeladyk, 246.

Soenrtar (riv.), 105, 172. » (oude), 308. » (wog van de), 108, 308, 524, 531^ 538, 539.

Spanjaarden, 413.

Spar (van der), 167.

Speelmans-poortje te Batavia, 575, 579.

Speelwyk, 620.

Staats-VlaaDdereo, 127.

Stadhm's te Batavia, 145, 151, . 167, 191, 287, 288, 292, 559, 764, 790.

Stads-apotheek te Batavia, 268.

Steensma (A.), 51.

Slellendoom (L.). 51.

Stier, 757..

Straat Mateka, 494, 509, 703, 799.

 Sunda,  250,  525,  509, 

667, 705, 748, 799.

Digitized by LjOOQ IC

ëtê

rtËdlSTEft VAN NAMEN.

Stroiswijk, 181. !

Sacbtelen (van) 620, 621. j

Suiker-pakhuis te Batavia, 62, i

Ï49, 573. I

Sumatra, 132, 299^ 433, 688. j

Sumatra's Westkust, 75, 458, |

469, 462, 467, 472, 477, |

626, 655, 696, 793. •

Swemmelaar (J. W.), 381.

Tagal, 63, 99, 461,466,644,

672, 685, 686, 690,

714, 802.

» -agoes, 182.

Tambora, 202, 205, 271, 495.

Tanah-abang, 57, 105, 109.

181, 308, 325, 750. Tamdjid Oellah, 191. Tandjoeng, 98, 100, 801, 802 •kait, 268, 306, 725. » -oost, 170, 182.

» -poera, 363, 692,

760, 752.

•     -prioek,  182,  303, 

  636, 726. Tanette, 426.

Tangerang (posl), 14, 38, 44, 104,113,149,169, 171,293,302,505, 307, 308, 363, 536, 541,692,596,597. 698,638,683,725, 735, 738, 739, 760, 761, 766. (afd.), 40.

Tangerang (rir.), 13, 43, 171,

302, 657. Tan Tjouw Ko, 708. Tan Wan Seng, 276. Tapa (Si), 295. Terkuljs (M), 173. Ternate, 7, 9, 46, 202, 206,

271, 312, 402, 413, 464,

477, 494, 496, 497, 524,

608, 688, 793. Thedens, 242. , Tidore, 202, 414. Tile (wed.). 496. Timor, 8, 205, 271, 314, 331,

404, 405, 443, 463, 467,

494, 496, 526, 534, 607,

611, 615, 652, 663, 697,

794. Tjakong, 683. Tjampea, 13 43. Tjapoera, 98, 801. Tjempaka-poétih, 240. Tjerbonang, 98, 801. TjiamiS, 739.

Tjiandjoer, 169,296.324,735. Tji-asem, 99, 616, 729.

    -landen,  634. 

Tjiblagoeng, 169, 735. Tji-dani, 168. Tjikaloeng, 170, 736. Tjilang, 99, 672. TjUeboet, 170, 172, 339. TjUingsi, 170, 172, 181, 736. Tji-liwoeng, 74, 108, 109,184,

240, 445, 637, 538, 540,

667, 769.

Digitized by LjOOQ IC

REGISTER VAN NAMEN.

817

Tjimapar, 170, 173, 759. Tji-pamingkis, 739. Tji-panas. 193, 295, 342, 484. Tjiseroa, 170, 172. Tjilrap. 170, 173. Toeban, 98, 801. Toedoenang, 98, 801. Toegoe, 98, 801. Toelang, 801. Toengkal, 20^, SOB, 271. Tolok-poeljoe«g, 685. Tongaug, 802. ToDgkiD, 204, 271, 666. Torbaja, 98, 801. Touw-pakbuis te Batavia, 489. Trenggano, 688. Trinkonomale, 6, 4B9, 465,

525. Tsia Tionko, 500. Tuchthuis (vrouwen) te Batavia,

526. Tutukorin, 6, 459, 466, 472,

527. Tijgers-gracht te Batavia, 48,

Utrechtsche poort te Batavia, 1, 174, 570, 575, 697, 719.

Valckenier, 558. Velde (van den), 167. Yianen (punt), 175. Victoria (fort), 583. Vierkant (het) te Batavia, 573, 604, 748.

PLAIAAT-iOEi DEKL TI.

Vierkants poort te Batavia,

570, 573, 579, 604. Visite-kantoor te Batavia, 565. Vischmarkt te Batavia, 4, 52,

55, 197, 544, 658, 768,

770. Vissclier (».), 240. Vlakke-hoek (de), 526. Vlaminger, 545. Vleesch-bal te Batavia, 4. Vliegois (H.), 246. Voltz (J. D.), 59. Voorplein v/h kasteel Batavia,

771. Voorpoort v/h kasteel Batavia,

59, 55, 198, 581. Voorstad (ooster-) te Batavia, 174, 186. » (zuider) te Batavia,

174. Vredestein, 181. Vrijmans-boeijen te Batavia, 79. » -haven, 559.

Waag te Batavia, 106, 299,

300. Waaier, 402, 408, 411, 412,

301. Wadjoe, 495. Waeijen (van der), 737. Wapenkamer te Batavia, 80. Water-poort te Batavia, 65,

583—587, 595—597,600,

616. Wedoeng, 98, 672, 801. Weeshuis te Batavia, 175, 209.

ibyGooQle

Digitized t

618

REGISTER VAN kmÊH.

Weeshuis te Samarang, 33. Welahan, 100, 802. Weltevreden, 108, 109, 181, 240, 303, 308, 325, S64, 737, 750, 751. Wendschoe, (A. D.), 495, 496. Wetanger, 621, 637,* 679,

768, 770. West-friesland, 573. Wetter, 408. WiUem V, 240.

» Karel Hendrik Friso, 241. Winkel (groote) te Batavia, 63.

  (kleine)    te    Batavia, 

63. » (medicinale) te Bat., 63, 80, 82, 86, 88, 157, 244, 268, 309, 484, 676.

Wira Nata (Raden), 247. Witte van Scliooten (de), 588. Wokam, 408.

IJzer-magazijn te Batavia, 63. 700, 701. » -pakhuis te Batavia, 568.

Zeeburg, 573. Zeeland, 246, 279. Zeelandia (punt^, 174, 537.

» (redoute), 592. Zierikzee, 246.

Zoutelande (fort), 108, 308. Zuiderweg bij Batavia, 324,

537, Zuidzee, 169. Z. O. eU., 402. Z. W. eU., 402, 408. Zwitser, 543.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-KEGISTEK.

Aalmoes, 215, 323.

Aam, 514, 515.

Aanbeeld, 750.

Aanbelang. 562, 574.

Aanbesterven, 215.

Aanbidden, 215.

•Aanbreng van koopmanschappen,

(pari.). 611. Aanbrenger, 55, 75. 660, 720, 721, 726, 728, 755, 762. van slaven, 556. Aangezicht, 20—22. Aanhaling, 83, 509. Aanhouden (Comp* scliepen), 294. Aankomst, 161, 162, 164. Aanlanden, 134, 638. Aanleggen met eene prauw, 724. Aanlegg:er van een proces, 739. Aanmatiging, 330. Aanmoeoigen tot de peper-cultuur, 59. • tot den landbouw, 181.

Aanmoediging, 179. Aanneming in Nederland, 478. Aanplanten (bosschen), 14.

(hoornen), 537. Aanplanting, 384, 711, 731. Aanranden, 685. Aanroepen, 572, 627. Aansprakelijk, 24. 676. Aanspreker, 793. Aanstellen (gemagtigdenl 199.

fotlicieren), 481.

(annbezorarers), 558. Aanstelling, 296, 299, 457-461,

463,467,468,470,471,

473-475, 477, 482-

484, 486, 487-490.

f provisioneele), 457, 458.

(bewijs van), 113. Aanstoot, 773. Aantasting (oneerlijke), 624.

Aanteekening houden. 117, 723, 724,

726. Aanvaarden (eene betrekking), 173,

(boedel), 692. Aanval 631. Aanvoer, 268, 281, 497.

(clandestine), 666. Aanwijzing van woonplaats, 48. Aanzien, d21. Aarde, 129, 536.

. iter) bestellen, 337, 780. Aardewerk, 733. Aardvruchten-dief, 27. Aboleren (een misdrijf), 159. Aboiitie. 160, 246, 635. Absent, 47, 289,290,333,334,619,

627, 645, 694, 724. Absenteren (zich), 220, 498, 501,

569, 627. Absentie, 136, 364, 578, 720. Absurditeit, 37, 159. Abt, 662.

Abuis, 235, 320, 359, 363, 366. Acceptónt, 226, 227. Acces, 223, 233.

. (vrij), 110. Accident, 114. Accoord, 230, 308. 348, 451, 612,

615. Accorderen met pachters, 708. Accrocheren, 183. Achterhalen (een deserleur), 629. Achterstal, 453. Acte van aanstelling, 62, 296.

616. adoptie,  796. 

• autorisatie, 246. ' eigendom, 231.

• overschrijving, 175, 176.

• taxatie, 145. Acten-boek, 493, 496. Acteur, 111.

Actie (crim.), 258.

Digitized by LjOOQ IC

8io

2AAK-ftEGlSt£R.

Actie iostitoeereD, 33. Actiéo, 75, 129, 131. 139-141, 144. 147, 185, 188, 189. 192, 270, 375. 376, 378, 504-506. ActioDeren fdrossersX 290. Aclricc 110. 111, 277. 278, 308. Ader-Uteii. 541. Adigaar, 464. Adjudanl, 64, 242. 315, 344, 529,

560. 564. 570. 578. 602. Adjunct 462. ' -bode, 328. -bodmeter, 489. AdmiDÜ^trateur. 62, 63. 65, 80, 82,

561. 90,93.94.103. 134,137.138.154- i 158, 195, 20a 250. \ 251, 256, 258,259, '

562. 268,341.342, 451.461-463.465- 467.513-515,517, 519, 520.553,690,

563. 698, 700, 701. (1«), 157, 244. (l«)med. winkel, 86. (2«), 249. Administratie, 79. 80, 132,194,233, 244, 312, 332, 333, 545, 647, 700. 701. -boeken, 65, 81, 94, 322.554. Administreren (goederen van min- derjarigen), 29. Admiraliteit, 140. Admissie van een Chin. jonk. 191.

564.  -briefje,  187,  762,  763. 

     Admodialie, 125, 126, 299. 300, 672, 717, 770. -gelden, 69. AdopUnt, 796, 797. Adoptie, 796.

Adresseren (facturen, enz.), 673. Adscendenten, 214. Adsistent, 129, 321, 391, 392, 395, 409, 417—419,426,427, 431. 432,434—436,463, 490, 491. 646. 772, 777. (absoluut), 345. 469,470, 743.

(jong), 345. 4G9. (provisioneel). 468, 469. Ad.sislenlie, 40. Adsistercn bij eene (erecblstelling,

622. Adstructie, 499.

Adolatie, 355.

Advans, 125, 189, 332, 676. Advertentie, 506 Adverlis.««ment, 699. Advies, 217, 218.

» -rekening, 614. Advocaat, 296, 356. 498. 548.

' -escaal. 289. 310, 335. 338, 470, 471, 501, 571, 575, 576, 599l 633, 650, 660. 795. Advys-boek (Ned.). 371. Afboeken (boekposten). 322. Afbraak. 42.

Afbranden (bosschen), 13. 43. Afbreken, 107, 175. Afbrenger van vee, 3. Afdamming. 538. Afdanken (bedienden). 741. Afdefileren, 562, 564,583.584,602 Aflectie. 142. AfTuit, 446. AlTiiitenmaker, 488. Afgang, 87. Afgeleefd, 472. Afgesleten, 40, 41. Afgevaren, 724. Aijf^nt, 620. Afgifle van geld, 1. Afbaler, 352.

Afhaling van goederen, 122. Afhankelijkheid, 157. Afkappen, 15-17, 20-23, 26-28. Afkeer, 716. Afkomeling, 620. Afkoop, 137, 181.

• -geld, 69. Afkoopen (successie-reclil), 215. Afkorting, 632.

Afleggen (zijd-gewecr), 82. 83. Aflezen, 583. 587. Aflossen, 564-566, 583, 584, 586.

» (beleening), 187. Afnemen (visch. fruit, enz.), 623. Afpak-briefje, 257, 513. Afpakker, 513. Afpakking, 257.

Afroepen (ornamenlHlragers, 336. AfrukKen (zegel.s), 677. Afscliaflen (dienaren(. 669. Afscheep, 103, 250, 2i)l. 257. 258, 515. 516, 518, 643.

• -boeken, 93.

» -briefje, 517. Afschepen, 745.

(suiker), 74.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

821

Afscheuren (plakaten), 16. Afschrik, 15. 30, 621, 667. Afschrikken (misdadigers), 621. Afschrijven, 321-323, 445,448,450. 453.

(gage), 334 Afschrijving, 94, 95, 156, 228, 251,

256, 263-265, 313, 359, 360,

452, 516, 531, 551. Afslag, 97. 708, 800. Afsla^^er, 63, 208, 297, 344, 345. Af=.iiiiden, 16, 20, 27, 28, 620, 621,

Afspoelen, 4.

Afstappen (van een paard), 783.

Aftreden van een gouverneur, enz.,

54 Aftrek van schulden, 131. Aftroggelen, 706. Afval 237. Afvoer, 239, 707, 708.

  van  producten,  635. 

Afvragen, 796, 797. Afwatering, 539. Agio, 608, 620. Agriculture, 44. Aguilhout, 316, Akkerbouw, 709.

• -gereedschap, 558. Alarm, 576, 581, 630, 631. Alimentatie, 135, 137, 215, 251,

259, 445. 558, 559. Alimenteren, 323, 646, 650. Allusien. 356. Aimas, 784. Alphabeth. 450. Ambacht, 37, 129, 161, 212, 289,

400. Ambachts-gezel, 88, 129, 532, 586,

401. Ambachtslieden, 45, 315, 395, 400,

409, 412, 419, 421, 427, 429,

436, 487, 489, 493, 542, 598,

637. 772. Ambassadeur, 593, 603—607. Ambt, 131, 135, 140, 142.

• (charitabel), 218. Ambtenaar, 135. Arobtgeld, 113. Ambtshalve, 652. Ambidatoir, 29.

Ammunitie, 77, 280, 299, 318. 445, 686.

• -goederen, 54. Amok-spoeger, 19.

Ampbioen, 54, 96, 101. 121. 181, 306, 318,319,385.433, 450, 493,503,507,508, 704, 706, 798. •kraamtje, 180. •sluiker, 509. -sociëteit, 55, 77, 144, 296, 341, 493. 502.

Anachoda, 68, 107, 666, 718. Zie ook: Nachmla.

Ananas, 581, 626.

Animeren tot verhuizing, 176.

Anker, 447, 657. 7ia

Ankerage-geld, 107, 200, 202, 204, 206, 243, 644.

Apotheker, 81, 315, 342, 343, 484.

Appel, 10. 91.

• slaan, 569. Appelleren, 736. Applaneren. 174. Appoinctement, 543, 688. Apprehensie corporeel, 500. Arak, 99, 101, li^ 104, 120. 205,

245, 259, 285. 308, 386. 394— 396, 399, 400,410,412,419, 420, 427, 436.455,541,542, 550, 581, 598, 626, 653, 670, 700. 744, 802

• -branderij, 45, 130, 169. 183.

-handel, 44.

-pacht, 404. 415.

. -stokerij. 179, 184, 349. Arbeiden (on(ier lootsen). 542. Areek, 251, 259, 313, 316, 608. Archivaris, 462. Arithmetica, 51. Arm, 20, 21, 242, 730. Armbezorger, 558. Armen (de), 10, 33, 36. 137. 144, 214, 215.

. (inl.), 702.

. (onchristen), 323.

. -bus, 635.

• -fonds, 557. Armoede, 716. 774. Armosijnen, 121. Arrangement, 622.

Arrest, 12. 137, 138,227,504,554. 573-575, 579, 581, 586— 588. 599, 627, 737. » verleenen, 42. Arresleren. 727. 744. Arrivement, 480, 744. Arlikel-brief, 32, 35. 499, 520, 580, 589, 599, 622.

Digitized by LjOOQ IC

822

ZAAK-REQISTER.

Artillerie, 45, 115, 129. 161, 299, 309, 333,339-343,389, 406, 416, 424, 431, 463, 576, 631, 636, 643, 647, 785. -f?oederen, 54, 77, 318.

Artillerist, 315, 383, 406, 492.

Artsenij (inl.), 116.

Asa foetida, 251. 259.

Assignatie, 319, 506, 659.

AUp, 109.

Agar, 120.

Attaque (vijandelijke), 174.

Attaqueren (zeeroovers), 685. |

Altestant, 165.

Attestatie, 82, 165, 258, 366.

Attrouperen van slaven, 286.

Audiëntie, 357.

Aufuge, 283.

Aufugeren, 754.

Autoriteit (op eigen). 32.

Avond-gebed, 219, 222, 397. . -raaal, 212, 219, 291. ('s Heeren), 645.

Azijn, 158, 394, 396. » -makenj, 130.

Baal, 745.

Baas, 236, 237, 315, 340,486,487,

493, 542. 639, 797. ;

l)oekbinder, 344.

• boekdrukker, 344. ' . kaarlen-maker, 60, 61, 326, ,

327, 486. 679.

• kruidmaber, 389. i metselaar, 190.

• smit, 190. timmerman, 189.

• van Onrust, 296. ! » v/d wapenkamer, 332, 389, 407, 416, 425.

Baatzucht, 701. '

Bad, 296.

Baden (zich), 541,

Badhuis. 295.

Badjoe, 216. 217, 787—789.

Baflas, 434. 652, 764. 1

Bagage (geperniitleerde(, 64, 85. I

Bagatelle (en) tracteren, 90. i

Bailluw, 51, 57, 108, 113,187.196, ' 246, 335, 3:^,347,471,570,616, i 677, 678, 700 752, 761. 762, 795. ,

Bajonet, 560-562, 564, 584.

Bak van een rijtuig, 775, 776.

Bakker, 68.

Bakmeestcr, 541, 637, 663. Bal, 291.

• (inlandsch),  347. 

  Balans, 228.

. (valsche). 519, 520. Baldadigheid, 281. Balk, 279, 643, 644. Ballast, 750. Baloorig, 730. Bamboe, 109, 536. Bandiel, 447, 600. Bandoengan, 732. Bank, 140.

in de Tji-Uwoeng, 540. . -brief, 225-207, 229-232,

311, 641. . -courant, 224. 247, 269, 270, 311, 331, 341, 342, 641.

• van leening. 144. 188, 192, 232-234,236,270,311.331. 332, 341, 342.

-ffeld, 651.

• -kennis. 231. Bankroet, 230, 235. Bankschroef, 750. Bannelingen, 9. 10. Bannissement, 9, 16. 17. 19,24.25.

55. 283. 60a 678.

(eeuwig), 24. Barak, 39, 541, 562, 563, 580,626. Barbier, 375. Bariga, 72. Barnsteen, 317. Barrière, 127, 576. Basar, 95, 99. 100, 404. 798, 802. . -geld, 798.

• -meester, 185.

• -regten, 386. Basje, 685. Basoen-boom, 537. Bassen, 196 Bastaard, 635.

BaUillon. 6—9, 39, 310. 454, 455.

522-525. 528, 560, 561, 570.

600-602, 637-639. Batterii. 633. Beboeling, 173, 532, 678. Bed, 166.

Bedde-goed, 215, 218. Bede-dag. 272, 309, 545. 718. Bedeelde, 558. Bedelaar, 322, 323. Bedelen, 47. 323. Bederf, 259. Bederven (\Tuchtboomen\ 623.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

823

Bedienaar des Goddelijten woords, 339

Bediende, 668. 669. 741. 742. Be<lienden (kerkelijke). 475.

v/d. justitie. 628. Bediening. 131. 140. 142. 745.

(politieke), 481. Bedlegerig, 143. 298. - Bedrieger, 27. 621. Bedriegerij. 759. Bedrog, 4.

Bedruipen (zich zelf), 120, 214, 558. Bedijking, 304. Beëedigen. 266. Beek. 732. Beeldhouwer. 488. Beeldwerk, 775. Been, 19—21. Beer 405 Beestiaal,'51, 297, 304, 344, 490,

750. Begiftigde, 557. Begrafenis, 49. 335—337, 345, 549,

595,601.602,670,780.

bij avond, 792.

-rol. 335, 337, 345.

-kosten, 692. 693. Begraven. 603. 778, 792. Begrooling. 131, 132, 138. Behandeling (trouwe), 691. Behangen. 781. Bejaarde, 211. 214. Bejegenen (kwalijk), 223. Bekende. 738. Bekennen, 16. 26. Bekeurder. 538. Bekeuren, 173, 180, 727, 728. Beklaagde. 30. Beklad, 321.

Beklag (ongegrond), 678. Bekleeden met zwart laken, 780. Bekruissing. 76. Bekwaamheid, 689. Bel 53, 198. Belang (part.), 90. Belasten (eene soldij-rekening), 646. Belasting, 118, 154. 199. 200. 265. 270. 276. 298, 303. 448. 449, (>14. 663. 664, 682, 702. 715, 762. -schuldige, 612. Beleedigen. 630. 741. Beleefdheid. 517. Beleenen. 236, 443. Bcleener, 232.

< Beleening. 186. 188, 230, 231,240,

332. Belegeren, 127. Beleggen (stukken), 737, 751. Belofte, 28. Belijdenis, 320, 767. Benefitie, 129, 131, 140, 142.

van inventaris, 372. 373. BeneBtium restitutionis in inlegr.,

500 Benzoë, 75, 78, 120, 251.252.259,

439, 441, 617, 655. Beoorlogen, 621. Beplanten, 710. Beploegen, 710. Berg. 311.

Berekening. 179. 327. Berging van goederen, 743. Benspen. 26; 623. Beroep (hooger). 30.

» (regt van), 761. (zonder), 759. Bpi*ou "^ov 1 6

Bescheid (kwaad). 582, 627. Bescheiden (admm.), 79. Beschimpen, 623. Beschoeijing, 304. Beschonken. 626. Beschrijven (hals-zaken), 736. Beschrijving, 365.

(jaarlijksche), 783. Besmetten, 17. Besnijden (slaven), 754. Besoar, 253. 261. Besoigne, 454. 496. Bespotting, 774. Besteden (iemand), 212. Bestek, 237. Bestelen, 110.

(een graf), 17. Besterfenis. 693, 753. Bestrafiing. 220. Belalen, 166. BetaUng, 123, 177.

(contante), 68, 265, 664, • (prompte), 19. Betel-kistje, 786. BethiUes, 121, 423, 788. heul, 15.

Beurtschipper, 246. Beurs (privé). 496, 676, 692. Bevaarbaar maken, 14. Bevestiging, 459, 461. Bevindmg, 362, 363, 552. Bevolken, 731.

Digitized by LjOOQ IC

824

ZAAK-REQISTÈR.

Bevolking, 168, 176. Bevorderen (cadels), 88. Bevordering* 297. Bewindhebbers, 127, 128, 246. Bewijs, 166.

(authenliek), 749. Bewijzen (werkw.). 24. Bezaaijen, 536. Bezending, 250, 748. Bezetting, 406, 482. Bezittingen, 130-132, 235. Bezoeken (weezen), 223. Bezoldiging, 51, 245, 481. Bezorger van begrafenissen, 345. Bezuiniging, 305, 667. Bezwaard (zich) vinden, 235. Bezwaren (het comptoir gen.), 359.

met intrest, 266, 642. Bibliotheek, 129, 140. Bier, 70, 94, 394, 396, 401.

. (klein), 770.

. -vat, 514, 515. Bil, 4, 23, 284-286, 288. Billet, 548. BiUioen, 41. Billijkheid, 550. Binnen-deur, 197.

• -dringen,  187. 

  . -moeder, 209-211, 214,218,

220-224. ' regent, 51, 87, 88, 114,

116-118, 193, 296-298, 340-

342, 344, 484, 776, 784. Binnen s huis, 111. Bisschop, 661, 662. Blaas-instrument, 792. Bladzijde, 648. Blasphemie, 17, 623. Bleekerlj, 130. Blind, 22, 323. Bloed, 21.

• (Europeesch), 182, 215. Bloedverwant, 165, 214, 736, 738,

780. Bloem, 791.

• -werk, 775.

