Nederlandsch-Indisch plakaatboek, 1602-1811
This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . google . com/
HixLit^^ó.:r
l&arbart! CoUtge ILiörarg
FROM THE GIFT OF
WILLIAM ENDICOTT, Jr.
(CUtt of mr)
OF BOSTON
Digitized by
Digitized by
Digitized by
NEDERLANDSCH-INDISCH
PLAKAATBOEK,
1602—1811,
DOOR
Mr. d. A. VAN DER CHIJS.
VIJFTIENDE DEEL. 1808— 1809.
Uitgegeven door het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen nnet medewerking van de Nederiandsch-lndische Regering.
BATAVIA LANDSDRUKKERIJ.
'sUAGË M. NIJHOFF. 1696.
Digitized by VjOOQ IC
NéZio foyó, ^"^
Barvard College Library ItWiSopMS, 1912 Wüliara Endicott, Jr.
Digitized by
"^^- DA^E^J JL> Hl iS-
1 luiy. Post-regding tusschen Batavia en Java.
Bekend werd gemaakt» «dat voorlopig en tot dat deswegens oadere bepalingen zullen worden gemaakt, de gewoone post van hier naar Java tweemaal des weeks, als Woensdags en Zaterdags, morgens ten elf uren, van hier zal vertrekken en de brieven gevolglijk voor dat uur aan het coroptoir van den |)osimeester generaal, van Beusechem, op de groote rivier zullen bezoiigd moeten worden".
Zie ook 1 Januarij 1809.
4 Jnlij. Regdifèg van den militairen, geneeskundigen dienst.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal gezien hebbende het door den chirurgijn principaal, J. Heppener, uitgebragt rapport over de noodwendig vereischt werdende nieuwe inrigtingen en verbeteringen in de hospitalen en het gebeele geneeskundig vak in Indien, als mede ten aanzien der administratie van den medicinalen winkel te Batavia en de respective hospitaals-apotheeken op de buiten-kantoren ; en overwegende, dat onder de te makene redressen ook dit een der voornaamste pointen is, waarop de bijzondere attentie dient gevestigd te worden en de noodzakelijkheid dus gebied, dat daarin met den eersten werd voorzien, zo is het, dat welgemelde zijne excellentie noodig geoordeeld heeft te be- sluiten, zo als besloten werd bij dezen:
1^ om den geneeskundigen dienst bij 'sKonings armee en hospitalen in Indien te stellen op eene vaste en, zo veel
.rUlAAT*10a 9IEL Xf. 1
Digitized by VjOOQIC
4 lêoa H. W. DAE^JDELè.
mogelijk, gelijken voet, als mede de wijze der inrigting in de laatstgemelde, zo ten aanzien van den geneeskundigen dienst, als huishoudelijke directie of administrativen dienst derzelve, voor zo veel de plaatselijke omstandigheid en het locaal, daartoe geschikt, zulks zal komen toe te laten, te regelen na de in Europa en wel voornamelijk biQnen het Koningrijk Holland plaats hebbende gebruiken en dien volgens te approberen en te arresteren de dientwege in concept gebragte reglementen en instructién, met de daartoe gehorende lijsten en verdere bescheiden voor dezelve; voorts alle deze reglementen, lijsten en instructién ter hoofdplaats Batavia te doen drukken, ten einde de nodige exemplaren daarvan ter distributie, daar en waar zulks behoord, aan den chirurgijn en chef te doen afgeven, mitsgaders circulair na de res- pective gouvernementen en buiten-kantoren verzonden te worden ;
12" de Europeezen en inlanders in de hospitalen van eikan- deren te separeren, doch onder één opzicht en directie te stellen;
5^ om het geneeskundig vak geheel van den administrativen dienst der hospitalen af te scheiden en te reguleren, zo als bij de reglementen is bepaald;
4^ de medicinale winkel en laboratorium te Batavia van eikanderen te separeren en van binnen het kasteel naar Weltevreden te verplaatsen in het daartoe te hondene locaal en voorts den administrativen dienst daarover zo- danig te doen plaats hebben, als bij de gearresteerde reglementen bepaald is;
5^ de apotheeken op de respective buiten établissementen mede af te scheiden, zo wel van den geneeskundigen dienst, als de huishoudelijke administratie, en daarover afzonderlijke administrateurs of apotheekers aan te stellen, overeenkomstig den inhoud der hiervoren gearresteerde reglementen;
6^ buiten alle 'sLands dienaaren, in de respective hospitalen
Digitized by
- H. W. DAÊNDÉLê. J
op een speciaale qualificatie yan den Maarschalk en GoQTerneur Generaal ofde respective hoofden der plaaUen gratis ter verpleeging en cureering op te neemen alle inwoners, welke door armoede buiten staat zijn zich zelve de nodige medicamenten en oppassing als anderzins te kunnen bezorgen en dus^ buiten deze vergunning, anders veel ligt hulpeloos zouden blijven moeten, als mede teegens betaling alle zeevarenden van vreemde natiën, zo wel Europesen, als inlanders, en de betaling daarvan stellen voor de Europesen op een en een halve Spaansche mat en voor de inlanders een rijksdaalder Hollands per dag, alles zilver geld;
op Weltevreden bij Batavia of elders, waar zich in de nabijheid der hospitalen kerkhoven bevinden, dezelve ten minste 1000 passen van het gebouw te doen verwijderen en de lijken, welke in het algemeen op dezelve begraven liggen, 4 a 5 voeten diep in den grond te doen delven ter voorkoming van alle insecten, als mede alle boomen en plantagien, zonder onderscheid aan wie zij zijn toebehorende, insgelijks op eene distantie van 200 passen te doen omvellen: met aanbeveling aan de geene, die met de politie, zo op Weltevreden, als de overige etablissementen in Indien belast zijn, van te zorgen en te doen zorgen, dat daaraan stiptelijk voldaan word, ten ^de meerdere en zuivere lucht aan de zieken, welke zich in dezelve bevinden, hier door bezorgt werd; alle chirurgijn-majors, welke, hetzij nu of door aan- komst uit Europa, overcompleet mogten zijn, provisioneel en tot zoo lange dezelve als zodanig zullen kunnen in- vallen, de plaatsen der 2" klasse te doen vervullen, met behoud van derzelver tractement als chirurgijn-majors: voorts ook alle de zich thans nog in Indien bevindende opper-chirurgijns van de voormalige Oost-Indische com- pagnie mede in de 2" klasse der chirurgijns te plaatsen : en voorts de tractementen derzelve en alle die geene, welke in het geneeskundig vak bij «Ie arm<^e in Indien
Digitized by VjOOQ IC
4 1808. H. W. DAENDEL8.
dienen, te bepalen zodanig, als zulks bij de hier voor- waards geroention eerde reglementen voorkomende is; 9^ alle huisen of gebouwen, item apotheeken met dies toe- behoren, welke thans van de respective hospitaliers particulier in eigendom zijn toebehorende en volgens usantie door den een van den anderen moeten worden overgenomen en niet dan tot bezwaar van dezelve strek- kende zijn» 'sLands wegen voor eene billijke, getaxeerde waarde over te nemen en den eersten oflicier van gezond- heid, als mede die geene, welke met den adminisirativen dienst belast zijn, in de gemelde huisen of gebouwen gratis te doen wonen; 10° alle kapitalen of particuliere fondsen van de respective hospitalen, zo te Batavia, als Samarang, voortspruitende uit de aan dezelve door wijlen den geweesen Java's gouverneur. Jan Greve, vermaakte legaaten, te stellen onder eene afzonderlijke administratie en wel die van Batavia onder de tijdelijke opperkooplieden des kasteels en te Samarang van den hoofd-administrateur, ten einde deze gelden op eene voordeelige en secuure wijze te beleggen en de intrest-penningen daarvan, van zes tot zes maanden, in 'slands kas. over te brengen om daarvan, overeenkomstig de begeerte der geene, door wicn de vermaking daarvan gedaan is, alle extra-ordinaire ver- strekkingen, welke tot soulaas van de lijders dienen kunnen en thans 'sLands wegen plaats vinden, te kunnen doen geschieden en voorts van hunne dien aangaande te hondene administratie jaarlijks met ultimo December aan den tijdelijkea heer Gouverneur Generaal verant- woording te doen, terwijl daarentegen aan dezelve opening zal worden gegeven van het gebruik, dat daarvan ten behoeve der in de hospitalen zig bevindende lijders gemaakt geworden is. Door zijne excellentie ook gereflecteerd zijnde, dat, om van dit alles een goed eifect te kunnen verwagten, de nood- zakelijkheid vereischt, dal eon chirurgijn en chef over hel
Digitized by
H. W. OAENDELS. B
geheel geneeskundig Tak der armee en hospitalen in Indiön werd aangesteld, en daartoe aan hoogst gemelde zijne excel- lentie het best en geschiktst voorgekomen zijnde de cbirargijn principaal, J. Heppener, besluit diravolgens den gemelden Heppener aan te stellen, zo als dezelve aangesteld werd by dezen, tot chirurgijn en chef over 'sKonings armee en hos- pitalen in Indien en zulks op een vast appointement van 6000 rd', zilver geld, in het jaar, ingaande van den 26*^ Maart jongstleden, als van dien tijd af bereeds zodanig dienst gedaan hebbende.
Laatstelijk is ook besloten aan den chirurgijn en chef bij deze qualificatie te verieenen om de nodige voordragten te doen ter plaatsing en verplaatsing van de nodige gezondheids- officieren en chirurgijns van de 2' en 5* classe bij de armee in de hospitalen door geheel Indien, met last tevens aan een ieder, die zulks aangaat, den gemelde chirurgijn en cbef als zodanig te erkennen, te respecteren en te gehoorzamen en deszelfs orders in allen deelen stipt en zonder de minste afwijking naar te komen.
4 Julg. ReglemetU voor den mililairen, geneeskundigen dienst.
EERSTE HOOFDSTUK. Van de officieren van gezondheid.
EERSTB APDKBLIN6.
BepaUng, aanstelling^ ontslag.
Art. 1. De algeraeene directie en inspectie van den ge- heelen geneeskundigen dienst en het magazijn van genees- middelen zal geschieden door een doctor of chirurgijn en chef.
Bijzonder in de onderscheidene hoofd-etablissementen zal dezelve worden waargenomen door chirurgijns of doctors principaal.
Bij de regimenten, corpsen, in de hospitalen en op de strand- en buiten-comploiren zal dezelve geschieden door of*
Digitized by VjOOQ IC
6 1808. H. W. DAENDEL8.
ficieren van gezondheid der eerste classe of chirurgijDs-major, tweede classe of aide-cbirurgijns, derde classe of ^ère- chirurgijns.
In de hospitalen zal een doctor, behalve de chirurgijn-major, mede den dienst waarnemen.
De bereiding der geneesmiddelen zal aldaar geschieden door apothekers, evenals de chirui^ijns in classes verdeeld.
Art. % Alle officieren van gezondheid (indien zij niet uit het vaderland zijn gezonden) zullen, op voordragt van den chirurgijn of doctor en chef, door zijne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal worden aangesteld.
Art. 5. Alvorens zullen zij moeten geëxamineerd zyn door den doctor of chirurgijn en chef met een chirurgijn of doctor principaal en den oudsten chirurgijn-majoor, welke zich in de nabijheid van het hoofdkwartier bevind, van welke zij een certificaat hunner^bekwaamheid, door deze allen onderteekend, zullen ontvangen.
Art. 4. Wanneer een officier van gezondheid van zijn dienst verlangd ontslagen te worden, zal hij zich bij den chirurgijn of doctor en chef aanmelden, ten einde door dezen dan de noodige acte van demissie aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zoude kunnen gevraagd worden.
TWEEDE AFDEELING.
Traciement en utUfarm.
Art. 1. De chirurgijn of doctor en chefzaleen tractement genieten van 6000 rd*, zilver geld, in het jaar.
Ieder chirurgijn of doctor principaal geniet een tractement van 5000 rd', zilver geld, in het jaar.
Ieder doctor, chirui^jn en apotheker van de eerste classe zal hebben een tractement van 2400 rd' in 't jaar, op den voet van betaling der armee.
Ieder chirurgijn of apotheker van de tweede classe zal ge- nieten een tractement van 1200 rd* in 't jaar, op den voet van betaling der armee.
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. 7
Ieder chirurgijn of apotheker yan de derde classe zal ge- nieten een traktement van 600 rd' in 't jaar, op den voet Tan betaling der armee.
De doctor en chirurgijn-majoor van een hospitaal zal boTen het gewone tractement eene toelage van 50 rd% zilver geld, 's maands genieten, beneyens vrije woning bij het hospitaal.
Art. 2. De uniform zal dezelfde zijn, als door Zijne Majes- teit de Koning voor de officieren van gezondheid der armee is gedecreteerd ; alleen zal dezelve uu van donker blauw laken zijn, omdat licht hemelsblauw laken niet te bekomen is; de kleppen, kraag en opslagen zullen dus voor de doctoren en chirurgijns van zwart fluweel zijn en het borduursd, voor onderscheidene rangen bepaald, is voor de chirurgijns zilver, daar hetzelve voor de doctoren goud zal zijn.
Alzoo voor de apothekers door Zijne Majesteit geene uniform is bepaakl, zal dezelve alhier gelijk zijn aan die der andere oflScieren van gezondheid, doch, in plaats van zwarte, met groene, fluweele kleppen, kraag en opslagen, met goud gebor- duurd, volgens bepaling voor de onderscheidene rangen.
DERDE AFDEBLIlfG
Pligten en werkzaamheden in het algemeen.
Art. 1. In het algemeen zullen zij gehoorzamen alle zoo- danige orders of bevelen van wegens zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal of van het geneeskundig bestuur der armee, welke hun door den chirurgijn of doctor en chef, — aan wien zij, ten opzigte van den geneeskundigen dienst in het bijzonder, allen ondergeschikt zijn, — zullen worden gegeven, terwijl zij aan diegenen der officieren van gezondheid, die hooger in rang zijn ^an zij zelve, steeds de behoorlijke achting en gehoorzaamheid in het uitvoeren van den dienst zullen moeten bewijzen.
Art. 2. Zij zullen behoorlijk rapporten doen aan de com- manderende officieren en ook deze naar vereisch van den militairen dienst respecteren.
Digitized by VjOOQ IC
8 1808. H. W. DAENDELS.
Art. 5. De officieren van gezondheid van de eerste classe der regimenten, corpsen or hospitalen zullen voor het waar- nemen van den dienst hunner ondergeschikten bijzonder ver- antwoordelijk zijn.
Art. 4. De noodige medicijnen en andere middelen, alsmede eenige chirurgicale instrumenten en andere gereedschappen tot uitoefening van den dienst, ontvangen zij aldaar, waar geen hospitaal zich in de nabijheid bevind, op behoorlijke requisitielijsten, aan den chirurgijn of doctor principaal van het arrondissement ingezonden en door den chirurgijn of doctor en chef gefiatteerd, uit het magazijn van genees- middelen.
Zij zullen nogtans gehouden zijn zich op eigene kosten aan te schaffen de noodige zak-instrumenten.
Art. 5. In de eerste colom van de requisitielijsl word geschreven, hoeveel zedert de laatstvoorgaande requisitie van zoodanige middelen, die op nieuw gevraagd worden, is over- gehouden en in de tweede, welke benoodigd worden geoordeeld, welke benoodigde artikelen duidelijkheidshalve tevens voor aan met een schrap worden aangehaald; het onder deze lijsten gestelde declaratoir word door den officier van gezond- heid, die de requisitie doet, onderteekend.
Art. 6. Indien men zoude vermeenen van eenige genees- middelen, die op de medicijnlijst niet gesteld zijn, in het behandelen der zieken te moeten gebruik maken, zal het vrijstaan dezelve afzonderlijk bij de requisitie te vragen, mits openleggende de reden van dit verzoek.
Art. 7. Eenige middelen, als daar zijn : Sp. minderer, aqua mentae, aq. foeniculi, ext. saturni, sp. vini camphor en meer zoortgelijken moeten door hun zelven vervaardigt worden.
Art. 8. Azijn, brandewijn, olie, vet, stroop, zeep, wijn en al hetgeen tot zoortgelljke middelen behoort, zullen zij op detachementen, alwaar geen hospitaal is, op behoorlijke bons van wegens de civiele administratie uit de magazijnen ont- vangen.
Art. 9. Na de ontvangst van het gevraagde worden de
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 9
geDeesmiddelen nagezien en vergeleken met de bijgevoegde lifst en dezelve, in order bevonden, gequiteerd aan het magazgn teniggezondeD.
Art. 10. Indien eenig geneesmiddel, uit het magazijn on t- vangeD, ongeschikt ten gebruike wierd geoordeeld, zal hetzelve dadeiyk ter beproeving aan het magazijn worden gezonden.
Art. 11. Zoowel de chirurgicale instrumenten, als de art- zenijmengkundige gereedschappen en medicijnkisten, die hun ten gebruik gegeven of gelaten worden, zullen door hen in behoorlijke order worden bewaard, zoodanig, dat de instru- menten niet roesten en de medicijnen, ter voorkoming van alle ontvreemding, aan geen algemeene toegang blootgesteld zijn.
Art. 12. Ook zal men in het algemeen de artzenijen voor Togtigheid en te groote droogte moeten bewaren en hunne berging, zooveel mogelijk, voor de menigvuldige insecten on- toeganklijk maken.
Art. 13. In het voorschrijven en toedienen van genees- middelen zal men de meest mogelijke spaarzaamheid, voor zooveel het welzijn der lijders toelaat, betrachten en vooral zoi^en, dat de toegediende medicijnen na behooren ingenoomen worden, waartoe veel kan toebrengen, men geen onsmakelijke poeders toediene, maar dergelijke medicamenten veel eer met een sljroop als een conditum geeve.
Art. 14. Alle militairen met hunne vrouwen en kinderen en 'sLands ambtenaren op de strand- en buiten-comptoiren, wanneer zij door de officieren van gezondheid derzelven be- handeld worden, hebben aanspraak het noodige van genees- middelen ter genezing zonder onkosten te ontvangen.
Door kinderen worden alleen de zoodanige verstaan, die bij de ouders inwoonen en geheel nog ten hunnen laste zijn ; anderen zijn hieronder niet begrepen, zoo min als huislljke ol andere bediendens.
Art. 15. Daar in de hospitalen ook scheepslieden, zoo van 's Konings oorlogschepen, als van particuliere, Hollandsche schepen, ook zeevarende tan schepen, aan vreemde natiën loebehoorende^ als eindelijk ook eenige arme iuwoonders bij
Digitized by VjOOQ IC
10 1808. H. W. OAENOEL8.
bijzondere vergunning van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal opgenomen en behandeld moeten worden, zal de behandeling dezer zieken, niet alleen door de oi&cieren van gezondheid, bepaaldelijk voor het hospitaal gedeslineerd, geschieden, maar ook naar omstandigheden door diegeenen, welke aan de regimenten of corpsen geattacheerd zijn, bij gepaste verkiezing van den chirurgijn of doctor en chef.
Art. 16. Ieder dag worden in lijsten naauwkeurig ingevuld de naamen en ziektens der lijders, de voorgeschrevene medi- camenten, enz., alsook de afgegevene breukbanden, terwijl nogtans ligte, chirurgicale gebreken op deze lijsten niet behoeven aangeteekend te worden.
Art. 17. Behalve deze daglijsten zullen 'er maandlijsten moeten worden opgemaakt, waarin na het afloopen van ieder maand zullen ingevuld worden de onderscheidene zoorten van ziektens, welke in de maand onder behandeling van ieder, op zig zelven [fungeerenden officier van gezondheid hebben plaats gehad, met bepaling tevens, hoeveel van ieder ziekte in de maand van de vorige waren overgebleven, in deze op nieuw ziek geworden, hersteld, gestorven en wederom overge- bleven zijn.
In de hospitalen word door den doctor en chirurgijn-major slegts eene zoodanige lijst van alle de zieken in het geheele hospitaal opgemaakt en bij iedere maandelljksche inzending overgelegd.
Art. 18. Behalve deze lijsten woi*d aan de iever van ieder oiQcier van gezondheid overgelaten te houden van bijzonder belangiijke ziektens of gebreken een dagelijksche, nauwkeurige aauteekening, met de opgave der kenteekenen van de ziekte en de verschijnselen, die zig lederen dag daarbij opdoen.
Art. 19. Van alle overledenen moet een uitgewerkte bis* toria morbi door den officier van gezondheid, welke hen behandeld heeft gedurende zijne ziekte, worden opgemaakt, waarbij tevens de geboorteplaats, ouderdom, lichaamsgesteld- heid en levenswijze van den lijder, of hij gehuwd of ongehuwd is, behoord te zijn opgeteekend.
Digitized by VjOOQ IC
H. W DAENDELS. 11
Art. %0. De officieren van gezoDdheid worden ten sterksten dangemaand oyerledene militairen, in of aan welker lyken zij vermoeden eenige geneeskundige opheldering te zullen vinden, voor zoo verre zulks zonder schade geschieden kan, Ie openen en naawkearig te onderzoeken en daarvan aanteekening te houden. Bij deze operatien zal men nogtans de meeste omzigtigheid gebruiken en zorgen, dat zulks in een afgescheiden en afge- sloten plaats kan geschieden.
Art. 21. Alle verantwoordingslijsten, enz. moeten duidelijk geschreven en zindelijk gehouden worden ; in het voorschrijven en invullen der recepten vermijde men het oud gebruik van caracters in plaatse van de eigene namen der geneesmiddelen te stellen.
Art. 22. Behalve de verpligting om, zooveel mogelijk, te zorgen, dat de zieken zoo spoedig doenlijk in het hospitaal zich begeven of gebragt worden, zullen de officieren van gezondheid in het algemeen opsporen al, wat in der soldaten casemen, in hun levenswijze, eetregel, lichaamsoefeningen, exercitien, uitspanningen of vermaken en wat dies meer is, de gezondheid kan schaden.
Art 23. Ter verbetering hiervan zullen zij, volgens de beste regelen der konst, de noodige ontwerpen in geschrifte maken of van het nadeelige, hetgeen zij ontwaren, daar, waar zulks volgens de regelen van den dienst vereischt wordt, rapport doen.
Art. 24. De chirurgijns-major en apothekers van de eerste classe worden op het meest aangemaand om, zooveel doenlijk, ter meerdere bekwaming der chirurgijns of apothekers van de tweede en derde classe toe te dragen en van de voor- komende omstandigheden ten dien einde het best mogelijk gebruik te maken.
Art. 25. Geen officieren van gezondheid zullen zich van de plaatsen, waar zij den dienst uitoefenen, voor eenigen tijd naar elders met verlof mogen verwijderen dan met voorkennis van den commanderendeli officier en met speciale permissie van den chirurgijn of doctor en chef.
Digitized by VjOOQ IC
12 1808. H. W. DAENDELS.
TWEEDE HOOFDSTUK.
Van den geneeskundigen dienst buiten de hospitalen.
EERSTE ;FDEELIN6.
Diefist bij de regimenten of corpsen in de hoofdplaatsen.
Art. 1. Bij een regiment infanterie zal de dienst worden uitgeoefend door een chirurgijn-major, drie chirurgijns van de tweede classe en zes van de derde classe.
Bij corpsen van mindere sterkte zal het getal der officiereu van gezondheid naar gelang der omstandigheden zijn ingerigt.
Art. 2. De chirurgijns- major of eerste aanwezende officieren van gezondheid, welke bij dezelve aanwezig zijn, zijn ter eerste instantie verantwoordelijk voor de uitoefening van den geheelen geneeskundigen dienst.
Zij houden het toezigt over de practijk der chirurgijns van de tweede en derde classe, zullende deze altijd over patiënten van aanbelang met hen te rade gaan en van belangi*ijke om- standigheden, die zich in hunne practijk voordoen, dadelijk rapport maken.
Alle officieren van gezondheid van corpsen, bij welke zich geen chirurgijn-major bevind, dienen onder opzicht van een der chirurgijns-major van het guamisoen, welke hunne practijk surveilleerd.
Art. 3. De chirurgijns-major of eerste aanwezende officieren van gezondheid corresponderen onmiddellijk met den chirurgijn of doctor en chef.
Art. 4. Alle zieken van eenig aanbelang worden zoo spoedig mogelijk en zonder eenig verzuim in het hospitaal gebragt, voorzien van een billet, houdende den naam, compagnie en regiment of corps van den lijder, geteekend door den officier van gezondheid en commandeerenden officier.
Art. 5. De officieren, hunne en andere militairen vrouwen en kinderen en sommige zieken van geen aanbelang worden door hen buiten het hospitaal gevisiteerd en van hetnoodige
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDEL8. 15
▼oorzien uit de apotheek van hel hospitaal, op Toorschrifteiiy door hen eigenhandig geschreyen en onderteekend.
Art. 6. De lysten, requisitién en al, hetgeen tot yerant- woording yan den dienst behoord, worden, zoo als in de derde afdeeling van het eerste hoofdstuk is bepaald, aan den doctor of chirurgijn van het arrondissement gezonden.
Art. 7. Weekelijks zullen zij aan den comniandeerenden officier een exact rapport doen van den staat en het getal der zieken hij iedere compagnie, onverminderd bijzondere gebeurtenissen, van welke, zoo spoedig mogelijk is, aan den conunandant zal kennis gegeeven worden.
Ten deezen einde en in het algemeen zullen ook de chi- rurgijns der 2" en S' classe verplicht zijn van alle zieken of gekwetsten, bij welke zij geroepen zijn, aan den chiriirgljn- major of eersten aanweezenden oHicier van gezondheid rapport te doen.
Art. 8. Indien er in hetzelve guarnisoen bataillons, corpsen of detachementen zijn, waarbij geen officier van gezondheid zig bevind, zal een der chirurgijns-major verplicht zijn voor de behandeling der zieken daarbij te zorgen.
Art. 9. De chirurgijns-major of eerste aanweezende olli- cieren van gezondheid moeten alle manschappen, die aange- nomen worden, visiteeren.
Degenen, welke gebreken hebben, die hem voor den dienst ongeschikt maken, worden door hen daartoe onbekwaam verklaard.
TWEEDE AFDBELliXG.
Dienst bij de detachementen en op de strand- eti hu iten-comp toiren .
Art. 1. Bij detachementen van verschillende wapen-corpsen worden de noodige officieren van gezondheid bij gepaste tour- beurten medegegeven.
Art. 2. De gedetacheerde officieren van gezondheid buiten de hoofdplaatsen ontvangen bij bun vertrek op requisitién,
Digitized by VjOOQ IC
14 1808. H. W. OAEKOÈLè.
die zy aan den doctor of chirurgijn principaal van het arron- dissement inzenden om door den doctor of chirurgijn en chef te worden gefiatteerd, de noodige medicijnen, linnen, pluksels, enz. uit het magazyn van geneesmiddelen of uit de apotheek van het hoofd-hospitaal, mits opgevende onder aan de requi- sitie-Iljst de sterkte van het detachement.
Art. 5. De gedetacheerde officieren van gezondheid behan- delen bij de detachementen alle zieke militairen en 'sLands ambtenaren aldaar, zonder onderscheid.
Art. 4. Zij zenden zonder onderscheid van rang hunne verantwoordinglijsten en al, wat daartoe behoort, om de drie maanden, indien er gelegenheid van verzending is, aan den chirurgijn of doctor principaal van hel aiTondissement, met wien zy over het noodige tot den dienst correspondeeren.
Art. 5. Bij de detachementen moet er altijd voor een geschikte, afgezonderde plaats gezorgd worden tot berging der zieken, buiten de plaatzen, daar de militairen huisvesten, welke bij wijze van guarnizoens-hospitalen kunnen zijn in- gericht.
Door guarnisoens-hospitalen worden verstaan afgezonderde plaatsen in de casernen, tot verpleging der zieken van het detachement geschikt, in welke een onder-officier als menage- meester fungeert, die voor de huishoudelijke orde en ver- rekening der gelden verantwoordelijk is; zullende voor het houden der menage voor de Europeesen en Amboneesen worden ingehouden het gewone menage-geld, terwijl van weegens het gouvernement in rekening zal geleden worden voor ieder inlands soldaat twee stuivers daags, in zoodanige munt, als waarin de tractementen ter plaatse, alwaar het hospitaal is aangelegd, uitbetaald worden, behalven nog de gewone rations van vivres.
De geringe voorschotten, die hiertoe door de commandeerende offic eren worden gedaan, met de noodige bewijzen voorzien, zullen 's maandelijks aan den commissaris van oorlog worden gezonden, ten einde daarop voldoening geschiede.
De matrassen, deekens en lakens voor de Europeesen en
Digitized by
lÓOè. H. W. DAENOCLÖ. 15
Ainboiieesen, als ook de matjes en kleedjes voor de inlaoden, zolien Tan de militaire of plaatselijke civiele administratie verkregen worden op bons, door de commandeerende officieren geverifieerd en geteekend, welke voorts de noodige ïoi^en zuDen dragen, dat deze artikelen behoorlijk onderhouden en verantwoord worden.
Art. 6. De gedetacheei*de officieren van gezondheid zullen bij te doene rapporten aan den chirurgijn of doctor principaal van het arrondissement opgeven, in hoe verre zij met bijzondere inrichtingen voor de zieken hebben kunnen slagen, waar het locaal zig bevind, boe gelegen, hoeveel zieken het kan bevatten Ba welke voor- en nadeelen, tot den gaaeeskundigen dienst betrekkelijk, hetzelve heeft.
Art. 7. De zieken van de detachementen nabij de hoofd- plaatzen moeten, zooveel mogelijk, en zoo spoedig naar de hospitalen verzonden worden, voorzien van een entree-billet.
Art 8. Wekelijks zullen de gedetacheerde officieren van gezondheid een rapport doen aan den commandeerenden offi- cier van het detachement van het getal en den staat der zieken, onverminderd bijzondere gebeurtenissai, van welke zij zoo spoedig mogelijk zullen kennis geven.
Art. 9. Bij het intrekken van een detachement worden de zieken alle voorziai van de noodige billetten om in het hospitaal in de hoofdplaats 'an het arrondissement te worden gebragt.
DEftDE AFDEELING.
Van de tegenwoordigheid der officieren van gezondheid bij revuen en exercilién.
Art. t. Bij inspectien, afvuuringen of andere plechtigheden, bij welke het geheele regiment of corps of het detachement onder de wapenen komt, zullen de aauwezende officieren van gezondheid, hiervan kennis bekomen hebbende, tegenwoordig moeten zijn, zoodanig nogthans, dal de geneeskundige dienst daarbij niet kome te lijden.
Digitized by VjOOQ IC
16 18Ó8. H. W. DAENDËLÖ.
Art. 2. Bij gewone exercitien zal de chirurgijn-major of eerste aanwezend oflicier van gezondheid zorgen, dat daarbij altijd een of twee officieren van gezondheid^ van het noodige voorzien, tegenwoordig zijn.
DERDE HOOFDSTUK. Van de hospitalen.
BERSTE APDEEMNG.
Inrichting der hospitalen en algemeene bepalingen.
Art. 1. Op Weltevreden nabij Batavia, Samarang enSou- rabaija zal een genoegzaam uitgestrekt loraal voor een hos- pitaal aangelegd zijn, dal van allen toegang, zooveel het zijn kan, behoord vrijgesteld te wezen.
Art. 2. In het algemeen dienen de hospitalen rondsomin het water te staan of van alle zijden met afschuttingen worden vooi*zieu, op zoodanigen afstand van het locaal, dat de zieken daartusschen kunnen wandelen.
Art. 3. De bijzondere vereislens van ieder goed hospitaal betreffen reinheid, vrije toegang van lugt, bijzonder van koele lugt, niet besmet met dierlijke en andere uitvloeizels en dus, zooveel mogelijk, der zeelugt; ligging der lijders, ieder afzonderlijk en genoegzaam van elkander verwijderd; be- hoorlijke afzondering der. lijders, vooral van besmettelijke en bijzonder belangrijke, enz.
Art. 4. Ter behoorlijke vervei-sching der lugt moeten er op een behoorlijke afstand van elkander, overal, waar de buitenlugt vrij kan inkoomen^ gaaten gemaakt worden, langs en raakende aan den grond, van tien duimen in het vierkant, van buiten voorzien met ijzere roosters en van binnen met schuiven, die, wanneer de koele wind nadeeHg raogt worden bevonden, aan de zijde, van waar de wind inkomt, kunnen worden gesloolen.
Art. 5. Ook behoord in ieder zaal ten minste een gat in de zolder met een koker door 't dak te zijn om de bedorven, ligtere lucht door te luaten.
Digitized by
- H. W. DAENDEL8 il
Art. 6. Vooral ^ 's morgens vroeg en 's ayonds zal men rookingen van salpeeter of zee-zout met ritriool-zuur in de zaaien aanwenden.
Bij besmettende ziektens zullen er zaaien Tan TerwisseUng behooren te zijn, welke geêTacueerde zalen dan met bniinsteen, zeezout en vitrioohuur moeten berookt worden; alle andere rokingen van kruit, bacc. juniperi, enz. zijn zonder nut.
Ari. 7. De keuken en apotheek behooren van de ver- blijfplaatsen der zieken afgescheiden te zijn en de secreten naar vereisch a^ezonderd en zoo ingericht, dat dezelve geen staDk in de zalen kunnen veroorzaken,
Art. 8. Ieder ligplaats moet behoorlijk genummerd zijn, terwijl ook ieder zaal een vast nummer of letter behoort te hebben.
Art. 9. De ligplaatsen zullen bestaan* in houten, eenmans kriblieo, van het noodige beddegoed voorzien, voor de Euro- peesen en Amboneesen; doch voor de inlanders zal alleen een mat en strookussen en. voor sommige zieken van aan- belang een deken worden verstrekt; echter in het ruwe saisoen zullen alle lijders van een deken moeten voorzien worden.
Art. 10. De kribben zullen in alle zalen ten minsten twee voeten ter zijde van elkander moeten staan en tusschen iedere rij zal een distantie zijn van zes of zeven voeten.
Art. 11. Foumitures en kleedingstukken, voor besmettende ziekten gebruikt, behooren niet weder te worden geém- ploijeerd, maar moeten na den afloop verbrand worden.
Art. 12. In de hospitalen worden opgenomen en behandeld: 1® militairen, voorzien met een billet; 2^ scheepsvolk van 'sKonings zeemagt of van HoUandsche koopvaardij schepen, voorzien met een billet en inventaris van het goed, dat zij meede brengen, beide geteekend door den eommandeerenden officier en chirurgijn van het scbip; 3® vreemde zeevaareuden met een billet en inventaris, ge- teekend door den commandant van het vaartuig;
riAlAAT-BOU DEEL XT. 8
Digitized by VjOOQ IC
18 1608. H. W. DAÉNDÈLS.
4^ ook andere persoonen met een last van weegens zijne excellentie den Maarschalk en (Grouverneur Generaal.
De inlanders zullen in hetzelve gebouw, van de Europeesen, en Anohoneesen afgescheiden, verpleegd worden.
Art. 13. Geene zieken of herstelden zullen de hospitalen mogen verlaaten dan op last van den doctor of chirurgijn- majoor en voorzien van een pas.
Art. 14. Tot behoud van de goede order in de hospitalen zal er een militaire wacht aan ieder derzelve gegeeven worden.
Art. 15. Voorts zal dagelijks een officier van het guami- soen belast zijn met de visitatie van het hospitaal en ver- noemen, of er ook eenige klagten zijn, en van deeze rapport doen aan den commandeerenden officier van het guarnisoen, zonder over de verschillende klagten te decideeren.
TWBBDB AFDBELING.
Van den geneeskundigen dienst in de hospitalen.
Art. 1 . De algemeene, geneeskundige dienst in de hospitalen, zoo voor militairen, als andere personen, wordt uitgeoefend door alle officieren van gezondheid, zoowel der regimenten of corpsen, als die bij het hospitaal geplaatst zijn, welke daartoe door den chirurgijn of doctor en chef zullen worden geordon- neerd.
Art. 2. De genees- en heelkundige dienst in de hospitalen zal van eikanderen afgescheiden zijn, zoodat de eerste door een doctor en de tweede door een chirurgen van de eerste classe zal worden waargenomen, die ieder bijzonder voor hunnen dienst verantwoordelijk zijn.
Z\j zullen tot hunne adsistentie hebben een chirurgijn van de 2^ en vier chirurgijns van de 3'* classe; de chirurgijns van de T en 3® classe zullen na de vermeei*dering der zieken of andere noodzakelijke omstandigheden door den chirurgijn of doctor en chef boven dit bepaalde getal kunnen vermeerderd worden.
Art. 3. Zij beliooren te zorgen, dat de zieken volgens
Digitized by
1008 H W. DAENDELÖ. lÖ
boone hooMYerdeelingeD, zooveel mogelijk, worden gescheideD en zulks bijzonder ten aanzien Tan besmettelyke, koortsige, van de aan den loop laborerende, yenerische, scabieuse, enz. ; ook beboorl er een afzonderlijke zaal te zijn voor de conva- lescenten.
Art. 4. In bijzonder belangrijke gevallen is dechirurgyn- major of doctor van een hospitaal verplicht over den staat van zoodanigen zieke met den chirurgijn of doctor en tbiei (indien deze tegenwoordig is) en chirurgyn of doctor princi- paal yan het arrondissement onderling te raadplegen.
Art. 5. De genees- en heelkundige diensten worden op ge- zetle tyden des morgens en 's avonds verricht en wel des mollens om zes en des avonds om vyf uuren; en op dexe aureu zullen alle de officieren van gezondheid buiten wettige verhindering zonder onderscheid moeten aanwezig zyn.
Art. 6. Tot het gereedmaken der recepten zullen in de hospitalen zyn twee apothekers, een van de 1^ en een van de 2® classe, benevens de noodige oppassers of slaven tot adsistentie.
Welke verplicht zullen zyn tevens alle voorschriften, buiten bet hospitaal voorgeschreven door militaire artsen ingevolge, art. 5 van de eerste afdeeling van het 3^ hoofdstuk, gereed te maken.
Art. 7. De medicynen en middelen tot uitoefening van den dienst worden, zooals in het eerste hoofdstuk, derde afdeeling gemeld is, op requisitie-UjsteD, door den apotheker opgemaakt en onderteekend, uit het magazyn van geneesmiddelen verkregen ; het overige als azyn, zout, olie, wyn, arak of brandewyn en diergeUjke meer, worden op bons van den hospitaal- meester ontvangen; dog het is ten strengste op poene van cassatie verboden van alle deze artikelen eenig gebruik dan ten behoeve der zieken te maaken.
Art. 8. DageUjks worden behoorUjk alle recepten op de lasten ingevuld, terwyl in het algemeen alles, wat ten op- agten van het houden der Ujsten, het opmaken van historiae morb^trum, enz. en wat verder op den geneeskundigen dienst
Digitized by
èÖ 1Ö08. H. W. DAENDELS.
betrekking heeft, nauwkeurig door de officieren van gezond- heid der hospitalen, ieder in zijne betrekking, zal in acht moeten genomen worden, zoo als in het eerste hoofdstuk, derde afdeeling is voorgeschreven.
Art. 9. In de hospitalen zal de chirurgijn -major en doctor, ieder in zijn departement, zorgen, dat het dieet, hetgeen hij oordeeldt noodzakelijk te zijn, bij de visite behoorlijk wordt opgeteekend, ten einde op lijsten, door hun onder- teekend, dadelijk na de visite aan den hospitaalmeester te doen bezorgen, welke in het doen gereed maken der spijzen verpligt is zich hier na te gedragen.
De portien in het voorschrijven van het dieet zullen met overleg van den chirurgijn of doctor en chef, benevens den doctor of chirurgijn principaal, door den doclor en chirurgijn- major in de hospitalen worden vastgesteld.
Art. 10. By afwisseling en naar vereisch der omstandig- heden zal een officier van gezondheid der tweede of derde classe de hospitaal-wacht zijn aanbevolen, gedurende welken tijd zij hun verblijf in het hospitaal zuilen moeten houden in een daartoe geapproprieerde wachtkamer, in welke ue verbanden, enz. door de cbiiiirgljns der derde classe zullen worden gereed gemaakt.
Art. 11. De wachthebbende chirurgijn zal zorgen, dat de inkomende zieken of gekwetsen, waarvan hun dadelijk moet worden kennis gegeven, bij het inkomen terstond, volgens de daarvoor gemaakte verdeeling, geplaatst en van het nodige voorzien worden ; zij verrigten al den genees- en heelkundigen dienst, welke (uitgezonderd in gevallen van aanbelang) tusschen den tijd der visites bij de lijders mogt nodig zijn.
Ook zuUen zij altijd bij het toedienen der spijzen in de zalen tegenwoordig zijn en van alles rapport maken aan den doctor of chirurgijn-major, die zelfs van tijd tot tijd bij het toedienen der spijzen behooren tegenwoordig te zijn, ten einde toe te zien, of alles goed en overeenkomstig de intentie gereed gemaakt zij.
Art. 12. De apothekers zullen altijd een van beide in de
Digitized by
H. W. DAENDELS. 21
tusschen tijden in de apotheek tegenwoordig zijn tot het gereedmaken der geneesmiddelen.
VIERDE HOOFDSTUK.
Van het opzigt oyer den geneeskundigen dienst
in de arrondissementen. Dienst Yan de
doctoren of chirurgijns principaal.
Art. 1 . Daar de uitgebreidheid van het land en de moeilijk- heid tot reizen voor het doen van de noodige inspectien zulks voor den chirurgijn of doctor en chef ondoenlijk maken, zullen er doctoren of chirurgijns principaal het toezigt over den geneeskundigen dienst, op hunne verantwoordelijkheid aan den chirurgijn of doctor en chef, in de arrondtssemanten waarnemen.
Art. 2. De chirurgijns of doctors principaal doen dagelijks inspectien in het hospitaal der hoofdplaats van hun arrondis- sement, alwaar zij woonachtig zijn, en bij gelegenheid zullen zij de hospitalen der detachementen, enz., daartoe behorende, inspecteeren en zijn verantwoordelijk, dat nopens de inrigting derzelve, als aangaande de onderscheide deelen van den dienst» zoo bij d^e, als bij dë regimenten en corpsen, alles, wat ten dien opzigte in dit reglement bevat is, naauwkeurig worde nagekomen.
Art. 5. Zij zullen toezien bij hunne inspectien, dat de chimrgicale en andere instrumenten, benevens de medicijnen, behoorlijk worden in order gehouden en bewaard en in het toedienen der laatsten de noodige spaarzaamheid en goede aanwending worde betracht.
Art. 4. Zij ontvangen de lijsten en andere verantwoordingen van den geneeskundigen dienst, benevens de requisitiên van geneesmiddelen, van de officieren van gezondheid, dienst doende in hun arrondissement, en zenden dezelve aan den chirurgijn of doctor en chef. .
Dagelijks ontvangen zij uH bet hospitaal der hoofdplaatsen^ een moi^en rapport, hetwelk zij teekenen en wekel^ks aan den chirurgtin of doctor en chef inzenden.
Digitized by VjOOQ IC
ta 1808. H. W. DAENOEL8.
Voorts ontyangen zij maandelijks een maand-rapport, mede uit bet hospitaal, hetwelk zij insgelijks teekenen en inzenden hij den doctor of chirurgijn en chef.
Bij hetzelven zullen zij voegen een summier rapport met aanmerkingen omtrent den aard der heerscheude ziektens in hunne arrondissementen, met opgave der gelegenheid, oorzaken, v^at aangewend is of zoude kunnen worden tot voorkoming, en de best beproefde behandeling.
Art. 5. Zij correspondeeren met de officieren van gezond- heid over het noodige tot den geneeskundigen dienst, in welke zij in noodzakelijke gevallen zUllen voorzien, doch tmder verpligting van hunne verrigtingen kennis te geven en rap- port te doen aan den chirurgijn of doctor en chef.
Art. G. Zij doen de noodige voorziening, indien spoedig officieren van gezondheid tot een detachement vereischt worden, ingevolge de voorschriften, in dit reglement bepaald.
Art. 7. Zy zullen zorgen in hunne arrondissementen, dat de vereischte subordinatie word in acht genomen, en waken, dat de officieren van gezondheid zich naar het voorschrift hunner pligten en werkzaamheden gedragen.
VIJFDE HOOFDSTUK.
Van het opzigt over den gcheelen geneeskun- digen dienst en het magazijn van geneesmiddelen.
BBRSTB AFDBBLING.
Dienst van den chirurgijn of doctof' ett chef.
Art. 1 . Hij zal in het algemeen gehoorzamen en nakomen alle orders en bevelen, welke hem van wegens zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zullen worden gegeven. Mitsgaders van alles, wat zijn dienst betreft, behoorlijk aan zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal rapport doen, doch is ten opzichte van het geneeskundige verant- woordelijk aan het geneeskundig bestuur over de armee en
Digitized by VjOOQ IC
H. W. 0AENDEL8. S3
brengt alle de orders en voorachriften voor de officieren van gezondheid aan dezelven over.
Art. 2. De doctor of chirurgijn en chef is voor den ge- heelen geneeskundigen dienst in Indien verantwoordelijk en heeft het oppertoezigt over den geheelen omvang ran denzdven, regelt denzelven onder de officieren van gezondheid, welke (indien zij niet uit het vaderland zijn gezonden) op ztjn ▼oordragt worden aangesteld en die alle aan hem onder hunne verantwoordelijkheid ondergeschikt zijn.
Art. 5. De chirurgijn of doctor en chef zal toezien, dat alles worde aangewend, het geen tot bewaring der gezondheid ▼an de kiijgslieden kan dienen, terwijl hij bij zijn generaal rapport aan het geneeskundig bestuur zal behooren op te geren, het geen tot dit heilzaam oogmerk is bewerkstelligt.
Art. 4. Bij het mobiel maken van een gedeelte van het corps der armee zal hij, hiervan • kennis bekomen hebbende, zorgen, dat het noodige voor ambulances in gereedheid zal zijn ; insgelijks bij detacheeringen zal hij een verdeeling van de officieren van gezondheid van de onderscheidene wapen-corpsen naar gelang der afstanden, den aard der plaatsen, bet getal der gedetacheerden, enz. doen; alles met kennisgeving aan de commandeerende officieren, van welkers corpsen de officieren van gezondheid worden afgenomen, en der detachementen, aan welke zij dan toegevoegd zijn.
Art. 5. Voor al heeft hij het toezigt der hospitalen en is verantwoordelijk^ dat nopens de inrichting derzelve en aangaande de onderscheidene deelen van den dienst alles naauwkeurig word nagekomen, hetg^n in het hoofdstuk der hospitalen is voorgeschreven, ten welke einde hij dezelve en, indien mogelijk, ook de hospitalen der detachementen dikwijls zal inspecleeren.
Art. 6. Hij zal tevens bij zijne inspectien toezien, dat de chirorgicale instrumenten, het geen tot bereiding der genees- middelen noodig is, de medicijnkisten, enz. in behoorlijke orde gehouden en voor alle nadeelige omstandigheden, zoo veel mogdtjk, bewaart worden.
Digitized by VjOOQ IC
24 1808. H. W. DAENDELS.
ArI. 7. Als ook, dat in hel voorschrijveu, bereiden en toedienen der geneesmiddelen de meest mogelijke spaarzaam- heid, voor zoo veel met het welzijn der lijders bestaandbaar is, worde betracht en dat aan niemand medicijnen worde toegediend, dan die er aanspraak op heeft.
Art. 8. Voorts is hij gehouden Ie zorgen, dat de lijsten der officieren van gezondheid, benevens de verantwoordingen van den geneeskundigen dienst, waarvan in het eerste hoofd- stuk, derde afdeeling gesproken is, behoorlijk bij hem ontvangen worden, ten einde bij gelegenheid naar 't vaderland te worden opgezonden om vervolgens ook door het geneeskundig bestuur der armee onderzogt te worden.
Art. 9. Dat de vereischte subordinatie worde in het oog gehouden, op het gedrag der officieren van gezondheid worde gewaakt en in het algemeen, dat alles worde in acht ge- nomen, hetgeen ten opzigle der pligten en werkzaamheden der officieren van gezondheid is voorgeschreven.
Art. 10. Indien hij mogt bevinden,- dat eenig officier van gezondheid niet aan zijne verpligting voldood of zich aan wangedrag schuldig maakt, zal hij, indien zijne serieuse ver- maningen vruchteloos mogten afloopen, daarvan kennis geven aan zyne excellentie den Maarschalk en Grouverneur Generaal, opdat daartegen de noodige voorziening kan geschieden.
Art. 11. Hij is gehouden, zoowel van de goede pligts- betrachting der officieren van gezondheid, als van hunne nalatigheid, gemotiveerde aanteekeningen te houden en daarvan, zoowel als van alle bijzonderheden, die hem in den loop van zijne functien voorkomen, aan zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, als ook het geneeskundig bestuur over de armee, bij ieder overzending der stukken te rap- porteeren.
Art. 12. Hij ontvangt 'sweekelijks van de doctors of chirurgijns principaal der arrondissementen het dagelijks morgen-rapport der hospitalen.
Insgelijks ontvangt hij van dezelve 's maandelijks een maand- rapport met bijvoeging der dagen van verpleging, beiden
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. 58
opgemaakt door de contraroileurs of boekhouders der hospitalen en door den doctor of chirurgijn principaal van het arrondis- sement geteekend.
Nog zal hij van de doctors of chirurgijns principaal bij het maand-rapport ontvangen een summier rapport omtrent den aart der heerschende ziektens in hunne arrondissementen.
Uit dezen zal hij *s maandelijks een eenigzints gedetajileerd. doch algemeen summier rapport opmaken van den genees- kundigen dienst en staat der ziektens en hetzelve aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal indienen.
Art. 13. Hij accordeert voor eenigen tijd inlands verlof, doch niet langer dan voor een maand, met voorkennis van de commandeerende officieren, aan de officieren van gezondheid.
Art. 14. Hij ontvangt behoorlijke kennisgefing van de officieren van gezondheid, welke hunne demissie verlangen, ten einde dan bij zijne excellentie den Maarschalk en Gou- verneur Generaal de noodige voorstellingen te doen.
Art. 15. Hij heeft ook het toezigt over en is verant- woordelijk omtrent de behoorlijke inrigting van het magazijn van geneesmiddelen en verdere behoeftens tot den dienst, zoo als in de eerstvolg nde afdeeling broeder is omschreven.
Art 16. Eindelijk word aan de kunde en iever van den chirurgijn of doctor en chef overgelaten om in alle voor- komende omstandigheden en waarvan in deze instructie niet mogt gesproken zijn, zoodanige schikkingen en maatregelen te nemen, als hij tot bewaring of herstelling der gezondheid van de krijgslieden, onder zijne verantwoordelijkheid, zal vermeenen te moeten bewerkstelligen.
TWEEDE AFDEELING.
Van het magazijn van geneesmiddelen en de verdere benoodigheden tol den dienst
Art. 1. Op Weltevreden, nabij Batavia, zal een magazijn van geneesmiddelen zijn ingerigt, ter goede bewaring der geneesmiddelen geschikt en, voor zoo veel noodig is, geap- proprieerd.
Digitized by VjOOQ IC
26 1808. H. W. DAENDEL8.
Art. %' Hetzelve staat onder bijzonder toezigt van den doctor or chirurgijn en chef (of bij deszelfs absentie, onder toezigt van den doctor of chirui^ijn principaal van het ar- rondissement van Batavia), welke ten opzigte van derzelver goede inrigting verantwoordelijk is.
Art. 3. Tot den ontvangst, ter aflevering en ter begrooting der benoodigde geneesmiddelen, het houden der boeken en het schrijven der verantwoordingen, enz. zal in het magazijn van geneesmiddelen een magazijnmeester, gelijk staande in in rang met een apothekar van de eerste classe, onder opzicht van den doctor of chirurgijn en chef worden geém- ploijeerd.
Hij zal alleen verantwoordelijk zijn voor deze aan hem toevertrouwde administratie en uit hoofde van dien ook aan den lande moeten vergoeden alle nadeelen en schaden, die blijken, dat door zijn verzuim of onachtzaamheid aan den lande is toegebragt.
Hij zal een jaarlijks tractement genieten van 4000 rd', zilver geld.
Tot zijn adsistentie zal hem worden toegevoegd een boek- houder, die hem in het schrijven en de verdere werkzaamheden zal behulpzaam zijn ; welke voor een jaarlijks tractement zal genieten ISOO rd', zilver geld.
Voorts zullen de verder noodige, mindere bedienden voor het magazijn van geneesmiddelen naar gelang der omstandig- heden worden geêmploijeerd
Art. 4. Er zal, vóór het verplaatsen der tegenswoordige medicinale winkel, in dezelve een inspectie geschieden door den doctor of chirurgijn en chef, ten einde te beoordeelen, welke geneesmiddelen overtollig of onbruikbaar zijn, van welke een proces-verbaal zal worden opgemaakt door den administrateur, door hem en den chirurgijn of doctor en chef getekend ; voorts zal van hetgeene ten gebruike geschikt is bevonden, een inventaris geformeerd worden, welke de grond der verantwoordinge voor het vervolg zal leggen.
Art. S. Deze inventaris zal hij overbrengen in het register
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDEL8. 47
▼an den staat van liet magazijn van geneesmiddelen, van welke hem nader een model zal worden ter hand gesteld.
Art. 6. Alle drie maanden zal hij in duplicaat een ver- antwoording van het magazijn opmaken; deze word door hem getekend en geverifieerd door den doctor of chirurgijn en cher, waarvan een aan de generaale contrarolle word ter hand gesteld en een bij de geneeskundige verantwoording aan bet geneeskundig bestuur der armee zal worden gezonden. '
Art. 7. Het gestelde in ieder colom der gemelde verant- woording-lijst moet worden geverifieerd, als van rolom 2 en 3 door de copia factuur-lijsten; van colom 4 en 6 door getekende lijsten van den apotheker van het laboratorium, inhoudende de hoeveelheid der middelen, welke hij ontvangen heeft tot het bereiden van een chemisch of pharmaceutisch preparaat en de hoeveelheid van het preparaat, welke hij heeft aan het magazijn teruggezonden; van colom 5 door bij te voegen lijsten, getekend door dengeen, van wien de bijge- komen artikelen zijn ontvangen ; van colom 7 en 8 door dp. bons of gequiteerde expeditie-lijsten van de officieren van gezondheid; van colom 9 en 10 door quitautiên van hetgeen bij de administrateurs en stads apotheker volgens hun schrif- telijke aanvrage ontvangen is; en van colom 11 door lijsten, getekend door den chirurgijn of doctor en chef, der genees- middelen, welke bedorven zijn bevonflen.
Al, hetgeen niet behoorlijk word verantwoord, zal niet in rekening worde geleden.
Art. 8. Jaarlijks, wanneer het naar de omstandigheden wegens vermindering der voorraad noodzakelijk word een aanvrage te doen van geneesmiddelen uit het 'Vaderland, zal de begroting van het benodigde door den niagazijnmeester worden opgemaakt en worden getekend door den doclor of chirurgijn en chef om aan zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te worden gezonden.
Art. 9. Vóór deze begrotinge geschiede, zal de stads- apotheker hiervan kennis bekomen, ten einde de opgave te doen van geneesmiddelen, welke hij zoude voor een jaar be-
Digitized by VjOOQ IC
28 1808. H. W. DAENDELS.
nodigt hebben, om hierna de begroting in te richten, zullende hij verplicht zijn, bij de aankomst der geneesmiddelen uit het Vaderland, dezelve (welke niet bedorven zijn) volgens zijne schriftelijke opgave te accepteeren ; behalven deze zullen geen geneesmiddelen hoegenaamd aan de stads-apotheek worden afgegeven.
Dit artikel zal ¥an gelijke applicatie zijn, indien zig apo- thekers etablisseerden te Samarang en Sonrabaija.
Art. 10. Indien het nodig wierd geoordeeld, of bij ge- Ifgendheid, of uit noodzakelijkheid een aankoop van genees- middelen alhier te doen, zullen alvorens deze geneesmiddelen worden onderzogt door den magazijnroeester en apotheker van het laboratorium in tegenwoordigheid van den chirurgijn of doctor en chef ten einde haar deugdzaamheid te onder- zoeken, van welke zij een schriftelijk rapport der bevinding zullen opmaken en ondertekenen, dat aan zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal worden ingezonden.
Art. 11. Bij ontvangst van geneesmiddelen uit het Vader- land, zooals ook om de drie maanden in het magazijn zal moeten geschieden, zal opgenomen worden door den chirurgijn of doctor en chef^ welke geneesmiddelen bedorven zijn, van welke een getuigschrift zal worden opgemaakt, door den chi- rurgijn of doctor en chef getekend, ten einde zulks bij de verantwoording te voegen.
Art. 12. Chirurgicale en pharmaceutische instrumenten, enz., voorraad van scheurlinnen en andere benodigdheden voor den geneeskundigen dienst worden mede onder bewaring en verantwoording van den magazijnmeester gesteld en op re- quisitien uitgegeven, terwijl hij gehouden is hiervan invoege voorschreven verantwoording te doen, zorgende, dat alles in het magazijn goed bewaard en voor bederf behoed worde.
Art. 15 In de hospitalen of zorotijds bij detachementen worden de chirurgijns der 1^ classe van de nodige chirurgicale instrumenten voorzien, alleen op speciale authorisatie van den chimrgijn of doctor en chef.
Art. 14. De chirurgijn of doctor en chef ontvangt alle
Digitized by VjOOQ IC
H W DAENDELS. M
reqoisitien van geneesmiddeieD, euz. zonder onderscheid; hij heeft vrijheid, indien hij het nodig oordeelde dezelve over- e^ikomstig de voorraad in te richten ; ook, indien hij Iwijffeld, of de gevraagde hoeveelheid Ie groot mogt zijn dezelve te verminderen.
Art. 15. Hij lekend vervolgens de requisitien ter afzending: deze worden dan geëxpedieerd met een copie, geschreven door den magazijnmeester en wederom getekend door den chi- rurgijn of doctor en chef, welke copie vervolgens door de geene, die de medicijnen ontvangt, gequiteerd ter verant- woording van het magazijn, aan hetzelve word teruggezonden.
Art. 16. De magazijumeester zal 's maandelijks aan den doctor of chirurgijn en chef opgeven een door hem ge- tekende lijst der schei- en arlzenij-mengkundige preparaten, welke 'dienen toebereid te worden, met bijvoeging der voor- raad, welke van deze dan nog voorhanden is, en der hoeveel- heid, welke benodigd zoude zijn, zullende deze lijst door den chirurgijn of doctor en chef worden gefiatteerd en voorts aan den apotheker van het laboraioriuiii gezonden, ten einde deze hierna zijn aanvrage inrichte der artikelen van geneesmiddelen, die hij benodigt heeft tot het bereiden van die preparaten; wordende deze aanvrage dan weder aan den chirurgijn en chef gezonden om te fiattéeren, om dus doende uil het ma- gazijn de gevraagde middelen te kunnen ontvangen.
Uit het laboratorium ontvangt de magazijumeester de chemische en pharmaceutische toeboreidsels, met bijgevoegde lijst van de hoeveelheid der artikelen, welke gezonden worden, door den apotheker der 1'' classe van het laboratorium ondertekend.
Welke lijsten van den apotheker der 1" classe van het iaboratoriom bij de verantwoording van het magazijn zullen dienen.
Art. 17. Ëenige artikelen, in het magazijn van genees- middelen voorhanden, welke voor andere admiuistratien tot gouvernements gebruik nodig zijn, kunnen alleen bekomen worden op schriftelijke aanvrage van de administrateurs, ge-
Digitized by
^0 1B08. H. W. 0AEN0ÉL8.
tekend door den heer directeur-generaal en ingezonden bij den chirurgijn of doctor en chef, welke dezelve fiatteerd om in het magazijn Ie kunnen ontvangen worden.
Art. 18. Er zullen geen medicijnen aan iemand, wie het ook zij, ter leen gegeven of geen voorschriften gereed ge- maakt worden in het magazijn van geneesmiddelen, zelfs niet tot eigen gebruik van den magazijnmeester of bediendens, op poene van cassatie.
Art. 19. Bij absentie van den chirurgijn of doctor en chef uit het arrondissement van Batavia zal het toeverzigt over het magazijn van geneesmiddelen en laboratorium, in- gevolge inhoud dezer instructie, worden waargenomen door den doctor of chirurgijn principaal van dat arrondissement, zullende alvorens door den chirurgijn of doctor en chef van zijn vertrek behoorlijk kennis worden gegeven.
DBRDB AFDBBLIIfG.
Dienst in het laboratorium van het magazijn van geneesmiddelen.
Art. 1. Het laboratorium behoord tot het magazijn van geneesmiddelen en staat onder hetzelve toezigt van den chi- rurgijn of doctor en chef (of bij desselvs absentie onder dat van den doctor of chirurgijn principaal van het arrondissement van Batavia), doch is afgescheiden van de directie van den magazijnmeesler.
Art. 2. Tot het bereiden der schei- en arlzenij-mengkun- dige bereidingen zal in hetzelve een apotheker van de V classe onder opzigt van den chirurgijn of doctor en chef zijn geêmploijeerd, welke voor het l)eh(»orlijk bereiden derzelven alleen verantwoordelijk is en uithoofde van dïen ook aan den Lande zal moeten vergoeden alle nadeelen en schaden van geneesmiddelen, die blijken door verzuim of onagtzaamheid in het laboratorium aan den Lande te zijn toegebragt.
Hij zal een jaarlijks tractement genieten van rd* 5000, zilver geld.
Tot zijn adsistentie zal een apotheker van de 2*'' en een
Digitized by VjOOQ IC
idOS. H. W. DAENDELd. Si
Tan de 3^ dasse, behalTen de nodige mindere bediendens, worden geêmploijeerd.
Art 3. Hij ontvangt, indien nodig is, een gefiatteerde IQst ▼an den chirurgijn of doctor en chef der geneesmiddelen, wdke hij zal moeten bereiden ; dan zal hij opmaken een aan- vrage der simplicia, welke hij tot die bereiding nodig heeft, en dezdve aan den doctor of chirurgijn en chef inzenden óm gefiatteerd en uit het magazijn te worden ontvangen.
Voorts zullen de bereidingen, wanneer zij gereed zijn, uit het laboratorium naar het magazijn worden gezonden, met b^voeging van een lijst der artikelen en derzelve quantiteiten, welke gezonden worden, door den apotheker der 1^ classe ondertekend.
Art. 4. Alle schei- en artzenij-meugkundige bereidingen loUen varaardigt worden naar voorschrift van de pharma- copoea Batava.
Art S. Alle schei- en artzenij-mengkundige gereedschappen en usteosilia worden op bons van den apotheker, gefiatteerd door den doctor of chirurgijn en chef, mede uit het magazyn van geneesmiddelen ontvangen; van alle deze artikelen word een behoorlijke inventaris geformeert en aan den chirurgyn of doctor en chef om de drie maanden ingezonden, met bij- voeging der artikelen, welke on1)ruikbaar, vermist of ge- broken zijn.
Art 6. In het laboratorium zullen geen geneesmiddelen bereid mogen worden, dan alleen voor het magazijn, volgens den inhoud van artikel 3, en het is op cassatie verboden in hetzelve voor wie hoegenaamd aldaar eenig preparaat te bereiden of van eenig artikel van geneesmiddelen een ander gebruik te maken, dan tot de bereidinge, volgens de gefiat- teerde lyst van den doctor of chirurgijn en -ehef ontvangen.
De zeer uitvoerige bijlagen van dit reglement, waaronder zich bevinden reglementen voor de zieken-oppassers, zieken- vaders, portiers der hospitalen, enz., zijn te vinden in Daendels,
Digitized by
54 1808. H. W. DAÈNDELS..
Staat der Ned. O. I. bezitt., bijlagen III, militaire zaken, geneeskundige dienst, n^. 93. Zie ook 15 September 1809.
4 Julij. Reglement voor de administratie der hospitalen.
De administrative dienst der hospitalen is in bet algemeen ondergeschikt aan den commissaris ordonnateur, bijzonder in de arrondissementen aan den commissaris van oorlog, en word uitgeoerend door een hospitaalmeester en door een contrarolleur of boekhouder.
EERSTE AFDEBLING.
Dienst van den hospitaalmeester.
Art. 1. De hospitaalmeester zal den gebeelen dag in het hospitaal behoren aanwezig te zijn en ten dien einde in hetzelve moeten woonen.
Art. 2. De hospitaalmeester op Weltevreden nabij Ba- tavia en te Samarang zal een jaarlijks tractement genieten van rd^ 2000, zilver geld, dog de hospitaalmeester te Sou- rabaija zal rd' 1500, zilver geld, genieten. Tot zijn adsistentie zal hem worden toegevoegd een aide hospitaalmeester op een tractement van rd*^ 600, zilver geld.
Het nodige getal oppassers en mindere bedienden, als ook der opzichters over dezelven (bij de hospitalen onder den naam van ziekenvaders bekend) worden, benevens de portier en kok, benoemd en aangesteld op voordragt van den hospitaal- meester door den commissaris van oorlog of plaatselijk mili- taire commandant, op zodanige daggelden, als zullen worden noodig geoordeeld.
Welke alle, evenals de aide hospitaalmeester, in het hospitaal worden gespijzigd.
Art. 3. De hospitaahneester zal zorgen, dat er niemand in het hospitaal word opgenomen dan voorzien met een entree-billet van den contrarolleur.
Art. 4. Voorts zal hij van den ofiBcier van gezondheid der
Digitized by VjOOQIC
1ÖÖ8. H. W. OACNOËLé. $S
ho6pitaal-wacbt TerDeemen, in welk departement of laal de ingekomen zieke behoord geplaatst te worden, welke het n^ op beC billet zal inTuUen, ten welken einde alle ligplaatseo zonder onderscheid behoorlijk moeten genonunerd worden ; en ook de zaaien een rast nommer, letter of benaaming zullen behooren te hebben.
Dan zal bij zorgen, dat ieder zieke, namentUjk de Europeesen en Amboneesen, Tan een hemd, mots mk kibaay en de in- landers yan een kleedje worden voorzien; voorts van een drinkbeker, eet-lepd en medicijn-kopje en ieder zwaar zieke daarenboven, zooveel mogelijk, van een waterpot, terwyl in de vertrekken voor de belangrijke zieken teevens een of meer steekpannen en mrinalen behooren voorhanden te zijn.
Art. 5. De meede gebragte goederen van ieder lijder moeten door den aide hospitaalmeester geinventariseerd worden ; die geene, wdke niet ten gebriiike worden gelaaten, hetzij in raodzds of matroozen kisten gepakt; en ook de wapenen worden in een afzonderlijk magazijn, onder verantwoordelyk- heid van den hospitaalmeester, geplaatst met bijvoeging voor ieder van een lijst.
Art 6. Deeze lijsten of inventarissen van hetgeene van iederen zieke in het magazijn is gedeponeerd, worden, alvorens bi} bet goed te annexeeren, door den contraroUeur geregistreerd, die teevods zulks aanteekend agter op het entree billet, waar- meede de zieke word voorzien.
Art. 7. De hospitaalmeester zorgt verders op de geschiktste wt}ze voor de verpleging en voeding dier zieken.
Art 8. Hy vormt behoorlijke reqnisitie lijsten of bons, voor ieder leverantie in bet bijzondere ingericht, waarop hij, na&t zij door den commissaris van oorlog of plaatselijken, mili- tairen commandant geverifieerd zgn, dagelijks of voor eenige dagen uit de magazijnen of van de leverancieren het benodigde ontvangt; insgelijks ontvangt hij op dezelve wijze alle kribben, foumitures, ook sommige kleeding-stukken en andere benodigt- kedess, als ketels, baden, enz. uit 'sLands magazijnen.
Kleinere benodigtheden en reparatien van minder aanbelang,
FLAKAAT-BOU OBEL XT. 3
Digitized by VjOOQ IC
S4 1808. H. W. DAENDCL8.
bijaender sommige geringe huisfaouéeKjke beDodigtbedea voor het hospitaal em eok voor de apotheek, vooral vt^at met iiit de nagazijDen kan geleverd worden, moet bij bepaalde leveran- eieren worden aangekogt.
Art. 9. Bet is ten slrengsten verboden om eenige levens- middelen van het hospitaal of iels anders te verkopai, ten eifide zig daardoor andere noodwendigheden, bij voorbeeld, in plaats van gezouten vleeseh, versch vleesch en diergelijke, door ruiling té bezorgen, aangezien alles, wat benodigt is, op bovengemelde wijze zal kunnen verkregen worden.
Art. 10. Daar de hospitaalmeesier, ingevolge hetgeen voorschreven is, geen aankoop van levensmiddelen of benodigt- heden van eenig aankelang behoeft te doen, ontvangt hij van den commissaris van oorlog uit 'sLands eas voor den aankoop van benodigde kleinigheden, en ook voor te doene uitschot van gelden voor zeevaarenden, een convenable somme ter goeder rekening, waarvan htj maandelijks een specifieke, ge^ quiteerde rekening iadiend.
Art 11. De hospitaalmeester ontvangt zoo spoedig doentjgk na de visite de dieet-lijsten uit de respective departementen, akiaar opgemaakt door zieken-vaders, die de officieren van gezondheid bij de visitens volgen.
, Deze lijsten, vooraf door ieder dezer officieren van gezond- heid getekend, moeten nauwkeurig door den hospiti»lmeester in het doen bereiden en toedienen der levensmiddelen worden gevolgd.
Art. 12. Hij zal zorgen, dat de levensmiddelen behoorlijk gereed gemaakt worden, en altijd bij de uitdeeling daarvan tegenswoordig zijn, ten einde dat overeenkomstig de aan- tekeninge, bij de visite gedaan, ieder het zijne bekome.
Voorts, dat hetgeen bij iedere zieke moet geobserveerd worden, en hetwelk dezelve zieken-vader behoord op te tekenen, die de aantekeninge ten tyde der visite doet, nauwkeurig worde nagekomen.
Art. 13. Het geene voor de apotheek en chirurgie b^ nodigd is, als wyn, brandewijn of arak, aaijn, zout, olie en
Digitized by
téÓé. H. W. ÓAENDÉLè. 58
dergfcftjken, word gevi^gd aan den hospitaafmeesCer op een doof den apotheker getekende lijst, welke artikelen lootts door denzelven aan de apotheek worden bezorgd, voor welke hfj van den apotheker qaitantie ontvangt.
Art. 14. Alles, hetgeen Tolgens art. 8, lOen IStanleveAs- middelen, enz., als ook van benodigtheden voor de apotheek is ontvangen, word door den hospitaalmeester in een boek geregistreerd en bij het einde van iedere maand in algemeene staten overgebragt en het gebruikte verantwoord, met over- legging van de nodige bewijzen, bestaande in de dagelijksrhe dieet-ttjsten en in reenen uit de pharmacre.
Art 15. Deze verantwoordingen, getekend door den hospitaat- meester, worden iedere maand aan den commissaris van oorlog gezonden; ten einde dezelve na te zien en te verifieoren, om aan den commissaris ordonnatenr te worden ingezonden.
Art 16. Van de fournitures en huisraad, tot legging en ▼erpleeging der zieken en tot het gereedmaken der spijzen benodigd, als ook de nodig geoordeelde kledingstukken, enz., welk alles de hospitaalmeester zorgen zal, dat in behoorlijke orde worde onderhouden,^ zal hij een behoorlijke inventaris en verantwoording houden, die iedere maand insgelijks ge- verifieerd word door den commissaris van oorlog, om den commissaris ordonnateur te worden ter hand gesteld, zfjnde de hospitaalmeester voor hetgeen ontbreekt verantwoordelijk.
In dezen inventaris moet tevens verantwoord worden het gebruik der ontvangene goederen tot het repareren van matrassen, matjes, kussens, lakens, hemden, kleedjes, enz., met aantekening iti de rubriek der aanmerkingen, hoeveel stuks er mede gerepareerd zijn.
Niets mag aangemaakt of gerepareerd worden, dan met speciale toestemming van den commissaris van oorlog.
Art. 17. ledere drie maanden zal alles in bijzijn van den eomtiiissaris van oorlog worden nagezien; daarbij beoordeeld men^ wat buiten gebruik is en hetwelk volgens schriftelijk getuigenis van den commissaris van oorlog als zodanig in de mbriek van* den inventaris, daartoe bestemd, word gebragt.
Digitized by VjOOQ IC
36 1B08. H. W. OA£NDËLS.
Art. 18. De hospitaalmeester zal nauwkeurig toezigt houden, dat alle huishoudelijk geêniploljeerdens en bediendens, die aan hem in het bijzonder ondergeschikt zijn, aan hunne plicht voldoen en, bij gebreken hierin, hun de nodige cor- rectien geven or, des nodig zijnde, uiel den commissaris vau oorlog or plaatselijken militairen commandant zoodanige schik- kingen tot behoud van goede orde en nakoming van plicht beraamen en uitoeffenen, als de omstandigheden vereischen zullen.
Art. 19. Hij zal met de meeste oplettendheid zorgen, dat de uiterst mogelijke zindelijkheid in alles worde onderhouden : dat het linnen of catoene goed behoorlijk gewasschen en de lijders naar vereisch verschoond, de legplaatsen der lijders, met hel geene er toe behoord, behoorlijk gereinigd en de wanden gewit worden; dat de vloer, na vooraf met nat zand of bladeren bestrooid te zijn, ten minste twee maaien daags geveegd en een of meer maaien in de week worde geschrobt.
Art. ^0. De legplaatsen, met hetgeen er toe behoord, der gestorvenen moeten, schoon zij ook gereinigd zijn, niet weder gebruikt worden, dan na een geruimen tijd behoorlijk gelucht te zijn.
Art. 21. Vooral moet ook toegezien worden, dat aan geene zieken, niet met scabies of diergelijken uitslag behebt, four- nitures worden gegeven, welke te voren door dergelijke zieken zijn geoccupeerd geworden ; moetende ook het linnen, enz., door deze gebruikt, afzonderlijk gewasschen en gehouden worden.
Art. 22. Van onverwagte gebeurtenissen en van het over- lijden van een der lijders zal hij zig door de ziekenvaders dadelijk rapport doen maak en en alles verzorgen, hetgeen tot het begraven der dooden word vereischt.
Art. 23. Hij zal toezien, dat geene der hospitaalbediendens eenige spijze of drank> als ook kledingstukken of eenige andere artikelen, hoegenaamd, aan of voor de zieken verkopen of ali- eneren of dat door geen hunner van zieken, gekwesten of overledenen in het hospitaal het minste geschenk ontvangen.
Digitized by
H. W. DAEN0EL8. 57
fevorderd of to^eftigeDt word, dan alleen met ToorkeBois eo in tegenswoordigheid tan hem, terwijl de orertreeders hiervaD dadelijk uit den hospitaalsdienst moeten ontslagen en na bevind yan zaken aan den rechter orergegeven worden. Art. 14. Eindelijk is het verboden vreemden ot vroawen eo kinderen in het hospitaal bij de zieken toe te laten, dan in eenige gevallen met toestemming van den doctor of chi- rargijn-niajor, die dezelve behandeld; en het is volstrekt ver- boden, dat deze in de zalen overnachten.
TWnDI APDULUfG.
Dienst van den contrarolleur of boekhouder.
Art. 1. De contrarolleur of boekhouder of aide contra- rolleur zullen een van beide den gehelen dag in het hospitaal behooreD aanwezig te zijn.
Art. 2. De contrarolleur of boekhouder zal in de hospi- taalen op Weltevreden en Samarang een jaarlijks tractement gieten van rd* ISOO, zilver geld, en in het hospitaal te Sourabatja een tractement van rd* 900, zilver geld.
De aide contrarolleur, die hem tot zijne adsistentie word toegevoegd, zal een tractement hebben van rd* 600, zilver geld.
Art. 3. De contrarolleur zal de billetten, waarmede de inkomende zieken voorzien moeten zljo, nazien en, in orde bevindende, ieder lijder een billet d'entrée ter hand stellen, hetwelk na bepaling der ligplaats boven of aan dezelve, waar hij geplaatst is, word opgehangen.
Art 4. Hij zal de monteringen en andere goederen der Igders bij de aankomst in het hospitaal gadeslaan en de door den aide hospitaalmeester aan hem te presenterene lijsten van hetgeen in het magazijn gedeponeerd word, in een boek op- tekenen, opdat een ieder bij zijn vertrek uit hetzelve het zijne terug bekome of bij overlijden aan de daartoe gequali- ftceerden worde afgegeven, weUc mede op het entree billet word aangetekend.
Art. ö. De contrarolleur zal vier nauwkeurige registers
Digitized by VjOOQ IC
S8 1808. H. W. OAENDEL8.
hoaden van alle iBkomeiide, uitgaande en gestorvene personea in hei hospitaal, het eene voor de militairen, het tweede voor 'tscheeps volk van 'sKonings en andere HoUandsche schepen, het derde voor vreemde zeevarenden en het vierde voor par- ticuliere personen, met een exacte onderscheiding, bij wat corps of waartoe anders dezelve behoren.
Art. 6. Van de dagelijksche veranderingen hierin zal hij iederen morgen een generaal rapport inzenden aan den coai- missaris van oorlog en plaatselijken militairen commandant en aan den doctor of chirurgijn principaal van het arrondissement, waarop tevens het getal officieren en het getal der ledige ligplaatsen zal aangetekend staan.
Art. 7. Bovendien zal hij maandelijks aan den doctor of chirurgijn principaal van het arrondissement een dergelijk rappQPt inzenden, waarbij tevens is uitgetrokken het geheele getal der verpleegdagen geduurende die maand.
Art. 8. Hij zal maandelijks een nominatif extract uit zijn register van ingekomene, uit^egaane of gestorvene manschappen opmaken, waarin de manschappen, voor ieder corps of schip, enz. afgezonderd, elkander behoren te volgen, en zulks aan den commissaris van oorlog inzenden om geverifieerd aan den commissaris ordonnateur te worden gezonden.
Art. 0. Bij vertrek van reconvalescenten of herstelden uit het hospitaal zal de contrarolleur in het boek der registratie van de goederen aantekenen, hetgeen terug gegeven word, en voorts de nodige passen vervaardigen en aan dezelve, na alvorens door den chirurgijn-major of doctor van het hospitaal te zijn getekend, door den hospitaalmeester deze laten af- geven ; op deze passen zal hij tevens specificeeren den tijd van verpleeging in het hospitaal en voor de zeevaarenden en die, welke zulks nodig hebben, het reisgeld of verschot.
Art. 10. Om de drie maanden zend de contrarolleur of boekhouder een schriftelijk rapport aan den commissaris van oorlog, gecontrasigneerd door den hospitaalmeester, van de goederen der overledenen, welke zig volgens aijn register in bet magazijn bevinden en niet afgehaald mogten zijn.
Digitized by
laoa H. W. OAEN0EL8. SO
Art. 11. DkanleUjks z^ hij een beUliHg»^! foroieereD van aMe officieren Yan gezondheid, by het hospitaal behooreiiée# beit^veDs. van de hooTd geémployeerdens in hetzelve. . .
Op deze lijst word alleen gesteld de toelage tan den doctor of chirurgljn-niajor, indien hy hij een der regimenten behoor4» akoo bet gewone appoinlement alsdan by derzelTor coi|Mii word betaald.
InsgeUjks maakt hy maandeUjks een hjst der daggeMen Tan de mindere bediendens, welke betalings-Ujtten, door den coDtrarolleur getekend, aan den commissaris van oorlog worden gezonden. *
Art. 12. Alle rekeningen oï pretensien aan bet hospitaal worden maandeUjks door de leveraocieren, enz. aandencött-' missarls van oorlog gezonden.
DBRDE APDBBLIIfG.
De zieken oppassers en opzichters over dezelve, als meede de portiers, koks, enz. gedragen zig ten opzigten der byzonder- heden van htuinen dienst aan zodanige reglementen^ als voor hun in de zaaien zullen worden opgehangen.
De zeer uitvoerige bylagen van dit reglemeht, waaronder zich bevinden reglementen voor de zieken-oppassers, zieken- vaders, portiers der hospitalen, enz. en allerlei modellen, zyn te vinden in Daendels, staat der Ned. 0. L bezittingen, bij- lagen in, militaire zaken, geneeskundige dienst, n** 95.
4 Julij. Aanstelling van een prefect over de Jakatrasche en Preanger-bovenlanden.
Hierdoor en »door de afscheiding der Bataviasche ommo- «landen" verviel de betrekking van gecommitteerde tot en over de zaken van deu inlander.
4 ialij. Openstelling van Indramajoe voor den handel op Batavia, Java en den overtval.
Deze openstelling geschiedde >»op den voet, zo als zulks
opzigteUjk Samarang en Sourabaya" bepaald was.
Digitized by VjOOQ IC
40 1808. H. W. DAEN0EL8.
Daendek schreef op boTenstaaoden datum aan deo resident van Gberibon die openstelling toe te staan >in de zekel^ ▼erondersteDing, dat daardoor, volgens Uwe opgave, 'sLands doDQieinen sullen worden vermeerderd en dat door UEd op desselvs verantwoorddijkheid voor alle sluikhandel of andere, daaruit kunnende resulteeren misbruiken strengelijk gev?aakt werden zal*'.
6 Julij. Aanstdling van een "kchirurgijn-principar voor hel arrondissement Batavia.
Zulks geschiedde, omdat de regeling van den geneeskundigen dienst de betrekking van hoofd der chirurgie te Batavia had doen vervallen.
6 Julij. Aanstelling van een 'kchirurgijn'principal** voor het arrondissement Soerabaija.
Deze kreeg een tractement van SOOO rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars.
6 Julij. Levering van hout^ enz. voor de duüen-munl te Soerabaija, alsmede voor i^de werken hij Menare i^en op het eiland Madura*\
Zijne excellentie de Maarschalk gereflecteerd hebbende, dat het niet wel mogelijk is alle de kolen, mitsgaders hout- werken, vaartuigen en andere articulen, welke benodigd zijn, zo voor de duiten-muuterlj, als de aangelegd woi*deude werken bij Menare, alhier [Soerabaija] en op het eiland Madura alleen uit dezen Oosthoek bij eikanderen te brengen, zonder dat de inge- zeetenen daardoor al te zeer beswaard worden, en men gevaar loopt, dat het werk zelve niet met alle die spoed zal kunnen worden voortgezet, welke de noodzakelijkheid komt te ver- eischen; zo is het, dat welgemelde zijn excellentie besloten heeft orde te stellen, dat ook van de comptoiren Rembang, Joana en Japara en de daaronder gehorende regentschappen
Digitized by VjOOQIC
- H. W DAENDELd. 41
' eeo gededte vau die articnlen gelererd en bezorgd worden, inzonderheid kolen en vaartuigen, en wel van de eerste tot 10000 pikds *8 maandelijks en van de laatste 100 prauwen maijang, voor zo lang die benodigd zullen ztjn, met de daarvoor vereischte manschappen, alles zodanig te verdeden, als met de plaatseli)ke omslandigbedeu van ieder der gemelde eomptcHren best overeenkomt, en met dien verstande tevens, dat de dus van daar geleverd wordende materialen en man- schappen op dien zelvden voet zuHen betaald worden, ab ten opzichte van die van den Oosthoek plaats vindt; en qnalificeerende mitsdien den tijdelyken gezaghebber in den Oosthoek om van de residenten der voorsdireven comptoiren van tijd tot tijd deswegens de nodige aanvrage te mogen doen eo met order aan de laatstgen^elde om in zo een geval deze aanvragen te houden, ev^als of die door zijne excellentie zdve waren gedaan, en dus met de bezorging van het daarbij getisehte alle mogdijke spoed te maken.
8 Juiij. Ckineesche vertalingen van gouvemementede be^chiklnngen.
Hoedanig in het begin dezer eeuw met zulke vertalingen gehandeld werd, blijkt uit het volgende. ^
Is goedgevonden en verstaan den kapitein en lieutenants der Ghineesche natie te gelasten na te gaan en aan deze regeering op te geven, of de bij art. 13 van de in 1798 gearresteerde pacht-conditien voor de boom gemaakte bepaling tusschen groote en kleine jonken bij het daarvan in de Chi- oeescbe taal gemaakt translaat woordelijk zoodanig wordt gevonden, dan wel of daarbij nog eene nadere onderscheiding in hunne taal is gemaakt tusschen jonken met een of twee dekken en of zedert deswegens ook eenige nadere bepalingen zt)n gemaakt.
Op den 19**^ Julij 1808 rapporteerden de Ghineesche officieren, >dat bij de vertaling van het 15* artikel der in
Digitized by ^
49 1808. H. W. OAEMDEi-Sw
1798 gearresteerde pacht-oonditien in de Chioeesdie taal van g^ene andere als Tan jonken met een en twee dekken wordt gewaagd en daarna de betaling der inkomende regten is 'bepaald, dewijl destyds niet meerder dan tweeërlei soorten van jonken wienlen aangemaakt en geêmploijeerd''.
8 Jolij. Oprichting van een milüairen constrmUie^'Winket te SoerabaiJB.
Zijne excellentie in overweging genomen hebbende, dat hei voor Zijner Majesteits dienst in deze kolonie ten boogsten nodig en nuttig zat zijn, dat op Sourabalja alleen geétabli»- seerd worde een generaal atelier van constructie voor de armee in Indié, heeft goedgevonden te bepalen, dat voor het voorschreven etablissement tegens taxatie zullen worden in- gekocht de tuinen van den pangerang van Sumanap, van den regent van Passonrouang en van den regent van, BaJigil en dat daar ter plaatse, zo wel de verschillende ateliers, als maigazljnen en logementen der ambaglslieden zullen Worden geplaatst.
Dat de administratie zal bestaan uit:
1 eersten directeur, capitein,
1 tweeden directeur, eersten luitenant,
1 opzichter over de timmerwerken,
1 » » » smitswerken,
1 boekhouder,
2 adsistenten,
1 kadet tot het tekenen der plans,
1 baas smit, 1 » geweermaker,
1 » koper- en blikslager en bankwerker, 1 o timmerman, 1 » wagenmaker,
1 meester-knegt der smits, 1 * » • geweermakers,
15 koppen.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. 0AEM0CL6.
4S
15 koppen.
meester-fcnegt der koper» eo blikslagers,
ümmerlieden,
wagenmakers,
kuipers,
geweerladeomakeci,
zadelmakers,
geelgieters,
draijers, 12 vuurstanders of grof smits, 43 werkHedoD of yoorslagers, IS J)ankwerker8, waaronder S yijlen klippers, 60 werklieden, timmermans,
14 wagenmakers,
15 geweennakers,
G geweeriadenmakers, 4 koper- en blikslagers, 4 kuipers, 4 draijers, 4 zadelmakers,
4 geelgieters
t kruizenmakers,
5 verwers,
1 opzichter in het pakhuis,
1^ mandadoor,
209 koppen;
dat de kapitein, de Frees, zal zijn eerste directeur van dit établissement onder de orders van den commandant van den Oosthoek en onder de inspectie, zo van den inspecteur-generaal, ak van den luitenant-kolonel van de artillerie alhier, welke reguliere inspectien zal doen, maar alleen van zijü bevinding aan den commandant van den Oosthoek rapport doen, zonder iets in de |werkzaamheden te ordonneren of te veran- deren ;
dat hij kapitein, de Prees, boven zijn tractement zal ge- nieten 4 rijksdaalders, zilver, daags;
Digitized by VjOOQ IC
44 180d. H. W. OAENOELS.
de tweede directeur zal zijn eerste luitenant en genieten t rijksdaalders, zilver» daags, boren zijn tractement;
de opzichter over de timmerlieden en over de smits ieder 100 rijksdaalders 'smaands;
de boekhouder 125 rd^;
de twee adsistent^n 1 rd% zilver, boven hunne tractementen ;
de kadet mede 1 rd% zilver, daags, boven zijn tractement ;
de vijf baasen, ieder 60 rd';
de meesterknegts ieder 36 rd*;
de vuurstanders of grof smits en geelgieters ieder 12 stuivers
alle overige inlandsche ambagtslieden 10 stuivers en
de Europeesche 30 stuivers daags;
de opzichter in het pakhuis 40 rd* 'smaands; en
de mandadoor 24 stuivers daags, alles in zilver of duiten ;
de kapitein, de FVees, zal van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ontvangen genenerale orders voorde te construeeren artillerie goederen en niets aanmaken dan op last van zijne excellentie of den kommandant militair in den Oosthoek :
de gezaghebber in den Oosthoek wordt belast met den inkoop der tuinen en gebouwen, daarop staande, volgens billijke taxatie en de kolonel, de Koek, met de organisatie van dit geheele etablissement op den voet en wijze, als hiervoren is bepaald.
Zie ook 9 Julij 1808.
8 Julij. Afschaffing der verstrekkingen van kaarsen.
Is besloten alle verstrekkingen van kaarsen, buiten de militaire wagten, (e doen cesseren en dienvolgens te bepalen, dat in de 24 uren voor een officiers-wagt twee smeerkaarsen van vijf in een pond zullen worden afgegeeven en dat bij de onder-officieren en soldaten olij, in stede van kaarsen, zal moeten worden gebrand; zullende de leverantie der benodigde kaai-sen publiek moeten worden aanbesteed.
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OACNDEL& 4S
Op 2 Julij 1808 had Daendels Ier zake aan den Luiteunt Gomrerneur Geueraal gesehreTen:
Alle opkóping Tao wax bescbouwe ik als onnodig, v£r- mits de aaomakingen en verstrekkingen Tan waxkaarsen komt te cesseeren, naardien er op de respecÜTe bureanx niet meer Mj nacht behoeft gewerkt te worden en, zulks in een extra gefal al plaats hebbende, het benodigde ligt door de respec- tire chefs derselye kan worden ingekocht, Toor zover wetentlijk benodigt zijn, terwijl de kaarsen, voor de wagten benodigd, kunnen worden aanbesteed, evenals in Holland gebruikelijk is, en werden berekend op ^ smeerkaarsen per wacht voor een officier, kunnende aau de onder-officieren en gemeeneu olij worden verstrekt.
9 Jalij. Bepalingen nopens lootsen^ enz.
Zijne excellentie heeft goedgevonden te besluiten, gelijk besloteD is bij dezen:
1® dat de tegenswoordige geconiraitteerdens der reede te Sourabaija als zoodanig zullen blijven fungeeren en ter adsistentie aan den havenmeesl er zullen worden toegevoegd met een appoinctement van- 50 rijksdaalders^ zilver, per maand, boven derzelver gewone tractement; t^ de appoinctementen van de respective lootsen in volgender voegen te bepalen, als:
aan den opper-loots rd' 50
» • onder-loots » 30
» » leerling » 20
per maand, zilver geld; en voorts aan den opperloots toe te voegen den rang van luitenant der marine, ten einde zich des te beter op de schepen te kunnen doen respecteren.
9 Jnlij. Regeling der directie van den militairen con* glruclie-winkel te Soerabaija,
In aanmerking genomen zijde, dat de uitgestrektheid der werkzaamheden in de constructie-winkel te Soerabaija vorderd,
Digitized by
46 ^^^ H. W. DAENDCLé.
daar orer eeoe directie wordt aangesteld, welke niet alleen voor de goede executie der door zijfte excellentie den Maarsebadk en Gouverneur-Generaal bereids gegeven of nog te geven orders zorge draagt, maar tevens toeziet, dat geene ver- strekkingen of afbetalingen geschieden, dan die werkelijk benodigd zijn.
Is besloten, dat, onderg^chikt aan en Mj atwezigheid vm den luitenant Gouverneur-Generaal, eene zodanige (firectie over de constructie-winkel plaats vinden en bestaan zal uit vier commissarissen, waarvan ieder op zijn tour verpligt zal wezen om gedurende den tijd van agt dagen af en aan aldaar de inspectie te doen, ten einde zorge te dragen, dat alle de te ontvangen orders ter executie gelegd en stiptelijk geobserveerd worden.
Dat alle de door den constructeur te doene aanvragen van benodigdheden en gelden aan den commissaris der week zullen worden gedaan, welke, met overleg der andere commissarissen daarvan de noodzakelijkheid inziende, dezelve fiatteerd en ter voldoening aan den prefect ter hand steld, die als dan daarvoor ordonnantie verleend.
Dat 'er voorts hoegenaamd geene verstrekkingen uit de constructie-winkel zullen plaats vinden, dan op eene daartoe met de handtekening van den commissaris der week bekrag- tigde of in extra ordinaire gevalle op een door den prefect, den commandant militair, commissaris generaal der marine direct te verlenen qualificatie.
Wijders tot commissarissen, welke deze directie zullen uitmaken, te benoemen en aan te stellen, gelijk daartoe be- noemd en aangesteld worden bij dezen:
den prefect over Java's Oosthoek,
den commandant militair bij de divisie-troepen alhier [Soe- rabaija],
den commissaris-generaal der marine,
en den chef der alhier zijnde artillerie,
terwijl bovendien nog twee artillerie-offioiereA met de dagelijksche inspectie worden belasL
Digitized by VjOOQIC
leOd. H. W. DAENDCLfi. 4f
f 0e dm katstbedoeldeD alj» op 7 Oetober 1809 TenrangMi door twee tuiteBant-kolonels, een hatenmeeflter en ieu scriba ' in den Oosthoek.
Zie ook 11 BloeimaaBd 1810.
10 Julij. Invoermg van ankerage^elden te Samarang eu ie Soerabaya.
ZQne excelleuiie de Maarschalk en GouTerneur Generaal gereflecteerd hebt)ende, als dat te Sourabaija en Samarang geen ankeragie-geld door de ter reede leggende scheepen be- taald word, eTen eu in dier voegen als zulks ter hoofdplaats Batavia en elders gebruikelijk is.
Heeft dienvolgens goedgevonden te decreteeren, zooals ge- decreteerd word bij dezen, als dat voortaan, zoowel te Samarang, als te Sourabaija door alle ter reede komende schepen en vaar- tuigen, die daaraan te Batavia subject zijn, ankeragie-geld zal moeten worden betaald ten behoeve van den Lande, en zulks op een gelijken voet, als dit ter hoofdplaats Batavia gebrui- kelijk is, aanvang nemende met primo Januarij 1808.
Zie ook 9/21 Maart en 3 Julij 1809.
11 Jalq. Benoeming van een Panembahan van Madura tot oud' Sultan van Madura.
Bij zijne exceUeniie den Maarsdialk van Holland, mitsgaders Geovernear Generaal en opper-bevelhebber van 's Konings laod- en zeeuiagt in Indien, Herman Willem Daendels, in aanmerking genofuen zijnde de langjarige diensten van den panumbahan Adipattij Tjackra di Ningrat, regent te Madura, en de door deozelven steeds aan den dag gelegde blijken van trouw en yerknoehtbeid aan den Lande, inzonderheid door hel aanwenden van alle mogelijke middelen tot het bezorgen van de nodige manscliappen voor den militairen dienst, zo te Batavia^ als de Groote Oost en andere kantoren, zo is hel, dal welgemelde z^ue exeelleotie om aan gedagten panumbahan een blijk te geren van het hysonder . contentement over deze ijverige
Digitized by VjOOQ IC
48 idOd. H. W. OAËNDËLd.
pligtsbetragting en denzelve daartoe meer en meer te ani- meeren, derhalven goedgevonden heeft te besluiten, zoals be- sloten word hij dezen, voorschreven panumbahan Adipatlg Tjackra di Ningrat, uit kragte van de door Zyne Majesteit den Koning van Holland aan hoogst denzelven verleende magt en autoriteit, te vereeren met den titul van oud-sultan van Madura, zoals hij daarmede vereerd word bij dezen, met behoud van het aan denzelven door hun hoog Ekielheid de hooge Indiasche i'egeering opgedragen wedonoschap over alle de regenten, onder den Oosthoek gehorende, van Grissee en Sidaijoe af tot Ban- joewangie toe, doch ook met dien verstande tevens, dat deze eere-titul niet alleen van geen de minste consequentien zal zijn voor den va'volge, noch zijne successeuren in der tijd uit dien hoofde eenige aanspraak daarop zullen mogen maken, maar ook ten aanzien van zijne ondergeschiktheid aan den Lande en de thans plaats hebbende leverantién en inrigtingen omtrent het bestuur van het landschap Madura alles op den ouden voet zal moeten blijven.
13 Julij. Bezoldiging uil 'sLands kas en verheffing tol marUr'is van Javaansche schrijvers op hel Iratislaleurs- bureau Ie Soerabaija.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal gezien hebbende het verzoek van de Javaanse schrijvers op het translateurs-comptoir te Sourabaija, Wongso Setro en Wiro Setro, houdende verzoek om, vermits zij tot heden toe hunne inkomsten particulier van den Oosthoeks gezacbhebber en translateur gehad hebben en zulks als nu door de op handen zijnde veranderingen nopens de inkomsten der amb- tenaaren zal komen te cesseerên, met een vast appoinctemeut, alsmede den rang van man trie te mogen werden gebeneficeerd; en hierop hebbende ingenomen de consideratien van den Oosthoeks gezacbhebber, Rothenbuhler, heeft goedgevonden te besluiten, zoals besloten werd bij dezen, om de Javaanen, Wongso Setro en Wiro Setro, aan te stellen tot klerken op
Digitized by VjOOQ IC
H. W. ÖAENDELé. 49
het translateurs-comptoir te Sourabaija, met toeroeging Tan d^ titul en rang van mantrie en op een Tast appoinctement van rijbdaalders HoDands rijr en twintig, zilver geld, per maand, ingaande met primo Januarij 1808, als moetende tot dien tijd toe, invoege thans plaats heeft, door den Oosthoeks gezaghebber gesalariseerd werden.
14 Jnig. Verbod legen het verhuren van desa^s aan Chinezen^ enz. en legen het verleenen van voorschot op het gewas van inlanders.
Nademaal het schadelijke van het verhuren van negoryen en dessa's aan Chinezen en anderen, zoowel als het doen van Yoorschietingen op het gewas, algemeen erkend is en tot tegengang daarvan onder het vorige gouvernement verscheidene orders zijn geémaneerd, inzonderheid zeker billet van den 16^ Februarij 1805, door den toenmaligen gouverneur en directeur van Java's Noord-Oostkust uitgegeven, mitsgaders ter onzer kennisse gekomen is, dat de gemelde orders, wel Terre van te worden nagekomen of met den vereischten klem te zijn gehandhaafd, van lieverlede gevilipendeerd en buiten observantie zijn geraakt, wij, uit aanmerking van de hooge noodzakelijkheid, dat de bedoelde orders religieuselijk worden gemaintineerd en geene negorijen en dessa's aan de behering worden overgelaten van particulieren, die, van deze precaire directie abuserende, het land uitputten en verarmen en de goede ingezetenen onder het knellende juk van hunne hebzucht doen gebukt gaan; voorts ook geene voorschietingen op het gewas worden toegelaten, waardoor aan den landman de Trachten van zijn zweet en arbeid met een ongehoorden woeker worden ontspeeld, goedgevonden hebben, met renovatie Tan alle vorige, daartegen geémaneerde, prohibitive orders, te ordonneren en te statuéren, gelijk wij ordonneren en sta- taëren bij dezen:
Eerstelijk : dat geene negorijen of dessa's en evenmin de iKizaars of markten, die aan dezelve verbonden zign, dan wel ^nderlyk tot de hoofd-negorijen behoren, zullen mogen
HaUT-BOEI DEEL XV. r^ ^ 1
Digitized by VjOOQ IC
^0 1808. H. W. OAENOELè.
worden verhuurd, verpand, verpacht, geleend of onder eenig ander pretext onder de behering van particulieren gesteld, wie zij ook gouden mogen wezen, sub i>oene, dat alle overeen- komsten, welke in contraventie van dit verbod worden aan- gegaan, niet alleen zullen zijn ipso jure nul, maar daarenboven zullen worden gecorrigeerd met de dadelijke afzetting, hetzij van den regent of van zoodanig ander inlandsch hoofd, als de verhuring of verpachting zoude mogen hebben gecon- tracteerd, en met arbitraire strafte voor den huurder.
Ten tweede : dat van dit verbod nogtans worden uitgesloten zodanige negorijen en dessa's, welke nog voor eerst aan de suikerniolens, de zoutpanuen en de zoogenaamde vogelnestjes- klippen verbonden dienen te blijven, onder zoodanige billijke bepalingen, als een goede behandeling aan de inwoners van die negorijen en dessa's kunnen verzekeren.
Ten derde: dat geene voorschietingen op hetgew^, onder welk voorwendsel ook, door particulieren zullen mogeh worden gedaan of gecontracteerd, sub poene van nulliteit.
Ten vierde : dat degeenen, welke contrarie het verbod van den 16^" Fêbruarij 1805 thans aan negorijen, dessa's en bazaars eenige huur dan wei pi^tensien hebben wegens ge- dane voorschietingen op het gewas van die huur en pretensien, bij dezen worden verklaard voor vervallen, achtervolgens de poene bij het voorschreven verbod op de overtreding daarvan gesteld, nogtans daarvan uitgezonderd de negorijen en dessa's, aan de suikerniolens, de zoutpaunen en de vogelnestjes-klippen verbonden.
Dit verbod moest o. a. bij «openbare bekkenslag" aljge- kondigd worden in alle regentschappen, negorijen, desa's en pasar's.
14 Julij. Reglement voor de huurders van negorijenen desa's^ aan suikermolens, zoutmannen en de zoogenaamde vogelnest'klippen verbonden.
Art. 1. Zij zullen de rijst velden en andere akkers van
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAÊNDEL8. BI
de in huor hebbende districten zoodanig onder de inwoners fan d^elye verdelen, dat een ieder daaruit zl}n behoorlijk bestaan kan Tinden,
Art. S. Ingeralle echter de voormelde vekien m akkers geen genoegzaam bestaan kannen opleveren en ter verzekering van hetzelve voor de inwoners geene andere ressources over- bleven, zullen de huurders daaraan moeten te gemoet komen door de verstrekking van rijst en padi voor eigen rekening aao de arbeiders, zoo bng zij in hunnen dienst worden ge- emploijeerd.
Art 3. Zij zullen de inwoners geene buitengewone of zwaardere lasten opleggen, als zij in billijkheid kunnen dragen, veel min dezelve mishandelen of willekeurig van hunne goederen beroven, dan wel zich hunne vrouwen en kinderen toeêigenen or, onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen, eenige kwellingen aandoen.
Art. 4. De pachters van de zout pannen zuilen, zoo min als de suikermolenaars of derzelver mandadoors en mindere bediendens, zich van andere tonnen of maten tot het inmeten van het aan hun geleverd werdende zout en suiker-water mogen bedienen, dan die te Samarang of te Sourabaija van goQvernements wege zullen wezen geéikt.
Art. 5. Desgelijks zullen de zoutpachters geen meerder tonnen Toor een koijang mogen rekenen, als in de in huur hebbende negorijen gerecipieerd en met de inwoners, met voorkennis van den resident van het kantoor, onder 't welke de verhuurde negorijen behoren, overeengekomen is; voorts het zout niet in de tonnen mogen laten instampen of persen dan wel boven de rand ophogen, maar hetzelve met schoppen daarin moeten doen werpen en dan gelijk rands afstrijken.
Art. 6. De suikermolenaars en zout pachters zullen zich soigneuzehjk hebben te onChouden om de inwoners in de betaling van het door hun geleverd wordende suikerwater en zout op eenigerlei wyze te kort te doen.
Art. 7. Ten dien einde zal telkens bij de aflevering van zont of suikerwaler, dan wel by het presteeren van andere
Digitized by
^i 1808. H. W. OAENOËLé.
diensten, waarvoor moet worden betaald, door de huurders of derzelTer bandhers en opzichters aan de arbeiders lootjeB of merkjes worden afgegeven van het door hun te goed gemaakte, ten einde by de finale afrekening daarna de uit- betaling te doeo.
Art. 8. De huurders zullen geene meerdere of hoogere voorschietingen aan de inwoners mogen doen, als uiterlijk ten beloope van het halve bedragen der leverantien of van het loon, 't welke zy in den loop van het jaar, dat de voor- schieting geaccordeerd wordt, te goed kunnen maken, op poene van nulliteit van het daarboven geadvanceerde ; nogtans zullen de huurders tot liquidatie der pretensien, welke zy actueel op de inwoners mogten hebben, jaarUjks een vierde gedeelte mogen inhouden van de verdiensten der debiteuren, tot de volle verevening toe, mits daarvan alvorens een ge- trouwe opgave doende aan den resident van het kantoor, waar onder zy sorteren, doch aan zulke debiteuren, instede van de helft, slechts een vierde gedeelte mogen voorschieten, van hetgeen zy door hunnen arbeid kunnen winnen.
Art. 9. Ingevalle een of meerder buffels, de inwoners toe- behorende, onder den arbeid ten behoeve der huurders mogten creveren, dan wel derzelver karren defect en onbruikbaar raken, zullen de huurders verpligt wezen de waarde daarvan aan de eigenaars te vei^oeden, doch daarentegen ook het regt hebben om het gebruik van buffels en karren, die hun te zwak of onbekwaam voorkomen, af te keuren.
Art. 10. Wanneer echter de gecreveerde buffels of on- bruikbaar geraakte karren aan de huurders zelve toebehoren, zullen zy daarvoor geen schavergoeding mogen vragen, zoo min als van alle andere goederen, die onder de handen der arbeiders defect of buiten hun toedoen absent geraken, ten ware met valabele getuigen kan worden geverifieerd, dat zy daarvan door achteloosheid of kwaad opzet oorzaak zyn.
Art. 11. By elke overtreding van deze artikelen, hetzy door de suikermolenaars, zoutpachters of pachters van de vogelnestjes klippen zelve, dan wel hunne niandadoors, op-
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENOEL8. K5
zieDders or hediendeus, zal de overlreder, indien daaromtrent bij de wetten vao den Lande niet reeds eene zwaardere poenaliteit is bepaald, incurreren eene boete, Yoor de eerste maal Tan honderd Spaansche matten en voor de tweede maal vm vijf honderd Spaansche matten, een derde ten voordeele Tan den aanbrenger, een derde ten behoeve van de door hem Terongelijkte persoon of personen en een derde ten profijte Tan den geenen, die daarin zal hebben geofficieerd, of, zoo bij tot de betaling onvermogend is, met eene gevoelige cor- rectie worden gestraft, terwijl dezelve voor de derde maal, io de ketting geklonken, levens lang naar Banjoewangie of Baoda zal worden gerelegeerd.
Art. 12. En ten einde de in dezen geêmaneerde bepalingen niet buiten observantie raken, zullen de residenten der kan- toren, onder wier jurisdictie zich de verhuurde negorijen beviiiden, jaarlijks, nadat de volhandigste werkzaamheden zullen wezen afgelopen, eene coounissie van vertrouwde personen naar de opgemelde negorijen afzenden om van de inwoners te vernemen, of zij eenige en, zoo ja, welke klagten tegen de huurders hebben in te brengen, terwijl dien onverminderd aan de voorschreven inwoners volkomene vrijheid word gelaten om ten allen tijde, wanneer zij op de eene of andere wijze worden te kort gedaan of mishandeld, hunne bezwaren in persoon bij de residenten in te brengen, welke klagten en bezwaren in beide gevallen nauwkeurig zullen moeten worden onderzocht en, van gering belang bevonden wordende, door de residenten naar billijkheid beslist, doch, van groote aan- gel^enheid wezende, met de ingewonnen bescheiden en met bijvoeging van de nodige voorstellen ingezonden aan den Gouverneur Generaal, gelijk ook hoogst denzelven zullen moeten worden aangeboden de rapporten van de voormelde commis- »en van onderzoek en van de residenten ten aanzien van hiiDne gehoudene directie en verrigtingen tot nakoming van dit re^ement.
Zullende dit reglement op alle kantoren van Java worden gepubliceerd en mede in de Chinesche en gewone in-
Digitized by VjOOQ IC
54 1808. H. W. DAENDELS.
landsche talen geaüigeerd, ten einde daaraan te geven kragt van wet.
14 Julij. Oprichting van een nieuw hospitaal voor Europeanen en inlanders te Soerabaija.
- Het oude hospitaal, dat slecht gelegen en te bekrompen was, moest publiek verkocht worden.
Het nieuwe zoude opgericht worden >aan de linker oever »der groote rivier, bij de brug van campong Ginting".
14 Julij. Oprichting van eene kompagnie infanterie ie Pasoeroean.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in overweging genomen hebbende de noodzakelijkheid, als dat door de afdanking der onbezoldigde, inlandsche troupes ten comptoire Passourouang aldaar een compleete compagnie iu- fanterlj, gedeeltelijk uit invaliede militairen en gedeeltelijk uit inlanders bestaande, guarnisoen komt Ie houden ten einde de noodige expeditién van daar tegens de van tijd tot tijd ondernomen wordende landingen en roverijen van de zee- rovers na de Zuider stranden als andersints afgezondei^ kunnen worden.
Heeft dienvolgens goedgevonden te besluiten, zooals besloten word bij dezen, om van de thans (e Passourouang in guar- nisoen leggende Europeesen en de onbezoldigde troupes van den regent van dat district, alsmede van Bangil en Banger, na in soldij van den Lande te zijn overgenomen, een compleete compagnie infanterij van 200 man te doen formeeren en die te Passourouang te doen guamisoeneren ; en word de comman- dant militair in Java's Oosthoek gechargeerd met de executie daarvan, met dien verstande nochthans, dat de luitenant- kolonel en Passourouangs commandant, Bassie, zal zijn kapitein van deeze compagnie, zonder daarvoor betaling te genieten, en dat voorts daarbij steeds een Europees eerste luitenant en een luitenant zal worden geplaatst en de resteerende offi- cieren uit inlanders zuUen bestaan.
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENOEL8. 5S
14 Julij. Bepaling^ dat op de plaats^ waar te Socrabaija hei af te breken fort. Belvedère, itond, niet meer modU worden gebauwd.
De afbraak geschiedde »voornameDÜyk om de gezondheid •van de stad Soorabaija door het bezorgen van lueer vrije •lucht Ie bevorderen".
14 Julij. AanêteUing van een tweeden cammiêsaris van de wegen en posterijen op Java.
Gezien hebbende den schoonen weg van Sourabaija na Passou- rouang en geinformeerd zijnde, dat dezelve nog 64 paal verder in denzelvden staal zig bevind, welke alleen aan de directie van den capitein, Johannes Hesselaar, gewezen commandant van Passourouang ( '), is toe te schrijven ; considerende de nood- zakelijkheid om door gansch Java gelijke wegen aan te leggen, de weinige zorg van sommige ^residenten in het uitvoeren der deswegens gegevene orders en de onmogelijkheid, dat i^én commissaris der wegen en posterijen dit vak over geheel Java kan surveilleren, is besloten aan te stellen tot commissaris over de w^en en |K)slerijen op Java, Johannes Hesselaar, met last om speciaal te surveilleren de uilvoering der orders op de wegen van Sourabaija tot Samarang en de posterijen, op deze route gelegen, alsmeede het post-comptoir van Sou- rabaija, ingevolge gemaakte en verder te makene instructien en uitgevaardigde orders, zullende aan zijne excellentie den Marschalk en Gouverneur Generaal alle veertien dagen rap- porten inzenden.
Deszelfs tractement zal zijn 's jaarlijks 5000 rijksdaalders, zilver, en 1000 rijksdaalders voor deszelfs reizen en inspectien.
Zie ook 16 Junij 1808.
14 Julij. Benoeming van Madureesche hoofden lot mili- taire rangen.
Is besloten den Pangerang Adipattij Adiningrat, regent op
(*) Deze U den 23«^ Oetober 1801 tot die betrekking beaoemd.
Digitized by VjOOQ IC
56 1808. H. W. OAENOELS.
het eiland Madui*a, aan te stellen tot kolonel in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, dienstdoende als ad- judant en kwartiermeester-generaal van de Madureesche troepen, alsmede als commandant van een depot van twee compagnien Madureezen en een dito van Pamacassang, nadat de nog incompleete bataillons van die natie gecompleteerd zullen zijn :
den radeen tonmiongong, Mangoe Adiningrat, regent van Pamacassang, aan te stellen tot kapitein der infanterie in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, dienst- doende als conunandant van een compagnie Madureezen uit zijn regentschap, welke compagnie gevoegd zal worden bij het depot van den kolonel en Pangerang Adipattij SetjoAdi- ningrat ter completeering der Madureesche bataillons:
den kolonel van Sumanap, radeen tommongong, Tirlo Goes- soemo, tot luitenant-kolonel in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, met behoud van rang van kolonel der Sumanapsche troepen, dienstdoende als adjudant en kwar- tiermeester-generaal der Sumanapsche troepen en commandant van een depAt van twee compagnien Sumanappers, nadat de nog incompleet zijnde bataillons gecompleteerd zullen zijn;
den radeen Banbang Soetikno, thans hernaamd radeen Pra-
wiro Deningrat, tot kapitein der infanterij in dienst van Zijne
Majesteit den Koning van Holland, om in die rang geêmploijeerd
te worden bij het Sumanapsche depot onder de orders van
,den luitenant-kolonel, radeen tommongong Tirto Coessoemo.
Zullende de gezegde officieren genieten de tractementen, aan derzelver rangen verknogt, evenals aan de Ëuropeesche officieren word betaald, en zal aan hun verleend worden bre- vetten in forma.
En vermits het oogmerk met het oprichten dezer depots is om de bataillons, welke uit Madureezen en Sumanappers geformeerd zijn, uit deze depots altoos compleet te houden en de langer als ses jaren gedient hebbende soldaten te rem- placeeren, zoo zullen aan de commandanten dezer depots in den kortst mogelijken tijd compleet e stamlijsten der bataillons barer natie worden ingeleverd, ten einde te kunnen weeten,
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENOELS. 57
hoefeel volk ontbreekt en welke manschappen geremplaceerd moeten worden, zijnde de cbef Tan den generaleu-staf reeds gelast de nodige instnictien en reglementen voor deze depots in order te brengen.
14 Jnlij. Voarschrifïen nopens de bank van leening.
Is besloten:
Eerstelijk : dat Tan nu voortaan geen officianten of bediendens van de bank van leening zullen mogen wezen borgen, zoo min voor eikanderen, als voor particulieren, die bij het ge- melde collegie eenige beleeningen doen; en dat alle borgstel- lingen, die contrarie deze bepaling mogten zijn gedaan, moeten worden opgezegt en ingetrokken en binnen den tijd van een maand, na de ontvangst van dit besluit, door anderen ver- vangen op de speciale verantwoordelijkheid van de bank van
Ten tweeden: dat voor alsnog aan de bank van leening zal verblijven het regt om, volgens bare instructie, verkopingen te mogen houden, doch dat die verkopingen van nu af aan zullen worden gedirigeerd van gouvernements wege en onder dezelfde verantwoordelijkheid voor de officianten van de bank, als bij de instructie voor vendumeesteren is bepaald, met in- trekking van het salaris, 't welk de banks-officianten uit het provenu van die verkopingen plegen te genieten, 't welk zal moeten komen ten voordeele van den Lande.
Ten derden: dat, om de gemelde officianten wegens het gemis van deze revenuen na billijkheid te dedommageren, hunne tractementen zullen worden gebragt, als:
van den directeur op rd" 6000
• de vier conmiissarissen, ieder op » 3600
• den kassier en secretaris, ieder op > 4600
ingaande met primo Julij dezes jaars, vrij van ambtgeld, terwijl daarentegen dat van den taxateur zal blijven op den tegenwoordigen voet.
Ten vierden : dat, aangezien door de voormelde, nieuwe in-
Digitized by VjOOQ IC
58 1808. H. W. DAENDELS.
rigting mede zal TenraileD het genot yan een percent uit de yendu-rendemeiiten voor den afslager voor de bank van leening, de hooge regeering van Indien wordt geautoriseerd voorden- zelven een vast tractement te bepalen, naarmate van zyne mindere verantwoordelijkheid, alzoo het inkasseren der vendu- penningen alsnu zal wezen van het departement van den kassier.
14 Julij. Bepaling nopens legale hypotheek van vendu^ houders op verkochte goederen.
Zijne excellentie zich conformeerende met de bepalingen nopens het regt van preferentie, (en voordeele van de gequa- lificeerde venduhouders gemaakt hij de resolutien der hooge regeering van den S*^" September 1648, 20'" Mei 1670, 25^" Julij en 22**" Augustus 1687, als niel contradictoir zijnde aan latere verordeningen, verstaat, dat de gequalificeerde vendu- houders generalijk zullen hebben legaal of stilzwijgend hypo- theek op de verkochte goederen, voor zooverre dezelve bij den debiteur gevonden worden, mitsgaders preferentie voor alle anderen, die geene schepen- of bank-kennissen hebben van ouder dagteekening, als ten tijde dat de verkoopingen gehouden zijn, waaruit de pretentien der venduhouders resulteren, be- nevens parate executie tot zes maanden toe.
19 Julij. Verbanning ad vitam van een te Batavia in de ketting geklonken Chinees naar China.
Slechts als curiositeit wordt dit feit vermeld.
19 Julij. Toekenning van een pensioen uü de stads-kas te Batavia.
Schepenen werden gemachtigd om »aan den uithoofde van hoogen ouderdom en verzwakt zielsvermogen in den dienst onbekwaam geworden gezworen klerk van het prothocol- kantoor, Abraham Salomons, uit stads-kas te laten afgeeven eene maandelijksche gratificatie van rijksdaalders 30, papier geld".
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOCL8. 59
-^ Jaljj. Wijziging van het bepaalde op 29 April 1808 nopem hel hoofdgeld der Chinezen.
De hoge regeriDg dezer landen, geconsidereerd hebbende de üiconyenienten, welke zig in de bij publicatie van den 39** Apfil dezes jaars gearresteerde, buitengewone heffing van 15 stuivers boofd-geM der Chinesen ten behoeven der officieren van die naüe hebben opgedaan, heeft op den 19*" dezer in Rade van Indien goedgevonden de voorschreven publicatie in zoTerre te modificeren, dat de capitein der Ghinescbe natfe zal gehouden en verplicht wezen, zo als hij ook daartoe bij desen word gelast, om volgens zijn aanbod van de betaling van de gemelde 15 stuivers hoofdgeld vrij te kennen zodanige indiTidus zijner natie, als zich voor behoeftig en onvermogend zullen aangeven en worden erkend.
En opdat de inhoud dezes aan een iegelijk kennelijk worde, zal deze gepubliceerd en in de Ghinescbe taal worden vertaald en geaffigeerd ter plaatse, waar gewoonlijk publi- catien en affixien worden gedaan.
21 Julij. AanstelUng van een kaptlein^ hoofd der Ma- leische natie ie Rembang.
Het blijkt niet, dat zoodanig hoofd reeds vroeger te Rembang aanwezig is geweest.
2M Jnlij. Deponering van gelden in 's Lands. kas.
Als een voorbeeld, boe in 1808 te Batavia werd handel gedreven, diene het volgende.
Door den gewezen koopman en administrateur te Soerabaija, Daniel Francois van Alphen, bij requeste verzocht zijnde om het beloop zijner fondsen in zilveren muntspecie in *s Lands kassa a deposito te mogen overbrengen en om daarvoor to (mtvangen een bewijs in triplo, dat hij in Amerika of in Boropa de nodige negotiatien zoude kunnen entameeren, in dier voege, dat de geene van een neutraal of Hollandsch schip,
Digitized by VjOOQ IC
60 1808. H. W. DAENOELS.
welke een der 5 bewijsen zoude produceereo, van dezeirde voorrechten zal jouisseeren ter verkrijging van producten tegens de prijzen, als waarvoor dezelve als dan aan vreemde of eige schepen, contanten mede brengende, zullen worden van de hand gezet, en dat hij wijders, tot tegemoetkoming voor het langduurig gemis zijner gelden, bij de belading met eenige preferentie zoude mogen worden gebeneficeerd en, des mogelijk, voor dat geld alleen koiBj te mogen obtineeren, zoo is goedgevonden en verstaan des suppliants verzoek in zdo verre te accordeeren, dat van hem in 'sLands kas zal worden geaccepteerd zoodanige contante gelden, als door hem tot dat einde zullen worden aangeboden, en hem daarvoor te verleenen bewijsen in triplo, onder verzekering, dat voor die certificaten bi| vertoning producten zullen worden afge- staan tegens de markt-prijsen en de verdeeling, zoo als die zal stand grijpen ten dage der vertoning van zodanig bewijs, doch met ontzegging van het anders of meerdere door hem verzochte.
26 Julij. Ampliatie van het bepaalde op 25 Junij 1808 nopens contanten van afwezige personen.
Aangezien uit een aanschrijven van zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal, in dato 8 dezer, de begeerte van hooggemelde zijne excellentie is geconsteerd, dat, in ampliatieonzer publicatie vanden 25" Junij laatstleden, waarbij de in kas telling der ledig liggende contanten van ge- repatrieerde en uitlandige personen wordt geordonneerd, nader door de onderscheidene gevolmagtigdens van de voorschreven gerepatrieerde of uitlandige personen worde opgegeven, welke contanten zij onder hunne administratie hebben en de wijze, waarop en aan wien dezelve zijn uitgezet geworden; — zoo is het, dat v^j, ter voldoening aan de voornoemde begeerte, goedgevonden hebben te ordonneeren en te statueeren, zooals geschied bij dezen, dat alle de gevolmagtigdens te dezer hoofdplaatse van uitlandige en gerepatrieerde personen binnen
Digitized by VjOOQ IC
1Ö08. H. W. DACNOËLé. 61
den üjd van yeertien dagen, gerekend van heden ar, aan onze by publieatie van den i^^^ Junij laatstleden en nu nader beno^nde commissie, welke des Maandags, Woensdags en Donderdags, des morgens van agt fot tien uren, ten huize van d^ beer van Hoesen zal vac^eren, volledig en duidelijk onder presentatie en, des rioods, prestatie van eede zullen moeten opgeven het beloop der gouden en zilveren muntspeciên, welke zij in die hoedanigheid onder hunne beheering hebben: de wijze, waarop dezelve, en de personen, aan wie die gelden zyn uitgezet geworden: zullende door onze opgemelde com- missarissen de aan hun gedaan wordende opgaven behoorlijk worden gesecreteerd.
Wordende bovendien aan de meermelde gevolmachtigdens de verzekering gegeven, dat het gouvernement in genendele gezind is om over die uitgezette gelden op eenigerlei wijze te beschikken en deze requisitie alleen ter haarer speculatie en verzekering word gedaan.
En opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en geaffigeerd, waar het behoord en te geschieden gebruikelijk is.
Zie ook 14 September 1809.
27 Julij. Verstrekking van brood aan milüidren.
Uit de overwegingen van besluiten van Daendels van 27 en 30 Julij 1808 blijkt, dat te Batavia van Landswege geen brood aan militairen werd verstrekt, »maar weluit dekrijgskas •of uit het overschietende van een particulier legaat van •wijlen den Raad extra-ordinair van Indien, Jan Greeve, lot •soulagement der zieken geairecteerd".
27 Julij. Bepaling, dat de tractementen der secretarisseti' generaal en van hun personeel voor de helft met zilver geld en voor de andere helft met papieren geld uit- betaald zouden worden.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in
Digitized by VjOOQIC
62 1808. H. W. OAENOCL8.
aanmerking genomen hebbende, dat op Samarang bijna alle objecten, zo van leyensmiddelen, als andere behoeften, in con- tante mont worden betaald en maar in enkele gevallen papieren geld wordt aangenomen; overwegende, dat op dit fundament bij besluit van den 17^" JunlJ laatstleden een gunstige dispositie genomen is ten aanzien van de uitbetaling der tractementen aan de militairen aldaar, en considererende, dat zijne secretarissen en de verdere geéipploijeerden op hun bureau in H zelfde geval verseren ; besluit, dat, gerekend van den P° dezer, de tractementen der secretarissen generaal en van de verdere geêmploijeerden op deraelver bureau uitbetaald zullen worden, de helft in zilver geld en de weder helft in papieren van credit.
Het tractement der twee. secretarissen-generaal bedroeg 1000 rijksdaalders 'smaands; dat van een eersten kommies :^0, dat van drie onder-kooplieden en gezworen klerken 150, dat van twee andere dito's 75, dat van twee ordinaire klerken 50 en dat van twee andere dito's 40 rd* 'smaands.
Op den 7*'° December 1808 bepaalde Daendels nader, dat deze regeling zoude gelden, «waar en werwaards dezelve [secretarissen, enz.] zich ook in het gevolg en in dienst van Z. E. den Maarschalk en Gouverneur Generaal zullen bevinden". • Zie ook 8 September 1808.
27 Julij. Opheffing der betrekking van tweeden regent van Demak.
Een der motieven voor deze opheffing was, »dat het aan- » stellen en onderhouden van maar één regent den gemeenen »man zal soulageren en bijdragen om hem eenigzins tol » verhaal te doen -komen van de kwellingen en vexatiön, •waaronder hij nu reeds zoo lange heeft gezucht".
In ditzelfde besluit beweert Daendels, dat Demak «onder »het vorige bestuur van den gewezen Javaasch gouverneur, «Engelhard, zoo slegt is geadministreerd".
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOÊL8. 63
Volgens zijn werk. Staat der Ned. 0. I. bezittingen, bladz. 47, bedroegen de jaarlijksche uitgaTen ran den minsten regent ± 30,000 rijksdaalders.
28 Julij. Aanstelling mu vier Javatien en twee Maleijers aU klerken hij den gezworen iramUUeur voor de Javaan- 9che taal te Siunarang.
Zij kregen een tractement van 16 rijksdaalders 'smaands en de Javanen den titel van uiantri.
Vroeger waren zij >»uit privé beurs*' van den translateur betaald, maar dit kon niet langer, omdat de translateur een vast tractement had gekregen.
28 Jolij. Reglement voor het ceremonieel, in acht te nemen door de rcifidenten bij de hoven te Soerakarla en te Djokjokarla.
Art. 1. De residenten aan de hoven, thans ministers van Zijne Majesteit den Koning van Holland zijnde en den persoon van den Maarschalk en Gouverneur Generaal aldaar represen- terende, zullen voortaan aan het hor moeten verschijnen in hunne costume, dewelke zal bestaan in eene blaauwen ge- kleeden rok, geborduurd met een olijftak en olijven in het goud langs den kraag, voorpanden, opslagen op de zakken en achterpanden, met ronde platte vergulde knoi>en, witte casimiere broek met geborduurde kniebanden en wit camisbol, witte zijde kousen en zwarte driekante hoed, met zwarte lis en cocarde.
Art 2. Zij zullen aan de hoven gebruiken een groote payong, welke van boven half aan de buitenrand verguld, in het midden ligt blaauw geschilderd en aan de binnen zijde geheel vei^uld moet zijn, welke paijong, verbeeldende het wapen van den Koning, hun bij ceremonieele gelegenheden overal nagedragen en inzonderheid bij verschijning aan de hoven zal moeten worden gebruikt.
Art. 5. Bij publieke audientieu en verdere ceremonieele
Digitized by VjOOQ IC
64 1808. H. W. OAËNOËLé.
gelegenheden zullen zij met gedekte hoofden tot voor de ▼orsten naderen, welke ?an hunne zetels opryzen, wanneer hel opperhoofd 3 a 4 passen van hun af is, en, na hunne hoogheden gegroet te hebben, zich wederom zullen dekken en den vorst aanspreken, hetzij staande, hetzij zittende, zoo als de vorst door te blijven staan of zelve te gaan zitten haar zulks zal voorgaan, kunnende zij gemakshalve en des verkiezende zich gedurende het discours ontdekken.
Art. 4. Bij audiëntie in den craton, zoo wel als op den troon of andere publieke gelegenheden, zullen zij hunne zitting op eene rei naast de vorsten, aan hunne linker zijde nemen, even als voor hun de gouverneurs van Java plegen te doen.
Art. 5. Zij zullen bij gelegenheid, dat zij de vorsten bij de band leiden, zulks met gedekte hoofden doen, onder het gebruik der hun toegeschikte paijong, en alleen voor het nemen van zitplaats den vorst met ontdekten hoofde groeten en zich als voren wederom dekken.
Art. 6. Zij zullen de vorsten personeel geen wijn of sirie mogen presenteren, doch zal hel eerste door een persoon, hetzij hofmeester ofander bediende, behoorlijk gekleed, moeten gedaan worden, die de vorsten en de residenten, den een na den anderen, den wijn zal aanbieden, ten zij de vorsten van deze ceremonie geheel mogten afzien, terwijl aan hunne hoogheden word overgelaten om zich de sirie door een der prinsen van den bloede te doen aanbieden.