Blok, 174, 175, 179, 287,727,760, 761.

• (in het) zetten, 36.

Bode, 145. 150, 234, 297,389.471.

• v/d Chin. ollicieren, 667, 759, 762, 763. .

» van Comm. v. huw. zaken, 791 . » van Comm. van kL geregtsz..

Bode V. Comm. van zee en comm. zaken. 51. • V. Schepenen, 51, 667. Bodemarij-briet 140.

-gelden, 141. Boedel, 51, 52, 132, 178, 310, 557, 610, 714, 715. . (insolvente), 1, 39, 331, 345, 367, 370, 372. 374, 377, 547, 548, 692. (opulente), 549. •houdster, 160, -meesteren, 51. 57, 150. 270, 343, 345, 443, 532, 533, 702, 776, 784. -rekening, 714. Boedjang, 14. Boei, 9, 32, 297, 628. Bock, 398. 411, 420, 428, 445, 545,

554, 555, 670. Boeken (Comp*), 305.

(werkw.), 280. Boekhouden, 359, 363. Boekhouder, 51. 64, 80, 93, 103, 115-118, 129, 160. 184,185.314,321,322. 336,344.366,388.391, 393-395, 406, 408, 409,415,418,419.424, 427,431,435,436.452, 463, 468-473. 490, 491,498,501,554,643, 647,658,689,690,772, 777.

(comptable), 297. generaal 296, 338, 339, 365, 457. 591. v/d amphioen sociëteit, 296, 504, 506, 507. v/d bank courant, 225 — 236, 247. 342, 352. v/d bank v. leening, 331, 463. Boekjaar, 80, 360, 446, 451. Boekbinder, 487, 488. 669. Boek binders- winkel, 350. Boekdrukkerü. 130. Bock-post, 229. Boer, 40, 170, 185. Boeren-verdriet, 198. Boete, 790, 791. Boetgelden, 31, 33—35. Bok, 27, 29, 130. Bolkvanger, 213. Bolontas. 535.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

825

Bolwerk, 175. 633.

Bombardier, 45—47, 315. 389,406.

409. 419, 424, 427, 483, 492,

410. Bondbreuk, 413. Bondgenoot, 414. Boodschap. 625.

Boom, 14. 198, 284, 285,287,288, 537.

. (sluit-), 539. -gaard, 140.

. -tol, 105.

. -wachter, 201. 203-206, 243.

271, 352. 490. Boon. 252, 259, 730. Boord (aan), 93. 114.

(naar) brengen, 644. Boordsel. 580, 779, 789. Boosaardigheid, 282. Booswicht. 15, 16. 196, 281. 530,

622. Boot, 279, 657. Bootslieden. 314.

623. -man, 115, 238,258, 390,395,

407, 409. 410. 417, 419, 425,

427, 636. Bootsmans-maat. 477. 479. Borax, 120. Bordje. 621. Borduren. 784—787. Borg, 66. 95, 107. 187. 203, 206. 234, 235. 270, 379,634,798. . -togt, 14. 77. 84. 123. 186. 207, 234,328. 352,505.508. 556. 610. 713. Borst, 23.

• -rok. 216. 217. Bosch. 13, 14, 38. 43, 172, 185, 623.

• -wachter, 407, 408. 524. Bosschieter, 315. 389, 391. 406, 408,

417, 418, 424, 426, 432, 435.

480, 492, 637, 772. Botanicus, 315.

Boter, 70, 252, 259. 319, 394.395, 410, 419, 436. 515, 701.

• -pot, 518. Bottel, 252, 260, 746. Bottelarij, 518. Bottelier, 479. 636. Botteliers-maat. 479. Boutique. 769. Boutiquier, 677—679.

Bouwen fComp" woon- en pakhui

zen, 44&. Bouwmaterialen. 309.

Bouwstoffen, 445. 446. Boven-klederen. 785.

. -landen, 95.97.704.707,710,

738, 751,752,754—758,798,

• -landdrost. 736.

• -zaal, 559. Braak liggen, 44.

Brand, 18, 531, 532, 536, 576. . (vnj), 136. (in) steken, 27. Hran.len, 279, 751. Brandewijn, 70. Bnind-srevaar, 107, 109. . -hout, 13, 43. 172, 211, 325, 400, 412. 445.

•  -geld,  397,  411,  420, 

. -klok, 577.

. -merk, 623, 630.

• -merken, 4, 629.

• -spuit, 532.

• > -maker. 489.

• -stichting, 32, 36. » -ijzer, 751.

Bravade, 697.

Breuken. 101.

Breijen, 212, 751.

Brief. 604-607. 625, 684, 686.

• van abolitie, 246. •loon, 445.

Briefje. 109. 615.

Brigadier. 69. 183. 299, 337, 481, 521, 528, 577, 590. 592. 603, 633, 663, 775, 779, 782, 788. Broeder, 214.

(vaders), 28. Broederen (Moravische), 136. Broek. 213. 216,217,530,638,669,

779, 784, 785. Brood, 68, 311, 325. 531.541,597. (zijn) winnen, 323. . -bakker, 238, 763. -bakkerij, 179. -dronkenheid, 282. -winning, 557. Brouillerie, 708. Brug. 240, 286. 301—305, 308, 313,

445, 579, 627. Bruid, 165, 787, 790. 791, 793. Bruidegom, 165, 174. 787, 788, 791. Bruids-klederen. 788. . -kooi, 792.

• -schat, 213. Bruüoft, 791.

Digitized by LjOOQ IC

826

ZAAK-REGISTER.

Brutaliseren, 560. Brutaliteit. 282. Bruto, 511-513, 516. Buffel, 3, 27, 29, 130, 174, 750- 752.

. -ilief, 27, 751-753.

. -diefstal, 736, 750-752.

. -kar, 180, 240 324.

. -slachterij, 99, 802. Buffellie, 213. Buik, 20. Buiten-armen, 558, 559, 646.

. -harm. 175, 186.

• -brug, 585.

• -deur, 197.

. -fort, 183, 446.

• -kansje, 711.

. -kantoor, ^4, 57, 62. 71,81 - 85, 90,03,102.132,134,135. 140, 144, 145, 147—151, 153, 154,161,162,192-194,200, 241-243, 247, 248, 251, 256. 266. 267. 280, 281, 294, 296, 297, 299, 306,309,310,314, 327, 328, 332, 339, 346, 350, 454-458, 472, 474, 475, 477, 482, 483. 485, 487. 491, 493, 496, 506. 518,528,529,547, 591, 594, 598, 611, 618, 620, 670, 672, 673,676,677,703, 740, 763, 773, 779, 793, 7%. . -lucht, 87, 88. . -moeder, 173. ' -plaats, 674.

. -post. 39, 49. 74. 75, 162, 163, 278,290,298,309,310, 349, 454. 455. 522, 528, 541, 590, 591,593,595,596,628, 638, 751, 776 . -regent, 117, 209—212, 214, 215. 217, 218, 220-224, 340. 343, 776, 784. . -regentes, 209, 210, 212, 214, 215, 217, 218, 220-224. Buren (naaste), 24. Burgemeester, 371. Burger, 85, 102, 105, 138, 182, 183. 192, 203, 209, 329, 331, 403, 404, 506, 575, 615. 617, 619, 655, 657 - 659, 696, 741, 743, 777, 789.

-ruiter, 782. . -vaart, 386.

-wacht (inl.), 549, 550.

' Burgerij. 233, 335, 336, 339, 342. 346, 347, 619. 620, 785. Buskruit, 401. 411, 428, 445.

-rekening, 365. Buurman, 675.- Buurtmcesters, 13. Bijbel, 219. Bij-boek, 358, 359. Bijboekje, 551, 553. Bijgebouw. 741. Bijlagen. 80, 81, 84. Bijnaam. 118. By ziend, 21.

Cabessa, 72.

Cadet de marine» 88, 345. 478.

669. 670. Cajolcren (den Sultan v. Bandjefma-

sin), 688. Calange, 3, 42, 55, 75, 112. 113. 283, 286, 307-309, 345, 615. 660. 678, 754, 756, 766. 788, 795. Calangeabel, 2. Calculatie, 154. Camisool, 530. 779. Campagne, 691. Capaciteit, 355. Capitaine des armes, 636. Carcant, 786. ' Cardamum, 120. ! Carga, 134, 296, 297, 467, 794. ' . (1«), 459. I Cargasoen, 141, 653. ' Carosse coupée, 794 i Carré, 561. Cassas. 121. 423, 434. Cassaüe, 723, 727, CasUes, 482. Catechisaüe, 218, 219. Catechismus-vragen, 219. Cauri's, 251, 252, 260. Cautie, 231, 234, 236. 634, 684. de restituendo, 1, 84, 377, 379, 549.

•  stellen,  81,  186. 

  Cavallerie, 336, 528. 529, 603.606,

(burger), 154, 343, 34i 781, 782. Caveren, 3, 307, 640. Celebreren, 165, 166. Celebrenng, 165. Censor v/d drukkery. 336. 345. Ceremonieel, 336. 591, 592.601-603, 607.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

827

Ceremoniën, 165, 561. 582, 592. Certificaat 167, 225, 301,311,674,

721, 728. Chabrak, 781, 794. Chaise, 119, 775, 777, 778. Charet, 775. 777. Charter, 476, 719. Chef d'escadre, 475.

schrijf-kantoor, 676. Chelassen, 317. Chicane, 634. Chirurgie, 157. 244, 268. 312, 315,

340, 483, 484, 492. 637. Chirurgijn, 81. 244, 298, 315, 342, 389, 395,406,409,419, 424, 426.427.434,436, 485, 492,541,542.548, 549, 692, 738,772,776. • -majoor, 114. 115. 315. 340, 341, 389, 483. 4ai, 492, 776. Chitsen, 423. Choquanterie, 532. Christen. 293, 754. 768. Christenen (inU 37, 149, 770. (Christendom. 3o0. Cipier, 48. 51, 79, 297, 389, 447,

471, 472. CiUtie, 749.

• (edictale), 185, 500, 501. in persoon, 499. Citeren (Corap* dienaren). 498. Clausule, 176, 247. Cocarde, 785. CocheniUe, 252, 260, 519. Co^oscement, 255, 364, 443, 511,

512. 518. 673. Cohier. 647, 715. Collationist, 333. 462. Collecte, 123, 762.

» (bij) invorderen, 49. -beurt. 645. Collecteren. 154, 181, 278. Collecteur, 243. 285, 294, 307, 309. Collegie, 140, 142.

(reglerlijk), 82. van justitie, 42, 183. 288. » kleine geregts-zaken, 543. Colligeren (inl. weiten en gewoon- ten), 753. Colluderen, 33. 36. Colonie, 40, 649, 651, 659. 733,

742, 743. 753, 758, 760, 762. Coloni^t, 14, 649, 732. Comediant, 110.

Commandant, 74, 163, 171, 172, 290, 594-596, 598, 620, 622, 628, 631, 6 2, 638, 640, 685, 686, 738, 750-752. 755. Conimaudement. 472, 474. 631. Commanderen, 560, 562. 565—568. Commandeur, 75, 84. 85, 102, 115. 150. 162, 164, 236. 238, 296, 306, 314, 338. 339. 434, 436, 437, 439, 456, 458, 468, 481. 591, 593. 600, 603, 636, 680, 782. 794, 795. te Banlam, 12. (sub-altern), 163. V/d Ind. zee, 103, 162, 475. 591. Commando, 89. 396. 478. 530. 574, 575, 577. 601. (op) gaan, 69. Commcn.saal, 746. Commensalen-houder, 658, 743. Commercie, 160.

-sociëteit, 75, 79. Commissaris v/d amphioen sociëteit, 555.

v/d Bank cour.. 225,227, 230-236,247,311.341, 555, 645.

v/d Bank van leening, 188, 189.192,332,776, 777.

• van desolate boedels, 371 372

v/d*inl.. 38-40,61.63, 171, 176,181.183,290, 309. 320. 339. 459, 591, 628. 685. 714, 737, 738. 751-755,757,758,766, 783.

• van kl. gernchlsz., 51, 150, 182. 191. 343, 471. 752, 761, 776

v/h kl. zegel, 613. v/d lib. gift, 136—139, 143-147,149,150,161, 702, 703.

• van praauwvoenlers, 297,719-724,726,727, 745.

(Regering s), 161, 445, 605, 606.

v/d verstrekkingen, 335, 646-648, 680, 681.

Digitized by LjOOQ IC

828

ZAAK-REQISTER.

Commissaris van zee en comm. zaken.

51, 91, 92, 119. 133, 201. 204.

207, 208. 234. 236. 243, 341,

471, 498, 698. 776, 777. Commissie, 145, 151, 192, 761. (roulerende). 142. -visile-kantüor, 339, 460. Commotie, 232.

Compagnie, 522, 528, 530, 598 (Aziatische), 442. (Ëngelsche), 339. Comparei-en, 139, 144, 499, 500.

505, 543. 575, 648, 673, 738. Comparant. 559. Compendium, 14. 33. Complaisant, 157. Complice, 621. Complimentertn. 601, 606. Comportement (kwaad), 469. Composeren. 101, 612. Compubel, 610. Cx)Dciusiên, 200. Concursus creditorum. 367. Condemnatie, 447, 450.

-rekening, 400, 412,

421, 429, 438. Conditiën van aanstelling, 126. Confessie, 24, 27, 499.

• (Augsburgsche), 291. Confesso (in). 620. Confiscabel, 76. Confiscalie, 3. 74, 197, 447, 450,

550. 617, 652, 654, 655, 657,

660, 677, 754. 775. Confisqueren. 15, 16, 83, 353. Confituren, 120. Confluentie van allerlei inlanders,

110. Confrontatie, 81, 187, 551. 554. Confronteren, 65, 103, 359, 519,

546, 753. C<Mifrontist, 79, 89, 93, 94, 451,

460. Confusie, 50. 114, 122. 613, 642. Conniventie, 266. 734, 795. Conniveren (misdaden). 631. Conrector, 41. 473. Conscientie, 141.

(goede). 131. Conscriptie van goederen, 500. Consent, 25. 37. 42, 627, 628.630. Con.seqncntie, 148. Consideratiën van v. Imlioiï, 5, 12,

619, 767. Conspiratie, 624.

Constabel 315, 389, 395,406,416,

424. Constabels-maat, 315, 391, 406,

408, 424. Consulteren (medicus), 542. Consumtie, 184. 363-365, 566. 617, 655, 680, 711, 798. (eigen), 71. -kist, 260, 261. • -rekening, 680.

Conunt, 639.

(A), 700. betalen. 297. Contanten, 70, 81, 119—121, 129, 193, 211, 213, 230, 237, 241, 267, 316, 317, 331, 506, 547. 694. Conthoralen. 165, 293. ConUngent. 170. 709, 712, 758. Contrabande, 106. 355, 509, 654,

657, 742. 744, 769. Contracarreren (de Regeering^. 160. Contra-cassa-boek, 227, 232, 555.

-boekhouder,  462. 

Contract, 172, 351, 612.

(exclusief), 190. 502. Contracten met Soerab. regenten,

«8. Contra-geschenk, 550, 671. Contrainle. 374.

(middelen van), 700. Contramineur, 502. Contra venteur, 101, 575. Contraventiën, 101. Contribuant, 138, 143, 145, 146,

149, 150, 153. Contribueren aan de lib. gilt, 131. Contributie, 161. Contumatie, 501. Conventiculen (clandestine), 662. Converseren, 742. Convictie, 499. Convoceren (leden van den landraad),

30. Copia authentiek. 501. Cordon, 566. Cornet, 7, 314. 328, 343, 481,521.

523, 605, 620, 763, 782. Corporatie, 140.

Corps de garde, 446, 550,567,623, 626. • de reserve, 528. Correctie, 10, 217.

(domestieke), 159. 290, 6^, 627, 630, 679.

Digitized by LjOOQ IC

ÈAAK-ftEGlSTEft.

829

Correctie (verbale), 222. (zachle), 173. CorrespondeDlie, 91, 375, 625,670,

675. Corroboreren (mei eede). 165. Cosluraado. 102. Costumen (heidenschc), 165. (Ned.), 370-372. (vaderl.), 330. Cosluum Cslands), 794, 795. r^ouassen, 520. Coucheren (notul), 292. Coupé, 775. Couranten. 378. (^urs, 141.

 nemen.  614. 

Courtafte. 746. Couvert. 673. Crediet, 66. 508. 621, 747.

(op). 123. Credieten. 129. 131, 139-141. Creilit, 359, 715.

loopen, 448. Crediteren, 324, 610. Crediteur. 29. 359, 361, 363.

373-378. 380. Critiseren, 589, 624. Cubebe, 120. Cultiveren jland), 44. Cultuur, 168. 169, 176, 635. Curatele, 132, 133. Curalor, 134. 135, 373. 374

ad lites, 81,304,367,453,

553. 648. 692, 693. Curaloren v/d acad. de raar., 89, 478, 667. v/h Seminarium theoL,

554. Curcuma, 120, 729. Cureren (inl. zeelieden), 48. Curiositeiten, 129, 140. Cijfer. 648. 775. Cijferen, 212. 220. Cijfor-lelters, 225.

• -meester, 669.

Dadels, 255, 263. Dader, 738. Dag (oude). 245.

-loon. 237.

• -register kast. Bat.. 167.

» -houder, 462.

• -ronde, 586.

» -vaarden, 500, 759. . -vaarding. 375, 762.

Dak (onder) blijven, 627.

• • komen, 549. Dam, 537—539.

Daraar, 779, 784, 789, 791, 793.

Dame, 173, 242.

Damp, 536.

Danseres, 110.

Dans-spel. 348.

Datum, 648, 744.

Debatteren (wettigheid v/e huwelük),

166. Dcbauche, 491, 581. Debaucheren. 629. Debet, 29, 359. 715. Debiet, 92, 502, 503. Debiteren, 614. Debiteur, 29. 377, 442, 452. Decent ie, 355. Decharge, 146. Declaratie van onkosten, 91, 207.

167. Declareren, 91, 134. Declin, 774. DefaillianU 500. Default, 499, 500, 559. Defensie, 633. Defroyement, 69. Degen, 83, 242, 335, 749. Degouteren van handel drijven, 107. Deken, 122. Dekken (de tafel). 745. Dekmantel, 154

• -onder- officier, 492.

• -ollicier, 468, 492. 517, 670. . -sel, 129. 146, 447.

Delegatie, 301. Delict, 32, 736.

(gemeen), 588. Delinmient, 30, 32, 447, 588. Deraèfes (ecclesiastique). 767. Demolitie, 174. Dempen, 536. Denunciateur, 286. Departement, 237. Depenses, 299, 325, 333.

■ Tzware) 245. Deporlement. 74. 80, 82, 206, 249,

533, 631, 659. Deporteren, 10, 630, 654. Deposito (è), 189, 192, 267. 449,

642. Derde-meester, 390, 392, 395, 407,

643. 410, 416, 419,424,425,

644. 432, 434. 435.

645. -waak, 345. 479, 492.

Digitized by VjOOQ IC

850

2AAK-REQISTER.

Derham, 21.

djawi, 96, 124. Descendenten, 214, 215. Deserteren, 629, 742, 749. Desertie, 158, 501. Dessave, 296, 459, 461. Destructie, 174, 175. Detachement, 528, 603. Detentie, 10. Detraclie, 179. Deugdzaamheid, 157. Deur, 108, 111, 112, 222,277,278, 287, 308, 499, 780. . -waarder, 292, 297, 471, 492, 582. Diaconie, 210-215, 223, 356, 398, 403, 490. 492, 556-^558, 646, 650, 684. -armen, 55. 85. 92, 93, 174, 191, 292, 533, 553. -boeken, 211. Diakenen, 140, 173, 209-212,215. 217, 218, 320. 343, 557, 558, 645, 646, 777, 784. 790. Diamanten, 144, 146, 147, 786—

788. Dictamen, 549, 694. Dictum, 30. Dief, 26, 109.

789. -stal, 17, 29, 258. Dienaar (Comp»), 10, 50, 53, 74, 85, 102, 105, 122 138, 155, 161, 167, 183, 192, 194, 199, 209, 233, 236, 280,

790. 296, 298, 301. 321, 329, 346, 362, 367, 369, 376, 377, 443, 453, 456, 498, 506, 540, 547, 549, 553, 610, 611, 613, 614, 620, 645, 654, 657-659, 678, 740—744, 749, 768,

(gequahficeerd), 591. (pcschorst Comp"). 248. (impotent Comp"), 448. (insolvent Comp»), 367, 373. 374, 378. 379. van Gods woord, 623. Dienaren (inl.) 399, 411, 781. (verbeterde), 496. (ijverloze), 334. (zieke Comp»), 72. v/d penne, 83. 690, 691. Dienst (Comp-J, 155, 184. 212, 213, m. 328, 337, 343; 358,

369, 370, 372. 619. 622. 632, 742. Dienst (schutterlijke). 619. (vreemde), 629. -bode, 780. -maagd, 780. Diensten (veeljange), 299. Diepte. 540. Dier (verslindend). 445. Dieverij. 26, 27. 736. Different, 113, 554, 737. . • (domestiek). 761.

Digressie, ^55. ' Dinar, 17, 24-26. I Dinglaal, 30.

, Directeur, 54, 102, 136, 161. 162, 1 164, 242. 306, 338, 388,

406, 415, 424. 456, 457, 468, 481. 482,591.689. 690, 779. 784.786.794. -generaal. 49. 66. 68, 76, 80, 81, 89, 92. 122, 153, 155. 157, 195,207.209. 251, 321, 322. 337.361, 365, 462, 531, 549,576. 577, 590. 592. 600,601. 610,701-703,774.775, 778, 779, 781. 782. 786, 788.

v/d araph. sociëteit. 503, 504, 506, 508, 509, 555. v/d Bank Couraot 247. 555. Directie (generale), 545, 554. DLsagrement, 619. DiscipHne. 624. Discordantie. 188. Disgratie. 456. Disobedieatie. 217. Dispens. 318, 464.

. (CoiUD-), 663. Dispensatie, 793.

Dispensier, 94. 342. 465—467. 690. Dispositie (testamentaire), 161. Dispuut, 65, 98. 171,180,326,334,

623, 680, 742, 801. Disrespect, 774 Dissolvatie, 165. Distinctie. 182. 347, 773. District, 27, 30, 32. 36. 125. 16a 171, 190, 324, 635, 709. 717. 731, 735, 736. 739, 751, 758. 798. Divertissement, 110. 291. Dividend, 506, 509. Divisie, 563, 568, 584, 597.

Digitized by VjOOQ IC

èAAK-REÖISTÊf^.

831

Divnlgeren (part. heziltingen), 91.

Djaksa, 27, 32, 36.

Diali. 403.

Djawa, 613.

Djoeragan, 685.

Dobbelen, 110. 221, 285, 294.

Dobbelbuis, 4. 294, 771.

. -spel, 293. Dochter, 25. 211, 213, 215, 219, 223, 337, 495, 796, 797. (jonge), 781, 793. Dociliteit, 89.

Docier, 220, 542, 548, 549, 692. Documenten, 676, 715. Doek, 398. Doleantie, 93, 204. Domeinen, 97. 184, 206, 243, 457,

465, 612, 616, 634, 716. 717, 803. Domestiquen, 746, 780, 782. Domicilie, 370-372, 374. 637, 666,

674, 762. Domicilium cit. el exec , 610.

(lixum). 137. Dommekracht. 750. Donateren. 557. Donatie. 174.

Dongris. 317. 386. 652. 764. Dood, 24. 624, 625, 629. 724.

. (ter) brengen, 283. • veroordeelen, 27.

. -bed, 72.

. -brieQe, 335—337, 345.

. -goed, 215, 218.

. -klok, 241.

-schieten, 37, 445.

. -schulden, 548, 692, 693.

• slaan, 631. i . -slag, 17-19, 21, 24,32,36, !

282. 294. ;

283.  (halve),  20.  | 

» -slager, 24. i

. -straf, 16 20, 24, 27, 621, •

633. -vonnis.  10,  667.  ' 

• -wonde, 21.

Dooden (werkw.). 18, 24, 25, 347, '

348, 640. Doopen, 662, 767, 792, 796, 797. Doop-cedul, 478. 695. Doorbooren, 278. . -breken, 26.

• -graven, 178.

. -graving. 302. 304, 535.

• -spoelen, 538.

» -logt beletten, 744.