Art. 7. Zij zullen de vorsten, bij gelegenheid, dat dezelve hun een bezoek geven, beneden aan de trap recipieeren en na binnen begeleiden, doch zal dit aan den kroonprins en verdere prinsen van den bloede niet geschieden en dezelve in de zaal gerecipieerd worden, terwijl de rijksbestuurder en de regenten tol hun zullen moeten naderen om hunne com- plimenten af te leggen.
Art. 8. Zij, nog hun gevolg, zullen bij ontmoeting van den vorst of eenige zijner naastbestaande op publieke wegen of andersints, iu hun rijtuig zijnde, te paard zittende of te voet gaande, niet vermogen stil te houden of uit den weg te
Digitized by VjOOQ IC
löod. H. w. bAËNOËLè. ea
gaan. Doch zal de wdlevendheid in zoodanig een gertl moeten in acht genomen en den Torst met bet halye lijf boiten het rijtaig en de andere groeten mede met beleefdheid moeten worden gegroet.
Art. 9. Zij zullen zich altoos, hetzy naar de audiëntie of andere gelegenheden in de craton of elders gaande, tan een rijtuig, hetzij met 2 of 4 paarden bespannen, moeten be- dieoen en zich als dan Yan een detachement van een wacht- meester en 12 dragonders te paard moeten laten Yergezellen, terwijl buiten dien de grenadiers lijfwagt, als gewoonlijk^ op haar post in de craton zal moeten wezen.
Art. 10. Zij zuUen voortaan, bij vergezelling yan eenen offi- cieelen fltief, denzelven vooraf in eene koets moeten laten voor- uitdragen en denzelven onmiddelijk in een andere koets volgen onder het gewoon ceremonieel, zonder denzelven als bevorens te Toet tot aan den craton te verzeilen.
Art. 11. Zij zullen hun karakter bij alle gelegenheden soatineren en niets doen, hetgeen de waardigheid van hunne representatie zoude krenken, behandelende de vorsten steeds met alle behoorlijk respect.
Dit reglement is vastgesteld onder nadere goedkeuring van de betrokken, inlandsche vorsten. De Soesoehoenan heeft zich daartegen niet verzet, maar de Sultan van Djokjokarta weL Zie Daendels, staat der Ned. 0. 1. bezittingen, bladz. 94.
29 Julij. Aanmaak van papieren geld voor Banda.
Is goedgevonden en verstaan tot een proeve voor Banda
alhier te laten aanmaken rd' 20000 aan papieren van credit,
Terdeeld ter waarde van:
1000 p» a rd» 5 tot rd» 5000,
500 . • » 10 » » 5000,
400 . . » 15 » » 6000 en
JOO » » » 40 » » 6000,
om, ev^als de by secreet besluit dezer regeering van den
nUAAT-BOBI DKIL Xf. {^ ^ ]
Digitized by VjOOQ IC
66 1808. M. W. OAENOELê.
39^. October 1805 Yoor de groote Oost gangbaar verklaarde papieren munt ( ^), op Amboina geteekend en van daar naar Banda ie worden voortgeschikt, met vrijheid lating aan den gezag- hebber aldaar om van dat papieren geld op de gewone wijze gebruik te maken, indien hij zich in dezen conformeerd met de noodzakelijkheid; niet last tevens om als dan van de in- voering en het effect van die munt aan deze regeering bij eerste gelegenheid verslag te doen.
^9 Julij. Bepalingen nopens Solosche hulpgroepen.
Is besloten den pangerang, Ario Prabo Prang Widono, aan te stellen tot colonel in dienst van Zijne Majesteit den KonlYig van Holland, mits onderhoudende:
800 man infanterie,
100 » jagers,
200 » cavallerie en
50 » rijdende artillerie, 1,150 man te zamen, waarvoor aan hem de wapenen zullen worden gefoumeert en onderhouden, alsmede op gouvernementskosten toegevoegd qen adjudant-major om deze troepes te dresseren en in eene be- hoorlijke dicipline te houden, zullende hem van 1 Augustus aanstaande de 2000 Spaansche raatten, welke de pangerang van het gouvernement geniet, op 4000 gebragt worden, zoals deszelfs grootvader genoten heeft boven deszelfs tractemeut als colonel, groot jaarlijks 6540 rijksdaalders.
29 Julij. Staking van het verstrekken van vleesch, spek en boter aan zekere militairen.
Is besloten, dat, behalve bij de guarnisoenen van Batavia en Weltevreden en die van de vereenigde gouvernemeRten, Ambon, Tematen en Banda, alsmede Timor, uithoofde van de presente duurte aldaar, zal cesseren de verstrekking van vleesch, spek en botw aan de Ëuropeesche militairen, te beginnen met 1
(^) Zie deel XIV, blodz. 175.
Digitized by VjOOQ IC
160d. H. W. OAËNOCLê. 09
Aügttsius op Jata en roet 1 September op HacasSOT, Bnjer- HMtfsiag m Bantam.
Ugrende de tronpes in H GberiboBache genieten de ratioiis, aan troapes, te TeMe zijnde^ competeerende.
Op 30 Julij t808 werd hetzelfde nopens de Terstrekking van brood bepaald.
30 Julij. Vergunning tot het vervoeren naar fiatavia en hei slachten aldaar van mannetjes karbouwen.
Nademaal ons bij een naawkenrig onderzoek der klaebten over de schoarsheid van buffel-Tee te Bataria gebleken is, dat het gemelde gebrek niet is ran zoo groot belang, ab door sommigen wordt opgegeven, en de gedachte klachten meeren- deels voorkomen uil de enorme prijzen, welke in de laatste lijden, in vergelijk van vroegere, voor dat vee betaald zt)n moeten worden ten gevolge van de gestremde circulatie door het verbod tegen den afvoer van hetzelve uit de Bsttaviascfae hevenlanden; gelijk tot deze prijsverhoging mede gedeeltelijk heeft geeontribneerd de agio op de contanten, voor welke moot de buffels gewoonlijk worden gekocht, en waarvan de invloed, onaangezien de Toornoemde agio aanmerkelijk is ge- daald, tegenwoordig nog wordt gevoeld, wij geene redenen gerooden hebben om het slachten van dat vee, voor zoovetre de mannetjes baffels betreft, tot een zekere hoeveelheid fe restriogeren, veel min geheel te verbieden, zoo lange daartoe geene jonge en nog werkbare beesten worden gebezigd en mitsdien van de voorschreven concessie geen misbrnik Wordt gemaakt; dan tevens in overweging hebbende genomen, dat het beste middd om het boffel-Yee in eene grootere abon- daotie en met meerdere faciliteit voor de in- en opgezetenen Tan Batavia verkrijgbaar te maken zouder tegenspraak ge- legen ztj in bet oph^en van bet hierboven vermeld verbod tegen den afvoer daarvan nit de bovenlanden van Batavia en UI eefi vrtjen handel van die dieren, waardoor de aan het
Digitized by VjOOQ IC
68 1808. H. W. 0AEN0EL8.
kwijnen gebrachte buffel-fokkerijen spoedig weder zullen worden aangemoedigd, terwijl nogthans het Toorschreven middel zonder vreeze van de Bataviasche bovenlanden eensslags te veel te ontblooten niet wel in werking kan worden gebracht, ak na ze- keren tijd, binnen dewelke de houders van fokkerijen, bekend ge- worden met den wil van het gouvernement, gelegenheid hebben om de buffelteelt ter bevordering hunner eigene belangens op eene krachtdadige wijze uit te breiden, goedgevonden hebben te ordonneren en te statueren, zooals wij ordonneren en statueren bij dezen:
dat tot het slachten van buffel-vee, voor zooverre de man- netjes-buffels betreft, aan een ieder, gelijk bevorens, vrijheid zal zijn gelaten, mits daartoe geene jonge en werkbare buffels nemende, waarvoor het slachten volgens billet der hooge regeering van den ;, y^^^^^y' \Zb verboden blijft, zoowel als van wijfjes buffels, welke niet reeds den ouderdom van twaalf jaren hebben bereikt of tot de voort teling onbekwaam geworden zijn, op poene eener boete van vijftig rijksdaaldeis, zilver geld, te verbeuren door hem, die bevonden zal worden een zoodanigen buffel geslacht te hebben, en door de slachters voor ieder der eveugeroelde buffels, welke in de kralen van de slachterijen gevonden of bewezen zullen worden bereeds door hen geslacht te zijn, ten behoeve van den officier van justitie of den prefect der Jaccatrasche en Preanger boven- landen, die de calange zal doen, voor de eene hefft en ten voordeele van den aanbrenger voor de andere helft; terwijl in cas van onvermogen om deze boete te betalen de over- treder voor den tijd van twee jaren in de ketting geklonken en aan de gemeene werken ten arbeid zal worden gesteld;
en wijders, dat van den 1«" Juli 1810 de aanvoer van buffel-vee en de handel in dezelven over gansch Java voor een ieder vrij wezen en opengesteld zal worden.
Ontbieden en bevelen den president en leden van den hogen Raad van justitie van Hollandsch Indien, die van den gerechte der stad Batavia en alle andere odicieren en justicieren om den inhoud dezes te achtervolgen, gelastende inzonderheid den
Digitized by
H. W. OAENOELS. 69
drossaard der Bataviasche ommelandeD, den prefect der Jac- cafrasche en Preanger bovenlanden en den keurmeester Tan het bestiaal om de stipte nakoming daarvan met alle vigi- lantie te surveilleren, nadien wij zulks ten algemeene nutte alzoo bevonden hebben te behoren.
En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen pretenderen, zal deze ter hoofdplaatse Batavia en op de kan toren van Javasch Noord-Oostkust, Gheribon en Bantam, niet alleen gepubliceerd en in de HoUandsche, inlandache en Ghi- nescbe talen op de gewoone plaatsen worden gea£Bgeerd, maar ook op de onderscheidene hoofd-negorijen en bazaars in de boven- en ommelanden worden aangeslagen en bij open- bare bekkenslag bekend gemaakt.
30 Julij. Instructie voor den vendumeester^ venduschrijver en vendiHifslager te Samarang.
Art. 1. De vendumeester zal door het gouvernement worden benoemd, doch geen salaris genieten van den Lande. Hij zal daarentegen geheel aan zich behouden de percento's, die hem bij deze instructie zullen worden toegelegd, behoudens nogtans zodanige uitkeeringen, lasten en ongelden, als waartoe hij in zijn voorschreven qualiteit van vendumeester is verpligt.
Art. 2. Voor de aanvaarding zijner bediening zal hij borg moeten stellen voor eene somme van tien duizend rijksdaalders, ten genoegen van den resident, en, aansprekelijk zijnde voor de uitstaande vendupenningen, deze borgtogt na zijn overlijden of ontslag zoo lang voortduren, totdat er geene uitstaande gelden ter zijner verantwoording voortloopen of hij door een liqoide transport aan zijnen vervanger zal zijn gedechargeerd.
Art. 3. De aankomende vendunieester zal vrijheid hebben de uitstaande schulden, die hij oordeeld desperaat te wezen, ▼an den overneem en transport te excuzeren en dus de af- gaande vendumeester daarvoor responsabel blijven.
Art 4. Voor salaris zal de vendumeester genieten:
5 percent van losse goederen, hetzij dezelve voor rekening
Digitized by
70 1B08. H. W. OAENOEL8.
van den Lande of van particulieren worden verkocht, teo laste van den verkooper;
S percent van het bedragen der loterijen, ten laste van Aên ttitspeler;
3 percent van vaste goederen en schepen, ten laste van den kooper.
Art. 5. Doch, wanneer eenige losse goederen door de ver- koopers zelve worden gemijnd of opgehouden, zal daarvan door dezelve niet meer worden betaald als een half percent.
Art. 6. Hij zal uit de voorschreven percento*s een vijfde gedeelte afgeven aan den afslager, welke bediening permanent zal worden bekleed door den bode van den Raad van justitie te Samarang, zullende de afslager réciproque aansprakelijk zijn voor een vijfde gedeelte in alle^ bankroeten, die de vendu- meester mogt komen te lyden en voor de overige vier vijfde gedeelten alleen dragen zal. De afslager zal voor de aan- vaarding zijner bediening een borgtogt stellen van twee duidend ryksdaalders, op den voet, als bij ^rt. % vermeki.
Art. 7. De vendumeester z^l daarenboven verpligt wezen te salariëren een boekhouder en venduschrijver met een trac- ten^ent van honderd rijksdaalders ter maand, welke dienaar op zijn voordracht door het gouvernement zal worden aangesteld.
Art. 8. Buiten het by art. 4 bepaald vendusalaris zal by het verkoopen van losse goederen en het uitspelen van lote- rijen, ten laste van den verkooper of uitspeler, en bij het verkoopen van vaste goederen en schepen, ten laste van den kooper, worden gedeclareerd een per mille voor de armen, waarvan de vendumeester het bedragen om de zes maanden of onder ultimo Junij en ultimo December aan de armen- bezorgers zal moeten verantwoorden.
Art. 9. De vendumeester zal, buiten feestdagen, des Maan- dags, Dinsdags, Donderdags en Vrijdags tot het houden van vendutien moeten vaceren 's voordemiddags van agt tot twaalf uren, indien de verkoopingen niet vroeger geëindigd zijn, terwijl hy, daartoe verzocht, ook op Woensdag en Zaturdag verkooping zal mogen houden.
Digitized by
- H. W. OAENOELS. 71
Art. 10. Bt| ziekte of andere wettige redenen, welke hem zouden kunnen verhinderen bij de verkoopingen te yaceren, zal hij verpligt zijn zijne post door een ander, habil persoon te laten waarnemen.
Art. 11. Hij zal in het houden van vendutieif achterstaan voor den secretaris van den Raad van justitie, den secretaris van Wees- en Boedelmeesteren en den curator ad Utes, mits de gemelde gequalificeerde venduhonders, verkooping willende houd^i, daarvan den vendumeester drie dagen bevorens pre-^ veniereo.
Art. 1± In het houden van verkopingen zal hij de voorkeur geven aan sterr-boedels en aan boedels van personen, die op hun Yertrek staan, doch overigens niet vermogen daarin aan iemand eenig preferentie toe te staan, helpende zonder aan- zien van persoon dengeenen, die zich het eerste annonceerd.
Art. 15. De vendutien van losse goederen zullen ten minsten drie maal vier en twintig uren door bekkenslag en van vaste goederen en schepen ten minsten tien dagen door aOixie .van billetten voor de te hondene verkoping moeten worden aangekondigd.
Art 14. De goederen, zoo vaste, als losse, zullen bij den opslag worden verkocht, ten ware de vendumeester met den verkooper daaromtrend anders mógt verstaan, en degegadig- dens overluid moeten mijnen en niet door teekens, waarop geen regard zal worden geslagen.
Art. 15. De vendumeester zal op verkoopingen, die door hem gehouden worden, niet mogen mijnen of door anderen voor hem laten mijnen, en evenmin de venduschrijver of af- slager.
Art. 16. De vendumeester zal de lijsten der verkochte en niet terstond afgegeven wordende goederen oa het eindigen der vendutien, de tijd zulks eenigzins toelatende, of ten uiterste dien zelfden dag laten uittrekken en geteekend aan de ver- koopers ter hand stellen, zullende de verkoopers gehouden en verplicht zijn die goederen, zoo spoedig mogelijk, af te geven en alsdan de voormelde lijsten, door hen voor de afgave ge-
Digitized by
72 1808. H. W. OAENOELS.
teekend, op het vendukaDtoor te doen bezoi^en of, bij nalatig- heid der kóopers in de afhaling hunner gekochte goederen, daarvan aan den vendumeester kennis te geven, opdat de koopers kunnen worden gelast hunne gekochte goederen af te halen.
Art. 17. De vendumeester zal zorg moeten dragen, dat er geene zuren of bedorven dranken op vendutie verkocht worden, maar, zoo er een pijp of vat bier, dan wel andere dranken opgeveild en hetzelve zuur of bedorven bevonden wordt, dat bier of die dranken in zijne tegenwoordigheid laten uitstorten om alle bedriegerijen, die daar anderzins mede zouden kunnen worden gepleegd, voor te komen en daarna de ledige fust doen verkoopen ; voorts zich moeten gedragen aan de successivelijk genomene besluiten en geêmaneerde placaten tegen den ver- koop van specerijen, ammunitie van oorlog en diergelijken.
Art. 18. De vendumeester zal aan de kopers drie maanden credit geven, doch tot eene vroegere en zelfs tot eene gereede betaling kunnen verplichten de geenen, van wien hij eene borgstelling vragende voor het gekochte goed, daarvan in gebreke blijven.
Art. 19. Hij zal, zoowel als de secretaris van den Raad van justitie, de secretaris van Wees- en Boedehneesteren en de curator ad lites te Samarang, in hoedanigheid van ge- quali6ceerde venduhouders, generalijk hebben legaal of stil- zwijgend hypoteek op de verkochte goederen, voor zoo verre dezelve bij den debiteur gevonden worden, mitsgaders pre- ferentie voor alle anderen, die geen hypotecaire verbanden hebben van oudere dagtekening, als ten tijde, dat de verkopingen gehouden zijn, waaruit de pretensien der venduhouders resul- teren, benevens parate executie tot zes maanden toe.
Art. 20. Zes maanden na de gehouden verkoopingen zal de vendumeester aan de verkoopers moeten uitkeren het montant der voor hunne rekening verkochte goederen en, zoo zij dit direct of eerder begeren te ontvangen, verplicht zijn ook daaraan te voldoen; in het laatste geval onder korting van een half percent 'smaands, berekend over den tijd, dat
Digitized by
H. W>OAENDELS. 75
de uitkeriDg vroeger als hel bepaalde termijn geschiedt, boYen het vendosalaris.
Art. 21. De Yendunieester zal voor de prompte afbetaling der Tendu-penningen moeten zorgen, hetzt) op den verraldag, hetzij dat de kopers dezelve vroeger wenschen te ontvangen, op poene van privatie zijner officie.
Art 23. De venduschrijver zal moeten zorgen^ dat in de Tendu-katems geene verkeerde namen geschreven en ook altijd de voornamen daar bij gesteld worden, en zich niet Terstoaten om, ten voordeele van wie het zoude mogen wezen, de prijzen der goederen hooger of lager in de vendu-rollen bekend te stellen, dan dezelve waarlijk zijn verkocht; ook niet de geringste verandering in die rollen maken, dan met Toorkennis van den vendumeester en den verkoper, sub poene van, als schuldig aan falsiteit, na rigeur der wetten te zullen worden gestraft.
Art. 23. Hem incumbeerd wijders het houden der boeken van den vendumeester en het verlenen van extracten uit de TenduroHen, zoo mede het uittrekken der vendurekeningen, welke laatste door hem voor het extracteeren en door den Tendumeester voor den ontvangst getekend worden.
Art. 24. Hij zal, buiten zijn salaris, genieten van ieder stel advertentien tot het verkopen van vaste goederen of schepen drie rijksdaalders voor elk perceel of schip;
voor het verleenen van extracten uit de vendurollen van verkochte huizen en slaven een rijksdaalder voor elk extract; en
voor alle andere extracten of kopij-vendu rollen, die de verkoopers zullen begeren, zes stuivers voor iedere bladzijde, mits elk houdende twintig regels, iedere regel van zestien tot twintig letters;
behalven het zegel en opgeld, bij de ordonnantie op dat middel bepaald.
Art. 25. De afslager zal bij het instellen of afslaan van de verkocht wordende goederen volgen het goedvinden van den verkoper, indien dezelven vermeend, dat dezelve te laag worden ingesteld of afjgeslagen, en voorts, zonder aanzien van
Digitized by VjOOQ IC
74 1^08. H. W. OAENOEL6.
personen, na waarheid opgeven de namen van de geenen, door welke de opgeveilde goederen gemijnd zyn; ook in geenen deele ten faveure van iemand de prijzen der gemynde goederen hooger of lager opgeven, als zij waarlijk zijn ver- kocht, sub poene van met privatie zijner bediening te zullen worden gestraft.
Art. 26. Hij zal voor eigen rekening moeten leveren en onderhouden de vendu-tafel, het zeil en bekken en voor het fourneren daarvan in rekening mogen brengen rd* 5:16 bij iedere nieuwe verkooping; doch dezelfde vendutie meer als een dag continuerende, niet meer als een rijksdaalder voor eiken dag daar boven.
Arl. 27. Nog zal hij voor het afligeren der bilietten wegens het verkoopen van vaste goederen en schepen mogen decla- reren een rijksdaalder voor ieder perceel of schip.
Art. 28. De vendumeester zal de stipte nakoming van het voorgeschrevene omtrend den venduschrijver en vendu- afslager surveilleren en niet toelaten, dat door hun meerder in rekening wordt gebragt, als aan dezelve wettiglijk is toegestaan.
Art. 29. De vendumeester, venduschrijver en vendu-afslager zullen bij de aanvaarding van hunne ambten doen den na- volgenden
Eed.
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning als mijnen hoogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te wezen, het ambt van vendumeesler, venduschrijver en vendu- afslager met alle naarstigheid oprechtelijk te bedienen volgens de instructie, voor die bediening gearresteerd, en mij voorts in allen opzigte zoodanig te gedragen als een vroom vendu- meester, venduschrijver en vendu-afslager toestaat en betaamt.
30 Julij. Yoorschrifl nopens de berekening van agio op zilveren geld.
Bij missive van dezen datum gaf Daendels aan den Luit.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. 0AEN0EL8. 75
Gouv. Gen. te kennen, dat het beter was •de agio te bepalen
op den waren cours onder de gemeente, als boven de be- vinding betalingen te doen*'.
50 Julij. Intrekking der verstrekking van geld aan zee-' varenden en militairen in plaats van rantsoenen.
Zijne excellentie de Maarschalk en GouYerneur Generaal in aanmerking genomen hebbende, dat de gewoonte, alhier te lande wordende gevolgd, om aan de gemeene zeevarenden en militairen, wanneer eenige der voor bun bepaalde randsoenen niet aan handen zijn, daarvoor geld te verstrekken, niet alleen strijdig is tegen de goede orde en het gebruik in Holland, maar ook aanleiding kan geven tot vele misbruiken, besluit in te trekken en op poene van vergoeding te verbieden alle verstrekkingen in geld voor randsoenen ten behoeve van gemeene zeevarenden en militairen, welke door gebrek niet hi natura kunnen worden gefourneerd.
SO Julij- Legej'-order nopens desertie van inlandsche milUairen,
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende, hoe alle zagte en persuasive middelen, tot heeden toe gebruikt om de desertien onder de inlandsche mili- tairen tegen te gaan, zijn vrugteloos geweest, en uit overweging der noodzakelijkheid om het verder voortduren daarvan kracht- dadig te beletten, gebragt zijnde in de onvermijdelijke ver- pligting meer ernstige en strengere maatregelen in het werk te stellen, heeft besloten vast te stellen, gelijk wordt vastgesteld bQ dezen, dat elk inlandsch militair, welke voortaan zijn regi- ment of corps op eene trouweloze wijze zal hebben verlaten, wederom teruggebragt, zal worden gestraft met een ketting- slag voor ses achtereenvolgende jaren, om zodanig voor de kost, zonder loon, aan de publieke werken te arbeiden.
Wordende alle militaire chefs en commandanten bij deeze op het ernstigste gelast drie dagen agtereen de bovenstaande
Digitized by
76 1608. H. W. DAENDELÖ.
wet ter kennisse te brengen van alle inlandsche militairen en, bij aankomst van recruten, zulks ten hunnen opzichten te herhaalen, ten einde geen een van hun deswegens eenige ignorantie zal kunnen voorwenden; zijnde de gedagte chefs 'en commandanten voor de prompte en stipte executie dezer ordre alleen verantwoordelijk en moetende wijders van de executie zelve onverwijld rapport doen aan 't bureau van oorlog.
31 Julij. Opheffing der betrekkinfi van manlri-onnm te Samarang.
Is besloten de mantri-anoms, welke door de regenten pleegen te worden gefourneerd aan den gouverneur van Java voor zijne suite, met primo Augustus aanstaande teexcuzeren, ter verligting van de regenten in hetgeen zij gewoon waren tot derzelver onderhoud te Samarang te bekostigen.
1 Augustus. Vergunning tot den uitvoer van geld van de eene plaats op Java naar de andere.
Nademaal het verbod om na primo September aanstaande amfioen van Batavia en elders op Javascli Noord-Oostkust aan te brengen de gelegenheid aan de ingezetenen van de hoofd- plaats en réciproque van Java zal beneemen om, door ver- zending van dat heulsap, remises naar Java te doen, waardoor de smalle handel langs de kust noodwendig zoude te niet loopen tot aanmerkelijke schade en ongerief der ingezetenen, en het derhalve in ons oog allezins billijk en noodzakelijk is, dat de circulatie van geld van de eene plaats naar de andere op het eiland Java voor een ieder worde opengesteld, onder zodanige precautien, als ons tot weering van het misbruik dienstig zijn voorgekomen, wij uit overweging hiervan hebben goedgevonden te ordonneren en te statueren, gelijk wij or- donneren en statueren bij dezen, dat van primo September aanslaande de uitvoer van geld van de eene plaats naar de andere op het eiland Java vrij zal wezen, onder de navolgende bepalingen ;
Digitized by VjOOQ IC
I60e. H. W. OAÊNOÊLS. 77
Eerstelijk: dat een ieder de soumie, die hij yervoeren wil, zal moeten aangeven, te Batavia aan den luitenant GouTerneur Generaal en op de overige kantoren van Java aan de residenten of die aldaar het gezach voeren, ten einde op hunne last te worden geteld, afgepakt en verz^eld ten overstaan van de commissien of personen, daartoe tegenwoordig geautoriseerd of anders op voordragt van de residenten te autoriseeren.
Ten tweede : dat de plaats zal worden aangeduid, werwaarts men het geld vervoeren wil, en dat de vervoerder zich door borgstelling van een persoon ten genoegen, te Batavia van den luitenant Gouverneur Generaal en op de overige kantoren van Java van de residenten of die aldaar het gezach voeren, zal moeten verbinden, dat de uitgevoerde somme niet elders worde heen gebragt.
Ten derde: dat de commissien of personen, tot de telling, afpakking en verzegeling der uitgevoerd wordende geklen geautoriseerd, zullen moeten houden een register, waarin dis- tinct moet worden aangetekend de sommen, die door hun tot den uitvoer zijn verzegeld, met aanwijzing van den tijd, wanneer, en door welke persoon, mii^ders na wat plaats de uitvoer geschiedt; iA welk register zal moeten worden getekend door den borg en deze ondertekening zal worden gehouden voor eene scabinale acte van borgtocht.
Ten vierde: dat de vervoerd wordende gelden zullen zijn verzeld, bij poene van confiscatie en straffen, tegen den uitvoer van contanten geêmaneerd, van een pas, door bovengemelde commissien of personen verleend, van inhoud, als bij art. 3 vermeld.
Ten vijfde: dat bij aanbreng van uitgevoerde contanten op Batavia of een der andere kantoren van Java de ontzege- ling zal moeten geschieden door de commissien of personen, aldaar tot de telling, afpakking en verzegeling van uitgevoerde gelden geautoriseerd, en dat van de voorschreven, aangevoerde contanten door de gedagte commissien of personen zal moeten worden gegeven quitantië op de wederzijde van de pas, art. 4 vermeld, en daarvan mede worden gehouden een accuraat
Digitized by VjOOQ IC
96 l6Ód. H. W. OAENOËLd.
regisier, 't welk onder anderen dienen moet om bij ettract den aanvoer te kminen verifiëren, in geval bij retoar de pas verloren mogt gaan.
Ten zesde: dat deeze gedechargeerde ot gequiteerde pas door de personen, aan wien het geld is geadresseerd, ter plaatse, waar de aanbreng geschiedt, moet worden torugge- zonden en ingeleverd ter plaatse, van waar hetzelve is uit'* gevoerd, aan de commissien of personen, welke bij de verzegeling der gelden hebben gevaceerd, uiterlijk twee maanden na de verzegeling, in welk geval de persoon, die zich als borg heeft gesteld, dadelijk in het register zal worden ontlast van zijne borgtocht door op de kant derzelve te noteren, dat de pas terng is gekomen en geUasseert, lias n^. ., pas n^. ., doch dat, bij aldien de voorschreven tijd verlopen is, zonder dat de gemelde pas is temg bezorgt, de gedagte com- missien of personen op hunne bijzondere verantwoordelijk- heid zulks zullen moeten brengen ter kennisse, te Batavia van den luitenant Gouverneur Generaal en op de overige kantoren van Java van de residenten of die aldaar het ge- zach voeren, met last aan de laatste om, bij het bekomen van deze informatie, daarvan den luitenant Gouverneur Generaal te adverteren.
Ten zevende: dat, na gegevene kennisgave aan den luite- nant Gouverneur Generaal, de boi^ zal verpligt worden binnen drie maal vier en twintig uren aan den Lande te betalen het drievoudige montant van de somme, welke uitgevoerd is, sub poene van parate excutie, wanneer hij daarvan in gebreke blijft, nogtans met dien verstande, dat zoodanige borg van het gemelde^ betaalde, drievoudige noontant restitutie zal eriangen, wanneer hij in der tijd kan aantoonen, dat de uitgevoerde somme werkelijk weder op een der kantoren van Java is ingevoerd en de inlevering van de pas eenlijk door zee dessastres of andere onvoorziene omstandigheden is vertraagd, dan wel het schip zonder toedoen van den geM-vervoerder in 's v^ds handen • gevallen of veron- gdokt is.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAËNDCLft. 79
Lasten en beveten een ieder, die het aangaat, den inhoud deiea te achtervolgen en te doen achtenrolgen, nadien wij zulks ten algemeene nutte alzo bevonden hebben te be- horen.
En opdat niemand hiervan eenige onwetendheid voorwende, zal deze ter hoofdplaatse Batavia en op de kantoren van Javasch Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam gepubliceerd en in de Hollandsche, Chinesche en inlandsche talen worden ge- afBgeerd ter plaatse gebruikelijk.
2 Ai^stus. Invoering van een nieuw ambts<egeL
Zi(ne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in aanmerking genomen hebbende, dat de stellige orders van Zyne Majesteit den Koning, onzen meester, medebrengen^ dat 't lichaam der hooge Indische regeering, de hooge Raad van jostitie en andere administrative collegien, gouverneurs, resi- denten» ambtenaren of gezaghebbers in Zijner Majesteits pos- sessien in Indien niet langer blijven gebruik maken van het zege, der gewezene Oost-Indische Compagnie; overwegende wijders, dat volgens decreet van Zijne Majesteit van den 30*" Januarij 1807 het zegel van den Gouverneur Generaal van Indien zal zijn dat van den Staat, onder aan ten opschrift hebbende: Gouverneur Generaal der Oost-Indiên;
heeft besloten het lichaam der hooge regeering en alle de voornoemde collegien, ambtenaren, gouverneurs, residenten en gezaghebbers op Zijner Majesteits possessien in Indien te ge- lasten, gelijk dezelve gelast worden bij dezen, om t^ensden eersten Januarij van het volgende jaar of zooveel vroeger, ak zA kunnen geschieden, zich te voorzien van een zegel van den Staat, van onderen of om den rand ten opschrift hebbende de titulatnur van hunne verschillende coDegien, gouvernementen, residentiên, enz., met last om daarvan alleenlijk en met af* scbaffing van het zegel der voonnaKge Oost-hidisf Ire Ccmipegnie gebruik te maken.
Zie ook 13 Augustus 1808.
Digitized by VjOOQ IC
do lÖÖd. H. W. ÖAÉNDÊLd.
2 Augustus. Vergunning voor een onder-koopman, levens gezworen lUerk ter secretarie van den Hoogen Raad van justitie^ om als procureur te ^postuleeren* bij de militaire vierschaar en den gamizoenS'krijgsraad te Batavia.
4 Augustus. Toekenning eener toelage aan officieren en kadelten voor hunne uitrusting.
Is besloten de door zijne excellentie den gewezen Gou- verneur Generaal, Wiese, bepaalde douceurs lot equipering der officieren en kadets (*) bij dezen te renoveren en dien- volgende de uitbetaling daarvan uit 'sLands kassa toe te staan, als:
aan een sergeant of kadet, tot officier avancerende, 100 rijksdaalders; en
aan een kadet, welke in dienst wordt aangenomen, hetzij bij de kavallerie of inranterie, 55 rijksdaalders, alle in papieren van credit; mitsgaders dit besluit te extendeeren tot de kadets, welke bij de artillerie worden aangenomen, in plaatse en met intrekking van eene vrije monteering, welke bij bovenbedoelde bepaling hun was toegestaan.
8 Augustus. Rang-lijst van de ambtenaren, enz.
Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende, dat de ranglijst van den 30" Junij 1783 noodzakelijk behoord te worden gerevideerd, alzoo buiten het gebrekkige, dat daarin na de tegenwoordige constitutie van bet gouvernement gevonden wordt, het stuk der rangen vele veranderingen heeft ondergaan door het creêeren van onderscheidene ambten sedert den ge- melden tijd en het intrekken van anderen, zoomede door de nieuwe benamingen, welke voor een gedeelte aan de militaire en civiele qualiteiten zijn gegeven ;
(') Zie deel XIV, bladz. 312 en 370.
Digitized by VjOOQ IC
1606 H. W. ÖAÊNOELd. 61
oTerwegende wijders, dat de aanduiding der rangen Tan ciTiele personen door de benamingen ran opper-koopman, koopman, onder-koopman en boekhouder, herkomstig yan de eersle oprigüng der voormalige Oosl-Indische Compagnie, na de ontbinding van dat lichaam oneigen in gebruik is voor *sKonings ambtenaren in deze kolonie;
besluit te arresteren, gelijk gearresteerd wordt by dezai», de navolgende
RANGLIJST:
de Maarschalk en Gouverneur Generaal,
de oud Gouverneur Generaal,
de luitenant Gouverneur Generaal,
de directeur generaal van 's Konings finantien en do- meinen in Azié,
de Raden ordinair van Indien,
de Raden extra-ordinair van Indien,
de president van den Raad van justitie te Batavia,
de secretarissen generaal van den Gouverneur Generaal,
de gouverneurs van Ambon en Macasser,
de brigadier,
de inspecteurs generaal van de houtbosschen en koffij- culture, na ouderdom van aanstelling,
de president van het collegie van Schepenen,
de secretarissen van de hooge regeering in functie,
de oud eerste en tweede secretarissen van de hooge regeering,
de kolonel, waaronder de chirurgijn en chef is begrepen,
de ordinaire leden in den hoogen Raad van justitie; NB. De geassumeerde leden hebben, als zij niet in 'S den Raad of in commissie zijn, geen anderen
I rang als van hunne qualiteit of politieke
bediening;
de drossaard der Bataviasche ommelanden,
de advocaat-fiscaal van Indien,
de water-fiscaal,
Digitized by VjOOQ IC
'S
o
2
03
H. W. 0AENDËL8.
de bailluw,
de ontvanger generaal,
de administrateurs generaal van 'sKonings finantien en domeinen,
de gezachbebber van Sourabaija,
de prefect van Samarang en Damak,
de ministers aan de hoven van Souracarta en Djocjocarta, I de president van de administratie der houtbosscben
'o over bet eiland Java,
'^ de prefecten van Cheribon en die van Java, de laatsten
^ na ouderdom van aanstelling,
de prefect van de Jaccatrasebe en Preanger bovenlanden,
de commandeur te Bantam,
de directeur van de bank van leening,
de president van Heemraden,
de president van Weesmeesteren te Batavia,
de administrateurs van de boutbosscben op het eiland Java;
de majoor,
de hoofd-administrateur te Samarang,
de gezaghebbers van Banda en Ternate,
de opperhoofden van den Chinaschen en Japanschen
handel,
de visitateur generaal en I ^ j » • r «• « , , , , , ^ .de oudste m functie eerst,
de boekhouder generaal |
g de luitenant-kolonel, waaronder de commissaris van
oorlog en de chirurgijn of doctor principaal zijn
o begrepen,
ë de vice-president van Schepenen,
het opper-hoofd van het generale tractements-kantoor,
de bedienaars van het Heilige Evangelium,
de sabandbaar en licentmeester
te Batavia en
de commissarissen der wegen en
posterijen,
de commissarissen van de houtwerken,
na ouderdom van aanstelling,
Digitized by
léOa H. W. OA£NDELd. 38
de leden van Schepenen, de oad Schepenen,
de ^ecommitteerdens over de suiker-collure^
de president van de Weeskamer te Samarang,
de eerste resident van Palembang en het opper-hoofd van Timor,
de resident van Banjermassing,
de vice-president van den Raad van justitie te Samarang,
de secunde's van Ambon, Banda, Teroate en Macasser,
de kapiteins, vraaronder de chirurgijn-majoors be- grepen zijn,
de eerste commies op het bureau der secretarissen generaal,
de eerste gezworen klerk ter generale secretarij te Batavia,
de geheim-schrijver,
de groot-kassier,
de secretaris van den Raad van Justitie;
de fabriek,
de negotie-boekhouder,
de stads doctor,
de proponenten,
de generaal opziehter over de specerij-perken te Banda,
de fiscaals op Java, Ambon, Banda, Temate en Ma- easser,
de onder-prefecten,
de secretarissen van de ministers aan de hoven van Souracarta en Djocjacarta,
de administrateurs van het provisie-magazijn, de West- zijde, het ijzer-magazijn, Onrust, de water poort, het kleden pakhuis en de kleine winkel, het graan- magazijn en de suiker-pakhuizen te Batavia,
de secretaris van het coUegie van Schepenen,
de commissarissen van de bank van leening,
de kassier van de bank van leening,
de factuur-houder,
Digitized by VjOOQ IC
64 lÓOe. H. W. DAÉNDÉLê.
de eerste suppoost op het kantoor generaal, 1 de oudste
de » » » » generale visite- in functie
kantoor, I eerst,
de eerste suppoost over de stamboeken van het poli- tiek departement,
de eerste suppoost over de stamboeken van het militair departement,
de translateurs te Batavia,
de vendumeesters te Batavia,
de kassier van het vendu-kantoor te Batavia,
de pakhuismeester van Japan,
de supercarga's van China,
de leden van Weesmeesteren en Heemraden te Batavia,
de kassier van de generale ontvangst,
de muntmeester,
de tweede resident van Palembang en de secunde van Timor, o de secretaris van de bank van leening^
de secretaris van Weesmeesteren te Batavia,
de secretaris van Heemraden,
de eerste landmeeter,
de eerste luitenant, waaronder de chirurgijn van de tweede classe of aide chirurgijn begrepen is,
de secretarissen op de vier Oostersche gouvernementen,
de pakhuismeeslers van Samarang en Cheribon en de administrateur van Sourabaija,
de negotie-boekhouder te Samarang en te Sourabaija,
de fiscaal en secretaris van den inspecteur-generaal der houtbosschen,
de secretaris van den inspecteur-generaal der koflij- culture,
de stads chirurgijn,
de stads apothekar,
de notarissen,
de ouderlingen,
de leden van huwelljksche en kleine gerichts zaken,
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 8B
de leden yan BoedelraeestereD,
de procureurs,
de sabandhaar en ontvangers der domeinen op de buiten-kan toren,
de yendumeester te Samarang,
de Gommissaris der werken te Samarang,
de gezworen klerken op het bureau van zijne excellentie,
de adjunct eerste gezwore klerk ter generale secretarij,
de marginalist,
de korte notulist,
de eerste suppoost op het kantoor van de generale directie,
de gezworen klerk ter secretarij van den hoogen Raad van justitie,
de gezworen klerk ter secretarij van het coUegie van Schepenen,
de secretaris van den drossaard der Bataviasche om- melanden,
de secretaris van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden,
de scriba's van Gheribon en Sourabaija,
de scriba van den Japanschen handel,
de tweede suppoost en visitateur der stamboeken, mitsgaders de verdere suppoosten op het generale tractements kantoor,
de negotie-overdrager,
de principaal journaal-extendeerder,
de pakhuis-boekhouder en extract factuurhouder,
de principaal journaal-schrijver op hel kantoor generaal,
de boekhouders in de differente administratien te Batavia,
de eerste klerken bij de administrateurs generaal over 'sKonings finantién en domeinen,
de gezworen klerken ter secretarij van de hooge re- geering,
de diakenen,
Digitized by VjOOQ IC
86 1Ö08. H. W. OAENOEL8.
de secretaris van huwelijksche zaken,
de secretaris van Boedelmeesteren,
de secretarissen van justitie op Java en de vier Oos-
tersche gouvernementen, de tractements-boekhouders op Java en de vier Oos-
tersche gouvernementen, de gezworen translateurs te Saniarang en Sourabalja, de secretaris van het coUegie van administratie der
houtbosschen, de luitenant, waaronder de chirurgijn van de derde
classe of élève chirurgijn is begrepen, de tweede landmeter,
de gezworen klerken van Weesmeesteren en Heemraden, de ordinaire klerken,
de eerste klerken op de vier Oosterschegouvemementeny de adjunct gezworen klerken van den Raad van justitie.
Schepenen en Weesmeesteren, de eerste klerk en overdrager van Boedelmeesteren, de adjunct muntmeester, de negotie overdrager,
2
op Java en de Oostersche gouvernementen,
de trac temen ts overdrager, de dispencier,
de klerken en mindere pennisten op de schrijfkan- toren.
Voorts de benamingen van opperkoopman, koopman en onderkoopman te mortificeren en te supprimeren, gelijk ge- schiedt bij dezen, zoomede den naam van boekhouder, welke door dien van klerk zal worden vervangen, nogtans met dien verstande, dat de opperkooplieden, kooplieden en onderkoop- lieden buiten emplooi deze benamingea nog zoo lange zullen behouden en blijven voeren, tot dat zij zullen wezen geëm- ploijeerd.
En aan de opperkooplieden van het kasteel, met intrekking van deze benaming, te geven den titul van administrateurs generaal van 'sKonings iinantiên en domeinen. En wijders de ambtenaren, bij de nieuwe ranglijst onder
Digitized by ^
- H. W. OAENOEL8. 87
de eerste classe gerangschikt, aaD dewelke te voren het ge- bruik yan twee voorlopers voor hunne rijtuigen niet was vei^nd, als nu van deze distinctie, even als de Raden van Indien, met den rang en de honneurs, daaraan verknocht, te laten jonisseren.
En zal extract dezes gedrukt en circulair verzonden worden naar alle de kantoren en etablissementen van Indien om te strekken tot narigt.
Zie ook S6 Hooimaand 1810.
8 Augustus. Afschaffing van den tild Resident.
Is besloten aan de residenten van de Javasche strand- kantoren en van Gheribon te geven den titel van prefecten en aan alle andere op de vier Oostersche gouvernementen en op het eijland Madura dien van onderprefecten, met afschaffing van de benaming van resident.
Tevens werd besloten, »de benaming van residenten voor de opperhoofden en tweede residenten aan de hoven af te schaffen en hun van nu voortaan te geven den titel, aan de eerstgemelden van ministers aan de hoven en aan de laatst- genoemden van secretarissen van gemelde ministers".
Zie ook 1 Julij 1809 en 28 Grasmaand 1810.
8 Auj^ustus. Benoeming van een Raad exlra-ardinair van Indiè door den Gouverneur-Generaal.
Zijne sxcellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat aan de constitutie der hooge re^eering van Indien, zoo als dezelve is voorgeschreven bij decreU van Zijne Majesteit den Koning van den 9<° F^- bruarij 1807, nog een extra-ordinair Raad ontbreekt:
besluit vermogens de autorisatie, daartoe op hem door Zijne Majesteit den Koning verleend, aan te stellen, gelijk aangesteld wordt bij dezen, tot Raad extra-ordinair van Indien den readmt te Tegal, Andries Hartzinck.
Digitized by VjOOQ IC
88 1808. H. W. 0AEN0EL8.
8 Augustus. Benoeming van een prefecl van Tagal op neen vast tractemeni van 15,000 rijksdaalders, zilver ^geld, 'sjaars'\
8 Augustus. Benoeming van een prefect van Pekalongan op ^een vast traclement van 12,000 rijksdaalders, »zilver getó, 'sjaars*\
8 Augustus. Benoeming van een prefect van Rembang op teen vast tractemetU van 10,000 rijksdaalders, nilver geld, sjaars\
8 Augustus. Regeling der tractementen van de werk- lieden bij de wapen-kamer te Samarang.
Is besloten de tractementen der werklieden in de wapen- kamer te Samarang te bepalen op den volgenden voet, ds: aan een baas rd' 50, papier geld, 'smaands, • » Europeesch werkman der eerste klasse v^ 20,
koper geld, 'smaands, » » Europeesch werkman der tweede klasse id* 16,
koper geld, 'smaands, » » inlandsch werkman der eerste klasse rdMd, koper
geld, 'smaands, » > inlandsch werkman der tweede klasse rd" S'/i» gelijke munt, 'smaands.
Op den 5**^° September 1808 is hetzelfde tractenent toe- gekend aan de werklieden bij het artillerie-atelier te Simarang.
8 Augustus. Instructie voor het ^ambulant getechl*' in de Jakatrasche en Preanger-bovenlanden.
Art. 1. Het gerecht over de Jaccatrasche en l^reanger- bovenlanden zal zich over alle de daarin leggende districten uitstrekken en bepalen tot het onderzoek na, mit^ders de
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOELS. 89
TerrolgiDg en het straffen ran alle criminele delicten, lerwljl de beslissiDg van civile en huishoudelyke zaken wordt ge* laten op den tegenwoordig^n voet; en zal het voorschreven gerecht ambulant zijn en deszelfs zittingen houden op zodanige plaatsen en tijden, als zal worden vereischt.
Art 2. De aan particulieren verhuurde landen van den Koning van Bantam zullen onder het regentschap Tangerang en de verhuurde Grauwangsche houtbosschen onder het regentschap Grauwang worden geclassificeert.
Art. 3. Het gerecht zal ter eerster instantie oordeelen orer alle misdrijven, die in haare jurisdictie door de daarin domidlierende inlanders worden gepleegd ; en zullen Christenen, Cbineschen en elders te hui^ horende personen aan hunnen dagelijkschen rechter moeten worden uitgeleverd, in welk geval de informatien in de behoorlijke orde aan den com- petenten rechter zullen moeten worden gezonden en, nevens de misdadigers, worden overgelevert alle zodanige personen, als in de questieuse zaak gemeleert zijn, al waren zy ook onder dit gerecht sorterende.
Arf. 4. Het gerecht zal bestaan uit den prefect over de Jaccatrasche en Preanger-bovenlanden als permanent voorzitter, zoo mede uit den regent en den hogenpriester van het district, waarin het delict, hetgeen moet worden onderzogt, is ge- perpetreerd; waar bij de prefect dan nog zal beroepen twee zijner opzienders, alle welke gedurende de zitting als leden van het gerecht zullen worden aangemerkt.
Art 5. De prefect zal, buiten kosten van den Lande, eenen secretaris houden om bij het gerecht, zoo wel als in alle andere zaken, hem te assisteren, zullende de aanstelling van denzelven op voordragt van den prefect worden gedaan.
Art. 6. Hij, prefect, zal ten minsten om de twee maanden eens en overigens zoo dikwijls, als dit nodig zal zyn, in ieder zijner districten vaceren om de justitie te administreren.
Art. 7. Bij ondekking van eenig delict zal het gerecht of, bij absentie van den prefect, de opziender van het district, waar hetzelve is gepleegd, zoo na mogelijk bij de plaats en
Digitized by VjOOQ IC
90 1608. H. W. OAENDELS.
ZOO spoedig doenlijk, ten bijwezen van twee leden, informatieD inwinnen, wordende in het laatste geval de opziender ge- qualiflceerd, des nodig, de schuldigen te horen en de zaak in dien staat te brengen, dat daarin kan worden gederideerl.
Art. 8. De opzienders worden speciaal aanbevolen omme, bij absentie van den prefect, alle delinquanten te agtervolgen en te apprehenderen en voorts daarin te handelen, als bij art. 7 is voorgeschreven, met directe kennisgave van het gepasseerde aan den prefect.
Art. 9. Het horen van getuigen, examen der aangeklaagden en hetgeen verder tot onderzoek en inlichting in de voor- komende zaken wordt gerequireert, zal, zoo veel doenlijk, voorloopig geschieden en de plano worden afgedaan.
Art. 10. Het gerecht wordt aanbevolen om nopens de toepassing der straffe op het een of ander misdrijf zich, voor zoover hieraan kan en mag worden gedefereert, te gedragen overeenkomstig de inlandsche wetten en gebruiken, die tot dusverre ten regel hebben gestrekt.
Art. 11. Van alle de verrichtingen van het gerecht zal pertinente aantekening en registers worden gehouden, gelijk van iedere zaak een proces verbaal zal worden gecoucheert, hetwelk door alle de leden van het gerecht zal worden ondertekend.
Art. 12. Het gerecht zal van niemand mogen nemen of dezelven verwijzen tot de betaling van eenige boeten of breuken, ten ware zulks bij de wetten is vastgesteld; en zal het ge- recht ook niemand in submissie mogen ontvangen, noch met iemand mogen composeren, als met voorkennis en toestem- ming van den Gouverneur Generaal.
Art. 15. Niemand dan de secretaris zal voor eenig salaris mogen declareren; dewelke zich daarin overeenkomstig de salarislijst zal gedragen, wordende dit poinct aan de decisie van den prefect gelaten, welke zorge zal moeten dragen, dat niemand deswegen nodeloos worde bezwaard, waaromme hem de magt wordt gegeven om, na bevind van zaken, het salaris te verminderen of wel geheel te remitteeren.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. 0AEN0EL8. 91
Art. 1 4. Bij recusalie van eenig lid der rechtbank zal hier- over bii het gerecht gedecideert worden en is de prefect gequaÜficeeri, vvanneer de recusatie wordt gewettigd, in plaats van zodanig lid een ander geschikt persoon te beroepen.
Art. 15. In alle zaken decideert het gerecht bij meerder- beid van stemmen en doet recht in naam en van wegen Zijne Majesteit den Koning.
Art. 16. Iemand, onder de jodicature van het gerecht sorterende en op eene behoorlijk gedane dagvaarding niet comparerende, zal ten tweeden male worden geappoincteerd en, dan nog nalatig blijvende, zal deswegens na exigentie van zaken worden gedecideert en de onwillige, des nodig, worden gecorrigeert.
Art. 17. Een ieder zal den eed voor het gerecht moeten presteren en dien overeenkomstig zijne godsdienstige begrippen mogen aflagen.
Art. 18. In alle zaken zal de volgende proces-orde worden in acht genomen.
Er zuUen behoorlijke informatien ingewonnen en allen die- geenen gehoord moeten worden, die van de qnestieiise zaak iets kunnen deposeeren: hierna zal de aangeklaagde worden geëxamineerd omtrent dat geene, wat tot zijn lasten is inge- komen, waarna zullen worden gehoord al zulke personen en onderzogt al zulke omstandigheden, als waarop de beklaagde zich ten betoge zijner onschuld beroept, hetwelk echter mede van officiew^e zal moeten geschieden.
Art. 19. Na verhoor van den beklaagde en van de ge- tuigen pro et contra zal er, voor zoover de getuigenissen variëren, deswegen confrontatie worden gehouden, waarna de getuigen, zooveel nodig is, hunne gegeven verklaringen zullen moeten heêedigen, hetwelk geschied zijnde, zal den beklaagde worden bekend gemaakt met zijne beschuldigers en met die personen, die in zijne zaak getuigenis hebben gegeven, en hem tegens hun reproche worden gegund, waarna, zoo die wordt gedaan, bet nodige onderzoek zal geschieden, waarmede de enquesten zullen zijn gesloten.
Digitized by VjOOQ IC
92 1808. H. W. DAENDELS.
Art. 20. De enquesten in forma probanli gebragt zijnde, zal het gehouden onderzoek ter deliberatie van het gerecht worden gebragt en, met de vereischte attentie overwogen zijnde, op de zaak in questie zodanige dispositie of straffe worden toegepast, als na rechten zal behoren.
Art. 21. De prefect zal de stemmen colligeren en de conclusie opmaken, welke hij aan den secretaris zal opgeven omme daarvan Ie coucheeren acte of sententie in forma. •
Art. i% Na dat eenige sententie zal wezen geschept en geresumeert, zal dezelve bij het onderzoek worden gevoegd, waarmede het proces-verbaal in forma zijnde, hetzelve zal worden getekend en den Gouverneur Generaal aangeboden ten fine qualificatie te verleenen tot de executie of wel om daarin zodanig te disponeren, als hoogstdezelve oorbaar zal vinden.
Art. 23. De Gouverneur Generaal fiat tot de executie van eenig vonnis verleend hebbende, zal hetzelve door het gerecht worden geëxecuteerd, hetwelk altijd zal geschieden in de hoofdnegorij van ieder district, bij welke gelegenheid aan den volke in de gewone landtaal zal worden bekend gemaakt de misdaad van den voorgesïelden deUnquaut en de reden der strafoeffening.
Art. 24. Na afloop der executie zal daarvan, van wegen het gerecht, onder aanbieding van een copie sententie, rapport worden gedaan aan den Gouverneur Generaal.
Art. 25. Zullende het gerecht zich overigens, zooveel doenlijk, moeten houden aan de form van rechtspleging, door den souverein voorgeschreven.
Art. 26. Aan een ieder wordt de vrijheid gelaten om, zoo hij vermeend, dat zijne zaak wordt gedilaijeert of hem recht geweigert, bij den hogen Raad van justitie van Hollandsch Indien te verzoeken mandament van evocatie, waartoe in zulk een geval de prefect dusdanig persoon zal behulp- zaam zijn.
Art. 27. Gelijk in zelver voegen wordt gepermitteerd om, zoo iemand zich bij de form of wijze van procedeeren ge-
Digitized by VjOOQ IC
idOÖ. H. W. DAËNOCLS. 95
grayeerd mc^ie vinden, deswegens zijn beklag aan het gerecht en, hier geen gehoor krijgende, aan den Gouverneur-Generaal te mogen doen, waarop, na kennisneming der zaak, na bil- lijkheid zal worden gedisponeert.
Art S8. Van geene der sententien van het gerecht zal appel worden geadmitteerd, ten ware de Gouverneur Gene- raal uit eigen beweging of op verzoek vv de belanghebbende dit zoude willen gelasten of permitteeren, wanneer boogst- dezelve de zaak tevens aan die rechtbank zal renvoijeren, als aan welke de herziening zal worden opgedragen.
Art. 29. De prefect zal van tijd tot tijd van de ver- richtingen van het gerecht rapport doen aan den Gouverneur Generaal en hoogstdenzelven, des begerende, het archief moeten presenteeren.
Art. 30. De prefect zal ais voorzitter van, het gerecht in Rade van Indien en de leden aan handen van den prefect bij de eerste zitting den volgenden eed presteeren:
Ik belove en zweere Zijne Majesteit den Koning als mijnen ho<^en en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gou- •vemeur Generaal en de Raden van Indien gebouw en ge- trouw te zullen zijn; dat ik myn ambt als lid van het gerecht ■over de Jaccatrasche m Preanger bovenlanden ter goeder «trouw en met alle vlijt en naarstigheid zal waarnemen ; dat »ik, zoodra eenige misdaden of vermoeden van misdaden tot •mijne kennisse zullen z^n gekomen, daarvan zonder uitstel •en, zooveel mogelijk, de rechte waarheid zal trachten op te •sporen en doen hetgeen mijn ambt vereischen zal; dat ik •daarin zal te werk gaan en mij in het recht spreken ge- dragen met alle oprechtheid, eerlijkheid en onzijdigheid, zonder de schuldigen of zyne vrienden en begunatigers te ontzien en •zonder de onschuldigen te kwellen; dat ik pimmer over •eenige zaak zal composeren of gedogen, dat dit door anderen •worde gedaan, zonder voorkennis en toestenmiing van den •Gouverneur Generaal; dat ik na mijn uiterste vermogen zal •bevorderen, dat binnen de jurisdictie van het gerecht de in- •gezetenen van niemand eenigen overlast of geweld worde
Digitized by VjOOQ IC
94 180S. H. W. DAËNDELd.
» aangedaan, en inzonderheid» dat dit niet geschied door eenige «suppoosten of dienaren, en dat ik, zooveel in mij is, zal in «acht nemen de wetten en instructien, voor dit gerecht reeds «gemaakt en nader te maken*'.
Art. 31. Mede zal de secretaris bij zijne aanstelling in Rade van Indien den volgenden eed afleggen:
«Ik beloove en z^ere Zijne Majesteit den Koning als mijnen «hoogen en doorliichtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur «Generaal en de Raden van Indien gehouw en getrouw te «zullen zijn; dat ik mij in het werk, aan mij toevertrouwd, «in allen opzigte getrouwelijk en eerlijk zal gedragen ; en dat «ik, zooveel in mij is en mij zulks aangaat, zal nakomen en «in acht nemen de instructie voor het gerecht over de Jac- «catrasche en Preanger bovenlanden, reeds gemaakt en nader «te maken'.
Zie ook 16 Junij 1808.
9 Augustus. Reglement voor de wagen^verhuurders.
Art. 1. Er zullen twee commissarissen over de wagen- verhuurders wezen, die alle twee jaren zullen verwissden; eerst de oudste wagen-verhuurder met den jongsten te zamen twee jaren, daarna de oudste op een na met den jongste op een na en zo vervolgens, aan dewelken de zorg en het toezigt word opgedragen om de wetten, tot hunne affiaire betrekkelijk gestatueerd, stipt te doen nakomen en de overtredingen daarvan aan den secretaris van Heemraaden, als coUecteerende de wagen- pacht en het oorgeld der paarden, aan te geven.
Art. 2. Opdat de wagen-verhuurders eikanderen volgens derzelver verkreegen patent niet zouden benadeelen, word hun uitdrukkelijk verboden, ingevolge de publicatie van -^ Pe- bruarij 1802 en vorige ordonnantien, geene meerdere wagens te mogen laten rijden, als het bepaald getal, hetwelk ieder bij zijn verkreegen patent is toegestaan of naderhand daarbij is geaccordeert geworden; ook zullen zij daarenboven geene wagens laten rijden, als die met het thans gebruikelijke merk voorzien zijn.
Digitized by VjOOQ IC
180e. H. W OAENOELS. 95
Art. 3. Echter blijft het den wagen-verfauurders vergund eenige waarlooee wagens tot een waarborg in gereedheid te hond^, om te kunnen dienen, ingeval er een of meer van het toegestaan getal gemerkte wagens defect of in onbruik geraakten : doch, dit geval plaats hebbende, zullen zij verplicht wezen de gebrande voetplank van defecte wagens af te schroeven en daarmede den in gebruik komenden wagen te voorzien, mitsgaders daarop de nommer en de letter van hun privilegie te stellen ; en opdat van deze waarloose wagens geen misbruik door de wagen-verhuurders gemaakt zoude worden, zoo zullen zij terstond van alle de ongemerkte wagens, die op hunne stallen zijn, aangeving doen aan den secretaris van Heemraden &ï aan hunne commissarissen, welke ten allen ti}de nauw- keurige lijsten, zo van de gemerkte, als ongemerkte rijtuigen, zullen moeten houden.
Art, 4. En ten einde deswegens geene verzuimen insluipen, zal er alle jaren door eene commissie uit het coUegie van Beemraden, benevens deszelfs secretaris, een accuraten opneem of schouw van de gemericte en waarloze rijtuigen gedaan worden, zullende de wagen-verhuurders, die betrapt en over- tuigt worden ' met een ongemerkten wagen te rt|den, telken rijze verbeuren twee honderd zilvere ducatons; en degeenen, die verzuimen aan den secretaris van Heemraden en aan commissarissen een behooriijke aangeving ie doen van het getal der waarloose wagens, die zij op stal houden, zullen Terbeuren voor ieder onopgegeven rijtuig telkens vijf en twintig ducatons, de helft voor den advocaat-fiscaal en de wederhelft voor den secretaris van Heemraden, moetende deze aangeving binnen driemaal vier en twintig uuren door een billet ge- daan worden.
Art 5. Dewijl bij de wet van den 4- Mei 1778 uit. dnikkdijk v^boden is, dat niemand, hij zij, wie hij zij, buiten de gepriviligeerde wagen-verhuurders en de .kastelein van het heerenlogement, de laatste eenlijk aan de in dat huis, 't zij in de stad of op Jaccatra, bi) hem logeerende personen, voor- taan eenige rijtuigen zal mogen verhuuren, hetzij koetsen^
Digitized by VjOOQ IC
96 lÖOd. H. W. DAENDËLé.
wagens or chaiseD, op een boete van twee hondert zilvere ducatons, zoo worden fangeerende commissarissen van de wagen-verhuurders tol maiiitien van deze wet, alleen ten hunnen voordeele gemaakt, op ni^uw geauthoriseerd om terstond van alle overtredingen, die tegen de intentie dezer wet strijden en welke zij bespeuren, dat plaats hebben, aan den secretaris van Heemraden kennis te geeven, welke, de zaak alzoo be- vindende, dezelve in handen van den advocaat-fiscaal zal stellen.
Art. 6. En verder, ter voorkoming en ontdekking van fraudes, als eene zaak, waarin het belang der wagen-verhuurders merkelijk betrokken is, worden hunne commissarissen ten ernstigste aangemaand om toe te zien, of eenige inlanders of Chineesen meerdere wagens of paarden houden, dan die zij aangegeven hebben ; waartoe 's jaarlijks in hunne handen door den secretaris van Heemraden gesteld zullen worden de lijsten, welke door den Chineesen capitein en de hoofden der inlanders geformeert worden van de personen, die onder hunne natie rijtuigen en paarden houden, en van het getal derzelve, door hun aangegeven, ten einde na te gaan, of deze lijsten accoort zijn met hel getal wagens en paarden, die door de inlanders en Chineesen gehouden worden; en hieromtrent gegronde bedenkingen van een verkeerde opgave vermoedende of fraudes ontdekkende, zullen commissarissen der wagen-verhuurders verpligt zijn daarvan terstond kennis te geven aan den se- cretaris van Heemraden, welke met voorkennis van den presi- dent van welgemeld coUegie, geassisteerd met een der bodens, voorzien met het schild van Heemraden, dadelijk in loco nauw- keurig onderzoek zal doen en, fraudes bevindende, daarvan aan deo advocaat-fiscaal notitie geven.
Art. 7. Gelijk zooeven omtrent den castelein van het heeren-logement gezegd is, dat hij de acht huur-wagens, hem tot commoditeit der vreemdelingen to^estaan, aan geen andere personen zal mogen leenen of verhuuren als eeniglljk aan vreemdelingen, die in gemelde huis logeren, zoo blyft deze wet volgens publicatie van den 8^ Mei 1778 in volle kracht en word gemelde kastelein op nieuw verboden tegen dezelve
Digitized by
ISOë. H. W. 0A£ND£L8. dl
te handelen op verbeurte ran twee honderd zilyere dacatons» de helft yoor den aanbrenger en de andere helft voor den advocaat-fiscaal, en te gelijk gelast behoorlijk aangeving van alle zijne paarden- te doen, op de boete, daarvoor gestatueerd.
Art. 8. Ook zullen de wagen-verhuurders zich verder naar den inhoud van het placcaat van heeren Commissarissen (ie- neraal van 3 December 1796 en van latere ordonnantien, op het oorgeld der paarden en der wagenpagt geêmaneerd, moeten gedragen en voor ieder paard, dat zij op stal houden, vijf rijksdaalders 'sjaars betalen en de opgave van het precies getal paarden in de maand Januarij van ieder jaar moeten doen bij den secretaris van Heemraden, tot de collecte dier pagt gequalificeerd, bij wien mede in de volgende maand Februarij de betaling der pagt zal moeten geschieden, op de poenaliteiten, in gemeld placcaat vervat; en daarenboven zal elk der wagen-verhuurders, ingevolge de publicatie van iJ-^C^ 1803, vijf en tvvintig rijksdaalders *sjaars betalen voor het begieten der wegens.
Art. 9. Ook zal geen transport van wagen-verhuurderijen bij het coUegie van Schepenen volgens de wet van ~ De- cember 1767 mogen geschieden, dan na bekomen concessie van het coUegie van heeren Heemraden tot het doen van overschrijving.
Art 10. Daar de huurloonen der rijtuigen bepaald dienen te worden naar den tijd, welke van dezelve gebruik gemaakt word, zoo zal voor een halven dag voor het gebruik van een rijtuig met twee paarden betaald worden rd" twee en een balf en voor een heelen dag rd' vijf, echter met uitzondering, dat voor bet enkel brengen of halen binnen den omtrek van vijf paaien een huurder maar zal betalen twee rd% uamentlijk wanneer hij tot verrichting zijner alTaires hetzelve niet lang ophoud en zonder verder uit den weg o^bij een tweeden per- soon aan te rijden terugkeerd, met uitdrukkelijk verbini van op Zon- en feestdagen niet meer te mogen vorderen dan de bepaling volgens deze instructie, op eene boete van vijf en twintig rd' voor ieder rijtuig, daar meer voor betaald is.
n.AEAAT-Ma MM. IT,
Digitized by
M 1808. H. W. OAfiNDELS.
Art. 11. Wordende eerder een balye dag bepaald op ruim %e$ of des noods circa zevea uuren, te weten van den tijd, dat het r^tuig yan stal gaat, tot bet er weer op komt, kunnende een balve dag 's morgens gerekend worden tot twee uuren en een balve dag des acbtermiddags tot twaalf uuren 's nachts ; maar verder onder bepaling, dat een huurder, indien bij een rijtuig voor e^ halven dag gebuurt heeft en 's middags na 2 uuren of 's nachts na 12 uuren hetzelve tot zijn retour laat wachten, verplicht zal zijn voor elk uur oph(mdens na twee of twaalf uuren te betalen een halve rijksdaalder, met vergunning van vrijheid aan de wagen-verhuurdei^ om, bij weigering van evMigemelde betaling na tweeen twaalf uuren, hunne koetsiers te kunnen gelasten van direct ledig naar den stal te keeren.
Art. t%. Voorts zullen de huurloonen naar de volgende distantien gereguleerd en berekend worden (de nodige spannen paarden met de jongens, die dezelve ter verwisseling voor- uitbrengen en bet noodig voeder voor dezelve daaronder begrepen zijnde): voor de distantie van thien palen en den eigen dag terug zal zeven rd' betaald worden; van tien tot vijftien paaien, mits den eigen dag terug, zal voor elf paaien agt rd\ voor twaalf paaien negen rd% voor dertien paaien tien, voor veertien elf en voor vijftien paaien twaalf rd' gerekend worden; vau vijftien tol tvnntig paaien, mits den eigen dag terug, zal voor zestien paaien rijdens veertien rd% voor zeventien paaien vijftien rd% voor agtien paaien zestien rd% voor ne- gentien paaien zeventien, en voor twintig paaien agtien rd" betaald worden.
Verder voor ieder paal, boven de twintig tot de vijftig paaien gereden wordende, zal een rd' boven de bepaalde agtien rd' gerekend kunnen worden, derhalve voor de distantie van 50 paaien zal 28 rd% voor de distantie van 40 paaien 38 rd" en voor die van 50 paaien 48 rd* betaald worden.
En verder mag voor ieder vijf paai boven de 50 paaien vyf rd' meer als 50 gerekend worden, met dien verstande egter, dat geduurende de kwade mousson of van ultimo December tot ultimo April de vragten na de bovenlanden,
Digitized by
t608. H. W. DAENOCLd. M
boTffl de 25 paaien leggende, met de halve vraflgddeo ler- dubbeld zullen mogen werden; ook zal de hmirder Terplieht wezen, indien hij zig langer dan een dag in de hovenlanden ophoud en het rijtuig aanhoud, voor ieder span paarden^ dat niet binnen den bepaalden tijd op stal terngkeerd, dagelijks yyf rd* te betalen boven de bepaalde vragt-penningen.
Art. 13. Tot voorkoming van ongelukken zal vooreerst dienen geobserveerd te worden de aloude order, namen tlijk dat de wagen-verhuurders des avonds bij donkere maan niet zonder ligt zullen mogen rijden; zullende verder de wagen- verhuurders hunne rijtuigen op beide paneelen distinct met de letter en nommer van hun privilegie moeten voorzien op een boete van vijf en twintig rd* en hunne koetsiers gelasten niet onordentelijk, wild of brutaal te rijden en dit bijzonder btj bet oprijden van bruggen en omdraaien van hoeken in bet oog te houden; ook zal een koetsier of een ander, een rijtuig voorbij willende rijden, verpligt zijn, alvorens hij op zijde van 't zelve komt, door een roep behoorlijk te waar- schouwen, terwijl de ander dan een weinig op zijde moet afhalen, blijvende overigens volgens de publicatie van 15 Maart 1778 in volle observantie de bepalingen omtrent het uithalen van twee rijtuigen, die elkander ontmoeten, zullende hierbij eeo ieder, zonder onderscheid van personen of vragt, al- toos in dezer voege moeten uithalen, dat beide de rijtuigen aaB de rechterhand van den anderen passeeren en zulks op alle wegen en dwarswegen binnen en buiten de stad, op de poenaliteit, daartoe staande, alsmede dat de wagen- verhuurders aanspreekelijk zullen Mij ven voor de schade, die hunne koetsiers door wild of brutaal te rijden veroorzaken; gei^k mede in observantie moet gehouden worden de discretie, die thans plaats heeft in het ontmoeten van alle rijtuigen en bijzonder die van zijne excellentie den Gouverneur Gene- raal, den luitenant Gouverneur Generaal en van de verdere led^ der hooge regeering.
Art 14. Blijvende voorts alle bepalingen omtrent de wagen- verhuurders, bij vorige placcaalen vervat, zoo verre ze legen
Digitized by VjOOQ IC
100 1808. H. W. DAENDELS.
de tegenwoordige artikelen dezer instructie niet strijden, in volle kracht en waarde.
Op 3 Januarij 1809 werd dit reglement in zoo verre ge- wijzigd, dat aan wagen-verhnurders werd toegestaan »de huur- »loonen voor een balven en heelen dag, in stede van de bij •instructie bepaalde rd' SVs ^^ ^* ^^^ ^d' 3 en 6 te mogen •verhoogen en bun op de vragten voor reizen naar de boven- » landen eene verhooging te accorderen van een derde naar •mate van de vergrootte distantie van de eene paal naar de •andere*'.
9 Augustus, liepaling, dat de oppassers van den Dros- saard met eigen middelen in hunne kleeding en marden moesten voorzien.
Hun kou daartoe een voorschot op hunne » maand-gelden" worden verleend, in te houden bij wege van «decortatie •hunner traclemenlen".
9 Augustus. Instructie voor den bailluw van Batavia.
Art. 1. Bij het introduceeren van eene andere wijze van bestuur in de politie en justitie in de Jaccatrasche ommelanden de benaming van hoofdschout der stad Batavia vervangen zijnde door die van bailluw van Batavia, onder toevoeging van den rang naast den water-fiscaal.
Art. !2. Zoo brengt zijn officie mede te zorgen, dat de goede ingezetenen in gerustheid en buiten overlast blijven, zoomede dat de heerenwegen, bij nacht, zoowel als bij dag, veilig en vrij mogen worden gebruikt binnen en buiten de stad Batavia.
Art. 3. Zijne jurisdictie is bepaald aan de Oostzijde van Batavia beoosten het landgoed Slingerland en van daar Zuid- waarts tot aan de gegraven slokkan, langs dezelve tot boven de bazaar Weltevreden, van daar Westwaarts lot boven de
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 101
bazaar van Tanoa-abaiig, Yoorts rechtdoor tot aan en boTen de post de Ketting ; wijders langs de Zuider-ringsloot tot aan de Tolbrug, yoorts de Mokenraart langs tot aan de ririer Ankee en langs dezelve tot in zee, binnen welke limiten hij akna de eenige o£Bcier van justitie zijnde, hem de faculteit is gelaten om binnen die scheiding zijne dienaren overal en ten allen tijde werkzaam te doen zijn.
Art. 4. Binnen dezelve limiten zal hij ook alle burgeren en verdere ii^ezetenen, item Lands dienaren, die iets misdreven hebben, vermogen te vangen, spannen, bekeuren en tegens dezelye behoorlijke justitie administreeren, mits daar omtrent dezelve in het oog houdende het gestatueerde, onder het hoofd- deel van ofiBcieren van justitie bepaald.
Art. 5. Wordende aan hem de vrijheid gelaten om binnen zijne jurisdictie te wonen, waar bij zal verkiezen, mits zoo- veel mogelijk in de nabijheid der stad blijvende.
Art 6. Ten einde in staat te wezen zijn post met de vereischte nauwkeurigheid waar te nemen zal hij onder zig hebben twee Europecsche substituten, terwijl het getal zijner kaffers of inlandscbe dienareo op den presenten voet bepaald blgft, waarvan hij altijd eenigen de wacht zal moeten laten honden voor zijn huis in een daartoe opgeslagen bamboese pondok en ook eeo d twee, die hem, uitgaande, zullen moeten vergezellen.
Art. 7. Dat wijders ten gevolge der vergroote jurisdictie van den bailluw, waardoor alle de commandanten der in- landscbe kampongs, als binnen de nu bepaalde jurisdictie wonende, in den aanstaande, nevens de onder hun opzicht gestelde staals-banneiingeD, onder het direct gezag van den bailluw zullen begrepen zijn, aan wien dan ook dezelfde macht en faculteit gelaten wordt, als bevorens aan den gecommit- teerde tot en over de zaken van den inlander was geconfereerd.
Art. 8. Dat ingevolge het 21* articul der instructie voor den drossaart de bailluw verplicht zal wezen om, wanneer de drossaart van hem tot deze of gene expeditie, transport van goederen in en naar de ommelanden, als anderzints,
Digitized by VjOOQ IC
lOS 1808. H. W. OAENOELS.
volk der iDlaDdsche commandanten mogt noodig hebben en requireeren, hij op de eerste aanvrage tol het verleenen dezer adsistentie de noodige orders zal moeten stellen.
Art. 9. De bailluw zal tevens zijn opper-brandspuitmeester in de Zuider-voorstad.
Art. 10. Op alle roidagen, die bij hel collegie van Sche- penen voorden gehouden, zal hij zich op het stadhuis ter vergaderïngzaal moeten laten vinden; zoomede, v^anneer er crimineele vonnissen worden geëxecuteerd, zal hij daarbij ook steeds tegenwoordig moeten wezen om dezelve te laten exe- cuteeren, na alvorens gezorgd te hebben voor de noodige arrangementen.
Art. 11. En, opdat hij volkomen beantwoorde aan het heilzaam oogmerk, met zijn aanstelling bedoeld, zal hij niet alleen moeten zorgen eene goede, secreete correspondentie, zoo binnen, als buiten de stad, te hebben om langs dien weg steeds kennis te dragen van al 't geen er voorvalt en alle ongeregeld- heden en misdrijven te kunnen tegengaan en doen straffen, maar ook verplicht wezen om in persoon de onderscheidene publicque plaatsen, graften en straten te bezoeken en te doorkruissen, ten einde de goede ordre te mainteneeren en, zoo voor de rust, als ook zindelijkheid van de stad te waken en op alles goede ordres te stellen en die te doen naarkomen.
Art. 1% Daarentegen wordt hem ten ernstigste verboden eenige giften en gaven te neemen van de respective pachters, hunne medestanders of borgen, en tevens gelast aan dezelve, zoowel als aan alle andere ingezetenen, de verzogte assistentie van de justitie de facto te verleenen, zoo dikwijls die van hem gevraagd zal worden, zonder daarvoor iets te mogen pretendeeren.
Art. 13. In zelver voege word hem ook wel uitdrukkelijk geinterdiceerd om in eenige zaken te composeeren, gelijk ook het nemen van eenige boetens, dan alleen overeenkomstig 'sLands wetten.
Art. 14. Van al hetgeen er verders in zijn dienst mogt voorvallen, zal hij een pertinent journaal moeten houden om
Digitized by VjOOQ IC
180a H. W. DAENDEL8. 103
hetzelTe, zoo dikwijk bet door bet collegie van boeren Sche- penep zal worden gerequireerd, te kunnen overgeven.
Art 15 En zal bij voorts in bet generaal zorgvuldig moeten toezien en vigileeren, dat alle de wetten en bevelen, door de booge overbeid gegeven en gesteld of nog te geven en te stellen, stiptelijk en zonder eenige afwijking werden naargekomen en agtenolgd en dus alle overtreeders van de- zelve zonder eenig aanzien van persoon of eenige conuiventie werden agterbaald en bare condigne stral erlangen.
Art. 16. Laatstelijk zal bij zig mede bebben te gedragen en te reguleeren naar de in de statuten onder den titul : offi- cieren Van justitie in 't gemeen, nevens bunne onderboorige gerechtsdienaars, zig bevindende instructie.
9 Augustus. Publieke verkoop ten behoeve van den Lande van Gedong-badak, Denambo^ Doerian-sariboe^ Bodjong' sarie, Tji'Oeroek of Tjunangka, Bekasi en Papisangan.
De voorwaarden, waarop deze landen verkocbt zijn, waren de volgende:
Eerstelijk: word een ieder geprevenieert, dat op de te verkoopene landerijen voor twee derden van den koopscbat door bet Eerwaarde collegie van heeren Weesmeesteren en beeren commissarissen van de bank tegen den gewonen intrest be- leeningen zullen worden gedaan in gevolge een extract uit bet register der besluiten van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, Daendels, van den 20'" Mei jongst- leden, onder deze mits, dat de daarvan te worden eigenaren dezelve landen binnen den tijd van vier a vijf jaren zullen moeten ontginnen en in een beteren staat brengen, of bij nalatigheid van dien de beleeniugen wederom zonder verwijl moeten worden afgeleegen.
Ten tweeden: worden gemelde landen verkogt vrij en on- bdast, except bet daarop liggende servitut tot bet leveren van pady, biet* nader gespecificeerd ; verder zonder opstal van renten, doeh met den voet geslooten, zonder dal voor de overmaate
Digitized by VjOOQ IC
104 1B08. H. W. DAENDELS.
iets gepretendeerd, nogie voor de onderroaate iets te goed gedaan zal worden.
Ten derden: zullen de koopers het te verkoopene land aanvaarden en zal de risico daarvan ten haren lasten loopen van het uur af aan, dat hetzelve bij hen gemijnd werd.
Ten vierden: zal de kooper van het land Kedong-badak verplicht wezen 's jaarlijks, in gevolge het gevenereerde besluit hunner hoog Edelhedens van den 27®° Februarij 1778, tot nadere dispositie aan den heer gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander op te brengen' ISOO bossen padij, de kooper van Bodjong-sarie 340 bossen, de kooper van Doerian- sariboe 240 bossen en de kooper van Tji-oeroek ofTji-nanka 340 bossen van twintig ponden de bos tegens twintig rijks- daalders de tjaing van twee honderd bossen, ten behoeve van het coUegie van Heemraden en den Lande.
Ten vijfden: zal de kooper van het land Baccassie, in ge- volge besluit hunner hoog Edelhcden van den 30"" Januarij 1800, verplicht zijn van het zuiver rendement van de aldaar zijnde bazaar 's jaarlijks te betalen vijf percento ten behoeve van Heemraden cassa en gehouden wezen voorrd'^SSO'sjaars aan huur aan den Chineeschen suikermolenaar. Sim Tjinko, zooveel gronds af te staan, als aan suikerriet-thuinen voor de aldaar staande twee werkende molens in gebruik zijn, volgens de door de hooge r^eering in den jaare 1806 met gemelden Chinees en den eigenaar dier molens gemaakte overeenkomst.
Ten zesden: zullen de koopers gehouden zijn, boven de be- loofde kooppenningen, te betalen alle de ongelden, op den verkoop en opdragt van het door hen gemijnde land vallende.
Ten zevenden : zal de kooper gehouden zijn de kooppenningen in handen van den secretaris van Heemraden, die voor dezelve moet respondeeren, te betalen ten langsten binnen den tijd van zes maanden na het ingaan van den inkoop.
Ten agtsten: zullen de koopers gehouden zijn twee suffi- (ante borgen ten genoegen van meermeiden secretaris te stellen, welke bolden zullen moeten staan elk in solidum als princi-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. 0AEN0EL8. lOK
paal schiüdenaar onder renunciatie van de beneficien ordinis, divisionis et excussionis.
Ten negenden: indien de bode in het opveilen ofte onder het afslaan zich kwam te vergissen, abuseeren ofte iets te verzuimen, zoo zal hij hetzelve niogen rechten en verlieteren.
Nopens Denambo is den 1^^° Augustus 1808 len aanzien van zeker graf eene wijziging in de verkoop-voorwaarden gemaakt en den 16^«" September daaraanvolgende is bepaald, dat de kooper van Gedong-badak voor 4722 : 34 rd% papieren geU, eenige buffels, paarden en padi moest overnemen. Aan inlandsche kommandauten, die jaarlijks hadden genoten :
van Gedong-badak 4090 : 36 rd«
Denambo, Bekasi en Papisangan . 3050 : — »
» Doerian-sariboe en Tji-oeroek — 1007 : — »
zt)n op 13 September 1808 jaarlijks ^/, van die inkomsten «geralideert" (Zie ook SI September 1809). Op denzelfden datum zijn verkocht:
Gedong-badak voor 84,500 rd*
Denambo » 57,600 •
Tji-oeroek » 10,000 »
Doerian-sariboe en Bodjong-sari werden opgehouden, doch den 11^"^ December 1808, te gelijk met Papisangan, onder- shands afgestaan:
Papisangan voor 20,000 rd"
Doerian-sariboe voor 3,950 »
Bodjong-sari • 5,560 »
Op Papisangan bleef het servituut rusten van »alle de •pancallangs of ontlaad-, inscheep- en stapel-plaatsen van •andere suikermolens", welke zich aldaar bevonden, «meteen «mime en ongehinderde toegang tot dezelve".
-^ Augustus. Last lol het opgeven van ^goederen, enz,^ toebehoorende aan Portugezen.
Alzoo verschelde omstandigheden niet ongegrond een oorlog
Digitized by VjOOQ IC
106 1908. H. W. OAENDELd.
tusschen bet Franscbe Keizerrijk en het koningrijk Portugal liebben doen vermoeden» aan welk eerste de Koning, onze meester, is geallieerd, is op den 9'" dezer in Rade van ludita goedgevonden de ingezetenen dezer hoofdplaats te gelasten, gelijk dezelve daartoe worden gelast bij dezen, om binnen den tijd van agt dagen na de afkondiging dezes aan deze regeering schriftelijk op te geven alle goederen, effecten en eigendommen, welke aan onderdanen van den Koning van Portugal toebehoren en aan hun in de eene of andere hoe- danigheid mogten zijn aanvertrouwd, sub poene, dat degenen, welke bevonden zullen worden iets verzwegen of in het doen van opgave ter kwader trouw te hebben gehandeld, als weder- strevers van 'sgouvernements bevelen aangemerkt eo als zodanig gepunieerd zullen worden.
En opdat niemand hiervan onwetenheid zoude kunnen pre- texteren, zal deze in de Maleidsche en Ghinescbe talen ver- taald en op de gebruikelijke wijze worden afgekondigd en geaffigeerd ter plaatse, waar zulks behoort te geschieden.
Zie ook 28 Februarij 1809.
13 Augustus. Verbod tegen het vorderen van heeren- diensten voor private doeleinden.
Uit ervarenisse van het misbruik, *t welk onder het vorige bestuur gemaakt is van bet afvorderen van personele heeren- diensten ten behoeve van ambtenaren van allerlei rang, waar- door vele handen aan den akkerbouw onttrokken wierden en de lediggang begunstigd, terwijl de Lande verstoken bleef van de nijverheid van een groot aantal ingezetenen, die ter involging eener dwaze en aan de algemeene belangens alle- zins schadelijke zucht na grootheid plegen te worden aange- houden en tot dienstbaarheid verpligt, dikwijls, ja meestal, zonder daarvoor eenig loon te ontvangen, bij resolutie van den 2P° Mei t808 hebbende gestatueerd, dat van den eersten October aanstaahde aan alle prefecten, gezaghebbers en min- dere geêmploijeerden langs hel gelieele gouvernement van Ja- vasch Noord-Oostkust en in de préfecture van Gheribon zal
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 107
zijn Yerbeden eoDige Yrije Javanen, onder welk pretext ook, op den Toorschreven ¥oet als batloors of koelies tot het pres- toren Yan haisselijke en particuliere diensten aan te liouden, hebben wij als nu nader goedgevonden deze bepaling bij idac- cate te hernieuwen en aan een ieder kennelijk te maken, gelijk wij doen btj dezen; en wijders tot uitbreiding en beter verstand oDzer ware bedoeling te verklaren, dat het aan eenige min gegoede ge^mploijeerden, wien het aan vermogen ontbreekt om slaven tot hunnen dienst te bekomen, vrij zal staan daartoe twee a drie Javanen met hunnen vrijen wil te engageren, zooals mede aan de prefecten en andere, gelijkstandige ambte- naren, zoo civiele, als militaire, die uithoofde van hunne ambts- betrekking tot het aanhouden van eenen grooteren omslag als andere geêmplotjeerden zijn verpligt, vergund zal zijn de be- nodigde bedienden, welke zij niet uit hunne eigene slaven zouden kannen fonmeren, door inhuring van vrije Javanen te suppleren, mits dezelve daartoe op generlei wijze worden gedwongen, maar vrijwillig geëngageerd, en onder deze expresse restrictie, dat alle ambtenaren en geémploijeerden^ zoo civiele, als mili- taire, welke zich op de voorafgemelde wijze van vrije Javanen wenschen te bedienen, de oggave daarvan, met aanwijzing van het emplooi van hen te maken, voor primo September aan- staande zullen moeten inleveren aan den gezachhebber of prefect van de prefecture, waaronder zij gebooren, en door deze voor den vijfden der gemelde maand weder aan ons, met een gelijke opgave van het getal en de bestemming der vrije Javanen, welke zij voor hunnen dienst begeren aan te houden, ten einde door ons geëxamineerd en van het gevraagd getal Javanen zoovele te worden toegestaan, als wij billijk zullen oordeelen, en tegen zoodanige redelijke betaling, als wij zullen voorschrijven, van welke licentie door ons aan den Oosthoeks gezaghebber en de prefecten van Cheribon en Java, voor zoover hun personeel betreft, en door deze aan alle overige amb- tenaren en geêmplooijeerden in hunne prefectures bewi)s in geschrifte zal worden verleend, welke bewijzen in iedere prefecture behoorlijk zullen moeten wezen geregistreerd, be-
Digitized by VjOOQ IC
106 1808. H. W. DAENOELS.
vorens aan de belanghebbenden te worden uitgereikt ; terwijl eenig ambtenaar of geêmploijeerde, het getal zyner in dienst genomen Javanen in der tijd wenschende te vermeerderen, zich daartoe, ter verkrijging van het benodigde consent, zal hebben te adresseren op denzelfden voet, als hierboven in het breede is aangegeven, sub poene, dat, wanneer bij eenige van dezelve vrije Javanen tot huisselljke en particuliere dien- sten worden gebruikt boven bet getal, daarvoor uitdrukkelijk toegestaan, dan wel dat de volgens verkregen licentie in dienst genomen Javanen niet behoorlijk worden betaald, door den gebruiker zal worden verbeurd voor ieder zoodanigen Javaan een amende van honderd zilvere ducatons, de eene helft ten faveure van den fiscaal of die daarin zal officieren en de weder helft ten voordeele van den aanbrenger, op uitspraak, welke de prefect, onder wiens ressort de calange geschiedt, na een behoorlijk onderzoek zal doen, behoudens het regt voor den beklaagden om, zich bij die uitspraak bezwaard vindende, zich aan ons te adresseren ; terwijl, indien de prcf* fecten zelve zich aan de overtreding van deze wet mogten schuldig maken en daarvan worden overtuigd, dezelve zullen worden beschouwd als verlaten van hunne posten en onge- schikt om den Lande immer ofte ooit weder te dienen.
Ontbieden en bevelen den gezaghebber van Javasch Oosthoek, de prefecten van Samarang en Cheribon en van de verdere kantoren van Java, zoomede den fiscaal van Samarang en alle andere officieren en justicieren, om te waken en te doen waken, dat de inhoud dezes stiplelijk en zonder eenige af- wijking word achtervolgd, naardien wij zulks ten nutte van Zijner Majesteits dienst en ter bevordering van het algemeene welzijn alzoo bevonden hebben te behoren.
En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid voorwende, zal deze op de kantoren van Java en insgelijks te Cheribon worden gepubliceerd, mitsgaders geaffigeerd, ter plaatse ge- bruikelijk.
Volgens Daendels, Staat enz., bladz. 46, had de resident
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELd. 109
fan Suraanap niet miDder dan 400 Tiije lieden zonder betaling in dienst; bij reizen van den goavemeur van Java's N. O. kost en van andere aanzienlijke personen werden »op iedere •rastplaats'* tot 3000 koeii's opgeroepen.
1 Aiignstus. Invoering van een ambtS'Zegel voor fnilitaire autoriteiten.
In anipliatie der resolutie van den ^^'^ dezer omtrent het
gebruik yan het zegel van den Staat door alle geconstitueerde
dvide autoriteiten is besloten de chefs der onderscheidene
regimenten en andere corpsen van 's Konings armee in Indien,
zoomede alle andere, militaire commandanten, insgelijks te
gelasten zich tegen den eersten Januarij van het volgende
jaar of zooveel vroeger, als zij zich daartoe in staat zullen
kuDDen stellen, te voorzien en in hunne officieele relatien te
bedienen van een zegel van den Staat, voerende van onderen
of om den rand, van de linkerhand naar 'de regter, zoodanige
inscriptie, als overeenkomstig is met de bijzondere betrekking
van iederen militairen chef, bij voorbeeld : generale staf, eerste
' regiment infanterie, commandement van den Oosthoek, enz.
13 Augustus. Invoering van een ambtS'Zegel voor in- landsche regenten.
In ampliatie der resolutie van den V^ dezer omtrent het gebruik van het zegel van den Staat door alle civiele autori- teiten en die van heden ten aanzien der militaire chefs en eoromandanten is besloten de inlandsche regenten, zoo van de laccatrasche en Preanger bovenlanden, als van Java en Cheribon, insgelijks te gelasten zich met primo Januarij aanstaande of zooveel vroeger, als zij zich daartoe in staat zullen kunnen stellen, te voorzien en in hunne officieele relatien te bedienen van eeu zegel van den Staat, van onder, van de linkerhand na de regter, ten opschrift hebbende den naam van een ieders regentschap en voor zoodanige regentschappen, welke den nvun voeren der prefectures, v^aronder zi) gehooren, gelijk
Digitized by VjOOQ IC
110 ^B08. H. W. 0AENDEL8.
Ttgal, PaccaloDgang, enz., gedistingueerd door de letter R. voor de inscriptie, beteekenende regent.
16 Augustus. Voorschrift nopens het ceremonieel, in acht te nemen bij onlmoeling van den Soesoehoenan en den Sultan van Djokjokarta.
Het ceremonieel aan de hoven, door de secretarissen der ministers, bij absentie van den minister, in acht te nemen, blijft op den ouden voet bepaald, behalven dat zij den wljId en de sirie niet behoeven te presenteeren en by het binnen- komen in den dalem zich zullen moeten ontdekken, zoodra zij in het gezigt van den Keizer of Sulthan komen, en onge- dekt tot den vorst naderen om zijne hoogheid te groeten.
47 Augustus. Generale order betreffende de bagage en paarden van miUtairen op marsch.
De Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende een veel te groote kwantiteit bagagie en paarden bij de troupes op marsch, gelast, dat voortaan de volgende bepalingen daarin zullen in acht genomen vtrorden:
1^ geene koffers of kisten, de geld- en papierkist der corpsen uitgezonderd, zullen bij de troupes, op mai^sch zijnde, mede- gevoerd worden; ieder soldaat zal van een goed randsel voorzien zijn en dien zelfs dragen op de gewone, militaire wijze ; de officieren zullen gehouden zijn zich aan te schaffen zoogenaamde brokkos of twee gevlogten, ronde manden, aan een bamboes bevestigd, welke door een battoor kunnen gedragen worden; en voor de onderscheidene rangen word toegelaten en vastgesteld, als volgt:
twee brokkos voor de gezauientlijke onder-officieren van ieder compagnie, de corporaals daar niet onder begrepen ; een brokkos voor een kapitein, voor een l*"" luitenant en voor een luitenant; vier brdkkoB voor een majoor of liiteoaiit-koleiiel;
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DACNOELS. 111
zes brokkos Toor een kolonel, zullende onder geen pre- text meerdere battoors mogen worden gerraagd, als lot bet dragen van bovenstaand bepaald getal bagagie vereiscbt wordt ; t^ niemand zal vermogen eenige paarden te requireeren als de commandant van het marcherend corps, die zich daarbij bepalen zal, als volgt:
een paard voor ieder officier;
twee paarden voor ieder kapitein;
vier paarden voor ieder hoofd-otBcier, van luitenant- kolond tot kolonel;
zullende er geene paarden voor de onder-olficiers worden verstrekt.
De kolonels der regimenten en cbefe der corpsen worden voor de stipte opvolging dezer order verantwoordelijk gesteld en zullen dezelve aan hunne onderboorige bataillens (bddyk mededeelen.
Op 18 Grasmaand 181 1 zijn in. het vorenstaande de na- volgende v^igingen gebracht.
Zijne excellentie de Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat bij de introductie van bel reglement over de peéattie's, het getal boffelkarren, 't welk in ordinaire tijden in sleede van battoors aan de troepen op marscfa zal woi^den verstrekt, behoort te worden bepaald, heeft besloten, in adteratic van de deswegens te voren gemaakte bepalingen by generale^ order, gegeven te Souracarta den 17*° van Oogstmaand 1808, aan de hoofd- en mindere officieren op marsch te accorderen, als:
aan ieder boofd-officier een butTel-kar;
aan de gezamenlijke officieren van eene compagnie, onver* achillig van welk wapen«€orp8, een kar;
zullende daarenboven op marsch worden toegestaan:
aan ieder hooM-officier twee rijpaarden, en
aan de kafHteins en mindere officieren, ieder een paard.
Digitized by ^
lis 18Ó6. H. W. OAÉNbÈLÓ.
17 Augustus. Vermeerdering van het aantal leden der hooge militaire vierschaar met twee leden.
Deze bepaling is wel vermeld gevonden, maar het besluit zelf of een extract daaruit is niet aangetroffen.
19 Augustus. Toewijzing zonder vorm van 'proces aan den fiscaal en aan den aanbrenger van aangehaalde contrabande.
Naar aanleiding van het achterhalen van contrabandeinde onmiddelijke nabijheid van Batavia, overwoog Daendels, »dat in gevallen van dezen aart, wanneer de omsfandigheeden het voornemen van fraude zoo duidelijk aanwijzen, als bij het rapport van den water-Kscaal met betrekking tot de onder- werpelljke aanhaling is voorgedragen, eene prompte verdeeling van de ter sluik uitgevoerde gelden of contrabande-goederen, na alvorens agt a veertien dagen te wezen aangehouden in afwachting der reclame, die daarop mogt worden gemaakt, als het billijkste en tevens krachtigste middel is aan te merken, niet alleen om de ofTicieren van justitie, hunne bediendens en alle andere tot waakzaamheid aan te moedigen, maar ook om aan het gouvernement de uitvoering der wetten tegen sluik-handel te verzekeren, welke 4)aar geenzins door een^ ge- rechtelijke afdoening wordt gewaarborgd, eerstdeelsdoordelang- wijligheid, waarmede de zaken bij de justitie worden behandeld, en ten andere door de daarmede gepaard gaande kosten of proces-ongelden, die altijd aanzienlijk zijn en niet zelden het montant der aanhalingen egaliseeren of ten minste zeer nabij komen, zoodat degeenen, die de wetten moeten surveilleeren, hunne interest niet genoegzaam aan het uitoefenen hunner verplichtingen verbonden ziende, zich vaak tot corruptie laten verleiden en voor de gereede aflanging van eenig geldofper- centos als het ware de oogen sluiten'*.
Op grond hiervan machtigde Daendels den luitenant Gou- verneur Generaal om, «wanneer, bij opening der agterhaalde en onder den water-fiscaal berustende negen en dertig rolletjes,
Digitized by VjOOQ IC
lèÖÓ. H. W. bAËNOCLë. 11$
daario geld of contrabande goederen worden geronden, dezeWe met de bereeds uit het geopende rolletje geligte rijftig Spaan- sche matten zonder vorm van proces toe te wijzen Toor twee derde gedeelten aan den fiscaal en een derde gedeelte aan den aanbrenger, wanneer inmiddels deswegens geene reclame is gedaan ; met verdere qualificatie op den gemelden lientenant Goavemeur Generaal om ook voor den aanstaande in gevallen van gelijken aart op gelijke wijze te disponeeren'\
Op 15 December 1808 is in een dergdyk geval een nage- noeg gelykluidend besluit genomen.
2U Augustus. Verbod legen hel houden van pandelmgen op Java.
Nademaal de verderfiijke gewoonte om vrije inlanders, zoo mannen, vrouwen, als kinderen, voor het leenen van een meestal geringe somme gelds in pand te houden en tot lijfelijke dienst- baarheid te verbinden, onaangezien het verbod daartegen, doi»r het voormalige Javasche gouvernement bij billetten van den 3™ Maart 1794 en 31'" Maart 1790 geêmaneerd, in stand gebleven en de klaagstem der daaronder lijdende ingezetenen is doorgedrongen tot den troon van den Koning, onzen meester, zelfs nog voordat aan Zyne Majesteit bekend geworden waren de droevige uitwerkselen^ welke daarvan in de Cheribonsche onlnsten ondervonden zijn, door de wanhoop en vertwijfeling der verpande menschen, die niet zelden geslagen, mishandeld en gdijk slaven openlijk plegen te worden verkocht, doch in allen gevalle buiten de gelegenheid werden gehouden om immer uit hunne dienstbaarheid te geraken, alzoo niets op hunne schalden wierd gekort, maar integendeel dezelve door de ongehoordste practijken zoodanig vermeerderd en op een ge- lM)opt, dat hunne gewetenloze schuldeischers het voor hen ondoenlijk maken dezelve ooit te kunnen aflossen, en het dienvolgende aan hoogstgemelde Zijne Majesteit goedgunstig heeft behaagt ons bij onze instructie uitdrukkelijk te gelasten
KilAAf-BOn UB. IT. r^ ^ T
Digitized by VjOOQ IC
114 1308. H. W. DACNOCLSL
bet houd^ Yan yerpandeliiigeD finaal af te schafléB» zooals bet;i;elve, al kort na onze komst in Indien, op onzen last te CheriboQ ai^eschaft en ingetrokken is geworden, wij ais nu mede hebben goedgevonden het houden van verpandelingen te verbieden op de geheele Noord-Oostkust van Java, ten einde volgens den Koninklijken wil van onzen meester, wiens hart met goedheid en ontferming over hel lot der Javanen is ver- vuld, voor altijd Ie vernietigen eene inrigting, welke in zich zelve verwerpelijk, doch door het daarvan gemaakt misbruik tot een knellend en ondragelijk juk geworden is voor allen, dïe daaronder gehukt gsa», en mitsdien te ordonneren en te statneren, gelijk wij ordonnwen en statueren bij dezen:
dat bet houden van verpandelingen, conform aan hetgeen reeds te Cheribon is ingevoerd, mede langs de geheele Noord- Oostkust van Java zal wezen geinterdiceerd en dat de houders zich daarvan zullen moeten ontdoen voor primo November aanstaande, van welken tijd af aan het niet meer zal wezen toegestaan dezelve in dienst te hebben, veel min op nieuw geld-leeningen onder een verband of verplichting tot lijfelijke dienstbaarheid te doen, terwijl voorts alle pretensien, uit zulke geld-leeningen voortspruitende en actueel nog onvoldaan of na dato dezes te contracteren, worden gehouden voor nul, krachteloos en van geener waarde, overeenkomstig hetgeen reeds bij de, in de premisse dezes vermelde biUetten van den Z^ Maart 1794 en 31" Maart 1796 is bepaald, met verbod om daarvan eenige invordering te doen ; en wyders op poene, dat allen degeenen, welke na primo November aanstaande op het houden van verpandelingen worden betrapt, zoo het ambtenaren zijn, zonder eenige consideratie van hunne posten zullen worden ontzet en alle anderen zullen verbeuren een boete van twee honderd zilvere ducatons voor eiken verpan- deling, de eene helft ten behoeve van den Gscaal of die daarin zal hebben geofficieerd, en de ander helft ten voordeele van d^n aanbrenger, de laatste ofschoon hi| ook zich zelve of anderen verpand mogt hebben, zullende in cas van onver- mogen om deze boete te betalen de overtreder, voor twee
Digitized by VjOOQ IC
iëtë. H. w. bAËNOËLft. at
jaren in de ketttng geklonken, aan de gemeene werken téd arbeid wordeiï gesteld.
Ontbieden en bevelen den gezaghebber van Javascli Oostboêk, de prefecten van Samarang en Cheribon en die dér overige bntoren van Java, zoo ïnede den Raad van justitie aldaatr en alle verdere officieren en jnsticieren öm te zorgen, dat aan den inhoud dezes stiptelijk worde voldaan, nademaal wij zulks (er voldoening aan den wil des Konings en tot welzijn van den Lande alzoo bevonden hebben te behoren.
En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen Toorwenden, zal deze op de onderscheidene kantoren van Java, als ook te Cheribon gepubliceerd en mede in de Chinesche en gewoone inlandsche talen worden geatfigeerd, ter plaatse gebruikelijk.
20 Augustus. Regelingen nopens het venltekken van tivres aan militairen op marsóh.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende de abuizen, welke 'er plaats hebben in de wg/e van het verstrekken van vivres aan de militairen op marscb, heeft besloten deswegen te bepalen en vast te stellen, gelijk geschied bij dezen, dat voorlaan op alle plaatsen van het eiland Java, alwaar fortressen en bakmeesters zijn, het warm eten aan marcherende troepes tweemaal daags zal ver- strekt worden door den bakmeester tegen zes stuivers, zilver, daags aan de Europeesen en Ambonezen ; en worden de res- peetive commandanten der fortressen gelast hetzelve te voldoen op de specifique bons of opgaven door de commandanten der pasgerende troepes voor rekening van den Lande ; en zoomede drie stuivers, zilver, daags aan de demangs of inlandsche hoofden voor het fourneren op gelijken voet van vivres aan de inlandsche militairen.
En zal op alle andere plaatsen, alwaar de troepes zullen Terblijven en geene commandanten, nog bakmeesters zijn, op gelQfce wljfcc door déil commissaris van oorlog of een andei'en offider, daaitoe door den kommandefenden ofllciei^ benoemd,
Digitized by VjOOQ IC
116 1808. H. W. DACNOeLd.
voor rekening van den Lande worden betaald aan de inlandsche hoofden, op de bons der commandanten van de corpsen, drie stuiyers, ziiyer geld, per hoofd, zoowel Europees en Ambonees, als inlander, zullende het eten moeten bestaan in zeer goed ▼leesch, goede rijst en verdere inlandsche kost. Terwijl de bak- meesters 'er groentens, aardappelen, enz., zullen bijvoegen.
Vermits verzuimd was de fourage-gelden voor paarden vast te stellen, werd bij besluit van 13 Hei J809 bepaald, »dat voor elk paard zal betaald worden 4 stuivers, zilver geld, waarvoor zal geleverd worden een piccolan gras, houdende omtrend 50 kleine bossen, en 27i ® padi'\
Merkwaardig, als den tijd kenschetsende, is, hetgeen Daendels hierop laat volgen, t. w.:
Wordende verders de prefecten, door wier prefecturen troupen passeeren, gelast van alles, wat door de chefs der marcheerende troupes geêischt wordt, een exact rapport daarvan aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal in te zenden, of dezelve ook buiten de bepaling volgens de generale ordre van den 17^" Augustus 1808 ge- gaan zijn; zullende bij omissie van dien verbeuren een maand tractement en de gedachte chefs, indien zij zich niet aan de bepaliqg gehouden hebben, met drie maanden in de provoost gestraft worden
Wordende hierdoor egter niet verboden, dat de komman- deerende ofBcieren voor hun zelf, hunne officieren of voor zieken paarden, wagen of battoors tegens betaling inhuren, zooverre zulks zonder inconvenient kan geschieden, welke betaling voor reële zieken of geêxtropieerden door den commandeerenden officier op behoorlijke declaratien kan worden gereclameerd.
:sA Augustus. Instructie voor den inspecteur-generaal van at de houtbosschen op Java.
Art. 1. Met den eersten en zoo spoedig doenlijk zal hy een opneem doen of onder zijn loeverzigt laten doen van alle
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 117
de bosschen op het eiland Jaya en dezehe compareren tegen de daarvan aan handen zi}nde kaart, ten einde de nodige Terbeleringen daarin te kunnen obsenreren.
Art. 2. Onder zijn opzigt laat hij, inspecteor-generaal, de algemeene kaart overbrengen in a&onderlijke kaarten of ge- deeitens, (en gebruike van de leden der administratie.
Art. 3. Hij, inspecteur-generaal, duidt de bosschen aan, waarin gekapt moet worden, en de soorten van hoornen, die moeten worden omgeveld, alsmede de bepaling van de lengte der balken en de bewerking der kromhouten.
Art. 4. Hij zal zich bekend maken met de situatie der wegen en rivieren, ten einde daaruit het meeste nut te trekken in het geven van orders voor de afzending der bontwerken.
Art. 5. Hij schrijft aan de administratie voor den voet en wijze van het behoorlijk zuiver houden der bosschen, de be- planting der ledige of nieuw te beplantene plaatsen en in het bijzonder het gadeslaan der jonge plantsoenen en laat zich van alles behoorlijk rapport doen.
Art. 6. Het gouvernement geeft aan den inspecteur-gene- raal op de jaarlijkscbe benodigtheid van hout, zoo voor eigen gebruik, als voor de benodigtheid van particulieren, en de inspecteur-generaal doet opgave, of en in hoe verre daaraan kan worden voldaan, na w*elke opgave het gouvernement voorts finale orders geeft.
Art 7 . De eisschen zijnde gearresteerd, zend hij, inspecteur- generaal, dezelve in aan den president der administratie, met aanwijzing der plaatsen, waar ieder gedeelte daarvan moet worden gekapt, doch zonder melding te maken van het ge- bruik, waartoe dezelve zijn gedespiciéerd.
Art. 8. Aan hem, inspecteur-generaal, word door den pre- sident der administratie rapport gedaan van den aanvang en Toortgang van het werk en daarvan gedane gedeeltelijke of geheele aflevering aan den commissaris der houtwerken.
Art. 9 Hij ontvangt omtrent dagelijks voorvallende zaken van den president der administratie een maandelijksch rap- port en van bijzondere gevallen direct.
Digitized by VjOOQ IC
11$ 1909. H. W. QAENDCL8.
A]rt. iO. De administratie 4oet jaariyiui rapport van de oryMl^, die zy tot dep aankap der houtwerken ontvangen heeft, en van de verbindingen, daarop gedaan; en de com- missaris d^r houtvirerken een gelijk rapport van de houtwerken, aan de stapelplaatsen ontvangen, en de daarvan gedane af- zendingen, welke rapporten de inspecteur-generaal met zyne gegeven bevelen confronteerd en als ingrediënten employeerd tpt het samenstellen van zyn algemeen verslag.
A^t. 11. De commissaris der houtwerken ontvangt van den inspecteur-generaal specifieke Ujsten van de differente houtwerken, die de administratie gelast is te kappen, met aanwyzing tot welke eindens en voor welke plaatsen dezelve bestemd zyn, ten einde dezelve na ontvangst te schiften en na bare destinatie te kunnen expediëren.
Art. 13. De inspecteur-generaal ontvangt vervolgens van den commissaris der houtwerken de specifieke opgave van elke afzending van houtwerken, die door de administratie aan hem wordt gedaan.
Art. 13. De inspecteur-generaal ontvangt mede van den commissaris der houtwerken rapport en specifieke op^ve van de afzending der houtwerken, door hem geschied, en van de plaatsen en personen, werwaarts dezelve zyn geadresseerd.
Art. 14. De inspecteur-generaal zal tot zyne assistentie hebben twee geschikte, Europeesche opzienders, die hy tot het doen va\n inspectien en in het generaal tot alle andere diensten zal kunnen employeren, welke hem de uitoeffening van zyne ambts-betrekkingen kunnen facilileren.
Art. 15. Het zal hem inzonderheid vrijstaan de gemelde Europeesche opzienders te employeren om de restanten van houtwerken, zoo in de verschillende departementen van de leden der hout-administratie, als op de onderscheidene stapel- plaatsen, op te neemen en tegen de ontvangst en de daarvan gedane verzendingen te compareren, zoo dikwyls en op al zulke tyden, als hy, inspecteur-generaal, zal nodig oordeelen.
Art. 16. Eindelyk zal hy, inspecteur-generaal, een dagre- gister houden van zyne verrigiingen en de orders, die by
Digitized by VjOOQ IC
I80e. H. W. DACNOCLS. Hl)
«tgeeft, en eene directe correspondentie onderbonden met IM gouvernement
Art 17. By de aanvaarding van zijn ambt doet by den navolgenden eed:
Dl beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland, als mijnen boogen en doorluchtigen Souverein« mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en ge- trouw te zyn;
het ambt van inspecteur-géneraal opregteUjk te bedienen, goed toezicbt te houden, dat de bosschen behooriyk worden gadegeslagen en geadministeerd, mitsgaders allengkens worden onttrokken aan den staat van verval, waarin dezelve zich actueel bevinden; mijne bevelen aan het collegie van admi- nistratie over de bosschen daartoe in te rigten en te zorgen, dat dezelve successivelijk worden nagekomen ;
voorts mij met geenen bonthandel, hoegenaamd, in te laten of eenige bontwerken weg te schenken, te veraliêneeren of te verduisteren, onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen, maar mij in alle opzichten te gedragen na de geémaneerde ofte nog te emaneren respective orders en instructien, alles, zoodanig als een vroom en getrouw ambtenaar, in zoodanigen publieken dienst gesteld, toestaat en betaamt.
Zoo waariyk helpe mt| God AlmagtigI
21 Augustus. Instructie voor den secretaris en fiscaal bij den inspecteur-generaal van de houtbosschen op Java.
Art. 1. Als secretaris staat hij onder de onmiddelijke or- ders van den voormelden inspecteur-generaal en overzulks zal hy zyne bevelen gehoorzamen en respecteren in al, het- gene zyn pligt als secretaris medebrengt.
Art. 2. Door hem zuQen moeten worden afgeschreven de concepten en schrifturen, die hem ten dien einde door den inspecteur-generaal worden ter hand gesteld ; ook zal hy moeten concipiëren zoodanige zaken en onderwerpen, als waarvan dezelve in zyne betrekking als inspecteur-generaal hem de
Digitized by VjOOQ IC
laO 1308. H. W. DAENDEL8.
pointen zal opgeyen of de aantekening ter hand stellen ; hij moet houden de boeken, journalen, tabellen en wes meer, relatief het ambt van inspecteur-generaal, en daarvan de uit- treksels, kopijen of afschriften maken, ten fine te kunnen gebruikt en afgegeven worden, daar het behoord of het den gemelden inspecteur-generaal dienstig zal oordeelen.
Art 3. Van de zaken, hem als secretaris aanbetrouwd, zal hij aan niemand opening mogen doen dan op last en met ▼oorkennis van den inspecteur-generaal, zorgende, dat alle zijne werkzaamheden met dien ijver, accuratesse en spoed werden verricht, als van een vroom, eerlievend en getrouw secretaris kan worden verwagt of verlangd.
Art. 4. Als Bscaal inquireert hij na alle delicten of daad- zaken, purement tot de hout-administratie en daartoe relative zaken betrekking hebbende, en brengt dezelve ten eerste ter kennisse van den inspecteur-generaal.
Art. 5. Opzigtelijk pligtverzuim, meineedigheid en andere malversatien van de hoogere ambtenaren zal hij de door hem ingewonnen informatien brengen ter kennisse van den Gou- verneur Generaal om vervolgens met goedvinden van hoogst denzelven te worden overgegeven aan den advocaat-fiscaal van Indien ter verdere vervolging.
Art. 6. Maar tegens mindere bedienden, Europeesche bosch- gangers. Chinezen en inlanders, die zich schuldig maken aan het schenden der boomen, het vernielen der bosschen en plantsoenen, het vervoeren of kappen van ongepermitteerde houtwerken, mitsgaders tegen alle andere, suspecte en in de bosschen nodeloos rondswervende inlanders of Chinezen insti- tueerd hij, Bscaal, zelve actie bij het collegie van de houtvesterij, met uitzondering alleen, wanneer eenige der geëmploijeerden bij de administratie zich aan willekeurige tolhefling schuldig maken, in welk geval zij ter vervolging van deze misdaad aan hunnen dagelijkschen regter moeten worden uitgeleverd.
Art. 7. Hij neemt direct in goede verzekering alle inlan- ders en Chinezen, die op heeter daad geattrapperd of door lieden, ter goeder naam en faam staande, aangeklaagt worden.
Digitized by
- H. W. DAENDCLS. 1)1
Art 8. Tot die arrestering mag hij, des ooods, de teotie Tan het plaatselijk gezag inroepen; hij heeft op de residentien en veldposten de bevoegdheid om de gearresteerde personen in de blokhuizeo te doen secureren» te Sama- rang of Sourabaija in die van den Raad van justitie of iandraden, ter verantwoording van dengeene, die de waak- laamheid daarover bevolen is.
Art. 9. Wanneer hij kennis zal bekomen van eenig ge- pleegd delict of eenige suspitie van hetzelve, moet hij zonder verzuim de nodige inligting en bewijzen tragten in te winnen om rervolgens met een beredeneerd verslag van het feit of de reden tot het institueeren zijner actie ter deliberatie van het coUegie der hontvesterij gebragt te worden.
Art 10. Hij zal geen zwaardere eischen mogen uitbrengen ak tot kettingslag voor tien jaren of een geldboete, niet boven de rd* 300 beloopende, waarvan twee derde gedeelten zullen komen ten voordeele van hem, fiscaal, en een derde gedeelte voor den aanbrenger.
Art. 11. Edoch, wanneer tot bannissement of conBnement voor meerdere jaren gesententieerd wordt, zal het coUegie der hontvesterij, alvorens de fiscaal dezelve ter executie mag leggen, de sententie aan den Gouverneur Generaal ter approbatie aanbieden.
Art. 1% Hij zal hebben acces tot de archiven van het eoUegie der hontvesterij, zoomede toegang en visie van aQe jonmalen en aantekeningen der boschgangers en andere sub- alterne geémploijeerden van de administratie, zoo dikwijls als hij zulks ambtshalve zal vorderen.
Art. 13. Van alle schrifturen, die hij in deze zijne betrek- king dient, zal hij, fiscaal, behoorlijke minuten houden om, nevens de gepasseerde actens, enz., ter secretarie van het col- legie van administratie bewaard te worden.
Art 14. Hij zal bij de aanvaarding van zijne bediening doen den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland, ab mijnen boogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den
Digitized by
lts 1806. H. W. DAENDEL8.
Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;
dat ik in mijne qualiteit van fiscaal der houthosschen soig- neuselijk zal waken en doen waken, dat door niemand, vne hij ook zij, zonder legaal bevel eenige boom omgekapt of ge- veld, veel ' min andere daden van autoriteit of moedwil aan de bosschen worden gepleegd, en tegen degeenen, welke zich daaraan mogten scbuldig maken, rigoureuseiyk procedeeren na de wetten, tegen de overtreders geêmaneerd of na dezen te emaneren;
dat ik waken zal, dat een ieder der tot deze administratie gestelde ambtenaren en dienaren aan hunnen pligt voldoen en denzelven nakomen, en in contrarie geval hun zonder onder- scheid of aanzien van personen zal tegengaan en actioneren ;
dat ik niemand eenige concussien, extorsie, overlast of geweld zal aandoen, noch gedogen, dat dit door mijne be- diendens geschiedt, en ook over gene delicten composeren;
dat ik mij met geenen bonthandel, hoegenaamd, zal inlaten of eenige houtwerken zal wegschenken, veraliêneren, verduis- teren of mij tot gebruik toeêigenen, onder welk pretext dit zoude mogen wezen, en ook van de boschvolkeren geene per- soneele heerendiensten vergen of toestaan zal, dat die door anderen geveild worden;
en dat ik my overigens stiptelijk zal gedragen na alle zoodanige orders en instructien, als bereeds geêmaneerd of nog geêmaneerd zullen worden;
en eindelijk, dat ik de bediening van secretaris bij den inspecteur-generaal der hontbosschen mede zal waarnemen met alle naarstigheid, ijver en trouw, gelijk een ambtenaar, in zoodanigen dienst gesteld, toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk heipe mij God AhnagtigI
21 Augustus. Instntctie voor den president en deleden van de adminislralie der houtbosscken.
Art. 1. Het collegie van administratie zal bestaan uit:
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDEL8. HS
een president en vier leden; Toorts geassisteerd zijn door
eeoen secretaris en
twee klerken of kopiisten.
Art. % Aan dit collegie zal zijn gedemandeerd de admi- nistratie en bebeering der houtbosschen over het gansche eiland Java.
Art. 3. In de wijze dezer administratie zal hetzelve volgen de uitdrukkelijke bevelen van bet gouvernement door middel van den inspecteui^gentt^aal en voorts hetgeen haar door den aart der zaak en de regelen eener goede huishoudkunde nopens hei aanplanten, voortkweeken, onderhouden en vellen der bosschen wordt voorgeschreven, in hel oog houdende om in alle deze opzichten het meeste voordeel van den Lande te betrachten.
Art. 4. Hetzelve coUegie zal mede bezitten de judicature over alle misdaden en malversatien, welke ten aanzien der bosschen of van eenig gedeelte van derzelver administratie roogten werden gepleegd door vlottemakers, opziénders van de stapelplaatsen, boschgangers en mindere geémploijeerdens, zo Tan de administratie, als van den commissaris der houtwerken, en generalijk door alle Chinezen en inlanders, op aanklachte van den fiscaal van den inspecteur-generaal, terwijl nogthans de inspecteur-generaal der houtbosschen en de president van het collegie van administratie wegens misdaden, in officie gepleegd, ter eerster instantie zullen moeten te regt staan voor den beogen Raad van justitie te Batavia, gelijk mede de prefecten en alle andere Europesche ambtenaren, niet aan het collegie van administratie of den commissaris der houtwerken onder- gesebikt, ov^ mesuses,^ omtrent de bosschen of de daarvan geproflueerde houtwerken begaan.
Art 5. Het voornoemde collegie zal wijzen bij arrest en van hare vonnissen geen hooger beroep of revisie vallen.
Art. 6 In het beoordeelen van delicten zal het collegie voornamelijk in bet oog houden, dat alle bosschen zijn 's Lands domainen en dat alle aankap en afvoer van houtwerken en
Digitize<
(iby Google
1S4 1308. H. W. DAENDEL8.
handel in dezelye aan particulieren is geinterdiceerd, wanneer dezelve niet vooraf van het gouvernement zijn ingekogt.
Art. 7. Dan, niettegenstaande dit verbod, zal het aan de inlandsche negorij-volkeren gepermitteerd zijn om, voorzien zijnde van een loodje of permissie-billet van den president of eenig lid der administratie, zoodanige mindere soorten van hout, als tot hunne huisselljke noodwendigheden of het aan- maken van karren en ploegen Tereischt wordt, uit 'sLands bosschen te mogen kappen ; zullende zelfs ieder lid der admi- nistratie, voor zoover hem zulks aangaat, verpligt zijn om den aankap van hout Toor de koolen-branderijen, speciaal in de nabijheid van Samarang en Sourabaija, te faciliteren.
Art. 8. Zoodra tusschen het gouvernement en den inspec- teur*generaal de eisch der houtwerken voor het yolgende jaar finaal zal zijn gearresteerd, ontvangt de president der admi- nistratie van den inspecteur-generaal de specifieke opgaven van het hout, 't welk dien ten gevolge zal moeten worden aangekapt, met aanwijzing tevens van de plaatsen, waar zulks volgens de verschillende soorten van houtwerken zal moeten geschieden, en van de orde, die daarin Tolgens de meerdere of mindere benodigtheid van het een of ander artikel zal dienen te worden geobserveerd.
Art. 9. Nadat de gementioneerde, jaarlijksche eisch door den inspecteur-generaal zal zijn ingezonden, zal het coUegie van administratie zich terstond bezig houden om de daaruit voortspruitende werkzaamheden tot den aankap van dat jaar na billijkheid en evenredigheid onder deszelfs leden te ver- deelen, zoo nogthans, dat in alle gevallen in dezen aan den president de decisie zal competeren.
Art. 10. De voorschreven yerdeeling der werkzaamheden geschied en de generale kaart der houtbosschen in afzonderlijke gedeeltens overgebragt zijnde, zal aan ieder lid der administratie een kaart worden ter hand gesteld van de houtbosschen in dat district, waarin hem de aankap is gedemandeerd, ge- trokken uit de algemeene kaart der bosschen, welke door den inspecteur-generaal tevens met den jaarlijkschen eisch aan de
Digitized by
I80d. H. W. OAÈNOËLê. list
administratie zal zijn ingezonden ; wel rerslaande, dat de ledeu, oCschoon de gemelde kaarten nog niet vervaardigd waren, echter met hunne werkzaamheden een aanvang nemen en voortgaan zullen.
Art. 11. De leden der administratie, elk in hun district^ eenig verschil ontdekkende tusschen den wezenlijken staat der bo88chen en de aanwijzing, die daarvan op de kaart vao den inspecteur-generaal is gedaan, zullen verpligt zijn daarvan in hun collegie rapport te doen, ten einde alle misrekeningen voor te komen, die hieruit anderzins zouden kunnen ontstaan, en daarvan berigt te geven aan den inspecteur-generaal.
Art. 12. Na het ontvangen van den jaarlljkschen eisch van den inspecteur-generaal zal het collegie van administratie mede, zoodra mogelijk, formeeren eene algemeene calculatie van de benodigde kappers, sleepers en trekbeesten voor dat jaar, met aanwijzing van de plaatsen, waar en van den tijd, hoelang de- zelve worden gerequireerd.
Art. 13. Deze calculatie van het benodigd werkvolk en trekbeesten zijnde geformeerd en door den Maarschalk en Gouverneur Generaal of bij deszelfs afwezigheid door den inspecteur-generaal gezien en goedgekeurd, zorgt de admini- stratie, dat daarvan, voor zoover zulks noodig is, in tijds aan het plaatselijk gezag worde kennis gegeven, ten einde tot leverantie van dezelve in tiJds de vereischte schikkingen werden gemaakt
Art. 14. Te gelijker tijd zal de administratie mede for- meeren of doen formeeren eene begrooting van het beloop der trek-, sleep- en kaploonen over het geheele jaar, de alvoer gerekend tot de lespective stapelplaatsen toe, waar de hout- werken onder hel opzicht van den commissaris zullen worden overgenomen, en zulks navolgens den eisch van den inspecteur- generaal en het tarief der sleep- en trekloonen, achter deze instructie bepaald (').
Art. IS. De voorschrevene, calculative begrooting gefor- meerd en door den inspecteur-generaal, aan wien dezelve
(') Dit tarief 'is niet aaogetroflen.
Digitized by VjOOQ IC
Ité ^dOa H. W. bAENDtLft.
moet worden oyergelegd, zijnde goedgekeurd en voor gezien geteekend, zal daarop van wegen bet gouveraement ordonnantie ter uitbetaling van drie tot drie maanden (en behoeve der administratie worden verleend om bij haar ter goeder reke- ning ontvangen en bij ommekomst van bet jaar aan den Lande te worden verantwoord.
Art. 16. Uit de gedacbte penningen fonmeert de achookii- stralie aan ieder lid bet noodige tot de betaling der trek- en arbeidsloonen in zijn departement en laat zieh daarvan doen beboorlijke rekening en verantwoording.
Art. 17. Het gedacbte Kd zoi^t voor de goede bebandeling der bosebvolkeren en trekbeesten en dat aan en voor dezelve beboorlijk onderbond en betaling verschaft werde.
Art. 18. Hij maakt zieb bijzonder bekend met de situatie der weg«tt en rivieren, ten einde daaruit bet meeste nut te trekken in bet geven van orders voor de afzending der houtwerken.
Art. 19. Hij waakt voor bet goed verband der vlotten, die langs de rivieren worden afgevoerd.
Art. 20. Wanneer' balken van eene bijzondere grootte, als maststanders en raambouten, moeten geveld worden, zal bij daarbij, benevens de boscbganger van zijn departement, in persoon tegenwoordig zijn en toezien, dat alle noodige precautien tegens bet beschadigen dier houtwerken werden in acht genomen.
Art. 21. Ieder lid zorgt voor de houtwerken, welke uit zijn departement zijn gekapt en afgevoerd, tot dat dezelve op vaste, daartoe door den inspecteur-generaal te bepalene stapel- plaatsen zullen zijn overgebragt en tegen afgave van eene behoorlijke recepis aan den commissaris over de houtwerken of den opzichter van de stapelplaats afgeleverd.
Art. 22. Alle balken, zwalpen, timkamsche planken en andere dtergelijke houtwerken zullen, alvorens naar de stapel plaatsen te worden afgezonden, door denzelven met het ge- weone merk der administratie moeten worden voorzien* en met het bijzondere merk van het departement en van het boschhoofd, onder wien bet gekapt is.
Digitized by VjOOQ IC
18Ca H. W. OAENOCLd. f Sf
Art. K, 9miea den aankap, afroer en de leTerantie aan den eommissaris ran de by den generalen eiach geforderde iMHiiwerken zal ieder lid m zijn departement belast zijn met de zorg voor aUe ntenwe aanplantingen, welke door den inspect^ir-generaal zijn voorgeschreven.
Art. 34. Hij zorgt wijders, dat volgens het voorschrift van den inspeeteur-generaal de bosschen behoorlijk worden ge^ zniverd, de ledige plaatsen aangevuld en het jonge plantsoen na behooren gadegeslagen.
Art. ^. Tot aHe de voorsehrevene eindens en zooverre de beheering der bosschen specteert, zoUen de daartoe gebezigd wordende bosckgangers, demangs, loerahs en mindere hoofden, kappers, drijvers, enz. staan onder de orders van het coUegie van administratie en speciaal van dat lid nit dezelve, in wiens departement ztj worden geêmploijeerd ; znDende nogthans deze Heden ten aanzien van hunne overige betrekkingen blijven serieeren onder het plaatselijk gezach van hnnne woonsteden.
Art. 26. Hij zal derhalven ten nauwkeurigsten hebben te letten op het gedrag der boschgangers navolgens de voor hun bepaalde instructie en toezien, dat de boschvolkeren door hen niet werden mishandeld, nog iets hoegenaamd om niet van hen werde gevergd, zelfs geen mondkost, noch voeder voor hunne paarden, maar integendeel, dat voor alles eene richtige betaling geschiede, doch dat dezen zich daarvoor mede na behooren van hunnen pligt kwijten en het hun opgedragen werk volvoeren.
Art. 37. Ook zal hij soigneuseltjk toezien en waken, dat de boschgangers, zoo min als andere geéraploijeerdens van de administratie, eenige impositie leggen op de passeerende goe- do^n en zich alzoo op eene ongequaliGceerde wijze verrijken, welke misdaad na exigentie van zaken zelfs aan den lijve zal werden gestraft.
Art. 38. Hij zal aan de wegen en rivieren, langs dewelke gewoonlijk de afroer van houtwerken geschiedt, onder zich hebben commiezen en andere personen, geauthoriseerd om op alle transporten van houtwerken, niet van de adtniuistratie
Digitized by VjOOQ IC
126 1806. H. W. DAEMOÈLd.
koiueude of yan het gouyernemeDt ingekocht, dadelijk beslag te l^gen ten profijte van den Lande en de vervoerders te arresteeren en aan hem over te zenden ter verdere overgifte aan den fiscaal van den inspecteur-generaal.
Art. 29. Hij zal daartoe worden geassisteerd door een corps rijdende commiezen, op te rigten van Amboinezen, waarvan het reglementaire nader zal worden bepaald.
Ai-t. 30. Hij vordert van den boschganger verantwoording van alle zijne verrichtingen en maandelijks een schriftelijk rappcrt ' van de door hem aangekapte, naar de stapelplaats vervoerde en in de bosschen restant gebleven houtwerken; hij confronteerd deze rapporten tegen de quitanti^ der af- geleverde houtwerken aan den commissaris en onderzoekt de verschillen, welke daartusschen mogten bestaan.
Art. 31. Ieder lid zal gehouden zijn om, zoo dikwerf zulks door den president wordt gevorderd, schriftelijk rapport te doen van zijne verrigtingen en van den staat der werkzaam- heden in zijn departement.
Art. 32. Speciaal zal hij verpligt zijn om met het begin van elke maand aan het volle coUegie in te zenden eene exacte lijst en specificatie van de gedurende de vorige maand gekapte, vervoerde, op de stapelplaats liggende, aan den commissaris afgeleverde en in de bosschen per restant geblevene houtwerken, enz.
Art 53. Hij zal buitendien met den aanvang van elke maand afzonderlijk dienen van rapport wegens de overige werkzaamheden in zijn departement, zoo tot zuivering der bosschen en gronden, als tot aanleg van nieuwe plantsoenen, en daarbij, zoo dikwerf hij zulks noodig oordeelt, kunnen voegen zoodanige consideratien en voorstellen, als hem tot verbetering der bosschen en derzelver administratie mogten voorkomen de attentie van het collegie waardig te zijn en om verders ter kennisse van den inspecteur-generaal te worden gebragt.
Art. 34. Hij zal mede maandelijks eene specifieke lyst hebben over te leggen van alle de in zijn departement ge- dane verstrekkingen en uitbetalingen.
Digitized by
1Ö06. M. W. DAËNDÈL6. 129
Art. 3S. Bij ontdekking ran dieverijen, schenderijen of andere malversatien, welke aan 's Lands l)osschen of bont- werken mogten zijn gepleegd, zal hij, bij aldien de schuldigen op heeterdaad mogten werden betrapt, dezelve doen appre- faendeeren en met de pointen ten hunnen laste stellen in handen van den fiscaal van den inspecteur-generaal; voorts daarvan mede onmiddelijk kennis geven aan den gemelden inspecteur- generaal en aan den president van zijn collegie.
Art. 56. Voor de stipte volbrenging der pligten, bij de voorgaande artikelen aan ieder lid in zijn departement voor geschreven, zullen niet te min de overige leden en speciaal de president mede verantwoordelijk wezen.
Art. 57. De president zal dien ten gevolge gerechtigd zijn, niet alleen om van ieder lid, zoo dikwijls hij zulks noodig oordeelt, 't zij mondeling of schriftelijk, verslag te vragen zijner verrigtingen, maar ook om hem bepaaldelijk tot de uitvoering der bij hem noodig geoordeelde werkzaamheden aan te sporen en te gelasten.
Art. 38. Hij zal, ten einde van alles onderricht te zijn, eene continueele correspondentie onderhouden, zoo met de naar hunne departementen afwezige leden, als buiten hen om met de Europeesche boschgangers, den commissaris over de houtwerken, de prefecten, onder wier territoir de bosch- volkeren sorteeren, de inlandsche regenten of met wien hij zulks verder noodig mogt oordeelen ; zullende alle de geêm- ploijeerdens bij hel werk der bosschen, mitsgaders de com- missaris over de houtwerken, verpligt en gehouden zijn om op de eerste aanvraag aan hem, president, alle zoodanige openingen en elucidatien Ie geven, als hij tot de uitvoering zijner hem opgelegde pligten noodig zal hebben te vorderen.
Art. 59. De president zorgt ook op zijne personeele ver- verantwoordelijkheid, dat het collegie van administratie ten allen tijde gereed zij om op de eerste requisitie, 't zij van wegc het gouvernement of den inspecteur-generaal, eene per- tinente opening te geven omtrent den geheelen staat van zaken en alle deeleu der huishouding, aan hare directie onderworpen.
PLAftAAT-MgK DgEL XV. 9
Digitized by
130 1808. H. W. OAENOELÉ.
Art. 40. In het bijzonder draagt hij zorg, dat telkens in de maand December een generaal rapport van de verrigtingen van dat jaar aan den inspecteur-generaal werde ingediend, houdende eene distincte en specifieke aantooning yan de eischen van den inspecteur-generaal en in hoeverre daaraan door le^ verantiên aan den commissaris der houtwerken is voldaan, voorts eene opgave van de per restant geblevene houtwerken en een verslag van de gedane aanplantingen, verbeteringen en uit- breidingen der bosschen, met bijvoeging van alle zoodanige voordragten en consideratien, als het coUegie nopens de wyze van administratie, de behandeling der gronden en plantsoenen, den aankap en afvoer der houtwerken, het emplooi der bosch- volkeren en derzelver bezoldiging onder het oog van den inspecteur-generaal zal vermeenen te moeten brengen.
Art. 41. Wanneer door den inspecteur-generaal, buiten den gewonen, jaarlijkschen eisch, binnen tijds nog extra-ordinaire requisiten worden gedaan of orders gegeven, hetzij tot te doene leverantien, aanplantingen, locale inspectien, opnemen of anderzins, zullen de daaruit voortvloeiende commissiên en werkzaamheden alleenlijk door den president en naar zijn goedvinden worden gedecemeerd en opgedragen aan zoodanig lid of leden der administratie gezamentlijk of ieder afzonderlijk, als hij daartoe het meest geschikt en bekwaam zal oordeelen, zonder dat hij in het decemeeren dezer commissien zal ge- bonden zijn tot diegenen der leden, in welker departement deze buitengewone werkzaamheden vallen.
Art. 4^. De president draagt zorg, dat de leverantien van houtwerken en alle overige werkzaamheden, welke uit deze extra-ordinaire requisiten zijn geproflueerd, afgescheiden worden gehouden en genoteerd van de andere leverantien, welke in vokloening aan den gewonen, jaarlijkschen eisch zijn geschied, en dat daarvan tevens bij het generaal rapport op het einde van het jaar eene onderscheidene aantooning en specificatie werde gedaan.
Art. 43. In gevalle bij het decemeeren dezer buitengewone commissien en werkzaamheden het eene lid in het departe-
Digitized by
l80è. H. W. DAE^lDELè. iSl
ment yao het andere wierd geémploijeerd, zullen zij zich ten aanzien yan het gebruik der ondergeschikte bediendens, in- landsche hoofden, boschvolkeren en trekdieren onderling ver- staan en alle geschillen, welke daarover onder hen mogten rijzen, onmiddelLjk brengen ter kennisse van den president, die dezdve of direct beslissen óf naar zijn goedvinden ter decisie oferlaten zal aan den inspecteur-generaal.
Art. 44. Wanneer tot de voldoening aan de voormekle eitra-ordinaire requisiten een buitengewone eisch van werk- lieden of trekbeesten mede noodzakelijk wierd gemaakt, zorgt de president, dat daartoe in tijds aan het plaatselijk gezag, 't welk dezelve moet leveren, de noodige aanvraag worde gedaan. Art. 4a. Wanneer president en leden mogten vermeenen redenen te hebben om zich over het een of andere plaatselijk gezacb te beklagen, zullen zij hunne bezwaren onmiddeiyk kannen brengen onder het oog van 't gouvernement.
Art. 46. De president zal borg stellen voor rd' 5000 en de leden voor rd* !iOOO, ieder, tot een waarborg en guarantie voor alle mogeUjke tekortkomingen.
Art. 47. De president en leden zullen bij aanvaarding hunner bediening doen den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer Zijne llajesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen doorluchtigen Souverein, mitsgaders den fiouvemeur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn ;
dat ik de post van president of lid van de administratie der houtbosschen zal waarnemen met alle naarstigheid, e^kheid en trouw qu punctueel zal nakomen en doen execttieeren de orders, die aan mijn collegie door den in- specteur-generaal over dezelve bosschen worden gegeven;
dat ik Tooral oplettend wezen zal op het gedrag der bosch- gangers en andere bediendens, aan de administratie der hout- iKMschen ondergeschikt, en wel bijzonder zorgen zal, dat het kappen en vellen van boomen, zoowel als het schoon houden der bosschen en het doen van nieuwe aanplantingen, regel- matig en overeenkomstig de gegeven bevelen geschied;
Digitized by
132 180S. H. W. DAENDËLS.
dat ik mij met geeneo houthandel, hoegenaamd, zal inlaten of eenige houtwerken zal wegschenken, veraliêneren, verduis- teren of mij tot gebruik toeêigenen, onder welk pretext dit zoude mogen wezen, en ook niet gedogen zal, dat andere zich daaraan hij mijn weten schuldig maken;
dat ik yan de Javanen, die in de bosschen werken of hij de administratie zijn geêmploijeerd, geene personeele heeren- diensten vergen zal of toestaan, dat die door anderen gevergd worden, maar zorgen zal, dat de gemelde lieden wel behandeld worden én hun salaris rigtig ontvangen;
en dat ik mij voorts in alles zoodanig gedragen zal, als een vroom en getrouw president of lid van de administratie der bosschen en een eerlievend ambtenaar toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!
21 Augustus. Imtruclie voor den secretaris van de administratie der houtbosschen.
Art. 1. Hij assisteerd de bijeenkomsten van president én leden der hout-administratie en houd aantekening, zoo van de zaken, die door den president worden ter tafel gebragt, de propositien der leden en hetgeen verder daarin wordt ver- handeld, als van de besluiten, daarop gevallen, ten einde daaruit de resolutien te formeren.
Art. 2. Alle concepten en pointen, die hem door den pre- sident ambtswege worden ter hand gesteld, zal hij overnemen en zorgen, dat de eerste afgeschreven en de laatste na be- horen werden geëxtendeerd.
Art. 5. Aan alle lasten en requisiten, die hem door den president der administratie opgedragen worden, zal hij met den meesten ijver en spoed voldoen.
Art. 4. De brieven aan den inspecteur-generaal worden door den president en aanwezig zijnde leden, — die aan een lid, in commissie wezende, en aan den commissaris over de houtwerken door den president alleen, — en die aan de onder- geschikte dienaren van de administratie door hem uit naam van de administratie getekend.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 133
Art. 5. Hij legaliseerd door zijne handtekeuing alle bijlagen, tot de brieven behorende, en insgelijks alle kopiéle stokken, hoegenaamd, eiscben, tabellen, specifica tien, opgaven, requi- silen en wes meer.
Art. 6. Hij houd een journaal van alle voorvallende zaken en zorgU dat hetzelve met den dag worde eflen gehouden, zoo mede dat de chartres van het collegie allen in eene behoor- lijke orde bewaard worden.
Art. 7. Hij zal van de zaken, aan hem toebetrouwd, geen opening mogen doen dan op last en met voorkennis van de administratie, en wijders zich van zijn pligt met zooveel ijver, accuratesse en spoed kwijten, als van een vroom en actief secretaris verwagt of verlangt kan worden.
Art. 8. Hij zal bij de aanvaarding van zijne bediening doen den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en ge- trouw te zijn;
dat ik mij van mijne lunctie als secretaris van het collegie van de administratie der houtbosschen met naarstigheid, ijver en trouw zal kvnjten, aan den president en leden alle be- hoorlijke reverentie bewijzen en mij voorts zoodanig gedragen zal, als een vroom secretaris toestaat en betaamt.
Zo waarlijk helpe mij God AlmagtigI
21 Augustus. Instructie voor den boschganger.
Art. 1. Hij zal het opzicht hebben over een bepaald dis- trict, waarin hij zal worden geplaatst.
Art % De loeras der blandongs van het gemelde district, de kappers, drijvers of sleepers zullen allen, voor zooverre de werkzaamheden van den houtkap betreft, onder zijn opzicht gesteM zijn; hij zal mede de noodige zorg dragen voor de leverantie en de behandeling der trekdieren en ter zijner verantwoording hebben alle de tot den houtkap en afvoer gebruik wordende gereedschappen.
Digitized by
134 1Ö08. H. W. OAENOELS.
Art. 3. In het bijzonder zal hij toezien en letten, dat de boschvolkeren de hun competeerende verstrekkingen of be- talingen richtig eriangen.
Art. 4. Wanneer de inspecteur-generaal of een der leden der houtadministratie aanwijzingen doet der te veilene hoornen, zal hij daarbij tegenwoordig zijn.
Art. 6. Hij moet ook steeds aanwezig zijn bij de hout- kappers, ten einde hun aan te wijzen het werk, dat zij dagelijks te verrigten hebhen, en hun aan te toonen, in welke rigting zij den boom moeten nedervellen, ter vermijding van beschadiging van andere jattijboomen en ter voorkoming, dat de boom zelve niet harst, splijt of scheurt.
Art. 6. Bevorens een boom ter neder geveld wordt, zal hij zorgen, dat dezelve van zijne overtollige takken ontbloot wordt, en dat daarentegen alle de zoodanige daaraan werden gelaten als benoodigd zijn om voor te komen, dat dezelve niet in eens op den stam nederkome.
Art. 7. Al het hout, voor de artiilerij, scheeps- en huis- bouw benoodigd, moet uit boomeii gekapt worden, waarvan de sappen verdikt zijn, of in het tijdstip, als de boom deszelvs bladeren verliest en afvallen laat, terwijl daarentegen tot houtwerken voor palen en beschoeijings, ook tot plathout, als zwalpen, tinkamsche planken, enz. en tot houtwerken, bestemd om gezaagd te worden, boomen moeten worden gekozen, die in deszelvs volle sappen staan.
Art. 8. Doorgaande moeten de kappers aan een gevelden boom arbeiden, totdat dezelve van dies schors ontbloot is en, zoo niet geheel, dan ten minste in het ruwe het begeerde formaat vertoont.
Art. 9. Hij zal aan de kappers, zoo spoedig doenelijk, de handigheid moeten doen verkrijgen om met de horisontale zaag om te gaan en die alsdan doen gebruiken om den boom door te zagen.
Art. 10. Nadat de boom van alle zijne takken ontbloot is en daarvan zal zijn afgezonderd 't geen tot gebruik kan dienoi, zal hij den wortel met een hefmachine uit den grond doen
Digitized by
- H. W, DAENDEL8. UB
ophalen of door buskruit doen springen en het gat met aarde aanTuUen.
Art. 1 1 . Hienran zijn echter uitgesloten dusdanige stompen Yan hoornen, welke hij gelast wordt in den grond te laten verhlijven om daarna tot kromhouten te worden gebruikt.
Art. 12. Al hetgeene van den afval eens booms onbruik- haar is tot het kappen Tan kleine zoort balkjes» planken, jaltijduigen, cirappen of andere houtwerken, moet hij op twee voelen lengte laten kappen tot brandhout; het overige, geheel niet te gebruikene hout wordt tot assche verbrand en tot het vet maken van de aarde ter plaatse zelve over den grond verspreid, dan wel, daar niet benoodigd wezende, naar zoodanige |>laat8e vervoei^, alwaar het zijn nut kan aanbrengen.
Art. 15. Yan alle gevelde boomen, zoowel als van hetgeen uit de takken van dezelven gekapt wordt, zal hij kennis moeten geven aan het lid der hout-administratie, waaraan hljgesub- mitteerd is, en daarvan wekelijks aan denzelven schriftelijk rapport indienen.
Art. 14. Alle balken, zwalpen, tinkamsche planken en andere diergelijke houtwerken zullen, alvorens naar de stapel- plaatsen te worden afgezonden, door denzelven met het ge- wone merk der administratie moeten worden voorzien en met het bijzonder merk van het departement en van het boschhoofd, onder wien het gekapt is.
Art. 15. Hij zal de balken langs den kortsten en ge- schiktsten weg naar de houtstapelplaatsen laten afgaan, daarbij voegende een geleide-briefje, waarop derzelver lengte, breedte en dikte bekend staat, gelijk mede het getal der spannen boffels, tot den afvoer gebruikte welk geleide-briefje tegens een recepis van den opzichter der houtstapelplaatsen uitge- wisseld wordt en vervolgens dienen moet om daarmede zijne lijsten, specificatien of berigten te justificeren.
Art. 16. Geen hout dan bekwaam, ten minste dat na onderzoek het uiterlijk aanzien als zoodanig heeft, mag door hmn naar de houtstapelplaats afgezonden worden, bijzonder mogen geen balken van buitengewone grootte, als voor raam-
Digitized by VjOOQ IC
13é 1808. H. W. DAENOELS.
houten, kielen of masthouten, van de kapplaatsen vervoerd worden, voordat men van de werkelijke deugdzaamheid ten volle overtuigd is, ten einde zoowel den tijd. als den nutte- loozen arbeid van menschen en vee te besparen.
Art. 17. Wanneer een zoodanig kostbaar stuk hout be- vonden mogt worden onbekwaam te zijn. zoo moeten daaruit, met advies van den inspecteur-generaal, zulke mindere stukken hout gekapt worden, als hetzelve kan fourneeren, en het overige tot brandhout gekapt of verbrand worden.
Art. 18. AJle percelen, die uitgekapt worden of bereeds uitgekapt zijn, zal bij terstond wederom met jattij pitten moeten beplanten.
Art. 19. Ten dien einde zal hij moeten zorgen, dal door de boschboofden een voldoende hoeveelheid pitten steeds ver- zameld en aan handen gehouden word, en vooral in vrugtbare jaren den inzaam van dezelve vermeerderen.
Art. 20. Jaarlijks moeten ten minsten een honderd duizend boompjes geplant en de voldoende jattij-pitten ten dien einde gestrooid of gezaaid worden.
Art. 21. Tot de strooijing of zaaijing van die pitten moet hij een middelmatigen grond uitkiesen, alzoo de ondervinding geleerd heeft, dat de vette, zoowel als de magere gronden tot het aankweeken der jattij-bosschen minder geschikt zijn.
Art. 22. Zijne bijzondere oplettenheid zal hij vestigen op bet derde jaar der uitspruiting van de pillen, wanneer dezelve veelal aan het kwijnen geraken, zorgende dat alsdan de grond rondsom dezelve worde losgemaakt, ten einde aan den wortel het indringen te faciliteren en aan de reeds lot eenige consistentie gekomen jonge spruit het voedzel te bezorgen, hetwelk deszelvs toegenomen waschdom vereischt.
Art. 25. De tijd om deze gezaaide pitten in geregelde bosschen te verplauten zal, naar mate van de meer of min voordeeligen aanwasch, gekozen worden van het vierde tol het zesde jaar.
Art. 24. Bij den aanleg van nieuwe bosschen zal hij bij- zonder in aanmerking nemen de locale gesteldheid der plaats.
- H. W. 0AEN0EL8. 157
de zijde, van waar de hevigste winden komen, de ligging van bergen, doortogt yan winden en andere omstandigheden* die Tan invloed kunnen zijn.
Art. 25. Hij zal mede zorgen, dat bij den aanleg van bosschen de hoornen op een behoorlijke distantie van den andere geplant worden, zich daarin regulerende na bet locale en de meerdere of de mindere vrugtbaarheid der gronden.
Art. 26. Alle boompjes, die sterven of krom en scheef na de herplanling opgroeijen, zal hij laten uitroeijen en dadelijk door regt en fleurig opschietende boompjes doen ven'angen.
Art. 27. Hij zal moeten zorgen, dat aan deze jonge plant- soenen, zo min als aan de overige bosschen, eenige schade toegebragt wordt door buffel of ander vee.
Art. 28. Hij zal de percelen, waaruit het hout gekapt wordt, behoorlijk doen zuiveren van alle wortelen, struiken en ander onkruid, ten einde de nieuwe aanplantingen be- kwamelijk te kunnen ontvangen.
Art. 29. Tegen alle aankappen in de jatllj-houtbosschen, die niet voor het land of buiten expresse qualificatie geschieden, zal hij zorgvuldig waken en doen waken, de daders daarvan zonder eenige oogluiking apprebenderen en aan het lid van de administratie, waaraan hij gesuhroitteerd is, afgeven.
Art. 30. Hij zal in gelijker voegen handelen met alle dieven, boomschenders of andere suspecte personen.
Art. 31. Alle biUijke klagten van de aan hem gesubmit- teerden zal hij aan het lid der administratie moeten voor- dragen, zoo ook alle aan hem bekend wordende malversatien en ontrouwe behandeling; doch, in geval het gedagte lid dezelve verder mogt verzwijgen, zal hij zich tot den presid^-nt van de administratie en verder tol den inspecteur-generaal kunnen en moeten vervoegen.
Art. 32. Het brandhout moet, na de bij art. 12 vermelde Icngle gekapt wezende, behoorlijk vaamsgewijze opgestapeld worden en dusdanig verantwoord.
Art. 35. De trekbeesten zal hij bijzonder gadeslaan en zorgen, dat de laak, hun opgelegd, aan den eenen kant niet
/ Digitized by VjOOQ IC
1^8 1808. H. W. DAENDEL8.
overmatig zwaar zij en aan de andere zijde van dezelve die partij getrokken wordt, welke zonder nadeel van het vee kan word n gevergd, en dat voorts na behooren voor derzelver stalling en voeder worde gezorgd.
Art. 34. Tegen den (Ijd, dat de aankap begint, moet hij zorgen, dat 't benoodigde volk en buffels aan handen zij en dezelve na vereisch der werkzaamheden worden verdeeld.
Art. 55. Almede moet hij een lijst aan het lid over het departement, in 't welk hij geêmploijeerd is, inzenden van de onbekwaam geraakte buffels, ten einde, in geval dezelve geheel onbruikbaar mogten wezen, ter slagting te worden verkocht.
Art. 36. De houtwerken, bestemd om langs de rivieren naar de stapelplaatsen vervoerd te worden, moeten in tyds, tegen dat de rivieren hoog zijn, aan de oevers derzelve be- zorgd en daartoe niet dan overjarig hout gebezigd worden, uitgenomen in bijzondere gevallen, dat er één stuk hout of meer benoodigd was, waarvan de bezorging spoed vereiscfat, als wanneer dusdanige stukken hout, hetzij door de ligte stronk van den pisangboom of dolken of door bamboesen of onnutte stukken droog hout ondersteund, afgezonden kunnen worden.
Art. 37. Bij de afzending van een kapitaal stuk hout naar de stapelplaats zal hij hetzelve telkens moeten doen verzeilen van een vertrouwd en kundig boschhoofd, die bet noodige toeverzicht moet houden, dat hetzelve gedurende het transport niet onbekwaam gemaakt, of de vlotten ontbonden worden.
Art. 38. Hij zal moeten houden een journaal, 't welk da- gelijks effen gesteld moet zijn, waarin alle zijne verrichtingen moeten genoteerd staan; hij zal hetzelve jaarlijks moeten overleggen aan den inspecteur-generaal en aan den president der administratie, zoowel als eene generale lijst, welke hij mede zal verpligt zijn te houden, van de hoofden, onderhoofden, kappers, sleepers, buffels, enz., onder zijn opzicht geémploijeerd ; hij houdt mede een boek bij wijze van debet en credit, waarbij alle de aangekapte en aangesleepte houtwerken en de daarvan gedane afzendingen, mitsgaders de restanten Jn het bosch
.yitizedby VjOOQ :
1d08. H. W. DAENDEL8. 139
Staan aangehaald» uit welk journaal en boek hij maandelQks om de zes maanden en bij het uiteinde van bet jaar een aan- tooning moet doen van het aangekapte, afgescheepte en per restant gebleven, en deze berichten overzenden aan den in- specteur-generaal, den president der administratie en het lid in zijn departement.
Art. 39. Den Lande reserveert aan zich de uitsluitende beheering, afvoer en debiet van het jattihout, zo van de drie hoofd-soorten :
jatie soengie,
doerie, en
kapok,
als van alle overige, min algemeen bekende soorten, voorts het wadang-hout en alle andere houtsoorten, die zij in der tyd mogt aan zich trekken.
Art. 40. Alle ander hout, als daar is het waroe, waloe- koekoen, kassambie, ingas, tekie, tengoeloen, janggoeli, woengo, poen, baros en alle overige houtsoorten, hier niet benoemd, worden onder de voorgaande restrictie overgelaten tot gebruik van particulieren.
Art. 41. Aan de negorijs-volken, welke verre van de stapelplaatsen gelegen ztjn, wordt de aankap van dat soort bont overgelaten, 't welk bun tot aanmaking van ploegen en andere gereedschappen van nut kan zijn, ten einde den land- bouw te favoriseeren.
Art. 42.' Aan de Kalanger-volken of diegeene, die de tjekats, pedatten of inlandsche karren maken, is ook de vrije aankap toegestaan, mits dat door hun onaangeroerd gelaten werden die houtsoorten, welke den Lande aan zich heeft gereserveerd.
Art. 43. Ook is aan de kolenbranders almede de vrije aankap voor hunne kolenbranderijen op bovengemelde voor- waarde toegestaan; en hij zal, uithoofde van het steeds aan- houdend gebrek aan houtskolen, de branding daarvan moeten Eavoriseren, bijzonder in den omtrek van Samarang en Sou- rabaija, alwaar steeds een groot gebrek aan houtskolen heerscht.
Digitized by
140 1808. H. W. DAENDEL8.
Art. 44. Ter voorkoming echter van alle misbruiken zal door den president of de leden der administratie, met voor- kennisse van den inspecteur-generaal, een (eken of loodje aan diegeenen gegeven worden, aan wien het vrijstaat om ten voormelde oogmerk boonien (e vellen, met waarschuwing, dat die zich van hun mogten schuldig maken aan het kappen van jattihout of aan andere overtredingen van de daar leggende orders en bepalingen, naar mate der omstandigheden ar- / bitrairlijk en ten strengsten zullen worden gecorrigeerd.
Art. 45. Aan alle hoschgangers zal het ten strengsten zijn gefnterdiceerd eenige willekeurige tollen bij den aanvoer, doortocht ol verkoop van goederen te heffen, op poene van bij overtreding dezes arbitrairlijk en na bevinding van zaken, zelfs aan den lijve, te zullen worden gestraft.
21 Augustus. Instructie voor den commissaris over de houtwerken.
Art. 1. De houtwerken, welke onder het opzigt van de leden van het coUegie van administratie in de verschillende departementen gekapt en vervolgens afgevoerd worden, ont- vangt hij of laat die ontvangen op de stapelplaatsen, daartoe door den inspecteur-generaal te bepalen.
Art. 2. Over de gemelde stapelplaatsen zullen opzigters worden aangesteld, die, zoowel als de daarbij dienst doende koelies, onmiddelijk aan de bevelen van den commissaris der houtwerken zullen zijn gesubmitteerd.
Art. 3. Hij ontvangt van de gemelde opzigters wekelijks rapport van de van de kapplaatsen aangebragte en door hun ontvangene houtwerken, zoomede van de weder afgezondene en nog resteerende
Art. 4. Hij formeert daaruit mede wekelijks een rapport van de ontvangene houtwerken voor den inspecteur-generaal en den president der administratie, doch, de afzending daarvan naar hunne destinatie niet behoorende tot de kennisse van het coUegie van administratie, bedeeld hij dezelve eenlijkaan het gouvernement en aan den inspecteur-generaal en geeft
Digitized by VjOOQ IC
1d08 M. W. DAENOËLd. 141
Tan de generale eisscheii aan niemand anders eenige opening. Arl. 5. De afscheep geschied ingevolge de eisschen, die hem daarvan toegezonden worden door het gouvernement oi den inspecteur-generaal.
Art. 6. Van deze generale eisschen moet hij gespecificeerd boek houden, aantoonende op den eenen kant, wat daarop ont- rangen is, en opdetegenzijde de afleveringen, daarvan gedaan: zoomede een boek der houtwerken, die hij met ieder vlot ontvangt, volgens derzelver onderscheidene sorteringen en op het tegenblad van hetgeen hij daarvan heeft verzonden, ten einde uit deze twee hoeken te doen blijken, wat hij ontvangen eu afgescheept heeft en op welke wijze aan de eischen is voldaan.
Art. 7. Hij betaald of laat door de onder hem dienst doende opzigters betalen de sleeploonen, trekloonen en koelieloonen, welke op de stapelplaatsen en verder tot den afscheep der houtwerken worden verdiend; hij betaald mede de tracte- menten der opzigters over de stapelplaatsen, alles navoigens het daaromtrend bepaalde tarief en op ordonnantien, navoi- gens eene door hem gemaakte calculative berekening van drie tot drie maanden, aan hem door het gouvernement te verleenen. Art. 8. De gemelde begrotingen zullen nogtans door den inspecteur-generaal moeten worden geëxamineerd en ten blijke zijner goedkeuring voor gezien getekend, voor en al eer daarop de ordonnantien van betaling worden uitgegeven.
Art. 9. Hij zorgt en doet toezien, dat in de afbetalingen aan de sleepers, enz., enz. geen malversatien of knevelarijen plaats hebben, maar dat een ieder het zijne erlangt.
Art. 10. Hij zal van hetgeen hem daarop ter goeder re- kening wordt geavanceerd een gedetailleerd boek houden en bewaren of daarbij liasseeren de bewijzen, die hij van de daarvan gedane betalingen ontvangt, ten einde zijn rekening bij het einde van ieder jaar te kunnen justiKceren na behoren. Art. It. Voor de mondspijs van de aan de stapelplaatsen gebruikt wordende koelies moet hij zorgen, indien dezelve huurlingen zijn, doch, bijaldien daartoe negorijen afgezonderd
Digitized by
142 1808. H. W. DAENbÊLè.
wordeu, dat huone padi-velden een toereikend onderhoud van dezelve kunnen opleveren.
Art. 12. Hij doet door de opzigters der houtstapelplaatsen behoorlijk quitantie geven van de door hun ontvangene hout- werken in rescontre van de geleide-brieQes, die dezelve van de boschgangers of het lid der administratie vergezellen, waarbij behoorlijk bekend moet staan het get&l, lengte, breedte en dikte der houtwerken.
Art. 13. De ondervolgende houtwerken, wanneer daarvan eisch wordt gedaan, worden door het volk van de blandongs aan de stapelplaatsen bezorgd en daarvoor door de opzigters aan hen direct in zilver geld of in duiten betaald, als :
100 lonne planken rd'' B : —
100 legger duigen » 5: —
100 kruitvat duigen » 1:12
cirappen het pees » — : — %
1 kleine krommer of knie tot boots en
schuiten • — : 4
1 lade hout » - : 4
1 piekstok ; • — : 2*/,
1 wisser of aanzetter » — : 2*/^
1 kruit-tafel-plank met desselfs randen,
schoon gemaakt » — : 20
Art. 14. Geene houtwerken mogen door hem of door de opzigters ontvangen worden, waarop het merk van het land en het contra-merk der plaatsen, waar die gekapt zijn, niet uitgedrukt staat.
Art. 15. Indien eenige houtwerken door hem onbekwaam worden gekeurd, zal hij daarvan terstond kennis geven aan den inspecteur-generaal.
Art. 16. Hij zal aan de wegen en rivieren, langs dewelke houtwerken worden afgevoerd, onder zich hebben commisen en andere personen, die op alle transporten van houtwerken, niet van de administratie komende of van het gouvernement ingekocht, dadelijk beslag leggen ten prof^te van den Lande en de vervoerders arresteeren en aan hem
Digitized by
ldÖ6. H. W. OAÈNDELÓ. 14S
OTerzenden ter verdere OTergifte aao den fiscaal vaD deD inspecteur-generaal.
Art. 17. Hij zal daartoe worden geassisteerd door een eorps rydende commiseD, op te riglen van Amboinezen, waarvan het reglementaire nader zal worden bepaald.
Art. 18. Hij zal verpligt zijn een borglogt l^ stellen vao rd* 5000 en bij de aanvaarding van zijn post doen den na- vdgenden eed:
Ik beloof en zweer zijne Majesteit den Koning, als mijnen hogen en doorluchligen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn ; het anibt van commissaris der houtwerken met alle vigi- lantie te bedienen, conform de instructie, daarvoor gearresteerd of na dato dezes te arresteeren; mij op generlei wijze in prejadicie van het gouvernement te venijken, geene hout- werken weg te schenken, te verduisteren of te veraliéneren, aan wie en onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen; tegen aDe malversatie der onder mij gestelde opzigters en bedieudens zoo zorgvuldig en met dien ijver te waken, als iemand om niet bedrogen te worden in zijne eigene zaken zoude kunnen doen; en eindelijk mij in alle opzichten te ge- dragen, gelijk een vroom en eerlievend ambtenaar toestaat en betaamt. Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!
22 Augustus. Voorschrift fwpens het wegblijven van fraclizijns en procureurs van Je rol.
In aanmerking genomen zijnde, dat het meermalen zoude kunnen gebeuren, dat de gezworen klerken ter secretarij van den hoogen llaad van justitie, die als procureur voor deeze rechtbank geadmilteerd zijn geworden, door ambtsbezigheeden b^ den hoogen Raad verhinderd zouden kunnen werden ter roUe van deezen gerechte te verschijnen, waardoor ver- warring zoude ontstaan, zoo wierd alsuu goedgevonden de gezworen klerken bij den hogen Raad van justitie, als ook de practizi}ns, respecUve bekend te maaken, dat» indien zy
Digitized by
144 lÖOè. H. W. DAËNDËLë.
door ziekte ofte andere wettige redenen verhinderd werden ter rolle te verschijnen, gehouden en verpÜgt zijn een ander practizijn behoorlijk te instrueeren omtrend hunne zaaken ter rolle en daarvan bij missive kennis zullen moeten geven aan deeze vergadering, sub poene, dat degeene, welke hieraan in gebreeket blijft, vei*vallen zal in de boete bij den blaOert, den !23'° Maart 1778 bepaald; en zal van dit besluit de pro- cureurs ter audiëntie van de rol kennis gegeven werden.
2i Augnstus. Opheffing van het corps gewapende Moorcn te Samarang.
Is besloten het corps gewapende Mooren, 't welk te voren heeft gesorteerd onder het ingetrokken corps-pennisten, alsnu te stellen onder de ordei*s van den chef der burgerij, na het voorbeeld van Batavia.
22 Augustus. Last tot het ten uitvoer leggen van cri- mineele vonnissen van den Raad van justitie te Samarang op de aloen-aloen aldaar.
Zulk was "bereeds een andermaal geschiedt", maar ge- woonlijk werden die vonnissen ten uitvoer gelegd «tegen over "het negotie-pakhuis".
25 Augustus. Verhooging van hel tractement van den militairen commandant van Java's Oosthoek.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat het tractement van den commandant militair van den Oosthoek tot rd' 6000 'sjaars niet evenredig is aan zijne charge en de uitgestrektheid van zijn commandement en niet proportioneel aan de veel hoogere tractementen, welke de civiele ambte- naren van den Oosthoek genieten, besluit het gemelde trac- tement te verhoogen tot rd' 10000 'sjaars, zilver geld.
24 Augustus. Slordige admmistralie te Batavia. Nadat Daendels uit de Ambonsche missive van 19JuliJ 1808
Digitized-by VjOOQIC
l
- H. W. DAENDELè. 145
ODtdekt had, dat gedurende de twee laatste jaren, tegen de bedoeling yan het Amhonsche bestuur, »een abundante aan- breng van fijne lakens" van Batavia op Arobon was ontvangen, zoodat men die, ter voorkoming van bederf, tegen inkoops- prijzen had moeten verkoopen, schreef hij aan den Luitenant- Gouverneur-Generaal op 24 Augustus 1808:
»Ik laat u hoog Edelgestrenge oordeelen, hoe mij dit heeft moeten frappeeren, vooral hij de algemeene overtuiging en het geroep te Batavia over de insupportable lasten van de groote Oost en de enorme vragtpenningen, die men zoo moed- willig gaat vermeerdereu. Men schaamt zich een zoo slordige administratie te ontdekken in tijdsomstandigheden, die de grootste bezuinigingen gevordert hadden".
25 Augustus. Legüimatie van onechte kinderen.
Zijne excdlentie, gezien hebbende de requeste van den president van de administratie der houtbosschen op het eiland Jara, houdende verzoek tot legitimatie door gunst der hooge overheid van zQne tien kinderen, allen buiten huwelijk ver- wekt bij verschillende Maleidsche vrouwen;
overwegende, dat volgens de bij bovengemelde requeste oYo^elegde attestatien drie dezer vrouwen bereeds overleden en de twee overigen in een wettig huwelijk met lieden van hare natie zijn getreden;
dat overzulks, geen andere weg tot wettiging overblijvende, het faveur dezer kinderen den Souverein, overeenkomstig de bepalingen der wet, in deze voor hen begeerde weldaad kan doen bewilligen;
overwegende wijders, dat, buiten het algemeen faveur der kinderen, 't welk in alle omstandigheden, zoowel in Europa, als in Indien, den Souverein tot het verleenen van het onder- werpelyk verzoek zoude doen overhellen, de bijzondere situatie van zaken in deze kolonie daartoe een drangreden te meer opleverd, alzoo het gering getal der Europeesche vrouwen de huwelijken met dezelve zeldzaam makende en daarentegen de verbintenissen met inlandsche vrouwen als bijzitten ten uiter-
rLAftAAT-M>U DHL XY. 10
Digitized by VjOOQ IC
146 1606. H. W. DAENDèLé.
Sten Termenigvaldigende, bet getal van onwettig geborenen daardoor zoo zeer is toegenomen;
dat bet de zorg der booge oyerbeid waardig is zulk een talrijk gedeelte der bevolking te bevrijden van den smet, die in de algemeene opinie aan bunne geboorte gebeelit blijft, en ben door deze weldaad zooveel te meer aan bet gouvernement, *twelk ben dezelve bewijst, te verbinden en door eennieuw gevoel van eer op te wekken om nuttige leden der maat- scbappij te worden, te meer, dewijl door de faciliteit, bier- omtrend te betoonen, de onvoegzaambeid zal kunnen worden vermijd van in bet vervolg, gelijk bij boogstdeszelfs aankomst in deze kolonie plaats vond, ambtenaren van de eerste klasse in buwelljk verbonden !e zien met onecbt geborene en on- gewettigde vrouwen en bierdoor wijders nog aan eene menigte van ambtenaren, zoowel ter boofdplaats Batavia, als langs de gebeele Noord^Oostkust van Java, eene aanmoediging zal worden gegeven om zicb ten aanzien van een onwettig, doch ottsebuldig kroost van bunnen vaderlijken pligt te kwijten;
heeft besloten bet voorschreven verzoek van den requedtrant te accordeeren en mitsdien aan denzdlven te doen afgeven brieven van legitimatie in optima forma, denzelven wijders libererende van de betaling der 10 percent van zijne bezit- tingen, welke gewoonlijk in geval van legitimatie pleegd «te worden betaald.
26 Augustus. Afschaffing der verslreklüng mn lands- wege van wijn^ belialve aan hosfdlalen.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende eene specifique aantooning van de maande- lijkscbe verstrekkingen tan wijn sedert de maand Januarij jongstleden tot nu toe, zoo aan de hospitalen te Batavia, het gesticht der pennisten, bet depot der marine op Weltevreden, als ook ten behoeve van onderschefidene schepen en vaartuigen gedaan ;
overwegende, dat deze verstrekkingen van wijn, vooral in een tijd van duurte en schaarsheid aan alle fiuropeesche goe-
Digitized by
- H. W. bAÊNOÊLS. 147
dereo, niet zonder een merkdijk bezwaar tan VLands kaa fcunneo geschieden;
dat boitendien Terscheidene yan deze yerstrekkingen, zooak die ten faveure der jongelieden in 't gesticht der pennisten, ab zeer oneigen ntoeten worden beschouwd, hun boven het tiTeur der inwooning nog tocToegende een gebruik yan wt)n, 't welk dikwerf anderen, in dezelfde omstandigheden geplaatst, doch het gedachte faveur missende, moeten ontbeeren, ta^IJl die, welke aan het depAt der marine, zoomede aan de onder- scheidene schepen en vaartuigen zijn gedaan, directelijk strijden tegens het besluit van zijne excellentie den Maarschalk ea Gouverneur Generaal van den 26^ Februarij jongstleden, waarbij alle verstrekkingen van geld, van wijn en boter ten behoeve van het gedachte depAt zijn afgeschaft, mitsgaders tegen het 2* artikel van het reglement nopens de tafelgelden tu randsoenen der koningltjke en koloniale zee-ofBcieren, ge- arresteerd den 9^° April jongstleden;
dat zelfs diegeene van deze verstrekkingen, welke met de mensohlievendste oogmerken van de zijde van hetgonver- nement ten behoeve der lidenden in 'sLands hospitalen werden geaccordeerd, door deze heilzame bedoelingen zelven oiet genoegzaam worden gejustificeerd, aangezien niet alleen de hooge prezen der wijnen, maar ook de hoeveelheid, tot welke dezelve riumschoots gedurende de laatste maanden tea dienste der hospitalen zijn verstrekt, het vermoeden wet- tige, dat dearive niet altijd zijn gekomen tot hen, voor wiens soolagement dezelve waren bestemd, maar buitendien ook, ^ ware het, dat de verstrekkingen ter goeder trouw wierden gedaan, de slechte hoedanigheid van deze dranken, als veel oit zunre en wrange wijnen bestaande, dezelve geheel onge- schikt moet maken om in iets tot de herstelling of versler- ÜDg der l|}defs in de hospitalen te contribueren en veel meer Ba dan voordeelig aan derzelver gezondheid moet doen zijn;
dat deze zelfde aanmerking ahnede van applicatie is op de verstrekkingen, welke ten behoeve van gemeene Europeesche zeevarenden en van schepen en vaartuigen worden gedaan, en
Digitized by VjOOQ IC
148 ^BOë. H. W. DAËNOËLS.
dat deze Terstrekkingen dierhalven, zoowel al diegeenen, welke ten foyeure der hospitalen worden gedaan, zeer gevoeglijk en tot voordeel der gezondheid van hun, die daarin deelen, kunnen worden geremplaceerd, de eersten door een matig gebruik van arak en water en de laatsten door andere, versterkende middelen, welke de geneeskunde aan de hand geeft, en dat aldus door eene algemeene afschaffing der verstrekkingen van wijn eene ruime deur tot misbruiken en malversalien zoude kunnen worden gesloten en tevens eene zeer aanzienlijke som 's jaarlijks uitgespaard; heeft besloten: 1^ dat voortaan geene wijnen, hoegenaamd, van 'sLandswege zullen worden ingekocht, noch verstrekt, behalven alleenlijk aan de zieken in 'sLands hospitalen en zulks niet verder, dan de aanbanden zijnde voorraad zal toereiken; 1^ dat de verstrekkingen van wijn, na den 26**" February^ jongstleden gedaan ten behoeve van het depot der marine en na den 9° April jongstleden ten behoeve van de brikken Rembang, het DuiQe en van andere schepen en vaartuigen, ten laste zuDen worden gebragt van diegeenen, welke ongequaliGceerd en tegens de resolutie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 26^° FebruariJ en het reglement nopens de tafelgelden en rand- soenen van den 9^ April jonstleden de gedachte verstrek- kingen hebhen gedaan; 3® dat de chirurgijn en chef zal zijn gechargeerd op te geven en te berigten, op welke wijze de verstrekkingen van wijn ten dienste der hospitalen op de beste wijze kunnen worden
De chirurgijn en chef voldeed al zeer snel aan den hem bij art. 3 opgedragen last, want reeds den ^T^ Augustus 1806 besloot Daendels:
1^ dat de verstrekkingen van wijn van dato dezes geheel en al zullen zijn en blijven afgeschaft;
Digitized by ^
H. W. OAENOEL8. 149
i* dat echter met de yerstrekking Tan wijnen, die nog in Toorraad zijn, zal werden gecontinueerd, tot dat dezehre zuUen wezen verbruikt;
5^ dat de chirurgijn en chef zal gelast zijn te zorgen, dat van de voorschreyen, aan handen zijnde yoorraad een nuttig en spaarzaam gebruik ten l^ehoeve alleen der geyaar- lijkste zieken werde gemaakt, zoodat de yerstrekking aan eenen zieke niet te boven ga de quantiteit van acht oneen of het derde gededte van een bottel 'sdaags;
4" dat de meergedachte voorraad van wt|n geconsumeerd zijnde, de verstrekkingen van dezelve ten aanzien van zieken zullen worden geremplaceerd door brandewijn, ge- mengd met water en suiker, te geven tot eene hoeveelheid van 2 oneen of een 12*** gedeelte van een bottel *8 daags, waarboven niet zal mogen werden gegaan;
S^ dat in zeher voegen de voormalige Terstrekkingen van wijn ten aanzien van reconvalescenten zullen worden vervangen door een gebruik van arak, met water gemengd, zullende de hoeveelheid der arak mede niet mogen surpasseren het 12<i<! gedeelte van een bottel of S oneen des daags.
Op d^ V^ September 1808 is daarentegen besloten » buiten effect ie stellen en in te trekken, gelijk wordt ingetrokken Mj dezen, bet besluit van den ^e**" Augustus jongstleden, voor zoo verre daarbij was bepaald, dat de verstrekkingen van wijn, na den 26° Februarij jongstleden gedaan ten behoeven van het depot der marine en na den 9" April jongstleden ten behoeve van de brikken Rembang, het Duifje en andere schepen en vaartuigen, zouden worden gebragt ten lasten van diegenen, welke ongequalificeerd de gedachte verstrekkingen hadden gedaan".
26 Augustus. Generale order betreffende liel bewaren van de gezondheid der militairen.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in
Digitized by VjOOQ IC
IBO 1808. H. W. DAENOEL8.
aanmerking genomen hebbende, boe in de onderscheidene caiüoHiienienten of detachementen door de militaire chefs en conmi^ndanten niet de behoorlijke zorgen en plq^ten worden aangewend, zo tot bewaring der gezondheid tan de krijgs- lieden, als tot de bezorging Tan het nodige yoor de yerpleeging der zidcen;
gelast aan alle mililaire chefs en commandanten:
Ten eersten: dat tot de gewone exercitien, marscheu, militaire wandelingen, enz. men zalTerkiezen den koelsten tijd en wd den nacht of morgenstond, ten einde men, zooteel mogelijk, vermijde den nadeeUgen invloed der lugtsgestetdheid op de gesondheid;
dat het nodige toeverzigt warde genomen over de militaire menag^es of chambreis, opdat deze behoorlijk ingerigt worden en het eten op bepaalde tijden geschieden kac;
dat de nodige reinheid in de bamboes kasemen of hutten worde bewaard; daarin zogenaamde sasaks worden gelegd om den grond droog te houden etf in den omtrek goten tol af- watering worden gemaakt ; ook de latrines diep genoeg worden gegraven op eenen tamettjken afstand der kazehien of hutten en tijdig worden gedempt;
en in 't algemeen zal alles worden geweerd, wat nadeelig zoude kunnen zijn aan het behoud van de gezondheid d^r ntflitairen.
Ten tweeden : dat in de cantonnementen of Mj de dela- cheitoenteè altijd voor eene geschikte, afgezonderde plaats moet gezorgd worden tof> verpleging en berging der zieken, bttften de plaatsen, alwaar de gezonde militairen huisvesten;
dat in deze zogenaamde gamisoens hospitalen een onder- officier als meriagie-meester zal fungeren, die voor de huis- hondeltjke ordres en verrekening der gelden verantwoordelijk is, zullende voor het houden der menagie voor de Europezen en Ambonezen worden ingehouden het gewone menage-geld; terwijl van wegens het gouvernement in rekening zal geleden worden, voor ieder inlands soldaat twee stuiver^ daags, in zodanige munt, als waarin de tractementen ter plaatse, waar
Digitized by VjOOQ IC
1808 H. W. OAENOELS. 151
het hespiUal w<wd aangelegd, aiU)efeaald wordfio» behalY«u nog de gew(me rations van nyres;
dat de geringe yoorschotten, die hiertoe door de conunan- derefide officieren zuUen worden gedaan, met de nodige be- wijzen voorzien, maandelijks aan den commissaris vaaoorl(^ zuUen gezonden worden, ten einde daarop de voldoening geschiede;
dal uilbooCde van de tegenwoordige schaarsheid en duurte geen wijn lian verstrekt worden aan de hospitalen; dat de matrassen, dekens en lakens voor de Europezen en Ambonezen, ab ook de matjes en kleedjes voor de inlanders, van de mili- taire of iriaatseiijke eivile adwinistratien zullen verkregen werden op bons, dow de coounandeerende officieren geveri- fieerd ^ getekend, welke voorts de nodige zoi^e zullen drag^, dat deze artikden behoorlijk onderhouden en verantwoord worden.
Zie ook 30 November 1809.
29 Augustus. Maatregelen in hei bdang van de bo^ehen &p Java.
Nademaat wij btj het daarsteHen van eene algemeene in- spectie en daaraan ondergeschikte administratie der hont- bosschen over bet gansche eiland Java inzonderheid hebben beoogd om voor altijd te doen cess^^n de willekeurige beschikkingen, die èn de voormalige residenten èn particuliere persoDen zich onder het vorige gouvernement over de kost- baarste houtbosschen hebben aangematigd, waardoor dezelve gebragt zijn tot zoodanigen staat van verwaarloozing ondiep verval, dat deze voorname resource voor den Lande, indien nog langer aan de opgemelde, eigenbatige directie zijn ver- woestende loop was gelaten, welhaast geheel tot niet zoucte zi)n gerednceerd, wij om aan den Lande het effect van dezen maatregel te verzekeren goedgevonden hebben te ordonneren eo Ie stalueeren, gelijk wij ordonneren en statueeren hl) dezen :
Ten eersten: dat degeenen, die zidi in 'sLands bosschen
Digitized by VjOOQ IC
182 1808. H. W. DAÊNDELS.
schuldig maken aan het schenden der hoornen, het vernielen der bosschen en plantsoenen, het ongequalificeerd kappen Tan houtwerken, zoomede alle suspecte en in de bosschen noodeloos rondzwervende inlanders of Chinezen, zullen worden opgeval en gepunieerd met confinement, hannissement, kettingslag of eene geldboete, na exigentie van zaken en het hegaan delict.
Ten tweeden: dat generalijk zal verboden zijn alle afvoer, vervoer, doorvoer en debiet van houtwerken, welke niet van het gouvernement zijn ingekocht of met hare voorkennis zijn gekapt en verkregen, mitsgaders ten blijke daarvan met het merk der administratie zijn voorzien, bestaande in de letters L. R. in een cirkel, sub poene, dat dezelve houtwerken, on- verschillig waar zij worden achterhaald, zullen worden verbeurd verklaard ten profijte van den Lande en bij transport de vervoerders getraft met kettingslag voor twee jaren.
Ten derden: dat de uitvoering der voorschreven wet echter niet voor primo October aanstaande in werking zal worden gebragt, ten eipAe een elk in staat zij het door hem gekochte en in voorraad hebbende hout nog voor dien tijd te laten voorzien met het merk van de administratie, doende daartoe aangave te Batavia aan de administrateurs-generaal van 's Ko- nings finantien en domeinen en op de overige kantoren van het eiland Java aan de prefecten of den commissaris der hout- werken, welke gelast worden tot het ontvangen der gemelde aangaven te vaceren tot den twintigsten der naastkomeude maand September, dagelijks des voor den middags van agt tot elf uren, en na ommekomst van dit termijn, alle aangegeven houtwerken, een ieder in zijn ressort, gratis te laten voorzien met het merk van het collegie van administratie, in het voor- gaande artikel gedesigneerd, zorgende, dat dit voor of met ultimo der gemelde maand September zijn beslag erlange en de door hen gebezigde merken vervolgens vernietigd of aan den president van het collegie van administratie worden in- gezonden, mitsgaders de specifieke lijsten van de aangegeven en gemerkte houtwerken worden bezorgt aan d<n inspecteur- generaal over de houtbosschen ; en
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. 153
Ten vierden : dat de judkatiure over alle misdaden en mahersatien^ die ten aanzien der bosschen of van eenig ge- deelte van derzelver administratie mogten voorden gepleegd door Ylottemakcrs, opzienders van de stapelplaatsen, boschgangers en mindere geémploije erdens, zoo van de administratie, als van den commissaris der houtwerken, en generalijk door alle Chinezen en inlanders, zal worden uitgeoefend door het collie van president en leden van de administratie der houtbosschen, op aanklachte van den fiscaal van den inspecteur-generaal, welk collie zal wijzen bij arrest, zonder dat van hare vonnissen eenig appèl, provocatie of ander hooger beroep vallen zal, terwijl nogtans de inspecteur generaal der houtbosschen en president en leden van het coUegie van administratie wegens misdaden, in officie gepleegd, ter eerste instantie zullen moeten teregt staan voor den hoogen Raad van justitie te Batavia, gelijk mede de prefecten en alle andere Europesche ambte- naren, niet aan het coUegie van administratie of den commissaris der houtwerken ondergeschikt, over mesuses, omtrent de bosschen of de daarvan geproflueerde houtwerken begaan.
Zullende, ofschoon door deze bepalingen de weg tot vorige misbruiken is afgesneden, een ieder in de gelegenheid worden gesteld om het bij hem benoodigde hout, hetzy tot den ci- vielen of scheepsbouw, te verkrijgen door middel, óf van de periodieke verkoopingen, die van tijd tot tijd van 'sgouver- nements wege zullen worden gehouden, óf van tijdige aan- vragen direct aan het gouvernement navolgens de bepalingen, die, zoowel daarvan, als van de houtwerken, nader ter kennisse van de gemeente zullen worden gebragt; en het wijders, tot facilitering van den landbouw, aan de inlandsche negorij- volkeren zal zijn gepermitteerd om, voorzien van een loodje of perniissie-billet van den president of eenig lid der administratie, 't welk aan hun gratis zal worden uitgegeven, zoodanige soorten van hout te mogen kappen, als door den Lande niet worden geêmploijeerd, doch niet te min voor karren, ploegen en andere gereedschappen en noodwendigheden zeer geschikt zijn, als bij voorbeeld : het waroe, waloe-koekoen, kassambie, ingas,
Digitized by VjOOQ IC
1S4 1808. M. W. DAENDELS.
tekie, teagoeiaDg, jafi^oelï, weengo, poeng, baros eo anAer hout; welke opgemekie yergunaing ook t)ot de houders van koleiibraiiderijen zal wezen geèxtendeerd.
Oiitl»eden en bedelen den hoegen Raad van justitie van Henaiidsck'iBdièBy den inspecteur-generaal en het collegie van administratie der kotttbosschen, zoomede den fiseaal van den inspecteur-generad eH generalijk allen en een iegdijk, dien het zoude mogen aangaan, den inhoud dezes te achter- volgen eu te doen achtervdgen, nadien wij zulks tot welz^a va» Zijnei* Ma|esteits dienst en bevordering van 's Lands be- langen alzoo bevonden hebben te behooren.
En opdat niemand hiervan eenige onwetenkeid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo op Batafvia, als de onderscheidene kantoren van l»va en Ie Gheribon gepubliceerd, mitsgaders in de Ghisesche en gewone inlandsche talen worden geaiügeerd, iet plaatse gebruikelijk.
30 Augustus. Last loi hel in zee werpen van slof van muskaatnoten^ aanwezig in *s Lands pakhuizen te Batavia.
9eze wijze van handden was volgens de Roering de •gewone".
Op S7 September 1808 is gerapporteerd, dat 15418 pondeii stof hl zee waren geworpen; het ontbrekende ad 479^/, ponden werd afgeschreven.
7J^^m^* Opheffing van 's Lands kleinen tvinkel te Batama.
Is goedgevonden en verstaan:
Ten eersten: dat met ultimo dezer lopende maand de ad- ministratie der kleine winkel geheel en al ingetrokken en gedisponeerd zal wezen.
Ten tweeden: dat de restanten uit de kleine winkel inde
na te meidene administratien zullen worden orergebragt, als :
a. de lijnwaden, het schrfff* en druk-papier, de schrijf- en
boekbinders-gereedschappen, etc, item sch^kagie-goederen
in het kleede pakhuis;
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DACNOCLS ISH
b, Terwstoffen, potlood, peneeelen, etc. op de werff; e. de koffij-boonen in de Waterpoort, en d. de specerijen, peper, niostaardzaad, enz. in de Westzijdscbe negotie-pakhaizen.
Tea derden: dat alsnu nit de opgeroeide administratien de gewone verstrekkingen Landswege zuilen gedaan worden, met last op den negotie-boekhonder om btj het Bataviasche negotie- grootboek twee bijzondere hoofddeelen te formeereu onder den naam van: goederen diverscbe in de Waterpoort en goederen diverscbe in bet kleede-pakbuis, om vervolgens spe- cifiek by bet bijboek verhandeld te worden, en om wijders aDe de goederen diverscbe, zoowel in de Waterpoort en het kleden-pakhuis, als uit de andere administratien, tegens de verleende ordonnantien behoorRjk en na de order te con- fronteeren en om van de bevonden verschillen alle zes maanden, voordat dezelve bij de Bataviasche negotie-boeken worden overgenomen, bt| een bericht kennis te geeven, met voordragt tot de nodig geoordeeld wordende redressen.
Ten vierden: d^t door deze schikkingen de boeken der kleine winkel onder ultimo dezer zullen moeten worden ge- slooten, nadat bij dezelve specifiek zal zijn bekend gesteld, aan welke administratien de restanten zijn afgegeven en ver- antwoord geworden.
Ten vijfden: dat het tractement van den klein-winkelier zal gevoegd worden bij dat van den administrateur van bet kleede-pakbnis, waarvoor aan hem de zorg is opgedragen voor de bij den Lande ingekogt wordende ampbioen en bet afpakken en verzenden van zegels na de buiten-kantoren is gedemandeerd.
Ten zesden: dal van nu voortaan de gemeente zal worden geriefd :
met foeiy bet 8 a rd« »: —
Dooten-muscaat » » . . » 5 : —
Mgden » » » 1:12
koffij het pikd » 17:8
fefer » » » 14: 8
Digitized by VjOOQ IC
1K6 '808. H. W. DAENDELS.
alles zilvergeld, of de drie eerst gemelde artikelen uitkoops bezwaard met 20 percent advans en de Iwee laatstgenoemde artikelen met 10 percent belast, ten voordeele van degeene, welke met dien verkoop word gechargeerd: en
Ten zevenden : dat met den opgemelden verkoop is gebenefi- ceerd geworden de burger-negotiant, Mattthljs Meijer, aan denwelken 's maandelijks tot den verkoop aan de gemeente uit 'sLands voorraad zal worden afgegeeven:
18 « foelij hel « a rd* 6:32
25 » nooten-muskaat » 2 : 32
40 » nagelen » 1: 2
48 pikol koffij » 15:30
40 » peper » 13 : 1
mede zilver geld, om voor de in het vorige artikel vermelde prijsen te worden uitverkogt op zodanigen voet en wijze, als aan hem bij instructie zal worden voorgeschreven.
Zijnde wijders goedgevonden en verstaan den heere direc- teur generaal te verzoeken en te qualificeeren aan liet een en andere de nodige executie te geeven en voorts de gemeente bij billet van deze veranderde inrichtingen wegens de ver- kooping van specerijen en producten kennis te geeven.
De 48 pikols kodij werden op 25 December 1808, «als •niet toereikende bevonden zijnde", tot 75 pikols vermeerderd.
Op 12/16 Junij 1809 is nader besloten, >de bij billet van den 6*" September anno passato bepaalde verkoop van spe- cerijen, koflij en peper ten huize van den burger-negotiant, Matthijs Meijer, voortaan te laten geschieden, wel berekend tegen zilver geld, doch betaalliaar in papieren geld met de in iedere maand door de hooge regeering bepaald wordende agio".
51 Augustus. Bepaling nopens kettinggangers.
Is besloten de kettinggangers, zoo te Batavia, als te Tanjong Poura en verder onder het ressort van gemelde hoofdplaats, zoomede in de prefecture van Cheribon, te stellen ter dispo-
Digitized by VjOOQIC
IdOÖ. H. W. ÖAÉNÖELS. 15^
sitie Tan den prefect der Jaccalrasche en Preanger boTenhnden, Tan Motman, ten einde aan het maken der wegen te worden geêmploijeerd.
3' Augustus. Aanslelling van een gezworm landmeter voor Jam' 8 Noord- Oostkust.
Is besloten aan te stellen een gezworen landmeter voor Samarang en de overige prefecturen langs Java's Noord-Oost- kust en zulks onder genot van zoodanige emolumenten, als bij de uiloefening dezer bediening van ouds van particulieren plegen te worden genoten, doch zonder dat hem eenig salaris uit 'sLands kas zal worden te goed gedaan en dat zijne werkzaamheden ten dienste van den Lande in daggeld a 4 rd, ziher, daags zullen worden beloond, wanneer dezelve te Sa- marang of in den omtrek plaats hebben, en daarbuiten met de reiskosten daarenboven, en voorts op zoodanige instructie, als nader voor denzelven zal woi'den gearresteerd.
1 September. Onjanisalie van liet bestuur over Java*s N. O. kust.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat overeenkomstig de weldadige en vaderlijke bedoelingen van Zyne Majesteit den Koning, gemanifesteerd bij de 26 en volgende artikelen van de voor hem beraamde instructie ak Gouverneur Generaal van Indien, alle notable vei*anderingen in de plaats hebbende inrigtingen onder de Javanen, ofschoon ook tot voordeel van den Lande en der koloniën kunnende strekken, gepostponeerd zullen moeten blijven, zoolang er nog eenige bedenkingen overblijven, of dezelve met den aart en zeden der Javanen hand aan hand zouden kunnen gaan;
dat hij, Gouveiiieur Generaal, echter bij het S9* artikel van zijne voorschreven instructie door Zijne Majesteit uit- drukkelijk is gelast om dien onverminderd te zorgen, dat onverwijld de meest geschikte middelen met overleg van de inlandsclie regenten weidden beraamd en in het werk gesteld
Digitized by VjOOQ IC
it(8 ^ÖOè. H. W. DAENOÊLé.
om jn de kmdeD onder bet gebied Tan 2ijiie Ifajeeleit io OostJodién bet lot van den gemeenen inlander te verbeteren en te verzekeren, alle onregelmatige en willekeurige bdastingen en andere misbruiken af te scbaffen, den landbouw, zooveel mogelijk, uH te breiden en, benevens allen geoorloorden koop- bandel, te besebermen en aan te moedigen;
overwegende, dat buiten alle zoodanige voorzieningen, als bereeds bij bijzondere wetten en ordonnantien door bem. Gouverneur Generaal, tegen bet bonden van verpandelingen, bet verburen van dessa's öf distrieten en bet bonden van vrije Javanen tot bet presteren van buissclijke diensten zijn gemaakt, bet aan ztjne excellentie uit de ingekomen consideratie van den Oostboeks gezagbebber en van de kundigste preferten der verdere prerectures van Java, zoomede uit de gehoudene conferentien met de inlandscbe regenten, die, daartoe expres- seltjk bijeen geroepen, van den 29«" Julij tot den 20" Augustus jongstleden te Samarang bebben gevaceerd ('), en uit de kennis, door eigen oordeel en ondervmding opgemaakt en verkregen, tot volle overtuiging is gebleken, dat, niet alleen degemeene Javaan, maar zelfs bet grootste gedeelte der regenten, — eenige weinigen alleen uitgezonderd, die, bescbonken met een meer geéclaireerd verstand, ook beter als bunoe ambtgenooten bunne belangens wet^ te pondereren, — over bet algemeen aan de oude inrjgtingen te zeer verkleefd en niet berekend zijn om den scbok te kunnen verdragen, welke groote veranderingen in bet inlandscbe bestuur zouden voortbrengen;
overwegende, dat deze bevinding, zoo volkomen strookende met de denkbeelden, daarover door Zijne Majesteit den Koning opge^t, boe zeer niet toelatende de invoering vooralsnog van zoodanige, meer notable reformes en verbeteringen, waar- voor dit gelukkig land vatbaar kan worden gerekend, echter geen empecbement kan wezen om, beboudens de zeden, ge- bruiken en godsdienstige gewoontens van den Javaan, alzulke redressen daar te stellen, waardoor de regenten in het uit- oefenen van een willekeurig gezag ten nauwste worden be-
(*) Bü (Ue conferentiin {jjo 38 regefiteo tegenwoordig geweest.
Digitized by VjOOQ IC
1è06. H. W. DAENOÊLS. 15^
perkt, doch terens ook in het bezit Tan billijke iflkooisten geraainÜDeerd en door blijken Tan onderscheiding tot attache- ment aan bet goayemement, mitsgaders eergierigheid en ambitie worden opgewekt, en wijders de Jayaan ontheft van aile eigendunkelijke afpersingen, waartoe z^ne hoofden zoo Taak oTerbellen; wijders Toor hei overige de contingenten gelaten op den ouden Toet en de iiriLomst^ in gelde eeniger- mate verhoogd in evenredigheid Tan andere, weggenomen, drukkende lasten, met zoodanige verdere bepalingen als in kei generaal aan de uitbreiding der cnlture, het handhaTen Tan eene goede politie, het onderhouden van wegen, posterijen, enz. kunnen bevorderlijk zijn;
overwegende eindelijk, dat, ofschoon de genoemde redressen geen volkomen plan van verbetering in zich bevatten, dezelve niettemin als een eerste slap moeten worden aangemerkt om den Javaan tot nadenken te brengen, hem de weldadige be- zorgdheid van bet gouvernement voor zijnen stand te doen gevoelen en door dit gevoel allengskeos los te maken van de Yooroordeelen, die vooralsnog aan grootere Terbeteringen in den weg slaan, terwijl door deze inrigtingen alleen en zonder in aanschouw te nemen de immense voordeden, welke in het vervolg uit de nienwe administratie der boutbosscben en de gemaakte bepalingen ter uitbreiding der koffij-culture zijn te waglen, de inkomsten van het voormeble gouvemenEieot van Java's Noord-Oostkust boven die van vroegere jaren dadelijk zdien worden vermeerderd met eene noemenswaardige som van circum circa rd* 700000 a rd* 800000;
besluit te arresteren, gelijk gearresteerd wordt bij dezen, de navolgende organisatie voor het bestuur van Java's Noord- Oostkust:
Art. 1. De prefecten zullen zijn de eerste persoon, ieder in hunne prefectnre, en als de gouverneurs civiel daarvan worden geconsidereerd.
Art. 2. Zij zuHen verpligl zijn voor de goede orde en politie in hunne préfecture te waken en tevens te zorgen, dat de onder hen gehoorende regenten en mindere hoofden
Digitized by
160 lÖÖë. H. W. OAÈNOËLè.
mede tot hunnen pligt worden gehouden; dat de gemeene inlander door hen niet werde gekneveld, noch mishandeld, maar integendeel in alles yolkomen regt wedervare ; dal ook de ver- schillende cultures hehoorlljk worden gadegeslagen, de ryst- velden op hun tijd beplant en inzonderheid de cultures der koffij en kapas meer en meer worden uitgebreid en verbeterd. Art. 3. Zij, prefecten, zullen ten dien einde niet alleen in hunnen dienst kunnen behouden de mantries of zoogenaamde condoeroeans, die tot het overbrengen van orders aan de regenten wierden gebruikt, maar bovendien nog in dienst nemen, voor zooveel Tagal, Paccalongang, Samarang, Japai*a, Rembang, Sourabaija, Grissée, Passourouang en Sumaoap be- treft, een gelal van ^4, doch Ie Banjoewangie, Bancallangen de Baviaan van slechts 1% jonge en geschikte manschappen, met een algemeen hoofd over dezelve, door den prefect of commandant der plaats te benoemen en aan te stellen en verdeeld in volgender voege, als op de eerstgemelde prefectures : 4 tot oppassers,
12 anderen om tot maintien der politie en goede order te worden gebruikt en inzonderheid om alomme in de kampongs, negorijen en dessas een wakend oog te houden op hetgeen aldaar omgaat en van alles rapport te doen aan den prefect; en de overige 8 manschappen tot het inspecteren en houden van opzigt over de koflij en andere cultures; en zo op de kleine en ondergeschikte prefectures na rato. Zullende voorts deze manschappen naar de diflcrente de- partementen, waarin dezelve worden geèmploijeerd, door eene bijzondere wijs van kleding na een daarvan door den prefect of het hoofd der plaats te geven model alle van den anderen worden gedistingueerd.
Art. 4. De gedachte manschappen zullen door de respective regenten, niet alleen ieder van een goed paard met dies toe- behoren worden voorzien, maar ook door de prefecten met de nodige rijstvelden tot derzelver onderhoud, welke bestaan zullen in 4 jonken voor het hoofd en 1% jonk voor ieder
Digitized by
- M. W. OAËNDËLè. 161
gemeeoe, zuHende zQ Toorts mede bevrijd zijn van aUe andere lasten, behalven het opbrengen van bun aandeel in rijst-le- verantien aan den Liande.
Art. S. Bij absentie van den prefect zal het gezag z^n toevertrouwd aan den boekhooder of scriba, met uitzondering aUeen van den Oosthoek en van Samarang, zullende by ab- sentie van den gezaghebber de prefect van Grissee en van den prefect van Samarang de hoofdadministrateur aldaar met het gezag bekleed zijn.
Art 6. Aan de gedachte prefecten zullen, ofschoon in alles aan derzelver gezag en bevelen ondergeschikt ten aanzien van het inlandsche bestier, onmiddelijk in rang volgen de regenten, welke tot hunne prefecture geboren.
ArL 7. Zij, regenten, zullen voortaan mede worden gecon- sidereerd als ambtenaren van Zijne Majesteit den Koning van Holland en in die hoedanigheid in alle ofBciele actens gebruik maken van het zegul van den staat.
Art. 8. Zij zullen den rang hebben : een adipattij van major, een tommogong van luitenant-kolonel en een ingebelj van kapitein.
Art. 9. Zy zullen daarentegen ook verpligt zyn zich met allen y ver toe te leggen op de verbetering en uitbreiding der cultures en inzonderheid van die der koffij en kapas, en navolgens den wil van Zyne Majesteit den Koning het lot van den gemeeneii Javaan te verzagten en van alle onder- drukking te bevrijden, mitsgaders te zorgen, dat daarenboven alle ledigloopers, zwervers en andere, schadelyke voorwerpen zorgvuldig uit hunne regentschappen geweerd dan wel tot den landbouw of andere, nuttige bezigheden werden aange- spoord; dat voorts de contingenten, verpligte leverantien en contributie in gelde ter behooriyker tyd worden voldaan en eindelijk alles aangewend, wat eenigzints dienen kan om den bloey en welvaart van de aan hun toevertrouwde regent- schappen te bevorderen, zoo en in diervoege als hun nader bij een speciale instructie zal worden voorgeschreven.
Art. 10. De bepattijs, jaxas, manlries en mindere hoofden
PUIAIT-BOU OSBL IT. li
Digitized by VjOOQ IC
ai^Mi^ Mdérïidg ^eti' rang U^ireii' behouden, welke zijï thans beziiién, éü vér|riigt ztjn met aUe getrouwb^ bit te yoered 'de bevelen, Welke hun door de regenten dan wel onmiddel^ ^öor den prèléct worden gegeven.
Art. \V, Alle ónderdrukkiflgen efa knevelarljeD van den ^meeteü maa, door de gedachte inindtere hooNen gepleegd, zuUen onmiddeltjk doop het verlies huiiner bedieningen worden geboet, dhn ook wel zwaarder naar exigentie van zaken v^rden
Art 1^. De ai^tting van* allto de voornoemde mindere hoofden zal voor laan alleen geschieden door zijne excellentie den Gmivepheur Generaal, op voordragt van den prefect, zoHende de regenten eenlijk geregttgd zijn hunne klagten en bezwaren ten* aanzien van dezelve aan den prefect in te dienen.
Art IS. Ter betore nakoming van het voorgaande artikel ztillen* alle de AarBij vermelde hoofiden van actens' vdu aan- stelling worden voorzien, met mtzondering aUeen van de palingies of lOerahs^ als wordende veelal door het volk zelve gdwzen en van^ jaar tot jaar iterwiBséld.
Art. 14. De voorschreven actens van aanstelling zuBen» vbor zover de bepatt^ en greot-jaouls betreft, worden verleend door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal en voor het overige uit hoogst dedzdl» naam door den prefect
Art iïk Zij zullen zijn geschreven, die van een bepaUij op:
eènt zegel van rd» 5
die van een* groothjaxa > B
» » » opperpriester
• • • onderpriester
» » » groot-mantrie
» » » deniang
en die van een klein^-mantrie
Art. 16. Aan< de raeergedachte hoofden zullen bovendien een toereikend aantal rijstvelden worden toegestaan om daaruit, yol|ens hunnen rang, een ordentelijk bestaan te kunnen vinden, zonder nodig te hebben, om* daartoe te geraken^ tot andiN^ middelen of wegen hunne loevlugt te nemen^
24
Digitized by
180«. H. W. ÖAENDÉLS. 163
Art. 17. De cotttiigeDt^ ran rijst, groene katjaiig, ciappus ei aard-oli|, item hout, kaijer en goeoioetie-draden, mits- pAtn de geforceerde lerenuitie Tan peper, sai vooreerst nog op den ouden Yoet worden gelaten, dat is, dat deielye op e?eD die wijze als yoorheen en met even dezeWde o?erwigten en min-belalingen zullen gelererd worden, met deze essensiele Terandering nogtkans^ dat de voorschreveBe orerwigtea en ■in-betalingen niei meer ten Yoordeele zullen komen van de geien, die deaelve te voren na ziek trokken, outar ten farvenre gebfagt worden van den Lande, onder deze bepaUngen: 1* dat de opbrengst van de groene katjang zal worden ver- vangen door eene betaling in gelde, gerekend tegens rd* 40, zilver geld, de koijang, 2* dat het desgelyks ook aan aUe de ingezetenen zal zijn gepermitteerd om het aandeel, dat zy in de leverantie van rynC aan ien I^ande zuUen moeten fourneren, mede in gelde te vereffenen tegens een rd% zilver, de pikd van 1^ pond.
Art 18. De leverantie van houtskolen en andere dier- gelijke, cmontbeerlijke artikden voor de huishouding zal ins- gtlyks nog op den presenten voet worden gelaten, tot dat op voordragt van de adnunistratie der hontbosschen daar omtrent eene nadere bepaling zal zijn gemaakt
Art 19. Alle verdere, geforceerde leveranlieD, als die van indigo, katoene garens, eardamom, was, staart- en lange peper zullen geheel zqn en biyven afgeschaft.
Art 30. De respective regenten en inlandsche hoofden zuUeo voor den vervolge mede geheel zijn gdübereerd van hel fourneren van geschenken, hetzij in gelde, dan wel in goederen of anderzints, onverschillig om welke redenen of 2tan wien dit ook zoude mogen geschieden, met commiuatie zells van, hier tegens handelende, naar omstandigheden van zaken te aullen worden gecorrigeerd.
Art. ^1. Het verhuren van dessas en negcNr^en aan Chi- nezen en anderen bij placcaat van den 14®** Julij 1808bereeds z^e geinterdieeerdy zullen zij, regenten, zich daar na stip-
Digitized by VjOOQ IC
164 1ÖÖÓ. M. W. DAËNDËLë.
teiyk hebben te gedragen, uitgezondert alleen diegeenen, welke aan de suikermolens, aan de zoutpannen, dan welaan de yogeluest-klippen zijn verbonden en welke zij op den vorigen Toet zullen mogen voortgaan te verhuren, mits de ware be- nodigdheid niet te buiten gaande.
Art. 22. De gezamentlijke regenten zullen voortaan nog ontheven zijn van alle verdere betaling van tjatjar- en calanger- gelden, zullende echter de jaarlijksche fournissementen voor bet houden van tandak- en ronging-spellen, zoomede die ten behoeve van den landraad, op den ouden voet worden ge- continueerd, met die verandering nogtans, dat de betaling der laatstgemelde voor als nu gedeeltelijk te Sourabaija zal ge- schieden.
Art. 23. De regent van Lassum zal in het bijzonder voor- taan zijn geêxcuseerd van het aanbouwen en leveren van het anders gewoone contingent-vaartuig, zullende hij niettemin verpligt blijven tot de betaling van rd* 1000 wegens de in het Damaksche gelegen calanger negorij Grogol, zoomede van gelijke rd"* 24B wegens Glongong en rd' 31:12 van Tjinkalsewoe Art. 24. De zogenaamde pradjoerits of onbezoldigde in- landsche troupes, als van geen nut zijnde, zullen van nu voortaan worden afgeschaft en de respective regenten van derzelver onderhoud bevrijd.
Art. 25. Daarentegen zal op iedere prefecture of comman- dement worden opgericht een corps van inlandsche dragonders of zogenaamde djajing sekars, zullende bestaan:
te Tagal uit een corps van 80 koppen
» Paccalongang 50
» Samarang 100
» Japara $ 50
» Rembang 50
» Grissee 50
» Sourabaija 80
» Passourouang 100
• Sumanap 100
Terwijl uogtaus de ondergeschikte prefectures en posten
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OACNDELS. 165
fao Banrallang, Banjoewangie en de Baviaan Tan de oprichting van dezeiTe blijTen geêxcuseerd.
Art. 26. De gedachte corpsen dezer djajing sekars zullen ooniiddelijk staan onder de orders randen prefect of comman- dant der post, waartoe zij gehooren, en door denzelven ge- employeerd worden ter bewaring eener goede politie en TeiUgheid in de districten, waarover hij gesteld zal zijn.
Art. 27. Ten einde aan deze hunne bestemming te kunnen beantwoorden zullen de gedachte djajing sekars alle gekozen worden uit goede ingezetenen en bestaan uit jong en knap Tolk. waarop men zich veilig kan verlaten.
Art. 28. Zij zullen door hunne eigene oiBcieren worden aangevoerd, welkers getal echter niet hooger zal mog^n zijn dan van drie voor ieder prefecture of commandement, waarvan de eerste rang zal hebben naast den bepattij en de overigen naast den binnen-pattij en groot-jaxa, terwijl zij voorts alle drie zullen voorzien zijn met het gewone distinctief-teken, aan bonnen rang verknocht; zullende wijders aan de onder-offi- cieren en gcnaeenen respectievelijk worden toegekend de rang Tan groot- en klein-mantrie, ten einde daardoor te meer ODtzach aan den gemeenen man werde ingeboezemd en de corpsen zelve met eenen beteren geest werden bezield.
Art. 29. Tot onderhoud van deze manschappen zal in ieder district een genoegzaam aantal rijstvelden worden afgezondert en gesteld ter dispositie van den prefect of van den com- mandant der post. om door hem zelven of eene commissie ▼an zynent wegen in volgender , voege te worden verdeeld, als :
voor den eersten officier 15 jonken
» » tweeden » 10 »
» » derden » 8 »
- twee wachtmeesters, ieder K >
• vier corporaals » 4 »
eo » ieder gemeene 5 »
Art. 30. De voorschreven rijstvelden zullen verdeeld worden over de gezamentl\jke regentschappen, onder elke prefecture gehorende^ naar evenredigheid van derzelver grootte en bevol-
Digitized by VjOOQ IC
166 1«08. H. W, OAENDÊL».
king en op dienzelrden voet, als tot hiertoe ten opzichte van andere lasten heeft plaats gehad.
Art. 31. De meergemelde djajing sekars zullen van 's Lands- wege worden voorzien met een toereikend aantal korte ka- rabijnen met banjonetten, item houvirers en goede pistolen, vranneer die aan handen zijn.
Art. 32. Zij zullen bovendien ook voorzien worden, ieder, van een goed paard niet dies zadel en verder toebehoren, mitsgaders van eene montering na een daarvan te geven model, en wel voor de eerste maal ten koste van de regenten, waaronder zij geboren, doch in het vervolg voor hunne eigene rekenmg.
Art. 35. De commandeerende officieren zullen gevolgelijk verplicht zijn te zorgen, dat, ingeval van overlijden van een dezer manschappen of wanneei^ dezelve op eene andere wijze den dienst komen te verlaten, niet alleen alle derzelver wa- penen in een behoorlijken staat werden overgegeven, maar ook aHe de goederen, welke, als voorzegd, door den regent voor de eerste maal zijn gefourneerd, en dat dezelve voorts aan hunne opvolgers in den dienst worden uitgereikt.
Art. 54. Zich bij hunne corpsen wel gedragende, zullen de officieren en gemeenen der djajing sekars in het vervolg mede tot het inwendig bestier der regentschappen of tot het opzicht over de differente cultures en tot inlandsche hoofden bij pre- ferentie verkiesbaar zijn.
Art. 5S. Ongeacht de oprichting der voren omschrevene corpsen van djajing sekars, zal ook voor den vervolge Wijven stand houden de al oude verpligting, welke op de ingezetenen, zoo van de hoofd-negorijen, als dessas ligt, om, een ieder in de wijk of kampong, waartoe hij gehoord, op zijne beurt bij nacht mede de wacht te honden in de ten dien einde op bekwame afstanden van elkander geplaatste wachthuizen en, waar zulks noodig is, ook voor het fort of bij des prefects woning, item op de passeerbaan en andere diergettjke plaatsen ; doch zullen deze wachten eenelijk mogen gewapend v^zen met hunne pieken en krissen om, dus doende, alle misbruik,
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAeNOELS. t67
b^welk Tan >bet sdiietgeweer zoude kwumi gemaabt wordeB, ▼oor te komen.
Art. 36. Evenals Tan bet onderhoud der zoogenaamde piadjoerieta ot onbezoldigde inlandfche ütuipes, zuUan de re- genten Toor bei ver? olg mede z^ gelibereerd Tan de levtranlie nu JLruissersTaartuigen tegens de zeerorers en van de lere- nnlie van raartnigen Ier af baal Tan water en brandboul, mei BÜzondering alleen Tan de mindere forten en prefectures, alwaar slechts een enkel Taartoig ten behoeve Tan bet garnizoen zal worden Terslrekt; Toorts Tan bet oTorbreogeo Tan JirieTan ea papieren, ilem Tan bet praaijen van passerende sdbepen eo vaartuigen en andere diensten meer, welke te Toren Tan4ion l^eegden te worden gevergd.
Art 37. Ter Toockoming nogtaus van groote koeten en omslag voor den Lande zal de leTerantie Tan booten, gebouwen en andere Taartuigen, benodigd, zoo tot bet losaen en laden van sobepen, als tot den af baal en aanbreng Tan producten, item tot bet transporteren der houtTloltcn en wat dies meer is, ▼oor als nog op den ouden Toet en toot rekening Tan de regenten worden gebiten.
Art. 38. Het zal niettemin aan de respectiTe prefecten «B eoramandauten der posten ten stei>ksten zijn geinterdiceerd ▼an deze Taartnigen eenig ander gebruik te maken, dan *tgeen in 'sLands dienst word ^ereisoht.
Art. 39. In die plaatsen en districten, waar ten TOorscbroTcn einde de visscbers-prauwen plegen te worden gebruikt, zal zoiks roede op den ouden Toet werden gelaten, doeb zullen de eigenaars Tan deie visscbers-prauwen op de gedachte plaatsen, niet alleen geheel vrij zijn Tan de betaling van pacht voor de door hun ingOToerd wordende Tisch, maar bovendien ook voor dezelve en de verdere, met hen varende manschappen een of meer vaste negorijen worden afgezon* derd met een toereikend getal rijstvelden om daaruit bun oado^boud te vinden, en zonder dat zfj voor het genot van deze rystvolden eenige andere lasten zuilen behoeven op te brengen, noch om dies wille tol eenige and^nne diensten
Digitized by VjOOQ IC
168 1808. H. W. OAENOEL8.
worden yerpligt buiten het gewone contingent van hunne riJstTelden.
Art. 40. De leverantie der benodigde manschappen voor de magazijnen zal insgelijks als van ouds door de regenten worden gedaan; en zullen voor deze manschappen mede de benodigde dessas en rijstvelden worden afgezonderd, uitge- nomen nogtans Sourabaija en Samarang, alwaar tot de voor- schreven werken eenlijk de inwooners der hoofd-negorij^i zullen worden geëmploijeerd en zulks zonder dat aan hun daarvoor eenige andere beloning zal worden gegeven als alleen de kwytschelding der grondpacht, die zij anderzints voor de vrijheid van inwoning gewoon zijn te betalen.
Art. 41. Voor de diensten ten behoeve der hospitalen, het werk der blandongs en den zogenaamden houtkap zullen als van ouds eenige vaste dessas met een genoegzaam aantal rijstvelden tot onderhoud der battoot*s blijven afgezonderd; terwijl ten aanzien der werken aan 'sLands fortificatien en wat dies meer is, de daaraan geêmploijeerde manschappen, zoo nu, als in het vervolg, zoodanige betaling en verstrekkingen zullen genieten, als omtrend ieder van dezelve hij afzonderlijke besluiten is of nog zal worden bepaald.
ArL 42. Daarentegen zullen alle transporten van goederen, die van 'sLandswege worden verzonden, als ook de benodigde battoors, vivres en paarden voor marcherende troupes of bij- zondere militairen door de regenten moeten worden bezorgd, doch zonder dat daartoe eenige bijzondere dessas of rijstvelden worden afgezonderd ; zullende deze diensten door de gezament- lijke negorijen moeten worden gepresteerd, een ieder opzijn beurt, in diervoege, dat omtrend het getal der battoors en paarden, alsmede de verstrekkingen van vivres en de daar- voor te doene betalingen exactelijk werden geobserveerd de orders, gesteld bij besluit van den 17'° en van den ^O^** Augustus jongstleden.
Art. 43. Evenals tot het transport van 'sLands goederen en ten dienste van militairen, zullen ook de battoors en paarden door de regenten moeten worden gefourneerd ten dienste
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENOEL8. 169
Tan andere ambtenaren, wanneer dezeWe in oflicio reizen, mits nogtans, dat tot het transport van personen en goederen geen meerder manschappen en paarden znllen mogen worden gevorderd, noch gegeven als:
voor een inspecteur-generaal of prefect twintig battoors en vier paarden;
voor een lid van de administratie der houtbosscheu, com- mandant in den Oosthoek en onder-prefect twaalf battoors en drie paarden;
voor een scriba en ander diergelijk ambtenaar agt battoors en iwee paarden;
voor een opziender vier battoors en een paard; en voor alle andere commissianten twee battoors en een paard, mitsgaders het nodige logies en levensmiddelen voor hun zelven en gevolg tegens billqke betaling.
Art. 44. Met uitzondering van de voorschreven diensten en prestatien, alsmede van het maken en onderhouden der wegen, het uitdiepen van kleine rivieren, gragten en water- leidingen en voorts van alle zoodanige, publieke werken, welke tot onderhoud van een goede orde en politie mogten worden va*eischt, zullen voortaan, te rekenen van den 1"" October aanstaande, alle beerendiensten komen te cesseren, met uit- zondering alleen van dezulke, welke voor de regenten of andere inlaudsche hoofden nader hij het 54' artikel zullen worden bepaald en toegestaan.
Art. 45. Alle verdere heerendiensten, verstrekkingen van paarden en battoors om niet en diergelijke prestatien zijnde afgeschaft, zoo zal tot gerief der ingezetenen en reizigers, die zwarigheid mogten vinden het noodig getal manschappen en paarden tot transport van hunne personen en goederen in huur te bekomen, op gevoeglijke afstanden van den anderen een aantal bekwame herbergen worden opgericht en wel onder het ressort van 't voormalige gouvernement van Java's Noord- Oostkust:
de eerste te Tagal, » tweede » Paccalongang,
Digitized by VjOOQ IC
190 1808. H. vy. 0AENDBU6.
ie derde ie WéBierie,
» vierde • Samarang,
» vijfde » Coedus,
» zesde » Rembang,
» zevende » Sarang,
» achtste » Touban,
negende > Sidailoe en
« tiende >» Souraba^. Art. 46. De opbouw der gedachte herbei^en zal ge- schieden voor rekening van de regentschappen, :welfce lot de préfecture gehooren, waarin dezelve gelegen zijn, in evenreflig- heid van het aandeel, dat door ieder van dezelve in andere lasten moet worden gedragen, en aulks ingevolge een nader daarvan te formeren tarief voor ieder prefecture.
Art. 47. De tot den opbouw der meer gedaohte herbergen benoodigde houtwerken, mitsgaders ijzer en spijkers, zuilen daartoe uit 'sLands voorraad tegen inkoopsprijsen worden verstrekt.
Art. 48. Daarentegen zuilen de regenten moeten zorgen, dat, behalven de meubelen en verdere benoodigdbeden tot gerief der passerenden, elke herberg nog voorzien werde van twee goede ))ostwagens, ieder voor zes personen, dan wei vooreerst van zoodanige andere rijtuigen, als de omstandigheden zullen komen toe te laten, benevens zoovele spannen wagen- paarden, als benoodigd zijn om de eerste postplaats van de volgende herberg Ie bereiken, ieder span gerekend voor een traject van een of hoogstens anderhalf uur gaans, en voorts het noodige aantafl van goede rijpaarden en zoogenaamde gladdakkers naar evenredigheid.
Art. 40. De voormelde postwagens zullen ten dienste der reizigers ten minsten tweemaal in de week en wel des Maan- dags en Donderdags, zoowel om de Oost, als om de West moeten afrijden, terwijl van de rijpaarden dagelijks ten minsten twee zuUen moeten te bekomen zijn, die op bekwame af- standen tot de eerste postplaats der volgende herberg.worden afgewisseld.
Digitized by VjOOQ IC
1ê08. H. W. OACNOELS. 171
Art. 50. Het opzicht en de directie over de meer gedachte herbergen zal door den prefect, onder goedkeuring Tan zijne excellentie den Naarschalk en GooTemeur Generaal, worden opgedragen aan een der zoons of andere naastbestaande der regenten, indien dezelve daartoe de noodige bekwaamheid beütten, ofte anders aan zoodanig, inlandsch of Enropeeich persoon, als hij daartoe het meest geschikt zal oordeelen.
Art. 51. Tot onderhoud van elk van deze herbergen en van het postwezen, daaraan verbonden, zullen door de ge- zamentlyke regenten, een ieder in evenredigheid van de lieten, welke zij overigens dragen, worden bijeengebragt een aantal van 90 jonken rijstvelden, waarvan de beheering en verdeeling zal worden overgelaten aan diegeenen, die met de directie der herberg is belast.
Art. 52. Ten aanzien van de verdere huishoudelijke in- rigling der gedachte herbergen, de ververscbingen, welke door de houders van dezelve zullen moeten worden gefourneerd, de betalingen, welke door hen zullen mogen worden gevorderd, zoomede ten aanzien van het tarief der vragten voor de post- wagens en huur voor de rrj- en gladdakspaarden, mitsgaders omtrent het oppertoezicht, hetwelk door den prefect en com- missaris over de w^en en posterijen over de kas en den staat van ontvangst en uitgaven zal worden uitgeoefend, zullen zoodanige vaste bepalingen worden beraamd, als bij een nader deswegens te emaneren reglement aan de gemeente zal worden bekend gemaakt.
Art. 53. Ten einde de wegen en bruggen, langs welke de postwagens zullen moeten passeren, bestendig in goede orde werden onderhouden, zullen in ieder district Iwee der geschiktste mantrie's worden gekozen, die, met den rang van groot mantrie's bekleed, onder de onmiddelijke orders van den prefect eeneiijk met de zoi^ voor het onderhoud der wegen en bruggen zullen zijn gechargeerd.
Art. 54. Het getal der huisseljyke bediendens en gevolg Tan de inlandsche regenten en mindere hoofden zal niet meer mogen bedragen, dan:
Digitized by VjOOQ IC
172 1808. H. W. DAENDELS.
Yoor de regenten van Samarang, Damak, Paccalongang, de
eersten van Tagal en Pattij, de beiden van Sourabaija en
voorts ook die van Suraanap, Passourouang en Sidaljoe, ieder :
12 piekdragers of panoerangs» waarvan dagelijks zes in
functie,
2 paijong-dragers, ad idem,
2 epok- » » »
2 lampet- » » »
2 bawat- . » »
4 geweer- of houwerdragers 1 ^ ,
^. , , ^ of zoogenaamde pangawenan,
2 kandaga-dragers, ad idem,
2 rotting- » » »
2 quispedoor- » » »
2 gapet- » » »
16 panakawangs en
16 tandoe-dragers voor des regen ts vrouw,
6 panakawangs » » » »
12 piekdragers » » » »
80 man tot oppassing der paarden, waterbalers in de keuken
en wat dies meer is, dan wel
168 man in Hgebeel;
voor de regenten van Caliwoengoe, Candal, Batang, Wira-
dessa, Pamalang, Brebes, beiden die van Japara, den tweeden
van Pattij en voorts die van Coedus, Joana, Rembang, Lassum,
Touban, Lamongang, item beiden die van Grissée en die van
Pamacassang, Bangel en Banger, ieder:
2 piekdragers,
2 paijong-dragers,
2 lampet- >
2 epok- »
2 bawat- »
2 kandaga- »
2 geweer-dragers ) . ,
, > ^ of zoogenaamde pangawenan,
Ï8^ koppen,
Digitized by VjOOQ IC
iÖOé. H. W. bAENOELè. ifS
18
2 rotting-dragers,
2 quispedoors-dragers,
S gapet- »
1!2 panakawans, 16 tandoe-dragers voor des regeuts vrouw,
2 paiJoDg- » > » » »
8 piekeniers
4 panakawans, 68_inaD in de daliu, op den stal, in de keuken, etc. of 134 koppen in het geheel;
eD voor den tweeden regent ran Tagal en dien van Glon- goDg, Tjinkalsewoe, Banjoewangie en Bayiaan, ieder:
4 piekeniers,
2 paijong-dragers,
2 epok-
^ lampet-
t Iiawat-
2 geweer-
t piek-
2 kandaga-
2 quispedoor-dragers,
8 panakawans.. 24 man in de dalm, keuken, stal, etc, 12 tandoe-dragers voor des regenls vrouw,
4 piekeniers en
2 payong-dragers, of 70 man in het geheel.
Terwijl voorts de bepatlijs een vierde, de jaxas, binnen- pattijs en wedono^s of groot-mantrie's, als ook de broederen en kinderen der regenten een achtste, de klein-mantrie's en andere gelijk^tandige hoofden een zestiende gedeelte in han gevolg zullen mogen hebben van het getal, 't welk aan hunne regenten is toegestaan ; zullende de loerahs patingie en andere diergelyken niet meer dan een of uiterlijk twee man in hun gevolg mogen hebben.
of zoogenaamde pangawenan.
Digitized by
in 18Ó8. K. W. DACNOfiLS.
Art. 55. Onder de voorschreven bepaling zullen eclfter niet begrepen zijn de muzikanten, noch ook de U^ping- en waijang-speelders, die bovendien naar oud gebruik zullen mogen werden aangehouden, doch zonder dat derzehrer getal werde vermeerderd.
Art. 56. Ten eiade het lot van den gemeenen Javaan ook door eene verbeterde administratie van justitie te meer werde verzekerd en tevens de bezwaaren werden uit den weg ge- ruimd, welke de overzending van gevangenen en getuigen van argelegene pkiatsen aan de» hndraad van Samarang noodza- kelijk ten gevolge moet hebben, zal voortaan in ieder préfecture worden opgericht een aTzonderiifk binigericht.
Art. 57. Hetzelve zal bestaan uit den prefect of dengeenen, die het gezag voert, als president, de onder hem sorterende regenten, nevens derzelver bepattijs als leden, waarbij op plaatsen, waar slechts een of twee regenten zijn, nog zoovele andere, van de voornaamste en braafste, inlandsche hoofden zullen worden gevoegd, als noodig zullen zijn om een getal van zeven stemmen uit te maken; voorts uit een groot-jaxa als fiscaal en den boekhouder als scriba en permanent lid, met uitzondering nogtans van Samarang en Sourabaija, alwaar de translateur scriba en de scriba steeds permanent lid van het landgericht zal wezen.
Art. 58. In de voorschreven landgeriohten zal mede zitting worden gegeven aan de pangfaoeloes of opperpriesters der onderscheidene regentschappen, doch zonder dat aan dezelve eene concluderende, maar eenlijk eene adviserende stem zal worden toegekend.
Art. 59. ingevaUe eenige der leden door ziekte of anderzins ■Higten worden verhinderd de vergadering waar te nemen, éan wd dat iemand derzelver uithoofde van bloedverwant- scfaip of om andere redenen belet wierd te zittoi, zil de presideat bevoegd li^ een of meerdere, kundige, hilandsohe hootien dan wei Europeesche ambtenaren of bnrgers te as- sumeren, ten einde een ieder goed en onpart^dig recht te doen wedervaren.
Digitized by
lèoè. M. W. OAËNottLè. ut
AH. 6&. 0è geifacbCe bndgerichteri zulten vet^dei^en eeiis (Mü de veettien dbgéti or zoo¥eèl malen meer, uk dè dood- zakelykheid zal vorderen.
Art. 61. Zij zullen betoegd" zijn te oordeelen over alle inland^he zaken, civiele en crimineele, binnen den ointrel van dertetter jnrisdlctië voorvallende en bij ie vo^nde arüftelen daarvan niet uitdrukkelijk geèximeerd.
Art. 62. Tot de laatstgeibelde zaken zullen in de eerste plaaü; behoren alle de zoodanige, waarbij Eiiropesen, Chinesen, Male^ers,* Bbiiginesen, dan wel andere vreemde natiën zijn betrokken, alle welke aan de judicaturë van den Raad van justitie znUen worden gelaten.
Art. 63. Voorts de misdaden van verraad, graven-schending, lenipel-roor, doodslag, door den eenen Javaan tegens den afaderën bedreven, wtfders alle misdaden, waarin de regenten, bepattijs, jaxas, hunne Eftmilien eti andere welgeietene inlanders zijn betrokken, mitsgaders alle zoodanige capitale delicten, welte niet vallen in dë termen van brandstichting, roof en vanger weid, alle dewelke, met uitzondering van de misdaad van Terraad, aan deh groolen landraad te Samarang verblijven.
Art. 64. Van de judicaturë der meergemelde landgerichteri zufled ter eeif^er instantie nog zijn geèximeerd kleitie ge- sebiilen over huwelijkszaken, injurie, wanbetaling en wat dies meer zij, ter afdoening van dewelke door de regenten, ieder in hun district, nevens derzelver binnen- en builen-pattijs, jSbLas en panghoeloes, eene afzonderlijke vergadering zal worden geformeerd, die twee maal des weeks, namelijk 'sDingsdags eo ^aturdags, hare zittingen zal moeten houden, zullende van bet voof-gevallene in dezelte telkens worden verslag gedaan aao den president van het landgericht en blijvende aan par- tyen het recht om, in dé uitspraak niet berustende, zicH op het landgericht te beroepen.
Art. 65. Er zullen voortaan zijn twee gmote landraden, als: een te Saimarang en een te Sourabaija; de groote landraad te Samatrang zal bestaan uit d'ezelvde leden, welke bet ge- woone land^richt éldaar uitmaken, met bijvoeging eenelljk
Digitized by
06 1808. H. W. DAENDÉL6.
van een der regenten om de Oost en een der regenten om de West, bij beurten uit de prefectures Japara en Rembang en Tagal en Paccalongang te verkiesen, en te Sourabaija uit den gezaghebber als president en de eerste regenten van Sourabaija en Grisée, nevens die van Lamongang, Sidaijoe, Bangil, Passourouang en Pamacassang als leden, terwijl de translaleur daarbij mede de post van scriba zal bekleeden en een braaf en kundig inlander die van fiscaal, waartoe door den Oosthoeks-gezaghebber aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal eene voordragt zal worden gedaan.
Art. 66. Door deze groote landraden zullen geene zittingen worden gehouden, als wanneer werkelijk procedures aanhangig zijn, in welk geval de presidenten het regt zullen hebben de leden te beschrijven.
Art. 67. Alle zaken, bij art. 63 aan dejudicature vanhet gewoone landgericht geêximeerd en aan den landraad te Samarang verbleven, zullen, voor zooverre den Oosthoek be- treft, voortaan bij den groeten landraad te Sourabaija wottlen overgebragt.
Art. 68. De fiscaal van den landraad te Samarang zal uit consideratie van de vermindering zijner inkomsten als ingebeij van Torbaija, doordien de inkomsten der passer aldaar aan den Lande zijn getrokken, uit 'sLands kas eene bezoldiging genieten van rd' 150, zilver geld, ter maand en die vanden landraad te Sourabaija een tractement, gelijkstandig met dat van boekhouder, buiten en behalven het genot van die gelden, welke voorheen door de regenten tot onderhoud van den landraad te Saiparang wierden gefoiirneerd en waaruit zij het onderhoud hunner oppassers en bedienden zullen verplicht zijn goed te maken.
Art. 69. De grool-jaxas der landgerichten en hunne be- dienden zullen daarentegen door de respective regenten zelven moeten worden onderhouden en de eerstgemelde van een even groot aantal rijstvelden voorzien worden, als debinnen- pattij van de eerste of voornaamste der gemelde regenten geniet, met wien hun gelijke rang zal worden toegekend.
Digitized by
lÖOe. H. W. DAENDELÖ. 177
Art. 70. De klein-jaxas, waaryan de yerschillende regeDt- scbappen en disiiïcteu zijn voorzien, zullen op den ouden voet mede door hunne hoofden werden onderhouden en stiptelljk worden bewaakt, opdat ze zich aan geene excessen of pHgt- Terzuim komen schuldig te maken.
Art. 71. Ter securering der gevangenen, welke aan den
grooten landraad te Samarang komen, zal men zich blijven
bedienen van het gebouw, dat van ouds daarvoor is bestemd
geweest» doch te Sourabaija, alwaar geen zodanig gebouw
aan^wezig is, zal hetzelve, zoodra mogelijk, worden opgericht
en wel ten koste der gezamentlijke regenten in den Oosthoek,
benevens den pachter van de landschappen Bezoekie en Pan-
naroekan, een ieder na rato van de grootheid der lasten, welke
hij overigens verpligt is te dragen ; zullende nogtans het daartoe
benodigde hout, item ijzer en spijkers uit 'sLands voorraad
tegens inkoops-prijs worden verstrekt.
Art. 71a. Ter bewaring der gevangenen, welke aan de respective landgerichten komen, zullen mede diergelljke ge- bouwen voor rekening der regenten worden get^xstrueerd ; en zal de executie hiervan aan de respective prefecten zijn aan- bevoleo.
Art. 7!l. Ongeacht de oprichting der voorgeschreven ge- vangen-huisen zal het nogtans de regenten, mitsgaders de opzichters der landschappen Bezoekie, Pannaroekan en Oeloe- djamie ztjn gepermitteerd om de kleine blokhuisen, welke zicb thans in de hoofd-negorijen bevinden, te blijven aanhouden, doch zonder daarvan eenig verder gebruik te mogen maken als om de agterhaalde misdadigers en suspecte persoenen o(^enblikkelijk te kunnen secureren en onder de uitdrukkelijke mits» dat zodanige, gesecureerde pesonen niet langer dan een- maal vier en twintig uren in arrest zullen mogen worden gebottden om na verloop van dezelve aan het landgericht te worden overgegeven, dan wel, onschuldig zijnde bevonden, met voorkennis van den president op vrije voeten te worden gesteld. Art. 73 Op de godsdienstige begrippen der Javanen zullen geenerhande inbreuken worden gemaakt, zullende ook het
Digitized by VjOOQD?
178 töOft. H. W. 0ACNDEL8.
techt van htmtie oppet^priesters tot het decideren van zekere geschillen over huwelijkszaken en successien in zijn geheel worden gelaten, mits daarvan geen misbruik makende en het recht van appel aan het landgericht open blijvende.
Art. 74. Daarentegen zullen de priesters in het algemeen eene meerdere zorg voor het onderwijs der jeugd hebhen te dragen en zal hier omtrent het oppertoezicht aan de res- pective prefecten en regenten zijn aanbevolen.
Art. 75. De voormelde priesters, groot- en klein-jaxas, mitsgaders de bepattijs en verdere bedienden en aanhorigen der regenten, gelijk mede de gemeene Javanen, welke in 'sLands dienst worden geêmploijeerd, zullen personeel van alle verdere diensten en in het bijzonder van den aanplant en de leverantie van kofüj en kapas zijn geêxcuseerd.
Art. 76. Alle overige Javanen, onder ons gebied gezeten, zullen óf tot de culture van kapas, aan bet gouvernement te leveren tegens Sp* 3, zilver geld, de picol van 128 pond, óf tot de culture der kofBj, aan het gouvernement te leveren tegens rd^ 4, zilver geld, de pikol van 225 pond, M eindelijk tot de betaling van Sp^ 2 voor elke jonk rijstvdden, die zij in gebruik hebben, worden aangehouden.
Art. 77. Ongeacht de uitbreiding, welke door de voor- schreven inrigtingen aan de cultnre der koffij en kapas zal worden gegeven, zal niettemin het belang der rijst-colture niet uit het oog worden verloren en zullen de respective prefecten en regenten gelast en gehouden zijn daaromtrent het voordeel van den Lande, zowel als van den gemeenen Javaan te behartigen.
Art. 78. En, vermits door de voor eenige jaren op Java algemeen geheerscht hebbende ziekte onder de buffels en het rundvee op sommige plaatsen alsnog een schaarsheid van dezelve word ondervonden, zullen de respective regenten ver- pligl zijn te zorgen, niet alleen, dat de gestelde orders tegens hel slaehXen van wijljes-buffels en koebeesten met alle nauw- keurigheid worden nagekomen, maar ook, dat de aanteelt en fokkerij van dezelve, zooveel doenlijk, worden bevorderd.
Digitized by VjOOQ IC
Wm. M. W. OAENOCLt. 190
Art 79. Met de jaarlljksche opDemen der negorijea, dessas, rijslTelden, eDz., welke }m ieder difliriet plegen te gesciueden, zal als voorheen worden gecontimwerd en door de prerecten of commandanten der plaatsen worden geaorgd, dat, telkens na het planten der padij of wel in de maand Mei, expreaee ^eeammitteerdeas daartoe werden benoemd; zullende van het resultaat der gedane opneem rapport moeten worden gedaan aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.
Art. 80. Eindelijk zullen de hoofdgelden en andere Mas- tingen, welke de ingezetenen aan hunne regenten en vmidere heeUen plegen op te brengen^ op den oöden voet mogen werden geheven en de gemelde regenten insgelijks blijven genieten de inkomsten, welke de in hunne districten gevonden wordende passers en tambangers of overvaarten opleveren, met uitzondering der passers in de nabijheid van Samarang en de forten te Oenarang, Salatiga en Boejoelalie, dewelke voortaan ten profi|te van den Lande zullen worden vei|JMèt; zóó nogtans, dat het de meera^eUe regenten ten ernstigsten zal zijn geinterdiceerd de voorseiMreven heffingen en belastingen op eenigerlei wijze te verzwaren boven hetgeen een al oud gebruik daaromtrent heeft niedegebragt en door hen zelven bij de tabellen hnnner inkomsten aan het gouvernement is opgegeven, wordende de respeetive prefecten mede gelast hierop een waakzaam oog te houden, met comminatie van wegens alle excessen en misbruiken, daaromtrent gepleegd, mede verantwoordelijk te zullen worden gehouden.
Art. 81. In compensatie nogtans vim de. voorschrevene voordeelen, zoowel als van de afschafluig van onderscheidene leverantien en andere verpligtingen, item het onderhoud van onbezoldigde troupes, kruissersvaartuigen en wat dies meer is, zal door de respeetive regenten jaarlijks aan den Lande worden opgebragt eene recognitie in gelde, geèven- redigd aan de meerdere inkomsten, welke dezelven ahnn zullen genieten, en welke reoognilie zal zijn geregeld in vocf^en, als volgt:
Digitized by VjOOQ IC
180 1808. H. W. DA£N0£L8.
te Tagal:
voor deu regent teBrebes. rd' sp. 1400 » . 1« . • Tagal,. » » 4000 » » ^w » » » • » 1400
en » » • • Pama-
cassaug • • 2000 of rd« sp. 8800
te Paccalongang:
voor den regent te Wiera- dessa rd* sp. 2000
Toor den regent te Pacca- longang » » 7200
Yoor den regent te Ba tang » » 2000 • » » 11200 ♦ te Samarang :
voor den regent te Gandal, zoo in geld^ als het contingent rijst V rd* sp. 2800
voor den regent te Gali- vroengoe . . » > 1600
voor den regent te Samarang bet «bedragen der nu voor den Lande te verpachtene passers, betgeen gesteld wordt op cir- cum circa » » 7000
bet bedragen van de pacbt der na mede aan den Lande vervallene passers bij de forten van Oenarang, Salatiga en Boe- joelalie, hetgeen mede gesteld wordt op circum circa » » 2000
voor den ingebelj te Goe- moelak aan gelde ^ » 62K
en het bedragen der te ver- pachtene passers, waarvoor ge- steld wordt • . 1575
voor den ingebelj te Torbaya
Transporteere. . . rd* sp. 156ÖÖ rd^spTÏÖOOÓ
• Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOELS. 181
Per transport . . . rd8p. 18600 r sp. SOOOO en Galiwoengoe. het bedragen der ook aldaar te Terpachtene passers, dat gesteld wordt op. * > 1334 en voor den regent te Damak
in geld » » 6000 of » » M934
te Japara: voor den 1^ regent te Japara rd* sp. 2500 » « 2" » aldaar. . . » » 2000 » > » teCoedos » > 1500
. 1^ . » Pattij. . » 3000 en » . 5« . aldaar... • » 3000 » » • IJOOO te Rembang: Toor den regent te Joana. . . rd* sp. 2000 » > » • Rembang de drie aan den Lande getrok- - kene negorijen Toor den hout- kap, die voorheen aan den prefect aldaar verhuurt zijn
geweest tot '. . » » 350
Toor den regent te Lassum de aan den Lande TervaUene o^ortjen voor den houtkap, die aldaar bevorens aan par- tieoHeren zijn verhuurd ge- worden tot ' » •» 5100
en voor den regent te Touban de ook in dat district aan den Lande te vervallene negorijen ten zehrden einde, die voorheen
verhuurd zijn geweest tot... > » 1600 » » » 7050 en in den Oosthoek: voor den regent te Sidaijoe rd' sp. 5000 » » » » Lamon-
gang » » 2000
Transporteere rd^sp. 7000 rd'sp. 61984
Digitized by VjOOQ IC
182 l^d. H. W. OACNDÉLS.
Per Irtósporl. ... rd« sp. 7000 rd' sp. 61984
voor den 1*^ regent te Grissée » » 2000 » > 2«B » » » » » 1200 » .!«>»» Soura- baija » » 5000
voor den 2«n regelt te Sou- rabalja » » 6000 (*)
voor den regent te Bangil. . • » ^ löOO » » » » PassoQ- rouang , » » 3Ö00
voor den regent te Banger. . » » 2000
» » » » Poeger.. » » 600
9 » » » Sumanap 3 » 7000
en ' » » » • Pariiaè-
cassang » » 2000
en waarbij voege hetgeen, waarmede de recognitie van Madura, uithoofde nu de indigo- makerijen en leverantien van catoene garens ook aldaar af- geschaft zijn, nog zal verhoogd worden op .' . . » » 1000
en hetgeen de pachter van de landschappen Bezoekie en Panaroekan, mede om dezelvde reden, zoowel als 't afschaffen van geven van geschenken, jaarlijks meerder aan pacht zal fourneren moet^ » » 1200 of » » 58900
zoodat alle deze fournissementen en aan den Lande te vervailene voordeelt van verhuurde negorijen en geleverd wordende houtwerken te zamen bedragen zuUen cir- cum circa rd" sp. 100884
(*) Sic, maar vermoedeI\jk foul. Zie bj i«» regent tan Soeraba\ja.
Digitized by VjOOQ IC
180a H. W. PAENDCL& l^jji
Art 8^. Alle da voorschreTeo bepalingen zullen echter eenelyi worden toege{»ast op de preCectures en de verdere districten en commandementen, op het eiland lava gelegen, zonder te wordeQ uitgestrekl tot het eiland Madura, verder, als uitdrukkelijk bij de voora^aande artikelen is bepaald.
Reeds op 31 October 1808 verheugde Daendels zich in
de allezins satisfacloire wijze, waarop de nieuwe organisatie ■van het voormalige gouvernement van Java's Noord-Oost- kust is voltrokken en, uiett^enstaande de meriigvuldi^^e «zwarigheden, welke zich daarin van den beginne opdeden, 'aanzienlijke voordeelen voor 'sLands kas heeft afgeworpen** (').
Op 15 Augustus 1809 berigtle Daendels aan de Hooge Regering, dat de reorganisatie van Java's N. O. kust »ten «volle** was «geintroduceerd".
Zie ook 4 April, 10 en 17 Mei 1809.
3 September. Voorschrift nopens de leverantie van rijst door het regentschap Pati.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat, ofschoon het regentschap Pattij bij het intrekken van de residentie Joana is gebragt onder de prefecture van Japara, nogtans de leverantie van het contingent rijst uit dat regent- schap op den ouden voet te Joana kan geschieden, als daartoe beter als Japara gelegen zijnde en dus tot verligting van de regenten en van den inlander strekkende:
heeft besloten, dat de rijst uit het regentschap Pattij als van ouds te Joana zal worden afgeleverd en de behering en verantwoording daarvan, na gedane leverantie in het pakhuis, den prefect van Rembang zal incuroberen.
() Con^ideraas van hel !)e«luit van 3i October 1808. by wolk besluit, als »ecn bewyn tan edelmoedigheid en toegeeflijkheid van pouverneraenl? woge**. aan den oad-goaverncnr, N. Engelbard, zekere belasting % kwijt ge««cholden.
Daendeb ui 4eze 'eddmoedi^eid ea loegeeflijkbeid", aao z||n grootsien tegen- sUDder bewexen, lat«r Yermoedemk betreard hebben.
Digitized by
184 1808. H. W. DAENDEL8.
Op 26 September 1808 is nader besloten, »dat, buiten de contingent-rijst, alle overige producten uit het district van Pattij, welke te vooren op Joana werden geleverd, indien dezelve niet genoegzaam naar Japara kunnen worden over- gebragt, als nog derwaards zullen worden afgegeven en ter verdere belieering aan den aldaar resideerenden prefect van Rembang worden overgegeven".
3 September. Aanwijzing van Djoeana als slandpUmts van ,den prefect van Rembang en Retnbang als die van den commissaris der houtwerken. — Voorsclirift nopens de leverantie van rijst door het regentscliap Toeban.
Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat de woning van den resident te Joana beter voor een vast ver- blijf van den prefect van Rembang is geschikt als de behuizinge in de gedachte prefecture, uithoofde van de allenzins favorable situatie van Joana om de leverantien van rijst en andere producten, fournerende het Rembangsche, buiten de houtwaren, bijna geene producten buiten zestig koljangs rijst van Toeban, welke door den regent in gelde zullen worden verrekend;
overwegende wijders, dat Rembang als een der grootste stapelplaatsen van de geleverd wordende houtwerken daaren- tegen niet minder gunstig gelegen is voor eene permanente woonplaats van den commissaris der* houtwerken en de kust door de genoemde verdeling ook beter als anderzins is bezet en kan worden gesurveilleerd;
besluit, dat de prefect vau Rembang zijne woonplaats kiezen zal te Joana en de commissaris der houtwerken zal occupeeren het huis te Rembang, den Lande in eigendom toebehorende;
voorts, dat de regent van Toeban zijne verpligte leverantie van rijst tot zestig koljangs 'sjaars met een overwicht van 20 koijangs zal voldoen in gelde tegen een rijksdaalder de picoi van 125 *£, op denzelfden voet, als daartoe bij het nieuwe plan van organisatie voor Java aan de overige regenten vry- beid is gelaten.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 185
3 September. Opheffing der belrekking van tweeden regent van Tagal.
De ontslagen titularis kreeg een pensioen van 1000 rijks- daalders, zilver geld, *sjaars »ten laste van bet regentschap,
onder de mits van in den ^.tosthoek door hem te moeten *v7orden verteerd". Wegens zijne verslaafdheid aan hei spel werd bij gesteld onder hel toezicht van den gezaghebber van Tagal.
Al de rechten en verplichtingen van den tweeden regent gingen op den eersten over.
4 September. Bepaling, dat de prefecten van Japara zekeren zaagmolen van elkaar moesten overnemen
!s besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld wordl bij dezen, dat de zaagmolen. staande op de prefecture van Japara en door den thans aankomenden prefect, Kloprogge, overgenomen voor eene somma van vd* 15000, zilver geld, mitsgaders de slaven-vertrekken, kookzalen en andere l)LJgel)ouwen, behorende aan den prefect aldaar en door denzelven overgenomen voor eene somma van rd* 4000, door zijnen opvolger in der tijd, mits behoorlijk onderhouden zijnde, in overnaam zullen moeten worden geaccepteerd voor de gedachte somma van lOOOOrd* te zamen, onder decortalie van 10 percent, en zoo vervolgens door hunne respective successeurs in officie, totdat de geheele hitofdsom zal zijn geabsorbeerd, wanneer alle de voorschreven vaste gebouwen aan den Lande zullen zijn vervallen; blijvende alle kosten van onderhoud voor rekening van den tijdelijken bezitter.
6 September. Toepassing van hel bepaalde op 6 A])ril 1764 nopens de procedure legen amok-makers op den drossaard van de Bataviasche ommelanden.
Is goedgevonden en verstaan den drossaard over de Bata- viasche onuoelanden te qualificeereu om voortaan zoodanige
Digitized by VjOOQ IC
186 180& N. W. DAEMDELSw
vonnisseo, welke aaar den inhoud der wet van den 6«" April 1764 de plano worden gewezen, paratelijk te executeeren, zonder daarop alvorens Ie vragen de approbatie van den heer Gonvemeur Generaal.
6 September. Verhooging vau hel iraclement der oppassers van den drossaard van de Balaviasche ommelanden.
Dewijl de levensmiddelen en andere onkosten in de Bala- viasche ommelanden duurder zijn en hooger in geld loopen als in de regentschappen en de gemelde oppassers niet minder moeten vigileeren en mobiel zijn als die van den prefect der Jaccatrascbe en Preanger bovenlanden en ook het belang van den Lande vordert, dat deze dienaren eene redelijke betaling erlangen ten einde bun tot de vervulling hunner plichten aan te moedigen, zoo is goedgevonden derzelver tractementen te verhoogen en te bepalen op gelijken* voet met de maand- gelden der oppassers van den prefect der laccatrasche en Preanger bovenlanden.
Uit dit stuk blijkt ook, dat vroeger de oppassers van deo gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander door regenten en inlandsche kommandanten van de noodige paarden werden voorzien.
8 September. Regeling der uilbelaling van de Iracte» menlen van zekere civiele ambtenaren ie Samarani).
Is besloten de civiele dienaren te Samarang, welke aan de penne worden geémploijeerd en lot hiertoe hunne tractementen hebben getoucheerd ^/^ in papieren van credit, ^/^ in koper geld en Ve io zilver munt, voortaan ie laten uitbetalen, ge- rekend van primo dezer, half in zilver geld en half in papieren van credit, gelijk ten aanzien der tractementen van de ge- emploijeerdeiis op het bureau der secretarie van den ^T^ Joly jongstledea is bepaald.
Digitized by VjOOQ IC
- K W.J3AENDELS. 18?
10 September. Benoeming van een beamlH9chrijver Ie Samarmtg^ levens scriba van dm prefect van Samarany em Demak en bewaarder van hel archief van hel Javaasch gouvernement.
10 Seftember. Onlbinding van hei coUegie van eonh missarissen en baiten-regerUen der hospilalen.
Deze ontbinding was het gevolg van de in werking treding op 1 OctOber 1^08 van »b«t phn ter regeling van deö geneeskandigen en adrainistrativen dienst der hospitalen'.
10 September. Instelling van een Raad van jmtilie Ie Soerabaija.
Ktjne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de uitgebreidheid der ju- risdictie van den Raad van justitie te Saniarang en de iucon- Tenienten, welke daaruit, vooral ten aanzien van afgelegen plaatseti, worden geboren;
overwegende, dat door de gedachte jurisdictie te splitzen en te Sourabaija een afzonderlijken Raad van justitie te etablisseren met een gebied van bijna dezelvde uitgestrekt- heid, als dan nog aan den Raad van justitie te Samarangzal verblijven, en met dezelvde magt en autoriteit als die Raad bekleed, hel voorschreven inconvenient op de gevoeg- ttjkste wijze zal worden verholpen;
heeft besloten: 1^ dat er zal zijn een Raad van justitie van Java 's Oosthoek, zitting houdende te Sourabaija en wiens jurisdictie zich zal uitstrekken van het Zuid-Oostelijk puni van Java, tot ftrfeée ingesloten, en voorts over de eilanden Madura en de Baviaan: 2^ dat door den voorschreven Raad van justitie van Java's Oosthoek in aHe zaken, tóovf^ crimineele als civiele, binnen de gedachte Umitem voorvallende, zal * worde«i regl gedaan
Digitized by VjOOQ IC
188 1B08. H. W. OAENDELS.
met gelijke magt en autoriteit, als waarmede de Raad vaD justitie, te Samarang in den haren is of zal worden bekleed, en zulks mede in conformiteit van zodanige in- structien, wetten of usantien, als bij den Raad van justitie te Samarang worden gevolgd en geobserveei^d ; 3^ dat alle hooger beroep van den Raad van justitie van Java's Oosthoek, evenals van den Raad van justitie van Samarang, directelijk zal vallen aan den hoogen Raad van justitie te Batavia; 4^ dat de Raad van justitie vaa.Java's Oosthoek zal bestaan uit :
een president,
zes leden,
een fiscaal en
een secretaris, welke laatste, ingevalle de Raad door ziekte of afwezig- heid van een of meerder leden zoodanig mogt zijn verzwakt, dat dezelve tot het afdoen der zaken buiten staat geraakte, op voorstel van den president mede tot de zitting als lid zal kunnen worden toegelaten; 5^ dat tot de voorschreven functien zullen worden benoemd, gelijk benoemd worden bij dezen: tot president:
de Oosthoeks gezaghebber; tot leden:
de chirurgijn-principal, . van Zanen,
de administrateur,
de negotie-boekhouder,
de scriba,
de tractements-boekhouder,
de gezworen translateur. Moor; tot fiscaal:
de beambtschrijver te Samarang, van den Broek; en tot secretaris:
de klerk, Jan Doely;. zullende de fiscaal en secretaris aan vaste tractementen genieten vA* 3000 en rd« 1^00, respective in zilvere munt,
Digitized by VjO(3Q IC
. . 1808. H. W. DAENDEL8. 189
'sjaarsy boyen de boeten en breuken voor den eerstge- melden en de leges voor den laatstgenoemden; 6* dat de fiscaal zal worden gelast om zich ten spoedigsten ter aanyaardiog van zijne bediening naar Sourabaija te begeven en den Raad van justitie aldaar om zich dadelijk bij z^ne aankomst te constitueren en met primo October hare werkzaambeden te beginnen, inmiddels dat door den president geformeerd en aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal worden gezonden een voordragt van het getal bedienden, welke aan den fiscaal behoren te worden to^estaan, en den voet, waarop dezelve zullen worden gesalarieerd en gekleed, zoomede van de klerken, voor het secretarij benoodigd.
Ed zal van de creatie van den Raad van justitie van Java's Oosthoek bij placcaat aan de gemeente worden kennis gegeven. Zie ook 14 September 1808.
13 September. Last op collegiên, enz. brieven, in plaats van extracj'besluiien, aan de Regering aan te bieden.
Is goedgevonden en verstaan de respective collegien, bene- vens vendumeesteren alhier Ie gelasten, bij het dienen van berichten en het doen van voorstellen, verzoeken, etc, deze regeering te adresseeren bij missive of adressen, in stede van bQ extracten uit hunne resolutien, zooals tot nog toe bij velen oneigen in gebruik is.
13 September. Verpachting van den invoer en het recht tot verkoop van opium in de a/deelingen Batavia en Bantam.
U goedgevonden en verstaan den invoer van het debiet van ampbioen te Batavia en dies ban en ommelanden, item het rijk van Bantam, op den r° October aanstaande publiek bij den opslag te verpachten en die pacht te doen ingaan met primo Januari) 1809.
Zie ook 16 September 1808.
Digitized by VjOOQ IC
190 1606. H. W. DAÊNDeLS.
15 September. Bepaling, dat hei collegievan Schepeticn uü eigen fondsen zijne onkosten moest bestryden.
Is goedgtvoodeo en verstaan het collegie van Schepenen de^er stede te geiaslen alle tractenienten, welke zedert primo January jengslledeu uit 'e Lands kas ten behoeve van dat coUegie zijn uitbetaald, van den president af tot de geringste ge^mploijeerden toe, weder aan voormelde kas te restitueeren en voorlaan hare geèmpleijeerdens zelve te betalen, met over- latiüg echter aan hetzelve om, bijaldien haar fondsen daartoe niet toereikende zijn, eene belasting voor te dragen, waaruit de betaling kan worden gevonden.
14 September. Verhooging mn het kostgcUl voor Euro- jwesche e$i Ambonsche milUairen te Baiacia van t-yhs- daalders 2 : 24- tot rijksdaalders 4 : — per hoofd.
Deze regeling zoude slechts zóó lang gelden, als de bewuste militairen met koper geld werden betaald.
Te Samarang en te Soerabaija kregen de gelijkstaande mi- litairen, zoowel hun Iraclement, als hun kostgeld, voor de helft in zilveren munt uitbetaald.
14 September. Oprichting te Soerabaija van een Raad van justitie voor Java's Oosthoek,
Uit ervarenisse van de inconvenienten, welke door de uit- gebreidheid der jurisdictie van deQ Raad van justitie te Sa marang, vooral ten aanzien van afgelegene plaatsen, worden geboren, in overweging genomen hebbende, dat het splitsen van de gedachte jurisdictie en het etablisseren van een af- ■onderlijken Raad van justitie te Souraba^a met een gebied van bijna dezelfde uitgestrektheid, ais dan nog aan den Raad van justitie te Samarang zal verblijven, en met dezelfde magt en autoriteit als die Raad bekleed, voor het gevoegelijkste middel te houden is om de voorschreven inoanvenienten te verhelpen, dienvolgende hebben wij goedgevofden vast te stdien
Digitized by VjOOQ IC
tn te deoreteeren, gellpc w^ TiBtsteUim en dwreteerm by deicn:
Ten eersten: dat er lal zijn enz. {%ie hij 14 Stpiember 1808, mh r //m 4").
Ten tqCden: dat de voorschreven Raad tan justitie van iafa'js Oosthoek zich ottverwyid constitueren en liare werkzaam- heden met prime Octeber aanslaande zal aanvangen.
Ontbieden en bevelen den presidenlen leden van den koogen Ratd van justitie van HoUandsch-Indién, dien van den geregle van de «tad Batavia, den Raad van justitie te Samaraag en wijders aUe hooge en lage ambtenaren, hooge en mindere oflficieren en speciaal alle op- en ingezetenoi van Java's Oosthoek den voormeMen, nieuw gecreèerden Raad van justitie te erkeoBen en te respecteeren, naardien wij zulks tot be- vordering van Zijner Majesteits dienst en tot welzijn van deze koionie « alzeo bevonden hebben te behooren.
En, opdat niemand hiervan onwetenheid zoude kunaen voer- wenden, zal deze, zoo te Batavia, aie in Java*s Oostbeek en of» de verdere prefeeUires van Java, alomrae gepubliceerd en in de HoUandsche, Ghineeche en de gewone inlandsche talen worden geafligeerd, ter plaatse gebraiketijk.
16 September. Regeling der daggelden van officieren bij buitengewone commissièn.
Deze bedroegen in zilver geld:
voor een kolonel rd« 8
» majoor of luitenant-kolonel » 6
» kapitein » 4
» eersten luitenant » 3
» luitenant » 2
» kadet of opziener » 1
Zie ook 17 Lentemaand 1810.