Dorp. 24.

Dorpshoofd, 24.

Dorso (in), 226, 231.

Dorst. 746.

Douarière, 242, 336.

Douceur. 69, 85, 136, 210. 365.

549, 687, 689. 691. Draagbeesten, 184.

• -loon, 744.

. -os, 240, 324. . -stoel. 284. 777. 778. Drager van lijken, 594, 670. Draaijer, 488.

Dragonder. 242, 328, 521, 564. 573, 574, 576. 582, 598. 605. 747, 782. -lijfwacht. 763. -piquet. 573. 576. Drank, 94, 95, 158. 252, 260. 297. 514. 515, 519. 548, 632, 656, 692, 701, 746, 770. . (sterke), 221.285,308,581, 626. Dreigen (vrouwen), 624. Drift van water. 538. Drilmeester. 482. Drinkpenning. 638.

. -water. 405. 540. Droesem, 158. Drogues, 157. Dronkaard. 19.

Dronken, 579, 581, 626, 627. drinken, 631. -schap, 631. Droogen (in de zon), 514. Drossaard, 38, 39, 44, 182, 196,

304. 338, 348, 766, 795. Drossen, 158, 599, 628. Drosser. 289. 290. 587, 589, 598,

599 Drukken, 311, 327, 336, 337. Drukker, 488. Drukkerij, 345, 358, 487. . -pers, 679.

• -proef, 345.

. -werk, 358. Dubbelhuid v/e schip, 278, 279. Dubbeltje, 712. Ducaton, 659. Duel. 630. Duim, 23.

Duisterheden, 37, 551. Duit. 194, 441. 763, 764.

• (halve),  10,  771. 

  Duizendpoot, 279.

Digitized by LjOOQ IC

832

ZAAK-RÊGfSTÊR.

Dukaat, 612. 613. Duurte, 613. Dwaas. 18, 19. Dwingen tot moord, 17. Dijk, 303. 535.

Ebbenhout. 316.

Ëchapperen, 246.

Kcharpe, 335.

Echtgenoot, 165. 242.

Echtscheiding, 164, 753.

Eclal, 2.

Edelgesteente, 144, 786. 788.

Edict, 500.

Educatie, 496.

Eed, 24, 28. 31. 33,35,51.61,82.

131, 132, 136. 138. 139. 143.

145, 146. 150, 151. 153. 155,

165. 235, 257-259,328, 366,

166. 507. 691. 743

-formulier, 240, 247.

• van purge, 49, 64, 65, 266, 275, 309, 327, 333, 356, 547.

. van secretessp, 234, 235, 280.

• > trouwe behandeling, 234. Eendv(jgel, 27.

Eer-ambt. 16.

. -bewijs, 163, 346, 591. Eerbied. 355. Eere-schoten, 399. Eemaam. 621.

• -roover, 28. Eetwaren, 311, 623.

. -zaal, 747. Effecten, 129, 131. 140, 141. 145. EOen staan. 553. Eigenaar. 169, 303.

• v/e suikermolen. 12. 13, 42. Eigendom, 133. 137, 142. 143. 173, 325

(volle). 177. Eigendoms-brief, 247. Eisch, 9, 33, 211, 217. 309, 310, 314, 316,415,454.455.498, 618, 740. . (Ind.), 119. . (Ned.), 121. Eisclier, 761. Electie 182

Eligibel. 182. 183, 456, 458, 620. Eluridatie. 3. 94, 217. Euiancipatie-brief, 556. Emanciperen (slaven), 556.

(zich), 112. Emballage, 257, 360. 512,513,744.

Emballage-goederen, 194. Emballeren. 644. Emeritus, 490.

Emolumenten, 136, 248. 310. 361. 390, 444, 467. 468, 470. 474, 487. 492, 521. 689. 691. Emplooi (buiten). 113, 321. Endossement, 226. Engagement, 456. Epok;786. Equipage. 130, 365.

. -boekhouder. 115. 238.460. . -goederen, 77, 258, 317. &7, 618. 652.

• -kantoor, 463.

• -meester. 150. 299. 314. 463. 477. 518. 591. 593, 650, 782.

. -opzichter. 299, 636. » -overdrager, 238. Erf, 111, 112, 174-176, 179, 186, 305.

(onbeheerd), 276.

. -boek, 169, 179. Erfenis. 177, 178, 215. 693. 735. 74a

753. Erfgenaam, 42. 58. 132, 135. 143.

153, 160, 177. 178. 214. 224,

230. 373. 715. 748. Erfstadhouder. 240, 241, 546. Erffei nis, 773. Erkennen (de Princes-douarière als

gouvernante, enz.), 240. Erreur, 56, 65, 90, 93, 235, 359.

362—364, 366. Esplanade. 174. Essayeur, 65. 343, 463. 464. Eublissement. 326. Eten, 541, 569. Eter, 668. Etmaal. 110.

Europeaan, 85, 102, 105. Evertueren (zich), 366. Examen, 47, 89, 232, 478, 479,

668. Examinateur. 551.

der zeekaarten, 320.

326. 327. Examinatie. 157, 186. Examineren. 182.237,444,451-453,

550, 551. Excessen, 169, 180, 193, 204, 217.

361—363. 366, 393, 443. 493,

626, 744, 774. Executeur, 51, 134, 224.

Digitized by LjOOQ IC

^AAK-REQISTEF^.

83S

Ëxeculeur-lestamenlair, 556. Executie, 310, 582, 622, 667.

(parate), 30, 139, 783.

   (per)  verkoopen,   12,  42, 

265. Exempel, 678, 679. Exerceren (recruten), 598. Exercitie, 559, 561.

-plaats, 561. Expediënt, 3, 685, 737. Expeditie, 176, 649, 738.

. -geld, 62, 296. Expiratie van verband, 50. Exspectatief, 133, 137, 142, 143,

152, 689. Ëxtenderen, 91. Extensie, 176. Extirpatie, 383, 413. Extorsie, 704, 706, 716, 735. Extra-luitenant t/z, 417, 425, 431. Extract (los), 545, 555. Extratje, 396.

Fabriceren, 733, 734.

Fabriek (ambt), 61, 63, 183, 289,

339, 340, 344, 443, 486,

536, 542, 617, 782.

(werkplaats), 130, 617. Facit, 204. Facto (de), 735. Factoor, 507. Factorij, 78, Factuur, 76, 82, 93, 359, 364, 514,

516, 519. 547, 672, 673.

-boekje, 80. . -houder, 344, 460, 464, 466, 467. Failleren, 371. Falsifiëren van opium, 55. Familie, 102, 103, 110, 150, 195,

499, 615. 650.

-naam, 695. Fatigue, 560. Fatsoen, 144. Feest, 546. ' dag, 309. » -vieren, 676. Fertil, 680. Festijn, 291,

Fideicommis,

)pagand , 133,

137, 142, 143,

Fide (de propaganda), 767 "ideict

152 Fiëren, 250. Fiscaal, 27, 29, 31-33, 113, 258,

388, 406, 415, 424, 449, 461,

PLAIAAT-BOKI DBSL VI.

465, 466, 471, 472, 498, 514,

591, 661, 690, 691. Flesch, 252, 260. Floers, 242, 780. Florijn, 387, 555. Fluweel 316, 512, 779, 785-787.

794 Foeli, '252, 260, 266, 316. 402, 403,

514. Folio, 228-230. Fondament, 23. Fonds, 199, 313, 502.

V. Heemraden, 302, 303. Fondsen (Engelsche), 140. Fontein, 54, 199, 542. Forma, (pro), 452.

(m) probandi, 749. Formatie, 45. Formulier, 49, 64, 145, 151, 153.

-boek, 372. Fort, 287, 399, 499, 623, 626, 630,

633, 750. Fortificatie, 411, 421,428,437,446.

• -werken, 361. Forum, 377, 549.

competens. 50. FoUs, 210, 216. Fourberiën, 157, 618, 757. Fourneren, 131, 143, 144 Fournissement, 132, 138, 144, 153,

167. Fouten, 89. Franco, 112. Franje, 781. Fraude, 76, 104, 231, 258, 366,

514, 519, 618. Frauderen, 125, 180, 742. Front, 162-164.

 maken,  568,  591. 

Fruit, 623. Fruitagiën, 252, 260. Fugatief, 307, 765. Fundatie, 313. Fuselier, 603. Fust, 101, 252, 514, 515, 744.

Gaanderij, 573.

Gaas, 787.

Gaga, 13, 43.

Gage, 41, 50, 51. 84, 89, 115, 117, 249, 250, 264, 283, 289, 295, 298. 334, 361, 446, 448, 456-460, 463, 468—471, 473-477, 483-490, 521, 522. 528, 554, 599, 600. 614. 630, 647, 654, 659, 691, 748, 763. 53

834

ZAAK-REGISTER.

Gage, (afgeschreven), 481.

» -ment, 445, 491. Galg, 19. Gangbaar, 10.

-verklaring, 612. Gans, 27.

Ganiang, 105, 210, 211, 677. Garand 618, 758. Garantie, 258. 311. Garbuleren, 266. Garde, 528. Gareel 779

Garen,* 109,* 120, 212, 213. . (floretle), 318. . (katoenen). 97. 124, 125, 169—171, 247, 317, 644, 672, 707, 729-731, 799. Garioffcl-nagelen, 514. Garnalen, 679, 768, 770. Garnizoen, 5, 9, 39. 162, 163. 310, 340. 439, 445,454,455, 522, 528, 531,532,541. 559, 562. 564.571,575, 576,594,607,624-626. 637. 691. 696. -boek, 553. -boekhouder, 460. Garnizoens-kamer, 586, 596, 599. -kas, 90. -order, 532.

-schrijver, 343, 391, 407, 417, 425, 463, 482. 594, 596, 599, 600. Gast, 741. Gasterij, 697. Gasl-huis, 115. 195. . -maal, 291, 445. Gealimenleerdo. 210, 212, 214, 215,

218, 220, 224, 686, 687. Gebed, 474, 570, 580, 645

-zaal, 584, 601. Gebeente, 20. 21, 23. Gebergte 732. Geboefte, 348. 755. Geboorte, 369, 370. . -dag. 546, 676. . -plaats, 369, 501, 599, 695. Gebouw, 361.

(CompO, 536. Gebrek lijden, 711. Gebruik, 738.

(oud), 102, 794- Gecommitteerde, 157, 613—516, 518, 519.

Gecommitteerde v/d inL, Zie: Com- missaris v/d inlander. Gecondemneerde. 30, 400. Gedaagde. 249, 500. Gedebaucheerd, 185. Gedierte (verslindend), 38,

. (wüd), 640. Gedoente, 532. Gedomicilieerd, 369. Gedrag (liefdeloos). 173.

(onvoorzigtic), 18. Geelgieler. 390. 407, 416, 425,4®. Gcesselen, 15, 17, 19, 24-27,282,

284-288, 629. Geesseling, 20, 283. 287. 623, 630. Geestelijke (Roorasche), 666. Gegagieerde, 398. 420, 428, 493. Gepnjzclde, 158. 328. Geheimschrijver, 280, 339,459.462. Geheimzinnigheid, 679. Gehoorzaamheid, 134, 220. Geïnviteerde, 111. Geil. 130. Gek. 19.

Gekwetste, 20, 21. Gelagen zetten, 626. Geld, 29, 65, 66. 146, 224. 231.

267, 608. 612,632,635,638.

642, 681, 701,722,728.733.

740, 743, 763, 765, 766. . (conunl). 131, 144, 709.

• (courant), 505, 712.

• (goud), 21.

. (grof), 3, 225, 227.

• (kwaad), 224.

. ligt). 610, 664.

• (opgenomen). 641. (papieren), 311.

• -boete, 16, 20.

• -gebrek, 305.

• -kamer, 147, 153. 508. -kas (groole), 463.

• -naztener, 233. 234. . -speüe, 65, 280.

• -verlegenheid, 331.

• -zaken, 737.

Gelden TuiUtaandel 270, 374.

Geleide-Driefje, 517.

Gehd, 561, 563, 565, 567, 568.

Geloofe-behidenis, 767.

Gemaal, 12Ï3.

Gemagtigde, 39, 133, 134, 199,

Gemalin, 336. Gember-water, 541.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

83^

Gemeenschap van goederen, 17ö,

740, 753. Gemeenle» 40, 41.

(Geref.), 173. (Lulhersche), 202, 767, 796, 797. Geneesheer (iol), 47. i -kunde, 157, 315.

-middelen,  309. 

Generaal-majoor, 52]. Generaliteils-kantoor, 140. Genereusileili 204. Genezen, 114, 214. Genezing, 195, 5^. Genliven, 72, 128, 134, 149, 164,

165, 346, 656. GequaHficeerden, 102, 173. (Eur.), 70. Geraas, 221. Gerecht, 329

Gerechligheid, 70, 95, 101, 104, 106, 123, 181, 278, 294, 307, 352, 612, 615. 705, 706, 716, 718, 758.

fsHeeren), 2, 206, 758.

v/h gemaal, 49.

Gerechtsbode, 150, 472, 559. . -dienaar, 284", 628, 637.

(zwarte), 13. • -olaats 622 Gereedschap, 129, 130, 179, 184,

258, 318, 445, 448, 702. Gereformeerden, 292, 293. Gerief, 311.

Gcrras, 210, 317, 611, 652, 764. Geschenk, 57, 65, 550, 671. Geschil, 3, 208, 760.

(huisselijk), 738, 752. Geschut, 75, 77, 196, 197. Gesp, 241, 785. Gesücht, 182. Getier, 221. Getrouwd, 132.

Getuige, 24—26, 28, 165, 166, 507, 737, 751, 759, 796, 797.

(valsche), 28. Getuigenis, 28, 30, 165. (halve), 28. der waarheid, 575. Getuigschrift, 28. Gevaar, 141.

» van de zee, 608.

Gevangenen, 328, 500.

Gevangenis, 448.

Gevest, 242.

Gewaad, 111, 780.

Gewas (rijst-), 709, 710, 712.

Geweef (Jav.), 97.

Geweer, 162-164, 196, 282, 287, 288, 291, 413, 428, 430, 445, 562, 563, 565-568, 578, 594, 597, 631, 632. -loop, 560—564, 584. trekken, 630. (hij 't) loopen, 591.

Geweld, 623, 677. .

Geweldiger, 13, 390. 407, 417, 425, 472, 492, 637. 783

Gewigt (bruto), 256—258. . (valsch), 519, 520.

(bij het) aannemen, 41. » van brood, 68.

Gewiglen, 154, 344, 616, 677. Gewisse, 333. Gewoonte (Jav.), 15. Gewijsde, 736. Gezaaide, 731.

Gezaghebber, 162, 164, 456, 794, 795. . -voerder, 347, 697. Gezant, 421, 604—606.

-schap, 351. Gezel, 316. Gezelschap, 661.

Gezien (voor) leekenoq, 115, 118. Gezindheid (Hernhutsche), 136. Gezond. 293, 741. Gezondheid. 534, 537, 540, 541,

545, 581, 626, 744. Gieten, 196. Gift, 33, 36, 64, 557, 558.

. (liberale), 91, 126, 160, 166,

167, 702. Ginggang, 210, 213. Gitten, 242. Glas, 129. Glazenmaker, 389, 407, 416, 424,

489, 669. Glisseren (voordeden), 706. Goden van hout, enz., 15. Godheid (Ghin.), 276. Godsdienst, 148, 219, 738, 754, 767, 768, 796. (Geref.), 662. (Luth.), 797. (openbare), 15. Godshuis, 137, 140, 210, 212-215,

Digitized by VjOOQ IC

856

èAAK-RÈÖISTÉf^.

219, 220, 223, 323, 558, 642, 676, 687, 742, 776, 784. Godslasteraar, 15.

• -lasteren, 742.

-lastering, 36, 623. Goederen (Comp»), 66. 193, 672,

(defectueuse), 551. » f geconfisqueerde), 31,

(gepermitteerde). 269.

(gestolen), 286, 618, 660. » (losse),* 145.

(onbekwame), 200, 749.

750. ' (ongetaxeerde), 451.

(onroerende), 131, 178,

179, 186.

Cpsn,l 650. 657, 672,

(precieuse), 245. 744.

(roerende). 131, 215.

(tilbare), 236. ' (uitgaande), 800.

(vaste), 145, 175, 215, 329 344 508. Goeni,' 319,' 512.' 516, 518, 644.

• -zak 445

Gom, 120,' 157* 252, 261, 317. . -lak. 120, 252, 261, 317. Gonting. 97, 800. Goot, 536.

Gordijn, 446, 586, 780. Gort, 311. Gotang, 349.

Goud, 76, 78, 79, 90. 122, 129, 140, 144, 146, 147. 227, 231, 232, 234, 297, 327, 332, 344, 414, 438, 439, 441, 450. 508, 511, 530, 777, 784, 786, 788. Goudmijn, 731. Gouvernante, 240. Gouverneur, 54, 102, 136, 161, 164, 242, 306, 314, 337, 338, 388, 393, 397, 406, 409, 415, 418. 420, 421, 424, 427, 428, 431, 436, 456, 468, 481, 482, 620, 689-691. 713, 794, 799.

v/d acad. de mar., 476. v. J. N. O. K., 29. Generaal. 90, 112, 153, 167, 199. 241, 242, 280, 328.

337, 505, 530, 547, 561, 562.

564, 569-571. 574-578, 584,

585. 587-590. 592. 593, 595 -

586. 599, 601, 602, 606. 607.

624, 628, 658, 675. 693, 696,

700. 739, 742, 744, 763, 766.

774-776, 778. 779, 781-783.

786, 788, 793. Gouverneur-Generaals wacht. 561

570, 583, 592. 597, 601, 605-607. Graan, 4. 140, 209, 239. 265, 512, 653, 696, 698. 700. 712, 713.

-handelaar.  653. 

Gracht, 239. Gradatim, 89. Graf. 17.

. (Chin.), 546.

• -schending, 36. Gratis, 145, 147, 293. Graven (werkw.). 536, 732. Grenadier, 566.583, 601—603,605. Grenadiers-marsch, 583. Grendel. 576. 583. Grip, 53, 198. Groenten-kramen, 3, 285, 387. 769.

• -tuin.  535. 

  Grofsmid. 488. Grond (brakke), 537.

in leen bekomen. 497. Grootboek. 359.

. -kassier, 89. 193, 211, 233. 339. 460. 504. 506. 546, 553. 764.

• -majoor. 289. 522, 564. 57a 571, 574-578,580,586-589, 593-597, 599, 600, 624

-winkelier, 89, 460, 681. Gros, 91, 234. Guaslos-boekjes, 363. Guinees, 210, 215, 317, 386, 397,

404, 414, 423. 434, 611, 652,

764. Gulden, 555. Guttegom, 120. Gijzelen (vreemdelingen), 698. Gijzeling, 28, 139, 159, 761.

Haar, 16, 27. 28, 787.

. -pen, 787, 788. Haastigheid, 17. Haat. 705, 716. Hacquetten, 680, 706. Haesitatie, 129, 139. Hagjes-<lag, 663.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

857

Hals, 18, 166, 621. . -boord, 530.

• -snoer, 165.

-zaak, 736. fiabUrrigheid, 560.

Halveerinff van gage, 478, 479, 485,

Hamans, 121, 423. Hand, 16, 17, 20. . (linker), 26. . (regter). 26, 27. Hands (onder 's) verkoopen, 442. Handel, 440. 442.

(ongepermitteerde), 67. (Dart.J, 238. 246. 493, 610, 651. 653. 664. 661. fplaatselijke), 740. (privatieve). 191. smalle), 649.

(verboden). 443, 444. 550, 651, 653. 659. (vrye), 652. in ryst, 67. in suiker, 799. drijven, 662. Handelaar, 204.

(Mamlasche). 666. (smalle). 2. 704. Handgeld, 183. » -geweer, 749.

-kipersol, 784.

. -langer. 45, 46, 315,389. 391, 392, 395, 401, 406, 408, 410, 416, 419, 424. 432, 435, 483, 492, 772.

• -ligting, 215.

• -oplegging, 227.

-paarid, 335. » -rotan, 651.

• -teering, 673, 674.

. -werk, 129,212,213.559,734.

-werksman, 742. Hanen-gevecbt, 305.

-vechten, 386.

• -vechlerij, 106, 181, 307, 313,

770. Hangslot, 233. Haroiyvig, 541. Harpuis, 261, 253. 261, 279. Uarquebuseren, 626, 629. Hartzeer, 110. Hasard (è lout), 716. Haven, 140, 520. Havenmeester, 639. Hechtenis, 500.

Heeler, 286, 618, 660, 762.

Heel-gelden, 31.

Heemraden, 11, 13, 14, 42-44,

59, 119, 169. 175, 178—186,

199. 240. 247, 276, 296, 301—

200. 324, 328, 341, 443, 635.

636, 546. 665, 677, 747, 768,

776-778, 782-784. Heer (titel), 336-340.

. (jonge), 337.

. (de), 31. Heerendienst, 168, 171, 386, 397, 398.

. -gerechtigheid. 169, 177- 180.

• -logement,  741. 

. Xvil-«, 179, 199, 248,280,

281. 297, 346. 367, 368. 442,

497, 498, 603, 618. 621, 630,

534, 542, 646, 547, 618. 629,

650. 666, 676, 706, 740, 749,

767, 773. Heergewaden, 168. Heilige (Chin.l 276. Hek, 111, 112, 277, 278, 308,638,

683. 791.* Helmbaard. 663. 665, 677, 605. Hemd, 213. 215, 2l6, 580, 632,

638, 669. Hemel-teeken, 520. Herberg. 307, 386, 415. 673, 743. Herbergier. 658, 743, 746. Herder, 320. Hersenen, 20, 21. Hersenpan, 18. Hertrouwen, 135. Heulsap, 56. Heup, 761.

Hitte, 39, 87, 367, 542. Hoed, 216, 241, 630, 563, 677,

580. 638, 669. 779, 785, 789. Hoedendrager, 37, 38, 283, 284. Hoedjes-schelling, 124. Hoefsmid, 488. Hoek eener straat, 286. Hoenders, 27, 29, 109. Hoep-\jzer, 316. Hoererij, 26. Hof van Holland. 373.

 >    justitie,  249. 

Hofstede. 291. Holsterkap, 781, 794. Hongi-togt, 399. Honneur (miütair), 49, 161, 163,

164, 579, 682, 590, 692, 602,

Digitized by LjOOQ IC

838

ZAAK-REQISTER.

Hoofd, 20, 21, 24. . (inl). 291, 751, 753, 756. . v/d chirurgie, 244, 268, 483. . militie, 481, 561, 570— 572, 574-578, 584—590, 592-596, 599, 600, 603, 624, 633, 689, 691. der prauwvoerders. 745, 747. -administratear, 147, 148, 387, 388, 459, 460, 517, 518, 636, 645, 689, 690. -boek, 552.

-geld, 99, 100, 104, 118, 125, 243, 386, 717, 718, 769, 800. 802, 803. -hair. 212.

-ingeland, 182, 183, 240, 303, 304, 343, 736. -kantoor, 83, 162. -kussen, 116.

-officier, 69, 183, 480, 530, 571, 578, 593, 601, 606, 637, 639, 763. -participant, 191, 296, 341, 503—509

-post, 116, 482. 484, 492. -ronde, 671, 572, 585. -wacht, 39, 49, 162. 163, 561-564, 567-579, 581-584, 586—688, 690-592. 596, 599, 600, 606, 626, 627, 640. Hoogbootsman, 479. Hoogeschool (Leidsche), 547. Hoogtij, .645. Hoon, 29, 282. Hoorn, 4.

. -vee, 3, 168. Horologie, 7ÖB.

Hospitaal, 47, 85, 154, 193, 296, 310, 340-342,361,389, 399, 406, 411, 421,424, 429, 437, 446, 448, 454, 463, 467, 490. 542, 553, 598, 639, 640, 776. -meester, 395, 409, 419, 427.

-ongelden, 401. Hospilalier, 154, 315. Hotel, 741, 748. Hout, 15, 185, 237, 623. » kappen, 14, 43. -bosschcn, 169. -gewas, 140. » -kooperij, 130. Houtskolen, 13, 43.

Houtwerken, 180, 236, 245, 241.

258, 317, 642-644. Houwer, 749. Hovaardij. 773, 795. Huid. 752. Huis, 140, 150, 174. 175,230,231.