16 September. Verpachting van den invoer en verkoop van opium te Batavia, enz. voor het jaar 18U9.
Van wegen de hooge rcgeeriug dezer Lande wordt elk en
Digitized by VjOOQ IC
19S 1808. H. W. OAENOEL8.
een iegelijk bij dezen geadverteerd, dat zij van meening is op Zaturdag, den 1*'" October aanstaande, binnen het generale gouvernement, 's morgens ten agt uuren, door den heere ridder en directeur-generaal van *sKonings finantien en domainen in Azia, Wouter Hendrik van Usseldijk, geassisteerd door de administrateurs-generaal en ten bywezen van den water- fiscaal, den ontvanger-generaal, den sabandhaar en licentmeester en den kassier van de generale ontvangst, bij den opslag publiek te laten opveilen en aan den hoogst biedende voor den lijd van een jaar, ingaande niet primo Januarij 1809 en eindigende met ultimo December deszelven jaars, te ver- pachten den invoer en verkoop van amfioen te Batavia, dies ressort en in het Bantamsche rijk, en zulks op de navolgende conditien en voorwaarden, als:
Art. 1. Dat de voorschreven pacht zich zal bepalen lot den invoer en verkoop van amfioen in de districten van Batavia, dies ressort en ommelanden tol aan de regentschappen, item het rijk van Bantam in deszelfs gantsche uitgestrektheid, doch dat de regentschappen, behorende tot de Bataviasche en Preanger bovenlanden, daaronder niet zijn begrepen.
Art. 2. Dat met deze pach| tegelijk zal worden verpacht de madat-kitten, onder dezelvde voorwaarden en restrictien, als bij het houden der laatste generale verpachting der do- mainen daaromtrent zijn vastgesteld.
Art. 3. Dat de pachter gehouden zal wezen telkens eeu maand vooruit te betalen, inzelver voegen en op dezelvde poenaliteiten, als op de overtreeding dezer bepaling bij art. 3 van de generale pacht-conditien is bepaald.
Art 4. Dat de verpachting zal gedaan worden tegen be- taling in papieren geld, zullende de pachter bovendien verplicht zijn van de pachtschat te betalen een percent ten behoeve van hel gestigt der pennisten en een half percent voor de generale directie c. s.
Art. 5. Dat de pachter zal «gehouden en verplicht zijn, dadelijk, nadat deze pacht bij hem is aangeslagen, vier sufficiënte borgen te sleUen ten genoegen van <leu heere di-
Digitized by
1Ó0Ó. N. w. daënoëlS. 1^3
leor-generaal, de admioistrateurs-generaal en den onUanger- generaal, en dat de gemelde borgen zich zuUen moeten verbinden op dezeWde wijze en onder dezeWde verplichtingen en voor- waarden, als bij art. 5 der algemeene pacht-conditien is ' voorgesdireven en bepaald.
Art. 6. Dat, bij aldien de pachter in gebreke blijft invoege voormeld behoorlijke borgen te stellen of de pachtpenningen op de bepaalde termijnen op te brengen, zal de voorschreven pacht wederom opgeveild en andermaal aan den meestbiedende verpacht worden ten laste van den eeraten pachter, voor zooverre dezelve minder zoude mogen gelden, zonder dat hy echter, indien de gemelde pacht hooger mogt komen te loopeu, daarvan iets zal kunnen of vermogen te vorderen of te pre- tenderen.
Art. 7. Dat t^ens den pachter en zijne borgen, bij aldien dezelve in gebreke blijven aan hunne verplichtingen te voldoen, zal worden voortgeprocedeert bij parate executie, terwyi den Lande ten allen tijden, in cas van insolventie van den pachter en zijne borgen, preferent zal wezen boven alle andere cre- diteoren omtrend hare pretensien ten hunnen laste.
Art 8. Dat, bij aldien de pachter slaande de pachl-tijd mogt komen te overlijden of op eene andere wijze absent te geraken, in zoo een geval de executeuren van den over- ledene of absent geraakten pachter, dair wel deszelfs gevol- magtigdens ot naaste erijgenamen verplicht zullen wezen de aangeslagen pacht te moeten aanhouden en tegen dezelvde conditien, waarop de opveiling was geschied, te administreeren, lot dat de gemelde pacht-tijd zal geéxpireerd zijn of anders daarover zal wezen gedisponeerd.
Art. 9. Dat de pachter de vrijheid zal hebben om de amfioen, die hij tot het debiet nodig beeft, met kleine vaar- tuigen te laten afhalen, van waar hij dezelve zal kunnen magtig worden, doch waartoe het hem echter niet vergund is contante munt-specie van hier uit Ic voeren ; onder bepaling wijdo^, dat de amfioen, die hij voor primo Januarij aanstaande op die wijze veriirijgd, in 'sLands pakhuizen zal worden
rUlAAT-BOEl OttL lf« _ 13 .
Digitized by VjOOQ IC
IM ^800. N. W. DAENOÊLê.
bewaard tot op den eersten Januartj Toormeld, wanneer hij dezeWe zal kunnen en moeten afhalen.
Art 10. Dat de pachter verplicht zal zijn uit 'sLands ▼oorraed oyer te neemeii twintig kisten amfioen, de kist tegen 1700 Spaansche matten en zooveel daarboven, als bij art. 4 hiervoren is bepaald^ te betalen in zilver geld dan wel in papieren van crediet met de agio, zooals die onder de ge- meente is ten dage der betaling.
Art. 11. Dat de voldoening van de opgemeide twintig kisten zal moeten geschieden, de helft drie maanden na de ontvangst en de andere helft over zes maanden of onder ultimo Maart 1609, alles onder borgtocht, zoals bij art. 5 is ge^v presseerd.
Art. 1% Dat geduurende het termijn dezer pacht geene publieke verkoopingen van aro&oen zullen worden gehouden, doch het gouvernement daartegen aan zich voorbehoud om al de amfioen aan te slaan, die buiten de bemoeijenis van den pachter zal worden aangebragt, en welke amficien alleen op Java, Cheribon en in de regentschappen van Batavia Landswege zal werden omgezet.
Art. 13. Dat den pachter voorts de vrijheid wordt gelaten de amfioen, die door Boegineezen en andere inlanders of Ghi- neesen van den overwal wordt aangebragt, aan te slaan, mits daarvan alvorens kennis gevende aan het gouvernement^ hetwelk als dan na billijkheid zal beoordeelen, in boeverre het- zelve vermeend die amfioen aan den pachter te kunnen overiaten.
Art. 14. Dat, indien de voorraad van amfioen in'sLands pakhuizen zulks gedoogd en de pacht^ door toevallige om- standigheden geeno genoegzame hoeveelheid van dat heulsap voor zi|n debiet kan verkrijgen, hem de vrijheid is gegeven zich by hel gouvernement te adresseeihen, wanneer hem de benodigde kisten zullen worden a^estaan voor denzelvden prijs, ak waarvoor die door de ministers en prefecten op Java worden verdebiteerd.
Art. 15. Dat om een ieder den tyd te geven zich des Ie beter over deze speculatie te kunnen beraden, de verpachting
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDCL6. t9K
al geschieden bij den opslag, zullende de pr^ door den heere directeur-generaal worden ingesteld en de mededingers naar deze pacht met geen mindere somma mogen bieden dan met 100 rd«.
Art. 16. Dat, eindelijk de pachter het regt zal hebben om alle amfioen, die door andereu als door hem met kleine ▼aartuigen wordt ingevoerd or yerkogt en waarvan geen kennis aan den sabandhaar en licentmeester zal zijn gegeven, te mogen aanhalen, mits daarvan dadelijk kennis gevende aan den water-fiscaal ; en zal aan den pachter voor zodanige calange de volle, daarop gestelde boete worden toegeweezen, na aftrek nogthans van tien percent voor den officier van jnstitie, welke tot de confiscatie procedeerd; zullende de offi- cieren van justitie verplicht zijn in deze, niet alleen aan den pachter alle assistentie te bewijzen, maar ook, ongeacht deze atstand van den amfioen-handel, inzelvervoegen tegen den clan- destinen invoer van amfioen te waken, als bij de wetten is bepaald ; onder bepaling verder, dat alle amfioen, die door ofte van wegen den pachter buiten zijn district verkogl of ver- voerd zoude mogen worden, geconfisqueerd zal woi-den onder zodanige poenaliteiten, als de wetten op den sluikhandel in amfioen dicteeren.
Zullende Voorts de gedachte conditien gedrukt en te lezen zijn in het stads-heeren-logement, bij de administrateurs- generaal, den sabandhaar en licentmeester en bij den kapitain en luitenants dei* Ghineesche natie.
Met last wijders aan de respeclive officieren van justitie, den sabandhaar en licentmeester en die zulks verder aangaat, toe te zien en te waken, dal aan den inhoud dezes stiptelijk en zonder eenige afwijking werde voldaan.
En, opdat een ieder hiervan kennis erlange, zal deze worden gepubliceerd en, behalven in de Hollandsche, ook in de Chi- neesehe taal worden geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.
Deze pacht werd ditmaal g^und voor 26.600 rijksdaalders per maand.
Digitized by
196 1808. H. W. DAENDELS
16 September. Afschaffing van den verkoop a contant van goederen uit 's hands pakhuizen.
Is besloten, in navolging van hetgeen door zijne excellentie te Batavia bij de afschaffing van den kleinen winkel is inge- voerd, te bepalen, gelijk geschied bij dezen: 1 ^ dat van nu voortaan alle contante verkoop van goederen, inzonderheid ook van specerijen, koffijenpeper, uit'sLauds pakhuizen, zoo te Samarang, Sourabaija, als elders, zal cesseren, met last aan den pakbuismeester alhier [Samarang] en den administrateur van Java*s Oosthoek om in den aanstaande aan niemand, wie hij zij of onder welk pretext dit zoude mogen wezen, daarvan eenige afgave te doen» als op behoorlijke ordonnantien ; V dat daarentegen, evenals zulks te Batavia aan den nego- tiant, Matthijs Meijer is gedefereerd, de oud-major alhier [Samarang], Heijneman Beer, zal zijn gebeneficeerd met den verkoop van koffij, peper en specferijen in kleine quantiteiten aan de gemeente, voor zoover Samarang, de beide hoven, Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang betreft, terwijl met dien verkoop mede, voor zoover het ressort van den Oosthoek aangaat, zoodanig persoon zal worden begunstigd, als zich daartoe zal willen engageren en door den Oosthoeks ge- zaghebber, Rothenbuhler, zal worden voorgedragen; 3^ dat aan de gemelde personen ten dien einde maandelijks uit 's Lands voorraad, op daartoe te verleenen ordonnantien, zal worden afgestaan, als: voor Samarang:
15 e foelij, 't« a rd» 6:5S
25 » noten-muskaat, 't % a » 2 : 32
40 » nagelen »»» » i: 2
48 pikols koffij-boonen, 't pikol > 15 : 30
40 » peper » » » 13: 1
en voor den Oosthoek:
8 « foelij, 't « rd« 6 : 32
10 » noten-muskaat, 't ft » 2 : 32
Digitized by
- H. W. DAENDELS 197
20 « Dagelen 't « rd» 1 : 2
25 pikols koffij-boonen, 't pikol » 15 : 30
30 » peper » » » 13 : 1
te betalen in zilver geld, drie maanden na de aflevering, zullende zijlieden echter niet verpligt zijn opnieuw van die artikelen in te slaan, voor en al eer de bevorens ont- vangene zijn verdebiteerd ; 4^ dat de opgemelde, met den verkoop gebeneficeerde personen verpligt zullen zijn deze artikelen aan de gemeente te verkoopen voor directe betaling in zilver geld tegen de volgende prijzen, als:
de foelij, het ft tegen rd* 8 : —
» notenmuscaat, 't ft tegen » 3 : —
• nagelen » » » » 1 : 12
• koffij, het pikol • . 17: 8
» peper » » » » 14; 8
'Iwelk een advance geeft van 20 percent op de specerijen en van 10 percent op de kofBj en peper, ten voordeele van den verkooper; ^^ dat de verkoopers zullen gehouden zijn de versche spece- rijen aan de gemeente af te leveren bij het pond en de koffij en peper bij quart, agtste of mindere gedeeltens van een pikol, na gelang der aanvrage, en daarvoor niet meerder zullen mogen eischen als de hierboven gefixeerde prijzen, op verbeurte telken reize eener boete van twee honderd rijksdaalders, zilver geld, de helft voor den aanbrenger en de helft voor den fiscaal, die de calange zal doen. Zie ook 22 October 1808.
2U September. Regeling van hel opval-loon voor milüaire deserteurs.
Naardien volgens het door den heere luitenant-gouverneur- generaal in Rade van indien gecommuniceerde is bepaald, dat aan opvatloon voor militaire deserteurs, welke door het campongsvolk of andere personen zullen worden aangehouden,
Digitized by VjOOQ IC
198 1308. H. W. OAENOELS.
tien rijksdaalders, zilver, en voor den oppasser, welke met de bewaring en overbrenging van den desertear is belast, rijks- daalders vijf, koper geld, uit *s Lands kas zal worden voldaan, zoo wordt hiervan aan een ieder, die zulks aangaat, kennis gegeven, zullende de inhoud dezes voorts ook in de inlandsche en Chineesche talen worden geaffigeerd ter gewone plaatse.
20 September. Reglement op de behandeling van opium, ten behoeve van den Lande gekocht.
Art. 1. De amfioen-directie volgens besluit der hooge re- geering van den P° April jongstleden geheel gedissolveerd zijnde, is dienvolgende noodig geworden daaromtrent de vol- gende bepalingen te maken.
Art. 2. De administrateur van het kleeden-pakhuis zal tevens administrateur van het amfioen-pakhuis zijn, onder de benaming van administrateur van het amfioen- en kleeden- pakhuis, op een vast tractement van 500 papieren geld 's maands, met intrekking van alle verdere voordeelen, behalven de geringheid, onder articul 13 genoteerd.
Art. 3. Alle amfioen, die ingevoerd wordt, zal direct na de order aan den wal gebragt, in het kleeden-pakhuis opge- slagen en van dies ontvangst kennisse gegeven worden aan den directeur^eneraal, zullende de examinatie daarvan ge- . schieden ten bijwezen van den administrateur van het amfioen-pakhuis, van den eigenaar of aanbrenger van dezelve en den sabandhaar en wijders ten overstaan van de admini- strateurs-generaal, uit weikers naam door den administrateur de voornoemde personen tot het doen van die examinatie geappointeerd zullen worden.
Art. 4. Uit ieder parthij aangebi*agt wordende, hetzij Bengaalsche of Levantsche, amfioen zullen eenige kisten ge- opend, geëxamineerd en van dies bevinding door den voormelden administrateur een duidelijk rapport in geschrifte aan den directeur-generaal van 'sKonings finantieu en domeinen ge- diend moeten worden, geteekend door alle de voornoemde
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. 199
personen, met overlegging van de monsters amfioen tot spe* ciilatie der hooge regeering, welke monsters na genom^ne inspectie teruggegeven sullen worden in het pakhuis.
Art. 5. Wanneer de amfioen geaccepteerd en door den Lande ingekogt is« zal dezelve terstond in bet amfioen-pakbuis overgebi*agt en na de ordre behandeld worden, dat is om de Bengaalsche, wanneer in gewigt en deugd na de monster- kisten geaccepteerd wordt, de kisten direct met kruisbanden te omwinden, te verzegelen, te branden, te nommeren en na huone qualiteit met 1/ A, B of C, etc. te merken ; en zal in eeo afzonderlijk pakbuisboek aanteekening gebonden worden van de quantiteit, de qualiteit, bet netto gewigt door eikander, wanneer en met wien aangebragt en bet jaargetal, uit welke inzaam de parthij is, ten einde de koopers daarvan te kunnen informeeren : doch, indien de amfioen niet op die wijze ge- accepteerd wordt en dat ieder kist appart geopend, geëxami- neerd en gewogen moei worden, zal van dies qualiteit en gewigt ook afzonderlijk aanteekening gehouden an ieder kist ook gemerkt en daarin een appart afpakbrief je gedaan moetan worden.
Art. 6. Omtrent de Levantsche amfioen zal gehandeld worden overeenkomstig het besluit der hooge regeering van den ^O"*" Maart 1807 en zal na het weegen, inpakken, ver- zegelen, branden en merkeu, zoowel van deze, als ook van de Bengaalsche amfioen, de verzegeling geschieden met 'sLands cachet van de administrateurs-generaal en de branding met een afzonderlijk^ daartoe te bepaalen merk ; ook zal van de Levantsche amfioen in z< Ivervoege als van de Bengaalsche aanteekening moeten gehouden worden.
Art. 7. Zoodra de inpakking, zegeling en branding, etc. geschied is, zal het pakhuis ten eersten gesloten en een der sleutels daarvan bij den administrateur-generaal en de andere bij den eersten administrateur in bewaring genomen worden ; ook zal de opening niet mogen geschieden dan ten bijwezen van een der administi*ateurs-generaal ; wordende wjijders den gemeldcn adiMtnistrateiir bet verder voorkomende bij
Digitized by
200 1808. H. W. OAENDELS.
genoemd besluit, raakende het pakhuis zelven, de stipte ob- servantie aanbevolen, ten welken einde hij gehouden zal zijn, telkens om de drie of vier dagen, het pakhuis te openen, te laten schoonvegen, alles examineeren en wederom sluiten ; zullende hij tot dat werk de gewone coelijs uit het kleeden- pakhuis emploijeeren en bij inpakking van amfiocn de coelijs daartoe huren.
Art. 8. Indien er in den tijd wederom verkoopingen van am- fioen bij den Lande mogten plaats hebben, zullen die geschieden bij den afslag en gehouden worden door den directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen, geadsisteerd door de administrateurs-generaal en ten bijwezen van den administra- teur van het kleeden-pakhuis, op dezelfde plaats, als tot noch toe is in gebruik geweest; en zal daarbij als afslager fun- geeren de afslager van vendumeesteren, zonder daarvoor meer salaris te genieten, als hetgeene hij in de opgemelde betrek- king van afslager van het vendu- comptoir ontvangt.
Art. 9. Direct na den verkoop zal het rendement opge- maakt en ter tafel der hooge regeering overgebragt worden ; en wijders door den administrateur van de amfioen-directie een appart grootboek geformeerd en gehouden worden, waarin, oogenblikkelijk na het afloopen van de vcndutie, de koopers gedebiteerd moeten worden, met bekendstelling van de rx>n- ditien en den tijd van het aan hun verleend credit, zullende daarvan tevens contra-boek bij den eersten administrateur- generaal worden gehouden.
Art. 10. De incastelling zal geschieden op de gewone wijze en evenzoo, als omtrent de producten gehandeld wordt, zullende de cas-ordonnantie ten comptoire van den eersten administeur-generaal opgemaakt en de arafioen op vertooning van de gequiteerde cas ordonnantie afgegeven en voor de ont- vangst in een appart bock behoorlijk geteekend worden ; ook zal buitendien nog op de gemelde cas-ordonnantie moeten worden genoteerd, dat en wanneer de afgave geëffectueerd is; en om de administrateurs-generaal in staat te stellen de cas- ordonnantie na behooren te kunnen opmaken, zoo zal vooraf
Digitized by VjOOQIC
- H. W. DAENDELS. 201
een geteekend briefje Tan den administrateur van het amfioen- pakhuis gevraagd moeten worden, waarop bekend zal moeten staan:
a. de naam van den kooper,
b. de soort amfioen,
c. de nommers en het merk van de kist;
en wijders de som van dies kostende met de daarop gevallene ongelden, ten einde gcene confusie te veroorzaken.
Art. 11. De verkooping van amfioen zal bij billetten veertien dagen bevorens bekend gemaakt en drie dagen voor den dag der verkooping bij bekkenslag nader geadverteerd worden.
Art. 12. Ook zullen de conditien van den verkoop telkens bt) de publicatie bekend gemaakt en bij de te hondene ver- kooping nog nader geannonceerd worden, zullende de koopers eens vooral verpligt zijn, boven den koopschat, volgens het tegenwoordig gebruik, te betalen 1 percent voor het gestigt der pennisten en 7i percent voor de generale directie c. s.
Art. 13. Na de verkooping zullen de koopers, des be- geerende, van den administrateur van het amfioen-pakhuis kunnen erlangen extraxt van de gekogte parthlj amfioen, geschreeven op een zegel van 1^ stuivers, tot welke afgave bij is gequalificeerd onder het genot van een en een halven rijksdaalder, papieren geld, te betalen bij de koopers.
Art. 14. Alle weken zal de administrateur van het amfioen- pakhuis aan den directeur-generaal in geschrifte opgave doen van den staat van het pakhuis, met bekendstelling, wat af- gehaald en nog restant is, en alle maanden daarvan suppedi- teercn een generaal rapport, dat gepresenteerd zal moeten worden aan zijne excellentie den heer Gouverneur Generaal, den heer luitenant-gouverneur-generaal en aan den directeur- generaal; en na de expiratie van het verleend credit zal hij accurate opgave hebben te doen van de koopers, die hunne amfioen nog niet afgehaald hebben, ten einde daarover kan worden gedisponeerd.
Art. 15. Indien de koopers hunne gekogte amfioen niet
Digitized by VjOOQ IC
a03 1B08. H. W. DAENOELS.
binnen den tijd van vier maanden afhalen, zal bel gouverne- ment zich voorbehouden om de onafgehaalde amBoen te eigenen voor den prijs, waar die voor verkogt is, dan wel dezelve ten periciile van de koopers nader te laten venduceeren.
Art. 16. Blijvende wijders de voor de over de amfioen- administratie de directie hebbende personen gestelde orders omtrent het drijven van handel in amfioen in haar vol)e kragt, als bevorens heeft plaats gehad.
Als een gevolg van de vaststelling van dit reglement be- paalde de Regering:
aan den administrateur van het kleeden- en amfioen-pakhuis toe te leggen rd" 500, papieren geM, ter maand, met afschaf- fing van alle verdere voordeelen, tenzij er in der tijd wederom verkoopingen van amfioen mogten plaats hebben, wanneer bij voor ieder extraxt van gekochte amfioen, hetwelk door den kooper begeerd wordt^ zal genieten iVs rd', papieren geld, het zegel van 12 stuivers daaronder begrepen;
de post van cassier van de geannulleerde amfioen-directie in te trekken;
den scriba van voornoemde directie als zoodanig te laten continueeren tot ultimo December aanstaande, met last aan denzelve inmiddens de boeken te sluiten en onder voorschreven datum alles, wat van de gewezen amphioen-directie nog onder zyne berusting mogte zijn, aan de adminisUateurs-generaaI over te geven, en wijders de gelden, die geproflueerd zijn uit het Vio» betwelk volgens het SO^' artikel van de instructie van de amphioen-directie is blijven staan, ten voordeele van den Lande Ie laten innemen en de 1197i S te min bevonden en by besluit van den SO"" Augustus jongstleden aan de des incumbeerende ter vergoeding opgelegde amphioen daarop te laten afschryven.
20 September. Slakwg van verslrekkhujen en verkoop van rijst van Regeringswege.
Is goedgevonden en verstaan:
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 203
Eerstelijk : in te trekkeo alle verstrekkingeD Tan r^st, die bevorens Toor zekere vastgestekle prl)zen aan de suikermole- naaren, de rijstmarkt, liet arm- en weeshuis, den regent van bet Chinees-liospitaal en deii cipier van de burgerboeijen zyn gedaan.
Ten tweeden : van nu af aan te doen cesseeren den ver- koop van ryst aan particulieren uit het graan-magzijn en de daartoe benoemde commissie in te trekken.
Ten derden: bet collegie van S<*hepenen te gelasten om, aithoofde der ingetrokken verkoop van ryst op de rystmarkt, zich als nu met de distributie daarvan bij de kleine maat op den tegenwoordigen voet ie occupeeren, waartoe hun de ryst zal worden afgegeven voor den daarvoor betaald wordenden prys op vendutie om naarmate derzelve door de afbaalders te wolden betaald ; en eindelijk af te schaiTen 2 en 5 percent spillage, welke bevorens door den administrateur in bet graan- magazijn boven de 100 lË op iedere ko^ang werd genoten.
Zie ook 50 Oclober 1807.
20 September. Innlruclie voor den hoofd-adminisiraimr van Java*s fioord-OoHi-kml.
Ofschoon alle de prefectures langs de Noord-Oostkust van Java, benevens den Oosthoek en de hoven van Sourabaya en Djocjocaria, welke te voren hebben gecomponeerd het Java's gouvernement, in het civiel bestuur van eikanderen gescheiden, onderling onaf hankeli^ verklaard enMe respective presidenten, gezaghebber en ministers van hun bestuur alleen aan het gouvernement-generaal verantwoording schuldig zyn, zal nog- tans het administrative onder een generaal toeverzigt bUjven en dat toeverzicht de ambts-verpligtingen uitmaken van den hoofd-admioistrateur ie Samarang, dewelke hi die betrekking aan de volgende voorschriften zal gebonden zyn.
Art. 1. De verpachting van 's Lands domeinen te Samarang zal op de conditien, daartoe door het gouvernement-generaal gearresteerd, door hem gehouden worden ten overstaan van
Digitized by VjOOQ IC
204 1808. H. W. DAENOELd
eeD justiciêle commissie, bestaande uit vier leden, den fiscaal en secretaris, geassisteerd door den gerechts-bode als alslager.
Art. 2. Alle inkoopen, besprekingen of inhuuringen van schepen en vaartuigen ter vervoer van 'sLands producten voor rekening van den Lande door de prefecten geschiedende op advis van den hoofd-administrateur, wanneer het gouver- nement-generaal hier [Samarang] niet tegenwoordig is, zal, voor zoover Samarang betreft, de prefect gehouden zijn daarin communicatief met den hoofd-administrateur te werk te gaan en, het contract tot den koop of inhuur gesloten zijnde, de verdere directie daarover en over de belading of andere no- dige beschikkingen aan den hoofd-administrateur alleen ver- blijven, zonder verdere bemoeijenisse van den prefect; zoo deze eenige informatie dienaangaande mogt verlangen, zal hij, hoofd-administrateur, dezelve met alle bereidwilligheid hebben te suppediteren.
Art. 5. De groote geld-kas te Samarang zal staan onder het toeverzicht en de behering van den prefect en hoofd- administrateur Ie samen en voorzien zijn van twee differente sloten, waarvan de eene sleutel door den prefect en de andere door den hoofd-administrateur zal* worden bewaard, opdat zij buiten elkanderens voorkennis geene toegang kunnen hebben tot de kas; zij zijn beiden voor alle tekortkomingen ver- antwoordelijk en zijn gehouden eenmaal 'sjaars de kas door gecommitteerden ten hunnen overslaan te laten opnemen.
Art. 4. De hoofd-administrateur zal buiten speciale auto- risatie van den Maarschalk en Gouverneur Generaal geene uitbetalingen hoegenaamd, noch uit welken hoofde ook, uit de groote kas doen, wanneer daardoor de aanbanden zijnde gelden zouden worden gereduceerd beneden de somma van veertig duizend rijksdaalders van zilvere munt.
Art. 5. De kleine geld-kas te Samarang, gelijk ook de kassen van de buiten-kantoren, staan onder het generaal toe- verzichl van den ho(»fdadministrateur, in zooverre, dat hij nagaat alle oneigene afschrijvingen en uitgaven, terwijl de speciale verantwoording alleen de respective kashouders in-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 20»
cumbeerd, die, zoowd als alle administratears, in deze betrekking sorteren onder de hoofd-administratie en verpligt zullen z^n oiteriijk voor den 1^" van iedere maand hunne kassa-rekeningen Tan de vorige maand aan hem in te zenden.
Art 6. Geen ontvangst, in- of uitgave uit 'sLands kaste Samarang zal geschieden dan op ordonnantien, van wegens het gouvernement-generaal geteekend, tenzy hetzelve hier niet aanwezig is, wanneer de ordounantien op de groote kas door den prefect en op de kleine door den hoofd-administrateur zullen worden verleend.
Art. 7. Op gelijke w^ze zal niets in de magazijnen te Samarang ontvangen of daaruit verstrekt worden als op ordounantien, die onmiddelijk vanwege het gouvernement ver- leend of, hetzelve hier niet aanwezig zijnde, door den hoofd- administrateur geteekend zijn.
Art. 8. Alle aanvragen om ordounantien op de groote en kleine kas geschieden schriftelijk en worden geëxamineerd door deu hoofd-administrateur, die, bevindende, dat dezelve rusten op eene wet, resolutie of aanschrijving, daarvoor de ordounantien opmaakt en voor alle abuisen, daarin l»egaan, alleen responsabel is, doch in alle andere gevallen, waarvan geene qualificatie voorhanden is, niet als op eene speciale autorisatie van het gouvernement, welke speciale autorisatie bg afwezigheid van den Maarschalk en Gouverneur Generaal, ingeval dat eenig extra-betalingen, hetzij onder den titul van voorschot, als anderzins, noodzakelijk mogten wezen, zal worden verleenil door den prefect of die alhier met het gezag mogt zyn bekleed, ter zijner verantwoordelijkheid.
Art. 9. Wanneer de kas van een der prefectures grooter is, als naar calculatie der uitgaaf in de eerste drie maanden noodig wezen zal, zal het surplus worden overgebragt in de groote geld-kas te Samarang dan wel in zodanige andere kassen, welke gelden noodig hebben, gelijk ook aan den hoofd- administrateur de faculteit wordt toegekend om ten allen tyden gelden uit de eene kas te ligten en de andere daarmede, ingeval van noodzakelijkheid, te stijven.
Digitized by
406 16Ö6. H. W. OAENDÈLé.
Art. 10. Alle Lands-magazljnen en pakhuizen, daaronder tol nader order mede begrepen dezulken, welke tot de departementen van oorlog of marine behoren, zullen staan onder bet oppertoezicht van hem, hoofd-administrateur, en gevolgelljk de administrateurs te Samarang en Sourabaija, zoowel als de prefecten in de overige prefectures van Java, des wegens aan hem verantwoording schuldig en, gelijk reeds ten aanzien der kassen onder art. 5 is bepaald, verpligt zijn uiterlijk voor dten 10**" van iedere maand aan hem in duplo in te zenden een distincte en accurate memorie of specifi- catie van de ontvangst en verstrekking der producten en goederen in de vorige maand, met aantooning, van waar en met welke gelegenheden dezelve zijn aangebragt, de hoeveel- heid en aan wien afgegeven, op wiens order en met welke occasie de verzendingen zijn geschied en hoe groot het restant nog is gebleven, de eene om te dienen voor hem, hoofd-ad- ministrateur, en de andere voorden n^otie-boekhouder, zullende echter, voor zoover het ressort van den Oosthoek betreft, gemelde specificatie maar eenmaal behoeven Ie worden over- gezonden en de wedergade daarvan. direct aan den negotie- boekhouder aldaar moeten worden afgelangt.
Art. 11. Hij zal, buiten den generalen opneem onder ultimo Augustus, de kassen in de magazijnen zoo dikwijls mogen opnemen of doen opnemen, als hij nodig zal oordeelen.
Art. 12. Alle rekeningen, specificatien, facturen, enz. worden door den hoofd-administrateur geëxamineerd en de negotie- en Iractements of andere boekhouders, die, zoowel als hunne suppoosten, aan den hoofdadministrateur onderge- schikt zijn, zullen dezelve niet vermogen Ie boeken, voordat zij door hem goedgekeurd en voor de approbatie onder- tekend zijn.
Art. 13. Hij zal mede examineeren de negotie-boeken van Samarang en Sourabaija en van alle andere administrateurs op Java, dienende van zijne bevinding telken reize van rapport in scriptis. Hij zal personeel verantwoordelijk worden gehouden voor de erreuren, die na het indienen van zijne
Digitized by VjOOQ IC
I60t. H. W. DAENOELS Wl
berigten !n de geadelde boeken mogten worden ontdekt en niet door hem waren aangegeven.
Art. 14. Hij zal Tan de errearen, die hij in de boeken aanwijst, hetzij ten toordeele of ten nadeele van den Lande, ge^ nieten Ve gedeelte in ziirere specie, ten lasten tan dengeenen, die deze erreuren hebben begaan.
Art. 15. Alle de eischen Tan het gouTemement-generaal, TOor zooverre Jata's Noord Oostkust betreTt, worden aan hem ingezonden en door hem ter voldoening over de Ter- scliüleDde préfecture» TerdeeM.
Ar f. 16. Hij formeert daarentegen jaarlijks een generale eisch van het benoodigde voor Samaraug en Sourabaija, de- zelve inzendende aan het gouvernement-generaal en houdende bij de successive aanbrengen van de gevraagde artikelen d^rin zoodanig beleid en directie, dat Sourabaija, naarmate van de hoeveelheid van den aanvoer en het meer of minder gebrek aan het gezondene, in tljds worde voorzien.
Art 17. Hij onderhoud een directe correspondentie met het gonvernemeul : speciaal zal hij maandelijks aan de hooge regering en aan den directeur-generaal aanbieden de generale restant me- morien van de kassen en van de producten, die in 's Liands maga- zijnen aanbanden zijn, met bekendstelling van hetgeen sints de laatste gezondene memorien ontvangen, uitgegeven en verstrekt is.
Art. 18. Hij zal daarenboven onder ultimo December vao ieder jaar een generaal verslag zijner verrigtingen en ge- houdene directie inleveren aan het gouvernement.
Art. 19. Hij zal een vast tractement genieten van negen dntjzend rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars, en geassisteerd worden in zijne weiiczaamheden door
een eersten suppoost k rd^ 80
» tweeden » » » 60
• klerk » » 50
» • » . 40
twee klerken » » 30
» » 1» » dt5
Oiede in zilver geld, 'smaands.
Digitized by VjOOQ IC
908 IdOd. H. W. OAENDÊLS.
Art. 30. Bij de aanvaarding van zijne bediening zal hy doen den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn;
dat ik mij met alle* vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verpligtingen, die bij myne instructie zijn voorgeschreven of nog voorgeschreven zullen worden, en inzonderheid in het examineeren der boeken, specificatien en rekeningen de stipste trouw en pligtmatige behartiging van 's Lands belangens altyd zal laten prevaleren boven eenige andere iuzigten of conside- ratiên, van welke natuur die ook zouden mogen wezen:
dat ik mede soigneuseUjk zal waken tegen alle afwyking en inkruipselen, welke ten aanzien van het nieuwe plan, organisatie voor Java, voor zoover het mercantiel- en finan- tieel-departement betreft, zouden mogen worden ondernomen en getenteerd, en by ontdekking van de minste inbreuk, die daarop wordt gemaakt, daarvan zonder verzuim kennisse zal geven aan het gouvernement;
en dat ik mg generalljk zoodanig zal gedragen, als een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamt.
Zoo waarlyk helpe my God Almagtig!
20 September. Instructie voor de boehhoudeis hij de negolie'pakhuizen te Saniarang m ie Soerabatja.
Art. 1. De boekhouders in de negotie-pakhuizen teSama- rang en te Sourabaya zullen wezen geheel independent van den pakhuismeester en den administrateur en in hunne ambts- betrekking staan onder de directe bevelen van den hoofd- administrateur alhier [Samarang].
Art. 2. Zy zullen houden een ontvangst- en afschee|>-boek, waarbij alle goederen of koopwaren, in of uit de |)akhuizen gaande, worden aangeteekend, latende bij elke inkomende of uitgaande i»artij de aflevei*aars of ontvangers voor de afgele-
Digitized by
tdOë H. w. OAENOËLé. tod
▼erde or ontyangenquantiteit hunne namen in het voorschreyen boek leekenen.
Art. 3. Zij zoUen mede houden een journaal, een groot- boek en een restantboek, van welk laatste een in het pakhuis tot legger zal moeten dienen en daarenboven, met het einde Tan iedere maand, te Samarang een aan den prefect en den hoofd-administrateur, doch te Sourabaija enkel eene weder- gade aan den gezaghebber zal worden gepresenteerd.
Art. 4. Zij zullen van de op den pakhuismeester of ad- ministrateur verleende ordonnantien een bundel formeeren, zoomede van de orders en bevelen, die met betrekking tot de pakhuizen worden gegeven door den hoofd-administrateur of anderen, daartoe geregtigd.
Art. 5. Bij de verzending van Landsgoederen of koopman- schappen zullen zij daarvan formeeren eene distincte memorie voor het negotie-kantoor, met aantooning van het getal balen, fusten, kasten, enz., het gewigt, zoo netto, bruto, als tarra, de nommers of merken en de aanbrengen of leverantien, uit dewelke de verzendmg geschiedt; deze memorie zullen zij laten onderteekenen door den kapitein of gezagvoerder van het vaartuig, waarroede de goederen worden afgescheept, ten blijke, dat de afscheep conform aan de opgave is gedaan.
Art. 6. Zij zullen ieder genieten een tractement van hon- derd en vijftig rijksdaalders, zilver geld, ter maand en in hanne werkzaamheden geassisteerd worden, de pakhuis- boekhouder van Samarang door twee klerken en de pakhuis- boekhouder van Sourabaija door een klerk, genietende elk veertig rijksdaalders, gelijke munt, ter maand.
Art. 7. Zij zullen bij de aanvaarding van hunne bediening doen den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn;
dat ik, niet alleen de boeken van de administratie, bij de- welke ik geêmploijeerd ben, na de order -zal houden en de
PL4lAAT*B0n BUL XT. i\
Digitized by VjOOQ IC
ilO 1Ó0Ó. H. W. bAËNDELé.
oYerige papieren, die Tan mij gerequireerd worden, naar beste kennis opmaken, maar ook tevens toezien zal, dat in de voor- z^e administratie alles na de order ten aanzien van 's Lands zaken door den pakhuismeester of administrateur wordt be- handeld, zonder daarvoor of onder wat benaming ook van denzelven iets aan te nemen of te genieten, dan wel op eenigerhande wijze mij in zaken in te laten, die tot prejudicie van 's Lands intrest zouden kunnen strekken, mitsgaders dat ik van alle, door mij ontdekt wordende malversatien terstond zal kennis geven aan den hoofd-administrateur en, voor zoover Sourabaija betreft, ook aan den gezaghebber. Zoo waarlijk helpe mij God AlmagtigI
20 September. Imtructie voor den 'pakhuis-meester te Samarang en voor den administrateur in den Oosthoek.
Art. 1. De pakhuismeester te Samarang, de administrateur te Sourabaija en de prefecten in de overige prefectures van Java zijn wegens de beheering van 's Lands goederen ver- antwoording schuldig aan den hoofd-administrateur en gehoor- zamen in die betrekking zijne ordres, zonder dat hierdoor in eenigerlei opzigt wordt weggenomen de ondergeschiktheid van den «administrateur te Sourabaija aan den Oosthoeks gezag- hebber.
Art. S. Zij zullen een goed en oplettend toezicht houden over de magazijnen, aan hunne beheeringen aanbetrouwd, en dagelijks nagaan of laten nagaan, of aan dezelve eenige ge- breken dan wel aan 's Lands goederen bederf wordt bespeurd, waarvan 2^ de nadeelen aan den Lande zullen moeten ver- goeden, indien de gemelde gebreken zijn veroorzaakt door verkeerde opschuring der producten, dieverijen danweleenig ander verzuim, 't welk aan eene onachtzame administratie mogt zijn te vrijten; gevende de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sourabaija in een der aangegevene gevallen daarvan terstond kennis, de eerste aan den hoofd- administrateur en de laatste aan den Oosthoeks gezaghebber,
Digitize^ by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. JU
ten einde daarop luinne provisionele orders te verstaan, terwijl de prefecten de gebreken, die eene onmiddelijke voorziening vorderen, zullen hersteilen en verder van hunne bevinding den hoofd-administrateur informeeren.
Art 5. Zij :^ullen dienvolgende niet alleen waken voor eene goede opschuring en tegen hel bederf van de koopman- schappen, producten, pakhuis-behoeftens en andere goederen, onder hunne beheering staande, maar ook door eene goede directie den Lande de meest mogelijke voordeelen aanbrengen, zooals bij voorbeeld door het afzonderlijk plaatsen van ver- schillende producten of koopmanschappen, alsmede het assor- teeren van dezelve, gelijk de koffij, rijst, suiker, enz. na derzelver differente soorten, qualiteiten en de jaren der gedane leverantie, zullende zij in contrarie geval verantwoordelijk zijn voor de nadeelen en confusie, welke door nalatigheid in dezen zouden mogen ontstaan.
Art. 4. Zij zullen geene goederen ontvangen of afleveren als in presentie en ten genoegen van degenen, welke de af- levering of ontvangst aangaat, en in contrarie geval vooralle minderheden aansprakelijk zijn, gelijk ook de pakhuismeester te Samarang en de administi*ateur te Sourabaija geene goe- deren zullen ontvangen, afschepen of afleveren als op schriftelijke ordonnantie, de eerste van den hoofd-administrateur en de laatste van den Oosthoeks gezaghebber.
Art. 5. Desgelijks zullen, bij aanbreng van kisten, balen, enz., dezelve niet als in bijwezen van den aanbrenger of iemand van zijnentwegen mogen woixlen geopend, op de poene, in het voorgaande artikel bepaald.
Art. 6. Wanneer te Samarang of te Sourabaija verschil mogt ontstaan (usschen den pakhuismeesler of den admini- strateur ter eenre en de ontvangers of afleveraars ter andere zijde omtrent de weging, meling, telling als auderzints, zal de pakhuismeester te Samarang daarvan aan den hoofd- administrateur en de administrateur te Sourabaga aan den Oosthoeks gezaghebber kennis geven, die het verschil, een ieder in den hare» zullen decideeren of door anderen van hunnent-
Digitized by VjOOQ IC
21^ 1Ó08. H. W. DAENDËLS.
wegen laten beslissen, gevende noglans in gevallen van aan- gelegenheid of van kwade trouw kennisse^ran hunne bevinding aan het gouvernement.
Art. 7. Bij ontdekking van minderheden bij den aanbreng, hetzij door dieverij of andere oorzaken, dan wel beschadiging aan de goederen, die in de pakhuizen afgeleverd worden, mits- gaders slegte qualiteit der aangebragt wordende producten, zullen de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sourabaija daarvan op de vooraf gemelde wijze, de eerste aan den hoofd-administrateur en de laatste aan den Oosthoeks gezaghebber kennis geven, die, het voorschreven rapport be- komende, gehouden zullen wezen de aangebragte goederen te laten inspecteeren, voordat de pakhuismeester of administra- teur met de ontvangst zal voortgaan, met de verpligting verder om hen in dezen met de noodige orders te muniêren.
Art. 8. In de bij art. 6 en 7 vermelde gevallen zullen de prefecten der overige prefectures van Java een proces-verbaal formeeren, door hen en de ontvangers of afleveraars onder- teekend, en hetzelve inzenden aan den hoofd-administrateur, die daarin direct decideeren of eene voordragt ter afdoening doen zal aan den Gouverneur Generaal, terwijl nogtans de ontvangst of aflevering der producten inmiddels voortgang zal moeten hebben.
Art. 9. Verzegelde kisten en kasten zullen te Samarang en te Sourabaija niet mogen worden geopend als in tegenwoordig- heid van den hoofd-adminstrateur en den Oosthoeks gezaghebber of iemand van hunnentwegen.
Art. 10. In het generaal zal, bij ontvangst van goederen uit schepen en vaartuigen, zoo ook bij binnenlandsche leve- rantien van producten, de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sourabaija verpligt zijn vverentwintig uuren, nadat de goederen in het pakhuis zijn afgeleverd, daarvan een distinct schriftelijk berigt te dienen, de eerste aan den hoofd-administrateur en de laatste aan den Oosthoeks gezag- hebber, met nauwkeurige vermelding van de qualiteit en quantiteit der goederen, embalage, fust, kast en hetgeen over
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. 213
en Ie kort is uitgeleverd, zoomede al hetgeen eenige bijzondere ^eculalie kan verdienen.
Art. 11. Bij den afscheep van producten en koopman- schappen, vrelke van 'sLands wegen naar elders verzonden worden^ zullen zij vooral zorgen, dat de kisten, balen en zakken, waarin dezelve producten en koopmanschappen worden a%epakt met berotting, verzegeld en in alle opzigten goed geconditioneerd worden afgeleverd en wijders de gemelde kisten en balen voorzien van een door hen geteekend afpak- briefje, distinctelijk beschreven met het bruto-, netto- en tarra-gewigt, terwijl, voor zoover Samarang en Sourabaija betreft, de hoofd-administrateur en Oosthoeks gezaghebber, by de verzending van lijnwaden of dei^elljke goederen, des noodig oordeelende, bij de afpakking en verzegeling in persoon tegen- woordig zullen zijn of daartoe iemand van hunnentwegen zullen kunnen committeeren.
Art. 12. De verzending van koflSj, peper en andere pro- ducten voor rekening van den Lande zal geschieden in goede dobbelde slroozakken, niet te boven gaande de zwaarte van tagtig ponden, en bij vervoer naar Batavia of bij verkoop aan vreemdelingen worden afgescheept, de koffij en peper tegens 136 S de picol en de rijst tegen 5400 S de koijang.
Art. 13. De suiker zal van de leveranciers worden geac- cepteerd in kanassers, hebbende de zviraarte van 375 tot 42S ponden, bruto-gevrigt, met een doorslag van vijf ponden op ieder kanasser, doch zwaarder wegende aan den leverancier worden teruggegeven; dezelve zullen behoorlijk metstroozakken worden geêmbaleerd en berottingd en voor tarra gerekend worden 35 ponden per kanasser, zooals jongst mede te Batavia is bepaald.
Art. 14. De rijst, die uit de magazijnen aan vreemdelingen en particulieren verkogt wordt tegen dertig rijksdaalders, zilver geld, de koijang, zal na verkiezing van de koopers worden afgeleverd in enkekie of dubbelde stroozakken, mits betalende voor de enkelde zakken rd' 1 Vs ^Q "^oor de dubbelde zakken 3 rd' per koijang, waarmede het verkoop-bedragen van de rijst zal worden bezwaard ten laste van de koopers.
Digitized by VjOOQ IC
214 1808. H. W. OAENDELS.
Art. 15. Voor alle aodere ongelden, die de vreemdelingen of andere koopers van producten tot garnering hunner ladingen mogten begeeren te maken, zullen zij extra betalen, in welk geval zij met het daartoe benoodigde tegen marktprijzen zullen worden geassisteerd.
Art. 16. Vreemdelingen en particulieren zullen de pro- ducten, die aan hun worden afgestaan, in de pakhuizen ontvangen en, wanneer de aflevering aldaar ten hunnen ge- noegen is geschied, verder alle risico dragen : met het benoodigde volk voor de prauwen zullen zij van 'sLands wege zonder betaling worden geassisteerd, doch daarentegen het wegstuwen binnen boord loopen voor hunne rekening.
Art. 17. Alle prauwen of andere vaartuigen, welke aan 's Lands pakhuizen, hetzij met rijst of andere producten, worden beladen, zonder onderscheid of dit geschied voor rekening van den Lande of van particulieren, zullen door den pakhuismeester, administrateur of prefecten voorzien worden van een afscheep- brief je, coutinerende het getal der zakken, balen of kasten en den netto-inhoud der daarin afgepakte goederen, zoomede eene opgave, naar welk schip of vaartuig dezelve zijn gecon- signeerd en wijders of de gemelde goederen en producten uit 's Lands pakhuizen verkocht, dan wel op vragt naar elders voor 's Lands rekening vervoerd worden, ten einde bij het passeren van de boom aan den pagter van de in- en uitgaande regten of die aldaar van zijnentwegen het toezicht houdt, vertoond en afgegeven te worden, zullende te Samarang en te Sourabaija echter twee dergelijke afscheeps-briefjes met iedere praauw moeten worden medegegeven, als een voor den pagter en een voor de bediendens van den fiscaal, welke met de surveillance van de boom belast zijn.
Art. 18. Desgelijks zal te Samarang en te Sourabaija, wanneer er afscheep plaats heeft, de pakhuismeester en ad- ministrateur ten eerste en wel, zoodra de goederen alle afge- wogen zijn, een distincle en accurate opgave van den gedauen afscheep, zoo op het kantoor van den hoofd-administrateur en te Sourabaija van den scriba, als op het negotie-kantoor be-
Digitized by
- H. W. DAENDELS. UK
zorgen, aantoonende de quantiteit en soorten der goederen, zoo aan bruto- als netto-gewigt, met welk vaartuig de ver- zending geschied en naar welke plaats, zoomede den naam van den kapitein of gezaghebber, ten einde de papieren tot der- zetver depêche in tljds te kunnen in gereedheid brengen, 't welk te Samarang ten kantore van den hoofd-administrateur zal geschieden.
Art. 19. De contante verkoop uit de pakhuizen zal ten eenemaale ophouden, buiten de rijst, welke, zoo aan de gemeente, ak aan anderen ten vervoer naar elders zal worden atgestaan in een onbepaalde quantiteit, doch niet meerder als bij een quart koijang tevens tegen dertig rd', zilver geld, de koyang en verder op de^ voet, gelijk hiervoren onder art. 15 is bepaald.
Art. 20. Het provenu van deze verkogte rijst zal door den pakhuismeester te Samarang en den administrateur te Sonrabaija om de twee maanden aan 'sLands kas moeten worden verantwoord en door de prefecten van de overige prefectnres alle maanden bij hunne kassen ingenomen.
Art. 21. Met uitzondering van Zon- en feestdagen zullen de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sou- rabaija des voor de middags van 6 tot 11 uren en, zoo de dienst het vordert, ook des agtermiddags van 5 tot half zes uren in hunne administratie moeten present zijn, edoch bij extra-ordinaire gelegenheden zooveel langer, als hun dienst in liet pakhuis wordt vereischt, in dien gevalle de Zon- en feest- dagen daarvan niet uitgesloten, byzonder bij belading ofont- lossing van vaartuigen, die met spoed moeten geêxpedieerd of ODtlost worden, bUjvende alle nadeel, die den Lande door ver- tragingen in dezen mogt Ujden, voor hunne verantwoording.
ArL 22. Uiterlijk voor den 8^" of 10*" van iedere maand zal de pakhuismeester te Samarang aan den hoofd-administra- teur en de administrateur te Sourabaya aan den Oosthoeks gezaghebber by een distinct berigt opgeven, welke goederen io den loop der vorige maand in de pakhuizen ontvangenen daaruit afgeleverd zyn, met aantooning yan waar en met welke gelegenheid dezelve zyn aangebragt en op wiens orders en met
Digitized by VjOOQ IC
216 1808. H. W. DAENDELS.
welke occasie de verzendingen en afleveringen zijn geschied, zoomede welke restanten in de pakhuizen verbleven zijn, en voorts een wedergade van dat berigt aan den negotie-boek- houder bezorgen, terwijl de prefecten van de overige prefectures van Java een soortgelijke memorie of specificatie mede in duplo aan den hoofd-administrateur op den aangegeven tijd zullea hebben in te zenden, als een voor den gemelden hoofd- administrateur en een voor den negotie-boekhouder te Samaran^ met uitzondering echter van de prefectures en posten, welkd onder den Oosthoek gehooren en vanwaar de gemelde speci- ficatien in duplo naar Sourabaija worden verzonden, de eene aan den gezaghebber ter verdere voortschikking aan den hoofd-administrateur en de andere aan den negotie-boekhouder aldaar, wordende deze specificatie geformeerd uit de pakhuis- boeken, in het navolgende articul breder te vermelden.
Art. 23. De pakhuismeester te Samarang en de admini- strateur te Sourabaija, zoomede de prefecten der overige prefectures van Java zullen van hunne administratie houden de navolgende boeken, als:
a. een distinct weegboek van alle aangebragte producten en goederen, in ieder pakhuis afzonderlijk, en een dito van den afscheep, in welk laatste accuraat zal moeten wezen aangeteekend de dagen der afscheep en de weegsels, zooals dezelve na den andere zijn afgewogen, het vaartuig, waarmede de afgescheepte goederen worden vervoerd, en de naam van den kapitein of gezaghebber, die het vaartuig com- mandeert;
b. een distinct pakhuis- en zolder-restant-boek, waarin ten nauwkeurigsten moeten worden genoteerd, hetgeen in elk pakhuis of zolder, welke voortaan genommerd moeten zijn, opgeschuurd en daaruit weder afgegeven wordt, zoo meede hetgeen uit het eene pakhuis in het andere of van den eenen zolder op den anderen wordt overgebragt en verplaatst, alles in dier voegen^ dat met een opslag van het oog kan worden nagegaan, welke goederen in ieder pakhuis en op eiken zolder geboi^en liggen;
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. 217
r. een kassa-boek, daarin aanteekenende de ontTangst der
gelden voor de Terkogte rijst, en d, een restant-boek van materialen, die door den Lande ten dienste der pakhuizen zijn ingekogt of ontvangen, meteen nauwkeurige aanteekening, waartoe dezelve verstrekt, af- gegeven, dan wel in 'sLands magazijnen verbruikt zijn. Art. 24. Tot het houden dezer boeken zullen in de negotie- pakhuizen te Samarang en te Sourabalja expresse boekhouders worden aangesteld, op voordragt van den hoofd-administrateur en van den Oosthoeks gezaghebber respective, welke boek- houders onder eede staan en geheel indei>endent zullen wezen van den pakhuismeester en den administrateur, on- middelijk sorteerende onder de directe bevelen van den hoofd- administrateur alhier en, voor zoover Sourabalja betreft, mede onder den Oosthoeks gezaghebber.
Art. 2&. Overwigten ten faveure van den pakhuismeester, administrateur of prefecten ten eenemaale opgehouden hebbende, zoo zullen alle de aangebragt wordende goederen, dranken en wat dies meer is, na decortatie der scheeps-spillage^ die aan de overheden van vaartuigen is toegestaan of nog toe- gestaan mogt worden, zuiver ingenomen en zoodanig tot het sluiten der boeken moeten blijven voortloopen, wanneer de negotie-boekhouders te Samarang en te Sourabaija, een ieder m den zijnen, zullen formeeren eene berekening der pakhuis- spillagie volgens het reglement op alle artikelen, aan spillage onderhevig, dewelke, zooals van ouds, ten lasten der goederen moeten gebragt worden.
Art. 26. Al, hetgeen na gedane korting van de gemelde spillagie door eene goede en trouwe behandeling in de pak- huizen wordt over bevonden, zal verblijven ten voordeele van den Lande, terwijl het tekort komende tegen de hoogste uit- koops-prtjzen zal moeten worden vergoed.
Art. 27. Bij den aanbreng van 'sLands goederen zullen tusschen de overheden der vaartuigen en den administrateur geeue |>articuliere schikkingen mogen worden gemaakt wegens over en tekort bevondene artikelen, veel min aan de gemelde
Digitized by VjOOQ IC
218 1808. H. W. DAENDELS.
overheden worden toegestaan om hetgeen zij kunnen re- kenen op hunne spillagie te profiteeren aan boord te houden, maar zal alles ontscheept en daarvan te Samarang en te Sourabalja zoodanig distinct berigl moeten worden gediend, als bij art. 10 is voorgeschreven.
Art. t8. Uit deze berigten zullen door de negotie-boekhouders te Samarang en te Sourabalja worden opgemaakt de bevin- dingen der ladingen en volgens de order het tekort door de overheden of die het incumbeert moeten worden vergoed, terwijl het over uitgeleverde ten faveure zal worden ingenomen van den Lande.
Art. 29. Wanneer op de overige prefectures van Java goederen van Samarang of Sourabalja, gelijk bij voorbeeld van Samarang naar Japara, van Solurabalja naar Rembang, enz., dan wel van daar vice versa worden aangebragt, zal slechts de helft der anders geaccordeerde spillage aan de scheeps- overheden worden gevalideerd.
Art. 30. De producten van rijst, kofBj, peper en wal dies meer zij, zullen ontvangen en aan den Lande verantwoord worden met overwigten, zooals dezelve aan den pakhuis- meester, administrateur of prefecten volgens de düTerentey plaatselijke inrigtingen worden geleverd; de rijst over inkoop zal echter conform placcaat van den \~ 1808 generalijk worden ingenomen tegen 5500 ^ de koijang en op ieder koijang 1.00 'S spillagie aan den pakhuismeester worden gevalideerd.
Art. 51. Voor afbetaalde producten zal niet meer mogen worden in rekening gebragt, als hetgeen daarvoor eflectivelijk, mede op grond van verschillende, plaatselijke inrigtingen, wordt betaald en dus daarin niet mogen worden gevolgt de be- palingen van vorige jaren.
Art. 52. De battoors of koelies voor de pakhuisen zullen uit de regentschappen geformeerd worden, conform de ge- maakte bepalingen bij het nieuwe plan van organisatie voor Java.
Art. 55. En daar alsnu alle extra-betalingen wegens ver-
Digitized by
H. W. DAENDELS. 219
SI
trekkingen van materialen en afscbeeps-ongelden ophouden, zoo zullen de pakhuismeester, administrateur en prefecten Terpligt zijn in tijds de benodigde materialen voor de pak- hm'sen en den afscheep, als stroozakken, kaaijmatten, bind- rottings en agnl garen, op te geven om dezelve te kunnen inkoopen of van elders eischeu, onder indiening tevens van een lijst der materialen, die dezelve aan handen hebben, ten einde door den Lande te worden overgenomen tegen zodanige prezen, als dezelve kunnen aanloonen daarvoor betaald te hebben, dan w^el, zoo die prijzen den Lande niet convenieren, aan hen te verblijven.
Art. 54. Maandelijks tegen' den 1(K° zal door den pak- haismeester te Saroarang en de prefecten van Tagal, Paccalongan, Japara en Rembang aan den hoofd-administrateur én door den administrateur te Sourabalja, prefect van Grissee, onder- prefecten van Bancallang en Sumanap, enz. aan den Oosthoeks gezaghebber een specificatie moeten worden ovei^ezonden van het gebruik, 't welk van de gedachte materialen is ge- maakt, zullende de Oosthoek gezaghebber de gemelde specifi- catiên verder aan den hoofd-administrateur bezorgen.
Art. 3S. Alzoo de rijst en andere producten, zoo te Sa- marang en Sourabalja, als op de andere prefectures van Java, meestal door de regenten en leveranciers in enkelde zakken algeleverd worden, zo zullen dezelve voor randsoenen als anderzints ook dusdanig verstrekt worden, ten ware de zakken door lang liggen zoodanig in stukken geraakt en vergaan waren, dat noodzakelijk nieuwe, enkelde zakken moeten worden verstrekt, waaromtrent egter in die gevallen de grootste zuinigheid wordt aanbevolen.
Art. 36. De pakhuismeester te Samarang zal buiten het noodig getal koelies tot zijne assistentie hebben:
een Ehropeeschen mandadoor a ti* 30
» inlandschen weger »» » 15
zes mandadoors » » 5
ieder, zilver ^geld, 'smaands, welke door den Lande zullen worden betaald, terwijl de bepalingen der bediendens, zoo
Digitized by
220 1808. H. W. DAENDELS.
voor de pakhuisen te Sourabaija, als op de overige prefectures van Java, blijft uitgesteld in afwagting der voordragten, die deswegens door den Oosthoeks gezaghebber en de prefecten zullen worden gedaan.
Art. 37. De pakhuismeester te Samarang en de admi- nistrateur te Sourabaija zullen ieder genieten een vast trao tement van zes duizend rijksdaalders, zilver geld, en bij de aanvaarding hunner bedieningen doen den navolgenden eed :
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zullen zijn;
dat ik in mijne administratie alles zal aanwenden ten profijte van het gouvernement, wat men van een getrouw en eerlijk administrateur kan of mag verwachten, zonder mij direct of indirect op eenigerhande wijze tot prejudicie van het gouvernement te bevoordeelen of te verrijken ter vermeerde- ring van de inkomsten, die mij wettiglijk zijn toegelegd of nog toegelegd zullen worden;
dat ik ook stiptelijk zal nakomen en observeren het gesteld verbod tegens allen particulieren in- en verkoop in mijne ad- ministratie en geen handel, hoegenaamd ook, hetzij door mij, door iemand voor mij of wel door anderen zal drijven in goederen of whareb, respectivelijk tot mijne administratie gehorende;
dat ik getrouwelijk en zonder eenige de minste achter- houding aan het gouvernement zal verantwoorden de over- vngten, die op de goederen, welke in de aan mij toevertrouwde pakhuisen geborgen zijn of nog geborgen mogten worden, komen te vallen, hetzij dat die overwigten spruiten uit hetgeen op de aan mij geaccordeerde spillage wordt overbehouden, dan wel uit eenige andere oorzaken;
dat ik niemand in het zijne zal verkorten, maar integendeel tegen alle excessen en kwade practijken zoo zorgvuldig zal waken, als iemand, om niet bedrogen te worden, in zijn eigen zaken zoude kunnen doen;
Digitized by VjOOQ IC
18ÖÓ. H. W. DAENDCLê. Ül
dat ik teo dien einde ook met naauwlettendheid zal gadeslaan het gedrag van de bediendens in mijile administratie Ier wering van alle fraudes en dat ik niet gedogen zal, dat het gooYemement of particulieren bij de ontvangst en aQevering van eenige artikelen in maat, gewigt of op eenige andere onrechtmatige wijze worden verkort, hetzij door mij zelven of door iemand van mij;
en dat ik wijders, zooveel in mijn vermogen is» zorgvuldig zal toezien en waken, dat de mij aanbetrouwde goederen niet ontvreemd of op eenigerlei wijze aan bederf onderhevig worden, en voorts in alle gevallen zodanig de mij toever- trouwde post zal waarnemen, als een getrouw administrateur toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk helpe mij tiod Aima^aig!
Blijkens onderscheidene bepalingen dezer instructie diende zij ook tot voorschrift voor de prefecten op Java, hoe zich te gedragen in het beheer van 'sLands goedereu.
ï20 September. Instrwtie voor de n^otie-boekhouders ie Samarang en ie Soerabaija.
Art 1. De negotie-boekhouder te Samarang zal bij de nieuwe boeken intrekken de residentien van Souracarta en Djocjacarta, nevens de prefectures van Tagal, Pacalongang, Japara en Rembang, en de negotie-boekhouder van Souraba^a de préfecture van Grissée, de onder-prefecture Sumanap en de post Banjoewangie.
Art. 2. De gemelde negotie-boekhouders zullen, als ingre- diënten tot het houden der voorschreven boeken, vóór den 8^° van iedere maand van de onderscheidene prefectures en posten, die zij bij hunne boeken moeten intrekken en verder met eenige administ^tie zijn gechai^ecrd, ontvangen de navolgende papieren, afgesloten onder ultimo der vorige maand, als:
een accurate kassa-rekening^
een distincte memorie of specificatie van de ontvangst en
Digitized by VjOOQ IC
22i 18Ó8. H. W. OAENDELS
verelrekkiug v.an goederen en producten, met aantooniug, van waar en mei welke gelegenheden dezelve zijn aangebragt, op wiens order en met welke occasie de verzending en afleve- ringen zijn geschied en hoe groot de restanten nog zijn gebleven,
een kopij van alle afgaande en aankomende facturen,
een accurate lijst der verstrekkingen, zoo aan de civiele, als militaire en andere geémploijeerdens, in geld en randsoenen,
een kruit en zegel-rekening.
Art. 3. Wanneer de voorschreven papieren niet in de ver- eischte order zijn, te laat worden ingezonden of daaraan eenige ontbreken dan wel abusive opgaven in zich bevatten, zullen de negotie-boekhouders zich deswegens adresseeren aan den hoofd-administrateur en daarin zijne voorziening vragen.
Art. 4. Bij het sluiten der boeken zullen de negotie-boek- houders zich zorgvuldig onthouden om iets te verevenen ten voordeele der administrateurs of wie het ook zoude mogen wezen, maar alle het overbevondene, spruitende uit hetgeen op de geaccordeerde spillage wordt overbehouden als ander- zints, ten faveure van den Lande innemen en daarentegen de tekortkomingen stellen op rekening van vergoeding door den- gene, dien *t incumbeert.
Art. 5. De negotie-boekhouders zullen moeten zorgen, dat de boeken onder balance gébragt en gesloten zijn, uiterlijk drie maanden na het einde van het boekjaar, en alsdan ook met de generale staat-rekeningen ter confrontatie en examinatie aan den hoofd-administrateur worden ingezonden.
Art. 6. Zij zullen zorgen, dat de aanrekeningen naar de naburige en andere etablissementen ten behoorlijken tijde ge- schieden en ten minste vier malen 'sjaars generale facturen van aanrekening afgaan; voorts het werk, zooveel mogelijk, houden op een eflen voet en aan alle requisiten van den hoofd-administrateur promptelijk en zonder eenig dilaibeant- wooi'den.
Art. 7. Alle rekeningen, specificatiên, facturen, enz. door den hoofd-administrateur geëxamineerd wordende, zoo zullen de negotie-boekhouders dezelven niet vermogen te boeken, voor
Digitized by VjOOQ IC
160é. H. W. DAENDELè. 25$
dat zij door den gemelden hoofd-administrateur geapprobeerd en Yoor goedgekeurd ge teekend zijn.
Art. 8. De negotie-boekhouders zullen houden het klein- kassa-boek van Samarang en Sourabaija, zonder daarvoor van den klein-kassier eenige betaling te genieten, als behoorende tot het negotie-werk, wel te verstaan het kassa-boek, dat volgens de ordonnantién opgemaakt en naar Batavia verzonden wordt.
Art. 9. De negotie-boekhouders van Samarang en Sourabaija zullen ieder genieten een tractement van twee honderd en Tyftig rijksdaalders, zilver geld, ter maand; voorts die van Samarang geassisteerd zijn door
een eersten suppoost è -. rd* 80
tweeden » » » 70
» derden » » » 50
» vierden » • » 40
vier klerken a » 30
» • » » 25
B • • ' > 20
mede zilver geld, 'smaands, terwijl nopens hel benoodigde getal klerken voor het negotie-kantoor te Sourabaija, na mate van den minderen omslag aldaar, de voordragt van den Oosthoeks gezaghebber zal worden afgewagt.
Art. 10. Gemelde negotie-boekhouders zullen bij de aan- vaarding hunner bedieningen doen den navolgenden eed:
Ik belove en zwere ZijneMajesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn;
dat ik het ambt van negotie-boekhouder zal waarnemen met alle naarstigheid en stiptelijk opvolgen hetgeen mij bij mijne instructie is voorgeschreven of nog voorgeschreven staat te worden, inzonderheid dat ik geen ongeoorloofde afschrij- vingen doen zal ten voordeele van administrateurs of anderen en generahjk mij zoodanig gedragen, als een vroom ambtenaar toestaat en betaamt.
Zoo waariyk helpe mij God Ahnagtig!
Digitized by VjOOQ IC
^24 1Ó08. H. W. DAENDELê.
20 September. Instructie voor den sjahbandar^ tevens klein'kassier en ontvanger der domeinen te Samarang.
Art 1. Als sabandhaar zal hij bij aankomst van vreemde en particuliere schepen of vaartuigen de kapitains of gezag- hebbers terstond presenteeren aan den prefect dan wel aan dengene» die aldaar op dat tijdstip met hel gezag mogt zijn be- kleed, hun tevens afvragende de pas, factuur-cognossementen, benevens aUe verdere brieven en papieren, het gouvernement of hunne bodems betreffende, en dezelve aan den tydelijken gebieder der plaats overhandigen.
Art. 3. Hij zal de gemelde kapitains of gezaghebbers van vreemde en particuliere schepen of vaartuigen aanstonds bij hunne aankomst bekend maken met de plaatselijke wetten en orders op den handel, voor zoover hun maar eenigzints zoude kunnen regardeeren, houdende ten dien einde daarvan een appart recueil.
Art. 3. Hij zal met alle vigilanlie waken en doen waken tegen sluikerijen en allen ongepermitteerden handel en ten dien einde zijne bediendens aan de boom hebben, die tegen- woordig zullen zijn bij het visiteeren van alle inkomende en uitgaande goederen door het volk van den pachter en ook het regt zullen hebben om, wanneer de pachter de visitatie al niet mogte begeeren, dezelve ie kunnen eisschen ; zullende zijne gemelde bediendens mede surveilleeren op de reede, langs de stranden en aan de mondingen van kreeken, spruiten en rivieren t^en allen uitvoer van geld en anderen morshandel, ten einde bij ontdekking en agterhaling door hem te worden aangegeven.
Art. 4. Alle kapitains, gezaghebbers of carga's, dieeenige ladingen of cai^izoenen ter verkoop aanbrengen, moeten zich bij den sabandhaar melden en hunne medegebragte goe- deren, passagiers, enz., aangeven, mogende geen goederen landen zonder een losbrief je van hem, sabandhaar, hetgeen hij niet verleenen zal dan na daartoe te hebben verkregen het consent van dengene, die het gezag voert.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. ÖAehOËLft 12K
Art. B. De sabandhaar zal verpligt zijn nauwkeurige lasten te houden van alle aankomende en vertrekkende, Treemde en particuliere schepen en vaartuigen, derzelver ladingen en passa- giers, welke lijsten op zijn bureau bewaard en bij ontslag of over-, lyden aan zQnen vervanger zullen moeten worden overgegeven.
Art. 6. Hy zal gehouden zijn den pachter van de boom in het heffen van den bepaalden tol, daartoe verzegt wordende, de behulpzame hand te bieden en, indien er eenig verschil mogt ontstaan tusschen den pachter en den eigenaar of aan- brenger der goederen, daarin decideeren, zonder dat nogtans parthijen daarbij zullen behoeven te acquiesceeren, maar zich ter nadere uitspraak zullen mogen adresseeren aan den plaat- selijken gebieder.
Art 7. Alle vaartuigen, van den overwal komende, worden door een justitieele commissie, ten overstaan van den fiscaal, doch die van Haccasser en andere plaatsen uit de groote Oost door hem, sabandhaar, gevisiteerd.
Art. 8. De passen voor vertrekkende schepen en vaartuigen worden door hem, sabandhaar, opgemaakt, viraarvoor hij zal mogen declareeren in zilver geld,, als :
voor een pas naar den overwal, geschreven op een zegul van twee rijksdaalders rd« 15 : —
voor een pas naar Batavia en Bantam, geschreven op een zegul van vier en twintig stuivers > 1 : 3S
voor een pas hngs de kust, geschreven op een zegul van zes stuivers » — : 45
Art. 9. In margine van de passen zal moeten blijken, welke ladingen, ammunitie, passagiers, enz., worden mede- gevoerd, zoomede dat het last- en ankerage-geld is voldaan, Uwelk de sabandhaar zal hebben te incasseeren en alle zes maanden aan de groote kas te verantwoorden.
Art. 10. Ht) zal voor de passagiers-passen mede mogen declareeren in zilver geld, als:
voor een pas naar Batavia, den overwal en de groote Oost rd« 1:18
en voor een pas langs Java's kust > — :30
PLAE41T-»0IE DIBL XV. 15
Digitized by VjOOQ IC
236 1808. H. W. DAENOEL8.
Art 11. Hij zal den pachter van de boom in^tljds ver- wittigen, welke goederen door de van hier vertrekkende schepen en vaartuigen worden medegevoerd, ten einde de pacht daarvan te kunnen innen, voor zoover dezelve aan tol subject zijn, en de passen niet aigeven, voordat hem blJ quitantie blijken zal, dat de gemelde pachter behoorlijk is voldaan.
Art. 13. Als ontvanger der domeinen zal hij zorgen, dat de pachters hunne verschuldigde pachtschat op de gestelde ter- mijnen voldoen en dezelve daartoe aanmanen, doch, zoo zij, des ongeacht, daarmede tot veertien dagen na het termijn dilayeren, daarvan schriftelijk berigt doen aan den prefect, sub poene, dat bij nalatigheid op hem zal worden verhaalt de schade, die den Lande door wanbetaling mogt lijden.
Art. 13. JSy zal maandelijks van de bij hem ingekomen pachtpenningen verantwoording doen aan de groote kas.
Art. 14. Als klein-kassier zal hij geene gelden voor den Lande ontvangen of uitgeven dan op ordonnantiön, door den hoofd*administrateur of, zoo de Maarschalk en Gouverneur Generaal hier tegenwoordig is, van zijnentwegen te verleenen.
Art. 15. Hij zal tevens bekleeden de functien van co//ec(eur van het collateraal en van het klein-zegut^ zoomede van post- meesier generaal, volgens de orders en instructien, deswegens geêmaneerd, en hetgeen van die belastingen inkomt om de zes maanden aan de groote kas verantwoorden.
Art. 16. Hij zal een vast tractement genieten van vier duizend rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars en daarenboven tot compensatie van de onkosten van zijn bureau, het houden van malta-matta's en andere, onvermijdelijke uitgaven, aan hem worden gelaten hetgeen de passen opbrengen, zoomede de ondervolgende inkomsten, bij hem tot hier toe genoten, als :
van ieder vaartuig, 't welk van Batavia hier aankomt en naar den overwal of groote Oost is gedestineerd, vijf rijks- daalders, doch geen lading brekende of innemende slechts de helft;
voor een losbriefje ten behoeve van vaartuigen, komende van den overwal, drie ropyeu;
Digitized by
- H. W. DAEhOËLd. M7
▼oor een doodbrief je tot het begraveD van inlandsche op- Tarenden van particuliere vaartuigen, een ropij;
▼oor het teekenen der passen naarden overwal, een halve ropy ;
▼oor bet teekenen ▼an passagier-passen naar Batavia en bugs Java, een schelling;
▼oor het verleenen van een certificaat ▼oor een slaaf, die van de kust van Bomeo of van den overwal alhier wordt inge- voerd zonder transport, twee dukatons.
Art. 17. Bij de aanvaarding ▼an zijne bediening zal hy doen den navolgenden eed :
Ik beloof en zweer Zyue Majesteit, den Koning van Holland, als myoen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Goa^emeur Generaal en de Raden ▼an Indiön, gebouw en ge- trouw te zijn;
dat ik de persoenen, welke ten handel worden geadmitteerd met bescheidenheid zal behandelen en hun nauwkeurig onder- rigten van de wetten, die alhier omtrent contrabande-goederen zyn geêtablisseerd ;
dat ik met de uiterste vigilantie zal waken tegen allen smokkelhandel en zonder eenige conniventie zal aangeven dienen, welke daarop door my of myne bediendens worden betrapt, zonder deswegens op eenigerlei wyze te composeeren ;
dat ik my onthouden zal ▼an het dry^en van allen handel met schepen en vaartuigen, die ter dezer plaatse komen ne- gotieeren, en evenmin in die van anderen zal participeeren ; voorts ook van geene handelaars zal aannemen eenige giften of ga^en, of permitteeren zal, dat die door myne aanhoorigen en bediendens aangenomen worden;
dat ik zorgvuldig zal toezien, dat de pacht-termynen op den behoorlyken tyd worden voldaan en de pachters, die daarin nalatig bUjven, zal annonceeren zonder daarvan, om welke consideratien ook, te bUJven in gebreke;
en dat ik my ▼oorts in allen opzigte in myne bediening kwyten zal, geUjk een eerUjk en ▼room ambtenaar toestaat en betaamt.
Zoo waarUjk helpe nüj God Almagtig!
Zie ook 22 November 1809.
Digitized by
S28 1^08. H. W. OAENDËLd.
20 September. Regeling der tractemetUen van ander- scheidene ambtenaren op Java.
Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat aangezien het afschaffen van aUe indirecte middelen en wegen, langs welke de ambtenaren onder het vorig bestuur zich gerechtigd • waanden hunne inkomsten te vergaderen, is bevestigd en geconsolideerd bij de voor Java geïntroduceerde nieuwe organisatie, alsnu ook aan zoodanige civiele ge- emploijeerdens, voor welke nog geene vaste tractementen zijn bepaald en die, bij ontstentenis daarvan, tot hiertoe geene inkoinsten hoegenstamd genoten hebben of daarin door de bedoelde afschaffing aanmerkelijk ve^inderd zijn, zoomede nog aan anderen, die in evenredigheid van hunne werkzaamheden alleszins sober beloond wierden, een sortabel bestaan dient te worden verzekerd, toereikende om daarvan overeenkomstig hun karakter en den aart, de aangelegenheid en verantwoor- delykheid hunner bedieningen op eene convenabele wijze te kunhen leven, ten einde ook tevens hierdoor alle ambtenaren tot eene eerlijke administratie op te wekken en met meer nadruk als te voren te verbinden, mitsgaders met tegrooter regt dezulken van hen te kunnen straffen, die, zich op nieuw aan de oude misbruiken overgevende en uit de vorige, on- zuivere bronnen puttende, daardoor hunne wettige inkomsten op eene onwettige wijze zouden trachten te vermeerderen, besluit :
1^ aan de ondervolgende ambtenaren de nabeschrevene trac- tementen 'sjaars in zilver geld toe té leggen, als: te Souraba^a:
den gezaghebber rd* 80000
» administrateur » 6000
» negotie-boekhouder » 3000
» pakhuis- ■ » 1800
te Grissée:
den prefect rd* 10000
» scriba of boekhouder » 1000
Digitized by
H. W. OAENDELS. 229
te Sumanap:
dco onder-prefect rd« 3100
» scriba of boekhouder » 300
te Bancallang:
den onder-prefect rd* 1800
» scriba of boekhouder. > 400
te Banjoewangie :
den scriba of boekhouder rd' 600
te Passourouang :
den scriba of boekhouder rd' 600
ten eilande Baviaan:
den onder-prefect rd* 1800'
te Samarang:
den prefect rd* 80000
hoofd-administrateur • 9000
pakhuismeester » 6000
sabandhaar * 4000
negotie-boekhouder » 3000
secretaris van Wees- en Boedelmeesteren » 3000
tractements-boekhouder » 3000
negotie-OTerdrager • 1440
pakhuis-boekhouder. > 800
gezworen klerk by den Raad Tan justitie • 600
tractements-oyerdrager » 600
eersten klerk van Wees- en Boedel- meesteren » 480
te Tagal:
den scriba of boekhouder rd' 1800
te Paccalongang :
den scriba of boekhouder rd* 1000
te Japara:
den prefect rd' 15000
» scriba of boekhouder '. » 1200
te Rembang:
den scriba of boekhouder rd* 1000
<lat alle de voorschreven ambtenaren vrij zullen wezen
Digitized by VjOOQ IC
250 1d08. H. W. OAENDEL8.
Yan de betaling van ambtgeld, gerekend van primo Jan uary dezes jaars, en de iractementen voor den Oosthoeks gezag- hebber, de prefecten en onder-prefecten, den pakhiiismeester te Samarang en den administrateur te Sourabaija mede zullen ingaan met den eersten JanuarlJ dezes jaars, zullende daarentegen alle winsten, door de gemelde ambtenaren sints dien tyd gepercipieerd en genoten aan overwigten, recognitien en op de betaling der producten als anderzins moeten worden gebragt ten voordeele van den Lande, conform de deswegens gedane circulaire aanschrijving van den 16^° Mei 1808, en wijders de tractementen voor den hoofd-administrateur, sabandhaar en de overige genoemde geémploijeerdens, voor zoover zij in den loop van dit jaar zijn aangesteld of nog aangesteld zullen worden, ingaan met den dag hunner aanstelling;
S^ dat de scriba in den Oosthoek, even gelijk die van Samarang, voortaan geen tractement van den I^nde genieten, doch daarentegen jouisseren zal van de winsten als vendumeester en die op de zee- en landpassen, de piagems of contracten met de pachters, de trouw-actens, als anderzins te voren geheel of gedeeltelijk bij hem wierden gepercipieerd en niet ingetrokken of door de nieuwe inrigtingen vervallen zijn ; wordende wijders ingetrokken . de bediening van eersten klerk ter secretarij en aan hem, scriba, niet meer als eenen enkelen klerk a rd* 40 ter maand van Lands- wege geaccordeerd om hem in het bewaren der archiven, het houden van het dagregister en andere bezigheden in zijne functie van scriba te assisteeren;
4® dat de maand-gelden voor de klerken en mindere pennisten bepaald blijven op den voet, zooals door de hooge regering te Batavia bij resolutie van den SS""" Februarij 1808 is vastgesteld, buiten zoodanige uitzonderingen, als daarop bij de instructien voor den hoofd-administrateur en den negotie-boekhouder alhier, item bij sommige resolutien bereids zijn of nog mogten worden gemaakt;
S^ dat de tractementen van den secretarissen de verdere
Digitizedby VjOOQ,
- H. W. OAENOEL8. ' 351
geèmploijeerdens bij de collegien van Wees- en Boedd- meesteren te Samarang ztülen loopen ten laste yan hare eigene kassen.
22 September. Bepalingen nopens de marine-school te Samarang.
Zijne excellentie, overwegende, dat dit etablissement niet alleen nuttig is om, ingevolge de primitive instelling, jonge lieden tot de zeevaart en tot de arthillerie of genie op te leiden, maar ook tevens eenigermate vergoed het volstrekt gebrek aan scholen en leermeesters hier te lande voor zoo- danige ouders, die, geene genoegzame middelen hebbende om hunne kinderen tot het verkrijgen van eene behooi*lijke op- voeding naar Europa te zenden, daardoor in de gelegenheid worden gesteld dezelve tegens een zeer médiocre betftling in het voorschreven instituut te doen onderwijzen;
overwegende wijders, dat de qualiteiten van zee-officieren bij de kolonie, welke tegenwoordig nog bij de informators worden bekleed, als een overblijfsel van de oude inrigting der voormalige Oost-Indische Compagnie om haren handel met eigen schepen te drijven, voor de gemelde informators behooren te vervallen en dezelve gecreëerd tot ofBcieren van de arthillerie, als zeer gepast zijnde voor de bel rekking, waarin zij zijn geplaatst, en zulks namate van de verschillende graden, die zij thans bezitten, en de aanspraak op bevordering, welke zij door het lang gemis van avancement hebben ver- kregen ;
overwegende eindelijk, dat door het accordeeren aan de gemelde informators van den rang van officieren der arthil- lerie zy ruim zooveel aan tractementen zullen toucheeren, als zij anderzints gewoon waren qua zee-officieren en aan douceurs van het instituut te genieten, waardoor de gemelde douceurs ten bedrage van rd* ^2970 kunnen worden bespaard tot groote verligting van het fonds, 't welk reeds zints eenigen tijd de lasten niet heeft kunnen bestrijden, terwijl uit die bezuiniging tevens kan worden gevonden eene ver-
yitizedby Google
232 1808. H. W. OAENOEL8.
hooging Tan het menage-geld der scholieren, gemerkt het bij de toegenomen duurte van levensmiddelen niet meer mogelijk is hen, gelijk bevorens, voor rd^ 1% per hoofd 'smaands na behooren te spljzigen;
besluit:
1® de informators en onderviryzers in 't marine-school te
Samaran^ te ontslaan als zee-ofiScieren bij de kolonie en
hen aan te stellen, gelijk zij aangesteld worden bij dezen :
Johannes Gerlach tot eersten kapitein van de arthillerie
en eersten informator;
Jan Tennis Busscher tot eersten lieutenant van de arthillerie en tweeden informator;
David von Emmerik tot eersten lieutenant van de arthillerie en derden informator;
Johannes Julius van Hoorn tot lieutenant van de arthil- lerie en vierden informator;
Roelof van Ingen tot lieutenant van de arthillerie en vQfden informator;
Garel Coenraads en Frederik de Neijs tot kadets van de arthillerie en aide informators;
alle op de trac temen ten, tot hunne respective graden bij de arthillerie staande, doch zonder eenig verder genot van douceurs uit het fonds van het marine-school, be- halven voor de aide informators, aaü wie uithoofde van de geringheid hunner inkomsten ieder een halve rijks- daalder daags in zilver geld ten lasten van het voorschreven fonds zal worden betaald; V het menage-geld voor de scholieren te verhoogen van rd' 2^2 ^^^ r^' ^ ^^r maand en derzelver getal te be- palen op 80 koppen; 3® de tegenwoordige curatoren van het voormelde instituut, thans nog bestaande uit den prefect, Goldbach, den havenmeester te Rembang, Verhage, en het lid van het collegie van administratie der houtbosschen, Smissaart, honorabel als zoodanig te ontslaan en weder tot curatoren te benoemen:
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENOEL8. S33
den prefect Goldbach, « president van het^ collegie van administratie der houtbosschen^ Knops, den lieutenant-kolonel Tan Oostheim,
» en harenmeester, Maller,
» hoofd-administrateur Sack, welke laatste tevens zal zi)n kassier,
verwisselende maandelijks van presidie en in hunne werk- zaamheden geassisteerd door den scriba. Beer; 4^ aan de gemelde curatoren te deroandeeren om de in- structien voor het voorschreven instituut zoodanig in te richten, dat dezelve voor het onderwijs van den dienst te lande, zoowel als van dien ter zee, beiden dienstig zijn ; S^ ingelijks aan de gemelde curatoren op te dragen om ten laste van het fonds een leermeester in de Hollandsche taal voor *i marine-school te engageeren, zoodra zich de gelegenheid daartoe zal yoordoen, ten einde de scholieren, die hier te lande zijn geboren en de Hollandsche taal niet volkomen magtig zijn, daarin onderwijs te geven tol faciliteit van de lessen, welke zy van de informators ontvangen.
23 September. ZamensmeUing van de collegièn van Wees^ en Boedel-meesteren Ie Samarang.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat de president en de secretaris van Weesmeesteren te Samarang, teTcns z^nde president en secretaris van het collegie van Boedelmeesteren, het laatstgemelde collegie zeer gevoeglijk kan worden gedissolveerd en deszelfs werkzaamheden op het collegie van Weesmeesteren overgebragt, alleen met assuratie van eenige Ghineesche en Moorsche leden, wanneer over de belangen van onchristenen wordt gehandeld;
besluit het collegie van Boedebneesteren in te trekken en president en leden honorabel te ontslaan, met dankbetuiging voor hunne aan den Lande in die betrekking bewezen diensten ;
Digitized by VjOOQ IC
234 1808. H. W. DAENDEL8.
voorts de belangens van onmondige onchristenen in den aan- staande te laten waarnemen door Weesmeesteren onder den titul van het collegie van Wees- en Boedelmeesteren, samen- gesteld uit de volgende personen, als:
president: Jacob Blanck;
vice president: Barend van der Worm;
leden: H. W. Piel, H. B. Knaap, J. J. Jonker, C. F. Cramer, Kouw Tjaijseeng, Tan Tiansecng, Mura Lebe, Djenal Albiedien ;
secretaris: Nicolaas Anthonij Holmberg de Beckfeld;
met dien verstande, dat de Chineesche en Moorsche leden alleen tot de zitting zullen worden toegelaten, wanneer over de belangen van onchristenen wordt gehandelt.
Een gevolg van deze zamensmelting is geweest de onder- staande, op een onbekend tijdstip (vermoedelijk niet vóór 1810) gearresteerde instructie.
Art. 1 . Overeenkomstig het geresolveerde van zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal op den 23"" van Herfstmaand 1808 maken de collegien van Wees- en Boedel- rneesteren te Samarang voortaan maar een collegie uit en, ofschoon het voormalig gouvernement van Java's Noord-Oost- kust in verschillende deelen, van elkander onafhankelijk, ge- scheiden is, blijven Wees- en Boedelmeestereu in hare voormalige betrekking langs deze kust, van Brebes tot Lassum ingesloten, en in keizers en sullhans gebied onveranderd en worden aan de hoven van Souracarta en Djocjocarta en op de prefectures Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang door de civiele magten zoodanig geassisteerd, als hieronder nader beschreven zal worden.
Art. 2. Het gemelde collegie van Wees- en Boedebneesteren bestaat uit een president, een vice-president en zeven leden; de president, vice-president en drie leden zijn altoos Europeesen of van Europeesche afkomst, twee leden Chineeseii en twee Mooren. Maleiers of van andere Mahomedaansche natie, geene Javanen zijnde; dit collegie wordt geassisteerd door een se-
yitizedby Google
- H. W. DAENDEL6. S35
cretaris, een gezworen klerk,' die tevens boekhouder is, en met zooTele klerken, als het schrijrwerk zal Tergen, en word Terder bediend door een bode.
Art. 3. De belangens van Christenen en Joden gaan echter bij het collegie van Wees- en Boedelmeesteren alleen aan den president, yice*president en de eerstgenoemde drie leden, terwijl die van Chineesen, Mooren en andere Oostersche natiën, geen Javanen zijnde, den president, vice-president en alle de hier voorgenoemde leden aanbevolen zijn : het oollegie, in de eerste plaats handelende, doet zulks onder benaming van Weesmees- teren en in de tweede plaats onder die van Boedelmeestereu van Chineesen en andere onchristene sterfhuizen.
Art. 4. In *t generaal moeten alle boedels van Christenen en Joden, viraar de erfgenamen onmondig, dan wel uitlandig of absent en die notoirlijk suffisant zijn, door Weesmeesteren, in zooverre haar Eerwaardens bij testament niet uitgesloten zijn, aangevaart en geadministreert worden, zoodanig, als altijd gepractiseerd werd, met dezen verstande nogthans, dat, bij aldien er eenige de minste haesilatie mogt wezen, door wien van beiden, Weesmeestcren of den curator ad lites, de boedel moet worden aangevaard, Weesmcesteren dezelve niet onder zig mogen nemen, alvorens daarover te hebben erlangd de decisie of ordre van den heer Gouverneur Generaal, zooals de curator ad lites aan zijne zijde ook verpligt zal zijn Ie doen ; in afwagting van die decisie zal de prefect van Samarang en Damak de bevoegdheid hebben de weeskamer dan wel den curator ad lites tot eene provisionele aanvaarding te aathoriseeren.
Art. 5. Dog in cas van twijffeling omtrend de suffisantie eenes boedels, tot welkers administratie Weesmeesteren ge- roepen zijn, zal dezelve, om de reputatie van den overledene te conserveeren, zoolang voor suffisant gehouden werden, tot dat het contrarie komt te blijken, en gevolgelijk de eerste aanvaarding van dien moeten geschieden door den secretaris van Weesmeesteren ter presentie van twee gecommitteerde leden met voorkennisse en ordre van den heer president.
Digitized by VjOOQ IC
^36 1B08. H. W. 0AENDEL8.
Art. 6. Zullende in dezen gevalle ten eersten alles in het sterfhuis geinventarisseerd en de zaken van des overledens begravenisse op 't menagieuste en zoo sober, als immers de conditie van den overledene dat lijden kan, gesteld moeten worden.
Art. 7. Dit verrigt zijnde, zal de secretaris, zoo ras doenlijk en alvorens tot den verkoop der goederen te procedeeren, gehouden zijn aan het coUegie te vertoonen den staat des boedels, te weten, de onkosten der begravenisse en wijders de schulden des boedels, zooverre bekend zullen zijn, en daarin stellen alle de in wezen bevondene effecten, schulden, etc. om alsdan bij hetzelve coUegie geëxamineert te werden, of zoodanige boedel, ten gelde gemaakt wordende, zoude komen toereiken of niet, om in 't eerste geval voort te stappen tot de verkooping der goederen en de verdere administratie van dien, dog in het laatste geval daarvan sedert die ure af te zien en denzelven als een notoiren insolventen boedel aan den sequester over te geven.
Art. 8. Maar, wanneer het gebeuren mogte, dat zodanige boedel bij Weesmeesteren op het gemelde vertoog van haaren secretaris voor suifi^ant aangezien en egter na da^o der verkoping insolvent bevonden wierdt, het zij dat de goederen zoo hoog in prijs niet haaien, als men wel gedagt hadde, of wel, dat zig na dato nog eeoige schulden openbaarden, zo zal die boedel ahneede aanstonds aan den sequester moeten overgegeeven worden, zonder dat bij leeden van Weesmeesteren de 40*^® penning «van de verkogte goederen genooten, maar, getrokken zijnde, weeder ten voordeele van den boedel zal moeten uitgekeerd worden, gelijk dan ook de secretaris weegens de risico in het invorderen der vendu-penningen^ die hij daar van onderheevig blijft, niet meer zal trekken dan de eene helfte van 't ordinaire vendu-salaris, boven de gevallene kosten, en de weeder helfte laten genieten door den sequester, aan welken zodanige, naderhand insolvent be- vondene boedel werd overgetransporteerd, en dat voor de moeite der te houdene procedures, in cas van preferentie
Digitized by VjOOQ IC
1Ö06. H. W. DAEN0ÊL6. SS7
en coDcurrentie, mitsgaders de distributie, in conformiteit Tan het daarop te yallene Tonnis.
Art. 9. Zulks zal ook Tice versa moeten geschieden» in- geralle de sequester een boedel, die eerst notoir insolvent g'oordeelt was, na dato sufB^ant bevond, welke als dan niet alleen aanstonds aan Weesmeesteren overgegeeven, maar ,ook, in cas de goederen reeds verkogl mogten zijn, als dan door den sequester voor risico en moeite van 'tinmaanen der vendu-penningen niet meer dan het halve vendu-salaris boven de gevallene onkosten genooien en de resteerende helfte aan 'den secretaris van Weesmeesteren gecedeert zal moeten worden.
Art. 10. Alles nogthans met dien verstande, dat, ingévalle het mogte gebeuren, dat, nadat de ganlsche boedel reeds gered en de bekende crediteuren al voldaan mogten zijn, zig onverwagt nog een crediteur kwam op te doen, wien, naderhand eerst te voorschijn komende en dies crediteurs pretentie grooter mogte weezen dan het overgeblevene restant des boedels, alsdan geen overgifte van dien, hoewel daar- door insolvent bevonden werdende, zal geschieden, maar alleen uitkeering van dat restant aan zodanigen crediteur behoeven gedaan te worden, zonder dat hij, schoon de oudste bezegelde brieven hebben mogte, de verdere crediteuren, welke haar aan- deel bevoorens ter goeder trouwe uit den suf&^ant geoordeelden boedel genooten hebben, tot eenige weederuitkeering ver- moogens zal zijn aan te spreeken ; egter zal zulx geen plaats hebben, dan wanneer alle bekende en onbekende crediteuren, by afiBxie van billetten, zowel in het Neederduits, als in HMaleidsch en Ghineescb, van de voorschreven te doene volkomene afbetaaling der crediteuren zes maanden bevoorens zullen weezen verwittigt.
Art. 11. Iemand aflljvig wordende, hetzij man ofte vrouw, en kind ofte kinderen agterlaatende ofte geen maagen of ge- regtigde erfgenaamen alhier hebbende, zal de doodgraver, die het graf voor den aflijvige maakt, gehouden weezen, al eer dezelve begraven word, zulx Weesmeesteren ofte
Digitized by
iS8 IdOd. M. W. OAÊNOELd.
haaren secretaris aan te brengen, op verbeurte Tan zijn dienst.
Art. 12. En zuUen de naamen en woonsteeden van den overieedene bij den secretaris aangeteei^end worden, mits de daodgraver, zowel als de secretaris, daarvoor genietende eik zes stuivers.
Art. 13. Waar en boven en om dezelfde reeden van alle testamenten, codicillaire procuratieu of andere actens van uitersten wille kennisse en vertooning zal werden gedaan aan Weesmeesteren, ter registreering, invoegen het respective collegie van justitie gerecommandeert word daarop reguard te neemen, indien iemand daaromtrend eenige difficulteit maaklle.
Art. 14. Ondertusschen dat Weesmeesteren gequalificeerd werden tot het openen van alle besloolen testamenten, ter weeskamer gebragt wordende of dezelve raakende.
Art 15. Vervolgens zullen Weesmeesteren door den bode den overgebleeven man ofte vrouw doen aanzeggen om ter weeskamer te komen op zulken dag, als het Weesmeesteren gelieven zal, genietende do bode daarvoor ses stuivers, alles te verschieten bij de weeskamer en weederom te halen aan de goederen van weeskinderen, die ter kamer gebragt worden.
Art. 16. Vader ofte moeder langstleevende zullen gehouden weezen ter weeskamer te koomen om te verrigten en der weezen goed te bewijzen en ter weesboek te brengen, in presentie van de daarover te roepene naaste vrienden van den aflljvige, zo er eenige zijn, en dat binnen zes weeken na begravinge van den overieedene, op poene van twaalf rd', te verbeuren ten behoeve der kamer en des niettemin gehouden te blijven bewijs te doen, ten waare den langst- leevenden bij advis van Weesmeesteren langer tijd wierde toegelaaten om bewijs te doen ofte zonder bewijs te doen in den boedel ongedeelt te blijven zitten.
Art. 17. Niemand zal van zyne kinderen scheiden, voor en al eer bij zal hebbeu geleeverd staat en inventaris van
Digitized by
IdOd. H. W. DAENOELd. iSd
alle goederen, meabelen, immeubelen, huizen, eiren, slaven, pagten, renten, scheepen ofte parten, scheeps- geld, actie- schoklen en oiftehuldcn, hoe die genaamt moogen weezen, miisgaders goud, zilver, kleinodiën, kleeren en allerhande huisraad, dewelke met den overleeden ten dage ran deszelvs afsterven te zamen gehad en bezeeten heeft, en dat gesterkt met eede, 'die hem bij Weesmeesteren, als daartoe geautho- riseerd zijnde, a^enoomen zal worden, ten waare dat by Weesmeesteren en de naaste vrienden en voogden van de weezen anders geraaden en geaccordeerd wierd.
Art. 18. Zo bevonden word, dat eenige goederen ver- zweegen en niet in de gezegde inventaris gesteld zijn, zullen dezelve zonder eenige contradictie koomen en blijven ten voordeele van de .kinderen van den aflijvige, ten waare de geenen, die voorsz. inventaris heeft geleeverd, bij eede wilde verklaaren, dezelve niet willens en weetens verzweegen te hebben.
Art. 19. In zo verre iemand voorwende de overleedene geen goederen agter gelaaten te hebben en dat de boedel meer ten agter als te vooren is, zal dezelve daarmeede niet moogeu volstaan en van het doen van bewijs vrij zijn, voor en al eer hij inventaris in forma voorschreven met schulden en onschulden overgeleeverd zal hebben, waarbij hetzelve blijken mag, almeede binnen voorschreven tijd, ten waare bij Weesmeesteren toegestaan wierd, dat er geen inventaris geleeverd zal worden.
Art. 20. Bij aldien het gebeurt, dat eenig boedelhouder of boedelhoudster zig wilde behelpen met eenige testamenten of ciMÜcillen, bij den overleedene gemaakt, zo zal daarin niet toegestemt moogen werden, maar de zodanige des niette- min gehouden weezen inventaris te leeveren en bewijs te doen, ten waare suffivante cautie konde en wilde stellen en Weesmeesteren daarmeede tevreeden waaren.
Art 21. Vader en moeder beide stervende zonder haare kinderen bewijs gedaan te hebben, zullen de oudste en naaste magen ter wederzyden gehouden weezen bewijs te doen
Digitized by
^40 idOd. H. W. DAÉNOËLè.
van de goederen, bij den overleedene agteriaaten, gelijk voorsz.
Art. 22. Indien vader en moeder ofte andere boedelhouders bereid waaren' binnen voorzegden tijd bewijs van goederen te doen en de vrienden van den aflijvige, verzogt zijnde voor Weesmeesteren te compareeren, daartoe niet verstaan wilden, zo zal men zodanige onwilligen tot drie verscheidene reizen, telkens op zeekeren, te prefigeeren dag, bij den boode van de kamer doen roepen omme te horen Hgeene dien aangaande gedaan zal worden; dog dezelve egter niet compareerende, zullen Weesmeesteren zodanigen bewijs ontvangen en de be wijzer daarmeede kunnen volstaan.
Art. 23. De kinderen van de eene zijde beweezen zijnde, zo zullen na 't overlijden van den langstleevende de oudste eii naaste maagen van deszelvs zijde der kinderen bewijs doen, meede binnen voorsz. tijd, op verbeurte van zes rd* ten behoeve van de kamer, en overmindert hunne gehoudenisse om als nog bewijs te doen.
Art. 24. Het voorsz. bewijs zodanig gedaan zijnde, zullen alle de brieven, schuitkennissen en alle andere goederen of gelden, die beweezen zijn, terstond op de weeskamer gebragt worden, al ware het ook, dat anderen daar part en deel in hadden.
Art. 25. Indien eenig wees, tot zijne mondige jaaren nog niet gekoomen zijnde, staande in het weesboek ofte niet, bij institutie van iemand erfgenaam gemaakt waare, zo zal de boedelhouder ofte die hem met den boedel bemoeit, gehouden weezen, binnen zes weeken na des testateurs overlijden, over te leeveren in handen van Weesmeesteren, ter presentie van de naaste vrienden, behoorlijk inventaris van alle goe- deren, bij den test^teur agtergelaaten, omme vervolgens de ervenisse naar den testamente te schiften, scheiden en deelen en vooral zulk een part ofte deel, als de kinderen toevallen zal, alwaar 't ook met andere gemeen, terstond op de wees- kamer te brengen, als vooren op poene van twaalf rijksdaalders ten behoeve van de kamer.
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 941
Art S6. bügdyiu zullen alle legaaten, doDatioi, gifteo of aodergnnts, hoe hetzelve g^aamt zoa mogen zyii| den weeskinderen btj iemand beqirooken ofte gelegateerd, by de er%enaamen ofte testateors, indien er eenige z^n, binnen Toorsz. tyd ter weeskamer gebragt werden, meede op voora. poene.
Art. 27. En zullen alle meubilaire goederen, ab huiffaad, kleeden, juweelen en zo Toorts, de kinderen aanbestonren ofte bQ het doen van bewijs toegevallen, in H openbaar opge- TeQd en aan den meestbiedende yrerkogi worden en dat in (»aesentie van de naaste magen, zo er eenige zQn, ten vraare de weeskamer, met advies der voorsz. naaste maagen, om reedenen anders goed vond.
Art. 38. Egter zullen de maagen of ook Weesmeesteren niet vermoogen eenige vaste goederen, renten ofte pagten, de weeskinderen toekomende, te verkopen, belasten ofte vervreemden als met voorgaande consent van den geregte, zynde de Raad van justitie te Samarang, en zullen die van den geregte ook daarinne niet consenteeren als om groote redenen en in alle gevallen zal de verkooping van zoodanige goederen niet ^(escbieden als opentlijk aan den meestbiedende.
Art. 29. Vader ofte moeder, hunne kinderen zekere somma van penningen bevrtjzende, zullen gehouden wezen dezelve terstond op de weeskamer te brengen omme tot profijt van dezelve kinderen belegt te worden ofte, indien de ouders de penningen onder baar begeerden te houden, zuilen daarvoor stellen vaste hypotheecq en twee sufiS^ante borgen, ter discretie van de weeskamer.
Art. 30. En zoo iemand hem onwillig toonde en in ge- breke bleef omtrent 'tgeene hiervoren van 't doen van bewijs ofte aanbrenginge der goederen, ervenisse ofte legaten, den kinderen gemaakt, gestatueerd is, zal de zoodanige daarover gegijzelt en in dier voegen gehouden worden tot ter tijd toe, dat bewijs, gelijk het behoord, gedaan zal hebben.
Art. 31. En zullen des niettemin Weesmeest^en terstond na de expiratie van voorsz. zes weken mogen gaan ter
nAlAAT-BOU DBEL XT. 16
Digitized by VjOOQ IC
MS teoe. H. W. OAENOELS.
wdonstade vati den <HiwiHi(fe en aldaar door den seoreUiris, ^èr presealÊe ^an 4e tm/gm tan den overiedene, zoeker enigen tfljn, ofte Tan de naastetgéborm, alle de goederen, in de huizen wesende, zoomede alle andere goederen, die mogten te vinden eAe "ten tijde van de aflijTigheid tan den overledene geweest zyn, laten inventariseeren.
kei. 3t. -AUe «anwas of profijten, 't zij door de negotie «fke 4^ fceBterffenisse en anders, hoe het genaamd mag wezen, Hweft vader ofte moeder aankomen mogte na den voorsz. geprefigeerdeU ttjd van bewijs te doen, zal zoowel komen ten frófljte van de tinderen als van den vader en moeder, zonder ^dat de ^kiaderen «allen partfcipeeren in eenige schade, die den boedel mogte voorkomen, als zullende dezelve alleen gedragen en gdeden wórden Mj die hun onwittig geloond hebben.
Art. 3S. Desgelijks zal ook de belastinge van renten of anderzints, die op rhier ofte moeder voor dato van het bew^s in ^eenigerhande manieren gedaan zal worden, alleen komen iot last tnn derzetver goederen, dewijl der kinderen goed tltQd zuiver en onbezwaard moet Utjven, zonder dat vader aS moeder der kinderen conditie eenigzints bezwaren, verkorten ofte verergeren zal kunnen.
Art. 54. NiemffiMi, 't zij man of vrouw, weezen of on- mondige kinderen hebbende, mag weedar huwen, voor en aleer, den overgeUeevene weezen, in maniere voorschreven, behoorlijk beweezen ofte met de weeskamer en de naaste maagen dierweegens overeengekomen zijnde, de goederen der kinderen, by diergelijken acooord toegeweezen, ter weesboek gebragt zal hebben, op poene, indien iemand door blijkelijke verzui- menissen H contrarie deede, van te verbeuren het agtste part zijner ofte harer goederen, ten behoeve van de voorsz. kittderen.
Art. SB. Alle particuliere executeuren van boedels, wanrin nunderjarige erfgenamen zijn, znllen, ingevolge publicatie van de hoge regeering van den ~J^ 1808, gehouden en vetplioht zl)n om binnen den tijd van agt maanden na het aanvaarden van dezelve boedels (van welk termijn evenwel
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. SAS
Weesraeesteren om gegronde motiven sullen Tennoogen pno- loBgatie te verieenen) ter weeskamer over te leveren eea staat en inventaris der roerende en onroerende goedereo, schalden en crediten, enz. en wijders het aandeel der on- mondige erfgenamen in de erfenis te bew^zeny met dese modificatie nogtans en naar den inhoud van art %0 van het placcaat van den n^p^w ^'^^^ ^^ opzichten van de bngst levende der ouders van onmondige kinderen, dat zodanige executeuren niet zullen worden begrepen onder de verplichting van de erfportien van onmondigen ter weeskamer te moeten overbrengen, ingeval dezelve begeren die gelden ten profijte der minderjarigen in eigen perzoon te admini- streren, mits daarvoor stellende vaste hypotheek of sufficiënte borgen, ten genoegen van voormeld collegie en de naaste magen der onmondigen ; onder bepaling wijders, dat, by aldien alle de door den testateur nominatim benoemde voogden en administrateuren der door hem aan minderjarigen na te laten goederen en dus niet de zodanige, welke door benoemde f oogden of executeuren worden gesubstitueerd of geadsumeerd, overieden en de onmondige erfganamen nog niet meerder- jarig of tot eenig ander geapprobeerden staat mogten zijn gekomen, derzelver gelden en effecten ter weeskamer zullen moeten worden overgebracht om daar verders te worden beheerd tot hunne meerderjarigheid, terwijl nogtans aan Weesmeesteren het recht word toegekend om in bijzondere gevallen, wanneer de voogden van een geabandonneerd gedrag, verkwistend, voorlvlugtig of bankeroet mogten zijn, zich de belangens der pupillen, ongeacht de institutie van voogden door den testateur, aan te trekken, mits hunne bevinding of gronden tot verdenking aan het oordeel der hoge regeering submitterende.
Art 36. Alle kinderen, die vader- of moederloos zijn, worden geconsidereert als weezen en onmondige en dus niet bekwaam om haar eigen voogd te weezen, voor dat zij den ouderdom van dS jaaren bereikt hebben, invoegen zij tot dien tijd toe moeten bUjven onder voogdij en opzigt van
Digitized by VjOOQ IC
^44 ^eöd. M. W. óaéMoëlÖ.
Weesmeesteren en haare voogden^ ten waare zij in den huwelijken staat kwamen te treeden oite bij goedvinden van Weesmeesteren en de naaste maagen van de hoge overigheid Teniam aetatis eriangden.
Art. 37. Indien nogthans Weesmeesteren metdegemeene vrienden en maagen om deugdelijke reedenen niet geraden vonden alzulke perzoonen, tot gezegde jaaren gekoomen ofte ook gehuwd zijnde, uit de voogdij te stellen, zo zal men zich dierweegens moeten adresseeren aan de hooge regeering en derzdver goedvinden afwagten.
Art. 58. Zo lange de weezen of andere, onder voogdye staande, met haar goederen in Hweesboek bekend staan, zullen zij dezelve niet moogen verkoopen, verzetten, bezwaareu, nog vervreemden in eeniger manieren, ten waare Wees- meesteren met de naaste maagen en voogden zulks geraaden vonden en expresselijk daarinne consenteeren.
Art. 39. En zo wie met voorsz. weezen ofte andere, onder voogdij en in het weesboek staande, contraheerde, kogte en verkogte ofte hen lieden leende ofte borgde, buiten consent als vooren, hooger als een rijksdaalder, 't zelve zal van geener waarde weezen en daarop geen recht mogen gedaan worden, hoe oud van jaaren de weezen ook mogten zijn; en zal daaren- boven de geene, die zulke perzoonen geld geleend, geborgd of met speelen afgewonnen heeft, arbitralijk gecorrigeerd worden.
Art. 40. Der weeskinderen schulden, die te boek gesteld zijn, mitsgaders al, hetgeene bij ervenisse door vader ofte moeder ofte door andere bewezen ofte ten voordeele van de kinderen opgebragt zal wezen, zal men mogen innen met sommeeren, renoveeren en executeeren tegens dengene, die de schuld bekend ofte het voorsz. bewijs gedaan heeft, in aOe opzigten als zulx voor het gerecht gepasseerd ware.
Art. 41. Ook zullen alle overeenkomsten en beloften, boi^- togten, mitsgaders alle andere actiën, die in eenige zaken der weeskinderen ofte andere, welkers goederen op de weeskamer berustende zijn, voor Weesmeesteien gepasseerd zullen woi-den, van gelijke kragl zijn.
Digitized by VjOOQ IC
1808 H. W. OAENDELS. S4S
ArL 42. AUe brieven, weeskinderen toebehoorende en in de weesboeken staande, die van kragt waren, doen dexehre daar aankwamen, znllen in geaiderlei wijze veriLeereD, ver- ondereo ofte vergaan, hoe oud van jaren die ook mogten weien«
Art. 43. Nopens het onderhoud der kinderen werd gesta- tueerd, dat vader ofte moeder, in leven blijvende, schuldig zal weseD hare kinderen te onderhouden van de vrugten van het bewijs, en zulx de zoons tot haar agthiende en de dogtert tot haar vt|fliende jaar toe, hoe sober en klein dezelve vmgten ook mogten wezen, zonder te genieten eenige inkomsten ofte profijt van de kinderen, btj eenige dispositie, testamentaire gifte, donatie ofte eenige andere manieren aangekomen ofte nog aan te komen van vader- ofte moederszijde ofte iemand anders, ten ware de making of gifte ten behoeve der kinderen zulks expres in dier voegen verklaarde ofte bij Weesmeesteren om redenen anders verstaan mogte worden, vraarinne alsdan tot discretie van Weesmeesteren en bij advies van de naaste mraden en voogden gedaan ofte met de ouders geaccordeert b1 worden na behooren.
Art 44. De voorsz. tijd van onderhoud geéxpireerd wezeode, zal nogthans vader ofte moeder, die bewezen zullen hebben, van dat ondertioud egter niet vrij ofte ontlast sljn, voor en aleer zy, bij Weesmeesteren komende, ter presentie van de vrienden, zoo er eenige zijn, verklaarden, dat zij begeeren van het onderhoud ontslagen te wezen, waarinne alsdan bij Wees- meesteren gedaan zal worden, zooals haar Eerwaardens in billijkheid bevinden zullen te behooren.
Art. 4B. Indien bevonden wordt, dat de weeskinderen niet zoodanig onderhouden worden, als geconditioneerd is, of dat men niet dienstig en nuttig oordeelde dezelve langer te laten blijven ter plaatse, daar zij besteld of woonachtig zijn, Hzij btj de ouders, naaste vrienden ofte andere personen, zal men ten allen tijde bij advies van Weesmeesteren dezelve Tan daar mogen nemen en ergens elders besteden, met dezen ferstande nc^bans, dat de pupillen onder lieden van denzelfden godsdienst als hunne ouders ter opvoeding moeten besteld worden,
Digitized by VjOOQ IC
S46 1B08. H. W. DAENDEL8.
Art. 46. Ed, bij' aldien diegene, wi^ronder de pupiOeo berorens besteld zijn geweest, eenige goederen ran dezelve onder ken badden, zoo zullen zij gehouden wezen zoodanige goederen binnen een maand na de verhuizing der pupillen op te brengen, op poene van zes rijksdaalders ten behoeve der kamer, te verbeuren bij degenen, die daarop in gebreke mogten blt)vén, onvermindert dat evenwel gehouden zuHen wezen dezelve te leveren.
Art. 47. En, zooverre de vrugten of renten van het bewijs bevonden worden werkelijk meer te bedragen, als tot der kinderen goed onderhond vereischt wordt, zoo zullen in dien gevalle de vrienden en voogden met advies van Weesmeesteren dienwegens met vader ofte moeder accordeeren, zooals na redenen behooren zal.
Art. 48. De capitalen van pupillen, die in hare jongheid ter educatie naar Nederland verzonden werden, moeten Wees- meesteren alhier* aanhouden, tot zoo lange haare ouders of voogden derz^OT overmakinge requireeren of hare Eerwaar- dens oordeelen, zonder prejuditie van gedagte pupillen, te zoDen kunnen geschieden, dog de intressen van zoodanige capitalen moeten zij jaarlijks overmaken aan degenen, onder welkers zorga diergelijke kinderen zijn toevertrouwd.
Art. 49. Aangaande ^e voogdij diend noodzakelijk gelet te worden, dat, indien bij testament van den overleedene geen voogden zijn gesteld (want die anders voor aUe andere als de zodanige znOen geconsidereerd werden), 't van zelvs spreekt, dat de vader van de nagelaten kinderen, een man van eer, nngter en beqnaam zijnde, in de eerste plaats competeert de voogdije over zijne kinderen en om goede toezigt over dezelve te neemen, mitsgaders hunne goederen te admini- streeren.
Art. SO. Ten waare hij volgens voorgaande making ofte andere voorwaarden in de goederen van zijne kinderen niet sucoedeeren mogte, in welker gevalle de administratie zid toekomen en bevoelen worden aan 't naaste bloed van de voorsi. kinderen, in zo verre hy er%enaam, van de mannelyke
Digitizedby Google
r^
- H. W. DAENDELS. M7
sekse» «en ingMeeten en Diet te osd ¥mi jaMQ if oAe o» aadere reedenen bij Weesiaeealeren onbequMBi daaetoe ge* keod wierd, dewelke dan ook gehMden ui weeeen teeh» Toogdy Ie aaniaarden onder caatie joraloir, op poene na T^f em twintig rd' ten belM>eTe der karaor.
Art. SI. Ge^e Trouwen, al waar bet ook nM)eder oft# grootmoeder, getrouwd zijnde, nog ook andere Keden^ die^ even ab xi|, ondor een ander veogidij staan, lullen mogen benoeflid werden tot eenige regeeresde efte administveereiide Toogd^, ¥eel min ug vorderen die, ao lang zij haar eiges Toegd of Toogdesee niet sijn, aan Ie neoMen ef, feor hmm hertrouwen aangeooonien hebbende> Ie btyven oeiNMfi, diiee* teiijk of indirectoiyk, moogende tn dien lyd o( oBMtandigheUk zelTs geene meede toeziende voegdeese weien, gel^k meèa geen kriJ^Blieden.
Art. 59. Üaarenteegen snMen moeder en giooInMdei^ weduwen en dus haar eigen meeetoreaee ziynde, indien z^ daartoe beqnaam en gequalifieeerd zi}n, voor zo knge ^ Bf oiei weder door 't huwelijk onder de magt en voogdij eena maas begeeven, wel mogen weezen neede toeziende voogdeaae^ ja zelfs mogen hebben de administratie der goederen, haar* kinderen eAe kindskinderen toekomende^ en dat bij advies van Weesmeesteren en der kinderen voogden, te weetM, a» z^ er^enaamen daarvan zijn ofte eenige successie ver- wachten, in maniere als voreo van de vader geaegt ia; ook mits atollen de cautie en onder renunciatie va» hel bene&eie senatus consuUi VeUejani en aMe andere benefleien van regten, de vrouwen compeleerende.
Art. 5S. Welke voorsz. administratie van vader, moeder ofte grootmoeder duuren zal tot haave hertrouwen lee en niet langer; en, ingevalle iemand van baar weder qnam Ie huwelQken zonder reekeaing, bewys en reliqoa gedaan te b^ben, zo zuHen als dan de goederen van dengeene^ dia mei al zulke perzoonen getronwt z^, meede verinmden en gehypotbecqueerd weezen vopr de voorsz. atdminislratfe.
Art. 54. Wanneer de ouders om voorsz. reedenen
Digitized by
248 1808. H. W. OAENDEL8
▼oogden ofte adannistrateurs Tan hunne kinderen en derzelTer middelen weezen kunnen, zullen dezelve des niet te min behouden het opzigt, die hun natuursweegen over^ dezelve toekomt, en zullen daaromme de voogden, zdwel als Wees- meesteren, aangaande der kinderen opvoeding, huwelyk of andere gewigtige zaaken gehouden weezen hun na derzelver goeddunken Ie reguleeren, in reden en billijkheid.
Art. S5. En of 't gebeurde, dat er niemand van de maag- schap ware om de voogdije van de kinderen en de admini- stratie van haare goederen te aanvaarden, zo zal blJ Weesmeesteren met advies van den rechter een ander goed man gesteld en geordonneerd worden, die 't zelve ook gehouden zal weezen te accepteeren, op poene als vooren, ten waare hy badde wettige oorzaaken van excuus.
Art. 56. De voogden en administrateurs van Weeskinderen en haare goederen zullen gehouden weezen ten allen tijde op 't verzoek van de maagen en Weesmeesteren van haare ontfongst en bewind, in prezentie van de maagen, zoo *er eenige zijn, reekening te doen, op poene van twaalf rd% tdken ryze bij den onwillige te verbeuren ten behoeve van de kamer.
Art. 57. En zullen de voogden van de weeskinderen en ontfangers van haare inkomsten voor haar salaris hebben den veertigsten penning, niet alleen voor de ontfangst derzelver inkomsten, maar ook van de hoofd somma, van de afgeloste renten, verkogte huizen en erven ofte andere vaste goederen.
Art. 58. Wordende onder het voorsz. woord inkomsten met relatie tot Weesmeesteren verstaan alles, wat voor reekening van de pupiUen, die onder hun opzigt reeds gesteld zyn of nog gesteld zullen worden, ter kamer mogt worden gefour- neerd, 't zij legaaten, erfenissen en besterffenissen, die vroeg of laat aan de weezen ten deel mogten vallen, en met één woord niets uitgezonderd van het geene dezelve competeerd of ten voordeele komt als alleen de contanten, in een boedel bevonden wordende, waarvoor zij geen salaris mogen op- brengen.
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. )49
Art. B9. Insgdijts mogen zQ den Teertigsten penning niet inhoiiden of genieten Tan capitaalen, die, ter weeBkamer be- niBtende, door de eigenaars geligt of ten behoere derzelver elders geremitteerd werden.
Art 60. Znllen de Weesmeesteren, nog de voogden ofte administrateurs van der weeskinderen goederen, derzehrer geld niet op renten moogen uitzetten dan op Tast hypotheek en onder twee suffi^nte borgen, die zich te zaamen en den een Toor den anderen verbinden.
Art 61. Uit dien hoofde zullen dan ook Weesraeesteren gehouden en verpUgt zijn jaarlijks alle, de bij haare Ter* bondene Tastigheeden, in de prefectuure Samarang en Damak gele^n, door een commissie uit hun midden te doen op* nemen en nagaan, of dezelve wel onderhouden en de gedaane beleeningen» mitsgaders de gestdde borgen met gerustheid kunnen worden aangehouden, iuToege zij Tan deeze haare boTinding moeten dienen in scriptis, ten einde het meermelde cidlegie in staat te stellen de nodige maatregelen tot TOor- koming Tan nadeelige Tcrliezen te beraamen, terwijl die opneem buiten de prefectuure Samarang en Damak door I^aatseliyk geconunitteerdens zal geschieden.
Art. 6% Zonder dat zij op eenige Taste goederen meer als twee derde gedeelte der getaxeerde waarde zullen moogen a%eTen, zullende de leden, bencTens de secretaris en boode van dit collegie, als meede de landmeeter, in gevallen van commissiai tot het bezigtigen en opneemen van vaste goedtt*en ter voorsz. einde, genieten de volgende salarissen, als:
Innnen de limite van Samarang voor ieder lid en den secretaris, zomoede den landmeter, rd* 3 en den bode rd' 1 ;
buiten de limite voor ieder lid, den secretaris en den land- meter rd* 3 en den bode rd» Vl^;*en wanneer tot diecom- missien met het heen- en terugreizen een geheele dag vereischt word, eens zoveel dan wel meer of minder na billijkheid, te voldoen bij dengeene, die zodanige beleening verzegt heeft.
Art. 6S. En zijn Weesmeesteren gequalificeerd om, de zaake daarna geconstitueerd zQnde en wanneer zij het voor
Digitized by VjOOQ IC
980 lÖOa. H. W. OAENDEL9.
bet belang van haare pupillen nodig oorde^^ onTermindert een ieders regt, des verzogt werdende, te mogen consenleereii iri den verkoop der onder baar ofte onder de boedels, ondor baare administratie zijnde, gebypotbequeerde vaste geederen» als van weegen de eigenaar zeUs, 't zij ondw de band of by pnblicque vendutie, door den perzoon of perzoonen daartoe gesteld, ten einde bet procedido van dieii ofte zoveel baar Eerwaardens daarvan competeert, zonder eenige andere de- tractie als bet ordinaire venduloon, direct uit banden van de vendumeesterw te ontvangen.
Art. 64. Wees- en Boedelmeesteren z^n gequalificeerd en geautboriseerd ohi voor twee gecommitteerde leeden en bareo secretaris te mogen lateu passe^^n sebuldbrieven en belee- ningen op vaste goederen ten behoeven van bet coUegie, ak wanneer die actens van dezelvde kragt en valeur zullm weien, als of ze voor den scriba vwleeden waren.
Art. 6S. En zal de secretaris gebonden zijn den scriba telkens scbriftelljk op te geeven de wees- of boedebneester- kennissen, die in voegen als even gepasseerd zijn, om deaehpe in bet protbocol der scbuldkenttissen te registreeren en te insereeren, moetende die opgave binnen den lyd van dri« dagen Bitterlijk na bet verleiden der actens gescbieden, op poene van bij nalatigbeid aanspreekelijk ea redevabel te zi|n voor de scbade, die door deze zijne vrarzuimenisse veroorzaak! mogte worden.
Art. 66. Ook zal de secretaris moeten zorgen, dat b^ diergelijke bypotbecatien zulks, niet alleen in dorsa der ori- gineele koopbrieven of andere actens van eigendom, maar ook in 't protbocol in margine van dezelve koopbrieveo ge- noteerd word, met aanwijzinge van den datum en {qUo, waarop de verbandbriev in 't protbocol der scbuldkennissen geregistreerd staat.
Art. 67. En om in deze zeeker te gaan zullen de ge- committeerde leeden geen scbuldkennisse mogen teekenen of bezeegelen, voor en aleer dat de secretaris in dorso van de scbuldkennisse zal bebben genoteerd, (tot het verband ook o^
Digitized by
1ê08. H. W. DAENOELS. Mt
ém batsie koopbneven aangeleekend is, die xolts iMt zijne handteeking zal moeten bekragtigen.
Art. 68. Aan de andare kant zal de secretaris by 't roQeeren Tan eenige schuMbrieTen atniede moeten zorgen, dat die roija telkens, niet alleen op de Toorsz actens in bet proiboeol der sebnklkennissen, maar ook in het prothocol der koop- en andere eigendomsbrieren, mitsgad^ op de koopbrieven aelvs aangeteekend en genoteerd werd, dat, de sebnld raMaan zijnde, het veii^and geroijeerd word, en daarenboven hetzelve telkens ook aan den scriba opgeeven, (Me zo min voor de voormelde regisiratien als deze annotatie iets zal hebben te pretendeeren.
Art. 69. Ten opzigte ran het aanhouden en administreeren der vaste goederen, dewelke aan de zorge van Weesmeesteren reedb gekomen zt|n en bij vervolg nog zouden mogen kernen, worden Weesmeesteren gequaUficeerd omtrend het een en ander zoodanig te mogen handelen, ais zij voor het meeste belang der weezen en gerustheid der kamer of leden va» die, na voorgaande, omzigtige overlegging, inzonderheid met be- booriijke reflectie omtrent zoodanige vaste goederen van weezen, die na verloop van weinig tijds bare mondige jaren staan Ie bereiken en welkers aanhooding voordeeliger en voor do kamer niet geheel difficiel zoude mogen zijn, zullen bevinden dienstig te zt|n.
Art. 70. Weesmeesteren moeten bij het verzenden van okli- gatien, door haar gevonden wordende in boedels van versturven personen, naar Nederland tdkens voegen een beéedigde ver- klaring van de personen, welke in den boedel werden gebruikt, of wel anderzints een dei'laratoir van Weesmeesteren zelvs, houdende, dat bij nauwkeurig examen van den slaat des boedels hun in geenerlei wt)ze gebleken is, dat zoodanige obligatien gesproten zijn uit oorzaake van eenig geld of goed, op bodemartj of op halve winsten mede gegeven, direotelijk of mdirectdyk.
Art. 71. En werden Weesmeesteren geqoalifieeerd om alle Tohnagtsebappen, dewelke inboedels, onder hare administratie koaende^ gevonden wordai of na het overlijden der geconstiN
Digitized by
m 1808. H. W. OAENDEL8.
tueerdens alhier in derzelver handen mogten geraken, aan de medegeyohnagtigdens, zoo die er zijn, over te geven en, deze ontbrekende, aan te honden, ten einde door hen metdecon- slituanten over de zaken, ter uitvoering gedemandeerd, gecor- respondeert te worden tot advertentie en ook ter verkrijging van de noodige instructie, dog intusschen niets anders in zoodanige zaken te verrigten dan hetgeen zonder prejuditie van de absente constituanten geen uitstel lijden kan.
Art. 72. Verpande goederen in boedels vindende, welkers eigenaars absent zijn, gelijk ook in 't generaal aUe die, v^aarop minder als een honderd rijksdaalders beleend is, mogen Wees- meesteren na voorafgaande publieke vendutie en dat zig niemand binnen den tijd van zes maanden ter aflossing van dezelve zal hebben aangegeven, verkoopen, ten einde daardoor de betaling van de daai* op gemaakte schulden te bekomen, het overschot of meerder rendement ter hare kamer blijvende ad opus jus habentium.
Art. 73. Dog met panden van meer als een hondert rijks- daalders, waarvan de eigenaars in loco present en, desnoods, wel te vinden, dog niet in staat of genegen zijn dezelve af te lossen, moeten zij den ordmairen weg van justitie inslaan.
Art. 74. Ten aanzien van de renten, welke door Wees- meesteren ten behoeven van de pupillen der kamer worden te goed gedaan, wordt bepaald, dat aan alle onmondige pupillen, zonder onderscheid, 't zij dezelve echte dan wel onechte kin- deren zijn, zal worden gevalideerd drie agtste procento 's maands tot de somma van rd' 30000 en van het meerder bedragen van een ieders kapitaal een quart gelijke procento, zullende hetgeen van die kapitalen meer aan renten wordt getrokken komen ten voordeele van de kamer.
Art. 75. Weesmeesteren zullen, zoodra de staatrekening op hare boeken, die onder ultimo December moeten gesloten worden, zal wezen opgemaakt, aan het gouvernement generaal overzenden een afschrift van de voorsz. staatrekening, daarby op een distincte wijze vertoonende het geheele capitaal, met aanwijzing» in welke munt hetzelve bestaat^ dat onder haar
Digitized by
- M. W. DAENDElè. K%
Berwaardens administratie is, en w^dera aan da eena i^^ aan welke personen en rekeningen, alsook hoeveel daarop na hel Toorwaards gestatueerde moet worden belaald, en aan de andere xijde, hoedanig dat bet capitaal is verdeeld, wat daarvan by diverse is uitgezet, alsmede hoeveel van het een en ander aan intressen, voor dat loopend jaar vervallen, reeds ingekomen of nog te verwagten zal zijn, en voorts 't montant der kamer- ongdden met al, vrat daartoQ verder gehoord.
Art. 76. Dog op penningen, aan onbekende weezen toe- behoorende, werd in 'i geheel geen intrest goed gedaan.
Art. 77. Insgeiyks moogen de gelden der weezen, die, meerderjaarig geworden zijnde, dezelve niet komen afbaalen, geen rente doen, als meede ook zodanige penningen, die bij orerlyden van minderjarige aan mondige, uitlandige erf- gffliaamen koomen te vervallen, invoegen zelvs de gelden, die onder Weenneesteren berusten en met fidecommis be- zwaart zijn, na de voorwaards bepaalde somma niet verder rente zullen doen, dan tot zo lange dezelve minderjarige toekomen en langer niet.
Art. 78. Penningen, geproflueerd uit een boedel, waarvan de erfgenaamen uitlandig, dat is buiten het Koningrijk Holland en dies resorte, zijn, zullen, zo lange zij absenl blijven en geen gemagtigde stellen om de voorsz. penningen van Weesmeesteren te vorderen, van dezelve geen renten moogen pretendeereft, maar zal hen slegts het bloote capitaal, bij Weesmeeesteren bewaart, gerestitueerd worden.
Art. 79. Als zullende de vrugten ofte renten, die van dezelve mogten gemaakt zt|n, komen en geémploijeerd worden tot vervang van de jaarlijkse lasten van de kamer.
Art. 80. Ondertusschen zijn Weesmeesteren niet gehouden proces te moveeren over zaaken, absente en uitlandige per- zoonen raakende en waarvan zij geen penningen aan handen hebben, en moogen volstaan en bevoegd zijn met het doen emelijk van arrest teegen zodanige, onder welke eenige tfeeten, de absente toekomende, berusten, die dan ook gehouden zijn suffi^ante cautie voor die effecten te stellen en dezelve
Digitized by VjOOQ IC
^4 ^008. H. W. DAËNOCL6.
EO laage te prestoeren, tot dat na ontfangen antwaerd vaa de absente perzoonen de zaaken hier ten principaalen in reglen betrokken en vonnis daarover gevalleu zy.
Art. 81. En ingevalle Weesmeesteren officieren in zaaken, waartoe zij geen geld in handen hebben, zullen zij exemt zi|B van het salaris, de secretarissen van justUie aoderzints dier weegens competeerende.
Art. 8% De goederen, weeskinderen toebdioorende, zullen gemeen blijven ter tijd toe, dat iemand van hen mondig geworden zij, ten waare, dat daaromtrent anders gedisponeerd waare ofte Weesmeesteren met de vrienden en voogden, om zonderlinge reedenen, anders geraaden dagte, ofte dat iemand van de kinderen eenige merkelijke schuld boven de andere maakte, zig qualljk gedraagde ofte ter schoole gehoude worde, dan wel anderzints merkelyk meer verteerde, dan benodigi was; want in zulke gevallen zullen die meerder ongelden alleen komen ten zijnen laste.
Art. 83. Bij aklien eenig weeskind den tijd van sestien agtereen volgende jaaren continueelijk absent zal geweest zyn, zonder dat men weete, of zodanige kind nog in leeven zij of niet, zo zullen de naaste vrienden, die vermeenen lot de erffenisse geregtigd te weezen, denzelven Mj advies van Weesmeesteren doen indaagen ter plaatze, daar de perzoon 't laatste woonagtig is geweest; en, indien men bevind den- zelven overleeden te weezen ofte dat men niet kan naspeuren, waar hij zig bevind, zo zal men consenteeren in de deeling van deszelfiB nalatenschap ten behoeve van voorsz. vrienden en ei^%enaamen, mits zij, te vooren staande, bij attestatie ofte getuigen alvooren doceeren en teffens stellen suffi^nte borgen, elk voor zoveel zijn aandeel bedraagt, omme geresti- tueerd te worden, in cas de uitlandige weeder te voorschijn mogte komen.
Art. 84. Voorts is, zo wel tot securiteit van dit collegia en de leeden, waardoor hetzelve word bediend, ten opzigte van haare verantwoording, als de secuurstelling van het intrest der pupillen, weezen en andere, welkers goederen
Digitized by
180e H. W. OAENDELS. tS5
è0or WeemeeBteron getdmkiigtreerd werden, nog gestatMerd, dat Weesmeesteren noeieo werdai geconddereeri ab een beéedigi eollegie van nagislratiiare orer onoMmdige kinderen, haare middel» en opToeding, item derzeWer Toogden, nuts- gaders orer verschelde nalatensebappen, webe deêelve moeten doen bèstierra en verevenen. ^
Art. 8K. De administratie der groote kassa zal voortaan geseltieden en tor verantwofM^iBg staan van den president en verdere leeden, zollende dus geeae penmngen worden iiit- g^eeven, nog beleend, dan na alvorens in de ordinaire ver- gadering daarover zal zijn gedisponeerd, in voegen, tot meerder secüriteit, van de groote kas zullen worden aangehouden drie sleutels met diffiMrente sloolen, de eene onder den pre- sident en de twee overige onder berustinge der leeden, die de maandbeurt hebben of op die bij verwisseling dezelve de- vidveerd.
Art. 86. De kleine cassa daarentegen zal staan ter verant- woordinge van den secretaris onder borgtogt van viw duizend rykaAeudders, zullende dezelve gehouden en verpligt zijn maand^ks te formeeren een accuraate cassa4*eekening van den ontvangst en uitgaave, om, nadat dezelve door gecom- mitte^e Wee«neesteren der maand, ter presentie van den boekhouder, teegens het contra-cassaboek en dit wederom teegens de gehoudene aanleekeningen omtrend de ingekomene penningen door het afsterven van luiden of wel door aan- schrljvinge van buiteplaatzen en verkreegene vonnissen ofte anderzints b^gekoomen, mitsgaders teegens de genomene be- sluiten omtrend de gedane af betaalinge, zal zijn geconfronteerd en aeeordeerende bevonden, ter vergaderinge te worden inge- di^d; zullende voorts ten blljke van accoord door meermekie gecommitteefdens en den boekhouder gemelde reekening moeten worden geteekend.
Art. 87. Gfomelde secretaris zal voor de gehoudene ven- dutien en dus voor de geproflueerde vendupennningen direct op eene byzondere reekening by de boeken werden gedebiteerd en dus ook gehouden en verpligt zyn om de zes maanden
Digitized by VjOOQ IC
S56 ^8ÖÓ H. W. DAËNOCLê.
Tooraz. penniDgen (hetzy dezehe al of niet ingekomen zQn) bij de cassa-reekening te verantwoorden.
Art. 86. Onder gemelden secretaris en dus in de kleine cassa zal niet meer mogen berusten dan een somma van drie duizend rijksdaalders aan papieren van credit en twee duizend rijksdaalders aan zilveren munt, dan wel tezamen vijf duizend rijksdaalders, invoege maandeiyks na resumtie der voorsz. cassa-reekening, het meerdere bedragen direct in de groote cassa zal worden overgebragt.
Art. 89. Van de groote cassa daarenteegen zal het dagdljks aanteekeningsboek berusten en gehouden worden door den president zelfs, waarvan het saldo van dien, maandelijks af- geslooten, door hem en de gezamentlijke leeden geteekend zal worden, mitsgaders genoteerd bij de eerste resolutie van de eerste vergadering der maand, hetwelk ahneede bij de maandelijkse verantwoordinge der kleine cassa zal worden
Art. 90. Geene uitbetaalinge uit de kleine cassa zal ge- schieden dan met voorkennisse en goedkeuringe der vergadering.
Art. 91. De gecommitteerde leeden zullen gehouden en verpiigt zijn aanteekeniog te houden van de boedels, die ge- duurende haare maanddijkse commissie aan de kamer zijn vervallen, ten einde, nadat de verkopinge zal zijn geschied, de geformeerde inventarissen te kunnen confronteeren teegens de venduroUen; dewijl egter de uitstaande penningen op obligatien, hypotheeken of andere baten zoo direct niet geincasseerd kunnen worden, dienen zij dierhalven om de drie maanden nadere revisie te houden en zulks tot de volle liquidatie des boedels, welkers accui*aate vereffening dus ter haarer verantwoordinge loopt, invoegen zij telkens tot de charge van dien in scriptis haare bevindinge en in welkra staat de boedel of boedels, geduurende haare maand ter kamer ge- koomen, zig bevinden, moeten dienen ter eerste vergadering van de maand om, na resumptie van dien, te formeeren zodanige besluiten, als Weesmeesteren met het meeste belang der pupillen overeenkomstig zullen vermeenen te behooren.
Digitized by ^
I60d. N. W. OAÉNOELd. «Kf
Art. 92. Het formeeren der inyeDtarissen zal met alle nauwkeurigheid moeten geschieden, zodanig, dat alle actiën, obligatien, contracten, bodemarij-brieven en dus alle papieren, relatie hebbende tot uitstaande penningen, ten faTcure des boedels zullen werden genoteerd, invoegen de te vindene boeken of gehouden aanteekeninge aan den boekhouder zullen werden overgegeeven om direct te werden afgeslooten, om daarna almeede op voorsz. inyentaris te kunnen noteeren de boekschnlden en al hetgeen ten fayeure des boedds mogte komen (e strekken; zullende gemelde invenlaris dan ook dadelijk, na geëindigde vacatie, direct in het sterfhuis door den secretaris afgeslooten en yerrolgens door denzehe en de gecommitteerde leeden worden geteekend.
Art. 93. Vermits alles van een gereguleerde schikking en gepaste ordre dependeert, mitsgaders een exact op- en toezigt omtrend de opvoeding en middelen der weezen het vertrouwen en de geruststelling van stervende ouders om- trend het lot van haare na te laten onmondige kinderen diend te verzeekeren, zo zal dierhalven het coUegie alle de onder haar staande pupillen verdeelen en stellen onder het oppertoezigt van den vice-president en de leeden, die dan ook gehouden en verplicht zullen zijn gemelde weezen in per- zoon dikmaals te bezoeken, na haar gedrag, opvoeding, gods- dienstige oeflening, onderhoud en verzorging het noodige onderzoek te doen, te meer de ondervinding leert, dat veele baatzuchtige lieden, bij wien men de pupillen heeft besteed, zeer weinig zorge dragen voor derzelver opvoeding en tijdelijk welzijn, ten einde door zulk een personeel onderzoek en te neemene voorzorge te voldoen en te beantwoorden aan de plicht en gehoudenisse, die op hen als gesubstitueerde vaders ztjD gedevolveerd, invoege tot meerdere aandrang van dien en ter bereiking van dit zo heilzame oogmerk door ieder lid voornoemd om de drie maanden aan de vergadering zal worden overgegeeven een exact berigt van het getal der ondw zijn toezigt staande, onmondige weezen, nopens der- zelver bevindinge bij het gedane huisbezoek en hetgeen verder
PLAIAAT-MU DBXL XT. 17
Digitized by VjOOQ IC
ep ieder van deadve eeoige relatie mogt hebben, om na resumtie van dien zodanig te besluiten^ als met eed en plicht overeenkomstig zal worden geacht.
Art* 94. Bij introductie van een nieuwen president of lid van Weesmeosteren zal aan denzelve transport en aanwysiage werden gedaan van het restant der groote kassa, mitsgaders van de uitgezette gelden en al, hetgeen ter hunner verant- woording strekt, bUJvende dus de kleine kas, nevens de tot de kamer en boedels betrekking hebbende papieren en verdere omslag ter verantwoording van den secretaris, aan wien bij introductie of aanstelling almede behoorlyk transport en overgave zal moeten gedaan worden.
Art. 95. Wees- ea Boedehneesteren, uit kragte harer magi- stratuur en 'op haren gepresleerden eed besoigneerende en resolveerende over de personen en middelen der Weeskinderen en de redding der boedels,' welke onder hare bezorging ver- vallen, in 't doen innen en uitkeeren van inschulden en schulden der boedels, in 't maken van huizingen, uitkeeren van erffenissen, legaten enz , mitsgaders de reroisen van gelden na het vaderland of andere plaatzen, moeten gereekend worden als mannen van eer en conscientie, op haren eed^in alle hare besluiten en handelingen te werk te gaan, gevolgeli|k in cas van eenig erreur of kwade uitslag, daar over niet aanspreekelijtk geagt kunnen worden, nog in haarc persoenen, nog in haare goederen, ten ware er kwaadaardigheid, bedrog ofte supine nalatigheid gepleegt mogt zijn. of wel directelyk aangegaan tegen den klaren text der aan haar voorgeschreeven orders en bijzonderlyk ook teegens het octroy van haar hoogmogende, de gewezen staten generaal, over de successie ab intestato.
Art. 96. Wanneer iemand door nalatigheid van den secre- taris beleedigl mogt zyn en het coUegie van Wees- of Boedelmeesteren het nodige geobserveert mogte hebben, zal niemand andei*s daarvoor aanspreekeUjk zyn dan de secre- taris en zyne borgen en geenzints de geconmiitteerdens, nog ook de verdere Wees- of Boedelmeetileren ; doch, by aldien
Digitized by
1tÖ8. H. W. OAENOEL6. tM
door deselve ofte hare geeammitteerdeiiB mede eenïge nèal- yersatie of sapise nahtigbeid gepleegd nogte zijn, aal de- geene» welke zulks begaan mogt hebben, in baar Keden priré redevabel zyn om te betalen, het geene de benadeelde nn den secretaris en zyne borgen niet mogt kannen consequeren.
Art. 97. Wanneer iemand door Wees- of Boedelmeesteren vermeent verkort of beleedigt te zijn, dan wel slaat en ioTentaris, mitsgaders boedel-reekening met de daartoe be- horende charters en documenten begeert te hebben, zal dezelve zkh aan het coUegie in behooriijke termen moeten adresseeren, nilks te kennen geven en daarom verzoek doen, mitsgaders om redres van de beleedigiug of dat hem mag aangewezen worden, bij wien de beleediging veroorzaakt is; en zullen Wees- of Boeddmeesteren, daarover delibereerende, niet aUeen vooraf moeten inneemen het advies van dengeene ofte geenen, wdke die beleediging gepleegd ofte tot dezelve aanleidilig gegeeven hebben en mitsdien daarvoor respondeeren moeten, maar ook vervirfgeDs daarop een behoorlt|k berigt geven aan den beleedigde, met aanwijzing van den schnldige, tot hetwelke ztj, bij weigering, voor den Raad van justitie gedagvaart zullen mogen worden.
Art. 98. Wanneer op den schuldige door insolventie^ over- lijden zonder erfgenamen of effecten in Indien na te laten, dan wd door derzelver vertrek na elders, mede zonder nalating van effecten of goederen, niets te verhalen mogt wezen, zullen Wees- of Boedehneesteren daarvan kennisse moeten geeven aan de hooge regeering, ten einde daarop te disponeeren na bevinding van zaken en personen omme, 't geen waarvoorde beleedigde wezentUjk benadeelt is en geoordeelt word denzehren na billijkheid te competeeren, te doen vergoeden uit de kamer- geiden of het fonds der wees- of boedelkamer w^ens over* gewonnen renten of andere bronnen; en, zoo Wees of Boedelmeesteren hierin nalatig mogten zijn, zal daarover egter geen prooes mogen gemoveerd, maar bij de hooge regeering gdMeerd moeten worden door degenen, welke door Wees- of Boedelmeesteren vermeeuen benadeelt te wezen.
Digitized by
260 1808. H. W. OAENDCLS.
Art. 99. IngevaQe iemand aangesproken word, die in de vergoeding behoord te participeeren, zal de beleedigde denzehen eerst in der minne moeten aanspreken en eerst daarna, des noods, konnen dagvaarden ter vergoeding, ieder voor zijn aan- deel, mitsgaders hetgeen er deficieert, in het vriendelijke moeten verzoeken van de wees- of boedelkamer, welke zulks bij een adres aan de hooge regeering zal moeten voordragen ter vergoeding van hetzelve uit de voormelde fondsen der wees- of boedelkamer.
Art. 100. Voorts zal nog het coUegievan Wees- of Boedel- meesteren zelvs, nog de president of leden van hetzelve in hare privé personen of goederen aangesproken mogen worden voor hetgeene anderen verzuimd ofte misdreven hebben.
Art. 101. Wees- en Boedelmeesteren zullen d^ registers van de kamers secreet houden, zonder dezelve aan iemand te vertoonen als bij gemeen consent ofte ter ordonnantie van den regter.
Art. 102. Die om eenige zaken voor Wees- of Boedel- meesteren ontboden word, zal gehouden wezen te compareeren ten dage en ure, hem bij den bode geprefigeerd, ten ware de dienst van den Lande zulks niet toeliet, dan wel hij ofte zij eenige andere, wettige verschooning hadde, waarvan alsdan met discretie den bode kennisse zullen hebben te geven, ten ware zij goedvonden in persoon of bij billet haar excuus bij den president te komen maken; zulks op verbeurte voor de eerste reise van een halven rijksdaalder ofte vier en twintig stuivers, de tweede reise een halve ducaton en voor de derde reise een heele ducaton, waarvan de invordering door den bode op last van den president gedaan zal worden; en zal zoodanige, ongehoorzame noncomparant voor de vierde reise bij den regter verklaagd en gecorrigeerd worden na gelegen- heid van zaken.
Art. 103. Eu moet de Raad van justitie te Samarang, door Wees- of Boedelmeesteren daartoe verzegt wordende, dezelven voorstaan en helpen raden; zullende diegenen, welke tegen Wees- of Bocdelmeesteren misdoen, 't zij met woorden
Digitized by
H. W. DAENOELS. 361
ofte werkeD, gestraft worden, evenals of zij het de justitie zelve gedaan hadden.
Art. 104. Die eenige penningen van de wees- of boedel- kamer moeten ontvangen, zullen zig des Vrijdags, nadat WoeDsdag te voren de algave bij het collegie zal wezen gearresteerd, ter weeskamer zelvs moeten vervoegen om dezelve uit handen van den secretaris te ontvangen.
Art. 105. Het grootzegel tot gebruik in sterfhuizen, in het verzegelen van juweelen en andere effecten, in geschriften, schuldkennissen, enz. zal onder den president moeten berusten en bewaard worden om, wanneer hetzelve gebruikt moet worden, door de gecommitteerde leden, wier maand of beurt het is bij voorvallende zaken en commissien te adsisteeren, van denzelven afgehaald te worden en dagelijks, na volbrenging van het werk, aan denzelven weder teruggebragt moeten worden en middelerwijl gedagte zegel onder haar moeten houden, zonder den secretaris bij opschorting van het werk of schei- ding der commissie daar af meester te laten.
Art. 106. Geene andere collegien als dat van Weesmees- teren, wat de Christenen en Joden, of Boedelmeesteren, voor zooverre onchristenen aangaat, zijn geregtigd om te fungeeren als testamentaire executeurs of redderaars van nalatenschappen en voogden over minderjarigen, ja zelvs niet tot executeurs van begravenissen.
Art. 107. Het collegie van justitie te Samarang moet bij voorkomende testamenten nauw reguard slaan, wat lieden, namelijk van wat conditie en suffisance, tot curators, executeurs of codicillaire gemachtigdens over de boedels, uit dewelke de weeskamer en curator ad lites gesecludeerd zijn, werden ge- steld om, bij aldien eenige gefundeerde bedenkingen daartegen mogten zijn, zoodanige boedels aan de weeskamer of curator ad lites te doen overgeven of opdragen ter administratie, mits zulk echter niet doende, dan wanneer hetzelve in gemoede ten nutte en voordeele der erfgenamen of belanghebbende personen noodig gevonden wordt.
Art. 108. De weeskamer zal zich houden aan het ten
Digitized by VjOOQ IC
361 1^08. H. W. OAENOELG.
haren opzichte ▼eorgesehrevene bij de instructie voor de ge- nerale rekenkamer in Indien, alsmeede aan alle zoodanige voorschriften, als het gouTernement generaal ten aanzien yan hare verantwoordelijkheid hij deze instructie reeds heeft vast- gesteld en nader nog zal goedvinden te hepalen.
Art. 109. Terwijl, ter vermijding van schrijfwerk, zij in den aanstaande verschoond word copijhoeken en testamenten aan de Bataviasehe weeskamer over te zenden, alzoo door de invoering van een geregelde post binnen weinig tijdsverloop alle gevraagd wordende elucidatien over en weer gesuppediteerd kunnen worden.
Art. 110. Wanneer eenig Chinees, Mahometaan of ander onchristen komt te overlijden, zullen de weduwe, magen, ^feigenen ofte die bij of omtrend den overledene gevonden worden, gehouden of verplicht wezen aan den president van Boedelmeesteren dadelijk en op staanden voet daarvan kennis te geven, op verbeurte van vijf en tvnntig rijksdaalders voor ieder vrij persoon en arbitrale lijfstraffe voor ieder lijfeigene, die daaraan in gebreke blijft, zonder dat iemand, onder wat pretext ook, buiten kennisse en expres consent van Boedel- meesteren zich met eenig onchristen sterfhuis zal mogen bemoeien ofte eenige orders, zoo aangaande begravenisse, als andersints geeven, op poene, dat, zoo vrie, contrarie hetgeene voorschreven is, bevonden zal worden hem een zoodanigen boedel aangetrokken te hebben, verbeuren zal al, hetgeene hem uit denzelven boedel, hetzij bij uiterste vrille, versterfregt, oUigatie ofte anders zoude mogen competeeren; en daaren- boven gehouden zijn, bij aldien de boedel insolvent is, de td[ort komende crediteuren uit zijne eigene middelen te voldoen, mitsgaders nog vervallen in eene amende van een hondert rijksdaalders, welke, zoowel als de eerstgemelde boeten, zal komen ten behoeven van het Chineesch of onchristen hospitaal, 't welk te Samarang zal worden opgericht.
Art. 111. En, opdat alle bedrog en nalatigheid daaromtrend te beter voorgekomen word, zoo worden allen, die zulks in- cumbeert en eenig gezag voeren, gelast, zooveel doenlijk,
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDEL8. MS
behcüpzaam te zijn, dat Boedelmeesteren de nalateDsdiappeii, welke onder hare administratie behooren, zonder yerznhn bekennen.
Art. 112. Terwtjl op poene voorsz. van alle sterfgevallen onder Ghineezen en andere onchristenen te Damak of andere oorden, buiten de limiten van Samarang, edoch in de prefecture Sanrarang en Damak gdegen, aan het naaste, civiele hooid zal moeten worden kemrisse gegeven, zonder welkers verlof de begravenis niet zal mogen geschieden, die verplicht zal wezen van het sterfgeval den president van Boedelmeesteren spoedig te informeeren.
Art. lis. Gelijk onder 'skeijsers of sulthans gebied, de prefectures Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang, zonder kennisgave aan en verlof van de ministers, prefecten of het lid der houtadministratie te Rembang, geen Chinees, Moors, Maleisch ofte tot andere, inlandse natiën behorend lijk ter aarde zal mogen worden besteld, ten ware het sterfgeval op zulk verren afstand van het domiciKum van het gezegde civiele gezag plaats vond, dat men de begravenisse niet wel tot de ontvangst van het gemeld verlof konde uitsteUen, in welk geval de toezending van spoedig bericht zal kunnen volstaan, alles op voorschreeven poene, te verbeuren bij den overtreeder of in gebreeke blijvende.
Art. 114. Iemand van voorsz. natiën, te Salnarang dan wel in 'skeijsers of sulthans gebied, in de prefectures Tagal, Paccalongang, Japara of Rembang te huis horende, op een tocht of reise komende te sterven, zal de nachoda of ge- zaghebber van het vaartuig, waarop het sterfgeval plaats vind, dadelijk, in presentie van getuigen, des overleedmis papieren en goederen doen invenlariseeren en in bewaring neemen en, zo ras doenlijk na het aandoen eener rheede, aan Boedelmeesteren, het plaatselijk civiel gezag, dan wel aan andere, volgens de wetten aangeschreven executeuren gefro«welyk overgeeven, alles op verbeurte van voorsz. boete.
Art. 115. Zo iemand bevonden word eenige goederen verstoken ofte in eenige maniere don sterf huize gespolieerd
Digitized by VjOOQ IC
964 1608. H. W DAENDEL8.
te hebben, zal boven de voormelde boete naar geleegenheid van zaken aan den lijve worden gestraft.
Art. 116. Boedelmeesteren, als voorzegd, van eenig sterf- geval verwittigd zijnde, zullen in boedels, waarvan de er^enamen onmondig of absent en waaruit dat collegie niet uitgesloten is, dadelijk alle de goederen, effecten, actiën, crediten, enz., doen inventariseeren en in bewaring neemen; doch, wanneer de erfgenaam of erfgenamen van den over- leedene present en mondig zijn, mitsgaders suffi^nte cautie konnen stellen voor de schulden van den boedel, zullen zij, na genomen boi^togten, den boedel aan dezelven mogen overlaten.
Art. 117. Maar, in gevalle de overleedene over de ad- ministratie en beheering zijnes boedels niet gedisponeerd heeft ofte dat de wettige erfgenamen ofte eenige derzelven absent, minderjarig ofte onvermogend zijn deugdelijke cautie te stellen, zullen als dan gezegde goederen, gelijk voorsz. geïnventariseerd zijnde, bij Boedelmeesteren ten overstaan van twee gecommitteerde leeden van Boedelmeesteren en de presente magen van den overleedene, indien daar eenige zijn, in Hopenbaar aan den meestbiedende worden verkogt, teü ware, belangende de vaste of onroerende goederen, raadzaam werde geacht dezelve ofte eenige van dien in den boedel onverkogt te laten; en zal de secretaris, als vendumeester zijnde, zodra de gehouden vendutie, 't zij van vaste of losse 'goederen, uit eene nalatenschap is afgelopen, ten eerste by de boeken voor het rendement gedebiteerd en daarentegen zodanige boedel gecrediteerd moeten worden, insteede van zulks uit te stellen, totdat de vendu-penningen ingekomen zijn.
Art. 118. Chineese en andere vrije, onchristen kinderen» schoon bij slavinnen geprocreêerd, nogte ook derzelver moeders zullen niet als lijfeigenen verkogt mogen worden, te weeten, zoo veel de moeders aangaat, wanneer de boedel niet ten agteren is, zijnde hieronder egter niet begrepen kin- deren, die door onchristenen bij lijfeigenen van een ander geteeld worden.
Art. 1 19. Dezen uitgezondert, zullen alle andere lijfeigenen,
Digitized by VjOOQ IC
180a H. W. DAENOEL8. 265
die de overleedene bij zijn leereD of uiterste wille niet TTijgegeeven of anders daarorer gedisponeerd beeft, ten profijte, zo ¥an de gemeene crediteurs, als de erfgenamen verkogt wordao, ten Tvare Boedelmeesteren goed vonden eenige derzeWe ten dienste van de weezen onverkogt te laten, waarin op de geleegenbeid der weezen en den staat des boedels gelet zal worden.
Art 120. Ecbter zal het vrijgeeven van lijfeigenen bij testament geene kragt of effect hebben, wanneer de vrijgeever insolvent is of door 't vrijgeeven hem zelven insolvent maakt ; nog ook onder den leevende, wanneer niet blijkt, dat de vrijgever ten tijde van de emancipatie volkomen solvent of in bonis is geweest en daardoor niet insolvent geworden zij.
Art. 121. De goederen, als voormeld, zijnde verkogt, moeten Boedelmeesteren van 't geproflueerde, mitsgaders van de geïnde schulden en andere gereede penningen, aan de crediteuren geheel, dan wel pro rato betalinge doen, mits sufTi^ante cautie de restituendo doende stellen, in cas daarna meer crediteuren ie voorschijn mogten komen.
Art. 12!2. Waarna het resteerende onder de daartoe ge- rechtigde erfgenamen verdeelt en gedistribueerd zal worden agtervolgens de wetten, op 't stuk van de successie ab intestato beraamd, mits deze van gelijke gehouden zullen zijn sutB^nte cautie te stellen, 't geen echter niet geveild zal worden van erlgeuamen ex testamento, tenzij Boedelmeesteren reden hadden om te twijfelen of 't wel dezelvde perzoonen zijn, die als erfgenamen bij bet testament bekend staan.
Art. 1^5. Wel verstaande, dat het contingent der on- mondige pupillen, voor hoedanig gehouden worden de mans- personen tot haar een en twintigste jaar en de vrouwspei*sonen haar leeven geduurende, onder de administratie van Boedel- meesteren zal blijven, gelijk aldaar mede komen zal al, hetgeen de voorschreeven personen bij versterf, testament, legaten ofte anders aankomen en te beurt vaUen zal.
Art. 124. Echter zullen boedelmeesteren zich niet bemoeien met geschenken of legaten, minder dan 10 rijksdaalders waardig,
Digitized by VjOOQ IC
906 1^08. H. W. OAENOei-A.
schoon ook aan minderjarige papillen gedaan of besproken zijnde, ingevaHe de beschonkene of legataris geen reekening bij de boeken der kamer heeft; nog ook met nalatenschappen, welke zo veel niet te vooren staan, latende de administratie daarvan, na voorgaande behoorlijke aanteekening bij resolutie, over aan een der naaste vrienden van den ovetieedene of zodanig onmondige.
Art. 125. Anderzints zuHen de middelen, bij Boedelmees- teren geadministreerd verordende, belegd worden ten profljte der pupillen, die daarvan den intrest van % percent 's maands zfdlen genieten, met dit onderscheid echter, dat de vrouwen, tot haar S^*' jaar, huwelijk ofte anderen, geapprobeerden staat gekomen zijnde, ontvangen zullen de gantsche rente van haare capitaalen, onder Boedelmeèsteren berustende, maar de min- derjarige, zo mans als vrouwen, niet meer, als zij na billijkheid, ter discretie van Boeddmeesteren, tot haare alimentatie en onderhoud nodig hebben.
Art. It6. Boedelmeesteren zullen veilplicht zijn zorge te dragen, dat de minderjarige kinderen bij goede Heden in de kost besteed en na hunne geleegenheid opgetrokken en groot gemaakt worden.
Art. 127. De goederen, gelijk voorschreeven, onder Boedel- meesteren berustende, zullen door den onmondige, zonder expres consent van dezelven, niet veraliéneerd mogen worden, maar zullen alle verbanden, schuklkennissen en oUigatien, bij gezegdeB onmondige gemaakt ofte verieeden, voor zoveel de gemelde goederen aangaat, gehouden worden voor nul en van geener waarde.
Art. 128. Boedelmeesteren zuHen voor hunne moeite en arbeid hebben den veertigsten penning van alle ontvangen wordende gelden, zonder dat zij, zo min als de secretaris, eenige vacatie-gelden tot de inventarisatie van boedels als anderzints zullen mogen opbrengen, zullende eenlijk bij ver- afgeleegen commissien in de prefecture Samarang en Damak de hoognoodige wagenvragt ofte andere transportkosten ten lasten der boedels in reekentng geleeden worden.
Digitized by VjOOQ IC
^ÊOê. H. W. OAEflOELS. MT
Art 199. Aangaande het beleggen van geMen zullen Boedel- meestoren zich moeten gedragen na hetgeen hienroren aan Weesmeesteren is voorgeschreven.
Art. 130. Met boedels, welke notoir innolvent of insuf- Seient mogten virezen, zullen Boedelmeesteren zich niet be- moei)e«, OMiar dezehre ter aanvaarding en administratie overlaten aas den seqnester, doch in cas van twijfieling omtreod de soffisance eenes boedels zal hetgeen hiervoren aan Weesmees- is voorgeschreven, ook voor Boedelmeesteren ten regel strekken. Art. 131. Boedelmeesteren zullen mede het opzicht hebben orer het Gbineesche hospitaal, 't welk te Sanarang zal worden opgericht, waarin, behahe zieke, blinde, mismaakte en ver- minkte Chtneezen en andere onchristenen van de beide sexe, die niet in staat zijn hun kost te winnen en langs de straat gaan bedelen, ook zieke en zinneloze lijfeigenen zullen worden opgenomen en verzorgd, mits het onderhoud kostende van de zoodanigen, wier naastbestaanden of lijfheeren of vrouwen daartoe vermog^id zl^n, door deze aan de kas van bet hos- pitaal word gerestitueerd; zullende dat godshuis worden opgOTicht, zoodra het daartoe benoodigde fonds aan handen zal wezen; en zullen Boedelmeesteren voorts tot onderhoud van dat gesticht genieten en heffen:
1^ van alle erffeoissen en besterffeaissen van Chineezen en anderen, die na China ofte elders overgemaakt moeten worden, in 't generaal den W-^ penning; V van alle, na China vertrekkende of teru^eerende Chineezen, rd* lOÜOO en daarboven bezittende, 10 percent van haar kapitaal; die meerder bezitten tot rd' 5000 inclusive, 6 percent; beneeden de 5000 tot 1000 rd», 3 percent, terwijl degenen, wier bezitting geen 1000 rd* bedraagd, van die belasting vrij zijn; 3^ voor verieend wordende trouwbrieven aan gegoede Chi- neezen rd" 15 en aan minder vermogende rd*" 10, door den secretaris in te vorderen en maandelijks te verantwoorden en zulks onverminderd de vrijwillige giften van 10 lot 25 rd' na rato van ieders liberalileil;
Digitized by VjOOQ IC
268 1608. H. W. DAENOELS.
4** van ieder Chinees lijk, dal na China word vervoerd, 100
rd' van een vermogende en 50 rd^ van een minder gegoede :
5® van ieder lijfeigen, virelke door Mahometanen en Chineezen
worden vrijgegeven, 10 rd»; T)^ hij alle huvirelijksplechtigheden der Chineezen, except de capiteins en officieren, de Chineesche leden van Boedel- meesteren en den secretaris der Chineesche vergadering, welke van die boete gelibereerd zijn, te weten:
voor den zoon van een kapitein, wanneer zyn vader nog leeft, rd' 100 en, zijn vader dood zijnde, rd' 50;
voor den zoon van een luitenant, zijn vader leevende, rd' 80 en, zijn vader overleden wezende, rd' 40;
voor den zoon van een Boedelmeester, wiens vader nog leeft, rd' 60 en is zijn vader overleilen dan rd' 30;
voor den zoon van een secretaris in het eerstgemeld geval rd" 40 en in het laatste geval rd' 20^ alles papiere geld ;
voor ieder ander Chinees wegens het voeren langs 's Heeren wegen van twee paren, zoogenaamde teugs, twee paren vlaggen en twee paren trompetten twee zilvere ducatons en voor het gebruik van meerdere sieraden en statie rd' 80, papiere geld, doch degenen, welke de voor- noemde sieraden binnenshuis ten toon stellen dan wel de teugs en vlaggen buiten, maar de trompetten onder het dak gebruiken, zijn vrij van de gemelde boete ; 7^ bij alle begravenisplechtigheden van de Chineezen, als op hel lang boven aarde houden der lijken:
voor een kapitain, over de drie maanden boven aarde staande, rd' 75 of na het eindigen van ieder maand rd' 25 ;
voor een zijner kinderen of oaastl>estaande, over de vijf en twintig dagen boven aarde staande, rd"* 100;
voor een luitenant, langer als twee maanden boven aarde blijvende, rd' 100 ofte na het eindigen van ieder maand rd' 50;
voor een Boedelmeester, meer als een maand boven aarde gehouden wordende, een hondert vyf en twintig
Digitized by
- H. W. DAENOELd. S69
voor een secretaris als voren rd* een honderd en vyftig; voor ieder ander lijk van eeo Chinees of Chineezin, langer als vQf en twintig dagen boven aarde staande, rd' drie honderd, alles papiere geld;
voor de begravenissen met buitengewone statie van
de kinderen, zo van den kapitein, als van de verdere
officieren en Boedelmeesteren, item van ieder ander
Chinees of Ghineezin rd' vijf hónderd papiere geld, doch
de begravenissen van de capiteins en luitenants, zomede
van de leeden van Boedelraeesteren en den secretaris,
kunnen zonder betaling van eenige boete zo statieus en
plechtig worden gevierd, als na een ieders omstandigheeden
convenabel word geoordeelt, met deze bepaling nogthans,
dat het voeren van eereteekens aan niemand anders
dan aan den kapitein zal worden gepermitteerd.
Art 132. Van al, hetgeene van de hier voren bepaalde
boetens en belastingen ofte anderzints ten behoeven van het
Ghineesche hospitaal zal inkomen, zal een aparte reekening
geformeerd worden, afgescheiden van die van de Wees- of
Boedelkaraer; en, wanneer het een en ander tot een toereikend
fonds zal aangegroeid wezen om daaruit den opbouw of
aankoop van een geschikt locaal tot een onchristen hospitaal
te kunnen goedmaken, zal hetzelve daartoe besteed worden
en het daarna verder inkomende tot onderhoud van hetzelve
strekken.
Art. 133. Geene slaven of slavinnen van Ghineezen of inlanders zullen buiten voorkennis van hunne respective hoofden, om welke reedenen ook, mogen worden vrijgegeeven, zo min bij notarieele, als andere actens; en zullen de kapiteins van de Mooren, Chineezen, Boegineezen en Maleijers maan- delijks, ieder voor zoveel hun aangaat, aan Boedelmeesteren moeten overgeven een lijst van zodanige slaven en slavinnen, als in elke maaud hun vrijdom hebben verworven en waarvan aan hen de gerequireerde kennis is gegeeven, met be- kentstelling hunner naamen en de reedenen, waarom zij hunne vrijheid hebben bekomen, zo ook de namen hunner
Digitized by
t70 180d. H. W. OAÈNDELd.
gewexeu Ujfbeeren ofte vrouwen en denetrer woonplaatsen, sub (toene van een boete van rd* vijf en twintig, te verbeuren door gemelde kapiteins der Mooren, Chineezen, Boegineezen en Maleijers ten behoeve van het Chineesche hospitaal, voor ieder keer, dat zij hierin nalatig blijven, terwyl van deeze lysten of rapporten mede maandelyks door of Ie ter order van Boedelmeesteren een generale lyst ten prothocd-kantore zal moeten worden bezorgd.
Art. 154. Boedelmeesteren zullen ook een armbus mogen . plaaizen in hunne vergaderkamer ter verzameling van liefde- giften voor èel gedagte hospitaal.
Art 15B. En ten einde aan voorsz. oogmerk behoorlijk voldaan werde, zullen alle executeurs in de nalatenschappen van overleeden Chineesen en alle andere onchristenen ver- plicht zijn om binnen den lijd van zes weeken na 't afsterven van zodanig perzoon aan Boedelmeesteren ter registratie over te leeveien, niet alleen de testamentaire dispositie van van den overleedene, maar ook binnen drie maanden daarna een distincte staat en inventaris van al zulke boedels, die subject zullen wezen aan de voorwaards bepaalde boete van dien 20^" penning, Hzy geheel ofte ten deele, dan wel vol- doende reedenen te suppediteeren, waarom het laatste binnen het bepaalde tijdperk niet heeft kunnen effect sorteeren, op poene, dat, wanneer gedagte executeurs in dezen opzichte nalatig blijven tot over den gefixeerden tijd van drie maanden na hel afsterven van den testateur, dezelve als dan zullen vervallen in een boete van een bondot zilveie ducatons, uit hunne privé beursen te voldoen, (en behoeve van het Chineesche hospitaal, en des niettemin gehouden zijn om als nog Ie voldoen aan de gerequireerde productie van staat en inven- taris.
Art. 136. De voorschreeven, aan Boedelmeesteren gepre- senteerd wordende staat en inventarissen zullen zij behooriyk laten onderzoeken en daarvan aan het coUegie rapport doen en> ingeval dezelve in het minst niet suspect, maar deugdelijk bevonden worden^ zich daarna omti*end de ligtiug van den
Digitized by
1«0ft H. W. DAKNDtLi. fti
IwioUgslen peiuiiiig reguleereo, behoudeiM de faeukeit ran Boedelmeester^D om, in gevaUe zodaoige erfeniBseD of legaten de somma van 500 rd* komen te excedeeren en dat de opgave oi ia^eBtarieatie haar om blijklmre en gegronde reedenen niet voldoende voorkwam, eene andere, doch alleen maar onderbandscbe inventarisatie en taxatie te vorderen en dezelve, zowel in bel een, als ander geval te accepteeren, onder pre- sentatie dan wel prestatie van eede, in baare vergadering af te leggen, indien zulks nodig geoordeeld word, kunnende sy in alle gevaUen BMt de presentatie van eede laten volstaan de executeuren van boedels, die zij cakuleeren minder als 2& rijksdaalders in 't geheel te zullen afwerpen.
Art. 137. En, dewijl ondervonden is, dat sommige Ghi* neezMi bij baare uiterste wille een nieuwe clausule hebben geinventeerd om de hiervoren geordonneerde heffing van den twintigsten penning van alle na China overgemaakt wordende erffienissen en besterffenissen elusoir te maken, door namelijk te begeeren, dat hunne in China remoreerende erfgenamen of legatarissen baare erfportie of legaten hier te lande zullen moeten komen ontvangen, van welke dispositie de executeurs zouden kunnen profiteeren met die gelden in stilte over te maken, zo sullen Boedelmeesteren de executeurs van zodanige dispositien voor zich doen compareeren en den 20^" penning van diergelijke vermakingen afvorderen en onder haar sepo- nearen tot de overkomst van de gmnstitueerde erfgenaamen of legatarissen, wanneer zulks moet worden gerestitueerd en, ingevaUe dezelve niet komen opdagen, evenals alle andere boetens, ten behoeve van het Chineesche hospitaal ingenomen te worden.
Art 158. Met opzicht tot 't geene de na China over gaande, vermogende Chineezen na het gestatueerde bij art. 151 moeten fourneeren, zullen Boedelmeesteren laten vali- deeren de door hen gedaan wordende vrijwillige opgave, dan nameiyk, wanneer dezelve, geëxamineerd en rigtig geoordeeld zijode, geapprobeerd is; en, ingevaUe Boedebneesleren dezelven ak niet voldoende of niet sudicant inogteu suspecteei^ea, zulleu
Digitized by
i7i 1608. H. w. öaêndêls.
zij de faculteit hebbeu een naderen, onderhandschen staat te vorderen, onder presentatie dan wel prestatie van eede na bevind van zaken.
Art, 139. En om hierinne te beeler verzeekerd te weezen zuilen de sabandhaar Ie Samarang en de havenmeesters te Tagal, Paccalongang, Japara of Rembang geene permissie mogen geeven, 't zij aan Ghineezen om na China over te gaan of aan andere tol het vervoeren van lijken met ver- trekkende jonken of vaartuigen, dan nadat hun alvorens gebleeken zal zyn, dat door de zodanige en den overvoerder behoorlijk voldaan is aan de belastingen voormeld.
Art. 140. Het bewijs, dat door den secretaris van Boedel- meesleren te Samarang of aan de hoven de ministers en in de prefectures Tagal, Paccalongang en Japara de prefecten, dan wel te Rembang het lid der houtadministratie aan Ghi- neezen, derzelver weduwe, dochters of verlatene vrouwen, die trouwen willen, van de voldoening der voormelde con- tributie word verleend, zal echter niet afgegeven worden, alvorens schriftelijk komt te blijken, dat hunne officieren derzelver toestemming lot het voorgenomen huwelijk gegeeven hebben, welke toestemming nogthans van die kragt niet wezen zal, dat aan Boedelmeesteren daardoor de faculteit zoude worden ontnomen om zulks, wanneer daartoe gegronde reedenen zijn, aan haare pupillen te weigeren.
Art. 141. En zullen de aan boven en prefectures voormeld ten behoeve van het Chineesche hospitaal gecoUigeerd wordende gelden en boetens alle drie maanden aan Boedelmeesteren te Samarang worden overgemaakt om op de rekening van dat godshuis ingenomen en verantwoord te worden.
Arl. 142. Ten aanzien van de administratie en beheering der groote en kleine kassa van Boedelmeesteren zal hetzelvde geobserveerd worden, hetgeen aan Weesmeesteren hiervoren is voorgeschreven, moetende echter de kas van Boedelmeesteren apart en afgescheiden van die der weeskamer worden gehouden ; evenals Weesmeesteren, zijn ook Boedelmeesteren verantwoor- delijk aan de genei*ale rekenkamer in Indien en dierhalven
Digitized by
180d. H. W. OAENOCLd. 27$
TerpHcht hare boeken ter examinatie bij gemelde kamer in te zoiden.
Art. 143. Bij de staat-rekening, welke jaariijks aan de hooge regeering overgezonden word, zal bekend gesteld moeten worden het getal der buiten armen bij cfaissen en hoeTed ieder ¥an dezehre in het afgeloopen jaar en ter maand genoten heeft, geiyk mede waarin de crediten en de inkomsten Toor het Qüneesche hospitaal bestaan en hoeyeel die bedragen hebben.
Art. 144. Om trend tlle insolvente boedels van hare debi- teuren moeten Boedelmeesteren, niet alleen hunne pretensien, maar ook daarnevens noteeren, wat daarvan bij den Lande of den sequester berustende is, en in hoeverre zij daarin ver- meenen preferent te wezen.
Art. 145. Den prefect van Samarang en Damak volgens artikel 7 van de instructie voor de prefecten het oppertoezigt ook over de weeskamer te Samarang aanbevoolen zijnde, zoo zollen Wees- en Boedelmeesteren alle de door hem gevraagd wordende elucidatien moeten suppediteeren, alsmede, wanneer ht) noodig mogt oordeelenhuuneresolutien, boeken of charters in te zien, zulks niet vermogen te weigeren, gelijk ook Wees- en Boedelmeesteren alle hunne brieven, adressen of berigten aan het gouvernement generaal of generale rekenkamer in Indien onder cachet volant hem zullen moeten overgeven ter verdere verzending, ten ware Wees- of Boedelmeesteren redenen hadden zig te beklagen over gezegden prefect, wanneer zij de bevoegdheid zullen hebben zig directelijk te adresseeren aan het gouvernement generaal, zullende de prefect van Samarang en Damak echter de bevoegdheid niet hebben dit collegie eenige bevelen te geven uit eigener aulhoriteit ; maar, in gevalle Wees- of Boedelmeesteren van de huu voorgeschreven regels mogten afwijken, zal hij hun zulks eenlijk op eene discrete wyze onder het oog mogen brengen ; en daarop geen reguard gestegen wordende, zal gezegde prefect de hem voorgekomen afwijking het gouvernement generaal moeten ter kennisse
Art. 146. Alle behandeling, beheering en toeverzigt, welke
fUlAAT-BOtt KIL XV.
Digitized by
GoJfgle
174 180a H. W. 0AENO£L&
Wees- en Boedelmeestereu zijn aanbevolen, en welke onder resorte van de hoven van Sooracarta, Djocjocarta en onder die van de prefecturea Tagal, Paccalongiing, Japara en Rembang, Wees- en Boedelmeesteren betrekkelijk, dienen in acht genomen te worden, gaan onder hunne resorten de gezegde ministers aan die hoven, de prefecten te Tagal, Paccalongang en Japara, alsmede het lid der hout administratie te Rembang aan, in dezer voegen nogthans, dat zij altoos op authorisatie en in naain van Wees- en Boedelmeestwen. handelen, beheeren en toeverzigt houden.
Art. 147. Eene nalatenschap aan de wees- of boedelkamer onder resorte van gezegde civiele magten komende te ver- vallen, zullen de ministers aan de beide hoven van Souracarta en Djocjacarta, de prefecten van Tagal, Paccalongang en Japara, alsmede het lid der hout administratie te Rembang, in naam van Wees- of Boedelmeesteren te Samarang, door den secretaris van den minister of scriba der prefectuure, ten overstaan van twee geconmaitteerdens, dezelve nalatenschap doen aanvaarden, in gelijker voegen en onder inachtneeming van al het voorgeschreevene voor Wees- en Boedelmeesteren en hunnen secretam ; echter zal men ter dier plaatze in geene gevallen verder mogen gaan zonder nader qualificatie van de wees- of boedelkamer als het ter aarde bestellen van het lyk, waarvan des afgestorvenens nalatenschap aan de wees- of boedelkamer behoord te komen, het inventariseeren van al, wat tot die nalatenschap behoord, en het opnoemen van alle vorderingen en schulden, welke den of de afgestorvene mogt na- gelaten hebben, of wat anderzints ten voordeele of bezwaar van de nalatenschap mogt bestaan.
Art. 148. T^elykertijd dat door de gezegde ministers, prefecten of lid der hout administratie last gegeeven is ter aanvaarding eener voorschreeve nalatenschap, zullen zy Wees- of Boedehneesteren te Samarang van het aCsterven der perzoon» welkers nalatenschap in hun naam word aanvaard, kennisse doen toekomen, gehjk zy zulks meede, zo spoedig mogalyk, zullen doen van alle sterfgevallen, waarvan de nalatenschap
Digitized by
1606: H. W. DAÊNDEL8. %n
aan Wees- of Boedelineesteren zoude konnen komen, ofitthoon bQ testamentaire dispositie of anderzints die eoUegien tan aanvaarding^ of andere bemoeienissen nitgedotenztjn geworden.
ArL 149. Ook zullen Toomoemde ministère, prefecten m lid der boot administratie zorgen, dat op de spoedigst mogelijke wljse de wees- of boedelkamer geworden de testa- menten yan alle Gbristenen en onchrislenen, geen Jataanen z^nde, die onder bonne resorten afetenreu.
Art. 160. Een aan de wees- of boedelkamer vervaDene nalatenschap onder resorte tan gezegde hoTon of prefectures geinvoitariseerd zijnde, zal die inventaris met alle verdere mogdtfk te gevene ehicidatien Wees- of Boedelmeesteren toegezonden en na bekomen qualificatie dezelve zodanig vorder worden gebandeld, als waartoe hun Eerwaardens zuDen nodig oordeelen de ministère of prefecten te magtigen.
Art. 151. Znlk een nalatenschap voor Wees- of Boedel- meesteren aan de hoven of onder Tagal, Paccalongang, Japara of Rembang aanvaard en te gdde gemaakt zt|nde, zal binnen de zes maanden na de gehoudene publlque vendutie het rendement, beneevens alle zodanige gelden, als in den boedel gevonden of ten behoeve deszehren geincasseerd zijn, na aftrek* nogtbans van alle zodanige daarop gevallene lasten of ver- pligte uitbetaHnge, in 'slands cassa overgebragt worden, ter plaatze, alwaar de nalatenschap is aanvaard, ter dispositie van Wees- of Boedelmeesteren; en zullen Wees- of Boedel- meesteren van het zuivere saldo van zodanige, aan haar ova|;emaakt wordende boedels mede genieten den veertigsten praning ten behoeve van de kamer.
Art IKS. Wanneer een der ministère aan de hoven te Souracarta, Djocjocarta, dan wel een der prefecten te Tagal, Paccaloiq^ang of Japara of het lid der hout administratie te Rembang kwam af te sterven en de nalatenschap aan de Samarangse weeskamer verviel, zal de secretaris aan het bof of de scriba ter plaatze, waar het sterfhuis legd, eenlt|k het lyk ter aarde doen bestellen en den inboedel ten over- staan van gecommitleerdens verzeegelen met de zeegels van
Digitized by VjOOQ IC
276 1308. H. W. DAENDEL6.
hem en die der gecoinmitteerdens, terwijl onverwijld per expresse de weeskamer van het plaats gevonden ster^eval zal moeten kennisse gegeeven worden, welke onmiddelijk na den ontfangst van die kennisgave een commissie uit han midden naar het sterfhuis zullen moeten zenden om de nalatenschap te aanvaarden en daarmeede verder te handelen* zo als de verpligting van Weesmeesteren meede brengt.
Art. 153. In geen andere gevallen als in de boven aan- gehaalde zenden Wees- of Boedelmeesleren gecommitteerdens buiten de prefecture Samarang en Damak zonder vooraf door het gouvernement generaal tot het zenden van gecommitteerdens verlof of authorisatie bekomen te hebben; uit dien hoofde zullen dan ook. Wees- en Boedelmeesteren eenige elucidatie of assistentie in hare betrekkinge benoodigd zijnde, de ministers of gezegde prefecten op daartoe te doene verzoek die voor haar inwinnen of in haar naam datgeene verrigten, het- welk Wees- of Boedelmeesteren zullen verroeenen de hun aanvertrouwde belangens te vergen, en de ministers aan de hoven en de prefecten te Tagal, Paccalongang en Japara, alsmede het lid der hout administratie zullen geene verzoeken van de weeskamer mogen afwijzen, ten ware die verzoeken van dien aart waren, dat de ministers of de gezegde prefecten aan dezelve niet konden voldoen of wel dat zij op goede gronden vermeenden dezelve niet ten uitvoer te mogen brengen, in welke gevallen zij hunne bezwaren de weeskamer of boedel- kamer zullen moeten voordragen; Wees- of Boedelmeesteren na het ontvangen van gemelde bezwaren bij het gedaan verzoek blijvende persisteeren en de ministers of prefecten, dan wel het lid der hout administratie, dan nog blijvende vermeeuen het meergemeld verzoek te moeten afwijzen, zullen de gewisselde stukken ter decisie het gouvernement generaal worden toe- gezonden door de ministers, prefecten of lid der hout admini- stratie ; intusschen gezegde civiele magten datgeene ten uitvoer zullen moeten doen brengen voor rekening en verantwoording van Wees- en Boedelmeesteren, hetgeen die collegies zullen vermeenen geen uitstel te konnen lijden.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 477
Art. 154. Wanneer onder bovengemelde reporten eene nalatenschap aan Wees- of Boedelmeesteren is komen te Tervallen, zal met den laatsten van iedere maand gedurende de bereddering derzelver door de genoemde ministers, prefecten of Bd der houtadministratie ten opzigte van den staat dier bereddering alle mogelijke opening de weeskamer moeten toegezonden worden.
Art 155. Gelijk mede yen drie tot drie maanden Wees- en Boedelmeesteren zal moeten geworden door middel Tan voorschreven verslag, hoedanig het toeverzigt zij ten opzigten van hunne pupillen, ter dier verschillende plaatsen besteed of onder opzigt hunner familien aldaar gelaten.
Art. 156. En tegelijker trjd verslag van het geincasseerde overeenkomstig het verhandelde bij art. 131 voor Boedel- meesteren.
Art. 157. Alsmede eenmaal 'sjaars ten aanzien van de gesteldheid der hypotheeken, aan de wees- of boedelkamer verbonden en aan de hoven of in de verschillende prefectures gelegen.
Art 158. Buiten het gewone vendu-salaris zal onder resorte der hoven en der genoemde prefectures voor den secretaris of scriba en gecommitteerdens een daggeld van drie rijks- daalders, zilver, ieder, voor het inventariseeren of andere commissien, voor Wees- en Boedelmeesteren te doen, in reke- ning mogen gebragt worden, dog geene andere ongelden, hoegenaamd, meerder en mits gezorgd word, dat de commis- sien niet langer duren, als volstrekt noodig is, waarop de ministers en prefecten respective de noodige agt zullen slaan, ten einde de boedels met die daggelden niet oneigen worden bezwaard.
Art. 159. De secretaris van Wees- en Boedelmeesteren zal voortaan een vast tractement genieten van drie duizend rd', zilver munt, 'sjaars, te vinden gedeeltelijk uit de over te winnene renten en gedeeltelijk uit de separate cas van Boe- delmeesteren, in evenredigheid die fondsen jaarlijks zullen te voren komen, behoudende hij daarenboven het tot heden ge-
Digitized by VjOOQ IC
378 1808. H. W. OAENOEL8.
HQtene T^nda-salaris van 4 percent, het genot Toor het ofMnaken der inyentarissoD en prothocoUeeren der testamenten, terwyl hem het toefiigenen Tan alle andere inkomsten op Terbeorte Tan zyn poet Terboden biyft
Art 160. Uit geiyke fondsen zal de eerste gezworen klerk^ die teTens boekhouder is, gieten een maandel^ks inkomen Tan 75 rijksdaalders en boTen des nog Vi percent Toor het inboeken der Terkogte en getaxeerde, zoo losse, als Taste goederen, akmeede der ingekomen Tendu-penningen, enboTen des nog 'sjaars rijksdaalders een honderd Tyf en twintig, zÜTcre munt, waanroor hy zal moeten IcTeren het by de kameren benodigd schry^ereedschap en zegel lak.
Art. 161. Alsmeede twee klerken, waanran een met een inkomen Tan rd' twintig en een met een inkomen Tan rd' Tyftien, zÜTere munt, 'smaands; het schrijfwerk oneerder klerken Tergende, zullen Wees- en Boedelmeesteren dezeWe niet meerder mogen toe te leggen dan Tyftien rd', zÜTer, 'smaands.
Art. 163. De bode zal op maniere voorschreeTen een Qpaanddyks tractement genieten Tan rd'' 30, zÜTcr munt, en boTon des als afslager 1 percent Tan de gehouden wordende Tendutien, waanroor hy dan ook Toor Vs g^^^lte TOor het inkomen der Tendu-penning^ zal moeten instaan en by de aauTaardiging Tan ambt een bortogt passeeren, groot eea duizend rijksdaalders.
26 September. Pr^s-caurant van houtwerken.
Dit uitToenge stuk is, behalTC in den Torm eener publi- catie, ook afgedrukt in het werk Tan Daendels, staat der Ned. O. L bezittingen, byiagen, deel I, organieke stukken, houtbosschen, n^ 8, waarnaar Terwezen wordt. Het bestaat uit eene zeer lange Ujst Tan maten en pryzen, aan het slot waanran het naTolgende Toorkomt:
Onder informatie Terder, dat de geenen, welke met hout tegen de boTengemelde pryzen Terlangen te worden geriefd,
Digitized by VjOOQ IC
Y806. M. W. OAENOELS ^"79
zich daar toe zulleD moeten addresseren, te Batam aan den directeur-generaal Tan 'sKonings finantien en dometneB, onder het ressort van den Oosthoek aan den gezaghebber te Soo- rabatja, te Samarang, Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang aan den hoofd-administrateur te Samarang, en te Cheribon aan den prefect aldaar, welke gelast zijn tot de aigave tegen directe betaling in ziher geld de nodige ordonnantie te Ter- leenen [sic] ; zullende geen verkoop van hout op andere plaatsen geschieden ; terwijl nogtans aan . particulieren de rrijheid wordt gelaten om, bij aldien zij tot eenige aanbouw van consideratie een aanzienlijke hoeveelheid hout mogten be- nodigd hebben of van zoodanige assortementen, als te voorzien waren, dat niet aan hapden mogten wezen op het tt)dstip, dat zij daarvan zouden wenschen gebruik te maken, ter voorkoming hiervan, zelve een tijdige aanvrage der verlangd wordende houtwerken onmiddelijk aan het gouvernement te doen. Zie ^^^ 1810, %^^^ 1811.
26 September. Toekenni$ig aan den geweldiger of sub' slüuut van den fiscaal te Samarang van een tractement ten bedrag van 50 rijksdaalders, zilver geld^ *smaa$uis.
26 September. Toekenning aan den cipier der boeijen van den Raad van justitie (e Samarang van een tractement ten bedrage van 25 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands. — Opheffing van de beirekking van tweeden cipier aldaar.
26 September. Toekenning aan de scherprechters te Sa^ marang en te Soerabaija van een tractement ten bedrage van 15 ryksdaalders, zilver geld, 'smaands. — Op- heffing der betrekking van tweeden scherprechter te Samarang. — Aanstelling van een scherprechter te Soerabaija.
Digitized by VjOOQ IC
980 1808. H. W. OAENOELS.
26 September. Bepalingen nopens de kaffers van den fiscaal te Samarang.
Is besloten het getal kaffers Toor den fiscaal alhier te bepalen op veertien stuks en aan dezelve toe te leggen vijf rd' zflver geld, ieder, 'smaands, ingaande met primo October aanstaande, waarvan zij zig tevens van een paard en hunne eigen kleding zullen moeten voorzien.
26 September. Bepalingen naar aanleiding van de in^ structie voor den inspecteur-generaal der houlbosschen^ art. 6.
Is besloten, in conformité van het bepaalde bij het zesde artikel van de instructie voor den inspecteur-generaal der houtbosschen, dat het gouvernement jaarlijks aan hem, in- specteur-generaal, >zal opgeven de benodigdheid van hout,
zoo voor eigen gebruik, als ten dienste van particulieren*' de gemelde opgave jaarlijksch voor ultimo October, gerekend voor het volgende jaar, te laten formeren voor Batavia door den directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen, met last om de gemelde begrotingen in te leveren aan het gouvernement, ten einde vervolgens op hare order ter exa- minatie aan den inspecteur-generaal te worden afgegeven; en voorts met vrijheid om, wanneer de geéischte houtwerken door het ondernemen, van eenige buitengewoone werken voor den Lande of door extra-ordinaire particuliere aanvragen niet voor de wezentlijke benodigdheid mogten toereiken, in dat geval ook tusschentijds extra eisschen te doen.
27 September. Instructie voor den gezachhebber in Java* s Oosthoek en voor de prefecten van Samarang, Tagal^ Pekalongan^ Japara en Remhang,
Art. 1 . De gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten van Samarang, Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang oeffenen, een ieder in zijne prefecture en dies onderhorige districten, na-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 18 1
mens zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, mitsgaders het ligchaam der hooge Indiasche regering, het gezag uil en ontvangen, of van den Gouverneur Generaal alleen, of van Gouverneur Generaal en Raden, direct hunne orders.
Art 2. Zij ontvangen reqnisitien van den inspecteur-frene- raal der houthosschen en van den inspecteur-generaal over de kot&j-culture, ter uitvoering van orders, aan de gemelde inspecteurs door het gouvernement gegeven, en zijn verpligt daaraan te defereren, alles, conform het hepaalde bij de in- structien voor de gemelde inspecteurs-generaal.
Art S. Bij afwezigheid van den Oosthoeks gezaghebber en prefect van Samarang uit derzelver prefectures, dan wel bij overiijden, word het gezag aldaar waargenomen, te Samarang door den hoofd-administrateur en te Soerabaja door den tijdelijken prefect van Grissee, en zulks in het laatste geval .tot tijd en wijle, dat daarover door zijn excellentie nader zal zijn gedisponeerd, terwijl zulks op de overige prefectures door den scriba op gelijke wijze gedaan word.
Art. 4. De magt van den gezaghebber in den Oosthoek en van den prefect van Samarang zal zich echter in geenen deele uitstrekken tot het militaire of defensie-wezen, alzoo dit geheel en al van het politieke blijft afgescheiden en hetzelve alleen den millitairen commandant aangaat, terwijl daarentegen op de overige prefectures zulks is en blijft op de oude voet, excepto in extra-ordinaire gevallen, wanneer 'er om een of andere redenen militaire expeditien in dezelve gedaan moeten worden, als wanneer daaromtrend door den Maarschalk en Gouverneur Generaal de nodige schikkingen gemaakt en orders gegeven zullen, worden.
Art. 5. De gezaghebber in den Oosthoek, de prefect van Samarang en verdere prefecten zullen niet te min over de militaire magt in gevalle van noodzakelijkheid kunnen dis- poneren op schriftelijke requisitien aan de militaire com- mandanten, welke gehouden zullen zijn daaraan op hunne verantwoordelijkheid te voldoen^ gelijk bij de instructie voor
Digitized by VjOOQ IC
M2 ^^8. M. W. DAENOEL8.
den militairen commandant in den Oosthoek reeds is be- paald.
Art. 6. Aan den gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten te Samarang, Tagal, Paccalongang, Japara en Rem- bang zal militair honneur, geiijkstandig de rang van kolonel, gegeven worden, mitsgaders aan den Oosthoeks gezaghebber en den pr^ect van Samarang het gebruik van twee voorlopers voor hnnne rijtuigen in hunne prefeclures wezen gepermitteerd.
Art. 7. De gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten zullen in hunne respective prefectures en daaronder gehorende districten op alles een waakzaam oog moeten vestigen en zorgen, dat alomme een goede order en policie werden onder- houden; dat de gezamentlijke ambtenaren, zoowel als de regenten en mindere inlandsche hoofden, een ieder in het zyne, behoorlijk aan zijn pligt komt te voldoe en dat de inlanders over het generaal niet door de gemelde regenten of hoofden op eeniger bande wijze gevexeerd of mishandeld, maar in alles spoedig en goed regt komen te eriangen ; terwyl de gezaghebber in den Oosthoek en de prefect van Samarang inzonderheid nog verpligt zullen zijn over de differente ad- ministratie en sehry f kantoren, voor zooveel niet onmiddelijk onder de orders van den hoofd-administrateur staan en dus van den prefect zijn afgescheiden, zoomede over alle collegien^ in de hoofdplaats hunner prefectures aanwezig, het opper- toezigt te houden en te zorgen, dat alles aldaar navolgens orders en billykheid ten meesten voordeele van den Lande behandeld en geadministreerd werd, met uitzondering nogtans van den Raad van justitie en de hout-administratie, alzoo de president en leden van deze beide collegies van hunne daden en handelingen enkel en alleen aan den Gouverneur Generaal en de hooge Indiasche regering verantwoording schuUig zijn.
Art. 8. Alle orders en bevelen, die de prefecten vermeaien mogten ter bevordering van de rust als anderzints aan de in- en opgezetenen te moeten geven, zullen zij in hunne prefectures, zoo door het publiceren en affigeren van billetten
Digitized by VjOOQ IC
td08. H. W. DAENOEL8. S83
op de gewoone wijze en plaatsen» als door publieke bekkenslag kunnen en mogen bekend maken.
Art. 9. Zij zullen in het bijzonder bebben teiorgenTOor de verbetering en uitbreiding der onderscheidene cultures eo de Terme^ering van aUe die gerieflykbeden, welke de genaeene man noodig heeft, doch inzonderheid zullen zij hunne betragting moeten maken, dat de koffij- en kappas- ealtore, zooveel mogelyk, worde uitgebreid en tot die hoogte gebragt waarvoor dezelve iratbaar is en met eenige moge- l^Lhod gebragt worden kan.
Art 10. Voor de uitbreiding der rijst-culture, zoowel als het ter behoorlijker tyd bezaaijen en b^lanten der padijvelden, zal door dezelve mede gezorgt moeten worden.
Art. 11. Het aanfokken en vermeerderen van allerlei zoort van nuttig vee, zoo van paarden, koebeesten, buffels, schapen, als boenders, ganzen en endvogds, voor zoover zulks niet tot nadeel van de kofiBj of rijst-eulture komt te strekken, zal Wik een hunner voornaamste betragtingen moeten zijn.
Art 12. Zy zullen mede zoi^en, dat de tygers en ander verslindend ongedierte, zooveel mogdyk, worden uitgeroeid, waarmede zy zich verdiensteiyk zullen maken by het gou- vernement.
Art. 13. Dat de verpligte leverantien, zoo van rijst als anderzinis, jaariyks vroegtydig in 'sLandsmagazynen worden algeleverd, zal mede een hunner eerste pligten zyn.
Art 14. Ook zullen zy hebben te zorgen, dat de pagtschat der pagters en recognitie-penningen der regenten, alsmede zoodanige andere gekten, welke aan den lande moeten worden betaald, ter bepaalder tyd in 'sLands kassa worden overge- bragt, waarvoor zy responsabel worden gesteld.
Art IK. Met het einde van iedere maand zullen zy vorpligt zyn, zoowel aan zyne excellentie den heere Gouverneur Generaal, als aan den hoofd administrateur te Samarang over te zenden een restant hjst vau alle 'sLands gelden, goederen, effecten en producten, die aanwezig zyn, met aantooning, welke gelden, goederen en producten gedurende den loop
Digitized by VjOOQ IC
284 1808. H. W. OAENDELS.
van die maand ingekomen, ontvangen, afgelangd, uitbetaald en verzonden zijn, en wat werkelijk onder dien datum restant komt te verblijven.
Art. 16. Wekelijks zullen zij ook verpligt ztjn^een speciale lijst aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal in te zenden van de gedurende dezelve onder het ressort hunner prefeclures aangekomen en vertrokkene vaartuigen, met aanto(ming van de door dezelve aangebragte en vervoerde ladingen; terwijl jaarlijks onder ultimo December daarvan een generale notitie aan de hooge regering moet werden ingezonden, met een vei^elijk van het vorige jaar daarbij, ten einde te kunnen nagaan, in hoe verre de particuliere vaart en handel ver- meerdert is en waarin de artikelen bestaan, die het meest aangevoerd of vervoert werden.
Art. 17. T^ens het drijven van allen verboden handel, inzonderheid van aniphioen, zullen zij zorgvuldig hebben te waken en met niemand, die zich daar aan hebben schuldig gemaakt, mogen composeren, maar dezelve arresteren en vervolgens daarvan onmiddelijk aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal de vereischte kennisse geven, zich daaromtrend verder gedragende aan het placcaat van den f^,^ 1808.
Art. 18. Op alle topbanen, aniphioen kitten, hanevegterijen en publieke tandak-spelen zullen zij permanent dagelijks een of twee justitie dienaren of jogobellos van de regenten moeten plaatsen, ten einde alle ongeregeldheden voor te komen en de ontstane twisten in der minne te slegten, ten welken einde ook niemand een publieke topbaan, amphioen-kit, hanevegterij of tandak-spel zal vermogen te houden, dan met voorkennis en toestemming van den prefect en daartoe van denzelven ontvangen een permissie-briefje, in het Hollandsch, Ghineesch en Javaansch geschreven, met 'sLands cachet voorzien, dat, zoo dikwijls zulks gerequireerd werd, aan de djajang sekars, oppassers van den prefect of justitie dienaren der djaxas zal moeten werden vertoont en waar'oor zal moeten werden betaald vier ropijen voor een rondjaar, waarvan een halve
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOELd. SSS
roplj zal zijn voor de schrijvers van hetzelve en hel overige werden verdeeld onder de djajang sekars en oppassers in gd^ke deelen» en zulks om te strekken tot aanmoediging om derzelven pligten na behoren te volbrengen.
Art. 19. Zij zullen ook moeten lorge dragen, dat alle secretariële en notariële papieren navolgens de order werden opgemaakt, ten einde alle abuisen, die anders daarin gemaakt mogten werden, zoo veel mogelijk voor te komen.
Art. SO. AUe boedels van ab intestato overledene ambte- naren, burgers, Chinesen, Mooren en andere overwalsche natiën moeten de gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten van Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang onmiddelijk door den scriba ten bijwezen van twee getuigen doen aan- vaarden en daarvan aan de weeskamer, curator ad lites te Samarang of dengeene, die zulks ambtswege mogte aangaan, kennisse geven.
Art. SI. De gezaghebber in den Oosthoek, zoowel als de overige prefecten, zullen hebben te zorgen, dat de wegen en bruggen, in derzelver prefectores gelegen, in goede order werden onderhouden en dat de respective postmeesters in allen deele aan derzelver orders komen te voldoen, opdat alles, wat het postwezen aangaat, in een goeden staat zij en alle aankomende postbrieven ten spoedigsten gedepecheerd en in geenen deeie of onder wat pretext zulks ook zoude mogen zijn, opgehouden werden.
Art SS. Zij zullen van tijd tot tijd de kassas en boeken van den postmeester kunnen en moeten visiteren en examineren en, bij bevinding, dat die niet in order zijn, denzelve daarover moeten ondertiouden en tot derzelver pligt aanmanen en, zulks niet helpende, daarvan aan den Gouverneur Generaal kennisse geven.
Art S3. Zij zullen ook het oppertoezigt over de herbergen, posthuizen en relaizen hebben en zorgen, als dat de scriba of postmeester, die daarover op ieder prefecture als com- missaris-opziender is aangesteld, dezelve in een goeden staat brengt en komt te onderhouden, en ook van tijd tot tijd
Digitized by VjOOQ IC
286 1808. H. W. DAENOEL6.
de kas daarvan, die onder berus^ting van den scriba is, moeten visiteren mitsgaders aan hen ordonnanties tot het doen van eenige inkopen van paarden, rijtuigen en andere noodwendige uitgaven mogen verleenen, daaromtrend volgende de aanstaande reg^emraten op het postwezen.
Art 24. De prefecten van Tagal, Paccalongang, Japara en Rerobaug zullen op derzelver respective prefectures mede bet ambt van vendumeester en de scriba dat van vendu- boekhouder moeten waarnemen en daaromtrend zich tot een rigtsnoer laten strekken de instructie voor den vendu- meester en vendu-boekhouder te Samarang, sub dato 30 Jultj jongstleeden geêmaneerd.
Art. 25. Ieder prefect bekleed in zijne prefecture ook de post van ontvanger-generaal en is in die hoedanigheid ook verpligt het (^pertoezigt over 'sLands domeinen te houden en voor de voldoeniqg van allecollateralepenningen/sheeren geregligheid, als anderzints te waken; terwijl hij voorts alie boedelstaten nauwkeurig zal hebben te examineeren, ten einde zeker te zijn, als dat ten aanzien der coUaterale suc- cessien *sLands geregtigheid op geener bande wt|ze werde gefraudeert.
Art. 26. Zij zullen ook onder derzelver administratie hebben de groote geld kas der prefecture en zich daaromtrend gedragen na het bepaalde btf de instructie voor den hoofd- administrateur.
Art. 27. Zy zullen hebben te zorgen, dat alle diegeenen, welke zich aan eenigerhande misdaad hebben schuldig ge- maakt, opgevat en in hegtenisse genomen werden.
Art. 28. Van alle gevangenen, welke niet by het land- geregt te huis geboren, moet door de prefecten van Tagal, Pac- calongang. Japara en Rembang gezorgd werden, dat zy uiterlyk binnen twee maal vier en twintig uren na derzelver appre- bensie door den gezworen scriba, ten bywezen van twee expresse gecommitteerdens en den fiscaal of groot jaxa van het land geregt, wanneer het Javanen zyn, werden verhoord en daarvan de noodige verklaring werden ingewonnen om,
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8. S87
oa te zijD gerecolleerd, nevens die der getaigen en delinquanten atn den Raad van justitie te Samaraug te worden otergesonden.
Art. 19. Bij het ontvangen van rapport, dat hier of daar iemand gekwetst of vermoord is» zullen zij terstond den chiniigyn van de prefecture, zoo zulks niet te ver afgelegen is en men van de schouwing nog eenig nut voor de justitie trekken kan, met twee gecommitteerdens derwaarts zenden, teo einde de wonden van de gekwetsten of om het leven gebragten te visiteren en daarvan onder presentatie vaneede door dezelve een duidelijke opgave bij wege van een visum rqpertum laten doen, welke declaratoir dezelve vervolgens, zoo wanneer het een gemêleerde zaak is, bevevens alle andere papieren, daartoe betrekkelijk, aan den Raad van justitie te Samarang zullen overzenden.
Art. 50. Alle brieven, die door dezelven aan den Raad van justitie. Wees- en Boedelmeesteren, den curator ad lites, sequester of aan militaire commandanten werden afgezonden, zulleo, by aanwezen van zt|ne excellentie te Samarang^hoogst- ^Dzetven ter verdere afgave, daar en waar zulks gehoord, onder cachet volant werden aangeboden ; terwijl, bij afwezig- heid van hoogstdenzelve, die ommiddelijk verzegeld zullen kunnen werden overgezonden, mits in een dusdanig geval daarvan t^elijkertljd onder aanbieding eener kopij aan zijne excellentie kennis gevende
Art. 31. Des Maandags en Donderdags zal de gezaghebber in den Oost-hoek en de respective prefecten bij aanwezigheid op de hoofdplaats hunner prefecture, ten ware in cas van zid^te of zoo wanneer zulks om andere redenen onnodig mogten oordeelen, gehouden zijn des morgens, zoo wel aan de regenten, ak andere ambtenaren, item burgers en alle zodanige, welke eenige verzoeken, klagten of bezwaren hebben in te brengen, publieke audiëntie te geven, terwijl voorts buiten é&em ten allen tijde de toegang bij dezelve voor een iegelijk, zondOT aanzien van persoon, open zal moeten zijn, alzoo zij- lieden op derzelver verantwoordeli|kheid niemand zuHen vermogen af te wijzen.
Digitized by VjOOQ IC
2dd 1dÖ8. M. W. ÖAENOÉLÖ.
Art. 32. Id de huishouding zuilen dezelve alle mogelijke zuinigheid moeten betragten en voorts door dezelve alles werden aangewend, wal maar eenigzints dienen kan om den lande voor het vei'volg meer en meer voordeel uit derzelver prefecture Ie bezorgd).
Art. 33. Zij zuUen ook hebben te zorgen, als dat de voor het landgeregt, alsmede den kleinen raad en regenten hunner prefectures ontworpene instructie in allen deele stipt en zonder de minste afwijking nagekomen werde.
Art. 34. Niemand, die zich over het een of ander by den Maarschalk en Gouverneur Generaal mogte willen beklagen of zijn regt bij den Raad van Justilie of andere geconstitueerde magten wil vervolgen, zullen zij vermogen daarin hinderlijk te zijn en dus, ingeval het ambtenaren zijn, dezelve daartoe het nodig verlof ook niet mogen weigeren.
Art. 35. Aan alle ambtenaren en militairen, ten aanzien der laatsten nogtans met uitzondering van Sourabaija en Samarang, alzoo zulks aldaar alleen aan de militaire com- mandanten gedefereerd blijft, zullen de respeclive prefecten buiten dien ook voor eenige dagen verlof mogen geven, mits zulks niet tot praejudilie komt te strekken van "sKonings dienst en dat verlof zich niet verder uitstrekt als het territoir van hunne prefecture.
Art. 36. De verkoop van amphioen zal alleen aan den Oosthoeks gezaghebber en de respective prefecten zijn gede- fereerd, terwijl voor iedere kist amphioen door dezelve, boven de aanrekening prijs, voor winst zal mogen werden genomen een honderd Spaansche realen ; en voorts op cene daartoe te bepalene dag, jaarlijks, aan den meestbiedende publiek zal werden verpagt het previligie van het koken en in het klein verdebiteren van dat heulsap ten voordeele van den lande.
Art. 37. Bij ontdekking van verboden aankap of vervoer van hout zullen zij daaromtreud hebben te observeren de orders, bij placcaal van den 29^° Augustus en aanschrijving van den 27'° September 1808 vervat, sub poene, dat, wanneer zulk een verboden houtkap reeds eenige dagen mogl hebbeu
Digitized by
180e. H. W. OAENOEL8. 189
plaats gehad, zonder dat daartegen naar behoren zal zijn gerigileerd, zij daaroTer zollen worden gecorrigeerd én Toor de tweede of derde maal zelfs met yeriating hunner poëten kunnen worden gestraft
Art. 38. Alle de orders, venrat in de instructie Tan den inspecteur-generaal over de kofBj-culture, item die der hout- boflschen en het coUegie der hout administratie, zoomede het geneeskundig yak in Indien, zullen dezelve, voiht zooveel op hun van applicatie zijn, lich tot observantie strekken laten.
Art. 39. Zij zullen zich na primo October aanstaande wel expresselyk hebben te onthouden om voor hun privé van den Javaan eenige heerediensten te vorderen of eenige heffinge van pluimvee, ' vrugten, kleedjes ofte anderzints te doen en ook hebben toe te zien en te waken, dat die door niemand hunner huisgenoten, dan wel ondei^eschikte ambtenaren, bur- gers of andere in- en opgezetenen gevorderd werden, maar dengeenen, die zich daaraan schuldig komt te maken, na- volgens den inhoud van het placcaat van den 13^ Augustus joDgstleeden doen corrigeren.
Art 40. Ook zullen zij hebben te zorgen, dat niemand eenig geld op hoofdelijke verpanding van vrije Javanen voor- schiet, onder wat pretext ofte onder welke benaming zulks ook zoude vermogen te zijn, maar zich daaromtrend in aUen deele stiptelijk hebben te gedragen na den inhoud der dieotwege door zijne excellentie den Bbarschalk en Gouverneur Generaal geêmaneerd placcaat van den 20^° Augustus jongstleeden.
Art. 41. Omtrend het reizen van ambtenaren in ofBcio zullen de prefecten, voor zoover de te verlenene adsistentien in battoors en paarden betreft, zich reguleren naar het be- paalde by het 43* art. van het generaal reglement voor de organisatie van Java.
Art. 42. Ingeval van militaire expeditien zullen de res- pective prelecten ook hebben te zorgen, dat op het ontvangen aanschryvens daaromtrend hel nodige tot transport van dezelve in gereedheid is, en daartoe zooveel draagvolkeren en paarden
n.AiAAf-ioig m, iT. ^ 19 T
Digitized by VjOOQ IC
SeO 1808. M. W. OAENOËLS
aan handeo zijn, als hun van wegens den heere Gouverneur Generaal zullen werden opgegeven, en tot welke diensten de Lands opgezetenen verpligt en gehouden zullen'wezen ; terwyl daarentegen de mondkost, enz. voor rekking van den Lande zal worden te goed gedaan, navolgens het tarif, deswegens door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal
Art. 43. De prefect zal in zyne prefecture zoo dikwijls naogen rondreizen, ^als hij zal verkiezen of zulks voor 's Lands belangens nodig oordeelde doch buiten het territoir zijner prefecture zal hij zich niet verm(^en te begeven dan met voorkennis van den Maarschalk en Gouverneur Generaal of dengeenen, die bij afwezigheid van hoogstdenzelve vanSama- rang aldaar het gezag is toevertrouwd.
Art. 44. Alle orders, die door den gezaghebber in den Oosthoek of door de respective prefecten, een ieder in de zijne en voor zooveel van derzelver departement is, gegeven werden, zullen door de regenten, hunne onderhorigen, mitsgaders overige ambtenaren en ingezetenen stipt en zonder de minste tegen- streving moeten worden nagekomen en ter executie gesteld, met vrijheid n(^tans van, zich daarmede bezwaard vindende, hierna derzelver belangens aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal te kunnen inbrengen.
Art. 45. Het oppertoezigt over 's Lands magazijnen, item kruithuis, wapenkamer en andere 's Lands gebouwen is ook aan de bijzondere zorge van de prefecten der prefectures van Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang aanbevolen, echter voor zoover de magazijnen betreft onder de directie van den hoofd-administrateur, ten welken einde dezelve zullen hebben te waken, dat geene malversaiieu of frauduleuse handelwijzen door de daarin zich bevindende bediendens met 's Lands goederen en producten worden gepleegd ofte iemand der leveranciers of kopers, dan wel den heere van den Lande, door wien zulks ook zoude vermogen te zijn, in maat of gewigt werde te kort gedaan; mitsgaders 's Lands forteressen en andere gebouwen door gebrek aan loezigt komen te ver-
Digitized by
1SÖ6. H. W. OAËNOeLd. 191
▼aUen, maar iDtegendeel in een goeden staat onderhouden worden; terwijl ook wel expresseltjk door hnn zal worden gewaakt, dat de in de magazijnen zich bevindende koelies, item laad- en losvaartuigen der vissers ten dienste van het forteres, tot geene andere diensten als die van den heer van den Lande werden gebezigd.
Art 46. Eindelijk zullen zij steeds hunne attentie hebben te vestigen op al, hetgeen aan 'sKonings belaugens en de conservatie der rust en goede order bevorderlijk zoude kunnen zijn, alles aanwendende, wat een goed prefect ter bevordering der belangens zijnes meesters en der bloei en welvaart van het aan zijne zorgen toevertrouwd land en van dies in- en opgezetenen met billijkheid kan worden verwagt; terwijl zij voor alle nalatigheid of onverschilligheid verant- woordelijk worden gesteld.
Art. 47. Bij de aanvaarding hunner bediening zullen zij hebben af te leggen den navolgenden eed :
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als myne hooge en doorluchtige souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;
dat ik den post van prefect zal waarnemen met alle eer- lijkheid, naarstigheid en ijver, daarin behartigende het meeste voordeel van den Lande; dat ik mij onthouden zal van alle verkeerde praktijken ter vermeerdering van de inkomsten, die aan mij wettiglijk zijn toegelegd;
dat ik mitsdien bij ontvangst of afscheep van goederen en producten van den Lande, ook met betrekking tot den landman of leverancier, zorgvuldig zal toezien en waken, dat niemand in maat of gewigt worde bedrogen of verkort, zoo min door mij zelve, als door iemand mijner ondergeschikten;
dat ik mij onthouden zal van het drijven van allen handel, zoo in de voortbrengselen van mijne prefecture, als met schepen en vaartuigen, welke ondermijn ressort komen nego- tiêren, en wijders van niemand mijner onderhorigen eenige presenten, giften of gaven, hetzij onder de benaming van
Digitized by VjOOQ IC
/
29t 1808. M. W. DAENOEL8.
contributien der pachters of onder welken titel ook, aannemen of gedogen zal, dat die door myne huisgenoten» bediendens of door anderen mijner aanhorigen aangenomen worden;
dat ik naar mijn uiterste vermogen waken zal tegen den smokkelhandel en zonder eenige conniventie zal doen mulc- teren degeenen, welke daarop onder mijn gebied worden achterhaald ;
dat ik na den eersten October aanstaande geene personele heere- of huiselijke diensten vergen zal van Javanen, onder wat pretext dit ook zoude mogen wezen, en ook niet ge- dogen zal» dat die door anderen onder myn gebied geveild worden, aan wien dit niet bij uitzondering is gepermitteerd, ofechoon de gemelde Javanen zich daartoe ook vrywilUg kwamen aan te bieden ; en dat ik mede niet zal doen eenige heffingen van pluimvee, vruchten of andere huiseUjke be- nodigheden ;
dat ik den inlander wel behandelen zal en daarin met een goed voorbeeld de regenten zal voorgaan, zonder te permit- teren, dat zij hunne onderhorigen kwellen met willekeurige belastingen of andere drukkende bezwaren, welke hun afkerig zouden kunnen maken van het over hun gesteld gezag;
en dat ik my voorts generalyk in al, hetgeene tot mgne bediening specteerd, zoodanig zal gedragen, als een vroom en eerUjk prefect toestaat en betaamt
Zoo waariyk helpe my God almagtig.
27 September. Instructie voor de regenten in het voor- malige gouvernement van Java's N. O. ktuit.
Art. 1. De regenten zullen in iedere prefecture in alles ondergeschikt zyn aan den prefect en, overeenkomstig den inhoud dezer instructie handelende, in den volsten zin moeten nakomen en executeeren de orders en bevelen, welke hun door denzelven gegeven worden.
Art. 2. Zy zyn na de prefecten de eerste personen en zullen alle beschouwd en behandeld worden als ambtenaren
Digitized by VjOOQ IC
r
- H. W. DAENDEL8. t9S
▼an ZijoQ Majesteit, den KoniDg Tan Holland, en rang hebben, een radeen adipattlj of kiaij adipatty van een majoor in dienst ?an Zyne Majesteit den Koning, een radeen maas en kiay tomongoug van een luitenant-kolonel en een ingebey, die zelfe een district beheert zonder bemoeijenis of ondergeschiktheid aan een of ander regent, dien van kapitain en alle voorzien zjjn van 's Konings zegel, hetwelk van onderen, van de regter- na de linkerzijde, zal zijn beschreven met den naam van hel r^entschap en door ban in oificio altoos gebruikt zal moeten worden.
Art 5. De pligt en zorg van dezelven zal zyn de belangens van Zyne Majesteit den Koning in allen deele bevorderlyk te zyn en alles tot verbetering van het aan hun ter beheering a4;estaan regentschap by te dragen, virat met eenige mogeiyk- hdd gedaan en betragt worden kan.
Art. 4. Het gadeslaan en bevorderUJk zyn van de onder- scheidene cultures en hel vermenigvuldigen van alle die geriefeiykheden, welke de gemeene man tot zyn onderhoud noodig heeft, doch inzonderheid van ryst, koifij en kappas, zal een hunner eerste zorgen zyn.
Art. K. Zy zullen mede voornamen tUjk tot hunne betrach- ting maken den inzaam van die producten te vermeerderen en te brengen tot die hoogte, waarop dezelve naarmate van de bevolking hunner regentschappen en de geschiktheid der gronden gebragt worden kan.
Art 6. Het zal insgeUjks hunne pligt zyn om voor de veOigfaeid der goede ingezetenen te waken en dezelve te verzekeren, mitsgaders toe te zien, dat niemand hunner on- derhoorigen op eenigerhande wyze worde gevexeerd of door derzehrer naastbestaanden en mindere hoofden worde ver- ongehjkt, maar integendeel al het mogeUjke bydragen, dat de geschillen tusschen den man en zyn naasten na behooren beslegt en een ieder kort en goed regt gedaan word.
Art. 7. zy zullen behoorUjk ter executie moeten stellen alle de hun door den prefect gegeven wordende orders tot het tegengaan van alle willekeurige handelingen van de mindere
Digitized by ^
894 1808. H. W. DAENDELS.
hoofden en het uitroeijen en agtervolgen van alle rooverbenden, welke de wegen onveilig miken of de goede ingezetenen in hnnne dessa's en woningen ontrusten en van derzelver have en goederen berooven.
Art. 8. Zij zullen tweemaal in de week, des Maandags en Donderdags, en voorts zoo dikwijls zulks noodig is en gere- quireerd word, zig sisteeren ten huize van den prefect lot het doen van rapport van alle voorvallende zaken, mitsgaders het ontvangen van alle noodige bevelen.
Art. 9. Zij zullen ook hebben te zorgen voor het maken en onderhouden der wegen en bruggen, item het maken en schoonhouden van alle zoodanige waterleidingen, rivieren, gragten en spruiten, als dienen moeten, zoo tot drenking van den gemeenen man van de hoofd-negorij, als de binnenlanden, voor zoover die thans aanwezig zijn of verder noodig geoor- deeld mogten worden.
Art. 10. Zij zullen mede trachten weg te nemen en voor te komen, zooveel mogelijk, alle oorzaken, welke aanleiding tot ongezondheid geven kunnen.
Art. 11. Zij zullen het op- en toezigt houden over de onderscheidene hoofden der districten, dessa's en campongs, alsmede de djaxa's en hunne onderhoorigen, mitsgaders opper- en onder-priesters.
Art. 12. Zij zullen ook hebben toe te zien en te waken, dat op de godsdienstige gewoontens der Mahomedanen geen inbreuk werd gemaakt, noch ook aan de opper- en onder- priesters belet worde het voltrekken in de tempels en ontbinden van huwelijken, mitsgaders het slegten van geschillen over boedelscheidingen en het betrachten van andere godsdienstige instellingen, alsmede dat de geestelijken zich niet met politieke ofte andere zaken komen op te houden, maar hunnen gods- dienst oefTenen op den bepaalden tijd, volgens den alcoran en op de Mahomedaansche wijze, en alle geschillen, welke daarover tusschen dezelven mogten komen te ontstaan, op de best mogelijke wijze trachten af te doen en uit den weg te ruimen, doch, dit niet kunnende doen, alsdan daarvan in tijds
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDEL8. 395
aan den tijdelijken prefect kennisse te geyen, ter voorkoming Tan alle onheflen, die anders daamit zouden knnn^ Toort- Tloeijen.
ArL 13. Voor het onderwijs yan de jeagd in de zeden, gewoontens, wetten en godsdienstige begrippen tan den Jaraan en het oprigten Tan de daartoe in de respective hoofd-negorljen en districten benoodigde scholen, mitsgaders het plaatsen tan goede en geschikte onderwijzers in dezehre, zal ook door ito- zdyen gezorgd moeten worden.
Art. 14. Geen bepattys, mantries, demangs of andere hoofden zullen door dezdyen mogen worden afgeiet of in derzdrer bediening gesurcheerd, om welke redenen ofte onder yvat pretext zulks ook zoude mogen* zijn, maar, niet aan hunne pKgt komende te yoldoen, daarvan aan den prefect kennis moeten geven en voorziening verzoeken.
Art IB. Bij aanstelling van een bepattij, mantrie, demang, loerah of ander hoofd zullen dezelven geen de minste betaling onder de benoeming Tan wang boktie of anderzints mogen vorderen, hetzij in geld, producten, pluim- of hoomvee, dan wel andere artikelen, hoe ook genaamd.
Art. 16. ZIJ zullen buiten de inkomsten, die zij thans zijn hebbende en door hun z^n opgegeven geworden, geene nieuwe belastingen aan den gemeenen man mogen opleggen, veel min eenige extra-ordinaire heffingen van producten, pluimvee ofte anderzints doen, dan eepelijk van die landen en dessa's, welke hun door de afschaflSng der heerendiensten en het Terbod, dat op den Terhuur Tan dessa's gelegd is geworden, weder zijn toegcTallen ai dewelke door hen met de overige, thans door hen bezeten wordende landen en van heerendiensten vrij geweest zynde ingezetenen gelijk gesteld zullen moeten worden.
Art. 17. Voor ultimo December van ieder jaar zuUen zij, op verbeurte Tan derzeher ambten, hebben te zorgen, dat in 's Lands kassa op de prefecture, waaronder zlJ sorteerende zijn, wordra oTergebragt de recognitie-penningen, welke zij Terpligt zyn aan den Lande te Toldoen.
Digitized by
S96 1808. H. W. OAENDEL8.
Art. 18. Ook zullen zij hebben te zorgen, dat ten be- hooriljken tijde in 's Lands magazijnen op de hoofdplaats der préfecture, waaronder zy sorteeren, dan wel op zoodanige andere plaats, als daartoe het conyenabelst geoordeeld worden zal, worden afgeloYerd de rijst en andere producten, welke zy tot dusverre verpligt geweest zijn voor contingent aan den Lande te leveren, te weten, voor zooveel zulks niet is afge- schaft geworden en wel met de tot hiertoe gevalideerd geweest zynde overwigten.
Art. 19. Ook zullen zij hebben te zorgen, dat van zoodanige jonken rijstland, als voor de kappas-culture geschikt zijn en waarvan de bezitters niet tot de koffij-culture geêmploijeerd kunnen worden, jaarlijks een pikol schoone en zuivere kappas van ieder jonk ter zviraarte van 138 fi tegens rd* 3 : 36, zilver geld, in 's Lands magazijnen op de hoofdplaatse der prefecture, waaronder zij gehooren, dan wel op zoodanige andere plaats, als daartoe het geschiktste zal werden geoordeelt, aflevert werd en dat voorts van alle zoodanige jonken land, als welke niet tot de kappas-teelt geschikt zyn of waarvan de eigenaars of huurders niet tot de koffij-culture geémploijeerd werden, twee Spaansche matten in het jaar zal werden voldaan en, door hen geincasseerd zijnde, mede voor ultimo December van ieder jaar in 's Lands kas op de prefecture, waar onder zij sorteerende zijn, overgebragt werd.
Art. 20. Tegen het drijven van aUen verboden handel in amfloen zal zorgvuldig door hun werden geviraakt en de- geene, die zig daaraan mogte komen schuldig te maken, by agterhaling of ontdekking zonder aanzien van persoenen aan dra prefect aangegeven en, des mogeUjk, overgeleverd moeten werden.
Art. 21. Wanneer zy ontdekken, dat er hout gekapt wordt anders als voor den lande, zullen zy daarvan terstond kennis geven aan de prefecten, sub poene, dat, wanneer zoo- danige verboden houtkap reeds eenige dagen mogt hebben plaats gevonden zonder door hun te zyn bekend gemaakt, zy daarover zullen worden gecorrigeerd en voor de tweede of derde maal worden verlaten van hunne posten.
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. S97
Art. 22. Geene andere heerendiensten zullen na primo October eerst komende mogen werden gedaan, voor wien ofte onder wat benaming zulks ook zoude mogen zijn, als die wdke bij deze instructie bereeds zijn of nog zullen werden aangehaald, en zulks op zoodanige poenaliteiten, als bij plac- caat van den 13*" Augustus jongstleeden is bepaald.
Art 23. Op ieder préfecture zullen een of meer herbei^en, naar mate zulks zal werden nodig geoordeelt, tot gerief van de reizigers werden opgerigt en Toorzien zijn tan het be- paald getal post-koetsen en post-paarden tot transport ran dezdve over den landweg, waartoe de nodige jonken rijst- land en volk ter onderhoud en oppassing zullen werden afgezottdert.
Art. 24. Ook zal ten dienste Tan 'sLands magazijnen eenig volk werden afgezonderd om dagelijks in dezelve tol dtrersche 'sLands diensten te werden geéniplóijeerd. ' Art. 25. De regent zal voor zijn statie en huiselijke diensten geen meerder volk ter zijner dispositie mogen hebben, dan hieronder bepaald is; als voor de regenten van Samarang, Damak, Paccalongang, Tagal, den eersten regent van Pattij, de beiden van Sourabalja en voorts ook dien van Sumanap, Passourouang en Sida^oe, ieder: 12 piekdragers of panoerangs, waarvan dageiyks zes in functie, 2 paijong-dragers, waarvan dagelijks een in functie, 2 epok- » • 9 • ,» 9
2 lampit- * * » » » »
2 bawat- » » » » » »
4 geweer- of houwerdragers ) . . ,
^ °. . , ^ I of zoogenaamde pangawenan,
waarvan mede dagelijks de helft,
3 kandaga-dragers, ad idem, 2 rotting- » 2 quispedoor- » 2 gapit- •
16 panakawangs 16 tandoe-dragers.
Digitized by
^^96 1808. H. W. OAENDELS.
voor des regents vrouw:
6 panafcawangs, ad idem,
12 piekdragers, » »
60 maD tot oppassing der paarden, waterhalen, gras snijden,
in de keuken en wat dies meer is, dan wei te zamen
170 man, waaronder de noodige amlmgtslieden mede t»egrepen
zullen worden;
voor de regenten van Galiwoengoe, Gandal, Batang, Wira-
dessa, Paitialang, Brebes, beiden die van Japara, den tweeden
van Patti] en voorts die van Goedns, Joana, Rembang, Lassum,
Touban, Lamongang, beiden van Grissée en die van Pamacas-
sang, Batigil en Banger, ieder:
8 piekdragers,
^ paijong-dragers,
3 lampit* *
S epot- »
S hawal- ■
S kandaga- *
2 geweer-dragers 1 - ,
. , I of zoogenaamde pangawenan,
t rotting- *
2 fpiispedf)ors-dragers, S gapit- •
1^ panakawans,
16 tandoe-flragers voor des regents vroi\w,
3 paijong- » » » » » 8 piek- 1 » » » »
4 panakawaiis » » » »
68 man in de dalm, op den stal, in de keuken, etc. of 140 koppen in het geheel, daaronder mede begrepen de be- noodigde amliagtslieden;
en voorts voor de regenten van Banjoewangie, Poeger, Baviaan, OIongong en Tjinkalsewoe, en die daarmede in rang gelijk staan, ieder:
4 piek-dragers,
% paijoiig-dragers,
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8. 299
2 epok-dragers
2 lampit-
2 bawa^
2 geweer-
S piek-
S kandaga-
S quispedoor-dragers, 24 man in de dalm, enz., 12 tandoe-dragers voor des regents ttouw.
of zoogenaamde pangawenan,
2 paijong- » » » » »
62 man in het geheel, terwijl voorts de bepallijs een Tierde gedeelte van het volk zullen mogen hebben, aan hunne regenten toegestaan, de groot-djaxa's, binnen-bepatttjs en wedonos of grootHnantries, alsook de moeders, broeders en kinderen van de regenten een achtste gedeelte, de klein-mantries, djaxa's en andere gelijkstandige hoofden een zestiende gedeelte en de loerahs, petingies en andere diergelijke niet meerder dan een of uiterlijk twee man; voorts aan de regenten daarenboven nog hunne muzikanten, toppings en waijang-speelders.
Art. 26. Geene verpandelingen zullen dezelve vermogen te houden; ook hebben zij toe te zien en te waken, dat die door niemand hunner onderhoorigen gehouden worden, op verbeurte van derzelver ambt.
Art. 27. De mantries, candourouans en comits van den prefect blijven als voorheen aan denzelven verbonden en ge- attacheerd.
Art. 28. In stede van de afgedankte pradjoerits zal tot handhaving der policie op ieder prefecture een compagnie strik-ruiters onder den naam van djajeng-sekars navolgens de daarvan gemaakte bepaling werden opgerigt, welke mede geheel alleen aan den prefect zullen zijn gealtacheerd en zullen er- langen, als de commandeerende officiers 15, de daarop volgende 10, de jongste 8, een wachtmeester 5, een corporaal 4 en een gemeene ieder 5 jonken rljstland, die hun buiten bemoeljenis der regenten door den prefect zullen werden toegewezen.
Digitized by ^
300 1808. H. W. OAENOEL8.
Art. 29. De prefecten hebben tot hun dienst op de groote prefectures 94 en op de mindere 12 oppassers, in voegen als bij art. 3 en 4 van het generale royement voor de organisatien van Java is bepaald.
Art. 30. De regenten zullen verpligt zijn jaarlyks eene accurate Irielsbeschrijving te doen van het getal mans, vrouwen en kinderen, item hoofden en priesters,, en inzonderheid hoe- veel werkbare mans zig in de respective dessas bevinden, alsmede van de buffels, draag-beesten, merrien en andere paarden, met aantooning van dies vermeerdering sedert het voorgaande jaar, het getal rijst- of sawa-velden en andere bouwlanden, item tegals, bamboe, brandhout, niepa-bosschen en vrugt-tuinen, wat een ieder derzelven bij een goed gewas opbrengen kan, welke inkomsten en lasten een ieder ingezeten heeft, van den regent af tot den gemeenen arbeider of dag- looner toe, mitsgaders of ook nieuwe ryst- of andere bouw- landen zyn aangelegd, de uitgestrektheid daarvan en door wien deze aanleg geschied is, hoeveel nieuwe koflBj-tuinen zijn aangelegd, het getal hoornen, dat in dezelve en in de oude tuinen aanwezig is, zoomede het aanwezig zijnde getal oude dappers en de aanplant, die daarvan sedert het jongst ver- weken jaar gedaan is, en voorts in het generaal welke -vermeerdering en verbetering de onderscheidene cultures in dat jaar ondergaan hebben.
Art 31. Ofschoon het doen van voorschietingen op het gewas aan elk en een iegelijk is verboden bij placcaat van den 14^ Julij 1808, zijn nogtans daarvan uitgezonderd de regenten, die zullen hebben te zorgen, dat de rijstvelden steeds ten behoorlijken tijde bezaaid en beplant werden en dat de gemeene man bij gebrek van de noodige gereed- schappen, buffels en zaad padij daarvan door dezelven voorzien werden tegens billijke en geenzins onereuse dedommage- meuten.
Art. 3S. Zij zullen ook zorgen, dat, nadat het rijst-gewas in is, de velden op alle daartoe geschikte landen met aard- vrugten worden beplant, waarvan de voordeelen alleen aan
Digitized by
- H. W. DAÊNDELS. 301
den planter zoUen TerblijTen, zonder dat de regenten daarvan iets mogen rorderen.
Art. 33. Een der Toomaamste zorgen van de regenten zal ook moeten zijn, dat de gemeene inlander niet ongetrouwd Uyye, maar alle huwbare- jongelingen en jonge Trouwen zich behooriyk in den echten staat begeren, dewijl hierdpor het ledig loopen en rondzwenren, alsmede yde andere onheQen ToorgdLomen werden en de bcTolking op eene geregelde wyze komt te yermeerderen.
28 September. Regeling der rechtspleging betreffende roof en brandstkhling.
Wy, in ernstige overweging genomen hebbende de alle bezef te bovengtande stoutheid, waarmede de misdaad van roof en brandstichting zedcrt jaaren herwaards op Java*s Noord-Oostkust word gepleegd, zoo dat zelvs de inwooning in de hoofd negorij van Samarang, in de nabijheid van den zetel van het gouvernement en, als het ware, onder het oog van den Gquvemeur Generaal, den vreedzamen Javaan tegen den moedwil van eenige verlatenen niet schynt te kunnen beveiligen, waarvan de oorzaak veel al moet worden gezocht in de strafloosheid, waarmede deze misdaad onder het vorige gouvernement is gepleegd, hetwelk het kwaad zoodanige diepe wortelen heeft doen schieten en den moedwil, het geweld en de voorbeeldeloose onverzaagtheid van dit gruwelijk bedrijf tot zulk eene ontzettende hoogte heeft doen klimmen, dat hetzelve, behalven door andere, genomen maatregelen, op geen zekerder wijze kan worden bedwongen, als door het daar- stellen van zoodanig eene gestrengheid van straf oeffening, waarvan men kan verwagten, dat dezelve op de verhardste en onverschrokkeodste gemoederen van overgegevene boos- doenders eene genoegzame indruk zal maken, en hier in willende voorzien, na ingenomen advis van de kundigste en consciëntieuste, inlandsche regenten, goedgevonden hebben te
Digitized by VjOOQ IC
302 IdOd. H. W. DAENDËLd.
ordonneren en te statueren, gelijk wij ordonneren en statueren bt| dezen:
dat de misdaaden van roof en brandstichting, gezamelijk, en ook die van brandstichting, afzonderlijk gepleegd onder het ressort van het voormalige gouvernement van Java's Noord-Oostkust, voortaan zullen worden geregt en gevonnist te Samarang en te Sourabaija door eene conounissie yan expres gecommitteerde leden uit de respective Raden van justitie aldaar, geassisteerd met den fiscaal, en op de overige prefectures door den prefect, benevens de verdere leden van het land gerecht;
dat alle de geenen, welke zich van nu voortaan aan de misdaaden van roof en brandstichting gezamelijk, dan wel aan die van brandstichting afzonderlijk schuldig maken, bij achterhaling en overtuiging van deze misdaaden, zonder eenige conniventie^ op de plaats zelve, waar zij die hebben begaan, in levendige lijve zullen worden verbrand;
dat aan de geene, die een schuldige aan de voorschreven misdaaden levendig in handen van den regter zullen over- leveren, zoodanig, dat de misdaad in regten tegen hem word bewezen, van 'sLands wege een praemie zal worden uitbetaald van tien Spaansche realen. '
Ontbieden en bevelen de respective Raden van justitie te Samarang en te Sourabaija, zoomede de land geregteu'op de overige prefectures van Java, mitsgaders alle verdere officieren en justicieren onder het ressort van het voormalige gouver- nement van Java's Noord-Oostkust en generalijk alle en een iegelijk, die het zoude mogen aangaan, dezen onzen placcate te achtervolgen en te doen achtervolgen, nademaal wij zulks tot welzijn van deze kolonie en voor de veiligheid en bescher- ming van hare ingezetenen alzoo bevonden hebben te behoren.
En op dat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo in Javasch Oosthoek, als op de verschillende prefectures van Java gepubliceerd, mitsgaders in de HoUandsche, Chineesche en de gewoone, inlandsche talen worden geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.
Digitized by
iSOa. K. W. DAENOCL8. 503
Naar aanleiding Tan heï vorenstaande bepaalde Daendels op 6 October 1808 : »de flscaals van Samarang en Sourabaija, een ieder in den haren, worden gelast om by het aangeeven en oyerieveren van perzoonen, welke wegens de Toorschreeven misdaden worden aangeklaagd, zowel van deze, als van de namen der aanbrengers en hunne woonplaatsen distincte aantekening te houden bij een apart register; en wijders, zodra de misdaad t^n den beschuldigde in regten is be- wezen, den aanbrenger of de aanbrengers bij zich te ontbieden en aan dezelve de gemelde premie af te betalen in presentie van twee geloofwaardige perzoonen, die, nevens den aanbrenger of de aanbrengers, in het opgemelde register zullen moeten tekenen, ten bewijze, dat de meermelde betaling is geschied".
28 September. Regding van den aanplant van koffij.
Is besloten vast te stellen, geU)k vastgesteld word bij dezen, dat door ieder huisgezin, hetwdk tot de koffij-culture op Java zal worden geêmployeerd, nog in dit najaar zullen worden aangeplant twee honderd koffij-plantjes, terwyi voorts met deze aauplanting van twee honderd koffij plantjes jaar- Ujks zal worden gecontinueerd, tot zolang men ieder huisgezin zal kunnen berekenen op 500 vrugtdragende boomen« die vervolgens, met afschaffing van de jaarUjksche aanplanting, bestendig tot het volle getal zullen worden gesuppleerd.
28 September. Bepaling van den prijs van het zout, dat ie Cheriban bij de kleine maat verkocht werd^ op 25 Spaansche mallen de kqjang van dertig pikols.
Deze bepaling werd genomen »ter voorkoming van de monopolie, welke winzuchtige Chinezen anders al zeer- ligt in dit artikel maken tot groot bezwaar van den gemeenen man".
Overtreding zoude gestraft worden «met de poenaliteiten, welke daar op by de publicatie over de Javasche pacht- eonditien zyn gesteld".
Digitized by VjOOQ IC
304 ' 180d. H. W. DA£ND£LS.
28 September. Toekenning aan verdienstelijke opzieners bij de koffij'CUÜure eener tractements-verhooging ad 200 rijksdaalders, zilver gdd^ 's jaar s.
Deze bepaling is vermeld geyonden, maar het betrekkelyke besluit Diet aangetroffen.
2 October. Gedwongen geld-leening.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouvemem* Generaal^ in aanmerking genomen hebbende de bij hoogstdenzelven ingekomen berigten wegens de meer en meer toenemende noodzakelijkheid, dat in den staat van ^sLands kas op eene efBcacieose wijze worde yoorzien en de yerlegenheid Tooi;ge- komen, waarin momentaneel het gouyemement^vbij^Toortduring der oneenigheden tusschen het Britsche rijk en de Vereenigde Staten van Noord-Amerika, zoude kunnen geraken;
overwegende, dat de stremming, welke door deze oneenig- heden bereeds aan den handel onzer Oost-Indische bezittingen is toegebragt, van dien aart is, dat daardoor het debiet der meest voordeel gevende producten voor een tijd geheel is komen stil te staan; dat echter volgens de jongste en meest geloofwaardige berigten omtrent den politieken staat van Europa, zoowel als dien der geschillen, tusschen Engeland en de Vereenigde Staten van Amerika gerezen, geen twyffd overblijft, of de buitengewone staat van zaken, welke daaruit, speciaal voor den kolonialen handel, is ontstaan, zal van geen langen duur kunnen zijn, terwijl de gezegende en steeds toe- nemende inzaam der rijkste producten, gepaard met verscheidene maatregelen van bezuiniging, onlangs door het gouvemementv geadopteerd, bij eenen regulieren loop van den handel, niet alleen de publieke inkomsten van dit jaar verre zoude gebragt hebben boven die van vorige jaren, maar ook een waarborg zyn voor de zekerheid van zoodanige, finantiele operatien, als waartoe het gouvernement uithoofde van deze tijdelyke be- lemmeringen zal moeten besluiten en dewelke, ofschoon ook
Digitized by VjOOQ IC
1$06. H. W. DAENDELë. ^OK
in een buitengewone en onverwagte conjuucture van zaken Y^in eenen buitengewonen aart moetende zijn, echter nimmer in eenen te zeer drukkenden last der ingezetenen zullen kunnen ontaarden, in aanmerking genomen de milde bronnen van bestaan, welke in den boezem dezer kolonie zelve nog kunnen worden geopend en dewelke eene verzekerde hoop verieeneu, dat met de onvermoeide pogingen, welke daartoe door het gouvernement zuUen worden aangewend, ook bij eene niet te voorziene voortduring van den stilstand van handel de middelen zullen kunnen worden gevonden om, buiten eenige extra-ordinaire bezwaren der ingezetenen, de inkomsten xzn het gouvernemenl legen de uitgaven te doen balanceereu;
overwegende nogthans, dat van alle de aan hoogstdenzelven voorgeslagene middelen ten einde in de tegenwoordige, tem- poraire penurie van 's Lands kas te voorzien het openen eener vrijwillige negotiatie als te onzeker in den uitslag en waar- schijnlijk ontoereikende, het opbrengen aan den Lande van alle ongemunte goud- en zilverwerken als bij vorige gelegen- heden reeds even ontoereikende bevonden en het verminderen van het allooij der munt als ten uitersten schadelijk, zoowel voor het Gouvernement, als voor alle parliculiere belangens moet worden beschouwd ; dat gevolgelljk alle de voorschreven hulpmiddelen aan zoodanige zwarigheden onderhevig zijn, als het gouvernement moeten weerhouden een van dezelve te adopteeren ;
nog overwegende, dat geene van deze zwarigheden worden gevonden in eene geforceerde leening door het gouvernement zelve, naar billijkheid en het bekend vermogen der ingezetenen, bij wijze van quotisatie, aan de meest bevoordeelde *s Lands ambtenaren en overigens aan de meest gegoede en bij de algemeene welvaart meest belanghebbende particulieren op- gelegd;
heeft besloten te arresleeren, gelijk gearresteerd wordt bij 'dezen, dat door de na Ie noeniene hoogere en mindere amb- tenaren en particuliere personen in contanten, gouden of zÜTeren specie aan den Lande zal worden opgebragt, als:
rLAKiAT-DOEI DXBL XT. ^0
Digitized by VjOOQ IC
306 1808. H. W. DAENOEL8
op Batavia: door den Maarschalk en GouYerneur Generaal
Daendels rd» 20000
door den oud-Gouverneur Generaal Siberg » 50000
» • lieutenant Gouverneur Generaal Buijskes » 5000 » » directeur generaal over 'sKonings fi-
nantien en domeinen van IJsseldijk » 15000
door den Raad ordinair van Indiê van Riemsdijk » 6000
. Chassé » 15000
» • » » » » van Hoesen.. » lOOOO
» Parvé » 2000
B » » extra-ordinair van Indiê Wardenaar » 2000
• • » » » » Roniswinckel » 10000
» » president van den hoogen Raad van
justitie Maurisse » 2000
door den gewezen Raad ordinair N. Engelhard. » 6000
» » • » » CanterVisscher » 4000
» n » » extra-ordinair Baljée ... » 4000
» » oud Raad titulair Vogelaar » 10000
» douarière Mom .#. . » 8000
HoUe . 25000(*)
den brigadier von Gutzlaff » 8000
» « len secretaris der hoge regeering Tie-
deman » 3000
door den oud 1^" secretaris L. W. Meijer » 3000
» » kolonel van de genie von Lutzow » 5000
B » » en inspecteur generaal der ar-
thillerie Filz . 5000
door den oud kolonel titulair Schaiïer » 2000
» het lid van den hoogen Raad van justitie
Cantebeen » 6000
door het lid van den hoogen Raad van justitie
Maas » 4000
door den drossaard Veeckens » 2000
Transporteere Td^ 225000 "
(') U$ bmluil vau 31 October 1808 is dit bedrag tot 13,000 rd« verminderd.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENOEL8.
507
Per transport rd« 528000
door den water-fiscaal Doornik
» » baUaw Veeris
• ontvanger generaal Senn van Bazel. . . » > prefect der Jacatrasche en Preanger
bovenlanden van Hotman
door de erven van wylen den commandeur van
Bantam Beijnon
door den president van de bank van leening Ueu-
kevlogt
door den boekhouder-generaal de Witt
» » kapitein ter zee Bouberg
chirurgijn principal Asmus
het oud opperhoofd over het generaal tracte- m^itskantoor E. S. Smit
door den oud vice-president van schepenen Specht » » » » » » Eekhout ■ » predikant Schill. :
- de erven van weenden predikant Somerdijk
den sabandhaar en licentmeester van Beu- seehem
door den oud hoofdschout Ketelaar . . :
» » sabandhaar Reijnst
het lid van Schepenen van den Bogaard. .
» » » Macaré
» » » J. van Hek
» • » Betting
» » » Boers
» » » S. Dirks
» » » Velthuizen
» » » A. B. de Bock. . . .
» den gecommitteerde over de zuiker-culture
Teisseire
door de weduwe van Bazel
» » den majoor titulair Pilat.
Transporteere rd'
3000 4000 6000
5000
15000
5000 5000 3000 3000
5000 8000 5000 3000 8000
3000 3000 4000 5000 5000 6000 3000 3000 3000 5000 2000
2000 5000 3000
551000
Digitized by
308
IdÖd. H. W. DAËNOELê.
Per transport rd« 581000
door den oud majoor titulair v/d inf. Thalman. » 4000
» » » » » der burgerij Michiels » 6000
» * groot kassier Barends » 5000
» » secretaris van den hoogen Raad van
justitie Caulier • 7000
door de erven van wijlen den stads doeter Jassoy » 5000
den administrateur van Riemsdijk > . 3000
Overbeek » 30)0
van Son • 6000
Cattenburgh » 2000
Tibbe » 2000
D. J. Smith • 5000
medicijn pakhuismeester Hijmeriks... » 2000
secretaris van Schepenen Sevenhoven. » 2000
commissaris v/d bank van leening Lakke » 2000
boekhouder v/h vendukantoor Wiltenaar > 2000
het lid van Weesmeesteren P. Meijer » 2000
de erven van wijlen den secretaris van de
bank van leening Kadghien . . • 6000
door den secretaris van Weesmeesteren Kamphuis » 3000
» notaris Kiiian • 2000
» • gewezen resident van Grisséev.Naerssen » 3000 » • » pakhuismeester en dispencier
te Samarang Cassa • 3000
door den burger Arnold » 5000
M. Meijer » 5000
A. Barends » 4000
Miro . 5000
N. Janssen » 4000
Gavork Manuk » 10000
op Java: te Samarang:
door de douariere Budaeh »
» den secretaris-genei*aal Veeckens >
Transporteere rd*
3000
3000
493000
Digitized by
r
H. W. DAEN0EL8. 309
Per traosport rd« 495000
te Djocjocarta: door den geéügeerden president van Schepenen
P. Engelhard . 6000
te Sourabaija: door den gezachhebber van Java's Oosthoek
Rothenbahler » 3000
te Samarang: door den prefect van Samarang en Damak Gold-
bach » 5000
te Solo: door den minister aan 's keizers hof van Braam » 6000 te Djokjo:
• den minister aan sulthans hof 6. W. Wiese » 10000
te Samarang: » den president van het collegie van de
administratie der houtbosschen Knops » 3000
door den prefect van Rembang Ekenholm » 3000
• » lieutenant kolonel bij de cavallerie Kieverlljn » 3000
door den oud lieutenant kolonel Zannet » 5000
» » predikant Montanus » 3000
te Sourabaija: » den commissaris over de wegen en pos- terijen Hesselaar » 4000(*)
te Samarang:
door den vice-president van Weesraeesteren Blank » 6000
» > ood capitein ter zee Steinmetz » 3000
» » » » » » van de Waaijen. » 5000
» » pakhuismeester Budach » 5000
» het lid van Weesmeestéren Piel » 4000
» den burger Samuel » 20000
. de weduwe W. D. Rokus » ^^^^
Transporteere rd» 595000
(■) Aan (lezen is b\j besluit vnn 29 Dcccniber 1808 toegestaan zqnc quota !e Tcrrekenen met gelden, welke hij van bel gouvernement te yorderen had.
Digitized by VjOOQ IC
510
H. W. DAEN0EL8.
Per transport . . . rcj» B95000
door den capitein Chinees te Sourabalja » 25000
» » » > » Passarouang , met
deszelfs familie » 25000
op Ambon: door den gouverneur en directeur van Ambon
C. S. Wieling » 4000
op Maccasser: door den gouverneur en directeur van Maccasser
F. van Braam » 6000
op Bantam: door den commandeur van Bantam du Puy . . . • 5000 op Banjermassing: » • oud resident v. Banjermassing Bloem Rzn. • 10000
rd« ?S6000 En zulks onder de navolgende conditien en bepalingen: 1*^ dat de voorschreven opbrengst zal moeten geschieden in drie gelijke termijnen, waarvan de eerste zal zijn vervallen den P" JanuarlJ 1809, de tweede den 1«" Maart en de derde den 1®° Mei daaraan volgende; 2® dat omtrent den vervaltijd dezer termijnen voor de gequoliseerde personen, op de bezittingen van den staat buiten het eiland Java gezeten, dit onderscheid zal plaats hebben, dat het eerste termijn van betaling zal gerekend worden vervallen te zijn drie maanden, het tweede vijf en het derde zeven maanden na den dag, dat hetonder- werpelijk decreet aldaar zal zijn bekend geworden; 5" dat die geenen, welke in gebreke blijven op de voor- schreven tijd aan hunne verpligting te voldoen, zullen vervallen in eene boete van twintig percent voor elke maand, die zij nalatig zijn betaling te doen; 4^ dat de voorschrevene gelden zullen worden in kas geteld, te Batavia ten kantore van de administrateurs generaal van den handel, te Samarang en voor de overige prefectures van Java's Noord-Oostkust ten kantore van den hoofd- administrateur te Samarang, in den Oosthoek aan den
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 311
administrateur aldaar en op de respective buiten gouver- nementen aan degeenen, welke aldaar met de hoofd- administratie zijn gechargeerd, met uitzondering nogthans van het geval, wanneer de aldaar gequotiseerde personen hunne gemagtigdens te Batavia of elders op het eiland Java mogten hebben, wanneer dezelve, de nodige fondsen daartoe onder zich hebbende, verpligt zullen zijn den opbrengst namens hunne principalen te doen op dezelfde voet en wijze, als voor de ingezetenen van het eiland Java is vastgélsteld ;
5® dat voor alle voorschrevene, door het gouvernement ter leen genomene gelden aan de geldleeners speciaal zuilen zijn verbonden aUe de thans in 's Lands magazijnen voor- handen en uit den inzaaro van dit jaar te proflueren producten van kofflj en peper, met verdere verbintenis en belofte van d^ zijde van het gouvernement om, na- dat de verkoop der gedachte producten door het herstel van den vrede of van de vaart en handel op Amerika of andere neutrale plaatsen zal hebben kunnen gevolg nemen, de genotene sommen aan de geld-schieters in klinkende munt wederom te restitueren, onder betaling intusschen van een half percent in gelijke specie ter maand, ont- vangbaar om de drie maanden tegen ordonnantien, te verkrijgen ten kantore van de administrateurs generaal van den handel:
6^ dat het niet te min aan de keuze der respective gequo- tiseerden zal worden gelaten om terstond bij de voldoening van elk termijn der quotisatie tegens de thans bepaalde prijsen uit 's Lands magazijnen te ontvangen drie vierde koffij en een vierde peper, ter montant van het opge- bragte termijn;
1^ dat aan de respective, gequotiseerde personen tot acquit hunner voldane termijnen quilantien zullen worden ver- leend, te Batavia door den directeur generaal van 'sKonings finanlien en domeinen en voor den ontvangst geteekend door de administrateurs generaal van den handel, te
Digitized by
315 1808. H. W. DAENOELS.
Samarang door den ridder en secretaris generaal Veeckens en voor den ontvangst geteekend door den hoofd-admini- strateur aldaar, in den Oosthoek door den gezaghebber en Toor den ontvangst geteekend door den administrateur aldaar en op de buiten gouvernementen door de respective gouverneurs of gezagvoerders en voor den ontvangst ge- teekend door de administrateurs aldaar. Reserverende voorts het gouvernement aan zich om, bij nadere bevinding, de lijst der hij dezen gequotiseerde per- sonen zoodanig te amplieeren en te vermeerderen, als zulks billijk en ten dienste van den lande dienstbaar zal worden bevonden.
Dit besluit is een geheim besluit, dat echter gedrukt is, met v\reg]ating van de lijst der gequotiseerde personen.
Het vorenstaande is op den 5<^''" November 1808 aldus gewijzigd:
Aan de respective gequotiseerdens, welke ten gevolge der hij besluit van den 2^" October jongstleeden gedecerneerde geldleening genegen mogen zijn hunne quota's, hetzij geheel of gedeeltelijk, vóór de bij het geciteerd besluit bepaalde termijnen in 'sLands kas over te brengen, zal dadelijk ua die telling de geaccordeerde interest van een half percent 'smaands worden gevalideerd.
Gebruik makende van de »reservatoire clausule hij secreet besluit van den 2^" October" besloot Daendels op den 18'^" December 1808 »den oud luitenant der Chineesche natie te Batavia, Tan Japlong, te quotiseren op een bedragen van rd** 20,000, zegge twintig duizend rijksdaalders, zilver geld, om gefourneerd te worden op den voet en wijze, als bij het opgemeld besluit van den 2^" October zijn uitgedruki".
Op 2K December 1808 maakte Daendels een ruim gebruik
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENOEL6. 315
Tan de bewuste «clausule" doorniel minder dan 56 «Moorsche en Cbineesche ingezeetenen ter hoofdplaats Batavia" aan te slaan tot een gezamelijk bedrag van 192,000 rijksdaalders, welke som echter bij besluit van 2 Maart 1809 met 5,000 rijksdaalders verminderd is. Zie ook '^^^ 1809.
2 Oclober. Overbrenging van gelden uii de kas van hel vendu-kantoor ie Batavia naar 's Lands kas aldaar.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de momenlaneele behoefte, waarin 's Lands kas, zoo ten aanzien van klinkende munt- specie, als aan papieren van credit, bij eene voortdurende stremming van den handel zoude kunnen geraken:
en daarbij overwegende, dat in dit gebrek op geene voeg- zaamer wijze kan worden voorzien, als door het opeischen Tan zoodanige gelden, als bij de respective coUegien te Batavia als het eigendom van het gouvernement voorhanden zijn;
heeft, behalven de mesures, welke door hoogstdezelve zijn genoomen om *s Lands kas met eene aanzienlijke hoeveelheid contanten te stijven, in conformité der aan zijne excellentie gedane voordragt, ten einde inzelver voege in het gebrek aan papieren geld te voorzien, goedgevonden de commissaris en ofiBcianlen van het vendu-kantoor te gelasten, zoo als ge- schied bij dezen:
ten eersten: om successive uit hunne kas in die van den Lande over te brengen een bedragen van rd* 628,184: 43, be- staande in de navolgende posten, als: fl. een montant van rd" 174,000 welke aan ingepalmde, agterstallige schulden van hel oude vendu-kantoor tol een fonds bij het presente vendu-kantoor zijn blijven voortlopen ; b. de door het gouvernement voorgeschooten rd* 100,000 tot het doen der gewoone voorschielinge op de gehoudene vendutiên ;
Digitized by
314 1808 H. W. DAENDELS.
c, de overbehouden winsten in de boekjaaren van 1804/5 tot 1806/7, bedragende, na aftrek van het bereedsinkas getelde, een montant van rd« 88255:21: ft, de behaalde voordeelen op de gehoudene vendutién van het jongst verweken boekjaar van 1807/8 na decortatie der lasten, bedragende eene somma van rd* 92180:12; e, de rendementen van de successive verkogte lands gebouwen en goederen zedert de maand Mei tot October laatstleeden ten emporte van rd" 180769:10; en wijders te doen ver- nietigefi de ingevolge besluit der hoge regeering van den 15*° Maart jongstleden verleende kas-ordonnantie terafgave aan vendu-meesteren eener somma van rd« 50,000; en ten tweede: dat daarentegen bij het vendu-kantoor zal blijven berusten het montant der kas tot rd' 137869:9, met qualificatie om dat bedragen te /affecteeren tot de vooruit- betalingen, hetzij geheel of gedeeltelijk, aan zoodanige koop- lieden, welke ter verkrijging van contanten genegen mogten zijn vendutie aan te leggen, of aan zoodanige personen, welke, zich naar elders willende begeven, bevorens hunne zaken wenschen af te doen en te liquideeren.
Met authorisalie wijders aan de hoge regeering te Batavia van het tweede lid van dit besluit de gemeente bij billet de noodige kennis te geven.
2 October. Bepnlinfjen nopens de bank van leening te Batavia,
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking gejiomen hebbende de behoefte, waarin het gouvernement bij eene voortduurende stremming van den handel zoude kunnen geraken, zoo om contante muntspecie, als om papieren van crediet:
en daarbij overwegende, dat in dit gebrek op eene voeg- zaame wijze kan worde voorzien door het reclameren van zoodanige penningen, als bij het collegie van de bank van leening te Batavia zullen kunnen worden gemist;
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 515
heeft OTereenkomstig de deswegens aan hoogstdeDzeWen ge- dane Toordragt ter verkriJgiDg der benodigde papiere munt en behalyen zoodanige maatregelen, als bij besluit van heden zijn daargesteld om 'sLands kas yan klinkende muntspecie te voor- zien, goedgevonden te bepalen, zoo als bepaald wordt bij dezen :
ten eerste: dat een montant van rd' 197,000, U welk door de bank van leening te Batavia op obtigatien onder borg- tochten aan de ingezetenen is omgezet, op den ontvangst dezes zat worden opgezegd ten einde binnen een termijn van vier maanden bij dat collegie te worden afgelegd om ver- Tolgens in 'sLands kas te worden overgebragt;
ten tweede: dat van nu voortaan zal zijn geinterdiceerd om op bereeds vervallene panden op nieuw beleeningen te doen en dat daarentegen uit de daarvoor geaffecteerde gelden tot een bedragen van 180,000 in 'sLands kas geteld zal moeten worden eene somma van rd* 100,000;
ten derde: dat de geaccordeerde beleeningen op bij de bank verbonden vastigheden tot een montant van rd*" 564,750 saccessivelijk aan de weeskamer te Batavia zal worden over- gedaan, navolgens eene deswegens te maken overeenkomst tusschen het collegie van de bank van leening en dat van Weesmeesteren voormeld om vervolgens dat bedragen almede in 'sLands kas over te brengen; en
ten vierde: dat provisioneel en tot nader order geene beleeningen op buizen, landsjojen; panden of obligatien door meermelde bank van leening, de somma van rd" 100 exce- derende, zullen vermogen geaccordeerd te worde, met last wt|ders uit de gelden, welke actueel in de kas van de bank voorhanden zijn ter somma van rd^ 185,669, een bedragen van vA* 140,000 in 'sLands kas over te brengen, zoomede .rd* 57650:38 na het inkomen van het rendement der in de jongst verweken maand Augustus bij de bank gehoudene vendutie.