• van Oranje, 291. . -braak, 32, 36.

. -genoot, 217, 219.

. -gezin, 95, 132, 168, 172, 557,

7SW5 t -houding, 129, 212, 248,319,

353. 7CÖ, 732, 766.

354. -huur,   107.   136,   239,  445. 

548, 692, 693.

-mans-werk, 734.

-sieraden, 129.

-timmerman, 486, 488.

-vader, 2a

-vesten, 641, 658, 659.

-vesting, 743.

-vrouw, 64, 133. 173, 242, 499 Huur, 398, 411, 420, 428, 445.

. -cedul, 303. Huurder, 109, 185, 303, 761.

    v/e  suikermolen,   12,  42. 

Uuur-land, 186.

• -ling, 79. 237. 398, ^1.

-prauw, 745.

-rijtuig, 664, 665, 682, 744. . -tijd, 185, 741.

Huwbaar, 496.

Huwelijk, 25, 66, 223, 276. 291.

376, 491, 496,687,702.

738, 739, 753.

(.Jentiefech**). 164, 166. Huwelijks-»>ed, 25. Huzaren, d21. Hypothecatie, 508, 509. Hypotheek, 14a 186,230,231,270, 548. (legale), 376, 377.

Ignorantie^ 550. Ikan Bantam, 679, 768, 770. lUico, 160. Illumineren, 291. Imaginatie, 774 ImmobUia, 376— 37a 380, 548. Impedimenten, 84. Impositie, 277. Impost, 109, 154, 277, 278. Impotent, 47, 87, 115. 221, 296, 446, 642.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

839

Impotentie, 86. Inadvertentie, 131. Inboedel, 130.

Inboeken (nalatenschappen), 453. Inboorling, 754, 797. Inconvenienten, 41, 69, 716, 736. Incorporeren, 503. Incnrabel, 557. Indagatie, 672. Indaging, 749. Indienen (stokken), 321. Indifferentie, 154. 245. Indignalie, 174.

Indigo. 120, 169-171, 247, 317, 385. 729-731. . -maker, 385, 391, 393. Indisposilie, 114. 136, 334. 511. Industrie, 161. Infamie. 622. Infanterie, 39, 336, 339-343, 522,

528, 529, 598, 603, 604, 781, 785. Infectie, 328. Inforraalor, 51, 484. Ingelanden, 169, 182, 183,301^304. Ingenieur. 315, 340, 342, 343, 482,

492. Ingezeten, 746. Inhabil verklaring, 74. Inhouding, 607. Injuriëren, 284, 741. Inkomen, 136, 139.

(vast), 142. Inkomsten (gen. en gem.), 305, 614,

768. Inkoop van rijst, 68.

» ten behoeve v/dCorap.,251. Inkoops-prijs. 76, 154, 193, 211,

327 §63

Inlander, 14, 38, 47, 52, 76-78, 84. 85. 102, 110, 118, 134, 154, 160. 177-179, 190, 194, 196, 204, 246, 288, 293. 307, 349, 355, 375, 385, 397, 455. 555, 591, 620, 622, 632, 633, 635, 640, 649, 653, 654, 675,685—688,701.730— 735, 739, 746, 750. 753, 756, 765. 768, 770, 777, 778, 783. (bedeeld), 558. (Christen), 128.

Innaaijen achter 't negotie-journaal. 451.

Innocenten, 134.

Inquisitie, SU. Inrijden (eene poort), 1. Insecten, 547. Insinuatie, 356.

(geregtelijke), 136, 139, 144. Insinueren. 143, 144, 150, 548. Insolentie, 281. 532. Insolventie, 40, 692. Inspecteur, 776. Inspectie, 184.

foculaire), 377. Inspector, 543. Instantie (tweede), 57. Instructie Gouv. Gen., 609.

Comm. b. v. l., 236. . lib. gift, 149.

V. Heemr, 302.

praauwvoerders, 718.

visUateur gen., 358.

Eur. wijkmeeslers, 677. Instrument, 448, è70, 676.

(muzijk-), 790, 792. Instelling. 227. Interna, 116, 312. Intrekken (aandeden), 189. Intrekking, 608

Intrest, 1, 121, 135. 192. 230,232, 266. 267. 270, 332. 374, 378,380.449,451,641,642. (part.), 65. Introducteur dervreemdelingen, 591. Introductie, 235, 457. Inundatie, 539.

Invaliditeit v/e huwelijk, 166. Inventaris, 51, 52, Inventariseren, 310, 453. Inviutie, 337. Inviteren (Roomsche geestelijken),

661. Invoer, 68, 268. 306,493.611,704,

706, 707. 709, 744. 796-800. Invoenler. 2. Invoeren, 617, 657. Inwisselen (piti's), 802. Inwisseling van payement, 40. Inwonen, 132, 133, 548. Inwoonderschap, 371, 372.

Jaar-boek, 614.

. -tal, 611. 665. Jacht, 236, 609. Jacker, 472. Jagen, 37, 38, 182. Jagt, 37, 38, 447.

Digitized by LjOOQ IC

840

ZAAK-REGISTER.

Jafft-gereedschap, 38, 39.

Jaloezy. 67.

Japon, 216, 786.

Jenever, 70.

JoDg-chinirgiJD, 485.

Jongeling, 19, 212, 213, 216-219,

223, 478, 484. Jongen, 25, 111, 112, 480. (vr\je). 788. (zwarte). 586, 587. Jonk, 68, 71, lÓl, 186. 190,203- 205. 270, 271, 350-354. 614, 650. 665, 666. 674. 688, 718, 733, 760, 762, 796. Journaal 326. 359, 445, 520, 551. (scheeps-), 237. -exlenaeerder, 463. » -schrijver, 463. Judicature, 544. Judicium praef. et conc, 367, 370,

372, 374, 376, 443. Juffrouw, 212, 213.

(jonge), 337. Jurisdictie, 50. 82. 108. 140, 149, 187. 194, 196,288.303, 371, 373, 660,739,795. (Comp»), 622. Justitie, 29. 29Ö, 431, 582. 583, 735, 737, 738. 743. (crim.), 287, 621. Juweelen, 129. 140, 144, 166,242, 508, 786, 788.

Kaap, 520.

Kaars, 5, 105, 212, 264. 357, 397,

410, 420, 428, 436, 550, 791. Kaarsen (witte), 71.

-makerij, 130.

Kaart, 169, 179, 237, 276, 320,

326. 327, 346, 732. Kaartenmaker, 236—238, 488.

-makers-winkel, 520. Kal^ia, 216, 788. Kadjang, 252, 259, 311, 319.

• -mat, 542 Kaffer, 13, 438. 448, 449, 783. Kaier, 252, 260. Kajuit, 518.

. -officier. 670. Kakkerlak, 279. Kaïr, 405. Kalfaten, 237. 609. Kaliatoer-hout. 252, 260, 316. Kalk, 297. 344.

• -branderij, 130.

Kalk-oven, 536, 694. Kam, 213.

Kamer (gamizoens), 638—640.

 (keizerlijke),  369. 

-guastos, 191. . der O. l. Comp., 370, 372. 373, 376, 596. Kamisool, 213, 216, 669, 784, 785. Kamfer, 75, 78, 252,317,439,441.

512, 617, 655. KarapoDg, 13, 98, 99, 176, 674, 675,702,754-757,766, 801.

-hoofd, 112, 738, 783. Kanaal, 536, 657. Kanaster, 74, 617, 655. Kandij-suiker, 73, 74. Kaneel, 252, 260, 266. 316, 385,

440, 497, 514. 616. 654, 665. Kanon, 125, 174, 317. Kanonier, 45. 46, 159, 160, 315. 389, 391, 395, 401, 406, 408, 409, 416, 417, 419, 424. 426. 427, 432, 434. 436, 483, 492, 637. Kanonschot, 49, 161, 162,164,590. Kant, 781.

maken, 212. Kantoor, (sub-altem), 84, 162, 163. -generaal, 460. v/d Gouv. Gen., 462. • • gen. visite, 463.

-ceneraal v/d Unie, 148, 703. -behoeften, 728. Kantoren (rijstgevendcl 71. Kapas, 707, 800

Kapitaal, 135, 138, 142, 144, 166,

187, 188, 192, 215, 231, 232,

234, 236, 267, 270, 449, 502.

557, 641.

Kapitein, 6—8, 82, 83, 103, 161,

163, 314, 315, 336, 39i

397, 398, 407, 409, 417.

418, 420, 425, 427, 431.

481. 483, 492, 522-530,

781, 786.

ter zee, 60, 83, 102. 103, 163, 245,256,339,475- 477, 492, 517, 591. -luitenant, 82, 103, 340, 390, 394, 397. 398. 407. 409, 417, 418, 420, 425, 427, 431, 481, 483, 492. 522-525, 527, 528, 530. 603, 776.

Digitized by LjOOQIC

}

2AAK-RE0ISTER,

841

^apitein-hiitenant ter zee, 102, 103, 163, 242, 245, 256, 340, 475-477, 489. 492. . (Chin.). 118,271,300,306, 673, 675, 758, 761, 770, 777. . (inl), 112, 118, 170, 288, 549, 550, 641, 702, 738. 756, 766, 777. . (Jav.), 735.

(miUlair), 338, 340, 560, 563, 564, 567, 569-578, 580-584, 587-591, 596, 600-603, 605. 624, 626. 631, 636. 637. 639, 776. » (zee), 658.

der artillerie, 46. Kappen (werkw.), 20, 21, 172. Kar, 181, 303. Karabyn, 749. Karakter, 606. 773, 774. Karet, 252, 260, 414. Karnemelk. 581, 626. Karos. 775. Karpat. 787. Kas, 280, 740. . (Comp-l 51, 89. 1J7, 147, 167, 1Ö9, 301, 379, 380, 506, 539, 549, 610, 642, 648, 758. . (groolel. 233. . -geld, 651.

-rekening,  206. 

Kassa-boek, 227, 232, 234. 546,

553 555 Kassier. 41, 147. 148. 194, 201. 203-205.243.296,463- 466, 620, 689. (part.). 224 v/d amph. soc., 296. 341,

504—506. . Bank conr., 225—229, 232—235, 247, 342, 352. » V. leening, 331, 463.

der koslpenningen, 63, 460. Kast, 76, 77. 781. Kastelijn, 490, 669, 741-744, 746,

747, 769. Kastijding, 18. Katholyken. 661, 767. Katjoe, 252, 259. Katoen, 252, 260, 317, 707, 734,

800. Kauki-boom, 537.

Kerk. 17, 140, 399, 403, 642, 793. 796.

-bediende. 636.

-boek, 320. Kerke (ter) gaan. 790.

. -raad, 182, 291, 320, 662, 767, 797.

• (Luth.), 796. Kerkhof, 17, 6 12.

• -meester, 642.

• -middelen. 474, 675. . -roof, 17, 36.

-üjd, 564. Kerven. 105, 306, 352. Ketel, 349.

Ketting, 787.

(in de), 9, 55, 282, 283, 286, 287, 349. 538, 629, 654, 674, 678, 687, 752. -ganger, 447. 688. -slag. 187, 623. 687. Keuken-gereedschap, 217. Keurmeester, 3, 4, 147, 297, 344, 751.

v/h beestiaal, 695. Keurslijf. 216. Kiel (linnen), 640. Kiesbaar tot lid v/e landraad, 29. Kin, 22.

Kind. 17, 19, 28, 29. 64, 109, 132, 133, 135, 137, 138, 150, 152, 166, 210-212, 214, 220, 221. 328, 373, 376. 496. 499. 559. 623, 635. 646. 673. 686. 715. 717, 731, 767, 777, 779-781. 787, 790, 791,793,796,797. . (Chin.), 533. . (geadopteerd), 797. . (Indisch), 398. . (Kastisch). 480. 485, 489. . (Bfixtiesch). 480, 485, 489.

(zuigend). 23, 166. Kinder-doop, 796.

• -wagen, 777. Kipersol, 784.

-drager, 789, 790. KiriaU, 261. Kist, 146, 191.

(gepermitteerde),  651, 652, 764. 

Kitsjen, 253, 261. Klacht, 3. 30, 735, 759. Klad. 66.

» -schilder. 489. Klagen (bij zijn kapitein gaan), 588.

Digitized by VjOOQIC

842

ZAAK-REGISTER.

Rlasfer, 90, 33, 37. Klakkebossen, 697. Klapper, 252, 260. 581, 626. -boom, 184, 535. -oUj, 211, 212. Klasse, 41, 147, 558, 559, 724,

794, 795. Kleeden (zich), 794. Kleederen, 111,166,213-218.221, 541, 632, 668, 670. (j?e{ralonneerde), 788. » (zijden), 653. Kleeding, 109, 112, 129, 446, 638,

794. Kleedje, 29, 734.

(bont), 653. Kleêrkamer, 639.

. -maker, 375, 669. Weij^rond, 733. Kleinigheden, 122. Kleinodiën, 129, 140. Klein-winkelier, 92, 358. Klerk, 151, 491.

(adi. gezw.), 470. . (hl 91, 460,462,465-468,

545, 554, 777. . (h gezw.),62,333,334,339, 470, 666.

(extra-ordinair). 345. . (gezw.), 208, 209, 344, 356, 472, 736, 737. (ordinair), 64. (1*\ gen. secr., 356. (l«j van politie, 689. . (1«) R V. j., 63, 342. . fadj. gezw.) R.V.J., 343, 344. . (1«) van Schep., 63, 342. . (1«) van Weesm., 63, 343. Kleuren (werkw.), 326. Klimaat, 357, 543. Kling, 749. Klinket, 570. Klip, 14.

Kloek van leden, 212. Klok, 53, 198, 241, 582, 587.

• -gelui, 500. Klokken-luider, 594. Knagen, 278. Kneep, 241. Kneukels, 20.

Knevelarij. 169, 635, 706, 710, 716. Knie v/e schip, 279. Knielen, 174.

Knoop, 241, 530, 784, 785, 789. Knoopsgat, 530, 784.

Koe, 27, 29, 13Ö, 174, 405.

Keea. 253, 261.

Koeli, 48, 61. 189, 193, 23a

. -toon, 617, 655, 744. Koelte, 541. Koelang, 216.

Koets, 130. 604, 606, 775, 790, 794. Koetsier. 594, 636, 775, 779, 780,

788. 789, 795. Koflij, 59, 61, 120. 155, 168-171, 247, 316, 729,730,799,800.

789.  -boon.  252.  260. 

     Kok, 117, 479. 541. Koks-maat, 479. Koken (rijst), 542. Kolf, 6^, 630. Kolk, 52, 53, 197. Kolom, 280

Kolonel. 9. 162, 242, 338,347,481, 522, 528. 530, 561, 567, 578, 588. 59!. 592. 691. v/d burgerij. 72. Kombuis. 363. 518. Kompagnie, 6-8, 72, 154, 335, 559-561. 563, 564, 580. 603. 640, 763. Kompas, 520. Kondé, 212. Koning. 629. Konings-schip, 338, 644. . -visch. 679. 768. Konstabel, 46. 479. 772. Konstabels-maat, 479, 483. 772. Kooigoed, 724. Koop, 29.

. (beter), 360. . (te) zetten, 196. . -brief, 175, 176, 178, 231, 305. Koopen (Eng. wissels), 622. Kooper, 29, 176, 177. Kooplieden (Moorsche), 72. Koopman, 495, 744.

(rang), 41. 103, 113, 163. 164, 167, 192, 296.297, 314, 336, 341, 364,391, 394, 408, 409, 418.427, 431,434,436.456.458— 462, 465, 470. 472, 4?3. 489. 491, 619, 620, 636. 689, 690, 776, 784, 786, 789, 791—793. -schapeten. 79, 106, 119. 121, 130, 140. 141, 188, 247. 255, 256, 266, 276, 316. 322.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

84S

332. 360, 364, 450, 451, 620, 644, 656, 657, 740, 744. Koop-penninfi^en, 651.

• -waar, 130.

Koorde (met de) slraflcn, 624, 629. Kop, 15, 27.

Koper, 15, 129, 253, 261, 512,519, 616. . -ffeld, 763, 764.

-kistje, 237.

•   -slager,  190,  389,  390,  407, 

416, 417, 425, 488. . -werk, 253,. 261, 262. Koppen-Keld, 200, 202, 204, 271. Koprah, 252, 260. Koraal, 720, 721, 726, 728, 787. Korenmolen, 123.

• -molenaar, 49. Korl, 209, 665.

Korporaal, 6-9, 64, 151, 315,336, 391 --393. 395. 407- 409, 417-419. 425- 427,432,434-437,468, 482,492,522-530,559, 562,565,566,578,582- 584, 586, 587, 594-596, 600-607,630,636,649. 772.

-handlanger, 45, 483. KorÜng, 31, 89, 143,192,227,493,

635, 638. Kost, 743, 744, 746. (vorr de), 9. (vrije), 633. (de) geven, 663.

• winnen, 646. -bezorger, 117. Kosten van justitie, 500. Koster, 388, 399, 406, 416, 422,

424, 793. Kostgeld, 88. 211, 289, 334, 361, 390, 393, 394, 396, 397, 399, 409,410,418-420, 427, 436. 438, 444, 447, 451. 468, 474, 475. 482, 485, 488, 492, 542, 594, 600, 638, 670. -penningen, 115, 117. Kussen, 87, 780. Koude, 542 Kous, 213, 216, 242.549,580,632,

638, 669, 788, 789. Kraag, 530.

Kraam, 99. 107—109, 180, 183, 581, 802.

Kraam (groente), 106.

-vrouw, 624. Krakeel, 300. Kramerijen, 512, 653. Krank, '220.

. -bezoeker, 314, 388, 391, 395, 406, 408, 409, 416,419,424, 427. 432, 434, 474,475,492, 636, 772, 777.

-zinnigheid, 214. Kreek, 535. 657. Kreng, 538, 546. Krenken (zijn geweer), 631. Kreupel-bosch, 535, 536. Kribbe, 536, 539.

Kris. 17, 29, 287, 632. Kroeg, 183, 285.

. -houder, 746. Krokodil, 18.

Kroon (Bantamsche). 620. Kroonen (werkw.). 790, 791. Kroonrassen. 316. Kruisser, 689, 697.

(<i«mp»), 50. Kruistogt, 772.

. -louw, 257, 512, 516.

• -vaartuigen, 76, 79, 509. Kruit, 685, 697.

. -hub, 633.

• -maker, 389, 486, 487.

-molen, 484, 540. Krijgsgevangen, 295.

» -kamer, 764.

. -kas, 594— 597,630,637,638.

» • (burger), 620.

» -raad, 64.

. (burger), 145, 151. Kudde des Heeren, 320. Kuflen, 107. Kuiper. 45, 46, 236, 238,389,406,

407, 416, 424, 637. Kunne (vrouwelijke), 217. Kunsten, 129. Kunstgreep, 498, 681, 694. Kunstie, 125. Kwaaddoener, 760. Kwaal, 214. Kwali, 349. Kwartieren, 335. Kwartier-meester, 314, 390, 395,

407. 409, 410, 417, 419, 425,

427, 435, 436, 479, 517, 620,

636, 772. KwarUieden, 398. Kwast, 790.

Digitized by LjOOQ IC

844

ZAAK-REQISTER.

KweekeUng, 473. Kwestie,^, 228, 692, 760. Kwetsen, 17,20-22,347.630,632,

738. Kwetsuur, 21. Kwikzilver, 254, 262, 512. RwitanUe, 82, 85, 102, 134, 147,

167, 227, 548,648,694.

-rol, 681. Kwijtschelding, 123.

Laadstok, 562, 563. Laag (in de) liggen, 515. Laan, 537.

Laarzen (werkw.), 287. Laborant 344, 484. Laden, 294, 295, 555. » (een geweer), 560. . -maker, 390, 407, 416,425,

489 Lading, 76, 107. 203, 256, 258, 353,

364, 412, 494, 510, 518, 719, 721,

723, 726. Lafenis, 117. Laffen (gemeene) zetten, 582.

Laken, 3i6. 512, 530, 780, 785, 794.

-rassen, 316. Lammeren, 758. Lamheid, 295.

Lamp, 397, 411, 420, 428, 437.

. -olie, 261, 445, 550. Land, 129, 240, 247, 303, 304.

(onbebouwd), 44, 558. • (part), 739.

. (vrij). 169, 172.

(over) terugkeeren, 629.

(uit het) jagen, 16. . -bouw, 168. 169, 176, 179,

181, 183, 185,186,194,246,

-bouwer, 104, 184, 185,463,

(Eur.), 44, 169. -bouwkundiRe, 558. -constabel, 483. . -drost 51, 113, 181, 184, 187, 335, 347, 348,471,700,736- 739, 751, 752, 755, 757, 761, 762, 783. Landen (werkw.), 18. Landeryen, 37, 38, 140, 168, 169, 176-179. 182, 183, 185, 230. 276, 304, 305, 710. 731, 751, . 757.

Landgoed, 737, 755. . Tieer, 28.

-looper, 183.

. -man, 68, 168, 169, 705, 710,

712, 750. . -meter, 178, 276, 304, 341,

343, 489. » -poort, 605. . -raad, 29, 400, 735, 736. te Samarang, 15. Lands (buiten 's), 131, 139, 140.

-middelen gemeene), 100. ' -passaat 482.

Landvolk, 171. Lantaarn, 779.

(Chin.j, 790.

-opsteker, 5d4 Lappen (gewigten, enz.), 520. Largatie, 159. Lasten (drukkende). 248.

(gepermitteerde), 79, 82, 23a 245r443,617,651,654,76i (vocmarige), 450, 451.

Lasteren, 15, 16.

Lastering, 204.

Lastgeld, 201, 203, 204, 243.

. -post 412, 440, 449, 450.

• -rekening, 444 Laxatie, 262. Laxatief, 541. Laxeren van üzer, 450. Leccage, 252, 256, 265, 366, 518. Leder, 779. Leefiyd, 686. Leegloopen, 321.

. -looper. 37, 760. Leen (Comp»), 414.

. (erfelyk), 168, 177. Leenen, 683, 744. Leenhouder, 177. Leening, 448, 632. Leenregt 325. Leerbereiderij, 130. Leerjaren, 88. iongen, 400.

• -meester, 399, 411, 422, 428,

432, 475, 485. 493, 533, 793. (inl.), 182.

• -touwer, 752.

Legaat 57, 160, 178, 557. 55a Legataris, 57, 160. Leger-formatie, 5. Leges, 191, 293.

Digitized by LjOOQ IC

iAAK-RÈÓIStER.

84B

er, 94, 514, 515. LefcTsel, 779. Leprozen, 328, 776. Letsel, 21. Letter, 179, 326. . (Arab.), 613.

(Mal.), 621. Letteren requisitoriaal, 377. Leur en sleur, 749. Leven [aan H) straffen, 631.

• (om het) brengen, 17, 18. Levendig maken, 176. Levensmiddelen. 71. 99, 353, 355,

404, 710, 802.

• -onderhoud, 214, 447.

• -wijze, 619.

Leverantie, 169, 237. 247,385,452, 691, 729, 730, 758. van kofl^j, 59, 61. » van rijst, 67.

Leveren, 29.

Levering aan de Comp«, 246. Lezen, 212, 220, 321, 650, 682. Libel, 321, 376. Liberaliteit. 130, 146, 153. Licenten, 206, 243, 415. Licentie, 67, 629, 653, 658, 699.

. -briefje, 13, 38. 43, 187. Licentmeester, 339, 459, 658, 660. Lichaam, 24. 221.

(dood), 15, 17. Licht, 222, 400, 412. ' -vaardigheid. 366. Lid v/d Hooge Regering, 167, 496, 506, 777, 780. 781, 783, 792.

v/d Raad van justitie, 470. • (permanent), 29.

(uit het) raken, 20, 21.

-maat, 320. 767. Liefdadigheid; 173. Liefde-giften, 182. Liefhebber, 154, 634, 635. Ligdagen. 670.

-|)]aats, 540.

-ting van geld, 1. Limitatie, 622. *

Limieten, 104-106, 140, 683, 688,

(Comp-), 171. Limiet-scheiding, 326. Linie (adscendente), 178.

(descendente), 178. . (rcffte), 25.

Linnen, 212, 786, 787. (Chin.), 210.

Lint, 790. Lip, 16, 22. Liquideren, 226, 448. Liquiditeit, 374. List, 759. Litigant, 543. Liverij. 788, 789. Loge, 499.

. (Comp-), 671.

-boekhouder,  663. 

• -garnizoen-kantoor, 467. Logement, 221, 349, 568. 579—582, 587, 606, 626. (sUds-), 740, 741. Logeren, 446, 658, 659, 742, 743,

hAtt

Logi8,*604, 743-746.

Lokken (volk}, 176.

Lommer, 542.

Lood, 57. 245, 253, 261, 316, 512, 685. . -gieter, 190. 489.

Loodje, 574.

Loon, 741.

Loop-schans, 633.

Loots, 47, 130, 314, 479. 728.

Lorrendraaijer, 78, 79.

Los-boot, 54. . -brief, 201. 203, 204, 555.

Lossen. 294, 295. 555.

Losvaartuig. 255, 258, 479, 517, 555.

Loterij, 371.

Lozing, 535.

Lucht (waterkoude), 541.

Luchten (matrassen, enz.), 87.

Lui, 734.

Luiden (klok-), 241.

Luiheid, 491.

Luim, 706.

Luisteren, 220, 582. (niet), 627.

Luitenant, 6-8, 45, 46, 72, 103, 163, 314, 315,336,340, 389, 390, 394, 397, 398, 406, 407,409,416,417, 419, 424,425,427,431, 481, 483, 489, 492, 522-524, 526-529, 572, 575, 590, 591, 600-603, 605. 636, 763. 777, 782, 793. (absoluut> 477. {Chm.). 118, 268, 276, m 300,673,708,761, 777, 783.

Digitized by LjOOQ IC

846

2AAK-FIEQISTER.

Luitenant, (extra-), 46, 47.

(extra-ordinair),483,492. (inl). 118, 182, 288, 549, 550, 777, 783. (Jav.), 735.

-kolonel, 162, 338, 481. 522, 528, 591, 603. (provisioneel), 299. (prov.) t/z, 89. t/z, 102, 103, 163, 256, 320, 342,345,407,476, 489, 492, 658, 681. t/z titulair. 299. -titulair. 299, 390, 476- 478. Luthei^hen, 291, 293. 767. Lijr (tegen bet) loopen, 284. • -berging, 108.

. -eigen, 10, 96, 102, 103, 110, 112, 210, 211, 216, 221, 281, 283, 306- 308, 347, 348, 405, 443, 533, 534, 615, 657. 706, 754-756, 765, 798. Comp»), 446, 684. » (geëmancipeerd), 556 — 558. . -heer, 102,110,282— 287,348,

754, 765. . -jongen, 788, 789.

• -renten, 139, 142. . -straf, 500.

• -togt, 133, 142. 143, 152, 175. » -togter. 143.

. -vrouw, 102, 282, 284-287,

348, 766. . -wacbt. 242, 328, 338-343,

483, 521, 528, 530. Lijk, 337, 546, 594, 601, 602, 738, 780. 792. » -kamer, 781. » -kist, 335. . -koels, 793. » -statie, 335. » -wagen, 670. Lijnbaan, 9, 158, 490, 628, 654. Luns (binnen 's), 446, 552. Lijnwaad, 2, 78, 96, 97, 109, 120, 122, 180, 207, 217, 242. 245, 310, 317—319, 386. 387, 399, 404, 412, 414. 415. 431, 433, 438, 455, 493, 497, 512, 611, 644, 652. 653. 661, 706, 707, 734, 764, 789, 798, 799.

Lijwalier, 48.

Maagd, 25.

Maaltijd, 421, 541, 746, 790-702. Maan (donkere), 286. Maanden (baarsche), 595, 638, 639. (goede). 614, 635, 63a

639, 680, 681, 693, 694. Maand-cedul, 301.

. -geWen, 140, 360, 361. 448, 628, 629, 632, 647, 648, 680, 681.

    •  V.  inl.  dienaren,  449. 

Maat (bij de kleine), 4, 104, 105.

209. 615, Ö84, 695, 74a Maayen, 710. Madat, 55.

Bïagazijn (Corap"), 350. Magen, 787. Magistratuur, 214, 329. Mahomedaan, 15, 24, 26, 128. 149,

702, 754. Mabomcdanisme, 753, 754. Majesteit (gekwetste). 15. Majoor, 6-9, 45, 103, 115, 162,

299, 309, 314, 338. 339, 480,

481, 483, 522, 525, 528, 529,

560, 561, 567, 580, 582, 588,

591. 601-603, 607. Majores (heeren), 477. Makelaar, 208, 344, 746. Malen, 11, 12, 42. Man, 17, 21, 23, 25, 28, 133, 178. 646, 734.

» (gehuwde), 24. Mandoer, 182. 210. 219, 493, 735,

783. Maneschijn. 286. Mangga-feest, 212. Manlukheid, 20. Mansideeding, 784. Manslag, 19. Manuaal, 560.

Manufacturen, 207. 317, 512, 610, 617, 764. » (wollen), 655.

MarcUcmi, 541. 560, 561, 563- 5G5,

602, 604-606. Marginalia, 359. Marginalist, 462. Marine, 82, 83, 160, 59a Marinjo, 422.

Markt, 4, 40, 51, 621, 705, 750, 751. (namid(Uigs), 108.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

847

Marktdag, 169, 180, 737. • -ganger, 117. . -houder, 180.

. -prijs, 2. 211, 265, 745, 769. Marklen (werkw). 612. Marsch (den) slaan, 161, 162, 561, 563, 564, 567-569, 582, 583, 590, 597, 601, 602, 604-607. Massacre, 323. Mast, 518, 643. Mat (kadjang), 537. Maten, 344.

. (valsche), 519, 520. Materialen, 190, 39a 411,420,428,

437 445, 446. Mathesis, 320, 327, 342, 476. Matras, 87.

Matroos, 117, 284, 314, 390, 395, 396, 407, 410, 417, 419, 420, 425, 427, 435, 436, 472, 480, 484, 490, 492. 630. 636, 680, 686. 742, 772.

(inl.), 89, 195, 326. (jong). 650. Matrozen-kiat, 213. Maxime, 249, 276. Medaille, 129, 140. Mededinger, 659. Medestander, 285, 294, 307. 309,

634. Medicamenten, 88, 115, 116; 193, 244, 298, 361, 398-400, 411, 412, 421, 428, 429, 437, 445, 542, 676. Medicinae doctor, 81, 244. Medicijnen, 221, 310, 454—456. Meerderjarig, 29, 134, 217. -heid, 135. 137. Moestbiedende, 448, 800. Meester, 392.

•  -knecht.     238,    315,    389, 

  406, 416, 424, 486, 487, 493, 647. . -loon. 20, 21, 23. Meetbrief, 178, 276. Meid, 111, 112, 788, 790. Meisje, 25, 212, 217-2ia Mejufvrouw, 337. Melaatsche, 328. Melden (zich), 321. Melkkoe, 558. Memorie, 121, 322, 548.

(aparte), 200. Menage, 381, 402, 452, 668,

Menage (eigen), 741.

» -ment van kosten, 548. Menées, 759. Menie, 253, 261. Mennonieten, 131, 136. Mensch (vrij), 26. Menschen-dief, 26. Merk, 682, 751, 756, 757, 776. . (Comp-), 611, 652. . -paal, 172. Hes, 213. Mesuse, 681. 699. Methode, 279. Metier, 596. Metselaar. 389, 406, 416, 424, 434,

488. 637. Meubelen, 129. 214, 217. 224,361,

363, 612, 781. Mevrouw, 153, 167. 242, 337. Middagmaal, 219. 291. Rftddel-band, 787.

van  bestaan.  79, 94. 155, 189, 

236, 237, 250, 268, 300, 309. 332, 333, 362, 620, 642, 675, 681, 690, 691, 701, 764. Mildadighcid, 223. Militairen, 9, 39, 40, 00, 184, 283. 293, 314, 348, 349,388. 396, 521. 532, 623,628, 631, 632, 638. (dronken), 581, 586. . - (Eur.). 151. ' (inl.), 83, 84. 448, 449, 648 649.

(inl Christen). 492. Militeren (ergens), 529. Militie. 39, 82, 87, 88. 103, 162. 163,183,212,289.291,299. 338,390,407,413,430,452. 480,483,485,488,492,521, 592,598,599,601,622,636, 775,776,782. . (inl.), 335. Minderheden, 251, 257, 258, 264, 265, 323, 366,513,515,551. . -jarige, 18, 19, 57, 133, 135, 138, 139, 377. Mineralen, 190, 547, 613. Minne (in der), 374. Minwigt, 360, 400. Mis (de) lezen, 662. Misbruik, 4, 107, 744. . -daad, 621.

• -dadiger, 32, 621. » -gewas, 758.

Digitized by LjOOQ IC

848

2AAK.F?ÈÖIStEf*,

Mishandelen (lyken), 17.

• -handeling, 1661

-maakten, 322.

• -noegen, 2, 773. Missionaris, 661, 662. Mixtics, 482.

Mobilia, 370. 377, 379, 380. Mochta, 318, 319. Modderaar, 540.

• -molen, 540.

• -strand.  536. 

Modereren. 207, 543.

Moeder, 28, 135. 173. 376, 377, 495,

496, 793, 796. 797. .

•   (Lnth.),  797. 

-taal, 165. Moeders-kant, 25. Moedwil. 37, 281, 575. Moei, 25. Bloeras, 535. Moemagelen. 385. Mogendheid (vreemde), 133, 134. Molen, 130.

• -maker, 489.

• -steen, 349. Molest, 50, 623. Molesteren (logé's), 744. Mond, 23.

-behoeften, 701.

-kost, 405, 447. Mong, 253, 261, 319. Monopolie, 72, 97, 209, 699, 800. Monstering, 47, 724, 728. Monster-rol, 114. '

Montenng, 90, 242,' 530, 580, 627,

632, im~640, 785. Monture. 364, 494. Moord, 13, 17, 32, 36, 282, 294, 736, 738. -geweer, 17. Morgen (maat), 178.

 -gebed,  219. 

Morioneren, 628, 630. Morren, 5rö. Morshandel, 618, 655. Mortificeren (dragonder-lijfwacht) ,

763. Motu (proprio), 57. Mouson, 727.

(goede), 560. (kwade), 570, 579. Mouw-opslagen, 530. MuUen, 216. Muiteling, 16. Muiterij, 624.

Munt (koperen), 771. Munten slaan, 612. Munter (valsclie), 27. Muntmeester. 65, 464.

• -soort, 10.

• -spetién, 613. Musket, 196. Musketier, 566. Mutilatie, 622. Muur, 26, 302, 446. Mynen Twerkw.), 704. Mijnwerken, 430.

Naald, 18, 213, 511. Naam, 118, 232, 596, 598, 599, 673, 674. » des Heeren, 623.

• en faam (ter goeder) bdLemL 107.

• -boekje, 341—343.

• -verandering, 095.

• -rol, 694. Naarstigheid, 220, 689. Naaijen, 212. Nabestaanden, 28, 301. Nachoda, 71, 76. 351, 354. 674,

760, 762. Nacht, 4.

» -briefje, 4.

-licht,  448. 

» -post, 569, 571. Nagelboom, 383.

» -cultuur, 59.

• -doesoen, 383—385. Nagelen, 252, 253, 260-262, 266,

316, 384, 385, 402, 514, 671. Nagel-geld, 385, 387. Nalatenschap, 28, 57,214,453,553.

687, 693: Nalatigheid, 138, 139. Naloopen róachters), 2. Namalen (dukaten), 613. Namptissement. 610. Narekenen, 359, 364. Narekening, 552. Na-schepen. 462. Natellen, 359. Natie, 323.

(beschaafde), 740.

(Europ.), 659. 673. 687.

(inl.), 766.

rOostersche), 759.

(uitheemsche), 30.

(vreemde), 79, 205,325,327,

622, 628, 650, 701, 749.

Digitized by LjOOQ IC

iAAK-REGISTER.

ë4è

Nalie (vreemde Eur.), 499. Navigaüe. 320, 327, 342, 476, 478,

479, 520. Nawegen (specerijen), 556. Naweging, 93. Nazaat, 137. Nazien (schepen), 278.

van rekeningen, 91. Neering, 130, 559, 746. Neerslachtigheid, 245. Negligentie, 154, 237, 259, 361, 552. Negorij, 24, 78, 99, 801, 802. Negotianten, 101, 300, 705.

(part ), 67. Pfegotiatie (geld-), 641. Negotie, 251, 734, 798.

• -boeken, 65, 89, 187, 188, 358, 363, 380, 388, 415, 444, 451— 454,550,551,553, 554, 610, 645. (BatJ. 322. -boekhouder, 65, 66, 193, 264, 341, 343,451,460,461,467, 554.

-journaal, 387, 388, 451. -kantoor, 388, 397, 400, 406, 416, 424, 463. 487. -overdrager, 463, 465, 466. -pakhuizen, 82, 155, 266. Neli, 253. 262. Nestel, 788. Net. 38.

Netto, 511, 512. Neus, 20, 22, 620-622. . -doek, 2, 29, 216, 217, 704.

• -gat, 22.

Nieuwelingen (Chin), 186, 666, 717.

762, 7^. Nieuwjaar, 539. Niquaniassen, 122, 210, 217. Noksloot, 303. Nonchalance, 258.

• -comparant, 378.

• -comparitie, 139, 500. Nood, 175.

Norimon, 284, 777.

Notaris, 48, 165,296,342,356,777,

796 Noten-muskaat, 253, 261, 262, 266,

402, 403, 413, 514, 671. Notul, 292. Notulen v/d Hooge Regering, 545,

Notulist, 462.

PLAIAAT-BOKK OKEL VI.

Nummer, 179, 719, 723. Nummeren, 225, 229.

Obligaüëii, 139, 140, 144, 146, 147.

375, 376 Obslnictie, 295 Octrooi, 75—77. 502.

V d O. I. Comp., 373. Oetlang, 679. 768, 770. Oemboel, 752. Offerkisl. 557. Officie (inl 732.

Officier (Chin), 68. 81, 186. 299, 300, 666, 677, 733, 760— 762, 783

(commanderend), 14. 43, 694. . (inl.), 168, 176, 182, 283, 732. 753, 783-785. (Mahomedaansch), 632. (Mardijker), 603. . (mil ), 39, 242, 335, 346, 396. 549, 560, 561. 572— 575. 624-627. (onder-deks), 117. (subaltern), 529. (wachlhebbendj, 162, 163. . V. just., 4. 13, 57. 74, 108, 137, 206, 242, 288, 290, 296, 322, 323, 591, 603, 615, 658, 660, 677, 742, 747, 756, 776, 778, 779, 783.

v/d zeevaart, 79, 88. Oiiphants-tanden, 252, 260. OUleiten, 81, 82

Olij, 158, 181, 253, 262, 385, 394, 396, 397, 400, 411, 412, 420, 428, 437, 497, 519. -boer, 594. Olijf-olij, 293, 394, 419. Olijslagerij. 130.

. -vat, 518. OrohakkAu (vriichtboomen), 623. Omissie, 355.

Omkoopen (prauwvoerders), 721. Onbebouwd. 177, 710. On behoorlijk heden, 215. Onl>ekwaamheid. 469. Onchristen. 293, 294, 684 Onder-chirurgiiu. 116, 389, 391, 406, 416, 485, 492, 542, 637, 777. . -daan, 135, 137, 138.

v/d Ned. slaat, 743. • -ecniipage- meester, 115, 296, 47o.

Digitized

byGoo^e

8tiO

ZAAK-REQISTÊft.

Onder-gouverneur v/d acad. de ma- rine, 476, 669. . -houd, 166, 446. 556-558, 715.

(dagelijksch), 303. . -kleeren. 241. 242, 785.

-koopman, 64, 70, 105. 113, 163, 173, 192, 238,296.297,

314. 321. 342-344,388,394, 406, 408, 409, 415,417.419,
315. 426, 427. 431. 432.435, 436, 457. 459-464, 467— 470, 472-474, 481, 487, 489—491, 619. 620, 636, 646, 689, 690, 746, 776, 777, 784, 785, 793.

» -kruipen (de Comp«), 612. » -kuiwKr, 488.

-]andraad, 735.

. -majoor, 563, 564. 570-572. 574, 576-578, 587, 589, 596, 597, 599, 624

• -meester, 389, 406. 408, 409, 417-419, 424, 435, 436, 772.

• -münen Comp* handel), 502. . -officier, 45, 87. 530, 560. 561,

563. 564, 568, 574, 575, 579-^582, 586, 588, 589, 594, 601, 605, 619. 626, 627, 632, 680, 682.

• • (marine). 647.

• -scheiden (goed van kwaad), 19.

-stand, 144, 646.

• -steking, 639.

. -slel, 775. 776.

. -stuurman. 89, 129, 150, 160,

299. 345. 390. 395.407,410,

300. 419, 425, 476, 478, 479.

-timmerman, 488.

-trouw, 191, 642, 790.

-trouwen. 790.

-walerschout, 51.

-wigt, 251, 255. 258. 264,

265, 313. 323, 514, 515.

-wijzen, 220, 533. 650.

-zeilmaker, 488.

-zoek (geregtelijk), 678. Ontliepie, 6719. Oneerhaarheid, 221. Oneerbiedigheid, 321. Ongangbaar, 40. Ongebondenheid, 760.

Ongedierte, 279.

Oqgehoorzaamheid, 62.

Ongelden, 188, 193, 199. 301, 304,

271, 322, 360, 362, 397.

420, 551, 643, 644, 668,

670. 692, 693.

• (ordinaire), 398. Ongeluk, 18, 37, 2%, 222, 284. 324.

664, 697. Ongemak, 39, 741. Ongenoegen, 10. Ongeregeldhedeo, 130. Ongerief; 67, 740, 754. Ongezondheid, 531. Onhandigheid, 194. Onheil, 123, 221. Onkost-rekening, 447, 670, Onkosten, 145, 208, 322.

(geregtelJjke), 311.

(ordinaire), 445. (wettige), 291.

Onkruid, 546.

Onkunde 3, 244, 557.

Onlusten, 118.

Onmagt, 635.

Onmondige, 57.

Onoplettendheid, 24.

OnordenteUikheid, 217. 282.

Onschuld, 500.

Onschuldig, 24, 25.

Ontbieden (plateel-bakkers), 733.

Ontbijt, 219.

Ontbijten, 357.

Ontdekker, 762.

Ontduiking. 664.

Onterven, 29.

Ontfutselen, 350.

Onto. 23.

Ontschepen, 653.

Ontslaan uit Comp* dienst, 10. 301.

Ontslag, 184.

• -briefje, 600. Ontsluiten (gevangenen), 447. Ontvang, 451

(genO, 201, 203.204,296. Ontvanger, 689.

-generaal 3. 63. 184. 206. 297. 310, 338, 352. 457. 591, 593, 718. V. domeinen, 466.

gen. der domeinen. 660. Ontvaren, 158.

Ontvreemden (geld), 765. Ontijden (bij nacht en), 109, 110,765. Ontzag, 244. •

Digitized by LjOOQ IC

2AA/K.REQISTER.

6K1

Ontzet van inansdiap, 9.

Onveilig, 755.

Onvermogend, 143, 144, 293.

Onwaarheid, 222.

Onwil, 138.

OnwiUig, 136, 139, 151, 173, 304,

560, 646, 678. Onwijze, 28. Oog, 20—22.

. -lid, 22.

-Iniking, 795. Oogst, 711, 734. Oogsten (werkw.), 176. Oor, 16, 20, 566, 620-622.

. -krab, 787, 788.

. -log, 9, 73, 127, 626.

• -versiersel 242. Oosterling, 649. Ooslmouson, 708, 713, 737. Opbod, 97, 800. Opbreng-looD, 287. Opdragt van vaste goederen, 329,

330. Opening van kisten, enz, 745. Opgave (jaarlijksche). 314. Opgeld, 202, 205, 225, 229, 243, 386, 404, 415, 418, 423, 431, 434, 451, 610, 763. Ophoogen (land), 178. Opium, 191, 347, 503, 510. Zie ook: Amphioen. (vervalschte), 54, 55. Opkoop, 709, 710. Opkoopen, 156, 801. Opkooper, 707, 711, 713. Oplees-rol, 335. OplcRffen (iets voor den onden dag).

Opneem, 80, 365.

(jaarl.), 520. Opnemen (eene kas), 280. Oppasser, 309, 334, 594, 737, 783,

OpperKïhirurgiin, 48, 115, 116,244, 312. 316, 342,388,389.394, 406, 409, 416, 424, 432, 483- 485, 492, 532, 637, 777.

• -commissarissen v/d lib. gift, 167.

• -directoraat, 505.

• -equipage-meester, 60, 115, 118, 236, 278, 289, 296, 338, 343, 352, 475, 593, 600, 680.

• -Gouv. Gen., 127, 199.

Opperhoofd, 54, 136, 139, 143, 164, 306, 339, 346, 363, 432, 458-462, 464-467, 690, 691, 794.

v/h gen. soldij-kaiit, 84, 289, 301, 322, 600, 647, 663, 694. V. Japan, 296.

• -koopman, 10, 103, 113, 147, 148,162—164,192, 233, 245,314.336, 339,340,388,392, 394, 406,409,415, 418,424,427.466- 461, 470,486,491. 517, 518,532.689, 690, 775, 779, 781, 782, 785—793. v/h kast., 63, 121, 187, 208, 296, 338, 365; 531, 545, 554, 556, 576, 579, 591, 593, 613, 646. -kuiper, 479, 488. -mandoer, 407, 490. -meester, 418, 427, 772. -scheeps-timmerman, 488. -stunrman, 89, 256, 258, 299,

345. 476, 478,479,486,489, 492, 517, 556. 658. 777.

• -zeilmaker,  479,  488. 

  Opschommelen (impotente zeevaren- den), 47. Opslaan, 240. 511. Opslagen, 530. Opsluiting. 223. Opstaan. 579. Opstal, 175. Opstand (Chin.), 175. Optrek, 619. Opvat-loon, 534. Opvatten (zwervers), 637. Opveilen, 81. 635, 803. Opveiling, 766. Opvoeding, 217. 767. Opvoer, 707. 708. Opvolger, 748.

Opwippen (eene balans), 519. Opzenden naar Batavia, 90. Opzending naar Batavia, 328. Opzet (boos), 20.

Opziener v/h afk. beestiaal, 51, 750. der boeken, 676. v/d hal, 4. V. praanwen, 719, 721, 723

Digitized by LjOOQ IC

852

ZAAK-REGISTER.

Opziener v/d rijstmarkt, 51, 297, 615, 698.

Opziffler, 344, 465, 489, 490, 542. 5^, 731, 757.

OranK'kaja's-feest, 399.

Ordonnantie, 16,92,114-116,118. 156, 451, 452. 546, 549, 594, 599, 620, 646-648. 681, 702, 772.

• (verloren), 93.

» V. betaling, 117.

• -sergeant, 569. Ordre-boek. 559. Organist 474, 675. Originalia. 715.

Orimont, Zie: Norimon. Orkaan, 748. Ornament, 335.

-dragers, 336. Os, 130.

Oud-commandeur. 85, 162. . -directeur, 162. 242, 593, 775. 782. Ouderdom, 143. 443, 596.

. -ling, 167, 320, 342, 776. Ouders, 17, 25, 28, 29, 496, 767,

787, 796, 797. Oud-gottvemeur, 162, 173, 241, 242. 590, 593, 602, 775, 779, 782, 784, 788. . -Gouv Gen., 590, 592. • -opper-koopman, 163. . -Schepen, 119, 336. Overdaging, 368, 378. Overdragen (eene rekening), 230. Overdrager 344, 463, 465. 467. Overdragl, 739.

van administraliên, 79, 80. Overgang van eigendom, 178. Overgave van wapenen, 594. Overheid, 15, 16.

(hooge). 624. Overkomen naar Batavia. 280. Overlading, 281. OverL.st. 624. Overledene, 215, 336,337,548,594,

692, 693, 780. Overleg, 194. Overloopen, 171, 625. Overlijden, 132. 134, 135,214,230, 241, 298. 373, 557, 610, 668, 686. 687. Overnachten, 584, 65a

Overscheep. 97, 800.

OverscheiMïn. 658.

Overschrijving, 175, 178 -180, 22a

228, 230, 329. Overspel, 24, 25. 166. Overspeler, 25 Overste, 603, 632. Overstroomin^, 301, 535. Overtreder. 27, 743. Overwal, 96. Overwaller, 30. Overwigt, 155, 156. 511, 691.