En zal van dit besluit extract worde afgegeven aan de collegien van de bank en Weesmeesteren ten einde zich daarna te gedragen.
Digitized by VjOOQ IC
316 1Ö08. H. W. DAENDELS.
2 Oclober. Leening van geld ien behoeve van den Lande bij een oud-ambtenaar.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de schaarsheid van contanten ter dezer residentie [Cheribon] ter afbetaling van de trac- tementen aan de ambtenaren, zoo alhier bescheiden, alsio expeditie, heeft goedgevonden om alhier in 'sLands cassa te accepteeren van den afgaanden opper-chirurgijn, Coenraad Rosemljer, eene somma van* twintig duizend rijksdaalders, Hollands zilver geld, om na verloop van agt maanden aan denzelven te Sourabaija weder gerestitueerd te worden met den interest van Vi percent ten honderd 's maands, gelastende dierhalven den prefect dezer prefecture om voorschreven somma alhier in 'sLands cassa ter zijner verderei verant- woording te accepteeren en daarvan de nodige wissels in ordre te brengen en te verleenen,
3 Oclober. Aanstelling van een prefect over de drie Cheribomche Preanger-regentschappen, Soekapoera^ Limbangan en ))7 land van Gallo** {Galoeh).
Het Iraclement van dien prefect bedroeg 6000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars: bovendien zoude hij «IS gelijke stuivers »van ieder kleine pikol koffij" erlangen.
•3 October. Bepalingen nopens den aanleg van den grooten postweg tusschen Soemedang en Karang-Sambong,
Is besloten den prefect van Cheribon te gelasten om binnen vier dagen te leveren een duizend baltoors, dewelke genomen moeten worden uit de districten van Cheribon, gelegen aan beide zijden van de rivier Tjie Manuk, heneden Carang-Sambong, om te werken aan den grooten weg tusschen Carang Sambong en Sumadang, alwaar zij zullen staan onder de orders van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden.
Deze battoors zullen kunnen worden vervangen, zoo dikwijls
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDELS. " 317
huiuie hoofden andere zenden om de aan het werk zijnde' te remplaceeren.
Hunne werkzaamheden zullen niet langer duren, als tot dat de groote weg van Carang-Sambong tot Sumadang klaar zal zijn ol dat het saisoen het werk niet meer zal perniit- teeren : zij zullen 's maands genieten rd' vier, zilver geld, en Tier gantangs rijst ieder, en de daarbij zijnde hoofden rd' Tijl, ieder.
EKt besluit heeft Daendels te Karang-Sambong genomen.
Op 15 Augustus 1809 berichte Daendels, na afloop eener reis van Buitenzorg naar Soerabaija en terug, aan de Hooge Regering, dat hij den » buitengemeen spoedigen*' afloop dier reis voornamelijk toeschreef »aan de importante verbetering der publieke wegen, welke vooral in den Oosthoek en te Cheribon die van Parijs in fraaiheid evenaren en binnen kort van Anjer af tot Pannaroekan toe verder zodanig zullen zijn, dat men het eene punt van het andere in zeven a agt en Soerabaija van Batavia in vijf dagen zal kunnen bereiken".
4 October. Last op de buiien-kanloren^ y>met de negotie- vboeken, tevens over te zenden de op dezelve getrokken i^balans'\
Zulks geschiedde «ten einde kon worden nagegaan, of dezelve •behoorlijk zijn afgesloten'*.
4 October. Maatregelen in het belang van bosschen in de omgeving van Batavia en in Bantam.
Uit een rapport van gecommitteerden over de suiker-cultuur gebleken zijnde, >dat de meeste der suikermolenaars zich niet houden aan de door deze regeering gestelde order ten opzichte van het gadeslaan der houtbosschen, zoo is goedgevonden en verstaan de voornoemde gecommitteerdens te gelasten hun dit nader en met de meeste ernst onder het oog te brengen
Digitized by VjOOQ IC
3l6 ' ieÖ8. H. W. DAENDELè.
en dezelve aan te zeggen, dat degenen, die zig in deze aan disobedientie zullen komen schuldig te maken, van alle verdere voorschieting door den Lande op hunne werkzaamheden zullen blijven verstooken.
Voorts uit gemelde rapport almede ontvt^aard zijnde, dat de uitgekapte bestekken in de door den Koning van Bantam verhuurde bosschen onder Kabrasana, Mizak, Prauw en Gandoe ten behoeve van de suikermolens Cadauw West en Sala Pandjang, tegens de orders door de ingezetenen van dien vorst tot padi-velden of gaga's werden gebezigd, den Ban- tams commandeur aan te schrijven en te gelasten om bij den Koning van Bantam te bewerken, dat de gemelde bos- schen tot den aankap van hout alleen werden geconserveerd en de uitgekapte stukken grond wederom worden bezaaijd of beplant met pitten of stekken van zoodanig hout, als voor het branden het best geschikt is.
4 October. Aanwijzing van fondsen tot onderhoud van arme weduwen.
Geremarqueerd zijnde, dat door de vernietiging van de amphioen-directie is komen te cesseeren de uitbetaling van de gelden, dewelke voormaals door den Gouverneur Generaal werden genoten uit de winsten van den amphioen-handel ten bedragen van rd^ 7200 'sjaars en die, ofschoon door zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal daarvoor ingevolge besluit d' zer regeering van den 2*" Fe- bruarij dezes jaars is bedankt, als toen ten voordeele en tot onderhoud van noodlijdende weduwen ter dispositie van hoogst- denzelven zijn afgegeven, zoo is goedgevonden en verstaan om die tiefdegaaven te laten stand houden en mitsdien eene gelijke somma van rd' 7200 'sjaars uit 'sLands kassa te laten uitkeeren om in den vervolge tot een fonds tot onderhoud van arme weduwen te kunnen strekken. ,
In een besluit van 1 October 1809 is sprake van »het
Digitized by ^
H. W. OAENDELS. Sl9
•privé weduwen-fonds van Samarang*'; in dat van 34 No- vember 1809 van »het fonds tot subsistentie der weduwen
yan ciTiele ambtenaren"; bij een besluit van 16 September 1809 is >het maandelijksche kapiteins- weduwe-pensioen van •rijksdaalders dertig aan papieren van credit" toegekend aan de weduwe van een chirurgijn-majoor »uit de militaire krijgs; •kassa".
Uit een besluit van 19 Louwmaand 1810 blijkt, dat het fonds, waaruit de militaire weduwen werden onderhouden, werd gestijfd o. a. door de gelden, voortvlo^Ljende uit de verpachting van de pasar te Meester-Comelis. Aangezien bij bedoeld besluit bepaald is, dat die gelden voortaan in 's Lands kas moesten gestort worden, werd tevens bepaald, dat jaarlijks •een gelijk montant als de pagtpenningen" door 's Lands kas aan dat fonds moest uitgekeerd worden.
8 Oclober. Last op hel coUegie van Heemraden dm grooien postweg tusschen Kampong-Malajoe en Tjuloear te doen verbeteren.
Aan dien last voldeed het collegie van Heemraden, volgens Daendels, zoo slecht, dat hij op 29 October 1808 den 1»'**° gezworen landmeter te Batavia en diens adjunct gelastte >op •ontvangst dezes" (namelijk van het extract-besluit) zich naar het bedoelde gedeelte van den weg te begeven en de leiding der werkzaamheden aldaar op zich te nemen.
De Landdrost kreeg tevens bevel de noodige koeli's •uit
de meest gelegen campongs te leveren, zorg dragende, dat •dezelve om de acht of veertien dagen werden afgelost en •regulier tegens 8 stuivers, koper geld, daags betaald uit de •kas van Heemraden".
Hoeveel belang Daendels in dien weg stelde, blijkt ook uit het navolgende, op 30 October 1808 genomen besluit.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat de verbeteringen aan den groeten weg naar Buitenzorg, ingevolge besluit van den 8"^° en den
Digitized by VjOOQ IC
320 1Ö08. H. W. OAENDELS.
29**" dezer te maken, met geen vrugt zuilen kunnen worden voortgezet, wanneer de gedachte nieuws gemaakte weg ter- stond weder door allerlei soort van rijtuigen word bereden; besluit, dat de groote Ooster rijweg van Batavia naar Buitenzorg, gerekend van Canipoug Malaijoe tot Tjiloear, tot nader opzeggings toe, zal zijn gesloten voor allerlei soort van rijtuigen, wagens, chaisen en karren, met last aan den eerstgezworen landmeter, Brandel, als met de directie over het maken van den weg gechargeerd, om naar behooren voor de afbaking en sluiting van den weg te zorgen en aan den landdrost Veeckens om op de stipte naarkoming dezer order een waakzaam oog te houden en tegens de overtreders van dezelve naar exigentie van zaken te procedeeren.
Ten blijke, dat 't Daendels ernst was met het betalen der koeli's, volge nog zijn onderstaand besluit, genomen op den IQdvn November 1808.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende het adres van den eerst gezworen landmeter, Brandel, houdende verzoek, dat Heemraden zouden mogen worden gequalificeerd aan hem ter nadere verantwoording af te geven het benoodigde papiere geld tot de afbetaling van de aan den grooten Ooster rijweg van Campong Malaijoe tot Tjiloear geémploljeerd wordende werklieden;
overwegende de moeielijkheid, die er in gelegen ligt, dal de landjneter Brandel, als met de zorge tot het vervaardigen van den gedagten weg belast, tevens zoude zijn gechargeerd met het doen van die afbetalingen:
besluit het collegie van Heemraden te Batavia te autoriseeren, zooals geschied bij dezen, om 's wekelijks, conform de door meermeiden Brandel in te zenden lijsten der geëmploijeerd wordende werklieden, hunnen secretaris te committeeren en te gelasten de afbetaling te doen ; en wijders de voorschreven, door Brandel geteekende lijsten lor zijner decharge bij de ' boeken van Heemraden behoorlijk te doen innemen en ver- handelen.
Digitized by ^
lÖOd. H. W. OAENOÊLÖ. $|1
Op den n^^ December 1808 is een onderzoek gelast »na »de oorzaken van het gedurig uilblijven der posten Tan Batavia •na Buitenzoi^ en vice versa''.
9 October. Bepaling nopens êcheeps^rollen.
Is besloten:
1^ dat alle de rollen van 'sKonings equipagien, zoo van scbepen als vaartuigen, flotille en depot, in deze kolonie nog existerende, met ultimo September laatstleden zullen worden gesloten; en
2^ dat alle de gagien, zoo van officieren, cadets, scbrijvers, chirurgijns, onder-officieren, matrosen en soldaten, zoodanig als dezelve in gemelde roUe bekend zijn, voortaan, gerekend van 1 October 1808, op den voet en wijze, als by de kolonie gebruikelijk, uitbetaald zullen worden.
15 October. Instructie voor den Commissaris van Oorlog,
Art. 1. Op den laatsten van iedere maand zal aan den eonunissaris van oorlog van ieder regiment, corps of buiten post, onder zijn arrondissement behorende, korte sterktens door de quartiermeesters in persoon, om, des verlangende, de Doodige elucidaiien te kunnen geven, ingediend worden, be- nevens de tractements-lijst van de Europeesen, Amboneesen en inlanders, volgens model : deze lijsten worden naauwkeurig door hem geëxamineerd en, zulke wel bevonden hebbende, door hem voor accoord geleekend en aan den tractements- boekhouder afgegeven om de nodige uitbetaling daarvan te doen, volgens tarief bepaald.
Art. 2. AUe verdere uitbetalingen, als aan de leveranciers der monteringstukken, daggelden of douceurs aan officiers of onder wat benaming zulke ook mogen wezen, moeten op een daartoe verleende ordonnantie op den cassier volgens model geschieden, dewelke door hem, voor en aleer dezelve afgegeven word, moet geboekt zijn in het ordonnantie-boek van dat regiment of corps, dien het aangaat.
nJLlAATHM>U OKEL XV. ^ Sij
Digitized by VjOOQ IC
ArI. 3^. Be raodzoe&en wordeii «p de T<dgende wijze yer- steekt; oa de efiigaveii der corpsen of regimeatea wet ge- ëxamineerd te hebben, word volgens hei b«paaUe Utief de quantiteit der rantzoenen bereekend en tot den ontvangst eene ordonnantie yerieend «volgens model ; op deze randaoenen- ordonnantie word niet het getal koppen gespecificeerd, maar bij hem geboekt voor de afgave in het ordonnantie-boek van dat corps of regiment, die het aangaat.
Art. 4. Als de commissaris van oorlog eischen van de regimenten of corpsen ontvangt, hetzij van meabilaire goe- deren, schrijfmateriaalen, etc, etc, moet hij een van zyue hem ondergeschikten met dezen eisch naar het magazijn of pakhuis zenden, waaruit deze goederen ontvangen worden, en bij de administrateurs laten aanvragen, welke artikelen hiervan aan handen zijn, waarop dan, voor die aan handen zijn, de ordonnantie volgens model verleend word; ook moet, voor dat de verstrekking geschied, dezelve in het ordonnantie- boek van dat corps of regiment, die het aangaat, geboekt Teerden. Deze aanvmge is zeer noodzaaklijk, dewijl anders door hem ordonnantien zouden verleend worden tot afgave van het een oC ander, hetwelk niet aan handen is, en bij dus iQ( de verbeelding bleef, dat zulbs behoorlijk door de rogi^ meuten zoude ontvangen zijn.
Art. 5. Hem, commissaris van ooriog» zal alle maanden van de gezamentlyke regimenten, corpsen en posten, bij 'tafr geven der korte sterktens, opgave gedaan worden in het kort van alle wapehgoederen, dewelke zich by de onderscheidene troupes in zyn arrondissement bevinden en van de nog tot den compleeten staat manqueerende ; na ontvangst dezes zal hy met den inspecteur der wapenkamers de noodige maat- regdien neemen, op welke wijze de completeering kan ge- schieden, edog altyd in het oog houden, dal ieder regiment of corps een geUjk getal wapens ontvangt: doch moet uit deze administratie niet eerder eenige verstrekking geschiedeii« voor en aleer door hem eene ordonnantie daartoe verleend ia volgens model.
Digitized by
léoö. H. w. DaenoëlS. Mi
Art. 6. Alte MaBndagen zal, tolgevis besluit <!afo 29^ Angus(tfs, bftn (loor den adBnifistraleur der magazijueD, ^aar de stoffagien, welke tol kleediog der f roupes znllen en kantten ge^tnpfoijéérd worden, als oet van aHe de door den leverancier afgelereMe godderes, beboorende tot de kleeding van een sddasft, ih hei koi^t opgate gedaan worden; ook zal hij maaftfdelijk& een opffn^e ontvangeii van de gezauj^nthjke corpsen en regimenteti in zijir arrondissement van de voorhandeh zijnde monteeringen eH nog manqueereude, daarop btj diair de verdeeling, indien niet genoegzaiM stoflagies itf de magazijnei^ uiogten ztjn, moet maken, zoodat de corpsen of reginfieitfen volgens hare sterkte gelïfksüiBdig hiermede voorzien wordetf eh niet het eenc meerder ah he4 andere ontvangt, maar dat dbor dien weg de re^menten in staat gesteld worden te gelijker (Qd gemoMfeerd t« zt)n; ook moet uit deze magazijnen niets af- g^feven worden zonder daiartoe verleende ordonnantie.
Art 7. Word de commissaris van oorlog ten stipsten gelast oïA hoegenaamd geene ei1»schen te aci^epteerén, dewelke nfet volgens besluiten of orders bepaald zijn, ma^air htj zat dezelve terug geVen om door dengeenen, die diergelljke eiSÉcben doet, eerst aan' ^ne excellentie of aan dengenen, die door boogstdenzelven daartoe gesteld is, ter approbatie te dóen aanbieden; na ontvangene approbatie zal hij de ver- strekking hiervan eerst laten geschieden op daartoe verleehde ordonnaniSes.
Art. 8. AMe andere verstrekkingen of uitbetalingen, waar- mede bij volgens eene order of extract gechargeerd word ért niét tot cte reirpective regimenten of corpsen behoren, moeten Cf ordonnanties, door hem verleend, geschieden en in een ordonnantie-beek, onder betiaming van diverse verstrekkingen en uftbetsÜBgen, Voor de afgave geboekt wonfen.
Art. 9. De stoOagiett tot aaumaking der monteeringen* vtH>r de recruten moeten aan den leverancier op ordonnan- tilss afgegeven i^rorden volgens modef en niet meer aan de r^mettten of corpsen; en, daar hij, leverancier, van iedek* regMMM het model heeft, zoo kan hij ahuos in voorraad
Digitized by VjOOQ IC
S24 1608. H. W. DAEN0EL8.
werken; en, indien eene quantiteit Yan zijne te leverene arti- kelen klaar is» kan hij zulke op eene daartoe door den com- missaris van oorlog verleende ordonnantie volgens model afgeven in 'sLands magazijnen. De commissaris van oorlog is verpligt met hem een gelijkluidend boek te houden, waarin de als voorschot ontvangene gelden en sloffagien genoteerd moeten staan, en bij de aflevering met hem het ontvangene vereffenen; ook moet hij, zoo spoedig als mogelijk, van de regimenten en corpsen opgave ontvangen van de monteering- stukl(en, dewelke door het gouvernement afgegeven zijn, voor namenlijk aan die recruten, dewelke gratis gekleed worden, en van die der reeds langer gediende soldaten, om zulke te berekenen, terwijl het montant hieraan in gouvernements cassa moet worden voldaan ; en word de verstrekking van stoffagien aan de regimenten of corpsen tot aanmaking der monteerings vpor aankomende recruten bij dezen afgeschaft, zullende voorlaan genoegzame monteeringen in voorraad ge- maakt worden om bij augmentaiie direct te kunnen verstrekt worden; dog blijft continueeren de afgave van stoffagien voor inkoops kostende, gelijk tot dus verre heeft plaats gevonden, en kunnen zulke altijd door de administrative besturen ge- vraagd worden.
Art. 10. In de arrondissementen, waar nog geen contract gesloten is tot levering der monteeringstukken voorde troupes, zal de commissaris van oorlog ten spoedigsten een daartoe geschikt sujet opzoeken, hem van ieder regiment of corps een model van monteering laten aanmaken, als ook van laarsen, schoenen, chacoos, etc, etc, en zulks, benevens het gemaakt contract en gespecificeerde prijzen, ter approbatie aan zijne excellentie aanbieden ; gemelde leveranciers mogen hoegenaamd niets aanmaken, voor en aleer zij daartoe de noodige order van den commissaris van oorlog ontvangen hebben.
Art. 11. De commissaris van oorlog wordt gelast om maandelijks eene recapitulatie of tezamen trekking op te maken van al, hetgeene, hetzij gelden, stoffagien, randzoenen, etc, etc, gedurende de maand aan de onderscheidene
Digitized by
H. W. DAENDELS. 3J5
troupes is verstrekt geworden, om, indien zulks verlangd word, oogcDblikkelljk te kunnen opgeven. ^
Art. 12. Daar volgens bet provisioneele reglement op de militaire administratien en verantwoording, blijkens art. 5, aan den commissaris van oorlog met het einde van iedere maand van ieder regiment of corps bijzonder moet ingediend worden een generale staat van ontvangst en uitgave, zoo word dezelve gelast deze nauwkeurig te examineeren en na te zien en van maand tot maand tegen elkander te confron- teeren en van de bevinding rapport te doen.
Art. 13. De commissaris van oorlog word ten stipsten gelast om de werkzaamheden, hierin bepaald, ten nauwkeurig- sten naar te komen ; en, indien hem de opgaven en stukken niet op den bepaalden tijd bezorgd worden, kan hij hierover zijn belangen inbrengen, terwijl hij, hierin manqueerende, voor de^inste nalatigheid zal verantwoordelijk gehouden worden
Deze instructie werd slechts vastgesteld »bij provisie en •tot tijd en wijlen, dat de verwagt wordende ordonnateur- «generaal zal zijn gearriveerd".
Zie ook 20 Mei 1809.
18 Oclober. Vergunning voor een medicinae doctor te Batavia te practiseren.
Die medicus moest echter «alvorens bij examinatie bekwaam ■bevonden" worden.
19 Oclober. Verjmchtiny van pasar* s en amphioen-kitten, alsmede van den in- en uitvoer van rijst in midden^ en Oost'Java,
Nademaal zijne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur Generaal, besloten hééft publiek te doen verpagten de inkomsten der voornaamste bazaai*s, in de nabijheid van Samarang en de forten te Oenarang, Salatiga en Boejoelalie gelegen, zoo
Digitized by VjOOQ IC
3S6 1608. H. W. OAENOELS.
m«de, na M voorbeeld ?an Bataria, het regt tot het houden van gepreyiligeerde amfioen-kittOD oeder het ressort vaa het voorpialige Javascbe gouveruemeiit op de conditien, daarvan door ho(9g8ldenzelveD gearresteerd, zoo wordt hiervan bij dezen aan elk en een iegelijk kennisse gegeven, zoowel als van de begeerte van wehiadde zijne exeelientie, dat de op^ gemelde conditien door een ieder, die het zoude spogen am* gaan, stiptelyk nagekomen en bij dezen zullen worden gehouden voor geinsereerd ; zullende de verpagting van de amfloen-kitten, voor zoover Samarang, Tagal, Paccalongang, lapara en Rembang betrüft, word^ gehouden te Samarang op den 50®° November aanstaande en, voor zpover den Oosthoek aangaat, op den 15**" December daaraan, terwijl de bazaars, in de nabijheid van SaoMirang en de forten te Oenarang, Sahtiga en Boejoelalie gelegen, mede op den gemelden SO"*" November te Samarang zullen worden verpagt, alles gerekend voor een jaar ef fkn primo Januari) tot ultimo December 1809.
Terwijl wijders ook de in- en uil voer van Hjst van Brebes af tot Touban toe, welke bij de gehoudene verpagting der Javasche domeinen op den t^ September jongstleden als toen niet is opgeveild, in gelijker voegen te Samarang zal worden verpagt op zoodanige conditien en voorwaarden, als vervat zijn bij de publicatie van den 18"° Juni 1808 en de daartoe gehoorende pagt-conditien.
Lasten en bevelen een ieder, dien het aangaat, den inhoud dezes te achtervolgen en te doen achtervolgen, zorgende, dat daaraan stiptelljk en zonder eenige afwijking worde voldaan.
En, opdat niemand biervan eenige ignorantie zoude kunnen p^-etendeeren, zullen de voorschreven, nieuw geêmaneerde conditiep tot het verpagten der amfloen-kitten en bazaars, zoowel als deze publicatie, te Sourabaija, Samai's^ng en op de verdere prefectures van Java gepubliceerd en in de Hol- landaohe, Qhinesohe en de gewoone inlandsche talen worden geaffigeer4 ter plaatse gebruikelijk.
De conditien voor de verpachting der sjahbandarijeB en
Digitized by VjOOQ IC
leoe. H. W. OAENDtLS. 317
To-dere domeinen op en langs Java's N. O. kust loideo, als Yolgt:
Art. 1. Deze Terpachting tal geschieden, tooels rin ouds^ per publieke Tendutie, doch niet bij den af- maar wel bij den opslag en onder directie ran den eersten of boofd-administrateur en leo OTerstaan van vier leden uil den Daad van justitie, benevens den fiscaal en secretaris van dien Raad en den bede, voorzien met het scbild, in stede van den gouverneur en het Biiüisterie, zooals dit voorheen is geweest; doch sullen daariilj echter ook dienen aanweiig te ztjn alle de residenten of andere hoofden der kantoren, onder welkers ressort eenige der gemelde domainen gelegen ztjn.
Art. 1. De dus te verpachten domainen zullen ook niet nieer enkel en alleen te Samarang worden opgeveild« maar dit aldaar slechts ten opzichte van dezulke plaats vinden, welke bevorens gereekend zijn geworden direct onder het ge- melde kantoor te gehooren, dat is van Brebes af tot Touban toe, en de onder den Oosthoek sorteerende integendeel te Soura- baija; met dit onderscheid verder, dat de verpachting te Samarang geschieden zal op den 1*" van de maand September en die te Sourabalja 55 dagen later, ten einde, dus doende, den specnlanten tijd te geven om, des begeerende, beide deze verpachtingen in persoon Ie kunnen bijwonen of hunne com- missianten derwaarts te zenden.
Art. 3. De tijd, die deze verpachting duren zal, is van de sabandharijeni item in^ en uitvoer van rijst, topbanen, slagten van vee en wat dies meer is, slechts een jaar, doch die van de Balemboangsche vogelnestjes-klippen en het zout 5 en van bet landschap Oeioedjamie 11 jaren, alle ingaande met primo Januarij van het aanstaande jaar 1809.
Art. 4. Tot het mijnen van deze pachten zullen toegelaten worden, niet alleen alle Chineesen en andere inlanders, welke zich daartoe genegen bevinden, maar ook Europeêrs en in- landsche Christenen, mits geene ambtenaren zijnde; en zal zich derhalven ook niemand, onverschillig wie die zijn moge, hebben te onderstaan door zijn meerder aanzien, credit of
Digitized by VjOOQ IC
328 1Ö08. H. W. DAENDELS.
invloed, dan wel beloften, giften of op eenige andere wijze anderen af te schrikken of terug te houden om deze ver- pachtingen mede te komen bijwonen of op de daarbij opga- veild wordende domainen te bieden, sub poene, dat bij ontdekking van dien de schuldigen daarover ten strengsten zullen worden gestraft.
Art. S. Zoodra iemand eenige pacht zal hebben gemijnd, zld hij terstond twee sufficiënte borgen moeten stellen, tot volkomen genoegen, zoo van den gedachten hoofd administra- teur en justilieele commissie, als van het hoofd der plaats, waar- onder de gemelde pacht gehoord, wij! deze wel degelijk mede voor derzelver deugdzaamheid zullen aansprekelijk wezen ; en welke borgen na het alloopen der verpachting zich dadelijk, met en benevens den pachter, bij een secretarieele acte, elk in solidum en onder renunciatie der benefien ordinis, divisionis et excussionis, zullen moeten verbinden tot de prompte voldoening der pachtpenningen op de daaVtoe vastgestelde tijden.
Art. 6. Bij aldien het echter gebeuren mogt, dat iemand der gemelde pachters zich niet in staat bevind suiïiciente borgen te kunnen stellen, dan wel in gebreke komt te biy ven de pachtpenningen op de gezette termijnen te voldoen, zoo zal alsdan de door denzelven aangeslagen pacht weder op nieuw worden opgehangen en aan den meest!)iedende afgestaan en wel voor rekening van den eerstgemelden pachter, indien namelijk dezelve minder mogt komen te rendeeren, als waar- voor die eerst door hem was aangeslagen, en zonder dat hij in het contrarie geval iets het minste van het meerder be- haalde zal vermogen te pretendeeren of eisschen; terwijl daarenboven ook tegen de nalatigen in de betaling, zoowel als derzelver borgen zal voort geprocedeerd worden met parate executie op hun persoon en goederen.
Art. 7. In gevalle een der pachters staande den pacht-tijd mogt komen te overlijden of op een andere wijze absent te geraken, in zoo een geval zullen de executeuren van den overledene of absent geraakten, dan wel deszelfs gevolmagtigdens
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8. 3S9
of naaste erfgeDamen, Terplicbt wezen de aangeslagene pacht te moeten aanhouden en op dezeiïde conditién, waartegen de opveïiing was geschied, te adniinistreeren, totdat de gemelde pacht-tijd geheel zal geêxpireerd zijn of anders daarover zal wezen gedisponeerd.
Art. 8. De pacbtpenningeu zullen door de pachters in goede, wichtige, zÜTere ducatons of ronde realen moeten blijyen betaald worden, doch zonder biJToeging van de bevorens plaats gehad hebbende 8 percent voor den gouverneur, item l perceat tot onderhoud der kruisers en V4 percent ten behoeve van den ontvanger der domainen; en ook zal de voldoening daarvan niet meer, zooals voorheen, telkens van vier maanden vooruit behoeven te geschieden, maar slechts voor een enkelde maand, mits dit alsdan ook precies op den bepaalden dag komt gevolg te nemen, te weten, die van Januarij den eersten van die maand en zoo vervolgens, sub poene van in bet contrarie geval uit de pacht gezet en verder zoodanig ge- handeld te worden, als hierboven aangehaald is.
Art. 9. De pachters zullen daarentegen gehouden wezen, een ieder in het zijne, van de afgaande pachters te moeten overnemen tegen eene billijke taxatie van deskundigen en van wederzijde te benoemene, onpartijdige personen de zoogenaamde kongsies en andere publieke gebouwen en voorraadschuren, item vaartuigen, ammunitiegoederen en verdere benoodigd- heden, welke tot de aangeslagene pachterijen gehooren en niet kunnen worden gerekend een eigendom van den Lande te zijn, en om voorts deze gebouwen, etc. behoorlijk te onder- houden, ten einde dezelven na het afloopen van hun pacht- termljn weder in een even goeden staat, als zi) die hebben ontvangen, aan hunne opvolgers Ie kunnen overgeven; en waarvoor deze dan insgelyks zullen verplicht wezen de door hen daarvoor betaalde waarde weder te moeten restitueeren en zoo vervolgens de verdere opvolgers, mits telkens 5 percent daarvan decorteerende ; terwijl wijders, wanneer de pachters zich omtrent den voormelden overneem met den anderen niet wel mogten kunnen verstaan, zij alsdan het geschil zullen
Digitized by VjOOQ IC
350 1Ö08. M. W. OAENOÉLé.
tnoeteti Men yeti)ltjVen aan de billijke uitspraak van de re* sidenten of andere hoofden der plaatsen.
Art. 10. Desgelijks znllen de pachters van het zout ver plicht wezen al bet zout, dat bevonden zal worden onder ultimo December aanstaande noch op de plaatsen, waar de aamnaklng is geschied, restant te zt|n, van de afgaande pachters te moeten overnemen, te weten te Paradessie, Wedong en Braban de kojang van 50 pikols tegen rd* Hollands 5, zilver gfcid, te Semimie voor rd« 2 : 24 en te Manjer, Tenger, Bantjong, Awen en verdere plaatsen in den Oosthoek mede voor rd" 3 : 34.
Art. tl. Het zout, dat bereeds van de plaats, waar het is aangemaakt, vervoerd is. zal Insgelijks moeten worden overgenomen, te weten in den Oosthoek na een billijke taxatie van deskundige en van wederzijde te benoemene, onpartijdige personen, doch te Samarang, Torbaija en dies ressort voor rd« IS: 24 de kojang van 30 pikols; en zo op de over^e kantoren en ptaaisen in evenredigheid van de meerdere of mindere vracht, risico en wat dies meer is, welke men na den wijderen of korteren afstand van de plaats, van waar de vervoer is geschied, met billijkheid daarop berekenen kan.
Art. IS. De pachters zullen hiertegen vrij zijn van de bevorens plaats gehad hebbeude leverantie van katoene garens en alle verdere lasten en inzonderbeid ook van het foumeeren van eenige geschenken, hetzij in gelde, dan wel goederen of anderzints, zo min voor, als na de verpachting en onverschillig onder welk voorwendzel of aan wien dit ook zoude mogen wezen ; terwijl dit ten overvloede ook en om tevens allen na- deligen invloed voor Ie komen, welke zulks op den pachter zoude kunnen hebben, wel ernstiglijk word verboden, onder bedreiging, dat degeene, die zich daaraan komt schuldig te maken, ten exempel van anderen rigoreus zal worden gestraft ; doeh zullen de pachters ook van hunne kant geen meerder somas of volk, noch tjatjas of huisgezinnen van de regenten of inlandsche hoofden ten haren dienste mogen pretenderen, als van ouds daarvoor zijn toegestaan en hier onder bij ieder pacht nader zal aangehaald worden.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAEflOCL8. 3S1
Art. 15. fai zehr«r Yoege zuUen de pachters zich met nieti anders mogen benoeifeD als hunne paehten en geTolglQk ook geen aanspraak maken op de preferentie in den inkoop ▼an goederen en producten, veel minder om dezeWen tegen de 'mnne te verruilen, dan wei eenige andere niono|iolie te drijTOB of zieb het recht toe Ie eigenen om alleen te mogen negotieeren m wat dies meer is: terwijl zij, pachters, inaUe deze 60 andere gevallen, welke niet tot hunne |itchten ge- booren, gel^kstandig zullen zijn met andere, handeldryvende persons en ■ dus ook aan .dezelvde orders en wetten onder- worpen biyren.
Art. 14. De pachters zullen almede geen thol mogen pretenderen van goederen, die voor den lande worden in of uitgevoerd, van en werwaards dit ook zoude mogen wezen, namelijk in zo verre die niet eerst van vreemde of andere schepen ingekocht aijn en waarvan dus nog geen pacht is betaald: doch van all^ andere of particuliere goederen, on- verschillig wien dezelven ook zouden mogen toegehoren, zal de bepaalde thol geheven worden en zonder dat iemand, zo nfin dienaar, als inlandsche regenten en andere ingezetenen, onder etnig voorwendzel hoegenaamd, daarvan vrijheid zat mogen pretenderen, ja zelve de hoofden der districten niet, alwaar de zodanige goederen worden ingevoerd, uitgezonderd alleen de zulken, welke zich in 'sKonings of *sLands dienst van de eene plaats naar de andere moeten begeven en die van de betaling van pacht vrij zullen zijn, mits niets anders als hunne benodigd.e eigendommen en geen negotie goederen mede nemende.
Art. 15. De pachters zullen uit dien hoofde ook vrijheid hebben om, ieder in liet district, waar hij pachter is, zowel aan de rivieren, als spruiten en op alle andere plaatsen, waar zij het nodig oordeelen, wachters of loezienders te stellen, doch zullen zt| zich niet mogen onderstaan onder dat praetext eenige tbol-poorten te houden of toUereeren, veel minder die zelve op te richten, noch ook van de aan hunne bandbarijen enkeld met brieven of leedig passeerende prauwen, joekoengs
Digitized by VjOOQ IC
554 1608. H. W. OAENDELS.
en andere^ kleine vaartuigen eenige heffing hoegenaamd te doen, dan wel meerder thol te vorderen, als hun wettig competeerd of met de bepaling overeenkomt, noch toe te laten, dat dit door hunne ondergeschikte bediendens, matta matlas en wat dies meer is geschied, dan wel dat de bandelaar door dezelven gekneveld of iets van hem afgeperst worde, hetzij voor ponompo of onder welke andere benaming dat ook zoude mogen wezen, sub poene, dat, bij ontdekking in deze contrarie is gehandeld» de pachtei*s strenglijk zullen worden gestraft, alzo zij, niet alleen voor hun eigen, maar ook voor het gedrag hunne ondergechikten zullen verant- woordelijk zijn.
Art. 16. De pachters der sabandharijen zullen ook het recht hebben om alle kisten, kasten, pakken en vaatwerk, die worden in- of uitgevoerd, ter hunner presentie te doen openen of ten minsten iemand van ^erzelver volk bij de opening te doen present wezen, ten einde zich verzekerd te kunnen houden, dat deze kisten, etc. niets anders komen in te houden, als hetgeen door den eigenaar zal wezen aan- gegeven, en om door dit middel ook des te beter te kun neb waken tegen sluikerljen van ongepermitteerde goederen.
Art. 17. Ten dien einde zullen de eigenaars der zodanige goederen took gehouden zijn den pachter in tijds van de te doene afzending te verwittigen, met overlegging van eene lijst der goederen en derzelver waarde, mits deze laatste niet te gering worde gesteld, alzo de pachter anders het recht zal hebben de zodanige goederen voor zich zelve over te nemen met een advans slechts van 6 percent; doch zal hij, pachter, ingevalle de opening aan de boom te moeyelijk mogt zijn, kunnen volstaan, met slechts op ieder kast, baal of vat zijn zegel of merk te zetten en vervolgens de waarschouwing van den eigenaar af te wachten om bij de opening present te wezen, mits hij zich als dan ook ten eersten naar de plaats begeve, waar deze opening slaat te geschieden, of iemand zijnent wegen derwaards zende, alzo de gemelde eigenaar anders gerechtigd zal wezen dadelijk tot de opening over
Digitized by VjOOQ IC
lÖOe. H. W. OAÊNOÊL8. 533
te gaan en wel ter presentie vaii den notaris of beamlit- schrijver en twee getuigen en alles ten zijnen kosten, terwijl de eigenaar bovendien ook in dat geval zal kunnen volstaan met de betaling slechts van de Ihol pro rato der door hem o|)g^even waarde, daar hij anders verplicht zal zijn zich Ie vrede te moeten hpuden met de billijke taxatie van den pachter, met dien verstande nochtans, dat, wanneer bem dezelve te hoog voorkomt, hij de voldoening alsdan in natura zal kunnen laten geschieden ofanders pretenderen, dat de pachter, als die op zijn taxatie staan blijft, de goederen zelve daarvoor overneme, na decortatie eenelijk van de denzelven daarvan competerende thol.
Art. 18. Van de aangebragt wordende goederen, welke de boom niet passeeren, maar op de rheede verkocht en in andere vaartuigen overgescheept worden ter vervoer naar elders, zal slechts de enkelde thol worden betaald, dat is die van invoer, doch voor den uitvoer niets, terwijl de zodanige goederen, welke in de vaartuigen blijven en niet overgescheept of ingevoerd worden, in het geheel geen thol zullen subject wezen, uitgezonderd alleen, wanneer dezelve op plaatsen zijn ingenomen, van waar geen passen naar den overwal of elders buiten Java mogen worden verleend, en die eenelijk te Sa- niarang, Sourabaija of Grissée aangebragt zijn om zich aldaar van zodanige passen Ie voorzien, en van welke goederen als dan de volle thol - van uitvoer zal mogen worden geheven.
Art. 19. Die eenig goed zoekt te sluiken of langs onge- permitteerde wegen in- of uit te voeren, dan wel op een andere wijze ^de thol te fraudeeren, zal verbeuren bet aangehaalde goed, een derde ten profijle van den officier, die de caiange zal hebben gedaan, een derde voor den pachter en het overige derde voor den aanbrenger, terwijl de schuldige bovendien ook de volle waarde van deze dus gesluikte goederen in gelde tot een boete zal moeten opbrengen, indien dezelve namelijk de somma van 1000 rd'^ overtreft, doch minder zijnde, als dan de dubbelde waarde van dien, de helft vour het landen de wederhelft voor den officier, die de calangc zal hebben
Digitized by
S34 lAÖd. H. W. {>Atf40ÊL8.
gedaan, wel Ie verstaan, ingetaUe het goederen zijn, waarop geen speende of swaardere straf is gesteld, terwlji in bei cofitrarle geral daar na zal moeten gebatfdeM worden.
Art. 20. Se pachters zullen voor het overige niet ▼er- mogen bij wege van accoord minder te nemen, als hun wettig GMBpeteerd, veel minder iemand van de betaling van thol geheel vr^aten, noch ook te composeeren ov^r eenige de- fraudaèien, dan Wol zieh onderstaan om de ontstane dispiitei» tiiseehen hm en de eigenaars der goederen dandestin af te maken of zich op eenige andere w^ze daden van authorileit te permitt^eren, maar zullen dezelve wel degelyk gehouden wezen, wanneer iets dicrgelijks ter hunner kennisse komt, daurvan terstond aas den officier van justitie of ander per- soon, wien zulks nsogte aangaan, bericht te geven en die vafi hu»ne kant ook gehouden zuilen wezen de pachters de beèidpzame hand te bieden en om in alle voorvallende zakra na recht en billijkheid te handelen; en
Art. %, Wat nu de thol betreft, welke bij in^ en uitvoer van- goederen zal mogen geheven worden, deze besbaat in: 1^ voor lijfeigenen, boven de vijfjaren oud, die ten verkoop vandders aangebragt worden en waarvan, zoo min op Java, als te Batavia' noch eenig redemtie-geld is betaald, hetzij door den tegenswoordigen of Yorigen lijf heer of vrouw, itt eens vyltien rd« voor den pachter, doch zonder meer, noeh aan den ontfvanger der domainen, noch iemasd anders, en zonder dat ook voor den uitvoer hoegenaamd iets zal behoeven betaald ie worden en evenmin bij den ittvoer, wanneer de zoodanige slaven eenmaal behoorlijk vertoM zijn ; terwijl Voorts geene onderdanen van zijne Gatholijke Majesteit den Koning van Span^, die door de Mooren of inlanders tot slaven z^n gemaakt, verkocht of gekocht zullen mogen worden en dit ten opzichte van Javanen mede geen plaats zal mogen vinden ; 2^ voor lijfiwaden^ zoowel Souratsche, Mailabaansehe en' Geilonsche, als Ghormandelsche en Bengaalsche, ttetsQi ruw, wit, gecouleurd of geschilderd, zoomede zijde stoffenv
Digitized by VjOOQIC
lêófil H. W. OAEMOÊtd. 33it
kouseo, katoen en akatWen, bi| m¥oer van Batavia tien ten lionderd^ te rekenen aa de waarde dier goederen op de kantoren, waar dezelve aangebragt worden ; doek deze invoer direct, daa wel vaa den overwalef andere (liaatsen buiten Java geschiedende, hetgeen volgens puhlioatievan den 18^" Jun^ 1808 voortaaA zal geperoaitteerd wezen, mits op geen andere plaatsen als te Samaraag en Sou- rabaija en ook wel te Griseée, noch zes percent daaren- boven of zooveel als de Bataviascbe pacht bedraagt, dit laatste ten behoeve van den pachter aldaar, maar zal daareiitegen voor den uitvoer van de zoodanige U|nwaden, etc. niets hoeven betaald te worden;
voor lynwaden van Makkasser en elders uit de groote Oost aangebragt wordende, by invoer slechts zes ten hon4erd en hi^ uitvoer mede in het gSbeel niets:
voor lijnwaden van Balij, China, Cambodja, Siam of andere plaatsen, vlJfUen procentos, te weten, als de drie laatstgemelde soorten van Batavia of elders langs Java worden ingevoerd ; doch dit direct en wel nan den over- wal of andere plaatsen zijnde, hetgew nu mede zal oiogen geschieden, mits» evon zoo als ten opziohte van die van de West van Indiè gezegd is» nergens anders als te Samarang en Sourabaya of Grissée, alsdan ook noch de Bataviascbe pacht of 6 procento daarenboven, mede ten behoeve van den pachter aldaar; dooh zal de uitvoer van deze lijnwaden van Java insgelijks vrij wezen eu voor lijnwaden, op Java zelve geweven, by den uitvoer, zoowel als invoer, werwaarts dit ook zoude mogen wezen, 5 ten honderd van de waarde;
voor de ryst by uit- en invoer, hetzy langs Java van de eene plaats naar de andere of naar den overwal, rd' 5 de koyang, indien namelyk de vervoerder prouveeren kan, dat deze rijst werkeUjk van den Lande is ingekocht, doch anders rd'* 15 daarenboven ten behoeve van den Lande; voor suiker by uitvoer door particulieren, zoo naar Batavia als andeie plaatsen, zestig stulvei:s het pikol kuudij
Digitized by
$56 l60é. H. W. ÖAËNOÉLê.
en dertig stuivers het pikol poeder suiker en ook zooveel bij invoer; doch in gevalle deze zoetigheid op Java van de eene plaats naar de andere wordt getransporteerd, aHeen om daar te voorden ingescheept, zal ter laatstge- melde plaats daarvoor niets mogen worden geheven, zooals in zelver voegen ook de Javasche suiker te Batavia tholvrij zal wezen;
5^ voor het zout bij uitvoer, onverschillig of hetzelve naar Batavia, de Oostersche gouvernementen, Timor en langs Java, dan wel den overvval word vervoerd, 1 Va rd" Hollands de koijang en bij invoer van de plaatsen, waar aange- maakt is, even zoveel, doch van elders komende vier rd'^;
6® voor vogelnestjes rd" 15 bij den invoer en vijf en twintig gelijke rd^ bij den uitvoer, mits naar Batavia, doch dit naar den overwal of elders buiten Java geschiedende, als dan rd* 35;
7^ voor Chinasche tabak bij invoer twee rd* het pikol, te weien, als de aanbreng van Batavia geschied, doch dit direct dan wel van den overwal of andere plaatsen zijnde, als dan 10 percent of noch zoveel daarenboven, als de pacht van invoer te Batavia bcdraagd. dit laatste ten behoeve van den pachter ter gemelde hoofdplaats en mits in zo een geval ook alleen te Samaraiig en Sourabaija of Grissée wordende ingevoerd, terwijl van de Javasche tabak bij uitvoer eenelijk agt stuivers voor bet pikol zullen hoeven te worden betaald;
8® voor andere Chinasche, dan wel Japansche of verdere, in dezen ongenoemde, vreemde goederen, bij aanbreng van Batavia of langs Java en zo ook bij den uitvoer, 8 percent, doch dit direct van den overwal of andere plaatsen buiten Java geschiedende, als dan noch 6 percent of z(»veel daarenboven, als de invoerpacht te Batavia bedraagd, insgelijks ten behoeve van den pachter aldaar en onder deze mits tevens, dat de gemelde goederen mede nergens anders als te Samarang en Sourabaija of Grissée zullen mogen worden ingevoerd ;
Digitized by VjOOQ IC
1668 H. W. OAÊNOÊLÖ. iSl
9* Yoor katoene garens bt) den uitvoer naar BataTia en langs Java en desgelyks Jbij den moer 10 ten honderd» doch naar den oterwal of andere plaatsen buiten Java gaande, als dan 15 percent; 10* Toor de mede in deze no^ ongenoemd geblcYcne» eigene producten en verdere goederen en daaronder ook indigo, cardamon, lange en staarlpeper, van welke artikelen thans de vervoer geheel is opengesteld, bij uitvoer en zo mede bij invoer zes procento van de wezentlijke viraarde ter plaatse, alwaar de tholheffing geschied; en 11* of laatstelijk, voor ieder legger arak by den invoer van Batavia twee en een halve en bij den uitvoer K rd* voor ieder heele legger; en zo na i*ato voor de mindere fusten. Art 23. Alle de voorschreven imposten of in- en uit- gaande rechten zullen geheven worden door en ook alleen zijn ten behoeve van den pachter van de sabandharljen, uit- genomen alleen voor zooveel die van de rijst en suiker be- treft, welke afzonderlijk of afgescheiden van de sabandharyen zullen worden verpacht en waarmede zich dus de pachters van deze niet zullen mogen bemoeyen, zo als die van de rijst en suiker mede niet met de hunne zullen mogen doen ; en Art 24. Onder de gemelde, generale conditien en die- gene« welke men nog verder oordeelen mogt na dezen te moeten maken, zullen dan ten dage van de verpachting, gdyk gezegd, by publieke opveiling aan den meestbiedende de volgende domainen worden toegewezen en overgelaten, met speciaal beding echter, dat niet het minste van de aan- geslagen prijs geremitteerd of kwyt gescholden, maar iu tegendeel alles zonder eenige afslag zal moeten betaald worden, als:
Te Samarang: 1* de inkomende en uitgaande rechten of de sabandharyen te Samarang, Goemoelack, Caligawe en Torbaija, in een gelrokken met de dessa Toemoenj^a en veertig koppen somas by de eerstgenoemde sabandharljen;
rLAlAAT-M>Kt DKKL lY. 22
Digitized by VjOOQ IC
338 IdOd. H. W. OAËNOELS.
S^ de In- en uitgevoerd wordende rijst te Samarang, Goe- moelack, Caligawe, Torbaya, Caliwoengo en Candal;
3^ het hoofdgeld van de Ghineezen, te heffen op dien voet, zo als de conditien van het hoofdgeld te Batavia mede- hrengen ; *
4^ de topbanen en hanevechtertjen, mede te heffen als boven;
5* het slagten van buffels en ander hoomvee, insgelijks op den voet, zo als te Batavia plaats vind, te heffen;
6^ het slagten van varkens, schapen en geiten, ook als l>oven te heffen;
7^ de taphuizen of kroegen buiten de stad of het previligie om in de Chineesche en andere campongs rondom de stad arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkopen in het klein, te vireten bij kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels etc, tot de kleinste maat inclusive;
8® de sabandharijen te Calivirongo, te gelijk met het hoofd- geld der Chinee^en, topbanen, hanevechterljen en het slagten van buffels en ander vee, nevens zestien koppen somas, mitsgaders vier djongs rijstvelden en de bazaars te Carang Anjer en Toegoe;
9® de sabandharijen te Candal, mede annex het hoofdgeld der Ghineezen, hanevechterljen, topbanen en het slagten van vee en dan nog vijf djongs rijstvelden, nevens de bazaar aldaar; 10*' de sabandharijen te Batang met de van ouds daarbij geboord hebbende vijf campongs, Roban, Caliorang, Ca- lietjelong, Nagboquor en Manatoea, nevens twaalf somas uit ieder van die vijf campongs of in het geheel zestig koppen, en voorts als boven het hoofdgeld der Ghi- neezen, etc; 11® de sabandharijen te Paccalongang, Bermie enGalieBebal met veertig koppen somas en de overva^ over de rivier boven de Ghineesche campong, en voorts het hoofdgeld der Ghineezen, etc;
Digitized by VjOOQ IC
Idöe. H. W. DAENOELd. 3Sd
12® de in- en uitgevoerd wordende ryst te Pacoalonging, Batang, fiermie en Galie Bebal;
13^ de negorij Oeioedjamie met de verdere, in dat district gelden dorpen en gehugten, item bazaars, sabandharijen, in- en uitgevoerd wordende ryst en wat dies meer is, op dienzelfdcn voet, zooals het daarmede tegooswoordig is gelegen, uitgezonderd alleen de districtep van Seragie en Kalang, welke aan de regentschappen van Wieradessa en Paccalongang gebooren en niet mede daaronder zullen begrepen wezen, doch zonder eenige leverantie van pro- ducten of auderzints, hoegenaamd, betzij voor niet of tegen betaling;
14^ de sabandharyen te Pamalang en Soember met zestig tjatjas en zeventien djongs rijstvelden, item vier prauw majangs, nevens de bazaars te Pamalang, Bakoelang en Palawang en het hoofdgeld der Chineezen, etc.;
15® de sabandharijen te Tagal met de bazaars aldaar en de zes dorpen Sercangang, Kartang, Semoet Pangang, Ban- dongan, Bonkong en Rantacakalimatie, nevens een hondert vier en veeriig tjatjas en dertig djongs rijstvelden, en voorts als boven het hoofdgeld der Chineesen, etc;
16® de in- en uitgevoerd wordende rijst te Pamalang, Tagal en Brebes;
17® ^ sabandharijen te Brebes, Garaiig Assam, Kanakan en Loessarie met Soerie Jodjeth, doch zonder tjatjas of rystvelden, maar wel met het hoofdgeld der Chineezen, elc. :
18® de sabandharijen te Damak zonder somas, tjatjas of rijstvelden, maar met het bazaartje voor de negorij Gabang en voorts het hoofdgeld der Chineezen, etc:
19® de in- en uitgevoerd wordende rijst aldaar;
SO® de sabandharyen te Japara, item aan de Tadoenang en te Tayoe, met vyftig koppen somas en het hoofdgeld der Chineezen, etc;
SP de in- en uitgevoerd wordende ryst op die plaatsen;
32® de sabandharijen onder Joana met de dessa Japara en dies bazaar en voorts het hoofdgeld der Chineezen, etc;
Digitized by VjOOQ IC
Sip 180d. H. W. DAÊNOÊLÖ.
iS® de in- en uitgevoerd wordende rijsl aldaar;
24® de sabandharijen te Rembang, mitsgaders Padjangcoe- angang en Poeio, doch zonder somas of tjatjas, maar wei met het hoofdgeld der Cbineezen en wat dies meer is ;
SB* de in- en uitgevoerd wordende rijst te Rembang, Lassum en Touban;
26® de Rembangsche zout-negorfj Paradessie en de van ouds mede daartoe getrokken dorpen Wedong onder Damak en Braban onder Japara, die de pachter op den vorigen voet zal hebben met het previlegie om het door de in- gezetenen aldaar aangemaakt wordende zout alleen te mogen inkopen, vervoeren en omzetten, zonder dat van Brebes af tot Touban toe eenig ander zout zal mogen worden verkocht zonder zijn toestemming, sub poene van confiscatie, doch waartegen hij ook verplicht zal zijn het benodigde voor den Lande na gewoonte te leveren tegen 5 rd' de koljang van 4350 ft en voorts te zorgen, dat overal steeds een genoegzame voorraad van dit zilt aan handen zij en hetzelve nimmer duurder bij de kleine maat aan de ingezetenen werde verkocht, als tot 25 Spaansche mat(en de koljang van 50 pikols, sub poene van anders in eene boete te zullen vervallen van 100 Spaansche matten en voor de tweede maal van 500, de helft voor den aanbrenger en de wederhelft voor 's Lands kas, en dan noch verzending na Banjoewangie of Banda voor den tijd van 3 jaren; terwijl hij, pachter, voorts ook ten eersten na het aanslaan van dez^ pacht zal moeten omzien na zodanige plaatsen onder het ressort van Tagal en Paccalongang, alwaar, zonder aan de rijst- velden of eenig andere culture nadeel toe te brengen» mede zoutpannen zullen kunnen worden aangelegd en die als dan ten eersten daartoe te approprieeren en binnen den tijd van een jaar in werking te brengen ten einde alle verder gebrek aan dit zilt in die con- trljen voor te komen;
27" de salmndharijen te Lassum en dies ressort zonder somas
Digitized by VjOOQ IC
180a H. W. 0AEN0EL8. 341
of tjatjas, maar met de negorij Tagal Dowo, oerei» de inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegen drie klippen of iiolen, Goa sie Jero genaamd, en voorts het hoofdgeld der Ghineezen, etc; 28^ de sabandharijen te Toulmn en dies ressort, almede zonder somas of Ijatjas, maar met de negorij Troes en den inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegen drie klippen of bolen, Goa Troes genaamd, en de beffing van het hoofdgeld der Ghineezen, etc; 29® de in- en uitgevoerd wordende poeder- en kandijsuiker van Brebes af tot Touban toe. En te Soerabaya:
1® de sabandharijen alomme in dat regentschap en bij alle dezelve zeven en veertig koppen somas;
V de in- en uitgevoerd wordende rijst te Sourabalja, Pas- sourouang, Banger en Bangel;
3' het hoofdgeld der Chineezen, item de topbaanen en bane- vechterijen en het slachten van varkens;
4® het slachten van buffels, rundvee, schapen en geiten;
5® de taphuizen en kroegen buiten de stad of het previlegie om in de Chineesche of andere campongs arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkopen in het klein, te weten bij kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels en wat dies meer is;
6® de zout-n^orlj Simimie onder Sourabaija met het voor- recht om al het zout, dat door den gemeenen man word aangemaakt, alleen te mogen kopen, vervoeren en weder verkopen op den ouden voet, mits het benodigde voor den Lande leverende tegens 5 rd'dekoijangvan 4350S;
7® de sabandharijen te Passourouang en daaronder ook de rivier Massangan met tien koppen somas en voorts het hoofdgeld der Chineezen, etc;
8° de sabandharijen te Banger en Probolingo met 16 koppen somas en het hoofdgeld der Chineezen, etc;
9® de sabandharijen te Bangel en Calianjer met vier koppen somas en het hoofdgeld der Chineezen, etc;
Digitized by
548 1d08. H. W. DAENOELS.
10^ de sabandharijen van Doekoen en Kepoh, legende op- waarts aan de rivier van Solo, die bevorens aan den gezaghebber te Sourabaija zijn afgestaan geweest, doch thans mede staan verpacht te worden op den voet, zo als die tegenwoordig zijn;
U^ de sabandharijen te Grissee en op Poelo Menare en bij alle dezelve 78 koppen somas en ook de heffing van 10 percent voor recognitie van al het klein geschut, dat aldaar word gegoten, en voorts als boven het hoofdgeld der Chineezen, etc;
IS^ de zout-negorijen Nanjer en Tenger onder Grissee met hetzelvde previlegie en onder dezelvde voonvaarde, als bij die van Simimie gemeld is;
15 de sabandharijen te Sidaijoe en dies ressort met 50 koppen somas en de bazaar te Banjer Anjer, nevens het hoofd- geld der Chineezen, etc;
14** den in- en verkoop en vervoer van aarde potten of zogenaamde boeijongs;
15® de zoul-negorljen Rantjing en Awan, beide onder Sidaijoe, mede op den voet, als bij die van Sourabaija en Grissee is aangehaald;
16® de sabandharijen te Sumauap en op de eilanden Delangoe, Gangiang, Sapoedie, Raasis, Galiang, Giliginting en Giliradja en bij alle dezelve 105 huisgezinnen en 14 antjengs padijvelden, nevens de heffing van het hoofdgeld der Chineezen, etc;
17® de sabandharijen te Pamecassang en dies ressort met de van ouds daarbij gehoord hebbende n^orij Kappong, item de bazaar te Tjitjeree en Waranta, zomede een derde van het zout, dat in de negorijen Boender en Tjandie wordt gemaakt, nevens het hoofdgeld der Chi- neezen. etc en dan nog 56 somas of koppen, doch waartegen hij, pachter, ook gehouden en verplicht zal zijn aan den regent van dat district, tot tegemoetkoming voor de leverantie van de benodigde vaartuigen tot den overbreng van producten voor den Lande naar hetkan-
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENOEL8. 3^$
toor Grissee, jaarlQks te moeten uitkeeren eene somim
van ISO Spaansche realen; 18^ de sabandharijen te Banjoewangie en dies ressort op
den ouden voet met de in- en uitgevoerd wordende ryst,
item bet hoofdgeld der Chineezen en wat dies oieer is; 19^ de Togelnestjes-klippen onder Ooster BaleiOibQaqgang en
de mede bij dat district vallende paart-reven met de
negorij ;
20® de vogelnestjes-Uq^pen onder Wester Balemboangaog of
bet regentschap Poeger; 21® de sabandharijen en in- en oitgevoerd wordende ryst
ten eilande Baviaan met bet hoofdgeld der Chineezen
en wat dies meer is, en 23® de in- en uitgevoerd wordende poeder- en kandy-suiker
(mier het ressort van den Oosthoek.
De opium bracht te Samarang en te Soerabatja op 860,715 rijksdaalders of 332,690 rijksdaalders meer dan in 1807 (Resolutie Indische Regering 3 Januarlj 1809).
22 October. Verkoop van koffij en specerijen aan de gemeente in Java*8 Oosthoek.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende de voordragt door den ridder en Oosthoeks gezaghebber, Rothenbuhler, in conformité van hoogstdegzelvs besluit van den 16*° September jongstleeden, van dra te Sourabaija woonachtigen burger, W. E. Krijgsman, aan wien de verkoop kan worden betrouwd van specerijen, koffij en peper in kleine quantiteiten ;
heeft besloten, even als zulks te Batavia aan den ne- gociant, M. Meyer, en te Samarang aan den aldaar woon- aditigen burger, H. Beer, is gedefereerd, den voormelden Sourabaijasch burger, W. E. Krygsman, met deu verkoop van koffij, peper en specerijen aan de gemeente, voor zoover den Oosthoek aangaat, te benificeeren en als een gevolg vim
Digitized by VjOOQ IC
344 1808. H. W. OAENOEL8.
dien, even als aan Yoomielde personen, denzehen maandelijks uil 'sLands voorraad op de daartoe te verieenenordonnan tien af te staan:
8 S foelie è rd* 6 : 32 het pond,
10 • notenmuscaat » • S:5S » >
20 • nagelen : » » 1: 2 > •
25 pikols koffijboonen > » 15 : 30 per pikol,
30 » peper »»13:1 » »
'te betalen in zilver geld, drie maanden na de aflevering, zullende hy echter niet verplicht zijn op nieuw van die artikelen in te slaan, voor en aleer de bevorens ontvangene zijn • verdebiteerd ; en welke artikelen hij verplicht zt|n zal aan de gemeente te verkoopen voor directe betaling in gdijke muntspecie tegens de volgende prijzen, als:
de foelie het pond tegen r* 8 : —
» notenmuscaat » » » » 3: —
» nagelen » > » » 1:12
» koffij per pikol » » 17 : 8
» peper » » » »14:8
't welk een advance geeft van 20 percent op de specerijen en van 10 percent op de koflBj en peper ten faveure van den verkooper ; terwyl hij wijders zal gehouden zijn de voor- schreven specerijen aan de gemeente af te leveren bij het pond en de koffij en peper bij kwart, agste of mindere ge- deeltens van een pikol, naar gelang der aanvrage, en daarvoor niet meerder mogen eischen als de hierboven gefixeerde prijzen, op verbeurte telken reise van eene boete van twee honderd rijksdaalders, zilver geld, de helft voor den aan- brenger en de wederhelft voor den fiscaal, die de calange zal doen.
22 Ociober. Bepaling^ dat de onkosten voor de viering te Batavia van den verjaardag van Z. M. den Koning van Bolland kwamen voor rekening van den Lande.
Deze onkosten bedroegen 2,500 rijksdaalders, papieren geld.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDELS. 34»
26 October. Gratis afstand van grond aan een ambtenaar.
Zijne exGellentie, gezien hebbende de requeste van den smba van Tagal, H. Bu^, verzoekodde gratis in eigendom te mogen hebben zder stukje grond, gelegen naast aan de neginry Semer-pangang op den weg Tan Brebee omtrend een uur Tan Tagal en lang Oost en We^ 3K en Zuid en Noord 35 roeden;
beeft besloten het door den suppliant gedaan verzoek te accordeeron en dieuTolgens aan hem, suppliant, gratis af te staan boTen vermdd stukje grond, mits niet passerende de gedachte groote van 122K Tierkante roeden en dat van den abtand een gerechtelijke acte ter prefecture Tan Tagal zal TTorden gepasseerd en geregistreerd, waarran extract herwaards gezonden zal worden ten einde op het bureau Tan zyne exceDentie te bli^Ten gedeponeerd.
De motioTen Toor deze schenking blijken niet. Het besluit is te Buitenzorg genomen.
26 October. Verstrekking van medicijnen aan zieke gevangenen en armen te Batavia.
Is besloten, provisioneel op ordonnantie, de dadelijk be- nodigde medicamenten voor de gevangenen van den hogen Raad van justitie en der burgerij, alsmede voor de zieken Tjin het arm- en weeshuis, na de vertoning en approbatie dier benodigdheid door den chirurgijn en chef, te laten afgeven tegens gelijke prijzen, als waarvoor dezelve tot nu toe aan den stads apothecar worden gefourneerd, met intrekking van de daaromtrend voormaals geusiteerde verstrekkingen.
26 October. Overplaatsing van den Luitenant-G onvernetir^ Generaal van Batavia naar Soerabaija.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende het groot belang voor deze
Digitized by VjOOQ IC
346 1808. H. W. OAENOELd.
kolonie, dat de aaogelegene werkzaamheden in Java*s Oosthoek, welke (ol dusverre met het meeste succes zijn begonnen en voortgezel, zoo tot verslerking van Sourabaija en van de zee-engte bij Menare, als ook ter verdere uitbreiding van de duiten-mun!, voortzetting van 't atelier van constructie, ge- durende hoogstdeszelvs afwezigheid van Java's NoordOostkust niet komen te verflauwen, maar bestendig gehouden onder een oppertoezicht en gezag, in staat om in zaken, die ander- sints de tusschenkomst van het gouvernement generaal zouden vorderen, eigener autoriteit te decideren, daardoor alle ver- traging voor te komen en op de plaats zelve met een oordeelkundig oog zoodanige orders te geven en beschikkingen te maken, als met het interest van den dienst van Zijne Majesteit 't meest overeenkomen zal.
overwegende voorts, dat hierin op geene voegzamer wijze kan worden voorzien, dan door den tweeden persoon van het gouvernement, den luitenant Gouverneur Generaal Buljskes gedurende hoogstdeszelvs residentie in dit gedeelte van het eiland deszelfs verblijf naar derwaards te doen overbrengen;
heeft besloten den luitenant Gouverneur Generaal te autoriseren, gelijk dezelve geautoriseerd wordt bij dezen, om zich naar Sourabaija te begeven, met last aldaar gedurende het verblijf van den Gouverneur Generaal op Buitenzorg deszelvs residentie te houden en om in hoedanigheid van luitenant Gouverneur Generaal aldaar, zoowel in ordinaire zaken, als in die, rakende de marine, de versterking, zoo van Sourabaija, als van Menare, de munterije, de construptie-winkel; enz. hetzelvde gezach te voeren, 't welk door zijne Hoog Edele Gestrenge in de voorschreven hoedanigheid ter hoofdplaats Batavia is uilgeoeflend, zullende uit dien hoofde, zoowel de gezaghebber in den Oosthoek, de ridder Rothenbuhler, als de commandant militair, de kommandeur de Koek, aan hoogstdeszelfs orders zijn gesubmitteerd.
Aan den Luitenant-Gouverneur-Generaal werd den 29**"
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENOELS. 547
Oclober 1808 eene som van 5,000 rijksdaalders »in zilrere •specie" Toor reiskosten toegekend. Z^n tractement Eoude Toortaan bedragen, als Luitenant-Gouvemeur-Generaal 25,000 rijksdaalders en als kommanderend Generaal der militaire diTisie in den Oosthoek 12,000 rijksdaalders 'sjaars, uit Ie betalen »op denzelven Toet in zilvere munt, zo als aldaar • [Soerabaya] aan de eerste ambtenaren ée tutbetaling van •hare tractementen word gedaan".
2 November. Bepalingen nopens den medicinalen winkel.
Zijne excellentie de Maarschalk en riouverneur Generaal, gezien hebbende enz., besluit af te schaffen, gelijk afgeschari worden bij dezen, de drie in den medicinalen winkel geém- ploijeerd werdende klerken en voorts de koelie's, welke thans nog in gemelden winkel hun dienst doen ten getale van 25, te reduceeren tot 12, met loelegging aan ieder derzelven van 8 stuivers in stede der door hen tot dusverre geiiotene 6 stuivers daags;
voorts de twee lijfeigenen, toebehoorende aan den apothecar der 2* klasse, I. Groot, na gedane taxatie door twee personen, den eenen door den chirurgyn en chef en den anderen door den eigenaar dier slaven te benoemen, voor rekening van het gouvernement over te nemen om dezelve permanent bij het werk in het laboratorium te laten blijven.
3 November. Opheffing der betrekking van tweeden Regent te Pati.
Hiertoe werd gebruik gemaakt van het overlijden van dien regent, wiens zoon voorloopig werd aangesteld tot exi ra-ordinair «pepattij der beide vereenigde regentschappen" om bij eerst voorkomende gelegenheid »als ordinair pepally te worden •geêmploijeerd".
Die zoon moest de dalem van wijlen zijn vader verlaten en »doen slechten".
Digitized by VjOOQ IC
348 IdOe. H. W. OAENOEL6.
5 November. Ontheffing van den Boofd-regenl te Sa- marang van de jaarlijksche betaling aan den Lande van zekere som gelds.
Is besloten den boofd-regent van Samarang, KiaiJ Adipatüj Soero Adi Mongolo, te ontheffen van de betaling van rd'een duizend 'sjaart aan het gouvernement wegens de in het Daroaksche gelegen, calanger negorij Grogoi en zulks uit con- sideratie, dat zijn hoofd-negorij exi ra-ordinair belast is ge- worden met het werk in de pakhuizen te Samarang« etc, waardoor hij, hoofd-r^ent, de hoofd- en andere gelden, door deze Javanen tot hiertoe opgébragt, zal komen te missen.
4 November. Intrekking der r^bediening van verhuur ster j>van rouwmantels** te Batavia.
Is goedgevonden en verstaan de bediening van verhuurster van rouwmantels in te trekken en daarmede te beneficeeren de bediendsters der sterfhuizen en bezorgsters der begra- fenissen.
4 November. Wijziging van de instruclie voor den Drossaard over de Bataviasche ommelatiden.
Is besloten den drossaart der Bataviasche ommelanden te autoriseeren, zoo als dezelve geautoriseerd wordt bij dezen, om in alle zaken, zoo crimineele, als civiele, zonder assessoren het nodig onderzoek te doen en de zaken in staat van wijzen te brengen, om daarna gezamentlijk met zijne assessoren te worden gedetermineerd en beslecht.
Met qualificatie wijders op den drossaard welmeld om de nodige personen tot permanente assessoren voor te dragen, welke egter buiten bezveaar van 'sLands kas en niet langer dan voor een jaar zullen worden geèmploijeerd.
Aanleiding hiertoe gaven »inconvenienten, waarmede het
y Google
Digitized by '
18Öd. H. W. DAENOELd.
349
•yerkrijgeii van assessoren" gepaard ging, en »het voorbeeM »van verscheiden regtbanken in Holland" — Op 34 November 1808 zijn vier Europeanen tot permanente assessoren benoemd, provisioneel voor een jaar en buiten bezwaar van den Lande. Zie ook !l^ 1808.
17 Mei
4 November. milUairsn.
Tarief voor de pensioenen van inlandsche
n
. 144
8
96
6
72
3
36
2
24
IV. •
. 18
Vermits bij de regeling van militaire pensioenen op den 25*^" Mei 1808 de inlandsche mililairen vergeten waren, werden die pensioenen alsnog vastgesteld en wel voor: een inlandschen majoor in de maand rd' 16 zilver, *s jaars 192
kapitein »
1'Mieut. -
üeuten. »
sergeant •
korpor. •
soldaat •
»en zal alle drie maanden door de corpsen aan den chef der generale staf worden gezonden lijsten der inlandsche militairen, welke in 't geval zijn pensioen of gagement te kunnen erlangen, geverifieert door den commissaris van oorlog en chef van den staf of commanderenden officier der divisie".
5 November. Maatregel ten aanzien van slaven^ te Ma- kasar voor den militairen dienst aangekocht.
Als een merkwaardig staaltje van de uiterst wiUekeurige wijze, waarop Daendels somtijds de belangen van den Lande behartigde, diene het volgende.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, overwegende, dat de prijs van rd' 90 bij voorscbieting en van rd' 100, zilver geld, bij de leverantie voor ieder slaaf, welke ingevolge de door den Maccassers gouverneur, van Braam, gemaakte overeenkomst op Java word aangebragt om tot den militairen dienst te worden geëmployeerd, veel
Digitized by VjOOQ IC
JKO 1606. H. W. OACNDÈLé.
te . hoog is en alle bevorens op Maccasser getroflen trans- actiën ter verkrijging van slaven surpasseerd;
dat de door den gouverneur van Braam bijgebiagte reden voor dien verhoogden prijs, namel^k het rugtbaar worden te Maccasser, dat de slaven alhier voor den lande zijn ingekogl tegen rd« 175, papier, en op Java a Sp 80, zilver geld, per kop, in geen computatie kan worden gebragt, wifl het gou- vernement nog na die inkopen in den loop dezes jaars aan dezelfde aannemers, welke met den gouverneur hebben gecon- tracteerd, annbesteeding heeft gedaan legen de gewoone betaling van rd' 60 zilver geld voor de beste der slaven, welke door hun alhier zullen worden aangebragt;
dat de voorschrevene daadzaak ten duidelijkste de verkeerde directie van den Maccassers gouverneur in deze prouveerd, daar het gouvernement met grond van den invloed eens gou- verneurs had mogen verwagten, dat hij althans ter plaatse zelve niet meerder voor de slaven zoude behoeven te betalen, als waar- voor men dezelve te Batavia heeft gecontracteerd, en mitsdien het gouvernement niet gerekend kan worden gehouden te weezen om de voorschreven onereuse overeenkomst te homologeeren ;
besluit, dat alle de slaven, welke ten gevolge der door den meermeiden Maccassers gouverneur gesloten transactie alhier en op Java zullen worden aangebragt, tegens de ordinaire betaling van rd* 60, zilver geld, per kop zullen worden geac- cepteerd, doch dat, bij aldien de aanvoerders dier'slaven niet mogten inclineeren dezelve voor dien prijs aan het gouvernement over te laten, dezelve terug kunnen erlangen, mits dan ook dadelijk met alle de door hun herwaards gebragte slaven naar Maccasser relourneerende, alwaar hun de faculteit word gelaten de schade deswegens te verhaalen, zooals zij dit te raden zullen worden.
5 November. Publieke verkoop voor afbraak van ket fortje, Philippina, te Buitenzorg met de daarvoor ge- legen batterij.
yfotgsm DuMdels toA dit forije 'hoegeaaamd geen nut voor
Digitized by VjOOQ IC
IdOd H. W. 0AEN0EL8. SXl
•den dienst van Zyne Majesteit". — De kooper moest binnen acht dagen na den verkoop met het afbreken beginnen en den grond »applaneren".
Blijkens een besluit van 13 December 1808 was deeenige bieder de prefect der Jakatrasehe en Preanger bovenlanden, van Motman, aan wien de afbraak voor 1300 rijksdaalders, papieren geld, werd to^estaan.
8 November. Overvoer van i^recruien of bandieten'' naar Ambon of Banda.
Is besloten, dat alle handelaren, welke ten gevolge van be- reeds geobtineerde of nog te verkrijgen permissie van dit eiland [Java] naar Arouw, Lingga en andere, om de Oost van Indiê gelegen plaatsen ten handel willen varen en dienvolgens, conform de orders op de particuliere vaart en handel, verplicht zijn alvorens Amboina of Banda aan te doen, gehouden zullen zyn bij vertrek van Batavia of van Java op iedere zes lasten, welke hunne vaartuigen groot moi^len we^n, een recruutof bandiet mede te voeren om door hen op Amboina of Banda tegens betaling van rd^ 5, zilver geld, per kop te worden afgeleverd.
15 November. Lasi op den prefect van Samarang en Ü&nak in het bosch van Weleri (regentschap Kendal) rijstvelden te doen aanleggen.
In overleg met den inspecteur-generaal der houtbosschen moesten 60 morgen laag land, in voornoemd bosch gelegen en voor de hout-cultuur ongeschikt bevonden, in sawah's herschapen worden ; maar geld werd daarvoor niet toegestaan.
15 November. Toekettning uit de knjgs-kas eener toe- lage ad 5 rijksdaalders ^smaands aan twee oude en onvermogende weduwen.
15 November. Aanstelling van een Javaan tot fiscaal bij den groolen landraad in den Oosthoek.
Dit is het eerste voorbeeld van dien aard, hetgeen atm- fetrdflèn is.
Digitized by VjOOQ IC
SSl I80è. H. W. DAËNOËLê
16 November. Verkoop van de landen Bekasi en Pa- pisangan.
Is goedgevondeu en verstaan:
ten eersten: het land Baccassie met dies passer aan den heer Raad ordinair van Riemsdijk af te staan voor de daarvoor getaxeerde waarde van rd' 25000, mits de daarop staande twee suikermolens, volgens het daarvan aangegaan contract, in het bezit worden gelaten van den tegenwoordigen huurder, tot dat de schulden van de insolvent overleden suikermolenaars, Sim Simko en Sim Kiamko, aan den Lande zullen zijn verevent; en
ten tweeden: het geheele land Papisangan per publieke vendatie te laten verkopen, onder voorwaarde, dat hetzelve zal belast zijn en blijven met het servitut van alle de pancallangs of ontlaad-, inscheep- en stapelplaatsen van andere suiker- molens, welke zich aldaar bevinden, met een ruime en onge- hinderde toegang tot dezelve, zoo als tegenwoordig plaats vind.
22 November. Inlijving van het rijk Bantam.
Het door Daendels te Serang ter zake genomen besluit luidt, als volgt:
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat na hoogstdeszelfs arrivement te Bantam de geloofwaardigste berigten zijn ingekomen, dat de gepleegde moord aan den commandeur du Puy, den luitenant Kohl, en nog een Europees en drie inlandsche militairen met omstandigheden zijn verzeld gegaan, dat men daaruit met volle zekerheid kan opmaken, dat de Sulthan, ofschoon misschien in het geval zelve lijdelijk, daar in echter, zoo niet genoegen geschept, ten minste niet belet heeft, dat de wreedaardigste en verraderlijkste daaden daarbij zijn gepleegd en uitgeoeffend geworden;
dat wijlen gemelde du Puy, na alvoorens op de gewoone wijze door een zendeling van den sulthan te zijn afgehaald, bij hem in het fortres de Diamant gekomen en in eenige
Digitized by
IdÓd. H. W. OAËNOCLS. 3B$
woordentwist geraakt zijnde over de opzeuding van den afge- zet ten rtjksbestierder of Mancoe Boemie na Bataria, daanran al ten eerste de mishandeling van hem, du Puy, het gevolg geweest is, niet zoo zeer door 4en Sulthan zelven, maar door bet volk van gemelden rtjksbestierder, over hetwelk hij als vorst auihoriteit genoeg hadde zulks te beletten;
dat hier uit al verder de gepTeegde, gruwelijke moord voortgevloeid zijnde, het lijk van den commandeur voormeld bij de beeneu voor den Sulthan en voorts op de veragte- lijkste wijze na de rivier gesleept en daarin is geworpen geworden ;
dat dit hetzelvde geval geweest is met de overige om bet leven gebragte Europezen en inlandsche militairen en boven- dien aan het gedrag, omtrent den in den dalm de wagt gehad hebbenden luitenant Kohl gehouden, is beweezen, met welk een gepremediteerde opzet en verraadelijk overleg die schande- lyke daad is bestierd, daar hij, Kohl, na een nagt in den tronk gezeeten en dus des Sulthans gevangene geweest te zijn, des dakgs daar aan daar uitgehaald en vervolgens in koelen bloede is gemassacreerd, zonder dal die wandaad door den Sulthan, die zulks geheel in zijn magt hadde, is tegengegaan of belet geworden;
dat door eenige van Sulthans zendelingen de order na de bocht van Anjer is gezonden om de drie zich te dier tijd daar bevindende, weerloze Europeezeu almede in koelen bloede Ie vermoorden, dewelke echter, daarvan bij lijds verwittigd geworden zijnde, zulks overzee hebben weten te ontkomen ('):
dat bij arrivement van zijne excellentie met hoogstdeszeiïs gevolg te Bantam gebleken is, dat de Sulthan, wel verre van over het gebeurde zijn leedweezen te betuigen, veel eer op
(') VoigeQS een brief yM deo Raad van lodiö, Chassé, am zQu collega. Riemsd^k, dd. Serang 21 November 1808, z^u deze Europeanen gewAarscliowd door den te Anjer «foor Banlams Koning het gezag voerenden paap'' en over Poeloe Pandiang natr het^fort SpeelwQk gevlachl. Als belooning kreeg die »paap", hadfi Abdoe'tlah, op '^8 November 1808 van Dacndels den titel Aria, een gouden, mei brilUnlen bezetten luiikband en twet* condni krUsen. Ook werd bi{ in z'^n beheer van Anjer bevestigd.
rLAiAAT-BOei DEEL XV, ^ -5 ,
Digitized by VjOOQ IC
$$4 1«Qfi' H..NA/. QA^NOlKÖ
een MBt^rrige wijze de gelegenheden ontdooken heeft om tot esei^ge. bemiddeling te. k^men, niet alleen dopr bet weigeren yan gehot^r aw den prefect der Jaccatrascbe hovenlanden, yifiUexn Gasjmier van Motaian, die met orders van zijne exceUentie aan hem was afgezondeii, maar zelvs ook te dKIi- cultereo in de ootmoetiqg voor het fortres Speelwyk vaa 4w ridder en directeur generaal, Wouter Hendrik vaa IJsseldyk, en den Baeid ordinair van Indien, Petrus Tbeodorus Ghassé» dewelke door z^ne excellentie waren verzegt zich uit het cajmipeipent Ceram ten dien einde derwaards te begeven;
dat zijn excellentie, niet willende of vermogende te dulden, dat de waardigheid van het Hollandsche gouvernement, het- welk door den gepleegden moord ajin een Lands ambtenaar, die de by hem ontfangen orders executeerde, beree^s op eene z<M> ongehoorde wyze was beleedigd, verder wierd gekrenkt, en gebruik makende van de middelen, die hoqgstdezelve ter handhaaving van die waardigheid had n<>dig geacht daar te stellen, zich in de verplichting heeft bevojDden om den Sulthan in zyn dalm te doen ouizingelen en, by weigering zich vry- willig over te geven, door de wapenen d$tartoe te noodzaken, hetwelk dan ook van dat gevolg is geweest, dat de dalm geforceerd en hg, Sulthan, zich gevangen gegeven hebbende^ in *s Lands fortres Speelwijk is oyergeb^agt geworden f);
overwegende verders, dat gemelde, nu gevangen Koning zich geheel onwaardig ge^laakt heeft om langer 'over bet ryk v^n Bantam als zodanig het gezach uit te oefienen ea dat hetzelve door deze met 'sgouyernements waardigheid allezints bestaanbaare démarche direct en in een meervoILeu zin, als bevorens plaats had, is geworden een con^uest, geheel afhangende aan de dispositie en het welbehagen van het Hollandsch gouvernement; en daarby nog in aanmerking nemende de noodzakeHjkheid, dat een zOo veragteHjk schan- daad, als is het vermoorden van 's Lands eersten ambtenaar
(') De traditie wil, dat Daendels. by de gevaogeoDemiDgVaD den SuUao, dezen, die op zfo troon zat. de hand gereikt en hem van dien troon getrokken heeft om aelf daarop te gaan zitten.
Digitized by
lèóè. M. W. OAENOtLfi. iii
en meerdere éJenaren, met die rigear worde befaand^ en afjgedaan, dat andere vorsten en inlanders, aan het HoUandsch gouvernement onderworpen of van dies protectie gebrnik makende, daaraan voor altoos een exempel hebben, heeft besloten :
1^ het koningrtjk Bantam te verklaren tot domein van Zijne Majesteit den Koning van Holland ten einde oVef hetzelve zoodanig te beschikken en te disponeeren, als tot welvaart van land en volk en overeenkomstig het belang van den Lande zal bevonden worden te behooren; 2® den tegenwoordigen kroonprins, Pangerang Ratoe Alie Oe- dien, uit consideratie voor het oude stamhuisdeT Banfamsche vorsten te benoemen tot Sutthan van Bantam, onderzoo- danige bepalingen en restrictien, als bij een daarvoor te formeeren instructie en eed, alsmede bij het reglement, op het bestier van deze prefecture te ontwerpen, zullen worden geéxpliceerd ; 3® de liampongsche provinciën en alle de daar gevonden wordende havens aan het bestier van den Koning van Bantam te onttrekken en onder het direct oppergezach en befaeering van het Hollandsche gouvernement te nemen ; en 4^ het 'Oostelijke gedeelte van het Banlamsche rijk, hetwelk door den Sullhan aan Chineezen is verhuurd geworden, loopende van het regentschap Tangerang langs de rivier Tjidanie tot 300 roeden over de rivier Tjimantjerie, zoo- mede de districten Sading en Jessingen, als afgezonderd van het Bantamsche rijk te verklaren en dezelve met de ommelanden van Batavia te vereenigen.
In 1752 waren de Lampongs door de Indische Regering als leen aan den Sultan v^n Bantam afgestaan.
22 November. Aanstelling van een prefect van Bantam.
Deze, — een oud*eerste secretaris van de Rqgermg — kreeg, met behoud van zijnen rang en pensioen, voorloopig een dagfeld van SOriJksdaakiers, zilver geld.
Digitized by
$K6 ^dOé. H. W. OAÉNOËLd.
^ NoTember. Proclamatie aan hel Bantamsche vdk,
Zyne excellentie de heer Maarschalk van het Koningryk Holland, Herman Willem Daendels, maakt hiermede in hoogst- deszelb betrekking van Gouverneur Generaal praealabel aan alle Bantamsche onderdanen bekend, dat om den wille van het onlangs voorgevallene in Sulthans dalm, waardoor de eere en waardigheid van het Hollands gouvernement en door het- zelve die van Zijne Majesteit den Koning van Holland op de ongehoordste wijze is aangerand en beleedigd, de Padoeka Sirie Sulthan Aboel Nassan Mohamat Isack Sainoel Moestakien door hoogstdenzelven is vervallen verklaard van de Koninklijke waardigheid en dat dezelve eerlang met behoorlijke plegtigheid zal worden opgedragen aan den wettigen kroonprins, Pange- rang Ratoe Alie Oedin, van welk voor het Bantamsche rijk en dies onderdanen noodzakelijk, heilrijk besluit de gemeente door eene publicatie, waarin de redenen, die daartoe aanleiding hebben g^even, breeder zullen worden gedetailleerd, zal worden bekend gemaakt, gelastende en bevelende aan alle pangerangs, aria's en mindere hoofden en onderdanen van het Hollands gouvernement in het Bantamsche rijk om gemelden Pangerang Hatoe Alie Oedin als haar aanstaanden Sulthan te erkennen, verwagtende hoogstgemelde zijne excellentie de heer Maarschalk en Gouverneur Generaal, dat dezulken, die uit vreeze hunne woningen hebben verlaten, daarin ten spoedigsten zullen terug koeren om onder de protectie van het hooge Hollands gouver- nement de rust en vrede te genieten, die het dod is van hetzelve, onder verzekering, dat niemand eenig leed zal ge- schieden, die geen deel gehad heeft in de opgemelde, aan het Hollands gouvernement aangedane beleediging.
En opdat hiervan niemand eenige onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze gepubliceerd en geadigeerd worden ter plaatse gebruikel^k.
S4 November. Prodamatie aan hel Bantamsche vdk. Alzo de eere van het HoUandscli Gouvernement door het
Digitized by
idOa. H. W. DACN0EL6. 557
doodsehklen van den Pangerang Warga di Radja, bevooreos mancaboemie of rijksbestterder, en verdere genomene maai- regden geooegzaam gewroken is over bet vermoorden van haar eersten ambtenaar, den commandear te Bantam, P. P. Da Poy, zo word hiermede uit naam van zijn excellentie den Haarschalk en Gouverneur Generaal aan alle Bantammers, zonder eenige uitzondering, vergiffenis verleend en gegeven over het gebeurde.
En opdat een ieder zich daarna schikken en gerustelykin zijn woning kan terugkeeren, zal deze worden gepubliceerd en geaffigeerd 4er plaatse gebruikelijk.
24 November. Macluiging op den SuUan van Bantam de nalatensckap van den ter dood gebrachten rijks- bestuurder zich toe Ie eigenen.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dal, daar de nieuwe orde van zaken in het Bantamsebe rijk, waardoor de bezittingen van ieder individu wordt gewaarborgd en derzelver nalatenschappen aan hanne naaste bloedverwanten moeten vervallen, nog niet is geïntroduceerd (') en boven des de op heden gefusilleerde rt)ks- bestierder, Pangerang Warga di Radja, door zijne misdadige handelwijze althans niet heeft gemeriteerd, dat zijne naast- bestaanden, bif uitzondering dier oude instelling, in het bezit van deszelfs nagelaten inboedel zouden worden gelaten.;
en tevens aan den nieuw geêligeerden Sultban van bet Bantamsch rijk een blijk willende geven van boogstdeszelfs toegenegenheid en vaderlijke zoi*gen om den Sultban in de gdegenheid te stellen om zich op eene, aan zijne hoge charge geëvenredigde wijze te kunnen etablisseren ;
besluit den Sultban van Bantam te autoriseeren en te qualiflceeren zoo als dezelve wordt geautoriseerd en gequali- ficeerd bij deze, om den meermelden boedel van den pangerang
(>) De Bajitamsche adat luidde, dat d<; Sultban. dn» ycj kiezende, elke naltten- scbap van een z^aer onderdaneD kon naasieo.
Digitized by VjOOQ IC
3»6 1*08. H. W. OAENOCLÖ.
Warga di Radja aan te slaa& e» zich toe te eigetten en deozelvaft tot dat einde te agterhalen en te doen agterbalen^ werwaards dezelve zicb door bet r^k van Bantam verspreid oiogt bevinden.
26 November. Eed-formulier voor den rijkshesluurde^^ van het Bqntamëche rijk.
Ik beloove en zweere, dat ik Zijne Majesteit den Koning van Holland als opperheer van het rijk van Bantam en zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal en de Raden van Indien als hoogstdenzelven representerende gebouw en g^ti^uw zal zgn;
dat ik den dienst van ryksbestierder over het Bantamsche rijk ifiet alle ijver en vlijt zal waarnemen tot welvaart van land en volk;
dat ik den SuUhan het beboorhjk respect zal bewijzen, doch g^ene bevelen van zijn hoogheid zal uitvoeren, als die door den prefect van het Hollands gouvernement aan bent giggeven zyn>t nav«dgens de instructie, door den Koning vóór het aanvaarden van den Bantamsche troon plegtig bezworen ;
da4 ik waken zat tegen alle onwilligen, die zioh in het Bantanispbe rijk zouden mogen vertoonen, en den prefect zal infimukeren van aite zaken> die tegen de goede rust van het rijky helJEij door dea Sidthan of anderen, mogteu geprojecteerd of ondernomen worden.
Op den 27»«" November 1808 werd deze rijksbestierder, die den titel Arja voerde, tot Pangerau verheven
26 November. Inlijving bij het Bataviei^sche gebied van de Imden Sading, Djasinga^ enz.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat de verwaarloosde staat van policie, waarin de nieuw van het Bautamficb ryk afgenomene
Digitized by VJ»
1800/ H. W. 0AËNDÊL6. 5t»
en hij Ae Bi^tdviasche omut^hnden getoegde landerijen Sadmg en Djasinga en het Oostelijke gedeelte van het rijk vao Batrtatn; loopende van het regenlRchap Tangerang laug» de mier Tjidinie tot over de rivier Tjikandie, verkceren, vordert, dat daarin spoedig en efBcatieus worde voorzien en geregeM op dé zelfde voet en wijze, ak ten aanzien der oimnelahden fait Batavia is geadopteerd;
en tevens ter voorkoming van alle dobiteilen het gedacht territoir van behoorlijke Umiet-scheidingen willende doen voorzien;
besluit den drossaart der Bataviasche ommelanden, L. Z. Veeekenis, te geladen, zo(V als hij gelast wordt bij dezen, zidr naar de voorschreven districten te begeven en zicK aldaar naat* den staat dier landen te informeren en te doen informeren, ten einde op grond zijner verkregen kennis de geschiktste middelen aan de hand te geven om in dezelve eene gelijke ini%ting en poticie in te voeren, als in de ommehndénf vlan Batavia is gerecipieerd; met verdere last om direct een aan- vang te maken met de grensscheidingen van merkpalen te voorzien, aan de eene kant beschreven of gebrand met het woord Batavia en aan geene zijde naar het Bantamsch ter ritoir met het woord Bantém: ert [wordt hem] tot het inf etecutie brengen van dit laatste poinct authoriéatie verleend ten dien einde een geschikt persoon van hel kantoor vaft dèn landtneter te recjnireren.
Nbpens de kampongs, hehoorende tot de desa Lenkonlg, uit ongeveer 50 huisgezinnen bestaande en jaarlt|k« voor 30 Spaamche matten aan producten opleverende, ontstond geschil bt| bet bepalen der grensscheiding tifsschen Bantam en Djasinga, waarom de Regering den 28'^" Maart 1809, »ter •eviteering vanr alle dnbiteiten" bepaalde, dat Lenkomg bij Djasinga behoorde
27 November. Instructie voor deti Sultan van Bantam. Ofschoon de scbaudelijkc en verraderlijke moord, onder het
Digitized by VjOOQ IC
360 1808. H. W. OAENOELS.
oog Tan den na van den Bantamschen troon vervallen verklaarden Koning, Paducca Sirie Sultan Aboei Nazar Mohamat Iriiak Sainoel Mofakier, en zijne raadslieden en wel bijzonder op instigatie van den verachtelijken rijksbestierder, den {fangerang Warga di Radja, aan den eersten ambtenaar van 't Hollandseh gouvernement, den commandeur Pieter Pbilip du Puy, en eenige mindere dienaren gepleegd, aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal Herman Willem Daendels, genoegzame en billyke redenen gave om de waardigheid van Koning over het Bantamsche rijk voor altoos te vernietigen en af te schaffen, te meer daar opgemelde Koning, wel verre van zyn schuldig hoofd in den school der genade en vergiflenis te l^en, op een halstarrige wijze heeft van de hand gewezen de gelegenheden, die hem tot het verkrijgen derzelve gegeven waren, waardooï* zijne excell^tie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, als representerende Zyne Majesteit den Koningvan Holland, zich ter handhaving van de eer en waardigheid van het Hollandsch gouvernement verpligt heeft gevonden om hem daartoe door militaire maatregelen te noodzaken en waardoor dan ook het kasteel, de Diamant, hetwelk tot een verbiyfplaats heeft gediend van de Bantamsche Koningen, met alles, wat daarin is, is geworden een eigendom van den overwinnaar, zoo heeft zijne excellentie de Maai*schalk en Gouverneur Ge- neraal echter uit consideratie over de onschuld van den Kroonprins, den pangerang Ratoe Alie Oedien, aan die onge- hoorde schandaad, waardoor de nagedachtenis van het aloude Bantamsche Koninklyk geslagt voor eeuwig is bevlekt gewordtti, op denzelve wel een gunstig oog willen vestigen en daardoor aan hem en de Bantamsche onderdanen willen toooen, dat, zoo zeer als het Hollandsche gouvernement niet viril en nimmer dulden zal, dat hetzelve op eenigerlei wijze worde beleedigd, ook aan de andere zijde genegen is zich te schikken naar de oude gewoonte van het Bantamsche ryk, dewelke steeds mede heeft gebragt, dat hetzelve door Koningen is bestierd ; en uit welke consideratie h(H)gstgemelde zyne excellentie by hoogst- deszeKs besluit van den 2r" November dezes jaars gemeldeu
Digitized by VjOOQ IC
- H W. OAENOEL& 361
pangening Ratoe Alie Oedien heeft aangesteld tot Sultan Yan het Bantamsche rijk onder de volgende conditien en verpligtingen :
Art 1. Dat de op de kost lan Sumalra gelegene en in den jare 1753 door de roormalige Compagnie ter beheering aan den Sulthan Aboel Moehalie Mohamad Wasie Halaniien in leen afgestaane Lampongsche provintieu voortaan van hel BantamsGhe rijk zyn afgescheiden en geheel en al sorteren zullen onder het bestier van het Hollandsch gouvernement, zonder dat de Koning zich daarmede in het minst zal mogen bemoeijen of daarin eenige bevelen geven.
Art. 2. Dat de Sulthan in zelVër voege geen het minste regt zal bd)ben eenig gezag uit te oeffenen over de landen, liggende langs de rivier Tjidanie tot 300 roeden beoosten de rivier Tjimanderie, als ook niet over de landen Sading en Jessinga, al dewelke van bet Bantamsche ryk afgezonden en gevoegd zijn bij de ommelanden van Batavia om geheel en al door het Hollandsch gouvernement, zonder bemoeienis van iemand anders, te worden bestierd.
Art. 3. Dat de Sulthan v^rpligt zal zijn op een plegtige wijze trouwe en gehoorzaamheid te zwoeren aan Zijne Majesteit Aen Koning van Holland, als souverain vorst en opperheer over het Bantamsche rijk, en voorts aan zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal en Raden van Indien als boogstdenzelven repreranterende.
Art. 4. Dat de Sulthan zich onderwerpen zal aan een zoodanig reglement, als hem door het Hollandsch gouver- nement zal worden voorschreven en geschikt zal zijn om, zoowel hem, als den pangerang, pangawas, hoofden en ge* meene onderdanen een gevestigd genot te doen hebben van een welvaart, waarvan zij bevoorens geen denkbeeld hadden.
Art. 5. Dat de Sulthan de orders zal respecteeren en obedieren, die hem door den prefect, die het Hollandsch gou- vernement representeerd, zullen gegeven worden en geene nieuwe uitvaardigen, nog lasten of contributien op de onder- danen leggen zal dan overeenkomstig de bevelen, door den prefect gegeven ot door denzelven goedgekeurd.
Digitized by
3éi
1Ö0Ö H. W. OAENDÊLd.
Art. 6. Dat bij den rijkhestierder, — die door hel HoWandsch gouYerneroent word aangesleld eo de generale aitroerder is der bevalen; dewelke bezweeren zal, dat hij geene andere orders zal uitvoeren dan de zoodanige, die door den prefiect aan den SuUhan gegeven en goedgekeurd zijn, — niet zd nood- zaken tot het observeeren van eenige andere orders, hoegenaiund. Art. 7. De domainen en inkomsten, bevorens tol het hof van Bantam behoord hebbende, zullen voortaan worden verpagt eu geheven door 'bet Hollandsch gouvernement en déSulthan jaarlijks in persoon genieten eensonima van IKOOOSpaansfbe matten; echter zullen aan 'den Koning bovendien verUy ven de passer van het land Krekel, die nu jaarlijks verhuurd is
voor Sp. m. 108
de Wahan » • 160
het verkoopen van buflels aan de snikermolens. . » » 1 70
de pacht van de pinang en zoete appelen » » 80
» • kapok » » 70
H zout op Waliekoekon » » 60
• » » • Panetjikan » • 55
» » « • Boejanagaoe • » .80
shie en kalk op Tanara » » IttO
boffel-slagterijen » » »40
kapok Geram • » IftO
praauw balok en brandhout op Tjabambai). « • S64
gember en toebak op Margalango » • 1S6
vi«ch op Torrate » • 1594
passer op Geram • • 614
Tjilegon • • 464
Margalango » • 180
Margasana • • 108
Kalodra • • 192
Tjidattirie • • 54
Passir lanie » » 74
Ooelatjies » » 36
zoHende* in Am vervolge nteniand van èe Bantamscbe gi*ooten, wie hel ook zij, v^Ltt het betalen van pacht oiilheven zijn.
Digitized by VjOOQ IC
idOd. H. W. DAENOEL6. SOS
Arl. 8. De tegenswoordige pngerangs en andere hoofulM worden gecontinueerd in hnnne rangen, doch zal de Snltfaui geene andere of nieuwe creêeren mogen of aansteilen, hetwelk geheel ei al tan den heer GoayernMr Generaal zal zijn overgelaten.
Art. 9. Ook zal de afzetting van regenten en andere ambtenaren op geeneriei wrjze door den Snllhan mogen ge- sdlieden, maar hQ daartoe verzoek kunnen doen aan den heer Gouverneur Oeneraal, indien wettige redenen die afzetting noodzakelijk maken.
Art. 10. Echter zal de Snllhan het regt hebben ons hun mindere straffe op te leggen en ook om te mogen disponeren oTer de aanstelling en afzetting van mindere dienaren, die tot zijn huis behoren.
Art. 11. Aan de pangerang^ en mindere hoofdeu zuHen worden overgelaten zoo veto rijstvelden en volk, als eenieder lot zijn onderhoud, gevolg en diensten nodig heeft, en zal de Soltban zijne broeders, neeven en verdere pangerangB en hoofden inet alle bescheidenheid behandelen.
Art % Het Hollandsch gouvernement uit het Bantamsche vïj^, buiten de opgemelde domeinen, geene andere voordeolen willende trekken, als uit den aanplant van koffij en peper kiumen voortvloeljen, zal de aanplant daarvan met kragt ge- schieden onder bet toezicht en directie van daarover aan te s teilene Enropeesche opzienders.
Art. 15. De Bantamsche onderdanen, die den aanplant doen, zullen daarvoor worden beloond na volgens de bepalingen, bi) het reglement vast te steUen.
Art. 14. Ter bevordering van den aanplant zullen door den prefect over bet Bantamsche rijk de daartoe bet best geschikte plaatsen worden uitgekozen en de daarover aan te stellen opzienders wonen ter plaatze, waar die aanplantingen geecbieden, zonder daarin door iemané hoegenaamd te worden gehinderd of gemolesteerd
Art. 15. Aan den prefect van het Bantamscbe rijk zal door het Hollandsche gouvernement een plnats lot zijn verbiyf en
Digitized by VjOOQ IC
564 1808. H. W. OAENOEL8.
dat van de meer benoodigde dienaren worden aangewezen, waarin de Sulthan verpligt zal zijn de gevorderd wordende assistentie te bewezen.
Art. 16. Het HoUandsch gouvernement volk noodig heb- bende tot de exstractie van eenige sterktens of andere werk- zaamheden, zal hetzelve door den Sulthan geleverd en die arbeiders door het gouveraement betaald worden.
Art. 17. Alle Europeesche of inlandsche overioopers, die zich in de landen, die aan den Sulthan ter beheering worden overgelaten, zouden willen verschuilen, zullen op zyn order opgezogt en overgegeven moeten worden, zoo als mede alle menschendieven en slaven, deserteurs, zonder onderscheid, zullende de opvatters voor hun moeite behoorlijk worden betaald.
Art 18. De Chineezen, Wetangers of Oostersche Javanen, Maleijers, Baliêrs, Boegioeezen, Maccassaren en andere volkeren, geene geboren Bantammers zijnde, zullen als voorheen niet onder de jurisdictie staan van den Koning van Bantam en kunnen en vermogen te trouwen met Bantamsehe vrouwen en de kinderen, die daarvan voortkomen, zonder eenige uit- zondering, almede direct van de jurisdictie van den Koning ontheven zijn.
Art. 19. Het lijfeigenschap der Bantammers bij dezen vernietigd zijnde, zal dienvolgende hunne nalatenschappen op hunne wettige descendenten of die zij daartoe mogten verkiezen, overgaan, zonder dat, gel^k bevorens, derzelver bezittingen bij overlijden aan den Sulthan zullen vervallen.
Art. SO. De Sulthan zal gehouden zijn de wegen en bruggen in 't Bantamsehe te doen maken en onderhouden navolgens de orders, die hem daartoe door den prefect zullen worden gegeven.
Art. 21. Om voor altoos een exempel van straffe te stellen over den gepleegden nsioord aan 'sLands eerste ambtenaren en mindere dienaren zal het fort, de Diamant, hetwelk door de miKtaire magt is geforceerd en ingenomen, worden af- gebroken en gedemolieerd.
Digitized by VjOOQ IC
iéó8. H. w. oAc^ocLS. iaé
Art SS. De Sultban sal yerpligt zijn zich met toestemming Tan het HoUandsch gouyeraement een ander lerblijf uil te kiezen, tot welken oprigting htj door de Bantamiche onder- danen zal worden geassisteerd, ten ware htj verkoos in het huis, tegenwoordig door hem bewoond, te Terl4y?en, hetwelk hij dan na zyn genoegen kan laten veranderen.
Art. 25. De tempel en de graven van de Bantamsche vorsten zuUra bbjven ter plaatse, waar die zijn, en de Suithan en z^ne bmiiie de permissie behouden als vooriieea daar den godsdienst te verrigten en hunne lyken te hegraven.
Art. m. De justitie zal in het Bantamsche op een beter en geregelden voet worden gebragr, zullende ten dien einde een landraad worden opgericht, bestaande uit eenige Bantamsche hoofden, en welke landraad zal worden gepresideerd door een dienaar van het^HoUandsch gouvernement.
Art. 25. Voor gemelden landraad zal een instructie worden geformeerd, waarna zij zich zal hebben te gedragen, doch zal het recht van het verleenen van gratie voor altoos ver- blyveo aan den heer Gouverneur Generaal.
Art. 26. Alle verplichtingen van de Bantamsche onderdanen zullen geregeld worden en zal niemand kunnen worden ge- noodzaakt eenige diensten te doen, die daarmede niet over- eenkomen, wordende het recht van lyfeigeuschap hiermede voor altoos afgeschaft.
ArL 27. Alle producten en voortbrengselen van het land, item het maken van lijwaten en* andere handwerken zullen vry verhandeld en verkogt mogen worden ter plaatse, waar de eigenaar die brengen zal, zonder aan andere lasten onder- hevig te zijn, als bij het reglement zal worden bepaald.
Art. 28. Alle vorige gebruiken en hadats, die lot verne- dering strekten van 'sLands dienaren, zullen zijn afgeschaft en zal de prefect over hel Bantamsche rijk, bij den Koning komende, zoodanig gerecipieerd en ontvangen worden, als bij een nieuw ceremonieel zal bepaald worden.
Art. 29. Eindelijk wordt door het gouvernement aan den Koning, uilhoofde van zijnen bekrompen staat, geschonken en
Digitized by VjOOQ IC
Mé IdOe. H. W. OAÉNDtLd.
kwijt gwefaoiden alle de oude rijksschuldeu tot een bedragen YAü / &27135, alsmede de sefaulden, die zijne predecesseurs bij 'If^ouverneawnt in de laatste jaren hebben gemaakt.
Art. 50. De ^uitban zal, nadat hij deze instruclie of acte van verbintenis plegtig onder den alkoran zal bezworen en geteekend hebben, lietwelk ook door de pangerangs en hoofden zal gesebiedeu op Maandag den ^8"" November, door eene cmimissie van wegens zijne excellentie den Maarschalk en GoüYeniear Generaal^ mitsgaders de Raden van indien, publiek tot Sulthan over het Bantanascbe rijk worden geprodanieerd, met observantie van zalk« plegtigbeden, als bij die gelegenheid gebruikelijk en na de tegenwoordige omslandigheden geschikt zullen zyn.
Eed voor den Sulthan.
\k belove en zwere, dat ik Zijne Majesteit den Koningvan Holland, als mijn souverain opperheer, en den Maarsch^en Gouverneur Generaal, mitsgaders de Raden van Indien, die hoogstdenzelven presenteeren, gehoorzaamheid en, trouw zal bewijzen in alles, wat van mij gevorderd word;
dat ik in allen opzichte zal naarkomen en, zooveel in mijn vermogen is, zal doen naarkomen, hetgeene mij in deze instructie is voorgeschreven en verder zal voorgeschreven worden;
dat ik met diepe orkentenis voor de aan mij bdwezene gunst do onder mij gestelde Bantsrmsche onderdanen met redelijkheid behandelen en hunne welvaart bevorderen zal, zonder hen van bunnen wettigen eigendom te ontzetten of hun diensten en belastingen op te leggen, waardoor zij afkeerig zouden kunnen worden van mijn bestier;
dat ik mij voorts zal gedragen als een braaf Koning, die de welvaart van zijne ondergeschikten in allen deele behartigt, alleen met onderwerping aan zoodanige dispositien, als het Hollandsch gouvernement, dat mrijne wettige overheid is, blJ gebreke van dien over mij zal wiDen nemen.
(Onder stond) Op speciale autborisatie van zijne excenentie
Digitized by
I60d. H. W. OAËNDËLê. S(t7
dea Maarscbalken Gouverneur Generaal faebbe ik (') opgemelden eed, in presentie van de in margine bekmd geatelde gecooh DBuUeerdeng {% den Pangerang Ratoe Mohamad Al^ Oedien doen voorlezen, dewelke denzelve daarop ten plegtigste op den al- kiMan bezworen beeft, betwoljk ik hieronder mei myne gewone bandteekening en Konings ziegel voor het comptoir Bantam bevestig.
'28 November. Proclamatie aan hel Bantamschc volk.
Wij, Hemian Willem Daendels, enz. doen te welen: nademaal de voormalige Koning van Ban lam, Padoeka Sirie Sutlhan Abdul Nazar Mohamat Ishak Zynoel Moelakien, zich niet beeft ontzien om, bestierd door zijne slegte raads- lieden en speciaal door de instigatie en medewerking van den veracbiclijken pangerang en rijksbestierder Warga di Radja, den eersten ambtenaar van het HoUandsch gouvernement Ie Bantam, den commandeur Pieter Philip du Puy, en noch eeoige andere Lands dienaren in zijn eige dalm op de ver- i-adelijksle wtjze onder zijn oog te laten vermoorden en bovendien, als was die schandaad niet bereeds misdadig genoeg, de tijken van gemelden commandeur en verdere dienaren op de wreedste wijze te mishandelen, hetwelk hij, even wel als de moord zelve, hadde kunnen beletten, over welke, in de Bantamsche geschiedenis nimmer gehoorde euvel- daad hij, Solthan, geen het minst berouw getoond of ver- giffenis gevraagd, maar veel eer de gelegenbeden van de hand gewezen heeft, dié hem lot het verkrijgen van dien gegeven waren, en waaruit dan ook is gevolgd, dat zijn excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal heeft moeten gebruik maken van de aan hoogstdenzelven ter handhaving van de eer en de waardigheid van het HoUandsch gouvernement tocivertrouwde middelen otu den dalm te overweldigen en den Koning gevangen te nemen;
(*) W. H. van fJssddp.
C) B. TOD LüUow en G. W. C Tan Motmao.
Digitized by
5éè 1dÖ8. H. W. DAèNOëtè.
en daar gemelde Koning door dit zijn schandelijk gedrag zich geheel onwaardig heeft gemaakt om den throon van zijne voorouders langer te bezitten en om die reden op den ^r° November door zijn excellentie den Maarschalk en Gou- verneur Generaal van zijn throon vervallen is verklaard, waardoor dezelve is komen te vaceeren ;
zoo is het, dat zijn excellentie de Maarschalk voormeld, zoo uit consideratie van de onschuld aan opgemelden moord van den wettigen kroonprins, den Pangeraug RatoeMohamat Alie Oedien, als uit die van het respect voor hel oude geslagt van de Bantamsche Koningen en het verlangen der natie, en geen gebruik willende maken van 't door al het gebeurde en daarop gevolgde overweldiging van dën dalm verkregene regt om de waardigheid van Koning over het Bantamsche rijk voor altoos te vernietigen en af te schaffen, heeft goedge- Vi»nden op den :21^" November wederom tol Koning van Bantam aan te stellen den opgemelden Pangerang Raloe Mohamat Alie Oedien.
En daar het gebruik medebrengt, dat die aanstelling op eene pleglige wijze ter gewone plaatse geschied, zoo heeft meergemelde Maarschalk en Gouverneur Generaal al verder goedgevonden daartoe te benoemen den prefect van de Jac- calrasche bovenlanden, Gerrit Willem Casimir van Molman, en den kolonel en chef der genie, Balthazar Fredrik Willem baron von Lutzow, met volle macht om gemelden Pangerang Ratoe Mohamat Alie Oedien aan den volke voor te stellen, zoo als dezelve voorgesteld word by dezen, tot wettigen Koning van Bantam onder d^n naam en titul van Padoeka Sirie Sulthan AbduI Mafachier Mohamat Alie Oedin.
Gelastende en bevelende aan alle pangerangs, pangauwas, mindere hoofden en onderdanen van het Hollandsch gouvernement in het ryk v^ Bantam om gemelden Pangerang Ratoe Mohamat Alie Oedien te erkennen, te respecteeren en te gehoorzamen als hun wettigen Koning, hebbende vermeend zulks alzoo ten nutte en welvaart van het Bantamsch rijk en volk te behoren.
Digitized by
IdOd. H. W. &AÈNOELÓ. ieé
Een aittoerig •project-ceremonieel voor de krooning tan •den Koning van Bantam op Maandag den 28^ November • 1808' is vastgesteld, waarin o. a. merkwaardig is:
dat, na voorlezing van »het manirest*' in de HoUandsche en Maleische talen, de hoogepriester in het Arabisch de genealogie der Bantamsche Sultan's moest voorlezen;
dat de 1^^ commissaris, staande aan de rechter zijde van den Sultan, de rijks-kroon op diens hoofd zoude plaatsen ;
dat de Sultan, de kroon afgezet hebbende, zich »na lands •gebruljk" moest laten wegen;
dat hij •alleen" met eene gereed slaande koets naar den tempel zoude rijden, geëscorteerd door een detachement dragonders ;
dat hij eindelijk, na andere plichtplegingen, voor den Gouverneur-Generaal in het fort SpeelwLjk zoude gebracht worden, waar hem een diner en negen officiële toasten, ver- gezeld van kanon-schoten, wachtten, zijnde de laatste toast: •de grootmoedigheid van het gouvernement, verleend bij het 'geeven der generaale amnestie".
30 November. Regelingen nopens de koelt s^ werkzaam aan de versterkingen in de Meeuwen-baai [Bantam).
Is heloten, dat aan de onderdanen van Bantam, welke aan de werken in de Mee^we baai zullen worden geêmploijeerd, drie stuivers, zilver geld, voor ieder dag werkens zal worden uitbetaald en [dat zij] dezelvde randsoenen zullen genieten, als aan de inlaudsche militairen worden verstrekt, uilgenomen de arack.
Onder bepaling voorders, dat, ten einde aan de rijstvelden of andere tak van culture der geêmploijeerd wordende iOO man geen schade worde loegebragt, dezelve alle 14 dagen door 200 andere Bantammers zullen worden geremplaceerd.
30 November. Opdracht van het land Djasinga aan dm Maarsclialk en Gouverneur- Generaal, DaendeU.
b goedgevonden en verstaan:
n.AlAAT-mE BOL IT. ^ S4 t
Digitized by VjOOQ IC
S70 IdÖd. H. W. DAÉNÓÉLÖ.
Ten eersten: tot een teeken voor de gemeente van de door z^ne excellentie den beere Maarschalk en Gouverneur Generaal in Bantam bestreden overwinning heden morgen te twaalf uuren al het geschut van de stads wallen te doen lossen.
Tea tweeden: het land Jasinga aan hoogstgemelde zijne excellentie van wegens deze regeering te laten aanbieden tot een blyk barer dankbaarheid voor de opgemelde, heuchelijke gebeurtenis, ten einde over hetzelve in vrijen en vollen eigendom naar boogstdeszelfe goedvinden te kunnen beschikken.
In de resolutién der Indische Regering van 3 December 1808 is aangeteekend, dat Daendels het land Ojasinga had •geaccepteerd".
Hij heeft zulks echter niet langer mogen behouden dan lot den 28*^®° Grasmaand 1810, toen te Batavia ontvangen werd eene missive van den Minister van marine en koloniën, gedag- teekend 15 Hooimaand 1809, waaruit bleek, dat Z. M. de Koning met de «uitterste bevreemding** had bespeurd, boe de Indische Regermg door het wegschenken van het land Djasinga zich een souvereiniteils-recht had aangematigd, het- geen alleen aan Z. M. toekwam, weshalve de gift «geannulleerd »en buiten effect" gesteld werd.
Ter zijner verontschuldiging schreef Daendels naar Neder- land, dat hij, »hoe zeer met een geoorloofde vooruitzicht op » eigen voordeel, nog thans het land Jasinga minder om die » reden had geaccepteeixl, als uit een poiuct van ambitie om •hetzelve te trekken uit den staat van woestheid, waarin •het zich te voren bevond en door het oponthoud van roevers •en kwaad volk tot een geessel was van de ommelanden".
Voor zijne ten behoeve van Djasinga gedane uitgaven ver- langde Daendels geene -compensatie".
2 December. Opheffing van hel hospitaal, verbonden aan het pennislen-gesticht te Batavia,
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal,
Digitized by VjOOQ IC
1è06. H. W. OAtNOtLft. %H
in aaDiDerking nemeDde, dat bij de vereenvoadigde Inrichtliig der geneeskundige dienst te BataTia en de complete organisatie van ^sLands tniiten-hospitaal het oimoodig is geworden om een bijzonder hospitaal voor het geslicht d«r pennislen aan te honden;
besluit het gedachte hospitaal finaal in te trekken, zoo als geschiedt bij dezen, met qualificatie np de directeuren tan het gedachte instituut om, bij indispositie der pennisten, dezelven naar het bmten hospitaal te doen overgaan, ten eindfl aldaar op dezelvde voet en wyze behandeld te worden als de offi- cieren van 'sKonings armee en marine.
5 December. Maclulging op het collegie van BoedeL meeideren i^om, lot dat liet fond$ van onbekende erf- gcnaamen en kamer ongelden weder toereikende zal zijn^ de voorschotten^ welke door gedagie kollegie bij hel emandpeeren van slavinnen^ die bij haar insolvent over- leden lijfheeren kinderen hebben vertvekt, worden ver- slrelU, te belalen uit de inkomsten der belasting, op het emancipeeren van lijfeigenen door Chineezen en inlanders gesteld'. %
3 December. Intrekking van het bepaalde op 30 becember 1800 nopens het uitzetten van gelden door hel cottegie van Weesmeesteren,
Bet kollegie van Weestmeestcren vertoond hebbende, dat bet besluit dezer regering van den 30"" December 1800, waarbij de respective kollegien worden gelast om, ter togemoed- koming der in verval zijnde wagen-verhuurderljen, van de capi talen, by hun op dezelve beleend, voor eerst en tot nader order, instede van een half, een quart percent ter maand te laten betalen, zeer tot nadeel en bezwaar van de inkomsten der kamer is strekkende, aizoo aan de pupillen zelfs drie achtste ten hondert ter maand werd te goed gedaan en daarenboven, buiten de gewone renten, een merkelijk getal
Digitized by VjOOQ IC
5574 lÖOé. H. W. ÖAÊNOELd.
behoeftige kinderen uit de kamergelden werden onderhouden, zoo is goedgevonden en verstaan, met intrekking van voor- noemd besluit van den 50^ December 1800, hun Eerwaarden wyders te permitteeren om de hun aanbetrouwde capitalen uit te zetten op zoodanige renten, als zLJ ten besten en meesten voordeele noodig zullen oordeeien, mits echter niet . exeedeerende een half percent ter maand.
5 December. Benoeming door de Indische Regering van een Bataviaschen predikant tot professor honorair in de theologie.
In aanmerking genomen zijnde de langjaarige dil^nstver Hgtinge van den thans eenig overgebleeven predikant van de Hollandsche gereformeerde gemeente alhier, Johan Theodorus Ross, en de bereidwilligheid en onvermoeiden IJver, waarmede hij die eerwaardige bediening steeds waarneemd ten genoegen en goedkeuring van dezelve gemeente, zoodat hij daardoor en door zijne roemens waardige talenten in de verkondiging van Gods woord en zijn onbesproken wandel de algemeene achting en genegendheid heeft verworven;
en daar deze allezints loffelijke verdiensten eenige belooning meriteeren, zoo is met goedkeuring van zijne excellentie den beere Maarschalk en Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan denzelven aan te stellen tot professor honorair in de theologie, onder het genot van eene extra toelage van rd* 2000 's jaars boven het thans door hem genoten wordende vast jaarlijks tractement; en zal hiervan aan den kerkenraad der voorzegde, gemeente worden kennis gegeven.
-p December. V oorschriften nopens den verkoop van opium.
Nademaal ons te voren is gekomen, dat de pachter van den invoer en verkoop van amfioen te Batavia, dies ressort en het Bantamsche rijk zich zonder de nadere voorziening dezer
Digitized by
- H. W. OAENOEL8 S7S
regering niet genoegzaam in staat zal bevinden den clan^t- tienen handel ilt dat artikel naar ycreiach te. kunnen tegen- gaan, zoo is hef, dat wij, hierin willende voorzien, op den 3**' dezer in Rade van Indiê goedgevonden hebben te stataeeren, gelijk gestatueerd word bij dezen:
dat, bij aklien eenige clandestine handelaars in amfioen zich bi} achterhaling tegen het volk van den pachter komen te verzetten, de potia*8, zoo van de bazaars, als die der suiker- molens, en alle de hoofden in het Bantamsche ryk gehouden zoUen zijn het volk van den pachter te adsisteeren en dat, zulks voorvallende in de campongs, de wljkmeesters, manda- doors en campongs volkeren tot een gelijke adsistentie zullen verplicht wezen;
dat de potia's van de suikerraolens, aan wie de handel in gekookte amfioen voor hunne boejangers is gepermitteerd, voorlaan niet meer op particuliere wegen en plaatsen dien handel zullen^ mogen drijven, zooals thans plaats vind ;
dat de amfioen, welke gouvernements wege is verkochten door de inwoonders alhier nog word bezeten, voor ultimo dezer maand door hen zal moeten worden van de hand gezet or, tot dat hun de gelegenheid tot den uitvoer daarvan zal voorkomen, in 's Lands pakhuizen worden geborgen, dan wel, zulks verkiezende, aan het gouvernement zal kunnen worden teruggegeven voor de prijzen, waarvoor die bij hetzelve is ingekogt;
en eindelijk dat het den pachter zal vrijstaan alle de bollen amfioen bij verkoop te mogen tjappen en de ongeljapte te agterhalen en te confisqiieeren.
Gelastende en bevelende den drossaard der Balaviasche om- melanden, den baiUuw dezer stad en den prefect Ie Bantam, alsmede een ieder, dien het zoude mogen aangaan, den inhoud dezes stiptelijk te agtervolgen en te doen agtervolgen.
En opdat niemand hiervan eenige onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo ter dezer hoofdplaats, als op de pre- fecture Bantam gepubliceerd en in de Chiueesche en gewone inlandsche talen worden geadigeerd ter plaatse gebruikelijk.
Digitized by VjOOQ IC
S74 1B08. H« W. OAENOEL8.
€ December. Bepaling van de hoeveelheid kruit voor kardoezen.
h besloten, dat voortaan bij de kardoezen voor alle calibers de ondervolgende quantiteit kruit zal worden ge- bruikt» als:
tot de schoten met rondscherp een derde gedeelte der zwaarte van de kogel van 't kanon;
tot de schoten met druiven of blikke doozen voor de veldstukken en voor de zwéiardere calibei*s, mede een derde van de kogel zwaarte;
wijders dat de saluten, dewelke van de havens gedaan worden, met een derde van de kogel zwaarte zullen geschieden en dat tot de andere saluten, alsmede bij de exercitien, eeo zesde gedeelte van de kogel zwaarte zal worden gebezigt.
Zie ook 15 Lentemaand 1810.
6 December. Voorziening in de behoefte aan rijst en oly van de militairen te Buitenzorg en te Djasinga.
b besloten, dat de gewone verstrekkingen aan de troepes op Buitenzorg en Djasinga van oüj en ryst voor den minst verkrygl^aaren prijs zullen worden iugekogt en verstrekt, eo dat mitsdien zal cesseren de verstrekking van gemelde arti- kelen uit de magazijnen te Batavia; wordende de schout. Halewijn, belast met den inkoop op de minst kostbare wijze van meermelde artikelen, voor zooverre benodigt.
7 Oaeember. Verhooging der tractemenlen van de klerken op het bureau van den commissaris van oorlog voor de divisie Batavia.
De l"" klerk kreeg 40 in plaats van 15 rijl 's maands ; de 2' 35 in plaats van 20 en de 5'' 50 in plaats van 20 rijksdaalders.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8. 37K
7 December. Regeling der uitbetaling van tractemetiten aan militairen in het Buitenzorgsche.
Zt)oe excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat Toor de militairen, gedetacheerd op BoitenziM^ en op het 9 land van Jasinga, de inkoop van alle noodwendigheden aan deze troupes dnurder dan ter hoofdplaats Batatia komt te staan, terwijl bovendien op het land Jasinga de grove, kopere mant gebed ongangbaar is;
besluit, dat de tractementen dier troupes, voor toover dezelve op Buitenzorg guamizoen houden, zullen worden uitbetaald voor de helft in zilver geld en voor de wederhelft in papieroi van credit en koper munt, terwijl het menage-geld conti- nueren zal in kopere munt betaald te worden;
dat wijders aan de troupes, op het land Jasinga gedetacheerd en aldaar het gebruik der Japansche kopere munt missende, derrelver tractementen zullen worden uitbetaald geheel in zilvere muntspecie, als mede het menage-geld, doch zonder de verhoging, welke aan de troupes in en om Batavia geaccor- deert is;
voorts, dat de tractementen der officieren, behoorende tot de gener&Ie staf op Buitenzorg, uit aanmerking der extra- ordinaire depenses, waaraan dezelve bij continuatie subject zijn, even als op Samarang, mede alhier uitbetaald zullen wordoi de helft in zilver en de wederhelft in papiere munt, zonder intermissie.
Den 13^° December 1808 is deze regeling ook toepasselijk verklaard op de militairen, te Tjiandjoer gecantonneerd.
7 December. Regeling van het ceremonieel, in acht te nemen door den prefect en den Sultan te Bantam.
Art. 1. Er zal geen ceremonieel plaats hebben als bij gelegenheid, dat de prefect eene buitengewone audiëntie bij den Koning zal gevraagd hebben.
Digitized by VjOOQ IC
376 1808. M. W. 0AEN0EL6.
Art. 2. Bij die of dergelijke, oflBcieele gelegenheden, dewdke aan «lo omstandigheden worden overgelaten, moet de prefect, na alvorens den Koning van de reden van die ontmoeting te hebben doen informeren, door vier zendelingen afgehaald en het ceremonieel van de zijde der Bantammers geobserveert worden bevorens gebruikelijk.
Art. 3. De prefect, na den Koning gaande, zal zich doen dekken door een groote paijong, van binnen geheel verguld en van buiten met een vergulde rand van een voet breed en overigens ligt blaauw geschildert met een vergulde knop ; dezelve zal door een eigen bediende moeten gedragen worden tot aan de woning van den Koning, wanneer die moet worden overgenomen door een hofmeid met de geele hof band om den hals.
Art. 4. De Koning zal, bij het binnen komen van den prefect, van zijn zetel opstaan en hem tot aan den ingang te gemoet komen, wanneer de prefect, tot hiertoe gedekt zijnde, den Koning groet, tegelijk dat zijne hoogheid dezelvde pligtpleging aflegt, en, zich wederom dekkende, plaats neemt aan zijn hoogheids regter hand, wanneer hij zich vervolgens na verkiezing kan ontdekken
Art. B. Ingevalle het ceremonieel mogt vorderen, dat de Koning in het publicq verschijnt en de prefect daarbij dient present te zijn, zal hetzelvde worden geobserveert, moetende de prefect den Koning gedekt bij de regterhand leiden roet de paijong boven zich.
Art. 6. Als de Koning bij den prefect komt, zal bij het ingaan van Speelwijk of elders, alwaar die ambtenaar verblijf houdt, voor hem drie roffels geslagen worden en zal de prefect hem rccipieeren binnen het huis aan den ingang, doch zullen mindere dienaren hem ontvangen voor of buiten dezelve.
Art. 7. Zoowel de mindere Lands dienaren, als de prefect zullen te voet. met rijtuig of te paard kunnen gaan en rijden, waar zij willen, zonder dat bun daarin eenige hinder zal mogen worden loegebragt. Echter zullen zij zich menageeren in 's Konings woning of thuinen te komen zonder voorkennis.
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENOELS. 577
Art 8. Als de prefect of andere dienaren den Koning op weg ontmoeten, zal een ieder den halven weg nemen en, elkander groetende, passeeren, doch zullen de gemeene militairen voor den Koning front maken.
Art. 9. Als de prefect officieel na den Koning gaat, zal hij een Ujfwagt Toor zich laten uitmarcheeren, bestaande uit een sergeant, een corporaal en twaalf gemeenen.
Art. 10. Bij alle andere gelegenheden, als de prefect het noodig oordeelt, zal de Koning bij hem moeten komen, wanneer hel ceremonieel word geobsenreerl, bij artikel 6 bepaald.
Art. 11. Bij aankomst van den prefect op Bantam zal hij den Koning daarvan doen verwittigen, die liem daarop een ver- welkomst-visite zal doen, alvorens hij die bij den Koning aflegt.
Art 12. Overigens word het aan den prefect en Koning overgelaten om elkander familiaar zonder ceremonie te ont- moeten na welgevallen: zullende hij, prefect, in alle gevallen zoi^en voor de handhaving van de waardigheid, die hij re- presenteert, en in zelver voege zorgen, dat de Koning en zijne hofgrooten, zoowel van de zijde dfer Europeezen, als van zijne eigene natie, behoorlijk in zijne waardigheid werde gerespecteerd.
8 December. Verstrekking van rijst en olij aan officieren mn gezondheid.
Is besloten de verstrekkingen van rijst en olij voor de officieren van gezondheid te bepaalen, gelijk dezelve bepaald wordt by dezen, op zoodanigen voet, als volgens tarief van randsoenen voor de subalterne officieren der armee in Indien na hunne rangen is gereguleerd en vastgesteld. En de ver- strekking daarvan te laten ingaan met den eersten dezer.
8 December. Uitbreiding van hel personeel bij de werf ie Rembang.
Aan dat personeel werden toegevoegd:
Digitized by VjOOQ IC
378 1808. H. W. DAËNDELé.
twee opper- en twee onder-timmerlieden, een baas^smid, een blokkenmaker, een boekhouder, drie schrijvers.