Paal, 284. 285. 288. 325. 536, 539. Paard. 7. 27, 29. 119. 130, 284, 324.

445, 775-777. 779. 782. 783.

790, 794. . (te), 778, 794. PaardensUl, 714, 758.

• -stoeterij, 168.

. -tuig, 775, 776, 779, 780.

Paarl d'amour. 120.

Paarlen, 144, 786-788.

Pacht, 73, 99, 101, 102. 104. 106, 108, 123,125,140,154,285, 293, 299, 300, 3(^—308, 313. 451.614.615.617,034, 635. 671, 672. 682. 704— 706, 708, 717. 743. 744. 766. 768-770, 777, 778. 782. 783, 802.

der waskaarsen, 70. . -gebied, 672.

• -penningen, 106, 306. 634. 705. 716, 776. -voorwaarden, 2. 3. 69, 70,

104, 106, 174, 181, 280, 293. 305, 348, 352. 556, 612, 615, 671, 677, 680. 683, 705. 706. 718, 732, 765. Pachter, 2-5, 69. 70, 82, 95, 97, 101, 103, 106. 108. 109. 111-113, 123, 124, 164. 181, 199, 269. 285. 293. 294. 300, 306-309, 34a 352, 612, 614. 615. 634. 635, 672. 679. 680. 682, 705. 708, 717, 7ia 726, 733, 744, 745. 765, 768- 771, 796, 800. (achterslaliig). 310. Pachters-briefje, 269, 307. Padi, 13, 43, 168, 176, 199. 247, 262, 325, 623, 696, 714, 758. . -dief, 27.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

8$3

Padi-oogst, 415.

-tienden, '423. . -veld, 140, 732. Pagger. 26. Pak, 745. Pakel-vaart, 684.

Pakhuis, 93, 264, 397, 537, 616— 618, 654, 655, 663, 668, 669, 741, 747. (Comp«), 185, 209, 445, 446, 511, 684, 698, 713.

    -aCscheep-boek,  516. 

-boekhouder, 463. -huur, 744. 747. -meester, 156, 250, 255, 257, 259, 264—266, 296, 341, 343, 360, 461, 464-467, 512, 513, 516-519, 689. PaUas, 749. Pan, 563. Pand, 231, 236. 312, 332,631,632.

. -bewaarder, 232, 352. Panerabahan, 47, 620. PanggODg, 683. Papecay, 372.

Papier, 66, 225. 229,355,398,411, 428, 437, 728. . (gezegeld), 762. . (groot formaat). 336.

(ongezegeld), 548. . -kist, 673. Papieren (Comp-), 327.

(secreete), 280. Parade, 39, 561, 564, 567, 568, 574, 575, 579, 580, 583, 602, 605, 625. 627, 631. -plaats, 562, 563,571.579, 584. Parapheerder, 243. Parcallen. 434, 652, 764. Pardon, 16. Pardonneren (iemand van hoogen

rang), 21. Parool,563, 570-572,577, 584-586. Participant, 75, 189, 192, 229,234,

270. 504, 506, 641. Participeren, 225, 268. Particulieren, 57, 79, 83, 122, 137, 140, 141, 144. 155, 168, 181, 185, 189, 209, 213, 235, 270. 303, 330, 608, 612, 664, 684, 710, 743,
271. t (geassocieerde), 502.

Partij, 91, 92

» advers, 166. Partijen (liügerende), 738, 739.

  f  bij  kleine)  verkoopen,  122. 

Pas, 4, 12, 14, 43, 77, 200—205,

243 244. 271.351-354.386,

451 494, 495, 688,713,722,

 (den)  afsnijden,  165. 

Pasar, 51, 180, 308, 621, 675,704, 705.

. -dag, 737.

. -houder, 181, 307, 308. Paseban, 30, 622. Paspoort, 625. Passage, 107, 303, 627.

» (enge), 324. Passant, 724. Passement, 512, 518, 781,785,787.

789, 794. Passeren, 171, 561. 623.

» (eene acte), 796. Passie, 110. Passo, 349. Patholen, 122. Patiënt, 86, 116, 295, 298, 312,

484, 542, 582. Patria (naar) vertrekken, 594. Patriotten, 127. Patrouüle, 572—575. Patrouilleren. 585. Pauk, 605, 792. Pauker, 605.

Payement, 3, 40, 41, 280, 763. Pecceren, 587. Pedati, 324. Pede libero, 248. Peeuw, 72, 252, 259. Peil, 54.

Peilen (vaatwerk), 516. Peloton, 560, 561. Pendente lite, 328. Pending, 787. Penne (bij de), 469. -voerder, 355. Penning 228, 756. 757.

. (20«), 177, 178, 386, 404, 415, 423. 434. 451 (50-^), 127, 134,141,142,

160, 167, 189, 702. Penningen (uitslaande), 140. Pennist, 103, 116, 322, 352, 388,

406, 416, 424, 468, 489, 490,

636, 782. 785. Pennisten-kas, 334,

Digitized by LjOOQ IC

8»4

ZAAK-REQ^TER

Pennisten-kavalerie, 64

  -tafel,  333. 

Pensioen, 129, 139. Peper, 50, 59, 61, 120, 155, 156, l«a-171, 247, 251, 253, 256, 262, 293, 312. 316, 318, 326, 350,351,353,385,394, 396,410,414,440,493,512, 519,556,635,665,729-731. -boom, 170. -cultuur, 59, 61. . -plant, 607. -ranken, 59. Perceel, 177—179, 184, 558. Peiienier, 403—405. Permissie, 111, 112, 183, 615 . (schriftelijke), 306, 766.

(speciale), 779. . -brieQe, 75, 183,285,286, 666. Perpetuanen, 316» Personeel, 314, 772. Persoon (bekend), 752.

Personen (vrije), 283, iB4. Pest 773»

Pho'en topho, 300, 765, 770, 771. Piek, 17, 19, 161, 590.

-houten, 246. Pik, 279. Pilaar, 326. Pinang-geld, 211. Piplimoel, 254, 262. Piquet, 576. Pistasjes, 262. Pistool, 749.

Pitje's, 99, 100, 802, 803. . (Balische)» 125, 771.

 (looden),  125. 

Plaats (belefferde), 625.

van bestemming, 278. Place d'armes. 532. Plakaat, 16, 587 Plan (primo), 6, 45, 522. Plank, 643, 644. Plant, 608. Plantage, 174, 178. Planten (werkw.), 13, 43.176,547,

58U 626, 63a Planter, 709. Plateel-bakken. 733. Platteland, 10. Plaveidsel, 239^ 283, 284. Pleureuse, 241—243; Pligtverzuim, 256.

Ploeg, 114, 118. • -vee, 184.

Pluimvee, 27, 13ft 16a

Pluksel, 310, 455.

Plunderagie, 724.

Poel, 535.

Poetjoek, 254. 262, 317.

Point d'Espagne, 781.

Polemieten. 316.

Pdi^e, 160, 431.

Pomphout, 540.

Pond-goederen, 93. 106. 256, 316, 512, 556.

Poort, 1, 162, 163.

(de) ontzeggen, 581. . -geld, 95. re8. . -wacht, 567, 578.

Porcelein, 71, 82, 120, 129. 397. 411, 420, 428. 445, 651, 733.

Portie (legitime), 376.

PorUer, U7, 210, 490, 569, 5^ 594, 775.

Portionarissen, 77.

Post voor praauwen, 719—724.

Posteeren (zich), 708.

Posteriteit, 147.

Posthouder, 13, 39, 598, 755. • -kantoor. 686.

Postuleren, 321, 498, 543; 544.

Pot, 349.

PotenUten, 140, 629i

Potia, 783.

Pouvoir, 760.

Praalboog, 791.

Piaauw, 107, 181, 19% 534, 720, 745, 769. -majang, 272. 685. -voerder, 297, 344, 718, 721-723» 726^727 745.

Pracht en praal, 773, 796.

Practiseren (interna), 312.

Practinjn,86, 163, 312, 321. 3ia 341, 483, 484, 541, 542, 548; 559, 692, 663.

(M, 483. (inl.).

.), 116, 118, 298. Practijk van rekten. 498» Practijken (bedriegelijke), 54.

(kwade), 555. 681, 709. 780. Praecepitor, ^20, 327, 342, 473, 476. Praeëminentièn, 768. Praeses v/h ceXt. v. diakenen, 645. Precautién, 165, 512, 513. Prodikanlb, 139» 21:9, 310, 31^380.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

88K

388, 394, 3M-398, 408, 409, 418, 418, 420, 424. 427, 472, 492, 689, 895, 798, 797. Preferabel, 182. Preferent, 892.

Preferentie, 39, 40, 85, 102, 378, 841.

en concurrentie, 548.

Premie, 18, 89, 90. 386, 445, 447,

493, 637, 840, 883. Prerogaliven, 171, 182, 240, 324,

741, 744, 747, 787, 768. Presentatie, 200.

van eed, 51, 82. Presenteren (geweer), 559, 581, 564-589, 578, 583—585. 590— 593, 597,' 601, 602, 604, 805, 807. President v/d Bank-conr., 225, 227, 230, 231,233—236. -curator, 345, 599. V. Heemr.. 183, 865. -landraad, 30. v/h Moorsche hosp., 117. v/d Raad v. just., 1, 10, 338-338, 470, 570, 590, 592, 802, 775, 778, 779, 781, 782, 784, 788-788. van Schepenen, 578. Pretensie, 185, 737, 743, 759.

(geregtelijke), 692. Pretext, 820.

Preuve (ter), 184, 456, 458, 460. Priester, 15, 17, 19, 26, 185.

(Mah.), 754. Prince-vergadering, 562. Prins, 140, 445, 606. 621, 629. Prinses-dduarière, 240. Pnns-regent, 81. Prinsen (rebellerende), 67. Privé (in), 50.

Privilegie, 11, 42, 97-99, 125, 189,

182, 183, 268, 502, 504, 533,

534, 655, 713, 747, 748, 759,

800—802

Privilegiën (Comp-), 387. 375, 378,

379. Probabiliteit, 693. Procederen, 374, 375, 377, 500, 680,

380. Procedklo, 442. Procedure, 3, 18, 209, 249, 548,

549 749 Proces', 34,* 57, 91, 92, 141, 158, 548, 628. 738, 759,

Proces (zonder figuur van), 268.

•   «kosLen    91 

  Procuratie, 133, 374, 378, 505. . (notarieele), 143, 145. Procureur, 83, 91, 92. 200, 298,

331. 343, 355, 358, 498, 543, 544, 548, 559, 777. Producten, 97, 168. 189, 239, 240, 314, 729, 731, 800. » (bovenlandsche), 67. ('s lands), 325. Proeven, 515, 516. Professie, 759. Prolixiteit, 92. Prolongatie. 10. 503, 634. Promotie, 456, 481. Pronk (ie) stellen, 792. Pronkerij, 404. Prooi, 15. Propheet, 15. Proponent, 314, 340, 473. Proseliet, 787. Prostitueren. 532, 687. Protocol, 178, 231. Provisie, 506, 688. 670. -gelden. 620. -rekening. 365.

• (bij), 249.

 (met)  bezwaard,  284. 

Provisièn, 447, 658, 700, 701.

(bedorven). 259. Provoost, 480, 581, 594, 626 Pruik, 689.

Prijs, 4, 68. 72, 266,508,531,620, 642, 643. 729. 730.

• -liepaling, 155, 245, 497. 665. . -courant, 141. 364, 387.

• -verhooging, 497. Punch, 542, 746. Puncteren, 359, 384. Punt, 446.

• van redres, 809.

Pupil, 132, 133, 152,166,278,377,

m.

Pupillen der Weeskamer, 65. Purge, 49. 81, 64, 266, 275, 309,

327. 333, 356, 547. Purgeren (zich), 500, 743. Put, 18. Puüe. 163, 582, 583,587,597,601,

604, 605. Pijn, 23. • -gelden, 31.

;r, 315. 582, 583, 600-802, \ 639, 840.

Digitized by LjOOQ IC

8i$6

ZAAK-REQISTER.

Quadniplum. 3, 55, 654, 656.

Quotisatie. 758.

QuoUaeren (ingelanden), 302.

Raad (Chin.), 762.

(eerste), 49.

(hooge), 735.

(inl.), 735.

(justitjecle). 242. 499. 620.

(politieke). 83, 136, 163, 242,

628, 629. 689. . V. Indié. 49. 139, 153, 161, 338, 547, 570,577, 590,592,601,602. 605, 775. 778, 779, 781, 782,786,788, 794.

» » (extra-ordinair|,325.

van  justitie,  1,  9,  10,  30,  50, 

51, 56, 74, 82, 83, 91, 143.

158, 163, 165, 200,208.239,

241. 242, 248, 249, 257, 281,

288—290, 292, 310, 321.

328—330, 338, 356. 366, 367,

373, 378, 380, 470,471,498,

501, 544, 575, 580, 582, 587,

591, 592, 603, 610, 661, 764,

779, 782, 784. . V. poliüe, 193, 264, 266,362,

387, 454. 551.

• -kamer, 447. 448. Raadslid, 398, 420, 452, 689.

• -persoon (burger), 447. Raadzaal, 83

Raam, 536. Rabat, 506. Radenmaker, 488. Radix China, 254, 262. Ram, 757.

Rang, 47, 69, 89, 143, 161, 163, 182, 233,245,290,312,320, 336-340, 342, 390, 605, 619, 691, 743, 746. 748, 779, 781, 784. 788, 789. » (hooge), 21. Rantsoen, 88, 115, 193. 293, 311, 325, 361. 393, 396, 409. 418- 421, 427, 429, 432, 436, 438, 444, 447, 531, 541, 542, 632, 700, 701. 771. Rapport, 580, 583, 584, 586, 594— 596.

-cedul. 577. 578. -ganger, 595, 599. Rapporteren, 564, 567, 574, 578.

Ranteiten, 129, 140, 512, 547, 612.

Ras de Marocco, 317.

Ratelwacht, 287.

Rawa, 535, 536.

Reaal, 327.

Recepis, 167, 232, 312, 544.

Recept, 542.

Rechute, 87.

Reclame, 183.

Recognitie, 172, 177.292,402,413,

-gdden, 297. 298.

-penningen, 269, 352. RecoUeren. 258, 737. Reconvalescenten. 87, 598. Recruten. 541, 595. 596, 639.

-wacht, 593, 596. Recruteren, 521, 528. Rector v/h seminarium, 793. Redemptie-geld. 68. 69, 85, 101 — 103, 205, 268. 269, 306, 405, 615 Reden (politieke), 754, 761.

• (wettige), 645. Redoute, 162, 383, 446. Redres, 244, 452. Reede, 520, 595. Reeder. 354. 618, 659. Refrenatie, 282, 773. Regaal, 612.

Regen. 380.

Regenen, 560, 567. 570, 579, 583.

Regen-mouson, 39, 357, 686.

• -saizoen. 69.

. -tijd, 535, 539, 541, 583. » -vlagen, 69. » -weder, 784. Regent. 29. 30, 36, 61, 67, 125, 126, 137, 168. 170-172, 177. 239, 240. 247, 324, 432, 449, 635, 642. 695, 699, 708-713, 730. 731, 739. 752, 756—758. • van het stads-logement, 741, 742, 744. 769. Regentes, 173. Regentschap, 168. 171, 686. 735.

Regiment 603. Register, 365.

(publiek). 224. van suikermolens, 11. Registreren (aan boord het passe- rende), 237. Reglement op de administratiën, 89. Bank van iceniDg, 240.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

8S7

Reglement begrafenissen, 793.

    benoemen  en  ontslaan  v. 

Comp" dienaren, 456. buiten-hospitaal, 85. Chinezen, 673. coUationisten, 333. exercitie, 559. pperm. bagage, 64. in- en uit-wejriog, 510. klein zegel, 113, 714. krijgs-kas, 637. lijksUtiën, 335. middel v. beslaan, 155. mil. honneurs, 49. 161. Moorsche hospitaal. 114 onderwigten, 251, 323. op de slaven, 281. op het schuiten, 197, reparatiên. 313. slads-logemenl, 740. verstrekking van medicij- nen, 454. voor passers, 180. wajang en tandak, 110. weeshuis, 209. Recrres. 143.

Regt (Romeinsch), 370, 375. doen, 743. (geen) doen, 12, 42. (te) stellen 27. -verkrijgende, 748. (inkomend), 5, 69, 73. 191, 199, 268. 269, 280, 352, 556, 680, 732 . (uitgaand). 69, 73. 103, 191. 199, 306, 654, 715. Regten (in- en uitgaande), 2. 101,

614, 617, 705, 708, 744, 768. Regtbank, 30. 32, 91, 736, 739. Regter, 2. 18, 19. 21. 24, 90, 92, 159, 165, 166, 248, 249, 266, 629, 630, 753.

 (dagelijksche),  143,  761. 

(eigen), 29. Regtsmagt, 289, 329. Regtverkrïjgende, 42. Reinigen. 4, 537. Reis, 294.

van  zes  maanden,  697. 

• -ongelden, 445. Reiziger, 369, 745. Rekenen, 650.

Rekening, 91, 359, 361—363. 365, 548, 551--553, 715. (aparte), 322.

Rekening (jaariijksche), 313, 645.

   (vooijahgej.  448. 

•courant, 211, 229.

van soldijen. 360, 361. Reken.schap geven, 29, 117. Rekest, 155, 301, 321, 355, 356,

491. 495, 758. Rekeslrant, 522. Relegeren naar het eiland Edam,

492. Relief, 378.

Religie, 219, 220, 323, 623, 684. 741. 742, 754, 768, 797. (Proteslanische), 478. Rerahoursement, 2, 304. Rembourseren (afgenomen geld), 723. Remis, 123.

Remitteren (geld), 659, 703. Remonstrantie, 796, 797. Rendement. 121. 179, 185, 193, 208, 364, 448. eener pacht, 106. Renovatie, 139.

Rente, 192, 230-232, 234, 235, 267, 332, 641, 642.

• -loos, 224. Renvooi, 355. Renvoyeren, 33, 761. Reorganisatie, 521, 636, 689, 772. Reparaüe, 107, 109. 279. 302, 313,

360, 361, 399, 411, 421,

428, 437, 445, 446. 536.

(capitale), 175. » van Comp* schepen, 609. Repareren, 174, 196, 445. 633. Repartitie. 271, 690. 691, 729. Repatriëren, 473. 476. 479, 481, 485.

491. Repeteren bij conclusiën. 200. Reprimande, 223. Reprocheren (publiek), 15. Re(|ui.sit, 47. Reserve, 593, 665. Resident. 62, 161, 163. 296, 437,

459, 462. 464— 4f)7, 494.

501, 643, 644, 690, 691,

698, 699, 704, 705. 709,

710, 712, 713, 717, 772.

(sub-altern), 164. Residentie, 164. 6iS5. Resisteren (zeerovers), 685. Resolutie v/d Hooge Regering, 545. Respect, 588.

Responderen (voor iemand), 285. Reslant-briefje, 771, 772.

Digitized by VjOOQ IC

8t»

2AAK.REQISTER.

RestttBtmi, 217, 217, 358, 359,301,

363, 551. 552. Restitutie, 759.

» van ireld, 1. Resto (pro), 160. Resumptie, 91. Retouren, 267. 438. 441, 440,642.

(Ind.), 119-121. Retourneren naar patria. 246. Retourschepen. 71. 250. 310, 455, 477, 609, 635, 748.

• -vloot,  85.  475.  545. 

  Retraile, 570, 571, 574. Reuk (vunse), 546.

. -bast. 497. Reveüle, 561, 571, 574, 585.

. -klok, 218, Revolte, 533. Revue, 224. 559.

» (de) passeren, 674. Rhabarber, 541. Riemhouten, 246. Riet, 18.

» -gras. 58. Rigeur, 2. RigtsDoer. 165. Ring, 520, 677.

. -kraag, 335, 560. 563.

» -muur, 791.

. -weg. 303. Rinquet, 52, 53, 197.600,601.604,

605, 607. Riool, 537, 538. Risico, 141, 439, 441. Ritmeester. 7. 339. 346, 528, 529,

605, 763, 781, 782. Rivier, 18, 43. 131, 1^, 657, 800, (bevaarbare), 731. -zand, 324. Rivieren op Java, 97. Robust, 212. Roemaals, 434. Roer, 196.

-slotennraker, 390, 407, 416,

425. Roesl. 413.

Roffel. 49. 162, 164. 568, 590. Rogge, 254, 262. Rok, 213, 216. 241. 530. 638, 669,

779, 784, 785, 788. 789. Rol, 31, 34, 42.559, 580,673,674, 739.

. (aparte), 783.

• (gelrouwden), 648.

• van autorisatie, 695.

Roldag, 499.

Ronde, 222, 571, 572, 574. 587. Rondvoeren met een bordje om den

hals, 621. Ronggeng. 110-112, 278, 305. 308,

309. ?13, 347, 348. 615, 765, 766. Ronselen, 183, 742. Roof, 158.

Rootmeester, 51, 297, 344. Rooijing, 304. Rooken. 579, 626. Ropij, 17. 613.

« -munt, 65, 124. Rosam-aloe, 254, 262. Rotan. 536, 580, 779.

-knop, 399.

. -slagen, 284, 286. Rouw, 241, 780, 781.

-band, 241.

» -degens, 241.

. -goed, 601.

' -mantek, 297.

. ^agen, 601, 793. Rover, 27. Roverij, 354. Rozewater, 254, 2fö. Rug, 287. Ruigte, 535, 54^.

Ruim van een schip, 27^.516,518. Ruinax-wort^eo, 254, 2fö. Ruïne, 731. Rulneren (zich), 110. Ruiter, 315, 529. Rumoer maken, 286. Rupture, 674. Rusie, 579, 581. Rust-gage, 490, 491. 493. Rijden, 778, 779, 7»1, 792. Rij-equipage, 632. Rijken, 33, 36. Rijks-bestuurder, 606.

• -daakler, 327, 387, 555.

-grooten, 351. Rijpaard, 64, 781—783. 794, Rijst, 4, 13, 4a, 67, 68, H, 72,96,

104, 140, 176, 180, 209—211. 245, 253, 254, 262.310.311, 319, 325, 346. 355, 386,394. 395. 397, 399, ^4.410,411, 414, 419, 427, 436-438. 497. 542, 615, 623, 637. 64», 653, 664, 67^, 677-679, 685, 611. 600. 700, 707, 7». 711-713. 799, S»,

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK^REQISTER.

899

Rystcaltuur, 710, 712.

-gebrek, 695, 69a

-gewas, 168*

. -kooper, 709. 711.

• -leveranUe. 126. 70a, 712,714.

-markt, 615, 684.

-pasar, 664.

» -pryzen, 677, 699.

-veld, 536.

• -verkooper, 678.

Rijtuig, 118, 119, 130, 284, 324. 445. 664, 775-780, 789, 791, 794.

Sacrament (H.), 797.

Sagoe, 129, 386.

Saguweer. 386. 415.

Saisoen, 247, 684.

Salaris. 92, 116, 176,204,210.294,

235, 292, 321. 449; 498. 506,

544. 644, 669, 685, 602. 727. Salariéreo (bedieiuten), 230l Saldo, 229. 23a 614. Salempoeris, 217, 317, 386. 404.

414, 423, 434, 611, 652, 764. Salpeter. 120^ 155, 254, 263v 265>

313, 318, 518. Salueren, 161. 561, 590, 601, 602.

604, 606, 607. Salut, 162, 592, 664-^6i7. Salvo, 602, 605, 607. Sampang, 87, 657. Sandelhout, 254» 263, 316s Sapanhout, 120, 251,254.263,316. Sarasse, 78& Sarong. 216, 288. Sassafras, 403. Satisfactie, 284, 588. Sauvegarde, 625. Schaal, 93, 511, 519, 520. Schaamte, 23.

Schaap, 27, 29, 130, 320, 757. Schaarschte, 71, 265, 346, 613. van rijst, 700. ' geld, 66. Schade. 71, 175, 221, 230, 247,

250, 265, 30O, 301, 675, 706,

747, 754, 766. Schaf baas, 117, 154 Schande, 754. Schatting, 146.

Scheedemaker, 396, 407, 416, 425. Scheepjes-schelling, 124 SohMps-behoeften. 251.

-boekeoy  614. 

t Scheeps-boekhouder, 647. •bouw, 486» 606. -chirurgijn. 114 -consumptie-rekening, 366. -doos, 60, 266, 680. -iournaal, 60. 326. -Korporaal, 479. -makerij, 130. -officieren. 443, 701, 764. -opper-chirurgiji>, 344, 484. -overheden, 93, 155, 156, 237, 252, 255, 256, 258, 278, 313, 323, 366, 511— 516, 518, 519, 607, 608.

• -raad, 56. -rantsoen, 670.

• -soldij. 188. -soldij-boekhouder, 344.468, 680, 681. 693, 6M.

. -soldijen, 422. 429, 449. -timmerman. 389, 395, 406, 409, 416, 419, 424, 427, 486-488. 637.

. -volk, 635. 693.

• -werk, 480. Scheiden van zijne vrouw, 25.

. Scheiding, 495. Schelden, 222, 624, 7^. Schelling, 3. Schelm, 631.

-stuk, 647.

Schenden (vruchlboomen). 625. Schenkagie, 422, 429, 430, 449, 451.

-goederen, 317. Schepelmg, 86, 297, 311, 352, 442. 515, 518, 652, 658, 670, 681, 682, 603, 694, 697, 700. 701, 771. Schepenen, 9, 10, 51, 56. 68, 74, 83, 91, 143, 165, 175, 178-180. 186. 196. 208, 209, 239, 242, 288, 292, 305, 329. 330, 340, 347, 372, 471. 508, 536, 538, 559, 582, 591, 616, 642, 660. 677-679, 724. 727, 736-739, 751, 752, 776. • V. Amsterdam, 368.

Schepen-handel, 769.

-kennis, 140, 144, 231. Scherpregter, 390, 407, 417, 425,

471, 472, 492.

Digitized by LjOOQ IC

860

ZAAK-REQISTER.

Scheurbuik, 86, 87. Schichtigheid, 324. Schieman, 479. Schiemans-maat 479. ScWelcn, 20, 291. 630,631. Schielgeweer, 37 38, 195, 196,

630. 675. Schifting, 178.

Schilder, 389, 407. 416. 424. Schilderen 744, 776, 778, 780. SchUderhuis, 537. 542, 567-569. Schildpad-hoorn, 254, 263. Schildwacht, 163, 537, 542, 564 - 566, 579, 583. 584, 586, 591— 593. 625-627, 630, 632,633. Schip, 140, 141, 204, 205

. (Comp-\ 62, 83, 85, 102, 236. 247. 278. 294, 306, 346, 499, 510, 609, 616- 618, 632. 650, 654, 657, 670. 672, 697. (Eng.), 749.

(Eng. O. I. Comp»), 347. (Fransch). 749. (part), 659. (passerend). 326. (Portugeesch), 612. (vreemdl 549, 658. Schipper, 102. 103, 163. 245. 256. 341, 475-477, 486. 492, 517, 658, 694, 776. Schoen, 213, 216. 549. 580, 632, 638. 669, 788, 789. -maker, 375. School, 182, 220, 399. (Chin.). 533.

-meester, 210. 217, 219, 220, 314, 399, 406, 408, 411. 424, 432. 475, 793. Schoonmaken (het weeshuis te Ba- tavia), 221. Schoonmoeder, 25. School der maatschappij. 50. Schorsen (een lid in Jen Raad van

Justitie), 356. Schot, 697.

Schouder, 288, 559,563-566.568, 569, 577, 578, 584. 590-592, 597, 602. -strik, 788. Schouderen (scherp), 163, 164. Schout, 40, 184.

» -bij-nacht. 590. Schouw (Comp»). 352. Schriftuur. 92.

Schrij%ereedschap. 217, 318, 51X . -kantoor, 676. » -meester. 669. . -tuig. 398,411,420,428,445. . -werk, 151. 297, 357. Schrijven, 212, 220, 650. 682. Schrijver. 205, 243. 355. 428. 594, 596. 738, 783. (mil), 482, 636. Schuilnest, 109.

• -plaats, 754. Schuit, 115, 667. Schuld, 120, 131, 140, 184 Schuldboek, 40, 639. Schulden (kwade). 361,

(uitstaande), 361, 452, 454. Schuldenaar, 29. Schutboom, 181. . -deuren, 53, 54, 198, 732. . -sel, 781. Schutten, 52--54, 197. 198. 539. Schutten), 343, 344 346. •

Schuur. 130. Scorbutiquen, 86. Scriba. ^, 31. 34, 431. 434, 465,

472, 645, 690, 691. Scribent, 314. Scrupuleusheid, 141. I Secreet houden, 145. SecreU. 31, 32, 34. I Secretariaat, 456, 459. I SecreUne, 388, 397, 406, 416,424 472.

(generale), 62, 239, 333, 339, 460,462,467,468, 666, 676.

v/d Raad y. just, 548. Secretaris, 736.

(Jav.), 29, 31, 34. v/d bank cour., 342. v/d bank y. leen., 463. van Boedekn.. 63, 341, 342. 463, 776. v/d Chin. raad, 187, 762. v/e coU. v.jusl.,81,400. van Heemr. 296. 341. 342. 461. 665. » v/d Hoope Regering. 187. 241, 242. 325,334337. 338, 456. 462, 590, 593. 602, 667, 775,779,782, 784. 788.

van huw. en kl. zakei, 63, 342, 463, 470.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

861

SecreUris v. politie, 461. 463— 46L

v/d Raad vau just., 63, 339. 341. 470. V. Schepenen. 63, 231, 331, 33d. 341,470.556, 557, 737.

V. Weesiii. 63,275,339, 341. 460. 776. van zee en comm. zaken. 63. 296, 342, 470. Secreleren. 148. 660. Secrelesse (iu), 679. Secunde, 143. 162, 3Ö8, 397, 420, 431 , 437, 459. 4Ü2, 464. 466, 690, 691. Securiteit, 235. Seduclie (slaven), 283. Sekreel-pot, 538. Sententie, 31. 249. 688.

» -boeken. 34. Sentinel-huisje, 446. Separatie van tafel en bed, 166. Sequelen. 661. Sequesler, 40. 331, 345, 374. 378,

379. 547-549. 692. 693. Sequeslreren (boedels van Chin.

pachters), 310. Serang, 47. 114, 117, 118 Sergeant. 6—9. 47. 64, 151, 163. 164, 315. 390-393, 395,407-409,417—419. 425—427,432,434—436, 481, 482,491,492,522- 528. 559, 560. 562, 563, 565, 569-574. 577. 578, 580. 582-587, 594, 596-598,600-605,620, 630. 636. 644. 649, 738.* 743, 772. (inl.), 182. 288. -kleeren-bewaarder. 640. Servituut, 169, 175, 176, 305. Sessie, 619, 75J.

nemen. 183. Sexe, 110, 283, 443, 673.

. (mannelijke), 182. 218. Signatuur. 225. Sintok-hout, 654. Siroop, 770.

Sjjahbandar, 3, 62, 73-75. 85. 97. 102. 103, 107. 201. 203-205, 243, 306, 339, 459, 461, 464. 591, 593, 604, 658-660, 666, 674, 689. 718, 722, 728, 733. 743, 747, 800, 801,

Sjahbandar (Chin.), 635. Sjahbandars-geld, 615. Sjahbandarij, 3, 95, 97-99, 125, 126, 423, 494. 616. 634, 671, 672, 704. 798, ?00~803. Sjees, 664, 682. Sjerp, 560, 563.

Slaaf. 20, 25. 29. 48, 79, 85, 103. 111, 129. 131. 179.205.216, 217, 224, 239, 280-283, 294. 304. 307. 308, 310. 389—391, 400, 403-407. 412, 416, 417. 421, 424, 429,435.438.443. 455, 494. 496. 533, 534, 556- 558, 586, 632,657,675,684, 710. 722. 734.746,754.755. 757. 780, 788. 793. (gewapende). 347. (vrij gegeven), 37. Slaan. 17, 21. 22, 24, 222, 624, 630. 631. . (mmiten), 802, 803. (piljisl 125. Slaapmatje, 116.

. -plaats, 86, 219. Slachten, 3. 104—106, 174, 181,

307, 386, 747, 758. Slag, 20. 284

Slapen, 541, 582, 625, 627, Slaper, 320, 327. 520. Slaven-jon^en, 789—791.

• -meid. 787. Slavernij, 798.

Slavin, 85, 103. 216. 219, 282. 283. 443. 556, 646, 684, 780. 781. 788, 793. Slepen (lijken van ter dood veroor- deelden), 667. Sleutel. 146, 233. 250, 511, 562, 569. 570, 574, 576, 585-587, 644. Slipdrager. 335. Sltppermaker, 589. Sloep. 236, 400, 412,421,429,438,

447. Slokan, 540, 732. Sloop. 216.

Sloot, 302, 304, 313,535,537,538. 732. . -platon, 254, 263. SloU 146, 233. Slotenmaker, 389, 407, 416, 425,

488 Sluik (ter), 657.

Sluikerij. 67, 354, 494, 502, 608, 651,655.

Digitized by LjOOQ IC

èés

iAAK-ftEÖISTER.

Sluikhandel* 352.

• -handelaren, 76. 78.

-nest. 326.

Sluis. 53. 197. 198. 308. 538. 539.

• -wachter. 53. 19a Sluiten (gevangenen). 447.

van boeken. 227. 230.235. 360-362, 451. 551. Smaad. 29. 282. Smeren met pik, enz.. 279. Smid. 236. 238. 389,407.416. 425.

434, 637. Smokkelwerk. 722. Smoren (in water), 18. Snaphaan. 17. 413. 559. 560. 562, 563,565—569,584.597, 602, 685, 749. -schoot, 576. Snoer, 786.

Snoeijen (hoornen in Batavia). 537. Snuisterijen, 99. 109. 386. 612. 802. Snijden. 21, 23. Sociëteit, 75—77, 79. (gepriv.), 191.

   van  commercie,  617.  655. 

SU>esoehoenan. 603, 606. 612. Soldaat. 158. 284. 315. 326. 391- 393. 395, 407-410, 417— 419. 426, 427, 432, 434. 435, 472, 482-484, 490. 492, 563, 565. 568, 569, 574, 575, 579, 581. 582, 586, 603. 624. 626. 627, 630,632.649.663.742.772. . (inl.). 637.

aan de penne, 468, 695. Sokiatesque (inl.). 84. 335. Solidum (in), 634. Soldij. 50. 84. 89. 158, 195, 386. 400. 401.404.448.451.453. 471. 475.483.492.597.610, 627, 633,639,649,681.

• (inl), 64a

• -boeken, 50, 84, 187, 444. 449. 451.453.454,550,553, 614.

. -boekhouder, 453. 461, 463— 466.472,689- 691. (inl mil), 461.

• -kantoor, 388, 397. 406. 416,

424, 487, 647. (gen), 187, 289, m 322, 339. 458. 600,681.

Soldij-kantoor (inl. miL). 344. 467.

-papieren, 84.

. -rekening, 184, 256, 258. 26i 265, m 297. 298, 323. 393. 448. 614, 646. 647.

• -visite-kantoor, 463.

» -werk, 613. Solemniseren (een huwelijk). 165. SoUiciteur. 92, 498, 544. Solvenlie. 693.

Somah, 95, 97. 98. 798, 800-802. Sommatie, 139. Sommeren (diakenen), 646. Sortement, 611. Sorteren (katoenen garen), 644.

onder den Raad v. jusL,

10. Sortering, 71, 78. Souflet, 630. Soulaas, 733. Souper, 291. Sous-lieutenant, 328, 342. 481, 521,

52a 529, 605, 747. 763. Souverein, 15, 16, 127. 161. Specerijen. 82, 120, 217. 254 263.

266. 310. 3ia 352, 394. 402.

404, 412, 413, 422, 450. 493,

519. 537, 555, 556, 671. Specerij-schip, 593. Specie van geld, 740. Specificatie. 364

-boek, 444. Spectator, 308. Speculatie (ter), 31. Speelhuis, 765.

» -meisje, 791.

-penning,  385. 

Spek, 263, 396. 410. 515, 663. Spel, 110, 154, 765, 766, 770. Spelen in het weeshuis te Batavia,

221. Spenen (kinderen), 166. Spiaut«r, 254, 263, 316, 512. Spiegel, 781. Spillage, 94. 255, 313. Spinsbek. 530. 789. Spion, 69. Spitsgarde. 624—627.

222. -roede, 630—632. Sponton. 162. 164, 560, 564. 565,

587, 601. 604, 606. Spot, fö4. Sprei, 116. Spuitmtker, 489. Spykers, 189,254,263, 279,512, 702.

Digitized

by Google

^AAK-REQlèTE«.

6ét

Spijs, 86-88, 215, 548. 569, 597, 632, 663. 692, 733. 745. (extia-ordinaire), 116. Staaf, 511. . -koper, 155, 255, 316, 493,

531, 665. . -ijzer, 245, 316, 350. Staak, 15. 27. Staal, 245, 253, 254. 261, 263,

316, 702. Staal-rekening, 167. Stad, 140. Siads-apotheker, 63. 88. 244, 268,

677. • -bedienden, 50.

• -buiten-barm, 231.

• -chiruipn, 51, 484, 642, 676.

-coUegie, 619.

• -docter, 63, 119, 340, 676.

• -drukker, 344.

. -gracht, 107, 198, 537, '538.

-inkomsten, 642.

• -logement, 769.

-ongelden. 305.

• -poort. 49, 499, 561. 563, 569, 570, 574. 576-578, 590,591, 644 779.

. -vendumeesler, 62, 122, 123, 304.

• -vracht, 725, 726. » -vroedvrouw, 490. . -wallen, 174, 539.

Staf-officier, 529. Stal-ongeldon, 445. Stampen (met een geweer), 631. Standaard, 242, 605. Suudplaats, 48.

. -gewigt, 677. Stank. 87, 546. Staten Generaal, 126, 499. 659.

V. Holland en West Friesbnd,

372. Sutie, 778, 794.

• -paard, 778.

Statuten v. Batavia, 329, 347, 372,

377, 549. Steen, 15, 297. 344, 630, 631, 728.

• -bakkerij, 130.'

• -houwer. 488. Steken, 18-21. Stelen, 26. 27, 223. Stelling, 514.

Stem (concluderende), 10.

• hebben,  234. 

  Stemmen (werkw.), 10.

Stempel 3, 40, 613. Stempelen, 613, 653, 764. Ster-anijs, 120. Sterfgeval, 195, 218, 374.

. -huis, 57, 311. 601, 602, 780,

781. Sterfte, 348. 531. 534, 545. Sterkte (korte), 299. Sterven, 17, 18, 20, 27, 28, 214,

536, 640, 780. Slier, 405.

Stilstaan (voor een officier), 581. StilsUnd van gage, 10, 341, 343.

• • een suikermolen, 42.

• • tractement, 248. Stiliwij^en. 244. Stipulatie van intrest, 1. Stoep 284.

Stofien (wollen). 109. Stof-foeli. 403.

• -goud, 153. 414. Stok, 630, 631. Stoken (arak), 183. Stom, 22. Storm, 631. Storten (geld), 610. Stoten, 18, 20. 22, 222. 624. Straat, 104, 108, 286-288, 322, 323, 574, 575, 581, 627, 667.

-schender,  27.  624. 

. -schenderij, 282, 623. Straf (domestique), 223. Straffen (werkw.), 587. Strand, 96, 535, 657.707,732,768,

• -wacht, 74, 75. Stranguleren wegens gekwetste ma- jesteit, 15.

Streng, 775. Strik, 242. Stroom, 18, 520. Strooijen (bloemen), 791. Stroperijen, 67. Strot. 18. Struikrover, 624. Stuage, 252, 516, 518. Studeren (in Nederland), 473. Stuiver, 3, 4. 10.

^ (dubbele), 40, 41. Stuk (beklad), 321.

(officieel),  555. 

. -goederen, 2, 512, 656. Stuurman. 238. 314, 395.409,419,

427. 435, 436, 511, 681. Stuurmans-kunst, 650. , Stuwen, 512, 513, 516.

Digitized by LjOOQ IC

864

ZAAK-REQISTER.

Süjfzinnigheid, 56.

Slugbeugel, 781.

Subject (schadelijk), 637, 662.

•   (slecht),  760,  762. 

  Subjecten (\ile), 717. Subordinatie, 589, 773. Subscriptie, 502. Subsidie, 215.

Substituut, 51, 471, 738, 762. Successie. 137, 178, 215, 735, 740,

753. Sufficance. 270. Suiker, 12, 14, 42,72-74,81-83,

96, 98. 100, 104, 120, 180,

245,246,254.263,268,269,

306,317,380,410,512,617,

654,655,667,671,672,707,

744,799,801.

(zwarte), 349.

-cultuur, 41. • -fabricaüe, 81. 349. . -molen, 11-13, 42-44, 47.

73. 81. 130, 172. 179, 186,

268,307.349.682.683.696,

751, 754. 755. 783.

-ooffst. 380.

-pakhuis, 341, 342.

-pan, 349.

-plantage, 140.

-net, 12. 41. 42, 623. SulUn. 190. 325, 351, 353, 620.

621, 688, 689, 715, 729.

 V.  Bantam.  14.  43,  794. 

V. Cheribon, 61. Supercarga. 56, 339, 341.343,462.

Supernumerair, 9. Superstitie, 323.

Suppleren (verbruikte goederen), 685. Suppliant, 356.

Suppoost, 133, 134, 152, 238. 689. (V\ 343, 364, 460, 462, 463, 545. 554. Surcheance, 634. Suspect. 24, 28, 186. Suspenderen. 248, 249. Suspensie. 206. 248, 727. Suspicic, 499, 743.

Taal (Chin.), 533.

. (inl ), 460. 735. 739.

. (Mal.), 533.

. (Ned.). 218-220. 355. Tabak, 96. 100, 105. 120. 180. 352.

579, 626, 672, 707, 799, 802.

Tabak (Chin.), 306. Tafel, 166, 745, 746, 781.

■ -gast, 668.

. -geld. 691.

. -goed, 215. 218, 445.

-onkosten. 668.

• -servies, 129. Tak (jarige). 14. Takclige. 447, 609. Talent, 741.

Tali, 165.

Talmen door inl. zeevarenden, 686.

Tamarinde. 120, 255. 263, 410, 541. 651.

Tamboer, 315, 336, 391, 392, ^7, 408. 417, 425, 432. 561, 562. 568,571.597.600— 603. 605. 625, 636, 639, 640, 772. -majoor, 562, 571.

Tand. '23.

Tandak, 110. 112, 154, 276, 278. 308

Tandii 117. 118.

Tandjoengpoera. 54. 198.

Tangiri. 6f9, 768, 770

Tantum. 111.

(vast). 69.

Tapa, 621.

Tapekir, 263.

Taphuis, 285. • -nering. 183, 746.

Tappen, 181, 285, 308, 770.

Taptoe. 571, 573, 574, 580, 582, 585, 626.

Tardance, 11.

Tarra, 511, 514.

Tarwe, 68, 238, 239. 254, 255, 263, 319, 394. 763.

Tai. 110, 171, 682, 691.

Taxateur, 178, 344.

(gezworen), 145.

TaxaUe, 129, 130. 178, 215, 508.

Taxeren, 141, 207, 208. 543.

Teerling, 123.

Tegenspraak, 329.

• -weer. 174. Telling, 231. Tempel. 15. 26.

Tempo, 562, 563, 566, 577. Tepel. 23.

Termen raanstotelijke), 331. (oneerbiedige), 356. Terraineren. 735. 761. Termijn, 131, 132, 134, 136, 138,

Digitized by LjOOQIC

2AAK-REQIStER.

865

139, 144-146. 150, 153, 187,

240, 241, 499, 503, 508, 717. Testament, 28, 29, 135, 143, 330. Testateur, 135, 557. Testalrice, 135. Thee, 57, 120, 269, 281, 544, 651,

» (vervaLschte), 71.

-aukai,  71. 

» -songlo, 71, Theorie, 478, 479, 498.

• v/d zeevaard, 89. Tienden, 140, 164, 168, 404, 758. Timmerage, 360, 399, 401, 411,

421, 428, 432, 437, 445. 446. Timmerman, 45, 46, 189, 193,

236—238. 315, 389, 391, 392,

406, 408, 416—418, 424, 426,

432, 434, 637, 772. Tin, 120, 129, 155, 255, 263, 316,

350, 351, 353, 354, 493, 512,

519. Tipar, 13, 43. Titel. 182, 299, 312, 328, 336, 339,

340, 342, 621. Titulatuur, 337. Tiaeng, 199, 758. Tjamboek, 18.

TJap, 172, 611, 652. 665, 757. Tjappen (werkw.), 5. 705, 764. TJatjah, 95, 97-99, 798, 800-802. Tjiauw, 679, 768, 770. Tocht eener prauw, 720. Toegevendheid, 795. Toelatings-briefje, 762. Toemenggoeng, 68, 671, 699, 752. Toenaam 225, 596, 598, 599. Toerbeurt, 737.

Toestoppen (waterleiding), 732. Toeval, 80.

. -zigt, 217. Tokas, 788.

Tol, 2, 3, 95, 96, 101, 102, 124— 126, 140, 191, 205, 269. 352, 353, 405, 451, 615, 679, 704— 706, 716, 733, 745, 768, 770, 798, 800.

• (inkomende), 69. Tolerantie, 766. Tolhek, 704, 707,

• -huis, 657.

Tolk, 389, 407, 417, 426, 470, 739. Tollenaar, 704.

. -poort, 95—99. 125, 126, 671, 704-706, 708, 798.

. -vrij, 97, 102, 104, 306, 615.

PUIAAT-BOEI DEEL TI.

Tong, 15, 22, 23. Tonnen-geld, 201, 243. Tontine, 142. Toom, 285 Toonder, 227. Tooneel-spel, 683.

. (Chin.). 110, 111. Topbaan, 4, 100, 104, 181. 285, i93, 294, 307, 308, 765, 770, 771, 802, 803. Toppen (werkw.), 4, 285, 386. Touw, 447.

-pakhuis, 236, 237. . -werk, 279, 618, 659. Traagheid, 557.

Tractement, 49—51, 129, 154, 195, 248, 249, 299, 301, 321, 322, 328. 471, 473, 474, 482. 490, 530, 549, 607, 650, 669, 675, 678, 777. (tractatie), 212, 668. Tracleren. 743, 746. Traditie, 239.

Translateur, 460, 466, 689-691. Transport. 140, 179, 226,230,232. 456, 458. (apart), 80. over land. 78. -gelden. 451. -schip, 644. Transporteren, 650, 748. Trap, 537, 604. Treil, 447. Trein, 238. 602.

en oorlogs-onkosten. 453.

• -kosten. 430. Trek-paanl, 782.

• -weg, 537. Tripang. 353, 615. Troep-af-slaan, 568, 584, 602. Trom. 164, 576, 590, 597, 602,

605, 631, 792. -pel, 605, 792. -peller, 164, 315, 389, 407, 417, 425, 480, 521, 528, 529. 605, 625, 636, 772, 794. Trolschheid, 773. Troublen, 706. Trouw (goede), 519. . (kwade), 187.

•  -dag,  135,  791. 

  Trouwen. 25, 72, 165. 174, 213, 292, 495, 778, 790, 791.

Trijp, 744. Digitizedby Gootje

8i6ft

ZAAK-REQiaTER.

Tuin, 47, 110, 129, 14ft 17Ö, 240» 291, 303, 305, 347. 34S» 536, 657, 694, 744 766, • -beschrijving, 465.

Tuinier, 104.

Tuischen, 293.

TurbeQnen (dienaren v. Gods woord), 623.

Tweedrart, 221.

Twist, 221.

Tijd (verj[M)iKlan), 628. 629.

Tijds-expiratie, 299.

Tijger, 38.

Uitbesteden (levering van slaven),

534- Uitbetaling, 83, 647, 648, 680,693.

» van soldij i 89.

Uitdoeling, 234 Uitdieuieq, (zijne» tijdj, 628. Uitdiepen, 313, 536. UiterliiUieden, 248. Uitgave, 451.