9 December. Bepaling, dal aan zieke kellinggangers voor mieke-kost*' uitbetaald zoude %vordm een stuiver, in plüots van een duit, per dag.
11 December. Voorwaarden voor de verpachting van de sjalibandarijen en van *s Lands domeinen te Cheribon.
Art. 1. De verpagting zal geschieden als van ouds bij den opslag en gedirigeert worden door den prefect, ten overstaan van den negotie-boekhouder, pakhuismeester en geadsisteerd door den scriba als secretaris.
Art. 2. Op Cheribon. zelve zullen de ie verpagtene do- meinen opgeveild worden, dog men zal dezelve onderscheiden in die geboren tot Cheribon, als van Lossarie tot aan Astanie en van daar die, welke onder Indramaijoe gerekend worden, tot aan Papariang.
Art. 3. De tijd dezer verpagting zal slegts een jaar duu ren, dog die van het zout vijf jaaren, onder deze voorwaarde nogthans, dat, vermits dit articul nog nimmer is verpagt ge- worden en uit dien hoofde door den pagter te hoog kan worden aangeslagen tot zijne aanmerkelijke schade of te laag tot prejuditie van het gouvernement, het aan het gouvernement uit consideratie der bovengemelde omstandigheid, zoowel als aan den pagter zal vrijstaan om met hel uiteinde van bet eerste of tweede jaar de pagt óf van de zijde van het gouvernement in billijkheid te verhogen dan wel op nieuw publiek te doen verpagten, óf van de zijde des pagters dezelve te abandonneren, mits in dat geval de pagl door het gou- vernement aan den pagter of wederkerig door den pagter aan het gouvernement zes maanden voor de expiratie van
Digitized by VjOOQ IC
1d08. H. W. OAENDCLS. 57d
bet lopende jaar worde opgezegt, terwijl oTmgens na omme- komst van de twee eerste jaren de toorscbreven restrictie voor de Tolgende jaren geheel zal wegrallen, hetzij dat de eerste pagter in de eerste pagt blijft continaeeren of dezelve op nieuw worde gevenduceerd.
Art 4. De zotit-pannen alhier, als het eigendom zynde van den gemeenen Javaan, zullen in zoo verre worden ver- pagt, dat de eigenaren zullen verpKgt zijn om dezelve in de daartoe geschikte tyden te bewerken ; tevens zal het almede de pligt van den prefect zyn om te doen zorgen, dat voor- schreven zout-pannen onder het opzigt van den pagter be- hoorlijk bewerkt worden: voorts zal door de eigenaren der zout-pannen al het zout, dat van dezelve zal worden ingezameld, aan den pagter moeten worden gelevert tegens de volgende betaling.
Art. 5. Op Cheribon de coljang van 30 picols tegen
rd* 8 : — zilver geld
te Gabang ■ 3:16 » •
» Lossarie » 3: — » »
• Papariang • 3:6 » »
• Indramaijoe » 4 : 53 » »
en zal de pagter de vrijheid hebben om, boven hetopgemeld inkoops kostende, op ieder coijang bij debiet rd" 15 te ge- nieten, behalven de ongelden van het transport.
Art 6. De pagter zal niet verplicht zijn eenig zout aan het gouvernement te leveren, doch zal het benodigde zout, dat op Garrang Sambong aan de koffij-pakhuizen word ver- kogt, moeten fourneeren, waarvoor egter aan hem zal betaald ^rorden rd« 20, terwijl aan den prefect is aanbevolen om toe te zien en te waken, dat de bepalingen, bij art. 5 en 6 voorkomende, stiptelijk worden agtervolgd.
Art 7. Tot het mijnen der pagten zullen toegelaten worden, niet -alleen alle Chineesen en andere inlanders, welke zich daartoe genegen bevinden, maar ook Europeesche en inlandsche Christenen, mits geene ambtenaren zijnde: en zal zig derhalven ook niemand, onverschillig wie dit zijn moge,
Digitized by VjOOQ IC
380 1808. H, W. OAENDELS.
hebben te onderstaan door zijn meerder aanzien, credit of invloed, dan wel beloften, giften of op eenige andere wijze anderen af te schrikken of terug te houden om deze ver- pagtingen mede te komen bijwonen of op de daarbij opgeveild wordende domeinen te bieden, sub poene, dat, bij ontdekking van dien, de schuldigen daarover ten strengsten zullen worden gestraft.
Art. 8. Zoodra iemand eenige pagt zal hebben gemand, zal hy terstond twee sufiBciente borgen moeten stellen tot volkomen genoegen van het gedagte hoofd derplaatze, welke mede voor derzelver deugdzaamheid zal aansprekelijk wezen, en welke borgen na het aflopen der verpagting zig dadelijk, met en benevens den pagter, bij een secretarieele acte, elk in solidum en onder renunciatie der beneflcien ordinis, divisionis, et excussionis, zullen moeten verbinden tot de prompte vol- doening der pagtpenningeu op de daartoe vastgestelde tijden.
Art. 9. Bij aldten het egter gebeuren mogt, dat iemand der gemelde pagters zig niet in staat bevind sufficiënte borgen te kunnen stellen, dan wel in gebreke komt te blijven de pacht-penningen op de gezette termijnen te voldoen, zoo zal als dan de door denzelven aangeslagen pacht weder op nieuw worden opgehangen en aan den meestbiedende afgestaan, en wel voor rekening van den eerstgemelden pagter, indien namelijk dezelve minder mogt komen te rendeeren, als waarvoor die eerst door hem was aangeslagen, en zonder dat hij in het contrarie geval iets bet minste van het meerder betaalde zal vermogen te pretendeeren of eischen, terwijl daarenboven ook tegen den nalatige in de betaling zoo wel als diens borgen zal voort geprocedeert worden met parate executie op hunne personen en goederen.
Art. 10. Ingevalle een der pagters staande de pagttijd mogt komen te overlijden of op een andere wijze absent te geraken, in zoo een geval zullen de executeuren van den overleden of absent geraakten, dan wel deszelfs gevolmag- tigdens of naaste erfgenamen verpligt wezen de aangeslagene pagt te moeten aanhouden en op dezelvde eondilien, waar
Digitized by VjOOQ IC
1dÓ8. H. W. dAENOELS. sèi
tegen de opTeiling was geschied, Ie administreeren, tot dat de gemelde pagtttjd geheel zal geöxpireerd eIJd of anders daarover zal wezen gedisponeert.
Art. 11. De pagtpenningen zullen door de pagters in goede, wigtige, zilvere ducatons of ronde realen moeten blijven be- taald worden, doch zonder bijvoeging van de bevorens plaats gehad hebbende 8 percent voor den prefect, item 1 percent tot onderhoud der krnissers en V4 percent ten behoeve van den ontvanger der domeinen ; en ook zal de voldoening daarvan niet meer, zoo als vcorheen, telkens van vier maanden vooruit behoeven te geschieden, maar slegts voor een enkelde maand, mits dit als dan ook precies op den bepaalden dag komt gevolg te neemen, te weten, die van Januari) den eersten van die maand en zoo vervolgens, sub poene van in het contrarie geral uit de pagt gezet en verder zoodanig gehandelt te werden, als hier boven aangehaald is.
Art. 12. De pagters zullen daarentegen gehouden wezen, een ieder in het zijne, van de afgaande pagters te moeten ovemeemen tegen een billijke taxatie van deskundigen en van wederzijde te benoemen onpartijdige perzonen de zoo- genaamde kongsies en alle andere, publieke gebouwen en voorraadscbuureu, item vaartuigen, aiumnnitie-goederen en verdere benodigtbeden, welke tot de aangeslagene pagterijeu geboren en niet kunnen worden gerekend een eigendom van den Lande te zijn, en om voorts deze gebouwen, etc. be- hoorlijk te onderhouden, ten einde dezelve na het afloopeii van hun pagt-termiju weder in een even goeden staat, als zij die hebben ontvangen, aan hunne opvolgers te kunnen over- geeven en waarvoor deze dan insgelijks zullen verpligt wezen de door hun daarvoor betaalde waarde weder te moeien resti- toeeren en zoo vervolgens de verdere opvolgers, mits telkens S percent daarvan decorleerende, terwijl wijders, wanneer de pagters zig omtrend de voormelde overneem met den anderen niet wel mogten kunnen verstaan, zij als dan het geschil zullen moeten laten verblijven aan de biUijke uitspraak van den prefect.
Digitized by
J82 1606. H. W. DAÉNDÉL6.
Art. 13. De pagters zullen beyrifd zijn van de berorens door hen gedragene lasten en inzonderheid ook Tan het foumeeren van eenige geschenken, hetzt) in geMe dan wel goederen of anderzints, zoo inin vóór, als na de verpagling en onverschillig onder wat voorwendzel of aan wien dit ook zoude mogen wezen, terwijl dit ten overvloede ook en om tevens allen nadeeligen invloed voor te komen, welke zulks op den pagter zoude kunnen hebben, wel ernstiglijk werd ver- boden, onder bedreiging, dat degeene, die zich daaraan komt schuldig te maken, ten exempel van anderen rigoreus zal worden gestraft.
Art. 14. De pagters zullen zig met niets anders mogen bemoeien als hunne pagten en gevolglijk ook geen aanspraak maken op de preferentie in den inkoop van goederen en producten, veel minder om dezelve tegen de hunne Ie ver- ruilen, dan wel eenige andere monopolie te drijven of zig het regt toe te eigenen om alleen te mogen negotieeren en wat dies meer is, terwijl zij, pagters, in alle deze en andere gevallen, welke niet tot hunne pagt gehooren, gelljkstandig zullen zLjn met de andere, handeldrijvende perzonen en dus ook aan dezelvde orders en wetten onderworpen blijven
Art. 15. De pagters zullen almede geen thol mogen pre* tendeeren van goederen, die voor den Lande worden in- of uitgevoerd, van en werwaarts dit ook zoude mogen wezen, namelijk in zooverre die niet eerst van vreemde of andere schepen ingekogt zijn en waarvan dus nog geen pagt is betaald, dog van alle andere of particuliere goederen, onver- schillig wie dezelve ook zoude mogen toegehooren, zal de bepaalde thol geheven worden en zonder dat iemand, zoo min dienaar, als inlandsche regenten en andere ingezetenen, onder eenig voorwendsel, hoegenaamd, daarvan vrijheid zal mogen pretendeeren, ja zelve de hoofden der districten niet, alwaar de zoodanige goederen worden ingevoerd, uitgezonderd alleen dezulken, welke zig in 's Konings of *8 Lands dienst van de eene plaats naar de andere moeten begeven en die van de betaling van pagt vrij zullen zijn, mits niets anders als hunne
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 38S
benoodigde eigendommen en geen negotie-goederen mede- nemende.
Art. 16. De pagters zullen uit dien hoofde ook vrijheid hebben om aan de rivieren, spruiten en op alle andere plaatsen, waar zij bet noodig oordeelen, wagters of toezienders te stellen, dog zullen zij zig niet mogen onderstaan onder dat pretext eenige thol-poorten te houden of tollereeren, veel minder diezdve oprigten, nog ook van de aan hunne bandharlj enkeld met brieven of ledig passeerende prauwen, joekongs en andere kleine vaartuigen eenige heffing hoegenaamd te doen, dan wel meerder thol te vorderen, als bun wettig competeerd of met de bepaling overeenkomt, nog toelaten, dat dit door hunne ondergeschikte bediendeus, matta malta's en wat dies meer is, gesebied, dan wel dat de handelaar door dezelve gekneveld of iets van hen afgeperst worde, hetzij voor penompo of onder welke andere benaming dat ook zoude mogen wezen, sub poene, dat, bij ontdekking deze contrarie is gehandeld, de pagters strengelijk zullen worden gestraft, alzoo zij niet alleen voor hun eigen, maar ook voor het gedrag hunner ondergeschikten zullen verantwoordelyk zijn.
Art. 17. De pagters der sabandharyen zuUeu het regt hebben om alle kisten, kasten, pakken en vaatwerk, die worden in- of uitgevoerd, ter hunner presentie te doen openen of ten minsten iemand van derzelver volk bij de opening te doen present wezen, ten einde zig verzekerd te kunnen houden, dat deze kisten, enz. niets anders komen in te houden, als hetgeen door den eigenaar zal wezen aangegeven, en om door dit middel ook des te beter te kunnen waken tegen sluike- ryen van ongepermitteerde goederen.
Art. 18. Ten dien einde zuUen de eigenaai*s van zoodanige goederen ook gehouden zijn den pagter in lljds van de te doene afzending te verwittigen met overle^ng van een lijst der goederen en derzelver waarde, mits deze laatste niet te gering worde gesleld, alzoo de pagter anders het regt zal hebben de zoodanige goederen naar zig zelve over te nemen aiet een advans slegts van G percent; dog zal hij, pagter,
Digitized by
^^4 ^^oè. H. W. daënoèlS.
ingevalie de opening aan de hoorn te moeielijk mogt zijjn, kunnen volstaan met slegts op iedere }(ist, baal of vat zijn zegul of merk te zetten en vervolgens de ^aarschouv^ing van den eigenaar af te wagten om bij de opening present te wezen, mits by zig alsdan ook ten eersten naar de plaats begeve, waar deze opening staat te geschieden, of iemand zijnen twege derwaarts zende, alzoo de gemelde eigenaar anders geregtigd zal wezen dadelijk tot de opening over te gaan en wel ter presentie van den beambtschrijver en twee getuigen en alles ten zijnen kosten, terwijl de eigenaar bovendien ook in dat geval zal kunnen volstaan met de betaling slegts van de thol pro rato der door hem opgegeven waarde, daar hij anders verpligt zal zijn zig tevreden te moeten houden met de billijke taxatie van den pagter, met dien verstande nogthans, dat, wanneer hem dezelve te hoog voorkomt, hij de voldoening alsdan in natura zal kunnen laten geschieden of anders pre- tendeeren, dat de pagter, als die op zijne taxatie staan blijft, de goederen zelve daarvoor overneme, na decortatie eenlijk van de denzelve daarvan competeerende ihol.
Art. 19. Van de aangebragl wordende goederen, welke de boom niet passeeren, maar op de rheede verkogt en in andere vaartuigen overgescheept worden ter vervoer naar elders, zal slegts de enkele thol worden betaald, dat is die van invoer, dog voor den uitvoer niets, terwijl de zoodanige goederen, welke in de vaartuigen blijven en niet overgescheept of in- gevoerd worden, in het geheel geen thol zullen subject wezen, uitgezonderd alleen, wanneer dezelve op plaatsen zijn inge- nomen, van waar geene passen naar den overwal of elders buiten Java mogen worden verleend, en welke in de vaartuigen verblijven en niet overgescheept worden, waarvan de volle thol van uitvoer zal worden geheven, welke heffing ook voortaan te Cheribon en Indramaijoe, evenals te Samarang, Sourabalja of Grissee, plaats vinden zal.
Art. 20. Die eenig goed zoekt te stuiken of langs onge- permitteerde wegen in- of uitvoeren, dan wel op eene andere wijze de thol fraudeeren, zal verbeuren het aangehaalde goed.
Digitized by
1808, H. W. DAENOÊLé. J8»
eeo derde* ten profijte van hem, die de calange zal hebben gedaan, een derde voor den pagter en het overige derde Toor den aanbrenger, terwijl de schuldige bovendien ook de volle waarde van deze dus gestuikte goederen in gelde tot eene boete zal moeten opbrengen, indien dezelve namelijk de somma van rd^ 1000 overtreft, dog minder zijnde, alsdan de dubbele waarde van dien, de helft voor het land en de wederhelft Yoor hem, die de calange zal hebben gedaan, wel te verstaan, iDgevalle het goederen zijn, waarop gecne speciale of zwaardere straffe is gesteld, terwijl in het contrarie geval daar na zal moeten worden gehandeld.
Art. SI. De pagters zullen voor het overige niet vermogen bij wege van accoord minder te nemen, als hun wettig com- peteerd, veel minder iemand van de betaling van thol geheel YriJ laten^ nog ook te composeeren over eenige defraudatien, dan wel zig onderstaan om de ontstane disputen tusschen hen en de eigenaren der goederen clandestin af te maken of zig op eenige andere wijze daden van authoriteit te permitteeren, maar zullen dezelve wel degelijk gehouden wezen, wanneer iets dergelijks ter hunner kennisse komt, daarvan terstond aan den prefect berigt te geven, die van zijnen kant ook gehouden zal wezen den pagter de behulpzame hand te bieden en om in alle voorvallende zaken na regt en billijkheid te handelen.
Art. 22. De in- en uitvoer van Souratsche, Malabaarsche en Ceilonsche, Chormandelsche en Bengaalsche, Baly, China, Cambodia en Siamsche lijwaden, mitsgaders de Chinasche en Japansche of vreemde goederen direct van daar of van den overwal voor den vervolge alhier, even als te Samarang, Sourabaija of Grissée, gelollereert zijnde, zullen nopens die beffing alleen dezelve voorwaarden en restrictien moeten geobserveert worden, als deswegens op laatstgenoemde plaatsen stand grijpen, namentlijk:
l® voor iijwaden, zoowel Souratsche, Malabaarsche en Cei- lonsche als Chormandelsche en Bengaalsche, hetzij ruw, wit, gecouleurt of geschildert, zoomede zijde stoffen, kousen,
rtAtAAT-BOU DHL IV. C^ r^r^r>
"^^^ _ DigitizedbyVjOO^C
fcatoeo m aldÜTai by oiTocr ^aa IbUnria tkn ta boaderd, te rekmeo u de waarde der goedeno op de kaotorea, waar dezelTe aangebragt wordem, dog deie iBfoer direct dan wd ^aa des oTerwal of andve pbatseo boitea hwz geochiedeiide, hetgeen Tcdgees pablicatie van deo 18^ Jimy TocHrtaaD zal gepf»Ditteerd weem, nog lei pereeot daareoboTen of zooTeel, ak de Batafiascbe pagt bedraagt, dit laaUte teo bebooTe nn den pagter aldaar; maar zal daarestegeD Toor deo uitroer Tan de zoodanige l^waadeo, Tan Maccasser eo elders nit de groote Oost aangebragt wordende, by inToer slegts les ten hondert en by utToer mede io bet gdied niets;
Toor lywaden Tan Baty,Cbina,Cambodya,Siam of andere plaatsan 15 percent, te weten, als de drie hatstgemeUe soorten Tan BataTia of elders langs JaTa worden ingeroert, doeb dit direct dan wel van den OTorwal of andere plaatsen z^nde, betgeen nn mede zal mogen gescbieden, als dao nog de BataTiascbe pagt of 6 percent daarenboTon, mede ten bebooTe Tan den pagter aldaar; dog zal de uitToer van deze ly waden Tan hier insgeiyks Try weezen en toot Ujwaden, op JaTa zelve geweeven, by den oitToer zoowel als iDToer, werwaards dit ook zoude mogen weezen, 5 ten hondert Tan de waarde;
V Toor Chinasche tabak by invoer rd' 2 per pikol, te weten : als de aanbreng Tan Batavia geschied, dog dat direct dan wd Tan den OTerwal of andere (daatsen zynde, ak dan 10 percent of nog zooTeel daarenboTon, ab de pagt TOor den inToer te BataTia bedraagt, dit laatste ten be- hoeve van den pagter aldaar, terwyl van de JaTasche* tabak by nitToer eenlyk agt stuiTers per pikol zull«i hoeven te worden betaald;
3^ vQor andere, Chinasche dan wel Japansche of verdere in deze opgenoemde, Treemde goederen bg aanbreng van BataTia of langs JaTa en zoo ook by den mtToer agt percent, dog dit direct Tan den OTorwal of andere plaatsen buiten Java geschiedende, als dan nog 6 percent of zooveel
Digitized by VjOOQ IC
18Öd. H. W. OACNDËLd. SS7
daareaboTeo, alg de inyoer-pagt te Bataria bedraagt, ins- gelijks ten behoeTe Tan den pagter aldaar, en onder deze mits tevens, dat de gemelde goederen mede nergens anders als te Samarang, Souraba^ of Grissee en Gberibon zullen mogen worden ingeToerd.
Art S3. Voor de mede in deze nog ongenoemd gebleyene, eige producten en verdere goederen en diuironder ook indigo, cardamom, lange en staartpeper, ran welke artikelen thans de verroer geheel is opengesteld, zal voortaan, in steede van agt, slegts zes percent van de wezendiyke waarde hoeven betaald te worden.
Art S4. Daar de in* en uitvoer van rijst en suiker door particulieren in de eerste tijden niet aanmerkelyk wezen zal, eeufideels wyi het gouvernement van 'teerste articul veel noodig heeft, zoodat voor den particulieren handel weinig sd overschieten en daardoor dus notoir de in- en uitvoer daarvan van weinig belang syn zal, zullen deze twee pagten gerdcend worden te behoren tot die der uitgaande regten of de boom, zullende ^ter nopens den in- en uitvoer der twee vermelde articulen zoodanige voorwaarden en restricliên stand grijpen, als bij het K^ articul van de publicatie over de Javasehe pagt-conditien nopens de r^st, mitsgaders bij de 4' aEdeeling van het 31" articul der evengenoenide publicatie betrekkelijk de suiker voorkomen en te vinden zyn.
Art. 35. Het hoofdgeld der Chineezen, dat alhier en te Indramayoe zal worden geintroduceert, zal voortaan op 15 stuivers bepaald worden.
Art. S6. En zal dit hoofdgeld moeten betaald worden aan den pagter in het begin van de maand of na goedvinden ran denzdven op een boete van zes rd', te verbeuren by dengene, die deswegens in gebreke zal komen te biyven.
Art 27. Dog zullen van hetzelve hoofdgeld vry en uit- geaondert zyn alle degene, dewelke den ouderdom van zestig jaren zullen hebben bereikt, dan wel door ziekte of andere gebreken in hare wat mindere ouderdom niet in staat zyn ooi hunne koat te kunnen wiunen, zullende aan zoodanige
Digitized by VjOOQ IC
S88 I80ë. H. W. ÖAENOÉLë.
geéxcuseerde personen een briefje door den pagter moeten worden gegeven.
Art. 28. Gelijk ook yan het voorschreven hoofdgeld bevrijd zullen weezen alle zulke, die den ouderdom van veertien jaren nog niet hebben bereikt en mitsdien nog niet bekwaam geoordeeld worden om hunne kost te kunnen winnen, gelijk invoege voorschreven almede van bewust hoofdgeld zullen bevrijd zijn de capitein, luitenants en Boedelmeesteren van die natie.
Art. 29. Het gieten en aanmaken van pitjes voortaan almede een domein zullende uitmaken, zal niemand zonder consent van den pagter alhier, wie het ook zij, pitjes mogen slaan op poene van een hondert rd' ten profijte van den pagter voornoemd voor de eerste maal en zwaarder straffe voor de geen, die bevonden word zig daaraan andermaal te hebben schuldig gemaakt, zullende die pagt voor vijf agter een volgende jaren worden opgeveild.
Art. 30. De pitjes zullen hunne behoorlijke zwaarte en gehalte moeten hebben en wel in dier voegen, dat de waarde van vier ducatons aan pitjes 25 7) a 26 katjes zullen moeten houden.
Art. 31. Voorts niemand op gelijke straffe, als hier boven gezegt is, eenige pitjes onder of boven de gestelde waarde mogen verdebiteeren.
Art. 32. Nopens de verpagling der amfioen-kitten en dobbel kitten, slagten van vee en bassaars zullen dezelve bepalingen moeten worden geobserveert en nagekomen, als bij de geapprobeerde ampliatie en alteratie op de Cheribonsche pagten dd. 6 Junij a. c. zijn beraamd en voorkomen.
Art. 33. Almede zullen omtrend de verpagting der hane- vegterijen, dat voortaan, zoo hier, als teJndramaijoe, ook een domein zal uitmaken, tot instandhouding der goede rust en orde dezelve voorwaarden en restrictien worden geobserveert, als omtrend de amfioen en dobbel kitten zijn beraamd en vastgestekl.
Art. 34. Onder de gemelde conditien en die geene, welke
Digitized by
1808 H. W. 0AEN0EL8. 389
men nog verder oordeelen mogt na dezen te moeten maken, zullen ten dage van de verpagting, gelijk gezegt, bij publieke opveiling aan den meestbiedende de volgende domeinen worden toegeweezen en overgelaten, met specinal beding egter, dat niet het minste van den aangeslagen prijs geremitteerd of kwijt gescholden, maar in tegendeel alles zonder eenige afslag al moeten betaaU worden, als: te Gheribon:
de in- en uitgaande regten^ daaronder begrepen de ia- en aitgevoert wordende suiker en rijst,
het hoofdgeld der Ghineezen, daaronder begrepen het slagten van varkens;
de topbanen;
de amfloen-kitten te Gheribon, Kangaraksan, Pleret, Tjipi- tjong;
de hanevegterijen ;
de bassaars te G«bang, Warong Batta, Tankel, Mondoe, Pleret, Tjipiljong, Bongas, Longokko en Garrang Sambong» benevens de Ghineesche winkels en warongs in de Ghineesche kamp;
bet slagten van buffels en ander hoomvee, schapen en geiten, voor zoo verre de hoofd negorij Gheribon betreft, met de daaronder direct sorterende dessa's;
de zoutpannen, gerekend van Lossarie tot aan Papariang, benevens de bassaars van Papariang;
de pitjes slagerij; té Indramaijoe:
de in- en uitgaande reglen, even als te Gheribon:
het hoofdgeld der Ghineezen, het slagten van varkens, de top en amfioen-kitten, de bassaars, benevens de winkels en warongs, dit alles zamen genomen; en
de hanevegterijen en buffel slagterijen, in eens genomen.
De pachten hebben in 1 808 opgebracht 42,525 rijksdaalders of 23,445 rijksdaalders meer dan in 1807 (Resol. Ind. Reg. 10 JanuariJ 1809).
Digitized by ^
390 1806. H. W. OAENDCLS.
15 December. Machtiging op hel collegie van Heemraden tot het verpachten van zekere tolbruggen en overvaarten.
Is goedgeTonden en verstaan hun Eerwaarden te qoali- ficeeren voor het aanstaande jaar 1809 puUiek naar den gebmile te verpagten:
1 ^ de tolbnig, gelegen over het steene sluiswerk by Taogerang; 2^ de nieuwe tolbrug over de mond van de Angicdsche rivier; 3* 'de overvaart in het Molenvliet; 4^^ de overvaart uit de Ghineesche campong van de steene
brug af tot aan de overzijde van de Ribaldsgang; 5^ de overvaart van de rivier Grocot van de Blandongai^
naar Klenting; 6^ de overvaart ^ver de groote rivier buiten de vierkants
poort bezijden de boom naar het kasteel en de houtkap; geitjk mede om de pacht van de tolbrug n^ SO bij Pesieng nog voor een jaar aan den presenten pachter uithoofde van het gering verschil op het rendement dier pacht zedert eenige jaren en de prompte voldoening der pachtscbuld af te staan tegens denzelvden prijs als voor dit jaar of rd* 1 760 's jaars.
13 December. Last tot het aanleggen van eenen mei rijtuig berijdbaren weg van Djasinga naar Tangeran.
Deze weg moest gemaakt worden » met den meesten spoed, » buiten bezwaar van den Lande" door de in- en opgezetenen van Djasinga en van het regentschap Tangeran.
In het Buitenzorgsche moest zulks geschieden »op eene •wijze, dat de rijst-cultuur er niet door worde veragtert''.
Over dezen weg handelt ook een besluit van 17 De- cember 1808.
-—- December. Verpachting voor het jaar 1809 van de j^gemeene middelen van het Koningrijk Jaccatra en die j>van Bantam^ zo als die voormaals door den Koning j>van Bantam zijn verpagt geux>rden*\
Van wegens de hooge regering dezer landen wordt een
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OACNOCLd. 391
iegelQk bij dezen geadverteerd, dat op Woensdag den S8" dfaer kopende maand December len gouTemeraents hake Welterr^en, *n morgens ten agt uren, pubUek geveild en aaa den eent manende voor den tijd van een jaar, ingaande met primo /anuary 1800 en eindigende met uhimo Beeember deezetvm jaars, itillen worden verpacht de gemeene middelen van het Koningrijk Jaccatra en die van Bantam, namentiyk : van bet Koningrijk Jaccatra : de iikomende en nitgaande rechten of de boom, » ngevoerd wordende Weslersche lijnwaden,
jroentekramen en winkels^ het hoofdgeld der Chinezen, 9 slagten van vee,
» » » varkens, geschoren bokken* en schapen, ^ kerven van de Ghina^he tabak, d3 waskaarsen,
• rijtt^markt en daaronder de over zee uitgevoerd wor- deide rijst,
46 herbei|[en binnen en builen de stad,
» hanevechterijen,
• Chineesche toptafels en de pho en topbo,
• visch-markt,
• waag,
• wajangs én
handel aan de schepen en vaartuigen.
)p zoodanige voorwaarden, als vermeld staan bij de pacht- coditien, in den jare 1797 geémaneerd, en de daarin voor deTerpachting van den jare 1800 en zedert gemaakte alteratien er ampliatien, zooals dezelve gedrukt te lezen zijn in het stds heeren logement, bij den ontvanger generaal, den sa- badhaar en licentmeester, den kapitein der Chineesche natie, di majoor der Mooren en den kommandant der Balijers, met iirekking nogthans van de bij publicatie van den 11^ De- cober 1807 gemaakte bepaling op den invoer en handel der Itwaden, dewelke alsnu zonder eenige uitzondering gelijk tvorens zullen mogen worden aangebragt en verhandeld.
Digitized by
S92 1^08. H. W. OAENDELS.
Voorts zolleD ingevolge de conditien, waarop de lomeinea vaB d^ Lande op en langs Java^s Noord-Oostkust zijn ver- pacht, vermeld bij publicatie van den 18^" Juny detes jaars 1808, alle zoodanige lijnwaden, Chinasche, Japanache ofte andere vreemde goederen, welke van andere plaatsei buiten» het eiland Java op Samarang. Sourabaija of Grissee werden aangebracht, zooals daarbij is gepermitteerd, onderhevig blijven aan de tholgerechtigheid alhier en, voor zooveel die bdraagt, ten voordeele van de Bataviasche pachters aldaar verden ingevorderd.
Terwijl wijders, eveniQin in het jaar 1809, als in dit lodende jaar, eenige thol geheven zal mogen worden van de vanTava's Noord-Oostkust en de préfecture Cheribon ofte den resorte van deze hoofdplaats over zee ingevoerd wordende ri^t en de gewone gerechtigheid van de rijst, die van hier naar eders over zee wordt uitgevoerd, mede op den voet van dit 'jaar door den pachter van de rijst-markt werden geheven.
Van het Koningrijk Bantam:
de boom en verscheidene maandelijksche pachten, » groote pacht van gambier en tabak, het buffels vet, de vellen en hoorns, olij,
poeder-suiker, drooge pinang, rampa rampa, oude klappers,
potten en pannen of grebliks, lonthar en vischvijvers, carrang of oesters tot het branden van kalk ; en alle zoodanige pachten, als daaronder begrepen en l> vorens van w^ens den Koning van Bantam zijn verpad geworden en hierbij niet aangehaald mochten wezen, ond* dezelvde conditien, als door dien vorst zijn daargesteld i waarop de verpachting jaarlyks gebruikelijk is geweest, ni
Digitized by
H. W. DAENOELS. 593
dezen verbande no^hans, d.nt alle de voornoemde pachten niel ieder afzonderlijk, maar f^ezamentli|k zullen worden ver- pacht; to^ljl van deze belasting van pacht niemand zal zijn ontheven en ook door het hof van Bantam en andere grooten aldaar, gdyk mede de dienaren van den Lande, moeten worden voldaan zonder eenige uitzondering.
Zullende echter onder de voornoemde pachten niet begrepen zijn, maar daarvan uitgezonderd blijven de aan den Koning verbleven pachten:
van de pinang en zoete appelen, de kapok,
het zout op Waliekoekoen,
» > Pannetjikan,
» » » Boejanagara, de sirie en kalk op Tanara. • buflfeUIagterlJen,
het verkoopen van buffels aan de suikermolens, de kapok op Geram,
prauw balok én brandhout op Tjabambaij, » gambier en tabak op Margalango, » visch op Torate, benevens de onderscheidene passers van bet land de Krekel,, de Blahan» op Geram, Tjilegon, Mar- galango» Margasana, Kalodra, Tjidasirie, Passir Lanie en Goelantjies.
Wordende voorts een ieder, die tot het aanslaan der voor- schreven pachten genegen zal zijn, verdacht gemaakt, dat de pachters gehouden zullen wezen, aanstonds en alvorens zig van den huize Weltevreden te begeven, tot volkomen genoegen van de hooge regeering te stellen sufficiënte borgen, welke zig, nevens den pachter van iedere pacht afzonderlijk, elk in solidom en onder renunciatie van de beneficien ordinis, ex' cossionis et divisionis zullen moeten verbinden totile prompte voldoening der pacht-penningen op de bepaalde tijden, terwijl zoodanige pachters, als zig zouden durven verstouten, bij het doen van eenige verzoeken aan de hooge regeering, gebruik te maken van misleidende opgaven, getrokken uit vervalschte
Digitized by
594 ^Oê, H. W. DAENDEL6. ,
boeken, gesteld zallen worden in handen Tan het officie fiscaal om ab falsariaaen q>entlijk gestraft te worden.
Onder Tordere bepaling, dat de pacht van hét hooidgeM der Ghin^ezen alleen door iemand van de Ghineesche natie zal mogen worden gemijnd en dat degenen, welke participeeren in de pachten van:
de inkomende of uitgaande rechten of de boom,
het slagten van vee, ^
de Yarkensslagterijen en
het hoofdgeld der Chineezen, ab van ouds geene mede- standers mogen wezen van eenige andere pachten.
Gelasten en bevelen wijders de respective oflBcieren van justitie, den sabandhaar en licentmeester en die zulks verder aangaat, toe te zien en te waken, dat aan den inhoud dezes stiptelijk en zonder eenige afwijking werde voldaan.
En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden algekoodigd en in de HoUandsche, Ghineesche en inlandsche talen worden aangeplakt, waar dit behoort en te geschieden gebruikelyk is.
15 December. Reglement op de begrafenissen te Sa- marang.
Zyne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat by ontstentenisse van een vast tarief voor de begravenis-ongelden en andere daaraan verbonden onkosten te Samaraiig de in- vordering daarvan ter getnelder plaatse niet zelden gescbiadt op een ongelijken en willekeurigen voet, zew strekkende tot drukking van de gemeente, en considerekide de noodzakeiykbeid, dat hierin wordt voonsien:
besluit te arresteeren, geiyk gearresteerd wordt by dezen« het navolgend
REGLEMENT nt^pens het begraven, der lijken en de daanp toepende^ kerkelijke en andere angelden teSth marang.
Art. 1. De lijken zullen mogen worden begraven van 's morgens 6 uren tot *s avonds 6 uren, als ook by avond
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. 0AENDEL8 39»
in stilte bijgezet, mits in het laatste gefal daarbij de nodige flambouwen worden gebruikt en het lijk toot 8 uren op de begraafftots ct|, op eene boete van 50 rd*, zilyer geld, ten behoeve Tan de kerkmiddelen.
Art. S. De lijken Tan personen uit den ciTielen of burger stand zullen worden gedragen door burgers, die door den commandant der burgery uit dat corps in een genoegzaam getal zullen moeten worden gefourneerd.
Art. 5. Dien ouTerminderd zal het aan een ieder vrij staan de lyken, die hij te begraTen heeft, te laten dragen naar zijne Terkiezing, hetzij door vrtje lieden, dan wel lijfeigenen ; doch ten einde voor te komeu« dat de burgers niet steeds tot het dragen Tan onTermogenden worden gerequireerd, terwijl de gegoeden zich Tan particuliere dragers bedienen, zullen de geene, welke Tan het dragen door burgers geen gebruik ver- kiezen te maken» nogtans, bij wege Tan uitkoop, totdoToUe betaling gehouden zijn, die Toor dragers uit de burgerij bij het Tolgende artikel is bepaald.
Art. 4. Tot het dragen Tan een Tolwassen persoon zullen geleTcrd worden 18 dragers en daarvoor niet meer mogen worden gOTorderd, als:
TOor een ambtenaar uit de 1^ classe rd' 80
» » » »»2« » »60
» * » » »3* » » 30
» » » » »4* » » 20
• • » » » K* » zoomede TOor
alle burgers en ingezetenen » 15
zullende daarentegen Toor een persoon beneden de zestien jaren slechts 12 dragers gegCTen worden tegen betaling Tan rd* 30 tot 10, naar de classe, waartoe deszelfs ouders be- hooren, alles te Toldoen in zÜTer geld.
Art. 5. Iemand builen de stad overlijdende, zoodanig, dat de meerdere afstand van het kerkhof daardoor Tan eenige consideratie wordt, 't geen aan het oordeel Tan den com- mandant der burgerij zal Terblijven, zal het draagloon met een derde worden verhoogd.
Digitized by VjOOQ IC
396 1808. H. W. DAENOELé.
Art. 6. DaarentegeD zal aan onyermogenden het voor- schreven getal drage]*s gratis worden afgestaan op vertoning van een schriftelijk bewijs, hetwelk de prefect gequalificeerd wordt te verleenen op een door wijknieesteren te geven attestatie van wezentlijke armoede, mits daaiTan geen mis- bruik hoegenaamd gemaakt wordt.
Art. 7. De dragers zullen bij de begravenis met zwarte klederen assisteren en tot compensatie der kosten, welke hun de aankoop daarvan zal veroorzaken, het d^agloon geheel genieten ; voorts tot de gemelde dragers vaste perzonen gekozen worden om alle nodeloze uitgaven voor hen te vermijden.
Art 8. Uit den burger stand zuUen aangestdd worden twee geschikte personen tot stads aansprekers, dewelke zullen gesalarieerd worden, als:
voor het bekend maken van iemands overlijden:
binnen de stad:
voor een ambtenaar van de l' en 2® classè. . rd' 8 » » » » . 3«, 4« » 6 » zoomede voor alle burgers en ingezetenen > 4
buiten de stad:
voor een ambtenaar van de V en 1^ classe.. » 12 • • » » » 3% 4 » 5* »
zoomede voor alle burgers en ingezetenen ... > 6
voor het inviteren der nabestaanden en vrienden, die het lijk volgen, item de dragers: binnen de stad:
voor een ambtenaar van de 1* en 2** classe.. » ISVs » » » » » 3®, 4* » 5® »
zoomede voor alle burgers en ingezetenen.. .... » 6^3^
buiten de stad: voor een ambtenaar van de 1^ en 2** classe . » 20 » » » » j» 3", 4* » 8* » zoomede voor alle burgers en ingezetenen > 10
Digitized by VjOOQ IC
lood. H. W. 0A£NO£Ld.
597
ii
IV3
Toor het bedienen der lijkstatie: binnen de stad:
Toor een ambtenaar van de 1' en S' classe. .
• » » » » 5% 4' » 5* » zoomede voor alle burgers en ingezetenen
boiten de stad:
Yoor een ambtenaar van de 1^ en ^"^ classe. . » » » » » 5^ 4 » 5' ■ zoomede yoor alle burgers en ingezetenen
▼oor het voorgaan van het lijk:
binnen de stad:
voor een ambtenaar van de 1^ en 2* classe. . M » » » » 5, 4 » 6* » zoomede voor alle burgers en ingezetenen
buiten de stad:
Toor een ambtenaar van ie V en ^^ classe. . » . » » 5% 4« » 5® » zoomede voor alle burgers en ingezetenen
voor het opmaken en oplezen der begraveoig rol :
voor een ambtenaar van de l"" en ^^ classe. .
• M B » » 5, 4 » 5* • zoomede voor alle burgers en ingezetenen
voor ieder rouwlampher:
voor een ambtenaar van de P en 2* classe.. B » » » » 3®, 4* » 5* »
zoomede voor alle burgers en ingezetenen
Art. 9. Aan den kerkmeester zal ten behoeve der kerken moeten worden betaald voor het lakensche rouwkleed over de kist : voor een ambtenaar van de V en 2® classe.. rd^ 16 B • » » » 3% 4« » 8* » ^oomede voor alle burgers en ingezetenen » 8
Digitized by VjOOQ IC
1'/,
4 'i
3'/.
17,
^ 180Ó. H. W. DAeNOËLê.
Yoor een linnen dito:
Yoor een ambtenaar yan de l'' en 2^ classe. . » 5Vs
zoomede voor alle burgers en ingezetenen > 2^/,
voor de baar en roef^ nevens aantekening in het doodboek :
voor een ambtenaar van de 1^ en 2<^ classe. . » 4 » » » » » 5^. 4^ * )S' * zoomede voor alle burgers en ingezetenen * 2
voor het huurm van een ordinairen grafkelder:
voor een ambtenaar van de 1* en 2^ classe.. > 33 Vs » » » » » 3, 4® » 5 » zoomede voor aüe burgers en ingezetenen * 16Vs
voor een stuk grond tot het bouwen van een ge- metzelden grafkelder van een roede in het vierkant:
voor een ambtenaar van de 1* en 2^ classe . . » S3 V» • 9 9 » » 3, 4 » K« » zoomede voor alle burgers en ingezetenen » 26^/,
Art. 10. De verhuurder der rouwwagens zal in rekening mogen brengeivvoor een wagen, bespannen met 6 paarden :
binnen de stad:
voor 'een ambtenaar van de l^ classe rd* IS
en buiten de stad » 20
voor een vlagen, bespannen met 4 paarden:
voor een ambtenaar van de 2* dasse, binnen de
stad » 12
buiten de stad » 16
voor een wagen, bespannen met 2 paarden:
voor een ambtenaar van de 3S 4* en S® classe,
binnen de stad ^ \ » 8
buiten de stad » 10
Zullende de verhuui*der voor de deugdzaamheid van wagen
Digitized by VjOOQ IC
lèÖéL H. W. DA£NDfeLé. tté
en paarden Moeten inflaan w daarvoor verantwMrMyk worden gebraden.
Art. 11. Voorts zal de doodgraver genieten voor hel openen en digi maken van een grafkelder:
voor een ambtenaar van de 1" en V' clane . » 8 » » » » » 3^, 4* » 5« » » 4
voor bet byzetten van een lijk:
voor een ambtenaar van de P en 2^ dasse. . > 4
» • » » » 5, 4 » 5* » «2
voor bet graven van een graf voor een bejaard persoon:
voor een ambtenaar van ie V en 2^ classe. . » 4
n w » » » 3% 4* » S* » » 2
voor een kind:
▼oor een ambtenaar van de 1* en 2^ classe . . » 17$
» » » » » 3«, 4^ » 5* » • Vj
▼oor het oitscbeppen van ieder voet water uit eea gimf: ▼oor een ambtenaar van de 1^ en S*^ dasse. . » 52 » * . . . 5% 4« » 5« » » 16
voor het verzetten van een kist:
voor een ambtenaar van de 1* en i^ classe.. » iVs » . » - 3», 4« • 5« • » 7,
voor bet witten en schoonmaken der kelders, dat echter aan een ieder vrij zal staan en in des- zeUs verkiezing gelaten wordt :
voor een ambtenaar van de 1^ en 2^ classe . • » 4 » » » » » 3®, 4* » 5® » » i
voor ieder lyk, dat, zoo uiit het hospitaal, als {HPoveniers huis begraven wordt, om door hem van den kerkmeester ontvangen te worden:
voor een ambtenaar van de 1^ mi 2* classe. . » 32 » • » » » 3% 4^ » 5^ » » 16
Digitized by VjOOQ IC
400 1Ó08. H. W. DAENOËLé
behalven nog van Weesmeesteren voor het in- dienen der doodbrief jes van overledenen, per briefje :
voor een ambtenaar van de P en 2« classe. . • 8 9 • » » » 5, 4 » 5* » » 4
Art. 12. Alle deze ongelden zullen voldaan worden in zilver geld, zoomede de grond, die lot het bouwen van ge- metzelde grafkelders wordt afgestaan; terwijl voorts nog wordt vastgesteld, dat de rekeningen van de aansprekers en doodgraver, item van den verhuurder der rouwwagens door den commandant der burgerij geëxamineerd en voor ge- approbeerd getekend zullen moeten worden, alvorens daarop betaling zal behoeven te geschieden.
15 December. Voorziening der gouvernement s ateliers Ie Soerabatja van houtskolen.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de inconvenienten, waar- mede de leverantie van houtskolen door de prefecten voor de verschillende fabiieken te Sourabaija veelal gepaart gaat, en tevens die verzorging op een regehnatige wijze willende doen plaats hebben, ten einde de werkzaamheden te Sourabaija bij gebreke aan de benodigde kolen niet worden vertraagd;
beeft besloten het collegie der houtadministratie aan te schrijven en te gelasten, zoo als hetzelve word aangeschreven en gelast mits dezen, om met primo April aanstaande zich met het leveren en verzorgen der benodigde houtskolen voor de duitenmunlerij en de overige zig te Sourabaija bevindende smederijen te belasten;
met last aan den Oosthoeks gezaghebber en prefecten, welke tot hiertoe met het leveren der houtskolen gechargeerd zijn geweest, om gedurende den tijd. dat het collegie van admini- stratie zich onledig boud met de nodige aanstalten te maken tot eené prompte leverantie, inmiddels al het mogelijke aan te wenden om Sourabaija van boutskolen tot primo April aanstaande te voorzien.
Digitized by
IdOd. H. W. ÖAENDÉLÖ. 401
16 Deeember. Maatregel legen knevelaryen van pach' iers te BofUam,
De heer directeur generaal te kennen gegeven hebbende, dat Tolgens de bij zijn Edele ontvangen narichten op sommige der te Bantam ingevoerd en verhandeld wordende artikelen eene zoo hooge thol word geheven, dat daardoor de ingezetenen op eene ongehoorde wijze worden gedrukt, zoo is ter voor- koming, zooveel mogelijk, van deze ongepermitteerde handel- wijze goedgevonden en verstaan den prefect aldaar aan te schrijven de noodige zorge te dragen, dat de ingezetenen in den vervolge door geene knevelaryen van wegen den pachter worden gevexeerd.
19 December. Wijziging van de boekhotuling.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende den grooten omslag, welke volgens de tegenswoordige inrigting tot het houden der boeken wordt vereiscbt, en de moeielijkheid, welke er niettemin be- staat om met eeuige zekerheid den finantieelen slaat van Indien, zoowel als van ieder gouvernement in het bijzonder, uit dezelve te ontwaren, en de noodzakelijkheid penetreereude, dat in deze inconvenienten werde voorzien ten einde door eene vereenvoudigde wijze van behandeling der Indische boeken met meerder faciliteit den waren slaat van 's Lands finantieelen toestand te ontwaren en met meerder zekerheid voor de rich- tige administratie der publieke kas Ie kunnen doen surveilleeren ;
en tevens om te voldoen aan den letter van het i^*" artikel zijner instructie, waarbij hoogstdezelve door Zijne Majesteit den Koning is gelast te zorgen, dat zijne administratie van de vorige administratie worde afgescheiden ter voorkoming, dat geene der misbruiken, die in dezelve mogten zijn ingeslopen, aan hem konden worden geimputeerd;
heeft besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld wordt bij dezen :
402 1606. H. W. OAeNDËLS.
1' dat de thans gehouden wordende negotie-boeken finaal zullen worden afgeschaft en vervangen door :
a. een finantie- of domeinen grootboek, waarbij hoege- naamd geene administratie, koopmans of eenige andere goederen mogen loopen, maar eenelijk debiteuren en crediteuren bij rijksdaalders, met afschafSng der reductie tot ducatons en florijnen;
b. een geêxtendeerd cassa-boek van ontvangst en uitgave, ahnede bij ryksdaalders van 48 stuivers ieder;
c. een journaal, waarbij de redenen der debet- en credit- posten moeten worden geêxtendeerd, welke boeken ter hoofdplaats Batavia zullen worden gehouden ten kantore van de administrateurs-generaal;
2^ dat ten kantore van de administrateurs-generaal mede zal moeten gehouden worden een generaal confrontatie-boek, waarbij de ontvangst, afscheep en uitgaaf van alle goederen en gelden zal worden genoteerd;
3^ dat de thans gehouden wordende administratie-boeken, voor zoover dezelve met geldswaarde loopen, en op de buitenkantoren de groot- en bljboeken mede afgeschaft en in dies plaats gehouden zullen worden simpele pakhuis- boeken, bij pond- en stukgoederen;
4^ dat de thans gehouden wordende negotie- en administratie- boeken niet eerder zullen worden afgesloten dan onder ultimo December aanstaande, wanneer een nieuwe, exacte opneem gedaan en de hiervoren vermelde boeken geformeerd zullen worden;
5® dat in stede van het presente generale visite-kantoor, als- mede van het kantoor generaal, welke daardoor voor afgeschaft en ?ernietigd zullen gehouden worden, zal worden opgericht eene generale rekenkamer van Indien^ waarvan de instructie door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal aan de hooge Indische regeeiing ter approbatie zal worden voorgesteld;
6® dat voortaan geene kopy-boeken, zoo min finantieele, als administrative, naar Europa zullen worden gezonden;
Digitized by VjOOQ IC
IdOÓ. H. W. DAÈNOELd. 403
7* dat, zoowel de hoofdplaats Batavia, als afle gouyernemeuteii en buitenkantoren, jaarlt|k3 aan het kantoor ran de ad- ministrateurs^eneraal zuUen moeten inzenden eene generale te zamentrekking yan alle inkomsten en dtgaYen, met bekendstelling van de yerschiUende crediteuren en debi- teuren ; en zal daaruit door den finanlie-boekhouder moeten worden opgemaakt een generale staal Tan Indien en tevens eene te zamentrekking of memorie van alle restanten, onder ultimo December van ieder jaar aan handen, om door denzelven, benevens het generaal confrontatie-boek, ter visitatie aan de generale rekenkamer te worden overgegeven.
19 December. Imtruclie voor de generale rekenkamer van Indie.
Alzo het voor het belang van den Lande van groot nut word beschouwd, dat voortaan alle uitgaven en inkomsten van 'sLands penningen, het doen van rekening door alle comptablen en de rigtige verantwoording van die allen worde gebragt onder de surveillance en het opzigt en onderhevig gemaakt aan de approbatie of alkeuring van een expres daartoe geautoriseerd coUegie, zoo heeft (de hooge regeering op bet voorstel, daartoe gedaan door) zijne excellentie den beere Maarschalk en Gouverneur Generaal, goedgevonden te ^rigeren eene generale rekenkamer alhier ter hoofdplaatse Batavia, onder de volgende artikelen:
Art. 1. De voorschreven generale rekenkamer zal bestaan uit een president, vier leden en een secretaris, welke ambte- naren eikanderen niet zullen mogen bestaan in consanguinileit of affiniteit tot in den vierden graad, noch ook mogen zitten over het opnemen van rekeningen of stalen van personen, hun in gelijken graad bestaande.
Art. 2. In het gemelde coUegie zullen niet mogen zitten eenige ambtenaren, die uithoofde van haare ambts- of dienst- verrigtingen kunnen gehouden worden voor comptabel aan de kamer zelve.
Art. 3. Het coUegie zal moeten vergaderen len minste
Digitized by VjOOQ IC
404 idöS. H w. daendélS.
drie maal des weeks of 's Maandags, 's Woensdags en Vrijdags, des morgens ten agt uren, of zooveel malen meer, als tot een prompte expeditie van zaken zal nodig zijn, uitgezonderd de feestdagen, die op dien tyd mogten invallen.
Art. 4. Gemelde rekenkamer zal twee maal des jaars eo wel onder ultimo JuniJ en December een generaal rapport doen van hare verrigtingen aan de hooge regering en daarbij telkens moeten voegen een specifique lijst van alle rekeningen en staten, die opgenomen zullen zyn, met uitdrukking van de nagien der daarin betrokkene personen, administratien en den tijd, waarover dezelve hebben geloopen.
Art. 5. Om het werk bij opgemelde rekenkamer te meet te facUiteeren zal het aan den president zijn overgelaten om de werkzaamheden, die bij dezelve voorkomen, onder de leden te verdeden, dewelke een ieder in den hare verpligt zullen zijn van haar onderzoek en verrigtingen rapport te doen in de volle vergadering, zullende, alvorens het door bun voorgestelde worde vastgesteld en gcêxpedieerd, door dezelve moeten worden geapprobeerd en overgenomen.
Art. 6. De opgemelde, afzonderlijke leden zullen met alle zaken, die haar zijn opgedragen, den meest mogelijken spoed maken, ten einde het werk in hel generaal op geenerlei wijze worde vertraagd.
Art. 7. Ten einde aan den president de verdeeling der werkzaamheden onder de bijzondere leden zooveel te meer werde gefaciliteerd, zal de secretaris verpligt zijn een register te houden van de rekeningen, boeken en staten, welke bij de kamer zullen zyn overgebragt, hetzelve voor elke ver- gadering aan den president exhiberende, ten einde daaruit de distributie werde gemaakt.
Art. 8. Hy zal bovendien verpligt zyn accurate aantee- keniug te houden van alle dispositiên, by het coUegie ge- nomen, daarvan by ieder vergadering notulen houdende, om ter volgende vergadering te worden geresumeerd.
Art. 9. Ten dien einde zullen president en leden op de gezelte dagen, alvorens zy zich tot hare byzondere werk-
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENDELS 405
zaamheden bleven, yerschijnen in de YoUe Yergadering en zoi^vuldig letten, dat, het aangeteekende door den secretaris conform zij aan de dispositie, ter vorige vergaderinggenonDen, zullende bij gebreke van dien daarin de nodige redressen moeten worden gemaakt, ten einde na die resumtie niet meer subject te zijn aan eenige verandering, ten ware zulks geschiedde bij een nader besluit, op of na den dag der re- sumtie genomen : en zullen alle besluiten doorgaan bij meer- derheid van stemmen, doch zal de president bij gelijke steramen het regt hebben te concluderen, zullende nochtans een door de gezamentlijke leden genomen besluit bij resumtie niet mogen worden ingetrokken of veranderd, indien alle de leden, die daartoe hebben geconcurreerd, niet present zijn.
Art. 10. De secretaris zal bovendien belast zijn met de expeditie van de besluiten, zoo wel ter dezer hoofdplaats, als na de buiten-kantoren, de daartoe behoorende brieven afzenden en bij ontvangst ongeopend afgeven aan den president, om ter eerste vergadering te worden overgelegd. Hij zal het aan de hooge regering in te dienen rapport opmaken of doen opmaken en ter approbatie van de vergadering overleggen en in een woord zich met alle werkzaamheden chargeren, die tot den post van secretaris behooren.
Art 11. Aan hem zal worden toegevoegd een adjunct of gezworen klerk, dewelke door den president zal voorgedragen en gekozen worden uit een der dienaren, die den aanleg heeft om zich den post van secretaris te kunnen eigen maken, ten einde, zoowel dezen in zijne werkzaamheden (e adsisteren, als om denzelven bij een goed gedrag in der tijd te kunnen opvolgen: bovendien zullen tot den dienst bij het collegie zoovele suppoosten en klerken worden geappoincteerd, als na mate van de werkzaamheden nodig zullen worden geoordeeld : ook zullen er een kamer-bewaarder en vier rapportgangers worden aangesteld tol het doen van de nodige expeditien, welke eerstgemelde zal worden voorzien van een zilver schild met 'sKonings wapen en omschreven met de woorden : generale rekenkamer.
Digitized by
406 1808. H. W. DAENOELS.
Art. t% Opgemeld coUegie zal hooren, nagaan en sluiten alle, zoo particuliere, als generale rekeningen yan den Lande en over zulks ter hoofdplaats Batayia de rekeningen yan den ontvanger generaal, van het collegia van Schepenen van Batavia, van het collegie van de bank van leening, van het vendukantjoor, van Weesmeesteren, van het collegie van Boedel- meesteren, van het tractements-kantoor, van den commissaris van het klein-zegel, van het oorgeld der paarden, de kassa- rekeningen van den groot-kassier, de boeken van alle Bataviasche administratien, van de administrateurs in de suiker-magazijnen, de Westzijde, de Waterpoort, het ijzer- en graan-magazijn, het kleeden-pakhuis, het eiland Onrust, de equipage-w^, de wapen-kamer, het collateraal, de boeken van den curator ad lites wegens cle nalatenschappen van alle ab intestato over- ledene dienaren, die van den secretaris. van het collegie van Schepenen nopens de boedels van alle insolvent overledene burgers en onchristenen, de boeken van den sequester wegens de nalatenschappen van alle insolvente dienaren, welke laatst- gemelde thans door twee leden uit den hoog^ Raad van justitie worden geëxamineerd, de boeken van de diaconie en kerkmeesteren, de kassa-rekeningen van het gesticht der pen- nisten, de rekeningen van den sabandhaar en licentmeester, de rekkingen van de respective officieren van justitie en van den landdrost der Bataviasche ommelanden, de rekeningen van den prefect der Jaccatrasche en Preanger regentschappen, die van Gheribon en den prefect der Gheribonsche Preanger- landen, de boeken en rekeningen van alle administratien, onder het voormalig gouvernement van Java's Noordhoek sorterende, die van de respective prefecten aldaar en den gezaghebber in den Oosthoek, de rekeningen van de administratie over de houtbosschen op Java, die van den generalen aankap der houtwerken, welke het collegie van administratie aan den inspecteur-generaal en het gouvernement inzend, de rekeningen van den commissaris over de houtwerken wegens de ontvangst en a&cheep van dezelve, de rekeningen, zoo van het collegie van administratie, als van den commissaris over de houtwerken
Digitized by VjOOQ IC
H W. DAENDEL8. 407
wegens de aitgaven, bij den aankap, af?oer en op derespec- tiye stapelplaatsen gevallen, de rekeningen der hospitalen en ▼an alle hoofdelijke en andere militaire betalingen te lande en te water» de consumtie-rekeningen van schepen en vaar- tuigen, de rekeningen van de commandanten der buitenposten, alsmede van al Hgeen de magazijnen der arthillerie betreft; voorts van alle penningen, welke aan ingenieurs mogten zijn verstrekt of door gouverneurs, gezaghebbers of prefecten op de geviseerde lijsten der ingenieurs uitbetaald, de rekeningen van uitgaven, zoo (ot oprigtingvan nieuwe, als onderhoud van oude fortificatien, die van de kruitraolens, kogelgieterij, affuit- makerij, goud-, zilver- en duitenmunterij, die van de zaagmolens, koolmijnen en salpetermakerljen en van alle etablissementen, welke in het vervolg bij den Lande meerder mogten werden verkregen of daargesteld, die van de herbergen en posterijen en voorts van alle penningen, (er goeder rekening gegeven, aan wien het zoude mogen wezen; zullende eindelijk van alle bezittingen en etablissemenlen buiten het eiland Java de re- keningen van ontvangst en uitgave in duplo met alle de daartoe behooredde verificatoire bewijzen aan de generale rekenkamer viforden ingezonden en geene posten, daarbij verhandeld, voor verantwoord worden gehouden, voor en al eer dezehre door de kamer zijn gevisiteerd en geapprobeerd ; en generalijk alle rekeningen van verdere comptabelen, hetzij van collegien, administratien of andere corpora, pachters, aannemers of leveranciers, die aan den Lande te verrekenen schuldig zijn.
Art. 13. De kamer zal geene posten in rekening valideren, dan dewelke op grond van de daar liggende of nog te stellene orders, i^egiementen en instructien of door andere, particuliere documenten naar behooren zijn gejustificeerd.
Art. 14. Alle ordonnantien van ontvangst en uitgave, zoo in gelde, als in goederen, die ter hoofdplaats door den di- recteur generaal worden geéxpedieerd, zullen, alvorens die voldaan worden, door de rekenkamer worden geëxamineerd, geregistreerd en gecontrasigneerd, waarmede die ambtenaar, zooals alle andere comptabelen, een ieder in het zijne, van
Digitized by VjOOQ IC
408 1^08. H. W. DAENOELS.
alle verdere verantwoording zullen zijn ontheven, lenzif het van agteren iLvram te blijken, dat de rekenkamer door ver- keerde opgaven in erreur was geinduceerd.
Art. 15.' Van de voorschreven bepaling zullen echter zijn geêximeerd alle zoodanige ordonnantien, dewelke, geen uitstel gedogende, terstond na de expeditie bij de rekenkamer zullen worden overgebragt om ter eerste zitting te worden gerevideerd.
Art. 16. De kamer, in de gedachte en alle overige ordon- nantien van den directeur generaal eenige abuisen of strijdig- heden ontdekkende met de daar liggende orders, reglementen of besluiten der hooge regeering, zal, zulks van genoegzanie waarde oordeelende, verpligt zijn deswegens bij adres aan de regeering eene conferentie te verzoeken met den directeur generaal, ten einde daartegens te remonstreeren.
Art. 17. Van alle cognossementen na of van de buiten- kantoren of die van bet eene kantoor na het ander gezonden of verzonden worden, zullen de authentique kopijen, de laatste in duplo, aan de rekenkamer worden afgegeven of ingezonden.
Art 18. Bij het inzenden van de rekeningen of boeken van de hoofdplaats en buitenkantoren, alsmede van alle reke- ningen van ontvangst en uitgave, item verstrekkingen, etc, zullen tegelijk worden overgelegd de authentique kopijen van alle documenten, besluiten of qualificatien, waardoor dezelve worden gejustificeerd, zullende niet te min de rekenkamer de magt hebben de origineele stukken te requireeren in alle ge- vallen, waar zij zulks noodig mogt oordeelen.
Art. 1 9. Van alle, door het gouvernement genomen wordende dispositien betrekkelijk het administrative en finantieele zal onmiddellijk aan de generale rekenkamer kennis worden ge- geven, gelijk mede aan dezelve zullen worden opgegeven alle de gedane voorschietingen aan de respective aannemers, le- veranciers, etc, zullende er, voor zoover de hoofdplaats Batavia betreft, geene uit- of afbetalingen mogen worden gedaan, als nadat bij de rekenkamer de bewijzen zullen zijn ingekomen, dat er behoorlijk voldaan is aan de bepalingen en orders, daaromtrent gemaakt of nog te maken.
Digitized by
- H. W. OAENOELS. 409
Art. ^0. Aan hel gemelde collegie zullen worden overge- geven, voor zooverre die niet hereeds ten kantore van den visitateor-generaal aan handen zijn, authentique kopijen van de permanente orders en bepalingen, die, zoowel ten aanzien van het finantieele, als administralive bestaan en in vigeur zgn, en voorts van alle orders en besluiten, die daaromtrent zijn gegeven of genomen of nog gegeven of genomen zullen worden; zullende het verder aan hetzelve vry staan om van bet seeretarije of elders te verzoeken zoodanige openingen of extracten, als men zal noodig hebben en dewelke alsdan da- deiyk zullen moeten worden afgegeven.
Art. 21. Met primo Januari) 1809 of den dag, wanneer de generale rekenkamer hare werkzaamheden na de nieuwe order van zaken zal beginnen, moet aan dezelven, voor zoover zulks doenlijk is, overgegeven worden eene speciflque lijst van alle debiteuren en crediteuren van den Lande, waarbij moet worden geobserveerd, dat de dubieuse en desperate schulden van de goede en deugdzame worden geseimreerd, met opgave van de redenen, waarom dezelve twijifelachtig of hoopeloos geworden zijn; voorts van alle onvoldane or- donnantien, almede met bekendstelling der motiven, waarom dezelve nog voortlopen, ten einde haar daardoor in staat te stellen om te zorgen, dat dezelve, voor zoo verre die daarvoor vatbaar zijn. ter behoorlijke tijd afgedaan en verrekend worden.
Art. 22. Om te effectueren, dat de werkzaamheden in goede order mogen worden hij de hand genomen, zal de president aan ieder lid distribueren de rekeningen, boeken en staten, die ter examinatie en confrontatie worden over- gegeven, en voorts de magt hebben om te beslissen over al, hetgeen de orde der vergadering is concernerende.
Art. 25. Ieder lid zal successivelijk rapport doen van de rekeningen, staten en ordonnantien, die bij hetzelve zullen zijn afgehandeld, om onderworpen Ie worden aan de visie en examinatie van de volle vergadering, dewelke steeds in het oog zal houden, dat die afdoening moet zijn in conformiteit van de opgemelde orders, reglementen en inslructien en dat
Digitized by VjOOQ IC
410 1B08. H. W. DAENDElS.
geene posten mogen worden gevalideert, die daarmede niel overeenkomen of behoorlijk geverifieerd zijn met ordonnatien, actens van decharge of resolutien, bij zijne exceHentie den heere Maarschalk of de hooge regering genomen, waarvan de docmnenten, daartoe gehoorende, zullen moeten zijn ge- annexeerd, zullende alle ten onregte opgebragte posten van rekeningen moeten worden geroijeerd en zoodanig bezwaard, als de vergadering zal bevinden te behooreu.
Art. 24. De examiuatie van dezelvde boeken, rekeningen en staten zal niet altoos door dezelvde leden mogen geschieden, maar jaarlijks in andere handen moeten worden gesteld, wordende de president van het collegie in het bijzonder voor de nakoming van dit artikel verantwoordelijk gesteld.
Arl. 25. De rekeningen, boeken en staten, die ter onder- zoek bij de rekenkamer behooren, zullen, voor zooverre de ordonnantien, aanbestedingen en andere, dagelijks voorvallende zaken ter hoofdplaats Batavia betreft, direct aan dezelve moeten worden overgegeven, doch zal de verantwoording van de respective administratien en collegien, die bij het uiteinde van elk jaar hunne boeken sluiten, jaarlijks bij de rekenkamer moeten gedaan worden en binnen den tijd van drie maanden, na dat de boeken zijn gesloten, moeten zijn afgeloopen; zullende de hoeken van Palembang en Banjermassing uiteriijk voor ultimo Maart van ieder jaar en van Macasser, Timor en de groote Oost voor ultimo Julij moeten worden inge- zonden, sub poene van een boete van 200 gecartdde ducatons voor degeenen, die daarin nalatig blijven, ten ware dat dezen bij valable redenen ten genoege van het collegie kondra aantoonen, dat toevallige of andere omstandigheden, dewelke te veranderen Imiten hun vermogen was, zulks veroorzaakt hebben, zullende die allen in den vervolge moeten gesloten worden onder ultimo December van ieder jaar en de exami- natie en visitatie van dezelve bij de generale rekenkamer moeten zijn volbi*agt binnen den tijd van drie maanden, na dat dezelve bij de kamer zijn ingekomen.
Art. 26. Om echter, zooveel mogelijk, voor te komen, dat
Digitized by VjOOQ IC
1d08. H. W. OAENDELS. 411
de werkzaambeden niet te zeer oyer de haDd lopen, zullen de boiten-kantoren Tan de rekeningen en alle andere staten rollen van drie tot drie maanden formeren en te gelijk met de boeken overzenden, benevens de generale opneem, beboorlijk beèedigd en in forma probandi gebragt.
Art. 37. En, daar de omslag en comptabiliteit onder het Toormelde Java's gouvernement van eene vrij groote uitge- breidheid is, reserveert he^ gouvernement aan zich om nopens de wijze van verantwoording van hetzelve aan de generale renkenkamer, des geraden oordeelende, een nadere bepaling te maken.
Art. 38. Het collie zal verpligt zijn de respective comp- tablen te houden aan den hun voorgeschreven tijd van ver- antwoording en degenen» die daaromtrent in gebreke blijven, bij besloten brieven daartoe insinueren; en, andermaal daarin nalatig bljvende of geene wettige redenen ten genoegen van het collegie kunnende allegueren, dezelve bij g^zeliug daartoe noodzaken, zullende nochtans omtrent leden der hooge regering en andere eerste ambtenaren op de buiten-kantoren vooraf moeten worden kennis gegeven aan den Gouverneur Generaal.
Art. 39. Eenige rekeningen of sloten van afgetredene of overledene comptablen nog openstaande en ongezuiverd vin- dende, zal het collegie de volmagten of erfgenamen aanmanen en houden tot zuivering en voldoening van dezelve sloten, daarin voorts bandelende, zoo als in het voorgaande artikel is vermeld.
Art. 50. Alle rekeningen, boeken en staten, die overge- geven of ingezonden worden, moeten zijn ingerigt conform de respective instructien of gebruiken, zullende het aan de rekenkamer worden overgelaten om, ingevalle daarin defecten worden gevonden, aan de comptablen een form van rekening voor te schrijven, die zij de klaarste en convenabelste zal oordeelen om door dezelve geobserveert te worden.
Art. 51. Het coUegie zal hebben te letten, dat alle sloten der rekeningen na behooren worden gezuiverd en vei*antwoord, de posten, waarmede eenige comptablen zijn bezwaard, in
Digitized by VjOOQ IC
412 I80d. H. W. DAENOELS.
rekening worden gebragt; en zal de hooge regeering aan hetzelve bij een extract notul toezenden alle zoodanige be- talingen ol vergoedingen, waarmede de een of ander mogt worden bezwaard, ten einde het collegie in staat te stellen op de invordering te letten.
Art. 52. Het collegie zal in het bijzonder daarop letten, dat alle pagten, heffingen en betalingen ingevorderd en aan 'sLands kas verantwoord worden, ter welkers observantie aan hetzelve van w^ens de hooge regeering telkens zal worden kennis gegeven van de reniissien of uitstellen, aan dezelve verleend.
Art. 53. Het collegie zal het regt hebben om dezulken, die verpligt zijn tot de restitutie van penningen, vergoedingen of andere bezwaren, tot de voldoening door middelen van regten te constringeren: doch, ingevalle de directeur generaal of ander lid van de hooge regeering in een zodanig geval mogt geraken, zullen deze niet in regten mogen worden vervolgd zonder daartoe van den Gouverneur Generaal verzocht en verkregen te hebben het veniam agendi.
Art. 34. Geene posten, die in vorige rekeningen zijn ge- roijeerd, zullen mogen worden gebragt op volgende rekeningen zonder te gelijk nader bewijs of elucidatie dien aangaande daarbij over te leggen; en zullen [sic] diegenen, die contrarie zullen ondernemen, mogen mulcteren en dezelve daarmede in hare rekeningen belasten, zoo als zij na exigentie van zaken zullen bevinden te behooren; zoo als ook de hooge regering over zoodanige, geroijeerde posten niet zal disponeren zonder het advis van de kamer alvorens daarop te hebben ingenomen.
Art. 55. Wanneer de rekenkamer het nodig oordeeld de comptable personen tot het geven van elucidatien als anders- zins voor haar te ontbieden, zullen dezelve bij beslotene brieven daartoe moeten worden geinsinueerd, terwijl omtrend den directeur generaal zal worden gehandeld, zoo als bij art. 16 is bepaald.
Art. 36. Ingevalle van bedenklijkheid over de wijze, hoe op eene of andere rekening of verantwoording dient te worden
Digitized by
- H. W. OAËNDCLd. 4l5
gedisponeerd, zal 'het coUegie verpligt zijn daarvan aan de booge regeering kennis Ie geven, met overiegging van de daartoe behoorende bescheiden en elucidatien, ter afwagting ▼an hoogstdeszelTs dispositie.
Art. 57. Het collegia zal geen bezwaren mogen leggen ten laste Tan den lande, maar by bevinding van posten, die door hetzelve zouden dienen te worden gedragen, daarvan ten fine van dispositie aan de hooge regeering kennis geven.
Art. 38. De directeur en administrateurs generaal zullen, even als bevorens, de petitien formeren van alle gelden en behoeftens voor de buiten-kanloren, van dewelke, nadat die door zijne excellentie den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal en de hooge regering zullen zijn geapprobeerd, authentique kopijen aan de rekenkamer zullen worden af- gegeven ter harer informatie en narigt.
Art. 39. Van alle bevondcne erreuren zal door dengenen, ten wiens laste dezelve komen, bij wijze van boete het '/^ worden betaald aan de kamer oiu onder de leden en sup- poosten van dezelve zoodanig te worden gedistribueerd, als nader zal Worden bepaald, zullende van goederen en producten, welke in den vervolge niet meer in geldswaa^de bij de boeken loepen, het ware kostende of de uitkoopswaarde worden be- rekend ; en, onverminderd de betaling dezer boete, de respective officieren van justitie gehouden zijn hun ambt en pligt te betrachten tegens zoodanige comptabelen, welke zich aan fraudes of malversatien mogten hebben schuldig gemaakt.
Art. 40. De instructie, op den ^2''" Juni] 1753 voor den visitateur generaal geêmaneerd, zal door het collegie worden oveigenomen om zich daar na in het onderzoeken van boeken, rekeningen en papieren in zoo verre te gedragen, als na gelang van deze instructie en de in de behandeling der zaken gemaakte verandering als nog nuttig of noodzakelijk mogl worden bevonden.
Art 41. Het collegie zal zorgen, dat alle zaken, bij hetzelve Terhandeld wordende, secreet blijven en niemand buiten de
Digitized by VjOOQ IC
414 IdOd. H. W. DAËNOÊLê.
leden en secretaris van de yei^dering eenige opening daanran werde gegeven.
Art. 42. De president en secretaris zullen wel in het bijzonder zorg hebben te dragen, dat alle rekeningen, charters en papieren bij de kamer in goede order werden gehooden en dat aan niemand eenig acces of. kopie van dezelve werde g^ven verder, als bij deze instructie is gepermitteerd of tot de verantwoording van de daarin betrokkene personen wordt vereischt.
Art. 43. De president, de leden, de secretaris en alle mindere bediendens, die tot het collegie behooren, zal zijn geinterdiceerd, zo als zulks geinterdiceerd wordt by dezen, het ontvangen van giften of gaven, hetzij direct of indirect, van eenige comptabden of iemand anders, die by de reken- kamer iets te verrigten heefl, sub poene van de wet, by placcaat van den ^ Februanj dezes jaars op het accepteren van geschenken bepaald, en zoodanige dispositie daarenboven, als de hooge regering na exigentie van zaken zal vermeenen te behooren.
Art. 44. De ' president, leden, secretaris en gezworen klerk zullen by het aanvaarden van hunne posten by de hooge regering afleggen de volgende eeden, als:
De president.
Ik beloove en zweere Zync Majesteit den Koning van Holland, onzen hoogcn en doorluchtigeu souverain, mitsgaders den Gou- verneur Generaal en de Kaden van Indien gebouw en getrouw te zullen zyn;
dat ik het ambt van president ter dezer hoofdplaatse met alle mogeUjke vUjt en naarstigheid waarnemen en zorgen zal, dat de orde der vei^deriiig naar behooren werde geobserveerd en de werkzaamheden door de byzondere leden met naauwkeu- righeid verricht ; dat ik my steeds bey veren zal om zorgvuldig te beantwoorden aan het oogmerk, waarom de generale rekenkamer is opgerigt, dat is, om voor te komen, dat den
Digitized by VjOO^ IC
- H. W. 0AEN0ÊL8. 41S
lande op geeneriei wijze in hare finantiele, pecuniele of com- mardele betrekkiogeD werde verkort of benadeeld;
dat ik in dezen, zowel zal waken voor de bdangens van den Lande, als voor die van de comptabelen en niemand zonder wettige redenen zal bezwaren: dat ik geene giften of gaven, hetzij direct of indirect, zal ontvangen van iemand, die ietwes met de gemelde rekenkamer uitstaan of te ver- handelen heeft; dat ik de secreten der kamer aan niemand, die daartoe ongeregtigd is, zal openbaren; dat ik mij zal houden en reguleren na deze instructie of andere ordonnantien, die op het booren, opnemen en sluiten van 'sLands reke- ningen nog mogten worden gemaakt, en mij voorts in allen \ deele zal gedragen, gelijk een vroom en getrouw president van de generale rekenkamer betaamt.
Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.
De ledm.
Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning van Holland, onzen hoogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders den Gou- verneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zullen zijn;
dat ik het ambt van lid van de generale rekenkamer ter dezer hoofdplaatse met alle mogelijke vlijt en naarstigheid waarnemen en mij steeds beijveren zal om zorgvuldig te be- antwoorden aan het oogmerk, waarom de generale reken- kamer is opgerigt, dat is, om voor te komen, dat den Lande op geeuerlei wijze in hare finantiele, pecuniele of commerciële betrekkingen werde verkort of benadeeld ;
dat ik in dezen, even zoo wel zal waken voor de belangeus van den Lande, als voor die van de comptablen en niemand zonder wettige redenen zal bezwaren; dat ik geene giften of gaven, hetzij direct of indirect, zal ontvangen van iemand, die ietwes met de gemelde rekenkamer uitstaan of te ver- handelen heeft; dat ik de secreten der kamer aan niemand, die daartoe ongeregtigd is, zal openbaren; dat ik mij zal ho«d«n en reguleren na deze instructie of andere ordonnantien,
Digitized by VjOOQ IC
416 1ÖÓ6. H. W. ÖAÈNOÉLÖ.
dia op het hooren, opnemen en sluiten van *8 Lands rekeningen nog mogten worden gemaakt, en mij voorts in allen deele zal gedragen, gelijk een vroom en getrouw lid vèn de generale rekenkamer betaamt. Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.
Eed voor den secretarU en gezworen klerk.
Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning, onzen lioogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gehouw en getrouw te zullen zijn: dat ik mij in het werk, aan mij toevertrouwd, in allen opzichte getiouwelijk en eerlijk zal gedragen ; dat ik geene giften, gaven of geschenken, hetzij direct of indirect, zal ontvangen van iemand, die ietwes met de generale reken- kamer uitstaan of te verrigten heeft; dat ik de secreten der kamer aan niemand, die daartoe ongeregtigd is, zal openbaren en dat ik, zooveel in mij is en mij zulks aangaat, zal nakomen en in acht nemen de instructie, voor de generale rekenkamer gemaakt of nader te maken ; en mij voorts in allen deele zal gedragen, gelijk een vroom en gefrouw secretaris en gezworen klerk van de generale rekenkamer toekomt en betaamd.
Zoo waarlijk helpe, mij God Almachtig.
Zie ook 17 Januarij, 3 Februarij, 14 Augustus 1809, 5 Sprokkelmaand 1810.
20 December. Voarziemng in hei gebrek aan practizijns ie Batavia.
De Hooge Raad van justitie trachtte eenigermate in dat gebrek te voorzien door te bepalen, >»dat de suppoosten, zoo van hun achtbare, als die van het secretarij van hetcollegie van Schepenen, over en weder als pi*ocureurs zullen vermogen te postuleeren, hetgeen bevorens geen plaats heeft mogen vinden".
20 December. Voorschrifien voor den secreiaris van hei coUegie van Heemraden.
Is goedgevonden en verstaan hem te gelasten zich voortaan
Digitized by ^
- H. W. DAENOELft. 417
tot Stipte observantie te laten strekken het beduit dezer regeering yan den 15*'' JanoariJ 1801 en ak een gevolg ▼an diiBn de boeken in volgender voege af te sluiten, als :
a. alle 'sLands gelden, goederen en andere artikelen, die volgens de boeken in ware weien z^n, onder een hoofd- deel bekend te stellen;
b. aUe goede schulden en andere ten agteren staande reke- ningen, die voor deugdzaam kunnen worden gehouden, onder dewelke nögthans geene gevonden mogen worden, welke verevening kunnen eriangen;
c. alle twtjfdachtige schulden, die echter niet geheel en al hopeloos zijn, en
d. alle hopclooze schulden, die van de twijfelachtige hierop zyn ovei^eschreven, waarvan niets te verwachten is en tot welkers afschrijving van deze regeering verzoek moet worden gedaan om, wanneer hetzelve geobtineerd zal wezen, binnen 'sUJns in te nemen, ten einde 7s ^^Q ^° ^^^ levendig te blijven, of er somwijlen- gedui*ende dien tijd door erfenissen als anderzinis nog iets van mogte inkomen.
20 December. Machtiging op de bank van leening ie Batavia hare beleeningen tot 200 rijksdaalders te i^extendeeren^\
-^ December. Afschaffing van inkomende rechten op 'rijst voor Banda.
Zie bij 10/17 November 1807.
De kapitein-Chinees te Banda, die deze afschaOing verzocht, Toerde als argument daai*voor aan, »dat, zo lange de thol- gerechtigheid op den invoer van rijst te Banda is opgeheven geweest, aldaar altijd een genoegzame voorraad van dat graan door particulieren is aangebracht geworden, dog dat het te duchten is. dat, zedert dat die impositie door deze regeering wederom is geïntroduceerd, de handelaren, die voor de aan- gebrachte ryst niet meerder dan rd' 60 per cuijang erlangen
FLABAAT-MB
Digitized by
4i8 tdoö. H. W. OA£Noeid.
en, daarenbovea alstt bezwaard werdeode met 6 percent Ihd en dierhalven weinig of geeoe winslen behalende naar evenredigheid van de risico^ geen lust zuUen hebben om dat voor Banda zoo onontbeerlijk voedzei aan te brengen en over- smlks eene schaarsheid en prygvermeerdering zal Ie weege brengen, waardoor de behoeftige ingezetenen te zeer zouden worden gedrukt".
23 December. Pensionering van een lid in den Hootjen Raad van justitie.
Het ordinair lid in den hogen Raad van jostitie van Hol- landsch Indien, M'^ Albertus Cornelis Hartman, bi| req«ieste verzocht hebbende om uithoofde zijner ziekdtjke omstan- digheden, behoudens rang en zrjn thans winnend traclement, als lid in dat collegie te worden ontslagen, zoo is goedgevonden en verstaan den suppliant het verzocht ontslag te verleenen en hem tot pensioen toe te leggen een derde gedeelte van het thans bij hem genoten wordende maandelijks appoinctement.
23 December. Bepaling, dal de materialen, welke uit *s hands voorraad aan aannemers van gouvernements werken werden verstrekt, betaald konden worden met papieren geld volgens de hopende agio.
23 December. Intrekking van het kantoor van den visilateur^generaal. — Oprichting van eene generale rekenkamer van Indiè.
De tractementen voor het laatstbedoelde collegie werden b^MJd: voor den president op 6000 rd' 's jaars, zilver geld,
» de vier leden, ieder. » 4000 » » » »
» den secretaris » 8000 » » . »
De rang-regeling was:
voor den president naast de secretarissen der Hooge Regering»
» de leden die van den visitateur^generaal ;
» den secretaris die, welke daarop >» direct" volgde.
Digitized by VjOOQ IC
1|0«. H. W. DACNDEL8. 4}^
24 DeceoQ^ier. Aegeli»g der verstrekking mu iui^kruM aau Javaamsche (n'slen.
Is besloten, dat alle verstrekkingen van kruit, welke zonder betaling aan de Javasche vorsten tot bel doen van salut- schoten op hunne feestdagen als andersints geschieden, voorlaan zullen cesseren en dat in den vervolge geen kruit meer aan dezelve zal mogen verstrekt worden dan op speciale toe- stenuning van den Gouverneur Generaal en tegens betaling Tan de bepaalde prijsen.
26 December. Remism van straf.
Ten bewijze, dat Daendels niet altt)d wild en wreed te werk ging, k|m o. a. dienen het navolgende, betreiTende twee tot kettingslag veroordeelde inlanders.
Is besloten den tijd van der supplianten confinpment, in stede van op drie, op een jaar te bepalen, met authorisatie wyders op den landdrost, Veeckens, om daaraan door be- vrijding van deu ketting en verschooning van verachtelijke werken nog zoodanige mitigatie toe te brengen, als hij met der supplianten aecure bewaring bestaanbaar en dienstig zal oordeelen, om in hen de gezindheid van stille en goede in- gezetenen, zooveel mpgeiyk, te conserveeren*'.
De veroordeelden, Arip en lian geheeten, schijnen gewone inlaiiders geweest te zijn. Wat zij misdreven hadden, blijkt niet.
27 D^eenUier, Reolifkalie mn eme ^^taat-r^kming vm Inlasten en winëlen*' [rekening-courant)^ ingediend door een koofd van gewesteUjk bestuur.
Hoe zonderling toenmaals de begrippen ofQireqt }f^l q^ijp en dijn, ook bij hooggeplaatste ambtenaren, soms waren, kan blykm uit 4e ^om^UmiighM. dat Ij^oeld hoefd ten Ia9ten van deo Lafida, maar ton zyoaa voprdeeie, jup de hewu«le
Digitized by VjOOQ IC
4S0 IdOd. H. W. DAËNDËL8.
rekening-courant had gebracht » zijne yerteeringen, interessen, •scheukagien aan armen, wagenpacht en wat dies meer is**.
27 December. AansielUng van een mandoer der ketting'^ gangers te Samarang.
Deze benoeming is opgenomen als een bewijs, hoe ver het benoemen van personen door den Goavemeur Generaal toen- maals ging.
De benoemde kreeg een tractement Tan 16 ryksdaalders, ziiTer geld, "smaands.
28 December. Voorwaarden van de Boom-pachl en die van de waag ie Batavia.
De pacht van de in- en uitgaande rechten of den Boom te Batavia was voor 50,000 rijksdaalders opgehouden en daarom die van de waag niet opgeveild.
Naar aanleiding van voor den Lande ongunstige geruchten nopens de plannen der vermoedelijke, Chineesche pachters had de Regering op 16 December 1808 besloten, »in aanmerking genomen, dat men ter meerdere zekerheid van den uitslag voor de belangen van den Lande en of de Chinezen werkelijk geene berekening maken op de aangebracht wordende goederen door vreemde ofte eigen schepen uit Europa, America ofte de West van Indiê, alvorens een proeve diende te nemen met de verpachting, als wanneer men, bij een naamwaardig ver- schil in het rendement derzelven, altijd het aan zig gereserveerd heeft om de pacht op te houden en men in dat geval dezelve alsdan daarna nader kan laten opveilen, — de verpachting van de pacht van de boom te laten voortgaan en, bij aldien het rendement te veel mogt komen te ditt'ei*eeren van dat van dit loopende jaar, dezelve op te houden om alsdan nader wederom te worden opgeveild".
Nu bepaalde de Regering de Boom-pacht en die van de waag op nieuw te doen x>pveilen onder deze bepalingen:
Digitized by VjOOQIC
H. W. OAENDEL8. 4)1
1^ dat alle zoodanige (goederen, als te voren aan die pacht onderhevig zijn geweest en alhier worden aangebragt, zoo ait Europa, America, als Isle de France, benevens die van de West van Indien, met uitzondering van de lijwaten, niet onder voornoemde pacht zullen worden gerelcend en de pachter verplicht zal zijn om onder het opzicht van den water-fiscaal en den sabandbaar en licentmeester bij aanbreng van voorschreven goederen daarop de gewone tholgeregtigheid voor relcening van den Lande te heffen en het proflueerende daarvan, na aftrek van de daarop vallende ongelden, tellcen reize in 'sLands kas over te brengen; en
3^ dat daarentegen de goederen van Atchin of uit de Noord en Oost als voorheen onder de pacht van de boom zullen blijven begrepen.
29 December. Regeling der iractementen van cadetten van ^sKonings marine.
Heeft besloten, als dat de cadets, behoorende tot het corps van 'sKonings zee-oiBcieren, dewelke hun examen als luitenant ter zee bereeds hebben afgelegd en als zoodanig thans in deze colonie dienst doen, te doen genieten de gewoone scheepsgage, voor dien rang bepaald, op denzelvden voet en wijze, als thans met 'sKonings zee-ofBcieren in gebruik is.
29 December. Rang-regeling der koloniale zee-officieren.
Is 'besloten, dat de coloniale zee*officieren, dewelke thans in active dienst zijn en gearmeerde vaartuigen commandeeren ofte wel daarop dienen, zullen geconsidereerd worden als extra-ordinaire, Koninglijke zee-officieren, met dien verstande, dat de bepaling van hunne onderscheidene rangen ten op- zigte van de officieren uit het vaste corps blijven op den Torigen voet namelijk:
een capitein van de 1^ classe zal rang hebben van capitein- lui tenant.
Digitized by
a^ 1808— 180Ö. H. W DAENÜtLS.
eén capitefd VAA de ^^ classe als eerste hritenairt, » c^pitein-luitenant als ordinair liritenanl van de r classe, » luitenant ab ordinair luitenant van de 2^ classe, » s<ms-luitenant als cadet van de 1^ classe; zullende dvs^ wanneer gei^apende vaartuigen zig bij eikanderen bevinden, de ondste oiBcier in rang commandeeren, dog bij oflB- ciei*en vaB geUjken rang zal de tot het vaste corps behoorènde altt)d het comtnando voeren. 2ie ook V6 Wintermaand 1810.
? December. Machtiging op den gouverneur vanAmban om, des vereischl^ tot een bedrag van 100,000 fè aan foéli, noten en tt/agelen in looo te verko&pen.
Oorzaak hiervan was, dat aan den geld-eisch voor de Oos- tersche gouvernementen slechts gebrekkig kon voldaan worden.
De brief van Daendels, waarbij deze machtiging werd ver- leend, is ougedagteekend gebleven.
Volgens de laatste, in November 1809 te Batavia van Ambon ontvangéfa rapporten was toenmaals van d^n voorraad spece- rijen "ttiaak* een gledeelte gesleten", waarom op 12 NovemlMBr 1809 de machtiging voor het onverkochte gehandhaafd werd.
180i9.
1 Januari). Reglement voor de genie.
EERSTE AFÖEELING.
Wegens den dienst der kapiteins en subalterne officieren der genie.
De dienst van een ingenieur is tweeledig, wanneer hff namentlijk in zijn gtiarnizoen is of wartneer hij zich buiten hetzelve in commissie ter verrigting van eenigen büiiengewonen dienst b\evindt; zulleinde omtrent ieder deel deTzelve de vol- gende bepalingen zijn vastgesteld, als:
Digitized by
180e. H. W. OAENDEL8. 4SS
A. WI6BN8 DBH DIBNST IH HT GUAimZOKf.
Art, 1. GuamizoenS'Veranftering of aankomst in hetzelve. Zoodra een officier der genie eene order bekomt om zich ter presteriiig yan den gewonen dienst naar de eene of andere plaats in guamizoen te begeven, welke ordre hem onmiddelijk ▼an den GouYemeur General of deszelfs luitenant ofte wel door den chef van het corps de genie op autorisatie zal worden gegeven, zal ht) van die ontvangst dadelijk, met overlegging van kopij derzelver order, kennis geven aan den directeur van het departement, vraarin de plaats zijner bestemming is ge- legen, gelijk mede aan den directeur-generaal, bij aldien de order van denzelven niet is afkomstig, en aan den directeur, uit wiens departement hij vertrekt.
Insgelijks zal hij bij zijne aankomst in het guarnizoen zich dadel^k, hehalven bij den commandant der plaats, ook bt) den directeur (indien dezelve aldaar woonachtig is) en bij den eerst aanwezenden ingenieur vervoegen om van zijne aankomst kennis te geven en van beide laatstgemelden bevelen vragen of, bij aldien hij ouder in dienst is, het guamizoen Tan denzelven overnemen, op deze wijze:
Hij zal zich door den vorigen ingenieur overal, waar zich werken of gebouwen bevinden, welke onder zijne directie sorteeren, doen geleiden en de locale omstandigheden in der- zelver voor- of nadeel vragen, indien aan dezelve gewerkt wordt, hetzij ter vernieuwing, reparatie of onderhoud, de wi)ze, hoe zulks geschiedt en geschieden moet, nagaan, alsook de vorderingen, die daarmede reeds 'gemaakt zijn, en, indien deze werkzaamheden in daggeld geschieden, de rekeningen door den vorigen ingenieur tot op den dag der overnaam doen certificeren en sluiten om alzoo de zijne te kunnen bonden; tevens zal hij van zijnen predecesseur overnemen (onder behooriljke inventaris, waarvan kopij aan den directeur van het departement moet worden gezonden) alle plans, kaarten, memorien en papieren, betrdckelljk den staat der werken, alsook aHe «rdres en missives van den directeur des depar-
Digitized by
4^4 1809. H. W. OAENOEL8.
tements lietrekkelijk deszelfs guarnizoeo; en, MJaldieD hij \leze stukken niet in behooriyke orde niogt bevinden, daarvan mede aan den directeur rapport doen, ten einde zich zelf aan geene verantwoording daaromtrent bij vervolg bloot te stellen.
Art. 2. Wekelijksche visitatie en rapport. Aan het opzigt van den ingenieur of ingenieurs zyn toebetrouwd alle forti- ficatien met derzelver toebehoren en militaire gebouvren, als ook zodanige andere gebouwen en waterwerken, als tot het defeusiewezen moeten worden geémploijeerd, en de zodanige, welke bij speciale order onder het toeverzicht der genie zijn gesteld ; en is dus de zorg voor de goede instandhouding dezer objecten een zijner voorname pligten.
Hij zal dezelve ten dien einde (voor zoover in en om zijne woonplaats zijn, wekelijks en de te ver afgelegene maandelijks) visiteren ten einde te ontwaren, of zich ook eenige, onmid- deiyk herstelling-vorderende gebreken aan dezelven opdoen en of de aannemer van het onderhoud (by aldien zodanig werk in een onderhouds-bestek is vervat) behoorlijk aan zijne verpligting beantwoord, ten einde zich, zo doende, meer en meer met den aard en staat der werken en gebouwen bekend te maken.
Ieder week, na den afloop der voorschreven visitatie, zal de eerstaanwezende ingenieur van den afloop derzelver rap- port doen aan den direcleur van zyn departement, daarbij gedetailleerd opgevende den acluelen staat der werken, enz. en, indien aan dezelve gewerkt wordt, de vorderingen des werks en, zoo zulks in daggeld geschiedt, met by voeging der onkosten, welke gedurende die week daaraan zyn geimpendeert, zoo tot dag- en werkloonen, als materialen, enz.; zullende dit rapport hem tevens gelegenheid verschaffen om aan zynen directeur alle zoodanige voorstellingen te doen tot vernieuwing of reparatie der werken en met een woord omtrent alles, hetgeen hy vermeent, dat tot welzyn van dezelve dient te worden verrigt; zullende tevens daarby aangeven de wyze, hoe hetzelve zyns inziens het geschiktste met de meeste me- nage zoude kunnen worden ten uitvoer gebragt, hetzy by
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 4tK
publieke aanbesteding, bij onderhouds-contract of wel in dag- geld, en de prijs, waarvoor zulks na ruwe berekening kan geschieden.
Het staat den directeur yrlj, naar vereisch van omstandig- heden, twee of meermalen per week rapport te vorderen of ook om de veertien dagen of uiterlyk eens des maands te vragen.
Terwyl het inzenden der voornoemde rapporten van de bttiten-kantoren niet stiptelijk naar den tijd, maar naar de gelegenheid moet gevolgd worden.
Art. 3. Wvjze van aanbesteding en afbetaling der aannemers. Het concept of bestek der werkzaambeden door den ingenieur opgemaakt en geapprobeerd zijnde, wordt hetzelve met de daarmede verzeld gaande conditien 8 a 10 dagen op eene bepaalde plaats voor de liefhebbers opengelegd, waardoor de aannemers in de gelegenheid worden gesteld zich met de plans en werken bekend te maken om hunne begrooting na nauw- keurige examiuatie te kunnen opmaken.
De dag der aanbesteding bekend gemaakt zijnde, moeten de aannemers één voor één voor eene door het gouvernement bepaalde commissie verschijnen, door dewelke de geêischte somma wordt genoteerd.
De op8chri|ving afgeloopen zijnde, wordt de minste der inschrijvers en zij^e borgen opgeroepen om, nadat dezelve acceptabel zijn bevonden, het contract en de conditien te teekenen, ten einde daarna Ier approbatie aan zijne excellentie te worden aangeboden.
De aannemers zullen hunne aannemings-penningen in drie termijnen genieten; als het eerste termijn bij den aanvang yan het werk, het tweede naar billijkheid en als het werk tot op de helft zal gevorderd zijn en het derde gedeelte, nadat het werk voltooid, geëxamineerd en goedgekeurd is. Bij capitale werken zal de aannemer en zijne borgen één jaar lang voor de deugdelijkheid van het werk moeten res- ponderen.
Aangezien meest alle werken worden aangenomen door
Digitized by
4S6 1*0^. H. W. DACNOCLS.
Chitrezen, welke, zoo min als hunne borgen, gegoed zijn, zal men moeten zorgen en Yoorzichtig zijn, dat den aannemer het laatste termijn niet uitbetaald wordt, dan na alvorens wel overtuigd te ztjn, dat, niet alleen het werk behoorlijk geabsolveerd is, maar dal de materialen, welke door het gouvernement zijn verstrekt, als houtwerken, ijzer^ spijkers, enz., welke buiten af veelal niet te verkrijgen zijn, aan 's Lands kas zijn betaald geworden.
Ook zal aan het oordeel en de beslissing van zodanigen officier of ander persoon, welke met de aanbesteding is ge- chargeerd, de viljheid worden gelaten om, bij aldien door geheel onbekende gelukzoekers eenig werk voor eenen lagen prijs mogt worden aangenomen, de voorkeur te geven aan den op die inschrijving eerstvolgenden aann^ner, mits in eene goede renonnnée als aannemer staande, zullende in dat geval ondw aanhaling van redenen hiervan bij het deswegens te doene rapport aan zijne excellentie den Maarschalk on Gouverneur- Generaal kennis moeten worden gegeven.
Alle papieren, concemerende 's Lands aanbestedingen, zullen door de plaatselijke translateurs om niet worden vertaald in al zulke talen, als dit noodzakelijk zal geoordeeld worden.
Schrijfloon en onkosten der besteding, strijkgeld en alle verdere ongelden worden niet gevalideerd.
Het bovenstaande nopens het formeren van bestekken en conditièn, inzonderheid wegens de uitvoering van aanbestede werkeki, is in zijn geheel ap|)licabel te Batavia, alwaar een genoegzaam aantal lieden gevonden wordt, welke bij hei aannemen van verschillende werken hun bestaan zoeken.
Dan op de buiten-kantoren, alwaar geene Chinezen of in- landers gevonden worden, die eenig werk van aanbelang durven aannemen, en 's Lands ambtenaren daartoe ongequali* ficeerd zijn, zal men op de volgende wijze te werk gaan*
Van alle kapitale werkzaamheden, hetzij fortificatien en waterwerken of wel andere, militaire of civiele gebouwen, zal de directeur der districten in zijn jaarlijksch rapport aan den directeur-generaal en ci»ef der genie verplicht zijn een
Digitized by
- H. W. OAENDEL8. tt7
Aaawkenrige beschryTing van den siaiat der werkM en ge- boQwen in zijn departement in te dienen, zoowel ooitrend de actuele gesteldheid derzelven, als van belgeene aldaar verrigt is, daarbij voordragende alle zoodanige reparatien, verande ringen of vernieuwingen ak hij zal vermeenen in 't volgend jaar daaraan te moeien geschieden.
Gedachte phtfs van veranderingen moeten verzeld zijn van nauwkeurige berekeningen van onkosten voor dezelve, met bgvoegii^ eener pr^s-courant aller materialen, wdke daartoe moeten ge^m{doi|eerd worden, en bekendstelling der daar ter plaatse in gebruik zQnde maten en gewichten, item de dag- kM)nen om daardoor de berekening der ongelden met meerder accuratesse te kunnen nagaan.
Wanneer roeermekle plans door zyneexcdlentie geadopteerd eti geapprobeerd zijn teruggezonden, zal by wijze van publi* catie nitnoodifing tol den aanneem geschieden, doch zoo geetie liefliebiiers zich daartoe mogen voordoen, zal de officier der genie gequalificeerd worden het werk in daghuren te doen gevolg nemen op de volgende wl|ze: 1^ zullen zoo veel materialen aangebragt worden, als men zal oordeelen benodigd te zijn om het werk met kragt te beginnen en door te zetten, waarvoor door den officier bewezen of bons aan den leverancier, zoo van het ge- leverde, als te goed hebbende, zal worden verleend om bij een daartoe door het gouvernement gesteld persoon Md(»- a%ave derzelve betalitag te erlangen, moeiende ge- dagte bewijzen of bons bewaard worden en met de maanddijkscfae, door den officier aan den directeur inge- diende specificatie van het geleverde en verbruikte in alle deelen overeenkomen; 2^ aan de gehuurde ambagtslieden en koelies of handlangers vullen alle avonden lootjes wottlen afgegeven om na de daarvan te honden dagelijksclie lijst, onder afgave derzelve, alle vijf of zes dagen hunne betaling te ontvanget) ; 3® op deze wijoe vool-tvarende, het werk afgeloopen en na examinatie hecht, slei*k en met het oogmerk overeenkomende
Digitized by
428 1809. H. W. DAENDEL8.
bevonden zijnde, zullen alle geformeerde gpecificatien, zoowel van de materialen, als van ambachts- en koelie-loonen, worden nagegaan en met de gecalculeerde somme worden vergeleken en» accoord bevonden zynde, de zaak voor af- gedaan worden gehouden.
Dan daar het echter gebeuren kan, dat na het absolveren der werken de daarvoor te impendeeren gelden met de ge- calculeerde somme in faveur of nadeel verschillen, moet men evenwel bij kapitale werkzaamheden op eene geringe somme van rd* 200 a rd* 500 niet te nauwkeurig te werk gaan, aangezien het dikwijls onmogelijk is eene juiste berekening in diergelijke uitgaven te kunnen bepalen en onberekende toevallen veelal bij alle werken plaats vinden.
Art. 4. Werken in daggeld. Zoo wanneer de eerst aan- wezende ingenieur in een guarnizoen belast wordt met de executie van een of ander werk in daggeld, zal hij daartoe, zoo veel mogelijk, de geschikste ambagtslieden tegens billQke prijzen trachten te bekomen ; en zoo ook ten aanzien der te verwerkene materialen zal hij de meeste menage zonder nadeel voor het werk betrachten in het aangaan van contracten met de leveranciers, enz.
De ingenieurs met geene pecuniele administratie gechargeerd wordende, maar deze door een daartoe te benoemen civiel ambtenaar geschiedende, moeten echter alle rekeningen, al- vorens betaalbaar te zijn, door den directie voerenden ingenieur worden geverifieerd en gecertificeerd, gelyk mede alle betalings- lijsten van werk- of ambagstlieden door denzelven met zijne dagelijksche werklijsten en aantekeningen van ontvangen en verbruikte materialen moeten worden vergeleken en, accoord bevonden zijnde, zal hij dezelve certificeren, zullende de offi- cieren, welke met het opzicht over dergelyk een werk ge- chargeerd zijn, niet alleenlijk als bij aanbest^e werken voor de goede uitvoering derzelver zorge dragen, maar tevens de meeste bespoediging betrachten en ten dien einde toezien, dat alle werklieden behoorlijk hun pligt doen en tot geene andere bezigheden worden geêmploijeerd, gelijk mede dat
Digitized by
- H. W. OAENDCLS. 4Sd
geme materialen onnattelljk worden verbraikt of misbruikt. Teel min op de eene of andere manier worden verwaarloosd of ontyreemd.
En zal de ingenieur, hoewel niet met de uitbetaling belast, echter steeds bQ de papieren van het guamizoen nauwkeurig aanteekening houden van alle uitbetalingen, welke voor het werk geschieden» ten einde steeds te kunnen doen blijken, welke kosten aan hetzelve zijn geimpendeerd, en vooral om daaruit de hierna te meidene jaarlijkscheonkost-lijst te kunnen formeeren.
Art. S. Jaartijkscke onkost-liJMtm. Bt{ het eindigen van het jaar zal ieder eerstaanwezende ingenieur aan s^nen di- recteur overzenden een lyst of tabelle der onkosten, in dat jaar aan de onder zyne directie staande werken of gebouwen geimpendeerd; vraarbt} tevens moet worden vermeld, hoe de werkzaamheden zijn verrigt, 't zij bij publieke besteding, bij contract of in daggeld, door wien en wanneer uitbesteed, door wien daarover het opzicht gehouden en door wien en wanneer opgenomen en geattesteerd ; zullende de directeur en chef der genie gehouden zijn, na het inkomen dezer lijsten met de daartoe behoorende bescheiden, dezelve aan de generale rekenkamer in te zenden ten fine van examinatie en con- frontatie. Terwijl bovendien geene afbetalingen ter hoofdplaats uit 'sLands kas voor eenig werk zal geschieden, dan nadat de ordonnantien door de gedachte rekenkamer zullen zijn geëxamineerd en geapprobeerd.
Art. 6. Aanleg of in arde houding van het guamizoens-boêk en andere papieren. In elk guamizoen zal worden gehouden of, zoo hetzelve nog niet aanwezig is, worden aangelegd een zogenaamd guamizoens-boek, strekkende tot een soort van journaal der in dat guamizoen voorvallende werkzaamheden, waarin moet worden aantekening gehouden van de aan- komst en veKrek van ofiBcieren, het doen van bestedingen, bet verlenen van attestatién en in 't algemeen van alles, hetgeen eenige betrekking op de werkzaamheden kan hebben.
Digitized by VjOOQ IC
430 ^Od. H. W 0AENDEL8.
Zoo ook zal de eerst aaowezende ingenieur onder zicfa be- rostencte hebben en steeds in behoorlijke orde houden: 1® een exemplaar van de in dat guamizoen voonnUeDde
bestekken en contracten; S^ een dii|^Gaat van aHe rekeningen of verantwoordingoD
wegens de in daggdd verrigte werkzaamheden; 3® alle orders of correspondentie-stukken, 't zij met den directeur des departements, met den directeur-generaal of anderzints, voor zoo veel dezelve op het guamizoen betrekking hebben ; — alle deze stukken van tijd tot UJd liasserende en behoorltfk inventariserende, gelijk hy mede steeds zal houden eene inventaris van: 4® alle plans, kaarten, memorien en andere stukken, de ver* dediging der plaats en van het departement betreffende of op de werken of g^Mmwen betrekking hebbende, alle deze stukken steeds gereed houdende om op de eerste aanvrage te kunnen worden overgegeven. Art 7. Wegens het leenen van plans, etc. Het zal geen ingenieur vrij staan, maar integendeel ten slrengsten verboden zyn, eenige der voormelde plans, kaai*teu, memorien, etc ie handen van iemand, Hzy in originaii of kopyelijk te geven» iK>ch uitleenen, dan 1^ op requisitie van den Gouverneur Generaal of hoogst^
deszelfs luitenant; 2^ aan den commandant der plaats, voor zooveel deszelfs verdediging aangaat ; en dan nog tegens behooriyfce reciven voor niet langer dan één maiand, zonder daarvan voor denzelven kopijen behoeven te vervaardigen, en 3^ aan officiers der genie, onder bepaling als boven, tenzij aan den directeur-generaal of directeur des departements, welke deze stukken ook kopyelijk kunnen vorderen. Art. 8. Betrekking der ingenieurs tol deu cammmd€uU dêt gwumizoens, etc. De officieren der genie in ieder guamiooen %yn aan den coomiandant van hetzelve, evenals alle andere Boilitairen, gesubmitteerd en staan ten dien opzigte onder dezelfde wetten en zyn als zoodanig ook judiciabel voor des
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDELS. 431
guarnisoenB-kriJgaraad, doch niet vooi* zooYael hun dienst als ingeoieiir aangaat, kunnende in dezen alleenlijk orders ont- vangen vaa den Gouverneur Generaal of deszelfs vertegen- woordiger, van den clief van *t corps of van den directeur ItttBnes departeoients, tenzij ia t^d van beleg of blokkade, wanneer de correspondentie is afgebroken of ecnige werk- zaamheid te veel spoed vordert oui daarop de decisie van den directeur af te wachten ; zullende zij echter verpligt zi)n per eerste gelegenheid daarvan aan denzelven rapport te doen en deszelfe nadere orders hieromtrent te vragen, zijnde orer fouten, hunnen dienst als ingenieur betreffende, alleen jadiciabel voor den hoogcn krijgsraad of eene daartoe door den Gouverneur Generaal speciaal te benoemen regtbank; geiyk in dezen opzichte ook geen commandant van 't guarni- zoen hen kan straffen, maar wel arrest ordonneren en daarvan kennis geven, waar vermeent te behimren.
Daar evenwel de ingenieurs in elk guarnizoen verpligt zyn den commandant van hetzelve alle mogelijke adsistenlie te bieden in alles, wat de verdediging der plaats betreft, zal ieder hunner op requisitie van den commandant hem de nodige inlichting geven, 'l zy bij deszellB aankomst in het guarnizoen of vervolgeus, en hem des noods alles in loco aanwijzen, met aangilte van het zwakke en sterke zyner plaats, het voor of nadelige des terreins» de presumtive zijde van aanval, als ook der middelen, welke de vijand tegen de- xeive kan aanvoeren, en van diegeene, welke men dezelve behoord tegen te stellen, en in een woord den commandant in alles opheldering geven, welke van een ingenieur kan ge- vorderd worden.
Ten einde tot het volledig suppedi teren van deze elucidatiên in staat te zyn zal het hoogst nodig wezen, dat ieder subaltern officier der genie in den tyd, welke hem van dienst-verrigtiugen vrij blijft, behalven op de voortzetting zijner theoretische en practische kennissen (als van welke voortaan deszelfs avan- cement in veele opzichten zal afhangen) zich ook byzonderlyk loelegge op de naauwkeurige kennis zyner guarnizoensploats
Digitized by VjOOQ IC
kii 160d. H. W. OAENOËLd.
en het omleggende terrein, ten minsten op een half uur af- stands, ten einde de plaats zelve in deszelfs ligging, constructie en profil te leeren kennen, 200 wel het yoordeelige, als na- deelige daarvan nagaande en de middelen, welke eventueel ter wegneming dier nadeelen zouden moeten te werk gesteld worden, calculerende, zullende het tevens zeer nuttig wezen, dat hij bij de hier omtrent tot zijne eigene instructie te makene aantekeningen ook voege de nodige tabellen en computatie-lijsten van alles, hetgeen zoude vereischt worden tot het in volkomen staat van defensie brengen zijner plaats, zoo wel met opzicht tot het wapen der infanterie, enz., als van dat der artillerie en genie, en hierbij voegende eenige nanuwkeurige kennis van het locaal, vooral van de coraparative hoogte der reraarquable punten ten opzigte der werken en der wateren tot emplooi of nadeel der defensie, zal hij zich meer en meer in staat stellen den commandant der plaats van dien dienst te wezen, welke deze met alle billijkheid van hem als ingenieur kan verlangen. Terwijl een kapitein der genie, deze kennissen in een uitgebreider en meer volkomenen maat behorende te bezitten, dezelve zal moeten uitstrekken tot de verdediging van het geheele departement, waarin hij dient (als kunnende ligtelijk met de directie van hetzelve gechargeerd worden), of ten minsten van het arrondissement, tot welks defensieschakel zijne guamizoensplaats behoort; en zal hij, dienvolgens alle de voornoemde kennissen der bijzondere plaatsen, posten en werken in derzelver zamenhang bezittende, aldus voor den commandant des departements of van het arrondissement van dezelfde dienst zijn, als hierboven ten aan- zien van ieder guarnizoen is bepaald.
Voorts zal de ingenieur verpligt zijn den commandant van het guarnizoen kennis te geven: 1® wanneer eene publieke besteding of verpachting staat te
wanneer hij eenige order ontvangt tot het doen van veran- deringen, reparatie of anderzins aan de fortificatiewerken, en wanneer hij om dienstverriglingen buiten het guarnizoen
Digitized by ^
Ié09. H. W. DAENOELé. 455
gaat of in hetzelye terug komt; zullende voorts de oflB- cieren der genie in alle guarnizoenen zijn vrijgesteld van alle kleine dienslverrigtingen, als parades, krijgsraden en wat dies meer is; alleenlijk zullen zij zich bij plegtige gelegenheden, evenals alle andere oiBciers, op de parade doen vinden en alsdan ofte wanneer zij op de parade ver- schijnen, H zij om den commandant te spreken of anderzins, hunne plaats nemen bij den plaatselijken staf in gevolge bunnen rang; en zullen alleenlijk in krijgsraden kunnen gecommandeerd worden, wanneer in dezelve questie is wegens eenig onder zijne directie staand werk of gebouw, 't zij door uitbraak of iets dergelijks. Bij eventued over- lijden van een oiScier der genie zal de eerstaanwezende ingenieur daarvan, behalven aan den directeur des depar- tements, ook kennis geven aan den commandant van het guamizoen, ten einde deze den auditeur-militair, benevens twee ingenieurs of, bij gebreke van dezelven, twee andere officiers committeere tot het verzegelen van alle papieren des overledenen, welke eenige betrekking mogten hebben op het defensiewezen of op 'sLauds werken of gebouwen, enz., zullende deze papieren, door dezelve commissie be- hoorlijk geïnventariseerd, overgezonden worden aan den chef van 't corps der genie, ten einde door deze daaruit worden genomen voor 'sLands papieren alle stukken, welke hij oordeelt daarin van nut of in andere handen schadelijk te kunnen zijn, zullende de overige aan des overledeben erfgenamen worden teruggegeven. Terwijl het hunlieden vrijstaat om zich per requeste aan den Gouverneur Generaal te adresseeren ter bekoming van eenige douceur voor de afgehoudene papieren. Art. 9. Onikrliftge betrekking der ingenieurs in hei guarnizoen. Wanneer zich meer dan twee ingenieurs in een zelfde guar- nizoen bevinden, zullen zij aan den anderen slechts in zooverre gesubordineerd zijn, als de militaire discipline dit volgens hunne rang en anciënniteit vordert, doch anderzins geene orders wegens hunne dienst ontvangen, dan ieder voor zich
nAIAlT-BOBI OEBL XY. ^ 28 ,
Digitized by VjOOQ IC
4S4 I80d. H. W. DAÈNOCLé.
van den eerst aanwezenden ingenieur, zullende desniettemin de oudere in rang steeds yerpligt zijn de jongere officieren alle mogelijke onderrigting te geyeu en, zoo veel in hun ver- mogen is, trachten aan te brengen en tot bekwame ingenieurs te vormen.
Art. 10. Verloven. Wanneer een ingenieur begeert verlof te hebben, zal hij zich addresseren aan den eerst aanwezenden ingenieur des guarnizoens, welke hem dit met voorkennis van den conunandant der plaats kan accorderen voor driemaal 24 uren, doch voor langer tijd wenschende verlof te hebben, zal hij dit, door den eerst aanwezenden officier der genie ge- appuijeerd, verzoeken van den directeur des deparlements, welke hem (indien geene momentaneeie ordres ter contrarie exteren) dit verlof zal kunnen toeslaan voor een maand ; dan langer dan dit bestek verlof begerende, zal hij zich per requeste, geviseerd en ondersteund door den directeur, daarom ad- dresseren aan den Gouverneur-Generaal, met in achtneming voorts van alle bepalingen, bij het guamizoens-reglement omtrent de verloven der officieren vastgesteld.
B. WE6BNS DEN DIENST IN COBIMISSIE.
Voor commissien worden gerekend alle werkzaamheden of visitatien, inspectien, enz. aan werken of gebouwen, op meer dan een half uur gaans van het guarnizoen gelegen; alsook zoodanige werkzaamheden, waartoe een of meer officieren der genie speciaal worden benoemd en in commissie gesteld; en zullen daaromtrent de volgende bepalingen plaats hebben.
Art. 11. Wegens hei uil voeren der commissien im het al- gemeen. Een officier, welke met een commissie wordt ge- chargeerd, zal niet alleen trachten naar zijn vermogen daaraan te voldoen, maar ook den meesten spoed in 't uitvoeren derzelve behartigen; en, indien deze commissie bestaat in 'ttoezigt houden over eenige, 't zij aanbestede of in daggeld verrigt wordende werkzaamheden, daarin alle de bepalingen in acht nemen, bij de vorige artikelen vastgesteld, en de accuratesse in het houden zijner aanteekeningen tot eene hoogere graad
Digitized by
I80d H. W. OAENOCLd. 43K
dryven, als zijnde in commissie eenigzins meer dan in een guarnizoen aan zich zelfs overgelaten en ook meer verantr woordelijk.
Art. 12. Doen van rapporten, enz. Wekelijks (of zoo dikwerf daartoe gelegenheid is) zal hij, niet alleen aan den directeur van bet departement, maar ook aan degenen, door wien hij in commissie is gesteld, rapport doen van den voortgang des werks en der middelen, welke hij ter voortzetting van het- zelve aanwendt, alsook daarbij alle zoodanige aanmerkingen en voorstellen voegen, als bij tot wefóijn van het werk noodig oordeelt ; zullende tevens exacte aanteekening houden wegens alle de bij het werk ontvangene en verbruikte materialen en gereedschappen, alsook van alle onkosten, aan hetzelve geim- pendeerd wordende, ten einde bij het eindigen zijner commissie daarvan aan den directeur of waar zulks gevraagd wordt, eene exacte en gedetailleerde tabelle te kunnen overleggen.
Art. 15. Daggelden, Wanneer een ingenieur in commissie is, zal hij genieten de daggelden, in dit geval aan zijnen rang geaccordeerd, met observantie der daarbij gemaakte bepalingen ; doch zal hij zijne declaratien van deze daggelden, alvorens betaalbaar te zijn, door den directeur, onder wien hij werk- zaam is geweest, doen certificeren.
Doch zal het den ot&cieren der genie vrijstaan, wanneer zij by werken van aanbelang geêmployeerd zijn, ofschoon niet yallende in de termen van het besluit van den 16^° Sep- tember 1808, zich echter, ter genieting van het daarby bepaalde daggeld, te adresseeren aan den Gouverneur Generaal, mits zulk een request gezien en geappuijeerd zy door den directeur of directeur-generaal, door wien zy ter uitvoering dier werkzaamheden zyn gelost geworden.
Ook zal een ingenieur, den dienst van directeur eens de- partements waarnemende en als zoodanig in conunissie zynde, mogen declareren het daggeld, aan den op hun volgenden rang geaccordeerd, by voorbeeld een luitenant dat van kapitein en een kapitein dat van luitenant-kolonel, en voorts onder boven- staande bepalingen.
Digitized by VjOOQ IC
436 1809. N. W. ÓAENDËLè.
\
TWEEDE AFDEELING.
Wegens den dienst der hoofd-o/fUieren, directeurs zijnde van de departementen der fartificatién.
Art. 1. Algemeene bepalingen. De hoofd-ofBcieren der genie, geen departement van fortificatiên onder zich hebbende, moeten beschouwd worden als eerst aanwezende ingenieurs iu het guarnizoen of arrondissement, waarin zij zich bevinden, en zullen zich als zodanig houden aan de bepalingen, bij de eerste afdeeling voor de eerst aanwezende ingenieurs vastgesteld.
Doch een hoofd-oflicier der genie^ directeur zijnde van eén departement der fortificatiên, zal, behalvcn de vorige be- palingen, nog het volgende in acht nemen in zijne betrekking als directeur.
Art. 2. Half'jaars rapporteti, enz. Uit de bij den directeur inkomende rapporten der verschillende ingenieurs zal hij ieder maand te zamen stellen en aan den chef inzenden een kort verslag van het in zijn departement gedurende dien tijd verrigte, daarbij voegende zodanige voorstellen, als welke niet tot het volgende half-jaars rapport kunnen blijven uitgesteld, met uitzondering nochtans in het departement der Holucques, alwaar alle rapporten, enz. meer naar de gelegenheid ter ver- zending, dan wel naar een juiste tijdbepaling dienen gereguleerd te worden.
Behalven deze rapporten zal hij tweemaal 'sjaars aan den directeur-generaal een algemeen rapport inzenden wegens den staat der werken en gebouwen in zijn departement, zoo wel betrekkelijk derzelver actuele gesteldheid, als het daaraan verrigte, en daarbij voordragende alle zodanige her- stellingen, veranderingen of vernieuwingen, als hij vermeent, dat in het aanstaande halfjaar aan dezelve dienen te geschieden. Ook daarbij voegende ten slotte van het rapport een algemeen overzicht van den staat der defensie van zijn departement, zoo wel op zich zelfs, als in betrekking met de andere de- partementen en lot bet geheele eiland Java beschouwd, daarbij
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENDELS. 457
aantonende bet yoor- of nadelige, het voldoende of onvoldoende der exteei*ende werken ter verdediging tegens binnen- of buitenlaudsche vijanden, en voordragende zodanige verande- ringen of nieuwe aanlagen, als bij oordeeld ter verdediging nodig te zijn; zullende steeds bij elk dergelijk voorstel voegen de som, welke bij ten ruwsten acbt daartoe te moeten worden geïmpendeerd. »
Deze rapporten moeten ingezonden worden v<k)r of op den l"" November en v<kJr of op den !•» Mei van ieder jaar; en ten einde de directeur in staat zij deze rapporten aan het oogmerk voldoende te maken, zal bet nodig wezen, dat hij telken jare tweemaal, of ten minsten eens, zijn gebeel departement door reize, niet alleen om alle werken en ge- bouwen in hetzelve in oogenschijn te nemen en daardoor te beter de rapporten der ingenieurs te kunnen beoordeelen, maar om zich hoe langs zoo meer met de topograpbiscbe gesteldheid zijns depar temen ts bekend te maken, vooral met de ligging en locale omstandigheden van zodanige poincten, waarvan bij onverhoopte altacque van een in- of uitlandschen vijand zou kunnen worden partij getrokken ter stationnering van een corps d'armée, enz. ; zullende deze rapporten het best kunnen bewijzen, in boe verre een directeur zich toel^d ter naauwkeurige bekendwording met zijn departement en bet nut. dat van hetzelve zou kunnen worden getrokken, zoowel met opzicht tot het militaire vak, als ten aanzien der na- tuurlijke voortbrengselen en andere voordeden, welke hetzelve opleverd; zijnde het hem geoorloofd, wanneer hij omtrent deze laatstgemelde poincten iels van aanbelang ter verbetering of nutlrekking meent ontdekt te hebben, daarvan a&onderlljk de nodige voordragten aan den Gouverneur Generaal te doen. Art. 5. Jaarlijksche onkosten en\materinal'lijsien. Bij bet rapport, hetwelk hij vóór of op den P" Mei inzend, zal hij tevens voegen of wel zoodra mogelijk uit de bij hem ont- vangene lijsten der ingenieurs te zamen trekken: i ^ een generale lijst of labelle van alle de onkosten, gedurende bet afgelopen jaar geïmpendeerd aan de werken en ge-
Digitized by VjOOQ IC
*438 1809. H. W. DAENOEL8.
bouwoD in zijn departement, onder directie der genie staande, daarbij tot slot recapitulerende alle de onkosten, gedurende vorige jaren aan gezegde werken, enz besteed, en 2® eene tabelle der in zijn departement in voorraad zijnde materialen en gereedschappen, voor zoo veel onder be- heering der genie staan, met voordragt tot den verkoof^ der onbruikbare of overbodige en tot den aankoop of uitbesteding van de leverantie der voor het volgende jaar nodig geoordeeld v^ordende. Art. 4. Onderhouding der werken, enz. en bestedingen m U algemeen. De directeurs zullen verplicht wezen alle werk- zaamheden, Hzij ter reparatie of vernieuwing van een of ander, zooveel inmier mogelijk is, te doen verrichten bij pu- blieke besteding, daarbij in acht nemende alle bepalingen, in de eerste afdeeling dezes reglements vastgesteld, zoowel met opzicht tot de formatie der bestekken, als tot de opname en attestering des werks; en daar welligt in den aanvang het invoeren van deze handelwijze op de meeste plaatsen in Indien vele zwarigheden zal ontmoeten, zullen de directeurs zich bevlijtigen de aannemers door alle gepaste middelen, schadeloos voor den Lande, aan te moedigen en langzamerhand aan de rigoureuze bepalingen der bestekken te gewennen. Ook zullen de directeurs trachten alle werken of gebouv^en, welke aan gedurige of veelmalen voorkomende reparatien onderhevig zijn, te vervatten in een of meer onderhouds-bestekken, 'ingerigt, H zij voor een of meer jaren, daarbij de aannemers verplichtende tot het gestadig verrigten van alle zoodanige, kleine werkzaam- heden, als tot zuiver en instandhouding der werken of gebouwen vereischt worden; terwijl uit eene bij het bestek bepaalde extra-post alle overige reparatien moeten geschieden op den voet, als bij artikel 3 van de eerste afdeeling is gedetailleerd. Art. K. In arde houding der departements^apieren. Ieder directeur zal steeds in ordre doen houden zijn departements- boek, ingericht op denzelfden voet, als bij artikel 6, eerste afdeeling, wegens de guamizoens-boeken is bepaald, gelijk mede zijne verzameling van bestekken, contracten, enz., alsook zijne
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELS. 439
correspondentie-Stukken, Hzij met zijne onderhebbende inge- nieors of met den Goaverneor Generaal en den chef ak aoderzins, zullende alle ordres, resolutien, enz. afzonderlyk liasseeren en daarenboven steeds nog doen bijhouden een recueil der copien van alle stukken, op den dienst der oflB- eieren van de genie in 't algemeen reeds geêmaneerd of nog te «naneeren, ten einde deze aan de bij vervolg aankomende jonge ofiBcieren als een richtsnoer voor den dienst ter copiéring te kunnen verstrekken.
Zijnde overigens alles, wat bij art. 6 en 7 der eerste afdeeling wegens bet in orde houden dezer stukken en het uitleenen van plans, kaarten, enz. is vastgesteld, ook applicabel op de onder den directeur berustende departements-papieren.
Art. 6. Belrekking der directeurs tot de commanderende officieren vm het guamisoen of arrondissement. De directeurs zullen verplicht zijn onafgebroken, ieder in deszelts departement, huD verblijf te houden en wel op de meest belangrijke plaats van hetzelve, zonder echter geconsidereerd te kunnen worden zich aldaar it guarnizoen te bevinden, waarom dezelve met den commandait der plaats of de guamizoens-dienst in geene andere betrekk'ng staan dan een met Verlof of anderzints zich aldaar bevindend ofiQcier, zullende, wanneer zij bij pleg- tige gelegenheden of uit verkiezing op de parade verschijnen, hunne plaats nemen bij de guamizoens-staf volgens hunne rang of bij de generale staf, wanneer zich deze daar ter plaatse bevindt. Daarentegen staan zij ten opzichte van den commanderenden oflicier des arrondissements, ten aanzien van het defensiewezen, in dezelfde betrekking als een guarnizoens- ingenieur ten opzichte van den commandant deszel ven, gelijk bij de eerste afdeeling, art. 8, breder is gedetailleerd, en dienende zij lieden dus in hun geheele departement even zoo bekend te wezen als een ingenieur in deszelfs guarnizoen, waartoe de jaarlijksche en andere inspectien hun de gelegen- heid zullen verschaffen, en van dewelke het meest mogelijke nut te trekken een hunner eerste verplichtingen is, zullende zij lieden zich buiten dien ook moeten trachten bekend te
Digitized by VjOOQ IC
440 1809. H, W. DAENDELS.
maken roet de buiten hun departement gelegene defensie- werken ten einde dezelve uit dat oogpunt in een aaneen- geschakelde orde te kunnen beschouwen.
Art. 7. Betrekking van deti direclew' lot zijne onderhebbetde ingenieurs, alsook tol de directeurs dei overige departementen. Ieder directeur vertegenwoordigt in zijn departement ter op- zichte van zijne onderhebbende officieren den chef var het corps der genie en is als zoodanig bevoegd tol het geven v«n alle orders betrekkelijk de uitoefening van den dienst in hftzelve, voor zooverre dezelve niet strijden tegens algemeen gegeven dienst-orders ; ook is hij als zoodanig verantwoordeljk voor het gedrag zijner officieren, in zooverre dit van zijr toezicht afhangt, alsook voor de uitvoering en nakoming van sUe ordres, *t zij door hem of wel door den chef of Gouvemeir Generaal gegeven wordende, en van welke hij door ieder der belang- hebbende officieren copie zal doen neroen, zijnde iiet aan ieder ingenieur geoorloofd de hem gegeven wordende ordres schrif- telijk te verzoeken ; ook zal hij zorge dragen, dat de jonge officieren door de overige worden onderricht en aangebragt, en hiertoe ook het zijne, vooral in de plaats zijns verblijGs, contribueeren; ook zal hij bij het doen vin inspectien 'of andere gelegenheden zich met de op andere posten zich be- vindende ingenieurs over de verschillende vakken van hunnen dienst onderhouden, ten einde hen lieden, eensdeels tot onder- zoek en voortzetting hunner kennissen in de theorie en practyk en vooral in de militaire partij [sic] aan te speren, en anderdeels diegenen, welke zich door ondervinding of verworvene kundig- heden onderscheiden, te leeren kennen en waardeeren ; zullende telken jare daarvan aan den chef speciaal ra|)port doen, tevens met overzending der rang-, stam- en conduite-Ujst van alle de in zijn departement dienende officieren der genie, ingericht volgens het daartoe aan de geheele armee opgegevene model, ten einde verdiensten kunnen beloond en van de taienten het voor den Lande nuttigst gebruik gemaakt worden.