Uitgaven (dagelijksche), 117. Uitgeven (zich) voor vry man* 756. Uil Wen (van een ry tuig), 778. Uilkappen (bosscben), 185. Uitkoopen (zich), 686, 687. Uilkooper, 2J5. Uitkoops-prijs, 154, Uitlandigheid, 370. Uitmergelen, 716, 7.17. Uitmodderen (grachten van Batavia],

239. Uitmonsteren fherstelde zieken), 118. Uitplunderen (Ëngelschen), 640. Uitreis, 245.

Uitroeijen (specerij-boonoen), 413. Uitrijden, 1. UiUchrijving, 84, 272, Uitslapen^ o81. Uitspraak van een vonnis, 30, 500,

Uitstel 227. 634,

Uitsterven, 9.

Uitventen (zeep, enz.), 109.

Uitvlugt, 157.

Uitvoer, 68, 69. 73. 83, 100, 101, 106, 126, 269, 349, 353. 380, 493, 550, 706, 707, 709, 710, 713, 730. 798-800.

Uilwatering, 536.

Uitweg zoeken, 78.

Uitzet. 213, 687.

Uilzellcn (geld), 188, 230.

Uitzoeken, (slaven). 533. Uilzoetelen, 433. 746. Unie. 140, 148, 240. Uniform, 530. Usanüe, 209. 769, 772.

(gecimenteerde), 718.

(oude), 85. Usus (ad pios), 134. Utile, 181.

Vaandel. 161, li62, 242, 561, 590.

600-606, 625. Vaandrig, 6-8, 47. 72, 103, 163. 314, 315, 328, 336, 343, 391, 394» 397, 398, 407, 409, 417, 419, 425, 427, 434, 436^ 481. 483. 489, 492. 522-528,562.575, 577, 590,591.600—603, 605, 615, 620. 636, 649, 772, 777, 783, 784. (inl.), 182. 288, 550. (Jav.), 735, Vaan, 404, 405, 536.608.688.732. . (onwettige), 351. 353, 3S4. . (part.), 651, 653.

(%Tye). 75, 78, 79, 493,608.

• van Chin. jonken, 350, 353. Vaartuig. 49, 140. 181; 197—200, 203, 204, 206, 703. (gezonken), 53iBu ^rL), 243. 270, 276. 618. (susped), 66a Vaarwater, 354, 679, 685. Vaatwerk, 94* 95, 252. 26^ 44$,

514. 515. Vacatie, 134.

515. -gelden, 191. 292. 293. Vacature. 463, 475, 478. 505, 52L Vaceren. 145, 147. 151, 736. 737. Vader. 29, 135, 376. 793. 796,797.

-land; 130. Vader9-kaBt, 25. Vagebond, 109. 290. Vagebonderen. 290. 347, 348, 628. Valbrug, 576, 583, 585, 605, 779,

784. ■ -deur, 538. Valideren (verstrekkingen), 93. Validiteit. 165. Valsluis, 538. Varken, 405.

(wld), 38. Vastle^en,(hum^agens), 665.

ZAAK-REGISTER.

867

Vastraken van een schip, 56.

Vat, 94, 158, 259.

Vechten, 286, 630, 742.

Vee, 3, 4, 104-106, 130,181,307,

411, 420, 428, 445, 747. Vejijer, 587.

Veiligheid (publ.), 621, 623. Vel (los), 66, 554.

• (papier), 91. Veld, 6^3.

• -dienstbaarhalen, 175. Velde (te), 691. Veldgebouw, 291.

(op het) slaan, 42. . -schans, 14, 43, 307, 363, 592,

. -ontdekker, 576. 737.

• -slag, 631. Vendu-loon, 442.

. -meester, 63, 81, 207. 208, 240, 341, 345, 442,652,776, 784. » -penningen, 208. . -rol, 749. - . -salaris, 208. Vendulie, 5, 81, 94, 122, 207,208, 387,611,652,653,701— 703.

(publ.), 35, 45, 66. 442, 448, 520. Venera tie, 242. Venster, 781. Veralieneren (het stads-logement),

748. Verantwoonlelijkhcid, 331. Verantwoording, 79, 194, 325, 358.

van vaten, enz., 94. -stuk, 546. Verbalist, 462.

Verband, 50, 245, 250, 299, 312, 455-461,467-476,479, 481, 483-489, 628. (loopend), 482, 484, 485, 48^.

-meester, 86, 312. Verbannen, 15, 24r-26, 628, 687. Verbasteren van weezen, enz., 635. Verbergen, 195, 196.

(een slaaf), 283. Verbetering, 468, 471, 473.

(jaarlijksche), 463. Verblijf (vast), 183.

• te Bat, 348, 619. 661. Verbranden (kreupetboBch), 535.

Verbranden Tnagelen), 385.

(specerijen), 403. Verdedigings-werken, 325. Verdekt dragen, 560. Verdrinken, 18. Verdubbeling, 245. Verduisteren, 221, 545.

(boeken, enz.), 80. Verduistering, 534. Verëeren (visch, enz.), 623, Verevenen, 449, 453. Verevening, 548, 714. Verf, 255, 263. Verfrisschen (zich), 597. Vergaderen, 736. Vergadering (gen.), 508.

v/d Hooge Regering, 10,

jseditieuse), 624.

beleggen, 56.

houden, 234.

slaan, 562, 563, 579.

van Vijven, 508. Vergader-dag, 357, 570, 584. -kamer, 145. . -zaal, 234, 357, 601. Vergeetboek, 93, 541, 750. Vergetelheid, 176. Vergift, 18, 20. Vergoeden, 154, 300, 672. Vergoeding, 143, 174, 258, 264, 265,

631 759 Vergulden, 775, 778. Vergunning verleenen, 610. Verhaal, 780.

Verhindering (wettige), 250, 554. Verhit, 765.

Verhooging van tract., 457—460. Verhuizen, 190. Verhuren, 109, 169, 185, 682, 719,

744. Verhuurster v. rouwmantels, 297. Verhypothekeren, 12, 42, 442. Verhypothekering, 329. Verificatie, 499, 548. Verifiëren, 224, 745. Verkladden (papier), 355. Verkleining, 188.

Verkoop, 29, 176-179, 305, 611, 728.

(contante), 700, 701. (vrije), 126. op crediet, 66. v. vaartuigen, 206, V. vaste goederen, 329.

Digitized by VjOOQ IC

868

ZAAK-REGISTER.

Verkoopen, 4. 29, 195, 196. 453, 617, 618,626,632,677, 679, 746, 750. • (een vrijen Mahomedaan),

26. Verkooping, 120, 123. Verkwanselen, 218. Verkwisten, 218. Verkwisting, 697. Verlaten (moedwillig), 625. Velegenheid, 232. Verleiden, 183, 629. Verleider, 621. Verlies, 138, 551. Verlof, 569, 578-580, 627. Verlossing van militairen. 594. Vermaken, 301, 557, 687. Vermaning, 165, 220, 773. Vermetelheid, 355. Vermillioen, 255, 263. Verminkt, 557. Vermissen (een Comp» dienaar),

27. Vermist, 135.

Vermoorden, 17, 19, 27, 640. Vernieuwen (zekere huizen), 175. Vernieuwing, 536. Vernissen, 744, 776, 780. Verpachten, 111. 123, 125, 154,278,

683, 801-803. Verpachting, 95, 100. 164, 305, 386,

612, 614. 634, 716, 717. 765,

768, 797, 800. Verpachtingen (Jav.), 123. Verpanden, 12, 42, 285, 376. Verpander, 377. Verpanding, 12, 42, 179, 505. Verplaatsen (inl. leermeesters), 182. Verplaalsinff, 613. . Verplegen (zieken), 295. Verraad, 624. Verrader, 72. Verruiling, 157. Verschansing, 474. Verschol, 548, 744. Versloffen (ordonnantiën, enz.), 80. Versmelting, 263. Verspeelen (zijn geweer), 631. Verspilling, 557. Verstand (zijn) verliezen, 24. Verstellen (klecren), 212, 669. Versterf, 176. Verstoorder v/d rust, 621. Verstoten (zijne vrouw), 165. Verstrekking, 93, 309, 311, 396, 400,

410, 448, 453, 454, 549. 618. 639. 640. Vertier (dagelüksch), 260. 261. Vertimmeren (prauwen). 724, Verlimmering, 236, 44/. Vertellen, 98, 801. Verloller, 612. Vertoning, 3. 656. Verloog van lasten. 551. Vertrek, 161, 162, 164, 250, 613. Vertrekken (schepen laten), 247. Vertrek-liid, 748. Verval, 238.

Vervallen aan de Bank-courant, 232. Verversching, 438, 447. Vervoer over zee, 801. Venoeren (goederen heimelijk), 721. Vervolgen (gereglelijk), 356. Vervreemden (zijne montering, enz.).

632. Verwaarlozen, 218, 223. Verweerder, 739. Verwen. 125. Verwering, 30. • Verwerken, 236. Verwerij, 130.

Verwilderen van weezen, enz,, 635. Verwisselen (grof geld). 3. Verwstoffen, 512.

Verwijderen (zich willekeurig). 83. Verwijdering. 246. Verzegelen, 231,516.517,519.520. Verzending van producten, 314. naar Nederland, 57. Verzetten (zich), 347. Verzilveren, 775, 778. Verzot op wajang, enz., 110. Verzuim, 188. Verzwijgen. 631, 675. Vesting. 171.

Vexatie, 13, 635, 704, 735. Vexeren door processen, 3. Vice-admiraal, 590.

• -commandeur. 237.

» -praeses v. Boedelm.. 776.

» -praeses v. Ileemraden, 182. Victualie, 447, 772. Vierschaar, 369. Vinger, 20, 23.

Vingers (door de) zien, 581. 626. Viscli, 623. 679. 680, 733. 768, 770. (pedroogde), 71. •bazaar, 387. . -markt, 297, 679, 680, 733. • -pacht, 679.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

869

A^isiUleur, 237. 461, 465. 551,552. . . -{^neraal, 66. 90, 296, 336,

338. 339, 358. 359, 363,

339. 554. 591, 593.

v.cl reede, 114. 115. 483.

der soldijen. 90. 460, 496. Visitatie, 13. 81. 101, 106, 259,

271, 279. 661. Visite, 755.

(generale). 460. Visiteer-roude, 571, 572, 574, 585. Visiteren. 3, 69, 347,570,574,580,

679. 738. Visschen (werkw.). 182. Visscher, 164, 679, 733. Visscherij, 140. Vilam (ad), 183. Vilieus, 321. Vlag, 445, 628.

• (onder de), 158. Vlagge-lieden. 590. Vlakte. 174. Vleesch, 4, 21, 22, 264, 396, 515,

(zout), 663. Vleugel. 163; 164, 563. Vloeken, 623. Vloer, 536. Vlot, 539.

Vluchten, 19, 631, 742. Viyt, 161. 220. VDedsel, 9, 447. Voering, 241. Voet (egale), 642.

• (linker). 26.

• (te), 781.

Voeten (op vrije). 158, 160. Voetpad, 303. . -staps, 285. . -volk, 529. Vogel, 15, 640. . -nestjes. 97, 353. 615, 707, 800. . -nest-klippen, 100, 672, 802.

• -vrij, 6^.

Volk (slecht). 222, 323. Volma^t, 505. Volumineusheid, 109.

van processen. 92. Vonnis, 30. 141, 500, 736.

» (crim.), 10. Vonnissen (werkw), 737. Voogd, 25. 29, 134. 135, 137, 138,

145. 377. 787. 793. Voogdes, 240. 787, 793. Voogdij, 28, 132, 133, 505.

Voorhiddini?, 240. Voorbij rijden. 778. Voordacht (rael), 17. 19.

. -deur, 780. 781.

. -dragl. 320, 614. 677.

• -kennis, 799.

. -lezen. 580, 589. 633.

. -lezer. 388. 399, 406.411,473. 474, 492. 623. j • -naam, 225. 1 . -raad. 92, 364. ' • -rijder, 775. : . -schot, 692.

• -schrijven aan de ministers op Java's Oostkust, 14.

• -schijn (te) komen, 290, 501.

• -stellen (olficieren), 346. ' -stelhug (publieke). 199.

Voortteehng. 3, 174, 405.

• -vluchtig, 749. Voorwaarden (huw.), 376. Voorzitter, 735.

Vorm van proces (zonder), 727, 788. Vorst (inl.). 194.280.449,494,550,

671, 698. Vorsten (Jav.). 705. Vracht, 71. 82. 281, 544, 720,721,

723, 724. 727. . -loon, 722, 727. Vrede. 628. Vredes-tijd, 529. Vreemdeling. 288, 369, 665, 698,

740-744. Vréugde-bedrijven, 291. Vriend, 165, 221, 301, 734, 738.

743. 746, 780. 791. Vrienden (naaste). 230. Vrouw, 17, 21,23,25.28,109,178.

213, 376, 623, 650, 717.

731. 734. 775. 777—781,

732. 786-789, 793, 794,

van lid Hooge Roering. 1.

(Chin.), 165.

(gehuwde), 24. . (ini.), 491.

(ongehuwde). 24.

(ontuchtige), 650.

(zwangere). 323. Vrouwe (titel). 336. Vruchtboom. 623. Vnfdom. 301, 393, 575. (burger), 184. Vrijgeleide (brieven van), 50-

• -gever, 557.

-gezel, 14.

Digitized by LjOOQ IC

hio

ZAAK-f^EQïSTlE*?,

Vrgheid, 148.

• v/d wacht, 619. ' -koopen (zich), 684. . -lieden, 404, 414.

• -spreken (len definitive), 249.

. -steUing, 73, 2*, 268,270,619.

• -waren (tich), 646.

. -werker, 594, 595, 639. Vuiligheid, 221. Vuilnis, 536. 538, 546. Vuistslag, 630.

Vuren (werkw.). 560, 561, 633. Vuur, 18, 27, 222.

• -steen, 413.

• -wapenen, 37, 280.

. -werk, 11, 283, 591. . -w^ker, 45-47, 31 5, 343, 389, 406, 409, 416, 419, 424, 427, 483, 492, -636. Vijand, 141, 196, 197, 576, 625, 629. (tot den) ovcrloopen, 29. -schap, 28.

W^ag, 191. . -geld, 191. . -mpester, 297, 344. Waak-rok, 542. Waarde, 130. 131.

» (opgegeven), 745. Waarheden (Goddelijke;, 218, 533. Waarlo (ter), 447. Wbarschirwihg, 284, 569, 773. Wacht, 151, 559-568, 573, 575, 579-562, 674. . (Chinescbe), 595, 598. (na bexelle), 630. en tocht, 118, 580. -meester, 7, 315, 481, 528, 529, 582, 605, 620, 630, 644. » » (burger), 344.

-plaats, 627. -post, 349. • -volk. 532. Wagen, 130, 303, 612, 665. 682, 744. 775,778,779,781,790,792. -maker, 488. . -pacht. 118, 119,664, 776— 778, 782.

-verhuurder, 665, 682, 776, 777. Wajang, 110—112. 154, 276. 305,

308, m, 313, 615, 682, 683. Waker, 325, 326. Wal, 568, 669, 779.

Wal (den) aan doen, 56. Wan, 349. . -bedrijf, 36. » -deling fin) btijven, 613.

fin de) brengen, 771. Wangkang, 190, 191. Wanheid. 515.

Wapen, 335, 532. 632, 775, 776. . (Ned.). 325. » V. Heenrraden, 665. Wapenen (in de) komen, 560, 619. Wapenhandel, 118.

. -kamer, 315, 332, 397, 413, 463, 486, 487, 532, 594, 595, 597, «47. -geiel, 531, 53i. -goederen, 318. " opvatten, 16. Waren (Chin.). 614. (drooge). 207. (fijne), 99, 802. (goede), 618. Warmte, 541. Waroeng, 99, 183, 802.

. -houder. 677, 679, 699. . -tafel, 678. Was, 251, 255, 264, 353, 615. Waschbaas, 193.

Waskaars, 5, 70, 71, 105.109,445. Wasschen, 125, 217, 609. Water, 325. 732, 770. (hoog), 54. (laag), 53, 198. fonaiep), 18. (stinkend), 546. (onder) zetten, 781. Wateren, 519.

Water-fiscaal, 75, 338, 470, 47U 571, 576, 650, 7«4, 796. -kant, 107. -kom, 540. ^eiiJing, 540. -h)zftig, 5ilO.

-plaats, 303, 3&6, 593, 5%. Wedde, 447. Weddenschap, 64. Weduwe, 129, »1», 153, 160, 173, 178, 182. 242, 336. 337. 367, 3«9,370, 373. 8?8, 379, 443. 547, 549. 624, 646, 775, 777. 778. 7», 781, 786—780, ?te. van lid (iooge Regerittg, 1 .• Weduwnaar, 386. Weeftouw, 734.

Digitized by LjOOQ IC

ZAAK-REQfSTER.

871

Weegsel 93, 251, 255. Weer en wind, 722. Wees, 31, 133,211,215,218,222— 224, 329, 635. . -huis, 209, 214, 216, 218, 210, 221, 223,635,686,687, 695. . -kamer, 59, 133, 136, 138, 145, 152, 166,276,403,496, 703, 714, 715. ^ -kamer-boeken, 715. . -kind, 137, 212. 686. 687.

• -meesteren, 68, 64, 65, 81,

119, 134, Ï86, 231, 328, 341, 442, 443, 495, 509, 532, 776, 777.

» -kennis, 231.

Weezen (onbekende), 403. Weg, 26, 29, 97, 98, 108. 301-305, 308, 313, 322. 323, 445. . (hoHe), 561.

. ('s Heeren), 38, 104, 183, 240, 282, 347, 348.

• (onder) bl\jven van schepen, •62.

• van reglen, 759.

Wegen (werfcw.l 92, 106, 147, 512. Wegering v/e scnip, 279. Weging, 231.

Wegkappen (kreupl-bosch), 535. Wegloopen van slaven, 347, 755. Weglooper. 628, 629.

• -smelten van soldaten, 39. Weigering, 139. Welvaren (alg.), 502. Werkbaas, 109. 842, 777.

. -Ueden, 14, 61, 733.

• -loots, 542.

• -tuigen, 129, 130. Werpen, 630, 631. Werver, 14. Werving, 649. Weitroouson, 737. Wet (Mahom.), 25. Wetten (Goddelijke), 32.

. ÏJav), 14, 29.

en gewoonten (inl.), 753. Wettigheid, 164, 166. Weverij (inl), 734. Wiel, 119, 744, 777, 778. Wü (uiterste), 28, 656. Wüd, 37.

 (gevangen),  S8. 

Willekeur, 719. Wind, 18.

Winkel, 3. 107-109, 196, 285, 327, 387, 404, 423, 678, 700, 769. . (groole),335,463,646,647, (kleine), 358. -restant, 387. Winkelier, 108. 109,375, 387,464— 466.

(Cbin.), 70. (klein), 463, 465. Winst, 138, 552.

. en vedies, 265, 322, 360— 363, 387, 450. -dervinp, 704. Winsten (vooriarige), 450, 451. Wissel, 76, 120, 146, 319, 328, 380, 450. 608, 659. (Eng.), 622. . 4)aiik, 224, 225,231— 233.

  -verlies,  374. 

Wisser, 246. Wol, 120, 212. Wond, 19—21, 116.

. .-heler, 312. Wonen (op zich zelf gaan), 743. Woning, 129, 499.

(bamboe), 184. Woonachtig, 739.

. -huis, 130, 536, 747.

. (Comp»), 445, 446. . -plaats, 48, 368-371, 673,674. » • (onbekende), 135. Woord van eer, 103,293,347,743. Wraakzucht, 37. Wreken (een misdaad), 621. Wurm, 278. Wij5e, 3. Wyk, 48.

» (de) nemen, 731. . -roeester, 108, 149, 538, 783. (Chin.), 673, 675, 677, 697. Wijn, 94, 394— 396, 400,401,412, 421, 448, 455, 700. . (witte), 70.

-azijn, 394.

IJkmeester, 297, 344, 520, 677. IJver, 170.

-loosheid, 451.

Uzer, 57, 129, -245, 253, 255,^261, 264, 350, 450, 512, 701, 760.

Digitized by VjOOQ IC

872

ZAAK-REQISTER.

IJzer-magazijn, 465. IJzers (in de) klinken, 287.

Zaailand. 178. . -lijd, 711. Zaaijen, 13, 43, 710. Zaak (capilale). 739.

• (crim.), 30.

. (gcmenffde), 30, 33, 36. » (justitiële), 356. . (kerkelijke), 662. Zadel. 781. 794. Zak, 147, 786.

Zamenrotteii van soldalen, 630. -rotting. 624.

-smelting,  270. 

-spannen van Chinezen, 675.

• -woning. 166, 496. Zand, 720, 728

. -molen, 540. Zee, 131, 140, 141. 535, 536, 538, 543. 608, 735.

. (over), 307. 800.

. (ter). 137.

. -boek, 346. Zeeën (Indische), 679. Zeegat, 660.

. -kaart, 62, 320, 326, 520'.

» -man, 56.

» -schap. 89. 479.

» -lieden (inl.). 47.

. -ofBcier. 129. 242, 245, 476,

478, 486, 489. 655, 665, 764. Zeep. 109, 217, 264. Zeeplaats. 704.

• -rover, 685, 772 » -schuimer, 685.

. -tol, 96. 97, 124, 706, 708, 798,

801. -vaarl, 87. 212, 289, 305, 396,

452, 488. 489, 492, 520, 530,

542, 543, 592, 598, 681, 785.

. -varende, 88. 129. 150, 158, 184,

311. 366, 369, 421,

427, 447—449, 476.

477. 636, 666, 694,

(Moorsche), 114, 115, 187, 188, 195. » -visscherij, 733.

• -wind, 546.

Zegel. 114. 145,200,202,205,225, 226, 229, 243. 244, 257, 271, 292, 311, 312, 386, 505, 512, 614, 667. 677. 714, 715, 762.

Zegel (klein). 113.

. -geld. 114, 187, 226, 229, 415. 423. 434, 451. 762. Zeü, 447, 618, 659, 728. . -doek, 210. 319. 659. . -maker, 236-238. 390, 407, 417.

426. -tuig, 609. Zekwyn, 70. Zendeling. 428. Zel-bier, 770 Zeng, 405.

Ziek en zieken. 47. 86,87, 114 116. 193. 195. 220-222, 295. 298 309. 334, 446, 454, 542, 724. Ziekbed, 292.

Zieken-lmis, 86, 115, 193, 446. • -trooster. 474. . -vader. 117. 490. Ziekte, 39. 86. 88, 214, 220, 348, 548, 645,

250, 542, 578, 720,

531, 534. 549, 554,

658, 692.

233, 536, 559, 693.

295. 545, 619,
296. Ziel, 143. Zienswijze, 620.

Zilver, 65. 90, 129, 140. 144, 146, 147, 227, 231, -232. 234. 297. 316, 327,332,344,450,508, 511, 530,777,779,784,786. 788,

-mijn. 731. -werk, 144. Zinken. 279. Zinneloos, 220. Zinnelijkheid, 212. Zil-dag, 737. ■ -plaats (verheven), 791. Zoek (te), 628.

» (te) raken, 676. Zoelelaar. 277. Zoetigheid. 617. Zon (opgaande), 665.

. -dag-geld, 211 Zons-ondcrgang, 164, 198,286,287,

581. Zoon, 337. 796, 797. Zout, 97, 98, 181, 211, 254, 263, 293, 394,396.410,514,670, 703, 707, 732,733,768,800,
582. » -pan, 732. » -vleesch, 410. Zuigeling, 746. Zuiveren (landerijen), 178.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

873

Zuivering, 28. Zuster, 25. 214. Zwaard veger, 489. Zwakte, 39. Zwalp, 643. Zwavel, 254, 263, 279. Zweren, 147, 623. Zweerder (valsciie), 15. Zwemmen, 18.

Zwenken, 560, 561, 563, 565, 568>

602, 605. Zwerven, 183, 322. Zwerver, 620, 637. Zijde. 109,120,242,245,317-319,

512, 611, 785-787. Zijd-geweer, 82, 83, 669. Zijkamer, 780. .-sloot, 732.

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by LjOOQ IC

Digitized by VjOOQ IC

JÜS^f!

WIDENER LIBRARY

Harvard College. Cambridge, MA 02138: (617) 495-2413

If the item is recaJJed^ the boirower will be notified of

the need Tor au earlicr return* (Non-reccipt of overdue

fiotices does not exempt th^ borro^^ fronuuYcrdUÊ fin es.)

Hj/'fi \Éttf fftf ffi'ifiir^ u\ topre^ervf ntn * ^tfft'tihff/

/

DigitizeS by *