Ook zal hij, wanneer zich jonge lieden opdoen, vvelke hy uls geschikte sujetten oordeelt om tot officieren van de genie
Digitized by
H. W. OAENOELS. 441
opgeleid te worden, dezelven behoorlijk examiDeereD naar een bij vervolg te arresteeren plan en van zijne bevinding rapport doen aan den chef, met voordragt ter aanstelling van der- gelijke voorwerpen, gelijk hij roet approlmlie van den chef ook eenige oflTicieren van andere wapencor|)sen of welkadets zal kunnen eniploijeeren ter adsistentie van de ingenieurs bij gebrek aan een genoegzaam gel al der laatsten; en dal wel op het daggeld, bij besluit van 16 September 1808 aan hunnen rang toegelegd.
De directeur heeft (des noodzakelijk vindende) de niagt om zijne ingenieurs van de eene plaals zijns departemeuls naar de andere te verleggen, mits daarvan dadelijk rapport doende aan den chef en voor zulk een officier eene daartoe bepaalde ordre van denzelve verzoekende. Ook is het hem geoorloofd, wanneer de gewoone dienstbezigheden zulks veroorloven, een of meer zijner jonge oflicieren te emploijeren tot hel op- noemen en nivelleren van zodanige gedeeltens, als hij voor de defensie als anderzin Is belangrijk oordeelt, daarbij vooral doende nagaan het niveau des terreins : gelijk hij bij dergelijke gelegenheden bij voorkeur zal doen opneemen en in gede- tailleerde plans brengen de voornaamste plaatsen en posten van zijn departement, daarop met roode cijiïers doende aan- geven de comparative hoogte der verschillende punten van bet omleggend terrein tot op ten minsten een half uur af- stand, zoo wel als die der werken zelve, terwijl deze bijzondere plans, op eene gelijke (nader te bepalen) schaal geteekend wordende, hem met der tijd welligt een geheel en dus een naauwkeurige kaart van zijn departement kunnen verschaffen, ter bekoming van dewelke de directeurs in het algemeen zich zullen bevlijtigen ; (en welken einde het noodzakelijk wezen zal, dal ieder directeur zich provisioneel voor rekening van den lande trachte aan te schaffen eene volledige verzameling van instrumenten, beslaande uit een astrolabium, een boussole, een planchet en een sextant, behalven een meelkelting en de noodige leeken-gereedschappen, zullende bij vervolg van tijd (wanneer de publieke omstandigheden eene meer geregelde
Digitized by VjOOQ IC
442 1809. H. W. DAENDEL8.
correspondentie met Enropa gedoogen) ieder officier zich zeUs yan instrumenten moeten yoorzien, te weten een luitenant van een meetketting en astrolabium, waarbij de kapiteins voegen een boussole en planchet.
Ook is het aan den directeur geoorloofd een der officieren van de genie uit het guarnizoen, waar hij zijn verblijf houdt, ter zijner adsistentie, hetzij tot teekenwerk, als anderzins, by zich te nemen, echter met dien verstande, dat gezegde officier daardoor niet van den guarnizoens dienst geheel en al worde uitgesloten en dus de gelegenheid benomen om zich in de practijk te oefenen, veelmin dat daardoor de uitoefening van den dienst des guarnizoens zoude worden verhinderd; zullende eindelijk de directeur toezien, dat alle in zijn departement vervaardigd wordende plans en kaarten op eene egale manier worden geteekend, waartoe aan hem bij vervolg door den chef het model zal worden gezonden in conformiteit der by het koninglyk corps de genie in Holland geusiteerde teekentrant.
De directeur behoefd zich voorts met den dienst van de genie in de plaats zyns verbUjfs niet verder te bemoeyen, als by verkiest, zynde de eerst aanwezende ingenieur ver- antwoordeUjk voor de uitoefening van dien, even als in andere plaatsen.
De directeur voor eenigen aanmerkehjken tijd uit zyn de- partement vertrekkende, hetzy met verlof, in commissie of anderzints, zal hy de directie van hetzelve (met voorkennis van den chef) overgeven aan den oudsten ingenieur van het departement, aan wien hy daartoe de noodige 'instructien en inligtingen zal geven en met wien hy gedurende zyne absentie eene, zoo veel mogeUjk, geregelde correspondentie dienaangaande zal onderhouden.
De directeuren der verschillende departementen staan tot elkander in geene andere betrekking van dienst, dan zooverre de militaire hiërarchie dit vordert; echter zal het voor het algemeen nuttig wezen, dat zy lieden steeds in vriendschap- pelyke correspondentie staan, zoo tot hunne onderlinge in- structie, als wel voomamelyk ten einde met elkander
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAEND£L8. 443
cGminunicatif en de concert te werken en elkander btj Toorkomende gelegenheden met een of ander te kunnen be- hulpzaam wezen.
Doch, wanneer yerschillende direclenrs in commissie worden gesteld, hetzij tot het uitvoeren van een of ander werk of tot het concipiëren van eenig stuk, zal de oudste in rang zich steeds aan het hoofd der commissie stellen en de directie voeren.
Daar het voorts bij sterfgeval van den chef als anderzints ligtehjk kan gebeuren* dat een der direcleurs met de generale directie wordt gechargeerd, zal ieder hunner zich bevlijtigen om zich tot de uitoefening van dien te bekwamen en zich dierhalven, behalven het hiervoren gemelde en alles, wat den gewonen dienst der genie aangaat, ook bijzonderlijk toeleggen op het hydraulique vak, als een tak, waarvan in Indien tot oog toe niet dan te weinig werk is gemaakt; hij zal zich ten dien einde dienen bekend Ie maken in het bijzonder met den vorigen en tegenwoordigen staat der rivieren en andere wateren in zijn departement en in het algemeen van die van het geheele eiland Java, aanteekening houdende van de ver- anderingen, die dezelve ondergaan, en de voor- of nadeelige gevolgen van die veranderingen voor derzelver bevaarbaarheid, enz. nagaande en daarvan van tijd tot tijd rapporl doende aan den chef, met bijvoeging van de middelen, welke hij oordeelt, dat men in het werk zou kunnen en moeten stellen ter ver- meerdering der voordeden of ter voorkoming der nadeelen, gelijk hij mede bijzonderlijk zijne attentie zal vestigen op de stranden, zoo in derzelver aanspoeling als afname, daarvan mede aanteekening houdende en al het bovengezegde obser- veerende.
Art. 8. Bwreau-onkosten, enz. Alle directeuren of gedepe- cheerde officieren van de genie zullen jaarlijks met primo November eenen jaarlijkschen eisch van schrijf- en teeken- behoeftens inzenden bij den directeur-generaal en chef der genie, welke zich met de gespecificeerde opgave dezer be- hoeftens zal vervoegen bij den heer Gouverneur Generaal om
Digitized by VjOOQ IC
444 1809. H. W. OAENOELS.
dezelve 's gouTernements wegen te mogen erlangen, voorna- melijk daar alle aangebragte facluren den directeur-generaal van 'sKonings domeinen en Knanlien het eerst worden aan- geboden en daardoor de aankoop dier artikelen aan particulieren kan worden belet.
Art. 9. Fabiieken, Ee» der voornaamste betrachtingefn van een officier der genie en bijzonder van den directeur moet zijn om op alle plaatsen in zijn distrikt fabrieken van kalk en allerhande soorten van steenen op te richten, alzoo op zeer weinige der bui ten-kan toren dezelve gevonden en daarom al zulke bouwstoffen, dakpnuen, groote en kleine vloersteenen van Batavia derwaards moeten worden aangevoerd, moetende wijders de benodigde vaderlandsche steenen, als klinkers, moppen, Vlaamsche steen voor smits-ovens, enz. in tijds van de hoofdplaats worden gevraagd.
Art. 10. Verloven, Geen directeur zal zich buiten deszeUs departement mogen begeven, dan met verlof van zijne excel- lentie den Gouverneur Generaal, waartoe het verzoek door den chef moet geappuijeerd wezen.
Art. 11. Diensl^uifering van een directeur. Wanneer een directeur den dienst quileert, hetzij door overlijden als ander- zints, zal omtrent zijne particuliere papieren en instrumenten gehandeld worden, als bij artikel 8 der P afdeeling ten aan- zien van die der ingenieurs is bepaald. Doch de departements- papieren zullen door de van wegen den kommandant der plaats benoemde commissie slegts worden verzegeld en zoodanig aan den oudsten ingenieur des departements ofden succederenden directeur worden overhandigd, welke van de bevinding derzelve, met bijvoeging der inventarissen, bij zijne overname zal rapport doen aan den chef.
Art. 12. Commissiën en daggelden. Alle inspectien, visi- tatiën, enz., welke een directeur verrigt op meer dan een half uur afstand van de plaats zijns verblijfs, worden voor com- missiën gerekend en zal bij daarvoor zonder nadere authorisatie, uit kragt van dit artikel, het aan zijnen rang geaccordeerde daggeld mogen declareren, zullende, wanneer zulks door zwaare
Digitized by
1Ö09. H. W. DAENDÉLè. 44K
reiskosten of andere omstandigfaeden niet toereikend mogt wezffli, zich met appuy Tan deu chef kunnen addresseeren ter aogmentalie van hetzelve.
Een directeur, de functien was^meemende van chef van het corps der genie en als zoodanig in commissie zijnde, zal hij mogen declareren het daggeld, bij meergemeld besluit van 1 6 September 1808 aan een kolonel toegelegd.
Wanneer voorts een of meer officieren der genie door den directeur ter opneming of nivellering, enz. worden geêmploijeerd, zal hij voor dezelve de authorisatie lot het declareren hunner daggelden verzoeken, zullende de directeur vervolgens de de- claratien daarvan en in het algemeen van alle in zijn depar- tement genoten verordende daggelden, alvorens dezelve betaalbaar zijn, moeten certificeeren ; en zal hij dierhalven zorge dragen^ dat geene dier daggelden continneel en onverdiend voorden genoten, maar dat dezelve alleenlijk strekken ter goedmaking Tan extra-onkosten en tot emulatie der officieren bij buiten- gewone werkzaamheden.
DERDE AFDEELING.
Bevallende eenige bepaling nopens den diensl van den chef van hel corps de genie, enz.
De kolonel en dief van het corps de genie tevens directeur- generaal zijnde van de fortificatien en waterwerken in Hol- landsch Indien, vloeijen uit ieder dezer beide betrekkingen verschillende verplichtingen voort, welke te menigvuldig en te wijdloopig zijn om in een stuk als dit geheel en al om- schreven te worden; echter zal hij daaromtrent de volgende bepalingen in acht nemen:
l'' als chef van het corps de genie zal hij zorge dragen, immers zooveel in zijn vermogen is, toezien, dat dit wapen steeds in behoorlijken en completen staat zij, volgens een daartoe nader te arresteren plan van organisatie, voor het- zelve tevens wakende, dat dit voor zijnen dienst zoo be- langrijk corps met geene dan bekwame sujetten worde
Digitized by
44é IdOÖ H. W OAÊNDELê.
bezet; dat ieder officier, welke daarbij dient, berekend zQ voor den post, welken hij bekleed; dat geene andere dan veel belovende jongelingep daarin worden geplaatst en geene dan zich door ondervinding en kunde onderscheidende of zulks op eenige andere manier meriterende officieren worden geavanceerd.
Hij zal ten dien einde, voor zooveel de nabijheid zijns verblijfs toelaat, de adspiranten zelve examineeren en anderzints, op te verren afstand zijnde, door een der luitenant-kolonels doen ondervragen naar een nader te arresteren plan van bevordering en examen voor de offi- cieren der genie, en bij de voordragt van eenig adspirant tot officier aan den Gouverneur Generaal een gedetailleerd' rapport doen van den afloop dier examina, gelijk hij zulks mede zal observeren bij het voordragen van officiers ter bevordering, zullende over het algemeen in acht nemen, dat verdiensten en kunde worden beloond, zonder dat langdurige dienst en plichtbetrachting worden veronacht- zaamd of onbemerkt worden voorbijgegaan.
Zijnde voorts de huishoudelijke directie van het corps de genie en alles, wat ter bevordering van de discipline en diensl-uitoeffening van hetzelve en tot aankweeking van emulatie bij de officieren kan strekken, aan hem gedemandeerd, ten welken einde het doen observeren van alle gegevene of nog te gevene orders niet alleen aan zijn toezicht wordt aanbevolen, maar ook het geven van alle zoodanige orders, als hel interieure of de algemeene dienst van zijn corps regarderen, geheel en al aan hem wordt overgelaten, met aanbeveeling om, zoo veel in zQn vermogen is, te trachten met de officieren van zijn corps en derzelver capaciteit in de bijzondere vakken der genie bekend te worden, ten einde van deze talenten het meeste nut voor den dienst te trekken door hun, naar maate der voorkomende werkzaamheden, van guarnizoen te doen veranderen, zullende voortaan geene officieren der genie, even min als van andere wapen-corpsen, een permanent
Digitized by
180Ö. H. W. ÖAÉNOËLÖ. 44?
guarnizoen hebben (met uitzonderiQg yan de directenrs der departementen), maar steeds op de eerste ordre ter yerplaatsing moeten gereed zyn ; zullende eindelijk de chef telken jare aan den GouYemeur-Generaal inzenden eene algemeene rang-, stam- en conduite-lyst der officieren van zijn corps, met bijvoeging yan alle zoodanige aanmerkingen en voorstellen, als hij tot welzyn en relevatie van hetzelve dienstig oordeeld;
als directeur-generaal der fortificatien eu waterwerken zal hy zorge dragen, dat deze objecten steeds in behoor- iyken staat worden onderhouden en aan hun oogmerk kunnen beantwoorden. Hy zal van den acluêeien staat derzelve en het daaraan verrigte telken halve jare een algemeen rapport inzenden aan den (ïk>uverneur Generaal, zamengesleld uit de by hem ontvangene stukken van de directeurs der onderscheidene departemenleui met by- voeging zyner consideratien omtrent alles, wat door de directeurs in dat halve jaar is verrigl en voor het volgende wordt voorgesteld, daarby op het einde van ieder jaar voegende eene generale-Ujst der onkosten, gedurende dat jaar aan het Tortificatiewezen in Hollandsch Indien ge- impendeerd, als ook eene maleriaal-lyst, beide ingerigt volgens het bepaalde by art. 5 der eerste en art. *1 der tweede afdeeling.
Zullende hy, behalve deze algemeene rapporten, telken maand (ot des gerequireerd wordende, in korter tyds- beslek) aan den Gouverneur-Generaal doen toekomen een kort verslag van den voortgang en staat der werkzaam- heden, onder directie der genie in de verschillende de- partementen verrigt wordende, voor zoo veel die door de directeurs ter zyner kennis zyn gebragt, mede met byvoeging der nodige consideralien.
Eu ten einde steeds in staat te wezen tot het beoor- deelen van hetgeen door de directeurs wordt verrigt of vooi^esleld, zal de directeur-generaal zich bevUjtigen alle die kennissen over de geheele uitgestrektheid van het
Digitized by
44d I80é. H. W. bAEMDÉLè.
eiland Java en de groole Oost Ie verkrijgen, als van ieder directeur bij de tweede afdeeling ten aanzien van zijn departement is gevorderd, zullende ten dien einde zorge dragen, dat, zooveel de ordinaire dienst toelaal, de officieren der genie worden geëmploijeerd tot het doen van opnamen, enz. ten einde daardoor met betere kaarten dan tot heden te worden voorzien, zullende hieromtrent al het bij artikel 2 en het laatste gedeelte van artikel 7 der tweede afdeeling bepaalde nopens de topographie, den staat der rivieren en stranden, enz. door den directeur-generaal in den uitgestrektstcn zin op zich worden toegepast, te meer, daar hij, zich meestentijds in de nabijheid van den Gouverneur Generaal bevindende, steeds in staat moet wezen aan hoogstdenzelven alle zoodanige illucidatien en adviezen te suppediteren, als van hem zullen worden gerequireerd. En zullende eindelijk de reeds voorhanden zijnde verzame- ling van papieren, plans, kaarten, enz., niet alleen in den besten staat doen onderhouden, maar ook trachten dezelve, zooveel mo- gelijk, met alles, wat voor den dienst of het defeusiewezen van eenig aanbelang kan zijn, te vermeerderen, 't zij bij quiteering van den dienst door officieren der genie als anderzints, ten einde deze verzameling zich steeds in staat bevinde den Gou- verneur Generaal of deszelfs vertegenwoordiger van alle ge- requireerd wordende stukken te voorzien; gelyk hij mede al het bepaalde bij de tweede afdeehng nopens het conserveren van papieren ten opzichte van de zijne zal doen bevolgen, zullende de onkosten van zijn bureau insgelijks worden ge- rembourseerd op den voet, als bij art. 8 der tweede afdeeling is bepaald.
De talrijke, bij dit reglement behoorende modellen zijn op- genomen in Daendels, Staat der Ned. 0. 1. bezittingen. Bijlagen deel III, militaire zaken, armee te lande, n^ 21.
Op 22 Julij 1809 zijn de navolgende wijzigingen in dit reglement gebracht.
De directeur van de genie of de eerstaanwezende ingenieur
Digitized by
180Ö. H. W. OAENOELd. 44d
10 eenig departement zullen in dienstzaken hare orders ont- vangen van den brigadier, commandant der militaire divisie, eo verpligt wezen daaraan te refereeren, tenzij dezelve strijdig waren met orders, ontvangen van den Maarschalk zelven of in deszelvs naam van het bureau van de genie, etc, wanneer lij zullen kunnen differeeren dezelve uit te voeren, na vrug- tdoos hare representatien aan den chef der divisie te hebben gedaan, dog verpligt zijn daarvan bij de eerste post kennis te geven aan den directeur van het corps of wien het verder aangaat, dog zijn verantwoordelijk weegens disobedientie, indien de gegevene bevelen van den chef der divisie niet tegens genoemde orders mogten aanloopen; wordende in zoo verre gealtereerd het 8" artikel, P afdeeling en 6"" artikel, 3* afdeeling van gezegd reglement.
Voorts zullen de directeur of eerst aanwezige ingenieur in de departementen *van Samarang en Sourabaija verpligt #1, bij het doen Terrigten van werken, die niet publiek aan- l^esteed zijn, om de eisschen der benodigde materialen in te dienen ann den brigadier, commandant der divisie, welke de aanvrage vervolgens aan de prefecten zal doen.
Van deze aanvragen zullen door hem teiïens altoos een dubbelde moeten worden gezonden aan het bureau van genie, artillerie en militaire mouvementen, ten einde onderzogt kan worden, of dezelve al of niet de benodigheden overlreiïen.
1 Januarij. Maatregelen ter verbetering van het posl- wezen.
Is besloten:
1® dat het voor het vervolg aan den bailluw der stad Batavia zal gedemandeerd zijn om den postmeester generaal van de daartoe 'benodigde personen te voorzien;
V dat dezelve zullen moeten gekozen worden uit de inge- zetenen der campongs in den omtrek der stad ten getalle van 14 man, welke 's maandelijks zullen moeten ver- wisseld worden;
3^ dat de conmiandanten der canjpongs verantwoordelijk
rLAIAAT-BOEl HEEL Xf. C (^r^n]f>
Digitized by VjOOy IC
4S0 lèOè. N. W. DAÈNDÉLÖ.
zullen worden gehouden voor het gedrag van de door hun te leveren manschappen; 4^ dat eik persoon gedurende den tijd, dat door hem dienst gedaan worde, vijf rd% zilver geld, 'smaands van den Lande zal genieten; 5® dat dezelve gedurende dien tijd geene andere hezigheid
bij de hand zullen mogen neemen; ti^ dat hij ziekte of ander noodwendig beletsel door den commandant een ander persoon geleverd zal worden, welke alsdan de daartoe slaande gage zal genieten; 7^ dat bij negligentie of ander plichtverzuim in het post- rijden de schuldige door den postmeester generaal aan deszelfs commandant zal worden overgeleverd, door wien dezelve alsdan deswegens publiek in deszelfs campong zal worden afgestraft; 8^ de postmeester generaal voorziet de jiostillons van de noodige paarden en zadels, item monteeriugstukken en fourage ; 9^ de postillons moeten gedurende de maand, dat zij dienst doen, permanent op derzelver posten blijven, namelijk : 2 aan 't postcomptoir generaal, S op de IS'' paai, 2 » > SS"" » 4 • » 36« » 2 » Buitenzorg, 2 aan het postcomptoir generaal, ^op Tangerang, 14 man; 10^ de postmeester generaal draagt zorg, dat op alle deze plaatsen de postillons en derzelver paarden behoorlijk van het nodige voorzien worden; 11^ de dagelijksche post van de stad naar Buitenzorg ver- trekt op beide voormelde plaatsen des avonds precies om 9 uuren; 12^ elk postillon rijd niet verder als tol de naastbij gelden station;
Digitized by
léOÖ. H. W. OAÊflOÊLê. 4Ki
13^ de aMaar geplaatste postillons moeteu 's avonds hunne paarden gezadeld houden en terstoud na aankomst van de post het valies overnemen en tot de daaraan volgende station rijden;
14^ onderwege eikanderen ontmoetende, moeten zij het valies ondcriing verwisselen en terstond weder terug rtjden ;
15® het valies dus weder gestadig op de stations aan anderen, welke zich daartoe moeten gereed houden, overgegeven wordende, rijd elk postillon slechts 12 paaien;
16^ twee postillons op elk station geplaatst zijnde, zoo kunnen ztj, ten einde hunne paarden niet te veel af te matten, om den anderen nacht bij beurte rijden;
17® de postillons, welke de laatste station rijden en welke niet voor zons opgang op de plaatse hunner bestemming aankomen, zullen terstond eene gevoelige correctie ont- vangen, tenzij door hun den geenen, welke dien nacht het trainissement veroorzaakt heeft, kan worden aangewezen ;
18® een der postillons ziek wordende, moet zijn kameraad, totdat de zieke afgelost word, eenlijk met verwisseliug van paarden, zijne beurten van hem wa»nieemen;
19® de Bantamsche post rijd, even als de Javaselie post, twee maal 's weeks, des Woensdag en Zaterdags avond om ft uuren;
20® de eerste postillon rijd iels verder als Tangerang en geeft het valies aldaar aan de aldaar gestationneerde postillons over,
31® deze rijden tot de passerangaug Tjibolang en geeft aldaar bet valies over aan de Bantamsche postillons, welke van wegen den prefect van Bantam in gelijk gelal aldaar geplaatst moeten worden;
22® de Tangerangs postillon vertoefd op Tjibolang, tot dat het Bantamsch paket aankomt, rijd daarmede terug naar Tangerang en moet zulks zoo vervolgens door den eerst- gemelde, welke insgelijks tot deszelfs aankomst op Tan- gerang wagt, naar Batavia gevoerd worden. Zie ook 1 Julij 1808.
Digitized by VjOOQ IC
4üi idod. H. w. oaendelS.
-^ Januaiïj. Verbod tegen de vaart tusschen Java en de Zuidkmt van Balu
Is besloten, dat aan Chineesche, zoowel als aan alle andere ingezetenen dezer kolonie de vaart en handel van het eiland Java op de Zuidkust van Balie, met naame op de vorsten- dommen van Balie Badong, Mongoi en Gianjar en speciaal op de havens van Gotta en Toebau, voor dit jaar ten eene maal zal zijn geinterdiceerd, op poene van confiscatie van schip en lading en arbitraire correctie door kettingslag of anderzints daarenboven, naar exigenlie van zaken, voor alle bevelhebbers van vaartuigen, welke zich aan overtreeding dezer order zullen komen schuldig te maken.
Met authorisatie verders op den resident te Balie-Badong om zonder eenige form van proces de voorschreven order ter executie te leggen.
Op 7 September 1809 js dit verbod weder ingetrokken, •nademaal de redenen [daarvoor] niet meer*' bestonden.
1 Januarij. Bepaling^ dal het tractement van den pre- dikant te Soerabaija zoude worden uitbetaald^ halfin zilver^ half in papieren geld.
Deze predikant werd dientengevolge in dit opzicht gelyk gesteld aan de militaire officieren.
3 Januarij. Reglement voor de kantoren^ administraliën en negotie-pakhuizen te Batavia, staande onder hel beheer van den Directeur-generaal.
Het kantoor van de administrateurs-generaal zal in den vervolge bestaan uit:
twee suppoosten, die gecommitteerd zijn in de geldkamer, etc, twee boekhouders tot het opmaken van ordonnantieu en andere werkzaamheden, en
Digitized by
H. W. DAENDEL8. 4K3
tien klerken, waar?an 7 bij den eersten en 3 bij den tweeden administrateur-generaal zullen dienst doen.
De eerste daarvan zullen des maands genieten rd* 100, de boekhouder 7S, de twee eerste klerken 60, de vier volgende 40 en de vier laatste 30 rd*.
Het financie kantoor zal bestaan uit:
een finantie boekhouder a rd* 326
» eersten suppoost. . » » S2S
» tweeden suppoost » » 160
tien klerken, te verdeden op de volgende wijze: 4 bij den finantie boekhouder, 3 • > eersten en
3 > » tweeden suppoost; waarvan vier zullen winnen 60, drie 40 en drie 30 rd' 's maands.
Hunne werkzaamheden zullen onder de directie van de administrateurs-generaal bestaan:
van den finantie boekhouder:
a. in het houden van het finantie- of domein grootboek en journaal, het eerste of het grootboek;
b. het opmaken jaarlijks van de lijst der debiteuren en cre- diteuren ;
c. ad idem van eene memorie van de inkomsten en uitgaven ; fi. zoo mede van den generalen staat van Indien uit de res-
pective ingezonden wordende boeken of te zamen trek- kingen ;
e. gelijk ook eene generale memorie van alle restanten, onder ultimo December van ieder jaar aan handen, en wijders
f. het beantwoorden van alle requisi tien, die gedaan worden ;
van den eersten suppoost: a in het houden van het generale confrontatie-boek, waarbij
de ontfangst, afscheep en uitgaaf van alle goederen en
contanten genoteerd zal worden, alle volgens model; h. het opmaken en depecheren in duplo van alle facturen
en cc^ossementen, voor zooverre dezelve nog blijven
bestaan ; c. het bezorgen der notitien aan de heeren beschrijvers van
Digitized by VjOOQ IC
454 1309. H. W. OAENDELS.
he( aangebragte en yerzondene naar en van de buiten- kantoren, voor zooverre die gereqoireerd znlien worden; en voorts
d. het adsisleeren van den finantie boekhouder in het beant- woorden van de requisitien en het afsluiten van de boeken, item het opmaken van den generalen staat van Indien; en van den tweeden suppoost:
a, in hel houden van hel geêxtendeerd groot kassaboek na- volgens model, waartoe hem de ordonnantien van den groot kassier alle maanden zullen worden overhandigd;
h. het narekenen van alle ordonnantien op kas, die ten kantore van de administrateurs-generaal opgemaakt worden;
c. het opmaken der rendementen van de gehoudene ven- dutien;
d. het verlenen van extracten uit de aankomende facturen aan de respective administratien en negotie-pakhuizen of het houden van het zoogenaamde extract factuur-boek;
e. het opmaken der onkost-rekeningen van 's Lands koloniale of Koniogs schepen;
f. het noteeren in een apart daarvan gehouden wordend boekje, alsmede het inbinden van alle aankomende facturen ;
g. het adsis teren van den finanlie-boekhouder in het beant- woorden van de requisitien, etc.
Tot het kantoor van de equipagie-werf zullen benodigd zijn : een boekhouder, die tegelijk is eerste suppoosl, a rd' 300. vier klerken, waarvan de eerste 60, de tweede 40 en de twee laatste zullen genieten 30 rd'. Bij de artiilerij:
een boekhouder a rd* 250
drie klerken, waarvan een a 60, een a 40 en een & 30 rd^ Van de wapenkamer:
een boekhouder a rd* 100
» klerk » . 40
Van het provisie-magazijn:
een boekhouder a rd* 100
» bottelier > > 50
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENDELÖ 458
Van het graan magazijn:
een boekhouder a rd' 125
Van het Ijzer magazijn:
een boekhouder . a rd» 80
Van de Water poort:
een boekhouder a rd' 128
(de tegenwoordige geniet echter rd* 200, uithoofde van zijne langjarige diensten).
Van de Westzijdsche pakhuizen:
een boekhouder , a rd» 125
In het kleeden pakhuis:
een boekhouder a rd» 100
De pakhuizen van Onrust:
een boekhouder a rd* 125
De suiker pakhuizen:
een boekhouder a rd« 125
De werkzaamheden in de respective admmistratien en negotie-pakhuizen zullen bestaan in het houden van de vol- gende boeken:
door de administrateurs: d. een magazijn-boek, h. een weeg- en afscheep-boek,
c. een dagelijks restant-boek, buiten de maandeiijksche speci- fica tien, die, zoowel door de commiesen, als ook de ge- zameutlljke bazen opgemaakt worden; door de boekhouders:
a. de nodige pakhuis-boeken volgens model,
b. een dagelijks aanteekening-boek van den ontvangst en afscheep, etc,
c. een extract factuur-boek,
d. een èxtract-boek van de besluiten der hooge regering, etc. en voorts
e. het opmaken van alle tot de administratien relatie hebbende ordonnantien.
Van alle verstrekkingen, die ten dienste der huishouding geschieden^ zullen ruite-kaarten geformeerd en die alle maanden
Digitized by VjOOQ IC
456 1809. H. W, DAENDELS.
eens geboekt worden, doch de ontvangst en verzending, item inkoop en verkoop, zal telkens apart moeten worden geboekt. Het kantoor van de generale directie zal voortaan bestaan : in een eersten suppoost met het thans winnende tractement
van , rd« 26ü
in een eersten klerk met • 75
» » tweeden » ^ ■ 60 en
» drie klerken, die zullen genieten één 40 en twee ieder 30 rd«.
Het tractements-kantoor, buiten het opperhoofd: in een eersten suppoost v/h politiek departement a rd* 236 » » tweeden » »» » »»136
■ » derden » . » » » » 100 en
twee klerken a 40 en 30 rd» respective. Bij het militair departement:
in een eersten suppoost a rd» 150
twee klerken a rd« 40 en rd* 30 respective.
Bij den visitateur: twee klerken van rd* 40 en 30 respective.
Bij het opperhoofd: ^
twee klerken van rd« 40 en 30 als boven, dewelke Ie gelijk verpligt zullen zijn te zorgen voor de archieven.
Voorts zullen dezulken, die verkiezen op de respectieve schrijfkantoren dienst te doen, daarvoor genieten rd' tO 'smaands om navolgens de bepaling, voor de vaste klerken hierbij gemaakt, daartoe bij een goed getuigenis van hunne su- perieuren, waaronder zij bescheiden zijn, als zoodanig te kunnen opklimmen; en zal generaliter nog geobserveerd worden het volgende, als:
1® dat conform de instructie voor de generale rekenkamer geene ordonnantien van inkoop of verkoop zullen mogen effect sorteeren, dan nadat dezelve door die kamer geap- probeerd en geregistreerd en ten finantie-kantore in het generale confrontatie-boek geboekt zullen zijn, ten welken einde in alle ordonnantien, die opgemaakt worden, het besluit of de qualificatie in het hoofd zal moeten aange-
Digitized by
H. W. DAENDEL8. 457
haald en genoteerd staan, zullende dezeWe dus, nadat in forma gebragt ^n door den directeur-generaal geteekend zijn, ter generale rekenkamer moeten worden ovei*g6bragt en daarna op het finanlie-kanloor ter boeking afgegeven:
V geene ordonnantien van uitbetaling van tractementen of wat het ook zoude mogen wezen, zullen worden geêx- pedieerd, dan nadat daarmede als even gehandeld is;
3^ in gelijker voegen zal men handelen met de ordonnantien van goederen, die in de huishouding verstrekt of afge- scheept worden;
4® ook zal in diervoegen gehandeld worden met den ontvangst generaliter zonder onderscheid, hetzij van contanten of goederen, met die uitzondering alleen, dal bij aankomst van goederen dezelve, zoo als van ouds, direct in de ad- ministratien zullen moeten worden ontvangen, schoon de ordonnantien daarvan nog niet mogten zijn ingekomen, waarvan in dit geval onmiddelijk kennisse aan de ad- ministrateurs generaal zal moeten worden gegeven;
5^ geene ordonnantien, hetzij op kas of wel op de respective administratien, zullen dus door de respective kassiers of administrateurs mogen gerespecteerd worden, dan na dat daarmede invoegen als voren gehandeki is en hun zulks uit de tekening is komen Ie blijken, excepto bij onver- wijlde noodzakelijkheid, wanneer die ordonnantien den dag daar aan direct op de generale rekenkamer ter erlanging «van de nodige approbatie en op het finantie kantoor ter inboeking moeten worden overgebragt, alles conform het 14<> en 15^ artikel van opgemelde instructie;
6® van allen afscheep van goederen, die na eenig gouverne- ment of plaats gezonden worden, zal immediaat en zonder eenig uitstel opgave aan het finantie kantoor gedaan worden, ten einde de cognossementen kunnen worden opgemaakt en verzonden, zullende in contrarie geval alle erreuren of nadeelen, die daaruit ontstaan mogten, zijn en blijven voor rekening van den geene, die dit verzuim begaan heeft. Voorts zal
Digitized by
458 1809. H. W. DAENDÊLê.
7® van wegens den konimandeur en havenmeester de nodige order worden gesteld, dat geen schip of vaartuig, 's Lands goederen ingeladen hebbende, van ' hier mag vertrekken, zonder dat zich alvorens de gezaghebber daarvan bij de administrateurs generaal heeft geadresseerd tot ontvangst van de nodige papieren.
Ten aanzien van de adrainistratieu, als van Onrust. Het tratteroent van den administrateur zal zijn rd' 6000 's jaars, met cesseering van alle door hem gedragen wordende lasten, doch daarentegen ook met intrekking van het zoo- genaamd middel van beslaan of de percento's, die bij den afscheep of bij het ledig vallen der pakhuizen gevalideerd zijn geworden^ zoomede ook de 5 II overwigt op de ont- vangen worden koffij en de 5 iil uitslag op de van Palembang of elders aangebragt wordende, ongeharpte peper, invoegen hem alleen gevalideerd zal worden: 1 ft overwigt op de 1S5 ft koffij, 1 » • » " 1S5 >• ongeharpte peper,
'/j • » » » geharpte peper. En op het tin, etc.
eeniglijk zooveel, als het generale reglement van den 15^" Augustus 1764 voor de bui ten-kan toren permitteert. De Westzijde en Waterpoort. Het tractement van dezen administi'ateur zal bepaald blijven op rd» 6000, met intrekking en builen eflectslelling van het besluit van den 15" December 1786, waarbij aan de administrateurs Ve ^ ^^ ^^ toegift op de Japansche lading tot een catje per picol is toegestaan, invoegen dit aan den Lande verblijft, en hun bij afscheep, zoowel van het koper, als ook van alle andere artikelen (buiten de koifij en specerijen), in hunne administmtie zijnde, niet meer wordt toegestaan te mogen opbrengen of afschrijven, dan bij het voormelde generale reglement bepaald is. Het ijzer magazijn. Het tractement van den administi^ateur zal zijn rd» 4000 'sjaars, met intrekking van alle verdere voordeden en spe- ciaal de
Digitized by VjOOQ IC .
H W. DAENDELé. 459
4 percent op het ijzer,
6 » •de sloolplaateii, 2 • «hel staal, en
5 > » de spijkers, die hem bij het reglement van deD 30'° April 1765 zijn toegestaan, invoegen hem daarop niet meer dan 1 pereent, conform het generale reglement van 1764, zal worden gevalideerd.
Het provisie magazijn.
- Het tractenient van den administrateur zal zijn rd" 4()00 *sjaans, met vernietiging tevens van alle, door hem gedaan wordende uitgaven aan den boekhouder, bottelier, etc. , doch daarentegen ook met intrekking van de aan hem tot nu toe volgens het Bataviasch speciale reglement gepermitteerde spillage, invoegen hij daar niet meer voor zal niogen opbrengen, dan het voornoemde generale reglement permitteerd. Het suiker pakhuis.
Het tractement van de administrateurs zal bedragen rd^ 5500 's jaars, met intrekking van het thans genoten wordende emo- lument van 7a ^^' P^i* pï<^<>l' alsmede ook van de bij het Bataviasch reglement toegestane spillage op het lood, etc. , in- voegen die gerekend en gevalideerd zal worden naar het generale reglement: en zullen zij verpligt zijn bij de ver- zakking der suiker, indien de vreemdelingen dit particulier verlangen, daartoe de coelies voor privé rekening in te huren. Het kleder- en amfioen-pakhuis.
Het tractement van den administrateur zal zijn rd' 4500 '«jaar^ met standhouding van de bij besluit van den 50^ Augustus 1808 bij de hooge regering gemaakte bepalingen. Het graan-magazijn.
(Iet tractement zal zijn rd"* 5000 's jaars, met afschalTmg van alle verdere voordeden, uitgezonderd 2 percent spillage op de overjarige en de gewoone 100 S per coijang op de eigenjarige rijst, die aan hem volgens besluit van heden voor- taan zullen worden gevalideerd;
wordende hierbij, zo wel met opzigt tot dit pakhuis, als alle verdere adminislratien nader bepaald, dat alle overwigten
Digitized by
460 1609. H. W. DAENDELS.
den Lande eompeteeren, speciaal dezulken of overbevindingen, die de respective administrateurs volgens het generaal regle- ment ter beveiliging voor te kort koniingen worden geaccor- deerjl, als gemeld ten voordeele komen van den Lande, zoodat dezelve zonder eenige betalinge by de pakhuisboeken inge- nomen en al het te kort komende boven de bepaling, bij het gemelde generale reglement vastgesteld, door de administra- teurs moeten vergoed en zij bovendien naar exigentie van zaken gecorrigeerd zullen voorden. *
De uitbetaling van de opgemelde appointementen aan de administrateurs zal geschieden in zilver ofpapieren van credit met de bij het gouvernement bepaalde agio daarenboven, ter keuze van de hooge regering.
Wordende hierbij aan een ieder hoofd van een kantoor of administrateur ten strengste verboden eenige particuliere toelage te geven aan de onder hun bescheidene dienaren, sub poene van ontzetting uit hunne posten.
5 Januarij. Echtscheiding ^
Aan een Europeesch echtpaar verleende de Regering «dis- «solutie van haar huwelijk", omdat »de verschillende genioeds- » neigingen van de vrouw met die van haren man, na eene • twaaUTjarige separatie, geene het minste vooruitzicht tot «dadelijke hereeniging overlieten".
Aan den man werd vergund te hertrouwen, aan de vrouw niet »om daarvoor pleitende redenen". »
Op 27 Januarij 1809 ontbond de Regering, op verzoek van den man, weder een huwelijk van Europeanen, omdat beide partijen «tot een hereeniging ongenegen" waren, doch ditmaal «roet permissie om wederzijds te mogen hertrouwen"
Belangrijk is het navolgende, door Daendels op 9 April 1809, mede in geval van echtscheiding, genomen besluit.
In overweging genomen zijnde, dat, hoe zeer naar den inhoud der wetten op het huwelijk de regterlijke magt zich onbe- voegd zoude achten om op fundament der positien van het
Digitized by
IdOd. H. W. DAENDÊL8. 40]
ToorschreTen requesl de dissolutie vao des suppliants huwelijk te accordeereo, deze wellen echler yoornamelijk ten dod hebben de conservatie der goede zeden en moraliteit der in- gezetenen en deze laatslen in het onderwerpelijk gelal door de dissolutie veel meer dan door de inslandhouding van des suppliants huwelijk zullen worden bevorderd.
Daar het uit de omstandigheden der zaak, niet alleen ge- noegzaam blijkt, dal de wedervereeniging, \welke de hoop blijft bij alle vrijwillige scheidingen lusschen den supplianl en denzeUis tegenswoordige huisvrouw, nimmer zal worden bereikt, maar deze verzoening zelve volgens den inhoud van het request van de gevaarlijkste gevolgen zoude kunnen worden, terwijl de voortduring der separatie, waarin de requestrant en zijne huisvrouw thans leven, uit haren aart voordeeene, zoowel als de andere der daarbij geconcemeerde partijen aanleiding zoude kunnen geven tot publieke ergernis en im- moraliteit, welke vooral ten aanzien van een der verdienste- lijkste ambtenaren dezer kolonie, gelijk den requestrant, zooveel mogelijk dienen te worden vermijd.
Dal bovendien door den voel en wijze, waarop de requestranl de dissolutie van deszelfs huwelijk verzocht heeft, de sterkste bewijzen van zijne edelmoedigheid zijn aan den dag gelegd en hel lol daardoor, zoowel van zijne ie verlaten huisvrouw, als van de bij haar verwekte kinderen ten vollen zal kunnen worden verzekerd.
Dat over zulks niet alleen de omstandigheden der zaak en hare mogelijke gevolgen voor de publieke zeden, maar ook de personeele, goede hoedanigheden van den requestrant en deszelfs publiek caracter een bijzondere consideratie verdienen en wel waardig zijn, dat in dezen door de politique magt gesuppleerd worde, 't geen aan de regterlljke tol het accor- deeren der gevraagde dissolutie zoude ontbreken.
Is besloten den band des huwelijks, lusschen den requestrant en deszelfs huisvrouw bestaande, te dissolveeren, gelijk dezelve gedissolveerd wordt bij dezen, op al zoodanige bepalingen en voorwaarden als door hem, requestrant, bij deszelfs onder-
Digitized by
4dS lÓOd. H. W. DAÉNDèLè.
werpelijk request voorgedragen, en vrijheid van weerskanten om, des verkiezende, een ander iiuwelijk aan te gaan, niet last verder en qualificatie op den Raad van justitie te Samarang om, overeenkomstig, de gedachte voorwaarden en den inhoud van dit hesluit eene acte van dissolutie te doen opmaken en daarvan een afschrift, zoo aan den requeslrant, als deszelfs gewezen huisvrouw, uit te reiken.
5 Januarij. Wijziging der instructie voor de gepremle- geerde tvageti-verhuurders.
Is goedgevonden en verstaan hun te perniitteeren de huur- loonen voor eenen halven en heelen dag, in stede van de bij instructie bepaalde rd** S'/i ^^ ^« ^^^ ^^^ ^ ^o ^ ^^ mogen verhoogen en hun op de vragten voor reizen naar de boven- landen eene verhooging te accordeeren van een derde naar- mate van de vergroote distantie van den eenen paal naar den andere.
6 Januarij. Verkoop van houtwerken.
is goedgevonden en verstaan de houtwerken voortaan niet minder dan bij kavelingen van 25 p" te laten verkopen en te bepalen, dat daaronder van ieder der aanbanden zijnde zware balken van 36 voet en daar beneden een door den kooper tegen de daarvoor bepaalde prijzen zal moeten worden geaccepteerd, ten einde daardoor die zoort van houtwerken, waarvan het debiet weinig is in vergelijk van het restant, van de hand te kunnen zetten; en daarvan de gemeente bij billet kennis te geven.
Zie ook 7/13 Maart 1809.
7 Januarij. Regeling van het beheer van nalatenschappen^ dooi* officieren ah intestalo achtergelaten.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur-Generaal, gezien hebbende de propositie van den ridderen kolonel, van
Digitized by VjOOQ IC
180Ö. H. W. DAËNbÊLÖ. 46$
Winckelmai), om eene vaste bepaling te maken nopens de behenng der nalatenschappen van officieren, welke abintestalo in Indien mogten komen te overlijden :
overwegende, dat de voet, waarop dezelve voorheen door den curator ad liles wierden geadministreerd, zonder dal door dezen van zijne administratie binnen deze koloniën eenige rekening of verantwoording wierd gedaan, voor het regt der wettige erfgenamen geene genoegzame zekerheid daarsteld en dat ook de bij de armee in Europa gerecipieerde wijze, volgeus welke 'het regiments-bestuur met de administratie dezer nalatenschappen is belast, aan inconveniénten laboreert; heeft besloten te arresteeren, gelijk gearresteerd wordt bij dezen:
1 ® dat voortaan, bij het overlijden ab intestato van officieren van de armee in Indien, derzelver nalatenschappen zullen worden gesteld onder de administratie van twee officieren van hun corps, hetzij kapiteins of eenen kapitein en eenen eersten luitenant, daartoe expresselijk door den kolonel te benoemen: 2" dat de gedachte gecommitteerden zullen zijn gequalificeerd de boedels onder hunne administratie te vereffenen en tot liquidatie te brengen; 3^* dat dezelve, na uitbetaling der alhier in Indien zich be- vindende crediteuren, een batig saldo in den boedel be- vindende, verpligt zullen zijn hetzelve, na vooraf gegevene kennis en opening aan den kolonel, over te brengen bij de weeskamer ter hoofdplaats Batavia; 4® dat de voornoemde gecommitteerden, na zulks te hebben gedaan, wijders zullen verpliq|it zijn van hunne verrich- tingen kennis te geven aan des overledenes erfgenamen of naastbestaandeu in Ëuro|)a, waimeer dezelve bekend zijn, of anderzins door de hoofdadministratie van het corps aan den minister van oorlog, met aanwijzing tevens der somma, welke ter dispositie der regthebbenden door hun bij het collegie van Weesmeesteren te Batavia is over- gebragt; met intrekking tevens van alle, hier tegeus aan-
Digitized by VjOOQ IC
f 464 180d. H. W. DAËNDÉLd.
lo])ende weiten en usantiên, zoo yerre zulks het militair wezen' in Indien is betreffende.
Op 1 Maart 1809 is ter zake nader besloten:
Zijne excellentie uit den weg willende nen?en de twijfelingeu, welke ontstaan zijn over het waar verstand van hoogst deszeirs resolutie in dato 7 Januar^ jongstleden nopens de beheering der nalatenschappen van officieren, welke in Indien ab intestato overlijden;
heeft besloten, dat, vermits de gemelde resolutie eenlijk ten doel heeft om te remedieren aan de inconvenienten, waaraan de behering van zodanige nalatenschappen door den curator ad lites onderhevig was, gelijk in de motieven van dat besluit ten duidelijkste is vermeld, ook geene andere boedels van officieren op de daarbij voorgeschreven wijze zullen worden geadministreerd als dezulke, welke volgens de gesubsisteerd hebbende wetten aan de behering van den curator ad lites kwamen te vervallen, gevolgelijk geene nalatenschappen van officieren, die inet achterlating van vrouw en kinderen dan wel andere, onmondige erfgenamen hier te lande ab inteslato overlijden, aangezien de administratie daarvan ten nutte van dezelve aan de respective collegien van Weesmeesteren zal verblijven op den voet, zooals bij de instructien voor die collegien is bepaald.
Zie ook 3 Grasmaand 1810.
10 Jannarij. Vcreeniging van hel regentschap Wiradesa met dat van Batang.
Wiradesa was te klein om, zonder groot bezwaar voor de ingezetenen, een regent te kunnen onderhouden. Zie ook 5 Junij 1809.
10 Januarij. Afschaffing der benaming y^hoofd-regent- "nschap van Samarang'\
Hoewel dat regentschap het eerste van Java's Noord-Oost- kust bleef, werd het toch in rang met de overige r^ent- schappen gelijk gesteld.
Digitized by VjOOQ IC
i80d. H. w. daënoelS. ieX
10 Jaauarij. Vereeniging van het ^ingebeischap** Torbaia mei hel regentschap Samarang.
10 Januarij. Vereeniging der betrekkingen van tractementS' boekhouder in den Oosthoek met dien van klein-kassier aldaar.
Vroeger bekleedde de adroinistrateur te Soerabaija iaatst- genoemde betrekking, maar kon zulks wegeos zijne Tele werkzaamheden niet langer doen.
13 January. Formatie der officieren van het escadron dragonder-lijfwacht van den Gouverneur- Generaal.
Deze luidt: 1* kompagnie: 1 kapitein, 1 eerste luitenant, 2 luitenants; i* » : 1 . , 1 . » , 2
14 Januartj. Regeling der Ivaclementen van hel lagere personeel bij de hospitalen.
Is besloten te accordeeren:
1^ voor een ziekenvader of opzichter der zieken-oppassers,
portiers en tweeden kok 's maands rd' IB
2^ Toor een Europeeschen lok in bet hospitaal op
Weltevreden 's maands » 40
en te Samarang en Soerabaija 's maands • 50
3^ voor een zieken-oppasser 's maands » 10
17 Januarij Verhooging der iraciênenten van de sub- stituten en kaffers van den Bailluw van Batavia.
Is goedgevonden en verstaan de beide substituten van den bailluw in tractement te verhogen tot rd" 150 ter maand en aan de bij denzelve gecmploijeert wordende 58 kalTers voortaan rd^ 6 ter maand toe te leggen, met qualificatie op bet coUegie van Schepenen om de uitbetaling daarvan uit stads kassa te laten gevolg neemen.
rLAllAT-BOlI MIL Xf . ^ 3(V
Digitized by VjOOQ IC
466 1809 H. W. OAENOCLé.
De substUuteD kregen vroeger 100 rijksdaalders 's maands, waarmede zij o. a. moestea voorzien in een rijtaig met paarden en in een eigen »blokhuis'\
De kaffers genoten 2 a 5 rijksdaalders per maand.
Hel traktement der subsiituteD en kaffers van den Bailluw werd nu gelijk gesteld aan dat van de substituten eo kaffers van den Landdrost en van den advocaat-fiscaal.
Zie ook 3 Maart 1809.
17 Januarij. Machtiging op hel collegie van Weesmee$' teren te Batavia te beschikhm op verzoeken om onder' 9tand uit het fonds der kanier ten behoeven van kinderen van behoeftige weduwen.
De onderstand mogt echter niet meer dan SS rijksdaalders per kind bedragen.
17 Januarij. Voorschriften nopens de uitbetaling van dagloenen aan koeli's bij suiker-fabrieken.
Is goedgevonden en verstaan voor den aanslaande te bepalen :
Ten eei*sten: dat de uitbetaling aan de boeijangers der door ben verdiende maandgeMen voortaan zal moeten geschiedea tegen» 8 stuivers 's daags en de suikermolenaren verplicht zullen zt)n hun 's maandelijks de'benoodlgde rijst te verstrekken tegens zoodanige prijzen, als de gecommitleerdeDS over de suiker-culture bij bei einde van iedere maand zullen bevinden, dat dit graan bij de gemeente gekost heeft, alsmede 12 stuivers 's weeks, om bij devmaandelijksche afbetalingen hunner ver- diende loonen ten overstaan van voornoemde gecommitteerdens daarvan te worden gedecorteerd.
TcQ tweeden: dat aan de tkainwagters, uithoofde humier mindere werkzaamheden, 's maandelijks niet meerder dao rd* 2 : 24 zal worden uitbetaald, alsmede dat aan hun zal worden verstrekt 4 ganliugs rijst per maand en 6 stuivers 's weeks om bj^ de maanddijksche afrekening fi^ereseontreerd te worden.
Ten derden: dat aan de waroughouders der suikermofens
Digitized by VjOOQ IC
tdO&. H. W. 0AËN0ËL6. 467
zal zijQ en blijven geinterdiceerd hei verkoopen fan goederen aan de iiopijangers Toor de door hen verkregen lootjes en het bun eenlt|k lal wezen gepermitteerd dezelve tegens betaling in koper geld van het benoodigde te mogen voorzien.
Ten vierden: dat iii dio maanden, wannéér op de suiker- molens hel minste werk is, aan de boeijangrrs nMar zooveel van hunne verdiende loonen zal worden te goed gedaan, als toor hunne behoefte noodig is. en het overige gedeelte bQ de gecomraitteerdens over de 8uiker<;Blture zal blijven bewaard tot een waarborg voor de mclenaars, dat de boeijangers in die maanden, wanneer bet zwaarste werk moet worden ver- richt, niet echapeeren, terwijl gedurende de maanden, dat het zwaarste gewerkt werd, aan hun de volle maandgelden zullen worden uitbetaald.
Ten vijfden: dat alle de opgemelde afbetalingen, alsmede de afgave van hetgeen in de eerste maanden is blijven staan, na afloop der werkzaamheden op de molens door voornoemde gecommitleerdens zal moeten geschieden, zonder eenige kor- ting hoegenaamd, en
Ten zesden : dat door de suikermolenaren, welke contrarie de hiervoren gemaakte bepalingen mogten komen te handelen, telken reize een boete zal worden betaald van 100 zilvere, gecartelde ducatons, ten profijte van het gesticht der pennisten.
17 Januariï. Wijziying van de instruclie vo^ de generale rekenkamer van Indië, vastgesteld op 19 becember 1808.
Conform de door zijne excdienlie den heere Maarschalk M G(ouvenieur Generaal ter vergadering ingezonden schrif* lelijke propositie is goedgevonden en verstaan het 1 4" artikel der voor de generale rekenkamer van Indien gearresteerde ittsirnetie in dier voege te amplieeren, dat op de daarbij voorkoraende woorden: «directeur generaal" zal moeten volgen : •ef door de administratenn generaal op deszelfs qualificatie 0B onverminderd zijne verantwoordelijkheid' ; en wijders wel*
Digitized by VjOOQ IC
466 leoè. H. W. DAENDÈLÖ.
melde rekenkamer la autoriseeren om, ÏDmiddeos dat de nodige bepalingen en reglementen op de verstrekking van schrijfbehoeftens worden daargesteld, met dispensatie in zo verre van het 13® artikel der voorschreven inslructie, de ordonnantien, v^elke daarvoor worden opgemaakt en ingeleverd, in rekening te valideeren.
20 Januarij. Regeling van het bestuur over de Molukken bij overlijden van den gouverneur van Ambon.
Is besloten, dat bij aflijvigheid van den tijdelijke Gouverneur van Amboina het bestuiir over de Molukken door den kom- mandant en chef ad-interim zal worden gevoerd.
22 Januarij. Tractements-verhooging der secretarissen te Soerakarta en te Djokjokarta. ,
Is besloten de tractementen der secretarissen van de ministers aan de beide hoven van Sourakarta en Djocjokarta te vermeerderen tot rd» hondert zilver geld *smaands en te bepalen, dat de tractementen der overige civiele ambtenaren en diverse dienstdoende, even als die der militairen, geheel in zilver geld zullen betaald worden, alles te reekenen in- gegaan te zijn met den eersten Januarij 1809.
22 Januarij. Aanstelling van een gecommitteerde tot het verder invoeren der reorganisatie van het gouver- nement van Java*s N. O. kust.
Op denzelfden datum werd voor dezen gecommitteerde, den ridder en minister aan het hof te Soerakarta, J. A. van Braam, de navolgende instructie vastgesteld.
Art. 1. De lieutenant Gouverneur Generaal, aide de camp van Zijne Majesteit, A. A. Buiskes, gedurende deszelfs verblijf op Java's Nourd üostkusl wel hebbende willen blijven builen de bemoeienis van alle zaken, het adrainislialive. finautiele en de invoering der nieuwe organisatie betreffende, zoo zal
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDEL8. 469
bij, minister, ten geTolge zijner yoorschreyen commissie in de eerste plaats hebben te zorgen, dat de jongst gearresteerde organisatie van het voormalig gouvernement van Ja va's Noord Oostkust zoo spoedig mogelijk en in allen deele werde in- gevoerd en in werking gebragt.
Art. % Hij zal ten dien einde een oppertoezicht en sur- YeiUance houden, dat alle civiele ambtenaren, speciaal de prefecten, langs Java's Noord Oostkust, zoomede de inlandsche regenten, sliptelljk naarkomen en agtervolgen, 't geen hun deswegens bij hunne respective instructien is aanbevolen, uoch zig eenige afwijkingen van dezelve komen te veroorloven.
Art. 3. Hij zal insgelijks zijn belast met al, hetgeen de generale^ adroinistrative en finantieele directie aldaar is re- garderende, blijvende niettemin in alle zaken ondergeschikt aan den luitenant Gouverneur Generaal en gehouden aan de door zijn hoog Edele gestrenge te doene eischen en re- quisiten bij voorkeur te voldoen.
Art. 4. Aan den luitenant Gouverneur Generaal in zyn geheel overlatende de directie van alle zaken der marine, kapiteins der havens en derzelver onderhorigen concernerende, zal hij, minister, in cas van oproer of beweging binnens- lands eenlijk ter zijner beschikking hebben de divisie troepes Ie Samarang, doch onder het beleid, directie en verantwoor- ding van den militairen commandant aldaar.
Art 5. Hij, minister, zal wijders zijn geautoriseerd om alle oflicieeie brieven en rapporten te openen, welke bij af- wezigheid van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, volgens eene daartoe gegevene circulaire order, aan hoogstdenzelvcn te Samarang worden geaddresseerd, en zal bevoegd zijn b\j bet expedieeren van alle officieele stukken gebruik te maken van hel zegel van het gouvernement.
Art 6. Hij doet voorts van alle zaken en verrichtingen van eenige aangelegenheid, mitsgaders van alle de bij hem ingekomen stukken, bij wijze van verbaal, een kort en suc- cint verslag aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouver- neur Generaal en zal generalijk gehouden zijn zich in alle
Digitized by VjOOQ IC
470 lWj9. M^ W. DAEWDEtS.
zajceo zoodanig te gedragen, als een trouw en eerlijk g»- cominitteerde U>ekoiiit. Zie ook 1 Augustus 1809.
22 Januarij. Regelingen betreffende de Vorstenlandeti op Java.
Is besloten de ministers aan de beide hoven van Sou- racarta en Djocjocarta te ontheflen van het betalen van het tot hiertoe plaats gehad hebbende ambtgdd, doch hun daaren- tegen te belasten met het betalen van alle politique ambte- naren en personen, onder de benaming van diverse dienstdoende aldaar sorteerende.
Voorts hun ook belast te laten met het fourneeren der ordinaire raiidsoenen, buiten de arak, voor de aldaar vast bescheidene militairen, civiele ambtenaren en diverse dienst- doende, onder toeeigening van zodanige gelden en goederen, als tot nu toe door de vorsten aan de respective hoven ter goedroaking derzelver zijn verstrekt geworden, onder deeze verdere bepaling, dat het bedragen der randsoenen voor de bezetting op Klatten door de beide ministers gezamentlijk zal gedragen worden, blijvende de maneantie daarvan echter, als bevorens, aan den minister van Djocjocarta gedemandeerL
Dat voortaan de twaalf hondert rd% welke 'sjaarlijks van wegens den Keizer, en de halve rd% door den Sulthan aan den corporaal en gemeenen der aldaar vast bescheidene mili- tairen 's maandelijks aan een douceur afgegeven, voortaan geen gevolg meer hebben zullen, maar die gelden geémplotjeerd zullen worden, zoowel ter verstrekking van wijn en andere ververschingen aan de in het hospitaal leggende zieken, als voor het overige ter opbouw van een nieuw hospitaal op een welgelegene, gezonde plaats voor dezelve, zullende jaarlijks onder ultimo December eene verantwoording van deeze gelden moeten gedaan worden.
Zijnde eindelijk bepaald, dat deze inrichtingen gerekend woiHlen ingegaan Ie zijn met den eersten Januarij 1809.
Digitized by VjOOQ IC
1d09. H. W. DAeNDCLS.
471
24 Januari). Verslrekking van lamjholij aan kazernes en waditen.
Is besloten de TerstrekkiogeD van iamp-olij in de kazernes en wagten, welke subintreert aan de te voren plaals gehad hebbende verstrekkingen van kaarsen, voor de geheele armee in Indiëu te bepalen en vast te stellen, zooals bepaald en vastgesteld wordt bij dezen:
voor eene kazerne, waarin eene compagnie van 200 man geinquartierd is, 3 lampen a 5 kannen olij 's maands, dus 9 kannen olij, en 1 Vi once katoen ; voor eene compagnie en voor een battaillon van 5 compagnien 45 kannen olij en 7 V^ oneen katoen;
Toor een stal van 100 paarden op eene rlJ, 3 lampen en IV2 once katoen en voor een stal van 100 paarden in twee ryen, ak 50 paarden aan weerszijden, 4 lampen en 2 oneen katoen ;
voor het campement Weltevreden, Toor de lampen in het- zelve, TOor de hoofdwacht en provoost, 25 lampen a 3 kannen, dus 75 kannen olij en 12Vi oneen katoen;
voor de post Tanjong Poura 4 hmpen;
Tangerang '8
Rijswijk 4 .
Jaccatra 2 •
Noordwljk 2 •
Angiol.. 1 lamp;
Vijfhoek 1 •
de Ketting 1 *
Meester-Cernelis 10 lampen;
Batterij Tholbrug 2 »
» Waterkasleel 3 »
Plozerscagien 2
hel gouvernement, de Walerpoort, de hoofdwacht, stads- wallen en punten, de stadspoorten, de gnamizoens kamer, militaire provoost, etc. te zameii 4ü lampen. Zie ook 1 September 1809.
Digitized by ^
475 1809. H. W. DAENDELS.
2ü Januari]. Maatregelen nopens Engehche krijgsgevang genen.
Is besloten aan de Engelsche krijgsgevangenen, zoowel mili- tairen, als mariniers, te accorrfeeren, gelijk geschied bij dezen, als: »
een officier per dag rijksdaalders 3 koper
» onder-ofiTicier per dag stuivers 12 »
» soldaat oif matroos per dag » 6 »
en zal bovendien aan de onder-officiers, soldalen of matrozen 's maandelijks worden verstrekt per hoofd 40 ft rijst en een kan arak.
30 Januarij. Regeling der verstrekking van schrijfbe- hoeften aan het boschwezen.
Is besloten de verstrekkingen van schrijf-behoeftens voor een rond jaar provisioneel te bepalen, als: voor den inspecteur generaal der Javasche houtbosscben : een quart riem groot formaat papier, vier riemen klein » »
twaalf bossen pennen, twee ft zegellak,
» » inktstoifen, een boek kardoes papier; voor het coUegie der administratie van de houtbosscben op het eiland Java:
een half riem groot formaat papier, agt riemen klein » »
vier en twintig bossen pennen, • ^ zegellak, » » inktstoffen, twee boeken kardoes papier; en voor den commissaris der houtwerken: een agste riem groot formaat papier; twee riemen klein » »
zes bossen pennen.
Digitized by
- H. W. 0AEN0EL8. 473
een ft zegellak,
> ioktstoffen,
» half boek kardoes papier.
31 Januarij. Beboeiing mei 100 zilveren^ gecartelde ducatons ten behoeve van hel Chineesche hospitaal te Batavia van een Chineesclten suiker-fabriekant^ omdat hij^ hoewel opgeroepen^ niel tegenwoordig was geweest bij den %opneenC* zijner suikerriel'tuinen door een gecommitteerde over de suiker'Cultuur.
1 Februarij. Regeling der verstrekking van schrijfbe» hoeften aan de hospitalen.
Is besloten de verstrekkingen van schrijfbehoeftens ten dienste der respective hospitalen te bepalen, als om de drie maanden aan ieder hospitaal: te Batavia: twintig boeken klein formaat schrijfpapier; drie bossen pennen, • achtste pond inktstoffen, en » » » zegellak;
te Samarang: zestien boeken papier, als voren, twee bossen pennen, drie achtste pond inktstotfen, en » > > zegellak;
te Sourabaija: twaalf boeken papier, twee bossen pennen, een kwart pond inktstoffen,
» » zegellak. Voorts qualificatie te verleenen tot de afgave van vier riemen schrijfpapier aan den commissaris van oorlog te Ba- tavia om door denzelven over de respective hospitalen te worden verdeeld tot het aanmaken van de benoodigde twaalf registers.
Digitized by VjOOQ IC
474 1009. H. W. OAENDCLS
2 Februarij. Opheffing der prefecture Rembang.
Is besloten de préfecture tw Rembang te vernietigen, gelijk dezelve wordt vernietigd bij dezen, en voorts het re- gentschap Toeban aan de onder-prefecture van Grissée en dat van Joana aan de prefecture van Japara in te lijven, terwijl de regentschappen Lassuni, Rembang, Tjinkalsewoe en Glongong onmiddeiijk onder de beheering van het coilegie van administratie der boulbossehen zuilen worden gesteld, als tot dezelve het meeste betrekking hebbende.
Zie ook 8 Augustus 1808 (bladz. 88).
2 Februarij. Opheffing der betrekking van conwussaris der houtwerkm op Java.
2 Februarij. Aanstelling van een commissaris-generaal over het personeel en materieel der marine in Indiër over de houtwerken op Java en over *s hands werven aldaar.
Het tractement van dezen commissaris-generaal bedroeg 15,000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars. Zijn rang werd op 24 Februarij 1809 gelijk gesteld aan dien van de in- specteurs-generaal der koflij-cultuur en boutbosschen, naar ouderdom van aanstelling.
2 Februarij. Reglement op het beheer van de Cheri- bonsche landen.
Algemeens bepalingen.
Art. 1. De Cheribonsche landen zullen voortaan worden verdeeld in twee afzonderlijke prefectures.
Art. S. De eerste van dezelve, het noordelijke gedeelte van het tegenswoordige rijk van Cheribon uitmakende, zal onder zich bevatten de zoogenaamde Snithans-landen met het prinsdom Gabang, terwijl de andere zal worden te zamen
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOECS. 4TK
gaslflld iliC de zoogenaamde CheriboBsehe Preanger-haden, met name uit de regenIschappeD LimbaiigaB, Soecapoert en dio Tu h^ land Galo.
Art. 3. Het bestuur der eigenlijk gezegde Gheribonsche of Sulthana-landen zal worden toerertrouwd aan eenen prefect.
Art 4. Dezdve zal voor het administratieTe gedeelte van zlja bestuur nog zijn geadsisteerd met eenen scriba, die tevens boekhouder en pakhuismeester zijn zal.
Art. S. Ten aanzien van het administratieve zal Gheribon, evenab voorheen, blijven sorteeren onder de hoofdplaats Batavia en onmiddelijk aan de generale directie aldaar onderworpen zijn.
Art. 6. Ook zullen in alle justitieele zaken de civiele Eu- ropeesche dienaren en ingezetenen te Gheribon ter eerster instantie voor den hoogen Raad van justitie te Batavia moeten ter^ staan.
EEBSTE AFDEEUNG.
Van den prefect.
Art. 1. De prefect zal namens zijne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal, mitsgaders het ligchaam der hooge Indiasche regeering, het gezag uitoefenen en óf van den Gouverneur Generaal alleen óf van den Gouverneur Greneraal en Raden direct deszelfs orders ontvangen.
Art 2. Hij zal zijn de eerste persoon in zijne prefecture en als gouverneur civiel van dezelve worden gecousideerd.
Art 3. Hij zal genieten het militair honneur, gelijkstandig den rang van kolonel
Art. 4. Alle zaken, het huishoudelijk bestuur, de goede orde en policie betreflende, zullen aan ztjne zorge en directie zt|n toevertrouwd.
Art. 5. In het bijzonder zal hij verantwoordelijk worden gehouden voor de rigtige administratie van 's Lands goederen, gelden en domeinen ter zijner prefecture en mitsdien verpligt zyn te zorgen, dat geene uilbetalingen of verstrekkingen dan navolgens de daar liggende of nog te makene orders en re-
Digitized by VjOOQ IC
476 1809. H. W. DAENDEL8.
glementen of op expresse qualificatie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal of de hooge Indiasche regeering werden gedaan; dat bij den inzaam, berging en afscheep van goederen en producten 'sLands belangens be- hoorlijk werden gadegeslagen en geene andere dan de ge- permitteerde spiUagien en ongelden daarop werden berekend ; dat de verpligte leveranlien, zoo van rijst, capas, als andere producten, op hun tijd werden voldaan en de contributien in gelden, aan de drie Sulthans opgelegd, zoowel als de pacht- schat der pachters, ter bepaalder tijd werden ingevorderd en in 'sLands cassa verantwoord.
Art. 6. Hij zal ten voorschreven einde een nauwkeurig toezigt houden, dat de gezamentlijke ambtenaren onder zijn préfecture, zoowel als de hoogere en mindere inlandsche hoofden, een ieder in de zijne, behoorlijk aan hunne verplig- tingen beantwoorden.
Art. 7. Hij zal mede het opper-toezicht houden over *s Lands magazijnen, kruithuis, wapenkamer en andere 'sLands ge bouwen en zorge dragen, dat geeiien derzelven door gebrek aan onderhoud in een staat van verval komen te geraken.
Art. 8, Hij zal echter zonder bijzondere qualificatie geen werken tot reparatie van dezelve mogen laten ondernemen of den Lande in rekening brengen, waarvan het. kostende meerder zou bedragen dan rd» vijf en twintig, en zulks niet meer dan tot driemalen aan hetzelve gebouw.
Art. 9. Speciaal zal hij het opper-toezicht houden over 'sLands domeinen en voor de rigtige voldoening van alle collaterale penningen, 'sHeeren gerechtigheid, als andérsins moeten waken, te dien einde voorts alle boedelstaten ten nauwkeurigsten examineerende om zeker te zijn, dat ten aanzien der collaterale gerechtigheid op geenerhande wijze werde gefraudeerd.
Art. 10. Hij zal ook moeten zorgen, dat alle secretarieele en notarieele papieren in behoorlijken vorm werden gecoucheerd en alle abuisen, die daarin worden gemaakt, zooveel mogelijk, voorgekomen.
Digitized by
- H. W. 0AENDÊL6. 477
Art 11. Alle boedels van ab inteslato overledeDe ambte- naren, burgers, Chiueezen, Mooren en andere everwalsche natiën zal hij, prefect, oniniddelijk door den scriba, ten bij- wezen van twee getuigen, doen aanvaarden, invenlariseeren en verzegelen en hiervan aan de Weeskamer, den curator ad lites te Batavia of dengene, dien zulks ambtswege mogte aangaan, kennisse geven.
Art. 12. Alle brieven, welke door den prefect aan den hoogen Raad van justitie. Wees- en Boedelmeesteren, den curator ad*lites of sequester werden afgezonden, zullen door dezelve ter verdere afgave of aan z^ne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal of aan de hooge Indiasche. regeering onder cachet volant worden aangeboden.
Art. 13. Hij zal mede verpligt zijn, onder het ressort zijner prefecture, het ambt van vendumeester en de scriba dat van vendu-boekhouder te moeten waarnemen, daaromlrend ten rigtsnoer volgende de instructie voor den vendumeester en veuduboekhouder te Samarang, sub dato 50 Julij 1808 gearresteerd.
Art. 14. Tot maintien der rust en goede order zal hij verpligt zijn alle de dienaangaande bij het onderwerpelljk reglement bereids daargestelde of verders nog te makene bepalingen stiptelljk te onderhouden en te doen onder- houden.
Art 15. Hij zal mede hebben te zorgen, dat alle degene, welke zich aau eenigerbande misdaad hebben schuldig gemaakt, opgevat en in verzekerde bewaring genomen werden en dat, speciaal ten aanzien van den inlander, daaromtrent zoodanig werde gehandeld, als onder het hoofddeel van den landraad nader zal worden bepaald.
Art. 16. Ook zal hij hebben te zorgen, dat niemand eenig geld op hoofdelijke verpanding van vrije Javanen kome voor Ie schielen, onder ^wat praetexl of onder welke benaming zulks ook zoude mogen geschieden, maar zich daaromlrend in allen deele sliptelijk hebben te gedragen naar den inhoud van het deswegens door zijne excellentie den Maarschalk en
Digitized by
4*78 ^80d. H. W. bAËNDËLd.
Goinrerneur Generaal geênianeerd placaat van den 20^ Au- ((H»iii8 18G6.
Art. 17. In het bijzonder zal bij zich zorgmldig bebbm te dnthooden voor het huissett)k gebruik, boven bet speciaal aan bem geaccordeerde getal, eenigc beerendiensten van den inlafoder Ie vorderen, eenige giften, gaven of geschenken van denzelven aan te nemen of eenige beffingen van plaimivee, vrugten, kleedjes of andere zaken te doen en ook nauwkearig toezien en waken, dat die door niemand ztfner bnisgenooten, ondergeschikte ambtenaren, butigers of andere 'ingezetenen gevorderd of aangenomen werden, maar dengenen, die zich daaraan komt scbddig te msdien, navolgens dea inbond van liet placaat van den 13^ Angastus 1808 doen corrigeeren.
Art« ië. Hij zal ten zelfden einde zorgen, dat het inlandsch bestttur tea spoedigalen woMe geregeld op den voet» btj dit vegtemeot voorsebreven, en mitsdien de Saltbans van Cberilion gelaten bij het uiteriijk aanzien^ den rang en titel bun daarbij toegekend» en de GhenriboBscbe natie ever bet algemeen bevrijd van alle lasten, diensten en bezwaren, welke ban aiel uit* dnikkellfk bij dit zelfde reglement zt)n opgelegd.
Art. 19. Ingevalle niettemin de binnenlandscfae rost on- voorziens mogt worden verbreken, zal hij« prefect, bevoegd z^ de aaaiiteatie van den militairen comtuandant ia te roepea en te requireeren, welke alsdan, zowel voor de voldoening aan £t reqaisit» ab voor de execntie der te nemeae maat- regelen verantwoordelijk srijn zal.
Art. sa. Ingeval van eene gedreigde vt^ndeUjke attaque van baiten, waartegent Hien ka» vaomilzfeB, dat de Gberi* boBiche bezitting geen genoegzamen tegenstand zoade kaanea bieden, zal bij, prefect, bij tijds verdacht zijn op eene be- beurtene retraite» verzeld van alle politieke dienaren, de drie Sahbane en den rtjksbestierder en met zich voerende 's Lands kasv ia bet oog houdende, dat de v^nd nimmer in eene grootere verlegenheid kan worden gebragt dan door de ver- wijdering van alle administratien van de plaatzen, waar bij zieb bevindt, en dat alle voortgang van dienst, op die plaatsen
Digitized by
^09. H. W. bAENOEL8. 479
bewezen, niet anders dan als misdadig zal worden be- scbouwd.
Art. SI. Id deze nochtans en alle diergelijke buitengewone voorvallen zal hy, prefect» eenlijk nemen zoodanige oaaat- regelen, als geen uitstel gedogen en voorts, rapport doende aan zijne exeellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, hoogstdeszelfs voorziening en nadere bevelen inwachten.
Art. 22. Vau alle gewone en dagelijksche zaken zal hij gehouden zijn met het uiteinde van elke maand een regulier rapport aan zQne excellentie dei Maarschalk en Gouverneur Generaal in te zenden» daarbij noteerende den staat en voort- gang van alle de ondemomene publieke werken, de geheele of gedeeltelijke voldoening aan orders, welke uit derzelver aart niet dadelijk hebben kunnen worden voltrokken, deres- lanten van alle 's Lands gelden, goederen, effecten en producten abdan aan handen, de ontvangst, uitbetaling en afscheep van dezelve gedurende de jongst verwecken maand, benevens een speciale lijst van de in den loop derzelve maand onder het ressort der prefecture aangekomene en vertrokkene vaar- tuigen, met aantooning van de door dezelve aangebragte en vervoerde ladingen.
Art. 23. Tegens het dryven van allen verboden liaudel, inzonderheid van ampbioen, zal hy, prefect, zorgvuldig hebben ie vlaken en met niemand, die zich daaraan zal komen schuldig Ie maken, mogen composeeren, maar denzelven arresteeren en vervolgens daarvan onmiddeUjk aan zyne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal de vereiscbte kennisse geven, zich daaromtrend vorder gedragende aan den inhoud van het pUiccaat van '',% 1808.
Art. 24. Hy zal niét vermogen voor eigene rekening eenigoi handel te drijven, zoo min in de voortbrengselen zyner prefect ure, als met de schepen en vaartuigen, welke onder bet ressort van dezdve komen negotieeren, nochte ook eenige schepen of vaarluigeu, daartoe dienstig, in eigendom mogen bezitten.
Art. 25. De verkoop nochtans der ampbioen zal voorden
Digitized by
480 1B0Ö. H. W. 0A£NDÈLS.
omtrek van deszelfs prefecture eenlijk aan den prefect zijn toegestaan, * zullende bij bet debiet van dit artikel op ieder kist boven den aanrekeningsprijs voor winst door denzelven mogen worden genoten een honderd Spaanscbe realen en voorts ten voordeele van den Lande jaarlijks door denzelven worden verpacht het previlegie van het koken en verdebi- teeren in het klein van dit heulsap.
Art. 26. Alle de orders, vervat in de instructien van de generale rekenkamer, van den inspecteur-generaal over de kofBj-culture, item die der houtbosschen op Java en het col- legie van administratie over dezelve, zoomede het geneeskundig vak in Indien zal hij, prefect, voor zoover dezelve op zijn préfecture van applicatie zijn, zich mede tol observantie laten strekken.
Art. !27. Bij de ontdekking van verboden aankap of ver- voer van hout zal hij, prefect, daarom trend hebben te obser- veeren de orders, bij placcaat van den ^9^^ Augustus en aanschrijving van den 2G*^° September 1808 vervat, sub poene, dat, wanneer zulk een verboden houtkap reeds eenige dagen mogt hebben plaats gevonden, zonder dat daartegen naar behooren zij gevigileerd, hij, prefect, daarover zal worden gecorrigeerd en voor de tweede of derde maal zelfs met verlating van zijnen post worden gestraft.
Art. 28. Hij, prefect, zal in den omtrek zijner prefecture zoo dikwijls mogen rondreizen, als hij zal verkiezen of voor 's Lands belangens noodig oordeelen, doch buiten het territoir van dezelve zal hij zich niet vermogen te begeven dan met voorkennis en verlof van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.
Art. 29. Hij zal in deszelfs te doene reizen, voor zoover de adsistentie in battoors en paarden betreft, zich hebben te reguleeren naar de bepalingen, deswegens bij het 43*artikd van het generaal reglement voor de organisatie van Java ten aanzien van ambtenaren, in oQicio reizende, gemaakt.
Art. 50. Alle orders en bevelen, welke door den prefect in zaken, van zijn departement zijnde, woitleu gegeven, zullen
Digitized by
- H. W. DAENDEL8. 481
door alle deszelfs ondergeschikten, zoowel inlanders Yan de Sulthans tot den minste liunner onderboorigen toe, alsEuro- peesche ambtenaren, burgers en verdere ingezetenen, stiptelijk eo zonder de minste tegenslreving moeten worden nagekomen en ter executie gelegd, met vryheid nocbtans om, zicb daarover bezwaard acbtende, derzelver belangens aan den Blaarscbalk en Goavemeur Generaal in te dienen, met interdictie van den prefect om, des verlangende, wie dezelve ook zouden mogen wezen, eenige hindernisse of belemmering in den weg te leggen.
Art. 51. Generalijk zal hij, prefect, steeds zijne attentie hebben te vestigen op al« belgeen ter bevordering van den bloei en welvaart der aan zijne zorg toebctrouwde prefecture, tot conservatie der rust en goede orde en tot voorstand der belangens van Zijne Majesteit zoude kunnen strekken.
Art. 5^. Bij de aanvaarding z^ner bediening zal bij pres- teeren den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijnen boogen en doorlucbtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zyn;/
dat ik den post van prefect zal waarnemen met alle eerlijk- heid, naarstigheid en ijver, daarin behartigende bet meeste vooi^deel van den Lande; dal ik mij onthouden zal van alle verkeerde practijken ter vermeerdering van de inkomsten, die aan mij wettiglijk zijn toegelegd;
dat ik mitsdien bij ontvangst of afscheep van goederen en producten van den Lande, ook met betrekking tot den landman of leverancier, zorgvuldig zal toezien en waken, dat niemand in maat of gewi^ worde bedrogen of verkort, zoo min door mij zelven, als door iemand mijner ondergeschikten;
dat ik mij onthouden zal van het drijven van allen handel, zoo in de voortbrengselen van mijne préfecture, als met schepen en vaartuigen, welke onder mijn ressort komen te negolieeren« eh wijders van niemand mijner onderboorigen eenige presenten, giften of gaven, hetzij onder de benaming van contributien der pachters of onder welken titel ook, aannemen of gedogen
PL4IAAT-B0U DgEL !▼•
Digitized by
Goog!^
4S2 I80d. H. W. DAËNOELê.
zal, dat die door mijne huisgenoolen, bediendcns of door anderen mijner aanhoorigen aangenomen worden;
dat ik naar mijn uilerstc vermogen waken zal tegen den smokkelhandel en zonder eenige connivenlie zal doen mulc- teeren degenen^ welke daarop onder mijn gebied worden agterhaald ; '
dat ik geene personeele heeren- of huisselijke diensten vergen zal van Javanen, onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen, en ook niet gedogen zal, dat die door anderen onder mijn gebied gevergd worden, aan wien dit niet bij uilzonde- ring is gepermitteerd, ofschoon de gemelde Javanen zich daartoe ook vrijwillig kwamen aanbieden; en dat ik mede niet zal doen eenige heffingen van pluimvee, vruchten of andere huisselijke benoodigdheden ;
dat ik den inlander wel behandelen zal en daarin meteen goed voorbeeld de regenten zal voorgaan, zonder te permit- teeren, dat zij hunne onderhoorigen kwellen met willekeurige belastittgen of andere drukkende bezwaren, welke hen af keerig zouden kunnen maken van het over hen gesteld gezag;
en dat ik mij voorts generalijk in al, hetgeene lot myne bediening specteerd, zoodanig zal gedragen, als een vroom en eerlijk prefect toeslaat en betaamd.
Zoo waarlyk helpe mij God Almaglig!
TWEEDE AFDEELING.
Van de Sullhaus^ d^ rijksbeslierder en liet verder inlandsch bestuur.
Art. 1. De drie Sulthans der Gheribonsche landen zullen voortaan worden beschouwd en behandeld als ambtenaren van Zijiie Majesteit den Koning van Holland en in rang on- middelijk volgen op den prefect, doch overigens in alles aan denzehren ondergeschikt zijn en in den volsten zin moeten nakomen en executeeren de orders, welke door denzelven worden gegeven.
Art. 2. Uiterlijk nochtans zullen hun alle die eerbewijzen
Digitized by VjOOQ IC
)8Dd. H. W. DAËND&L6. 48S
en teekenen van gezag gelaten worden, welke dienen kunnen om derzelver aanzien in het oog van den inlander te bewaaren.
Art. 3. Ten dien einde zal de tydelyke prefect in de bebandeling der inlandsche zaken zodanig beleid bonden, dat tot aldoening van dezelve ten minsten eenmaal des roaaads de drie Sultbans, benevens deu rijksbesticrdcr en de districts- lommongoogs en bepattys, voor zoveel derzelver distrieleo betreft, in eene vergadering, geadsisteerd door den scriba als secretaris, werden bij eikanderen geroepen en in all^ zaken vao aangelegenheid gekend en geraadpleegd.
Art 4. Ten zelfden einde zal hun gevolg, geêvenredigd aan de waardigheid van Sulthan, zijn bepaald op den volgenden voel, als:
1 bepattij dalm,
1 groot demang,
1 klein demang,
3 groote mantries,
3 kleine mantries, met bun gevolg;
IS pieken of panoerang dragers, waarvan 6 daags in functie, 2 payongdragers, waarvan dageiyks een in functie, S epokdragers, » * » • •
S lampitdragers, • - ...
2 bawatdragers, •* » » » <
10 pieken-, geweer- en bouwer-dragers of zogenaamde pan- gawittan,
5 kandaga- 3 rottings-
2 quispedooreu- 2 stange gapit-
16 pamiekawangs, alle jongelingen beneden de 14 jaren
en, zooveel mogelijk, uit hunne familie gekozen. 6n voor de Sultbaus egte vrouwen: 16 taiidoe-dragers, waarvan acbt dagelijks in functie,
6 pannekawangs, mede jongelingen beneden de 14 jaren en in familie betrekking met dezelve staande.
dragers, alle vrouwen.
Digitized by
484 lÖOd. H. W. DAÉN0EL6.
paj g g waarvan dagelijks de helft in functie, 12 pieken- » j ^ ^
6 vronwelijke bediendens, en
40 man tot oppassing in den dalra, zoo voor huissdijke diensten, ais bezorging der paarden, water halen en andere diensten, waarvan dagelijks de helft in functie; terwijl het boven alle de voornoemde manschappen aan de Sulthans nog zal veroorloofd zijn in hunne dienst te hebben een zeker aantal gamalang-, waijang- en topping- spelers.
Art. 5. Aan de thans fungeerende Sulthans zal die titel en benaming hun leven lang werden gelaten, doch bij overlijden van een derzelven over den rang en titel van deszelfs op- volger door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur 6enei*aal nader worden beschikt.
Art. 6. Aan de afstammelingen en naastbestaanden van de tegenswoordige en vorige Sulthans, welke uit een wettig huwelijk zijn gesproten, zal mede de titel van pangerang, welke zij thans voeren, voor hun leven lang werden gelaten, doch zullen van nu voortaan de echte kinderen der Sulthans, zo min als die van andere pangerangs of ratoes geboren worden, daarop geen aanspraak mogen maken, maar eenlijk den naam van raden en raden-aijoes dragen, terwijl alle overigen, geene echte afstammelingen der Sulthans zijnde, welke thans mede nog den naam van pangerang dragen, den- zelven zullen moeten afleggen en in dien van raden of maas verwisselen en, zo veel mogelijk, óf tot districts-hoofden en groot-mantries, wanneer zij daartoe dé nodige geschiktheid bezitten, worden geêmploijeerd óf overigens, wanneer op hun gedrag niets te zeggen valt, in het gevolg der Sulthans worden geplaatst.
Art. 7. De drie Sulthans zullen van nu voortaan eenlijk naar de anciënniteit hunner aanstellingen in rang werden onderscheiden en ten aanzien van het gebruik hunner tempels, begraafplaatsen of anderzints geene prerogativen de een boven den anderen genieten.
Art. 8. Zij zullen een ieder in den haren, tol ophoudiug
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8. 485
Tan staal, het regt hebben een zeeker hoofdgeld van alle de ingezetenen, tot de Cheribonsche natie gehorende, te heffen» doch niet anders dan naar de volgende bepalingen, als:
tan een huisgezin, dat wel gezeten is in goede sawa velden en van carbouweu voorzien, rd' één van agt en veertig stui- vers, 's jaarlijks;
van een huisgezin, welkers velden minder goed zijn, rd* dertig stuivers; en
van een huisgezin, waarvan de huisvader vijftig jaren oud is en door de wandeling bij den inlander Rimpo genaamd wierd, agt dubbeltjes of ]*d' twintig stuivers.
Voorts in natura van elke klappus-noot [sic] en van ieder huisgezin, dat niepa-bosch of allang allang velden heeft, S5 bossen niepa of allang allang en van de andere lOpeesbam- boesen van 12 tot 20 voeten lang.
Wijders nog tot bezoldiging der districts tommongongs Wi ieder huisgezin, dat zich in derzelver districten bevindt, zonder onderscheid, twaalf stuivers in het jaar, nevens 10 bossen adap of allang allang en 5 pees bamboesen.
Art. 9. De drie Sulthans zullen verders, een ieder in hun district, de vrije dispositie hebben over alle de daarin ge- vonden wordende rijstvelden en daarvan of door verhuring of door contingenten in natura alle die voordeelen mogen trekken, welke het oud gebruik onder den inlander toestaat, met uitzondering alleen van zodanig getal jonken of met de Javasche jonken gelijk staande landmaat, als volgens de nadere, bij dit reglement voorkomende bepalingen tot onderhoud der herbergen en posterijen, strikruiters en oppassers zullen moeten worden afgezonderd, mitsgaders van alle zoodanige afgaven, als tot onderhoud der bepattys, districts tommon- gongs en mindere inlandsche hoofden zullen moeten strekken.
Art. 10. Tegens het genot der voorschrevene inkomsten en voordeelen zullen de drie Sulthans der Cheribonsche Landen verpligt zijn, een ieder voor zijn aandeel, aan den Lande te moeten opbrengen een contingent van 2000 koijangs rijst van drie duizend vijf hondert pond ieder in natura voor niet en
Digitized by VjOOQ IC
486 ^B09. H. W. OAENDELS.
eene recognitie in gelde ten bedrage van rd» 30,000 ervoor ieder rd* 10,000 'sjaars.
Art. 11. Wat betreft hel verder bestier der inlandsche zaken, ko zullen de gezameotlljke Sulthans-landen, bet prins- doin Gabang daar mede onder begrepen, bij nadere verdeeiing, zoo mogelijk, in drie gelijke districten of regentschappen worden gesplitst en ieder der tegenswoordige Sul thans als hoofd-regent of wedono van een derzelve worden aangemerkt, met in het ooghouding nochtans, dat tot voorkoming van onlusten en volksverloop aan ieder hunner die landen worden toegevoegd, welker ingezetenen de meeste verkleefdheid voor denzelven hebbeb betoond.
Art, 12. Een ieder dezer regentschappen zal vervolgens in vier of alle te zamen in twaalf mindere districten worden verdeeld en wel met name in die van: Lossarie, Gabang, Panjalo, Talaga, Koeuingan, Tjicasso, Matang Hadjie. Radja Galoe, Sindaug Cassie, Bangawang Wettang, Bangawang Koe- long en Pa|)areang.
Art. 13. Over elk dezer mindere districten zal voorts een nlzonderlijk hoofd onder den titel van districts-tommongong worden aangesteld, die verpligt zal zijn in eene dessa, zona mogelijk in het middenpnnt van zijn district gelegen, deszelvs verblijf ie houden en wien voorts tot zijne adsistentie zal worden toegevoegd:
1 huilen-bepattij of onder-regent,
1 binnenbepatlij,
5 demangs,
6 mantries, 1 djaxa,
1 hooge priester,
1 katip en
2 mindere priesters;
voorts ten dienste van den djaxa: 8 djogobellos of catTers, 1 opper- en 1 onder-cipier, met 4 oppassers.
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENOELS. 487
.Art. 14. Id alle de overige dessas, buiten diegeeneo, waar de district-tommoDgongs zelve hun verblijf houden, zullea of ééo, hoogstens twee mindere hoofden worden aangesteld, ab in de grootere dessas een koewoe of niantrie en een prenta of petingie, en in de kleinderen, van zes tot thien huisgezinnen bevattende, slechts een prenta ofloerah, terwijl alle negorijen of campongs, minder dan zes huisgezinnen bevattende, aan een der naastgelegene, grootere dessas zullen moeten worden iiigelt|ft en derzelver inwooners met er woon derwaards over- gebragt.
Art. 18. Aan ieder Sulthan zal wijders, in voegen hier voren bij art. 14 is bepaald en in navolging van het geene des- wegens op Java en het eiland Madura gebruikelijk is, een tweede of bepattij werden toegevoegd, mitsgaders een binnen- pattij tot bestier zijner huiselijke zaken, terwijl zij alle drie gezamentlijk in de uitoefening van hun gezag zullen wordeo geadsisteerd door eenen algemeenen rijksbestierder, onmid- delijk door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te benoemen.
Art. 16. De gedachte rijksbestierder zal in rang volgen op den jongsten der fangerende Suithans en als ambtenaar van Zijn Majesteit den Koning van Holland met een uiterlijk teeken van onderscheiding zijn gedecoreerd.
Art. 17. Hij zal niet alleen aan ieder der Suithans ten dienste n^oeten staan als de eerste persoon, door welken zij alle hunne bevoelen ten aanzien van het inlandsch bestier doen ten uitvoer brengen, maar ook in het bijzonder verpligt zijn den prefect in alle zaken, dit bestier concerneerende, met zijnen raad voor te lichten en in alles stiptelijk deszelfs orders na te komen en te gehoorzamen.
Art. 18. Hij zal in het bijzonder verantwoordelijk zijn voor de trouw en het goed gedrag van de Suithans, bepattijs en dat der fommongongs over de differente districten, zoals deze wederom zullen instaan voor dat der mindere dessas* hoofden, aan hun ondergeschikt.
Art. 19. Ten einde in dezen naar behooren aan zijn ver-
Digitized by VjOOQ IC
488 1B09. H. W. 0AEN0CL8.
plichting te kunnen voldoen, zal hij onder deszeKs orders, en die Tan den prefect aan zich ondergeschikt hebben drie cliwongs, welke ieder over een der drie Sulthans-regent- schappen, onder het oog van den rijksbestieitler, eene gestadige sarveillance moeten houden en gedurig in persoon onderzoek doen, of alle de bij dil reglemenl gemaakle verordeningen voor den inlander behoorlijk werden nagekomen, dan of daarop, 't zij door de Sulthans zelve of door hunne bepaltijs, de district-tommongongs of mindere hoofden, eenige inbreuk werde gemaakt.
Art. 20. Een der voornaamste plichten van den rijks- beslierder zal zijn den prefect of zodanige andere persoon, als daartoe door zijne excellentie den Naarschalk en Gouverneur Generaal zal worden gecommitteerd, f>relrouwliJk te adsis- leeren tol de invoering en handhaving van alle de nieuwe inrigtingen, welke bij dit reglement van bestier voor de Gheribonsche Sullhans-landen zijn vastgesteld.
Art. 21. HIJ zal het voorts, even als de Sulthans zei ven, een zijner eerste betrachtingen maken de wederom herstelde rust der Gheribonsche landen meer en meer te helpen be- vestigen, alle zaden van onvergenoegdheid bij de inlanders weg te nemen en de geweezen hoofden des opstands, welke zich tol dusverre hebben weten schuil te houden, te doen vatten en hel verdiende loon hunner misdaden te doen er- langen.
Art. 22. HIJ zal Icn zelfden einde, evenals de Sulthans, een ieder in den haare, wel hebben te zorgen, dat aan de eene zijde de verpligte contributien, zo in geld als in natura, door dezelveii ter bepaalder tijd werden voldaan en dat alle de bij dit reglemenl ten dienste van den Lande gevorderde werken door de ingezetenen navolgens eene billijke verdeeling werden verricht, doch aan de andere zijde tevens naauw- keurig hebben te letten, dat de op de voornoemde heeren- diensten, contributien en andere verplichtingen van den inlander gemaakte bepalingen in geen geval werden overtreden ; en dat voorts alle verordeningen, tot maintien der rust en
Digitized by
180e. H. W. OAENOEL8. 489
goede policie en tot handhaving van het regt onder den inlander daargesteld, stiptelijk werden onderhouden en naar- gekomen.
Art 25. In het algemeen zal hij, rijksbestierder, evenals de Solllians zelven, hunne bepattijs en alle verdere digtricts- en dessas-hoofden, gehouden zijn alles aan te wenden, wat in zt|n vermogen is en strekken kan om den bloei en welvaart der Cheribonsche landen te doen toeneemen, alle nuttige cultures en in het bijzonder die der rijst, koiSj en kapas uitbreiden, den veeteelt te bevorderen en in het bijzonder de fokkerijen van het buffelvee en paarden aan te moedigen ; en daarentegen uit al zijn vermogen weeren en helpen weeren, zowel de gebreken van den inlander zelven, die hem door achteloosheid en lediggang de middelen van zijn bestaan doen verwaarlozen, als de willekeurige belastingen en onderdruk- kingen zijner meerderen, die hem van de vruchten zijner handenarl>eid zouden beroven.
Art. ^4. Van alle deszelfs verrigtingen zal hij, rijksbe- stierder, benevens de drie Sulthans, verpligt zijn eenmaal des weeks, op een gezet ten dag en uur, aan den prefect rap|>ort te doen en tevens de nodige orders en bevelen van denzelven in te neemen.
Art. 25. Bij het houden van dit rapport zullen verpligt zijn te verschijnen alle de districts-tommongongs, welke zich op dien tijd toevalliger wijze of des gerequireerd ter hoofd negorij van Cheribon bevinden, en voorts zonder onder- scheid gehouden zijn met het uiteinde van elke maand aan den prefect en aan den rijksbestierder in te zenden een schriftelijk berigt, houdende eene dislincte opgave van den staat der cultures, die der weegen, bruggen en rivieren, van de hoeveelheid der ingezamelde en afp;ezondene producten, van den voortgang van alle publieke werken, als dan onder- noomen, en de uitvoering van alle orders, in dien tusschentijd gegeven, van het getal van alle aangekomene, vertrokkene en verhuisde persoenen met de passen, daarvoor vertoond of verleend, van de overledene, getrouwde en jong geborenen
Digitized by
490 1809. H. W. OAENOELS.
en voorts van alle, hetgeen gedurende den loop dier maand in hun district is voorgevallen.
Art. 26. In zelver voege zal de rijksbestierder, behalven zijn weeklijks rapport, verpligt zijn maandelijks een gene- raal verslag over alle de voorscbreeveu poincten, dogezanientlijke Sulthans landen concerneerende, aan den prefect in te dienen en daarbij tevens verpligt zijn aan denzelven voor te dragen alle zaken, welke zijns inziens afdoening, redres of voorziening zouden vereischen.
Art. 27. Ter voorkoming van alle misbruiken, willekeurig- heden en conclusien, waarmede voorheen de aanstelling, zoowel als de afzetting der inlansche hoofden dikwerf verzeld pleeg te gaan, zullen voortaan alle diergelijke aanstellingen, voor zooverre de bepattys der Sulthans, de cliwongs van den rijksbestierder, de districts-tonimongongs, den fiscaal van den Landraad en den hoogen priester betreft, onmiddelijk geschieden door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal en overigens, met uitzondering alleen van de zoogenaamde prentas of minste dessa-hoofden, welke naar oud gebruik bij jaarlijksche verwisseling door de ingezetenen zelve zullen worden gekozen, door den prefect, doch door deezen ook niet anders dan na gegevene kennis en bekomene approbatie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, terwijl voorts geene afzettingen van inlandsche hoofden van den eersten tot den laatsten zullen mogen geschieden dan of eigener authoriteit óf op eene daartoe gedaane gemoti- veerde voordragt van den prefect door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zelven, zullende de prefect eenelijk l)evoegd zijn om in pregnante gevallen den een of ander in zijne functien te surcheeren en inmiddels een geschikt persoon provisioneel in deszelfs plaats te stellen, blijvende van nu voortaan alle de voorschreevene aan- en afzetting aan de Sulthans ten eenen maale geintei'diceerd.
Art. 28. En opdat de stipste observantie dezes des te meerder zij verzekerd, zullen alle de hoofden der Gheribonsche landen, zowel de thans aanwezige, als de nog aan te steHene,
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENDEL8. 491
bij de invoering van dit reglement van bestier op nieuws in derzdver rangen en hoedanigbeden worden aangesteld of be- vestigd en aan ieder van dezelve, met uitzondering alleen der preotas of petiiigies, een schriftelijke acte van aanstelling worden verleend, voor zoverre de tonimongongs, bepattys, cliwohgs, djaxas van den landrand en booge priesters aangaat, door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zelven en overigens door den prefect na bekomene approbatie uit hoogstdeszelfs naam geteekend, zullende alle deze actens zijn gescbreeven op gezegeld papier en wel alk volgt:
die van de Solthans op een zegel van rd' 100
den rijksbestierdcr op een zegel van ... «50 een pangerang • • • • . . . . » 25
de l)epaUij8 der Sultbaiis op een zegel van ^ 5
• dislricts tommongongs • • » » • 5 » bepattijs der districts-toromongons op
een zegel van » 5
den djaxa van den landraad op een zegel van » 5
» districts-djaxa • » » . > 5
' » hooge priester » » » » » 3
• minder priester n . . . » 1 » manfrie » . » . • l
en zullen voorts door den prefect of dongeenen, welke met de invoering van deze nieuwe vorm van bestier in de Cheri- bonscbe landen zal weezen gechargeerd, exacte lijsten met naam en toenaam worden geformeerd en aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Genoraal ingezonden van alle de hoofden van de Sulthans, tot de minste mantrie en petingie ingesloten, welke zich na de voorschreeven aanstellingen in ieder regentschap, district en de daaronder begreepen dessas znllen bevinden, terwijl voortaan door den prefect bij omme- komst van elke zes maanden een diergelijke generale lijst vati alle de inlnndsche ambtenaareii zal moeten worden inge- zonden, ten einde tegens de voorige vergeleken en daardoor alle de intusselien voorgevallene veranderingen kunnen worden geconstateerd.
Digitized by
492 1809. H. W. DAENDELS.
Art. 29. Het onderhoud en de inkomsten van de onder- scheidene inla|idsche hoofden, hiervoren vermeld, zal worden gevonden uit de rijstvelden, bij art. 9 ter dispositie der Sulthans gelaten, zullende nopens het getal derzelven, aan een ieder toe te wijzen, door den geoomuiitteerde tot de intro- ductie van dit plan van bestier eene nadere bepaling aan zijne excellentie den Maarschalii en Gouverneur Generaal ter approbatie worden voorgedragen.
Art 30. Doch daarentegen zullen zijn en blijven afgeschaft alle verdere, 4villekeurige heffingen, welke voorheen op de eene of andere wijze door de inlandsche hoofden van den gemcenen man mogten zijn gevorderd, gelijk mede aan hun zal zyn geinterdiceerd het geven en nemen van eenige giften, gaven of geschenken, *t zij in geld dan wel in goederen, paarden of wel iets anders en onvei^schillig aan wien of om welke reden zulks ook zoude mogen geschieden, met uil- zondering eenlijk van zodanige, geringe geschenken van eetbare waren, ryst, pluimvee, wilt of vrugten. als de inlander uit eigen, vrijen wil en uit een godsdienstig beginsel genegen is om bij zijne groote feesten van moeloot, poeassa of basaar of ook ter gelegenheid van huwelijken of besnijdenissen aan zijne meerderen en priesters aan te bieden.
Art. 31. Het gevolg der inlandsche hoofden, met uit- zondering der Sulthans zelve, zal zijn geregeld, als volgt, als dat:
van den rijksbestuurder: 8 goelang goelangs, 16 man met pieken, 12 » voor het dragen der ornamenten, van welke beiden
de helft dagelijks in fgnctie moeten zijn, 10 pannekawangs, die mede uil jongelingen beneden de 14
jaren bestaan moeten, en voorts 20 man tol huisselijke diensten, waarvan de helft dagelijks in functie; van de bepattijs of onder-regenten der Sulthans: 6 goelang goelangs,
Digitized by
IdOd. H. W. OAÉNOËLd. 4d3
8 man piekedragers, waanran de helft dagelijks in functie, 8 » voor bet dragen der ornamenten, waanran de helft
dagelijks in functie, 8 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 jaren oud, 16 man voor huisselijke diensten, waarvan de helft dage- lijks in functie;
van den fiscaal van den landraad en binnen-bepattij van de Sttlthans: 12 man piekedragers, waarvan dagelijks de helft in functie, 8 omamentdragers, ad idem, 4 goelang goelangs, 6 pannekawangH, die alle jongelingen beneden de 14 jaar
moeten zijn, 16 man voor huisselijke diensten, waarvan de helft dage- lijks in functie; van een cliwong en opper-demang en groot-man trie: 1 goelang goelang, 4 man piekedragers, 8 » ornamentdragers, waarvan de helft dagelijks in
functie, 4 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 jaar, 1^ man voor huisselijke diensten, waarvan de helft dage- lijks in functie; van den opper-priester van den landraad: 4 man piekedragers, waarvan twee dagelijks in functie, 8 » voor het dragen der ornamenten, waarvan vier
dagelijks in functie, 4 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 jaar, 8 man voor huisselijke diensten, waarvan vier dagelijks in functie, van den opper-djaxa van iederen Sulthan: 4 goelang goelangs, 4 man piekedragers, 8 > ornamentdragers, waarvan dagelijks de helft in
functie, 4 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 jaar,
Digitized by VjOOQ IC
494 180d. H. W. OAËNOÊtÖ.
8 man voor huisselijke diensten, waarvan vier dageUjks in functie;
van een onder-deniang, klein-mautrie, de drie onder- djaxa's en drie hoogepriesters van de Sulthans hoofd- negorij : 2 man piekedragers» waarvan dagelijks de helft in functie, 6 > ornamentdragers, » > » » • »
. 2 pannekawangs» alle mede jongelingen beneden de t4 jaren oud, 6 man tot het doen van huisselijke diensten, waarvan drie dagelijks in functie; van een katiep: 6 man tot het dragen van zijn epok, lampit en paijong, waarvan drie dagelijks in functie,
1 pannekawang, zijnde een jongeling beneden de 1 4 jaar oud ; ^ van een dislricls-tommongong :
6 goelang goelangs,
8 piekedragers, waarvan dagelijks de helft in functie,
2 paijongs-dragers, • « 2 epok-
2 lampit- - •
8 kwispedoor* * • »
2 rotting- » '
6 pannekawangs, alle jongelingen beiden de 14 jaar,
16 man tot huisselijke diensten, waarvan de helft in functie; van een demang en bepattij in de districten:
2 goelang goelangs,
4 man piekedragers, waarvan dagelijks de helft in functie, 8 » omament-dragers, • » • » » •
4 pannekawangs, alle jongelingen beneden de 14 jaar, 8 man tot huisselijke diensten, waarvan vier dagelijks iu functie ; van een demang en hoogepriester in de districlen: 4 man pieke-dragers, waarvan dagelijks de helft in functie, 6 » onianient- » » » • » » •
3 pannekawaugs, zijnde jongelingen beneden de 14 jaar,
Digitized by
- H. W. DAÈNOËLd. 49Ü
6 man tot huishoudelijke diensten, waarvan de helft dage- lyks in functie; Yan een mantrie en djaxa in de districten: 2 man pieke-dragers, waarvan de hein dagelyks in functie, 6 » ornament- » » » » » » •
2 pannekawangs, zijnde jongelingen beneden de 14 jaar. Voorts ieder districts-katiep en percoewoe of dessas-hoofd ▼ier man tot het* doen van huisselyke diensten, als het dragen ▼an hun epok en lampit, waarvan dagelyks twee man in functie, lerwijl een prenta loera of petingie slegts niet meer dan één zodanig persoon dagelyks by beurtverwisselii^ in dienst zal mogen hebben, die door hun, even als die der vorige hoofden, gedurende den tijd, dat zy in hun dienst zyn, van de nodige mondkost voorzien zullen moeten worden.
DERDE AFDEELING.
Van de cmtnhittien, heeretiHÜenilen en verJete verpligthigen van den inlander.
Art. 1. Buiten en behalven de contributie in gelden, welke ieder huisgezin ingevolge het bepaalde by artikel 8 der vorige afdeding verpligt zal zgn, ten einde daaruit te vinden de Taste contributie-gelden aan den Lande en het onderhoud der Sidlhans en districts-tommongongs, te moeten opbrengen, zullen de gezameutlyke ingezetenen, welke bezitters zyn van rijst- velden, nog gehouden wezen om, in voldoening van het contin- gent der drie Sulthans tot 2000 koyangs; 's jaarUjks van iedere jonk rystland eene belasting in natura te. moeten opbrengen naar zoodanige bepaling, als daartoe toereikende, het minst drukkende voor de ingezetenen en met de gewoontens en zeden van den inlander overeenkomstig zal worden bevonden.
Art. % En opdat de ingezetenen zooveel te beter werden in staat gesteld aan deze belasting te kunnen voldoen, zal de prefect, ryksbestierder en verdere regenten, een ieder voor zoover hem aangaat, hebben te zorgen, dat voortaan geene andere dan de zoogenaamde padij-dalia of padij-gindja worde
Digitized by
4d6 160d. H. W. OAÊNOELS.
aangekweekt en dat voorts op die plaatsen, waar de rijstvelden in abundantie zijn en geen gebrek aan water hebben, de voor- keur aan de eerstgenielde soort werde gegeven, terwijl in zoodanige districten, waar de rijstvelden minder overvloedig zijn en de velden eenelijk door het regenwater worden be- vogtigd, de aanplanting der padij-gindja zal kannen worden toegelaten.
Art. 3. Behalven deze contributie zulleh alle ingezetenen, dewelke niet behooren tot het inlandsch bestier, het gevolg der Sulthans en andere hoofden ofte ook gestadig tot de ver- rigting der onderscheidene 'sLauds diensten zijn afgezonderd, gehouden zijn voor ieder tjatja of huisgezin successievelijk eene aanplanling te doen van 500 kofflj-boompjes, het voor- schreven getal wel te onderhouden en gade Ie slaan en de vrugten daarvan, gedroogd en gezuiverd, aan den Laude te leveren tegens betaling van rd'' 4, zilver geld, de pikol van
Art. 4. De ingezetenen nochtans van de districten, welke te ver van eenige, tot de kofDj-culture geschikte gronden zijn algelegeu, dan dat dezelve zonder verwaarlooziug hunner ryst- velden tot die culture* zouden kunnen worden geêmploijeerd, zullen, iustede van de aanplanting en leverantie van koOij, verpligt zijn 's jaarlijks van ieder tjatja of huisgezin te moeten opbrengen tien catjes goede en van dies pitten gezuiverde Java'sche kapas en zulks tegens eene betaling, gerekend tot drie Spaansche matten de pikol van 130 ft.
Art. 5. In het bijzonder zullen de ingezetenen van de districten van Oost- en West-Ba nga wang belast zijn met den afvoer der producten van Garang-Sambong tot Indramaijoe en die van Papariang met den afvoer van Indramaijoe naar de schepen en het beladen derzelven en zulks tegens zoodanige bepaling, als nader zal worden bepaald.
Art. 6. De ingezetenen van Bangawang en Papariang zullen verders nog belast zijn met de aanmaking van kalk voor bet gouvernement tegens zoodanige betaling, als nader zal worden bepaald.
Digitized by
SéOé. H. W. OAENOELè. 49^
- Art. 7. IngeraDe van benoodigdheid van bamboesen en atap zullen voorts alle ingezetenen, zonder onderscheid, ver- pligt zijn dezelve aan het gouyernemenl te leveren tegens billyke betaling van drie duiten voor ieder bamboes van 24 voet lang en dik, naar evenredigheid, en de atap tegens IK stuivers de 100 stuks.
Art. 8. De ingezetenen van de hoofd-negorij Cheribon zullen in het bijzonder belast zijn met het lossen en hiden van schepen en vaartuigen, aldaar ter rheede liggende, en voor den tt)d, dat ziJ in functie zijn, dagelijks voor rekening der Sulthans erlangen een catje ryst voor mondkost zonder meer ; en zullen de bij verwisseling tot dikwerf te leveren manschappen ondar de directie gesteld worden van een vertrouwd hoofd of juragan met den titel van demang, aan wien tot deszelfe onderhoud eeo genoegzaam aantal rijstvelden zal worden toegewezen.
Art. 9. De hoofd-negorij van Cheribon zal insgelijks belast z^D met de leverantie bij tourbeurten van al het benoodigd werkvolk ten dienste van 'sLands magazijnen aldaar en zullen de daartoe* te leverene manschappen geene verdere belooning genieten dan alleen een catjerijst 's daags, wanneer dezelve in dienst zijn van de Sulthans, doch zullen dezelve voorts builen hun bepaald werk in de magazijnen tot geen ander einde gebezigd mogen worden, 't zij door den prefect, Sulthans, pakhuisbediendens of wien zulks ook zoude mogen wezen.
Art. 10. Bovendien zal blijven standhouden de verpligting, waaronder tot dusverre de gezamentlijke ingezetenen hebben gelegen, om, niet alleen een ieder op zijn beurt en in zijn werk of campong, mitsgaders voor 'sLands fortres, magazijnen, des prefects woning en op de passeerbaan der regenten of waar zulks elders noodig mogt worden geoordeeld, de nacht- wacht te betrekken, maar ook de wegen en bruggen te onderhouden, de rivieren, gragten en waterleidingen uit te diepen en te reinigen, dan wel, waar zulks noodig mogt zijn, op nieuw aan te leggen en te graven ; en voorts alles te ver- rigten, wat tot onderhoud der goede orde en policie kan strekken, met in het oog houding nogthans, dat voor alle
HAlAAT-tOn HIL If . ^ 32 T
Digitized by VjOOQ IC
408 1809. H. W. OAENOEL8.
baitengewMie nieawe werken van dien aard eene biHijke betaling aal moeten geschieden, oa bekomen approbatie bij besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal of van de booge Indische regeering.
Art. 11. Zij zullen voorts, een ieder voor zyn district, verpligt zijn de noodige manschappen en paarden te leveren tot het doen van aUe militaire transporten endievan 'sLands wege geschieden, zonder daarvoor eenige betaling te genieten: ook om bij het marcheeren van troupes of doortrekken van enkelde militairen op marsch, aan dezelven de noodige in- ipiartiering, spijs en drank te verleenen, doch daarvoor ge- nietende, ingevolge de door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal bij besluit van den 20''" Augustus 1808 gttnaakte bepaling, zes stuivers, zilver gehl, 's daags voor een Europeesch en Ambonees eo drie gelijke stuivers voor een inlandschen militair, op plaatsen namelijk, waar forten of bak- meeaters worden gevonden, terwijl op plaatsen, alwaar zich geene kommandanten, noch bakmeesters bevinden, navolgens gemeld besluit drie stuivers, zilver geld, zal worden gevalideerd, zoowel voor een Europeaan, Ambonees als inlander 's daags, daarvoor genietende tweemaal 's daags vleesch en rijst of wat daar anders bij kan worden verstrekt; terwijl voorts omtrent de lasten, hieruit voor de ingezetenen resulteerende, door den rijksbestierder, bepatty's en districts-iommongongs zoodanige directie zal moeten worden gehouden, dat de een boven den ander zoo min mogelijk werde bezwaard.
Art 13. In lelvervoegen zullen de gezamentlyke ingezetenen verpligt zyn, een ieder voor hun district, de noodige man- schappen en paarden te leveren tot transport van alle publieke ambtenaren, in officie reizende, derzelver bediendens en bagage, doch zal hel getal, daartoe gerequireerd, niet mogen te boven gaan de volgende bepaling, als:
voor een inspecteur-generaal en prefect SO man,
» » lid der hout-administratie, een boek* houder, scriba en met denzelven geUjkstandig tmb- tenaar 10 »
Digitized by VjOOQ IC
1«00. H. W. OAENDCL8. 490
?oor era opsieiider der koffij-culture of der hout- bofischen 6 man,
en voor alle mindere ambtenaren of commissianleB 4 » en zoo ook paarden naar rato;
zullende bet voorschreven getal battoors en paarden, zoowel als het noodige logies op de plaatsen, waar zij vertoeven moeten, worden verstrekt om niet, doch overigens geene levensmiddelen tot onderbond van bun zelvenofvanderzelver bediendens mogen worden gevorderd of genoten, dan legens eene billijke betaling of vergoeding, volgens de wezentlijke waarde.
Art 13. Met uitzondering van de voorschrevene heffingen, eontributien in natura, verpligte leverantien en diensten aan den Lande, zoomede van diegenen, welke volgens een oud gebruik door de inlandscbe hoofden nog moglen worden ge- wderd, zullen voortaan de ingezetenen der Cheribonsche boden van alle verdere eontributien, beerendiensten en ver- pligte leverantien ten eenemale zijn bevrijd, zullende allede- geenen, zoowel Europeezen als inlandscbe hoofden, welke zich contrarie dezes aan het vorderen van eenige, zoodanige diensten of prestatien mogteu schuldig maken, naar exigentie van zaken arbitrairlijk en ten rigoureusten worden gecorrigeerd.
Art. 14. In bet bijzonder zullen voortaan zijn en blijven afgeschaft alle verpligte leverantien van indigo, catoeue garens, cardamom, staart* en lange peper ten dienste van deu Lande, gelijk mede tegens een niet noemenswaardigen prijs die van paarden, hoornvee, pluimvee, brandhout, houtskolen en wat dies mew is ten behoeve van den prefect, militairen com* mandant, het guarnizoen, de opzieuders der cultures en vmlere ambtenaren, zullende dezelve bij benodigdheid van een of ander dezer artikelen, even ak de overige ingezetenen, verpMgt zijn dezelve tegens marktprijs op de bazaars of in de respeotive dessa's in te koopen.
Art. 15. Speciaal zal mede in volle kragt blijven en als in dezen geinsereerd worden beschouwd de by placaat ^^ den 13*^" Augustus 1808 gedane interdictie onder zekere
Digitized by VjOOQ IC
SOO ^BOd. H. W. OAENOCLS.
bepalingen en geslatueerde poenaliteiten tegens het aanhoadeo door ambtenaren van allerlei rang van vrije Javanen als battoors of koelies tot het presteren van huisselljke en parti- culiere diensten, zoo als mede het generaal verbod, bij placaat van den 20^° Augustus daaraan volgende geémaneerd, tegens het in pand houden en verbinden van vrije inlanders, zoo mannen, vrouwen als kinderen, tot lijffelijke dienstbaarheid, alles onder de daarbij bepaalde en gecommuniceerde straffen. Art. 16! En zullen wijders nog, voor zooverre plaatselijke omstandigheden zulks vereischen, op de Gheribonsche landen mede van applicatie worden gemaakt de bij placaat van den H^^ Jullj 1808 gedane interdictie tegen het verhuren van negoryen en dessa's aan Ghineezen en anderen, zoo wel als het doen van voorschietingen op het gewas, mitsgaders de bij reglement van dien zelfden datum gemaakte bepalingen, waarnaar de huurders van negorijen en dessa's, aan de suiker- molens en zoulpannen verbonden, zich in de behandeling der inwooners van zoodanige negorijen en dessa's zullen hebben te gedragen, en mede als zodanig worden beschouwd, als of dezelve letterlijk bij dezen waren geinsereerd.
VIERDE AFDEELIN6.
Van dm landraad.
Art. 1. Op de prefecture Gheribon zal, even alsop Java's Noord-Oostkust plaats heeft, worden opgerigt een opper-land- raad, te zamen gesteld uit den tljdelijken prefect als president en de drie Sulthans of hoofd-regenten van Gheribon, den radeen adipattij of rijksbestierder, den militairen commandant en hoofd- of onder-opziener der koffij-plantagien, present zijnde, mits- gaders bij beurtverwisseling twee der districts tommongongs als leden, en voorts zijn geadsisteerd door een groot djaxa en den gezwooren scriba als secretaris, terwijl de hooge priesters, zowel als die, welke bij de hoofd-regenten dienst doen, adviserende leden van dezen landraad zijn zullen.
Art. 2. Aan de judicalure van deuzelven zullen ooder-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDCL8. 101
worpen zt|n aOe in- en opgezetenen yan Gheribon, voor zooveel onder de drie Sulthans of hoofd-regenten zijn sorterende, als mede zulke Lands opgezetenen uit andere districten, geen oDderhoorigen van de Sulthans zijnde, welke in de gemelde landen mogten koomen te delinqueren, met toekenning nog- thans aan denzelven, geene roovers of brandstichters zijnde, ▼an het regt van beroep op den hoogen Raad van justitie te Batavia en in welk geval dezelven ook met de stukken ten hunnen laste aan dat collegie zullen worden overgezonden.
Art. 5. De Sulthans, rljksbestierders, districta-tommon- gongs, bepattys, groot-djaxas, hooge priesters of naastbestaanden van de Stdthans tot in den vierden graad zuUen in cas van misdaad voor den landraad niet mogen werden teregtgesteld, maar met voorkennis en toestemming van zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal met de in forma probandi gebragte stukken ten hunnen lasten, behoorlijk ge- secureerd, werden ovei^ezonden aan den hoogen Raad van justitie te Batavia, ten einde aldaar na den aart hunner misdaad te worden gestraft, behalven in geval van dadelijken opstand, wanneer de prefect, met of zonder concurrentie van den landraad, bevoegd zal zijn om zonder form van proces ter zijner verantwoordelijkheid militaire executie te doen.
Art. 4. Christenen, Ghinesen en zogenaamde overwalders zullen mede niet aan de judicature van deze regtbanken onderworpen zijn, al waare het ook, dal 't door hun begane feit geschied mogt zijn met concurrentie van personen, hier- ▼oren vermeld, en zulks dus als een gemelleerde zaak beschouwd konde werden, maar in een dusdanig geval met en benevens de Cheribonsche onderdanen, welke daarin betrokken zijn, mede Mi <l^n hoogen Raad van justitie te Batavia in stede van by den Cheribonschen landraad teregt werden gesteld.
Art. 5 Geene vonnissen, by dezen landraad geslagen en een capitale strafoefening in volvoerende, zullen mogen werden ter executie gelegd, voor en aleer daarop zy verkreegen het fiat executie van zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur
Digitized by VjOOQ IC
tot iMd* H. W. OACNOELS.
Generaal, met uitsondering tan militaire executien in cas ▼an opstand, hieryoren vermeld.
Art. 6. Kleine geschillen orer wanbetaling, huwelijks-zaken, successiên, geringe diefstallen en wal dies meer is, zullen in de respective regentschappen zelve, waarin die komen voor te vallen, kunnen werden gedaan.
Art. 7. Ter afdoening van zodanige geschillen zullen door de Sulthans en regenten, een ieder in den haren, nevens derzdver buiten en binnen bepattljs, item djaxas en pang^ hoeloes of opper-priesters, eene afzonderlijke vergadering werden geformeerd, die twee malen des weeks, te weeten: 'b Dinsdags en Zaterdags, zitting zal moeten houden by den regent in huis en daarin alle de van hare competentie zynde zaken onderzoeken en afdoen, onder deze bepaling nogthans, dat telkens, 's daags na de gehoudene zitting, van al het daarin verhandeMe een behoorlijk verslag zal moeten werden gedaan aan den prefect, terwijl partijen het regt zullen hebben om, ingeval zij in de gedane uitspraak niet mogten berusten» zich op den prefect of den landraad te beroepen, alles zoen in dier voegen, als de voor deze regentschaps-vergaderingen op Java te ontwerpen instructie komt te dicteren.
Art. 8. De magt van de opper^ en ondernljaxa's der Sulthans en die der tommongongs in de respective districten zal zich niet verder mogen uitstrekken als tut hel neemen van kennis van de zaken, welke in hare regentschappen en districten komen voor te vallen, en om daarvan terstond aan hunne hoofden rapport te doen, ten einde door deze zelven of wel door hunne djaxa's op hunne order verder te werden gebragt, daar en waar dezelve behooren.
Art. 9. Aan dezelven zal echter zijn toegestaan om in gevallen van weinig aanbelang, als buurttwisten, huisseiyke oneenigheden tusschen man en vrouw en wat dies meer is, hunne goede diensten aan te wenden om de zaak in der minne bij te leggen, mits niet anders dan met voorkennis van hunne gedagte hoofden en bewilliging der wederzydsche partyen, welke zy op geenerhande wijze zullen vernMgen
Digitized by
- H W. OAENDELS. MS
af te schrikken of te weerbouden om tich met hunne klagten regtstreeks aan eerstgemelde of aan den prefect en landraad zelven te adresseeren, nochte ook in eenig geval van dezelven iets tot belooning Tan de door hun bewezen diensten mogen Torderen, 't zy in geld of in goederen, onTerschiUig, onder welk voorwendsel dit ook zoude mogen wezen» op verbeurte van derzelver bedieningen en met condenmatie van boven- dien, na bevinding van zaken, zells aan den lijve te zullen worden gestraft.
Art. 10. En ten einde voor te komen de veelvuldige en dagelyksche misbruiken, welke, zoo wel door sommige regenten zelve, als door derzelver mindere hoofden en naastbestaanden, item djaxas en dies onderhorigen, van de districts blokhuizen wierden gemaakt, zoo door onschuldigen daarin te plaatsen en voor eenigen tijd te doen zugten om hunne wraakzucht tegens dezelven te voldoen of om hunne billijke klagten te onderdrukken, als door wezentlijk schuldigen voor de betaling van eenig geld 0|^ eene willekeurige en eigendunkelijke vrijze daaruit te ontslaan en daarna als gedrost of gestorven aan de hoofden der plaatsen op te geven, zal er buiten Cheribon^ op eene hooge en gezonde plaats, door en voor rekening van de drie Sullhans een geheel nieuw, steenen blokhuis worden opgerigt, tot welks exstructie door het gouvernement het benodigde hout, yzer en spijkers tegens inkoops-prijs zal worden verstrekt en in hetwelk alle gevangenen, zonder onderscheid, gesecureerd en uit de districts blokhuizen zullen worden overgebragt uiterUjk binnen de vier-en-twintig uuren na derzelver apprehensie, ten einde als dan aan den landraad overgeleverd en voor denzelven te worden te regt gesteld, dan wel, onschuldig zijnde, met voorkennis van den prefect of president van het zelve weder ontslagen en op vrye voeten te worden gesteld.
Art. 11. Voorts zullen ten aanzien van de regtspleging over den inlander, zooveel mogeiyk, worden agtervolgd en nagekomen de inrigtingen, deswegens by de jongste organisatie van Java's Noord-Oostkust vastgesteld.
Digitized by
t K04 1d09. H. W. OAENDEL8.
VIJFDE AFDEEUNG.
Van de polide en hei werk der wegen en posterijen.
Art. 1. Buiten de gewoone, militaire magt, door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te bepalen, zal in de Gheribonsche Sulthans-landen tot handhaving der rust en goede policie worden opgerigt een corps van inlandsche cavallerie of zogenaamde strikruiters, onder den naam van djaijangs sekars, bestaande uit een getal van 100 knappe en uitgelezene manschappen.
Art. 2. De manschappen van het voorschreven corps zullen vooreerst en tot zoolang de inwoonders van Gheribon zelve door een rustig gedrag meerder vertrouvren zullen hebben verdiend, gekozen worden uit de bergbewoners van zodanige districten, waarop men zich volkomen kan verlaten, en worden aangevoerd door officieren van hunne eigene natie, welkers getal zal zijn bepaald op drie en waarvan de eerste rang zal hebben naast den jongsten bepattij van den Sulthan en de overigen naast de groot-djaxa*s in ieder regentschap, terwijl aan de onder-officieren en gemeenen de rang van groot- en klein-mantrie zal worden toegekend, en voorts allen zullen voorzien zijn van een distinctif teeken, aan derzelver rang verknocht.
Art. 3. Aan dezelven zal uit de drie gezamentlijke regent- schappen, een ieder voor zijn aandeel, tot hun onderhoud worden toegewezen een zeker getal rijstvelden, als:
aan den commanderenden officier jonken Kjstland 15
» daarop volgende in rang » » 10
» » jongsten » » 8
» » vfagtmeester » » 5
» een corporaal » » 4
» » gemeene » .3
mitsgaders een battoor tot het snijden van gras voor derzelver paarden, die mede een bauw of quarl jonk rijstland tot des- zelfs bestaan zal ontvangen.
Art. 4. Buiten en behalven dit hun gewoon onderhoud.
Digitized by
- H. W. OACNOELS. SOS
i
! zonen de gedachte dja^iig sekars voor de eerste maal voor I redLeniag der Solthans (doeh naderhand ten hunnen kosten) moeten worden voorzien van de nodige kleding, paardai en zadels, terwt)! daarentegen derzelver wapenen, die uit een korte carabijn met een baijonet, een* houwer of klewang
- en een paar pistolen zullen bestaan, van 's Lands wege zullen werden gefourneerd, om voorts bij overlijden of aftreding van een derzelven aan hunnen opvolger te worden over- gegeven, waar omtrent, zoowel als over het onderhoud dezer wapenen, het oppertoezicht aan den prefect en aan den commanderenden oflBder zal zijn gedemandeerd.
Art. 5. En op dat de goede geest en ambitie van de by deze corpsen dienst doenden zooveel te meer werde opgewekt en des te meerder ontzag voor dezelven aan den inlander worde ingeboezemd, zullen diegenen uit dezelven, die daartoe i% nodige vereischten bezitten, in cas van vacature, bij voor- keur tot cliwongs van den rijksbestuurder, groot-djaxas, groot-mantries, opzichters der wegen of tot eenig ander gedeelte van het inlandsch bestuur worden gekozen.
Art. 6. De gedagte corpsen djayang sekars zullen staan onder de onmiddelijke orders van den prefect en van niemand anders, tot het inlandsch bestuur behorende, eenige bevelen mogen ontvangen of respecteren, en ook van dezelven de nitdeeling hunner rijstvelden ontvangen.
Art. 7. Buiten en behalven de nu meergemelde djaijang sekars, zal hij prefect nog speciaal aan zijn persoon en aan zyoen di^st verbonden hebben een getal van twaalf oppassers tot dienaaren der policie en adsistenten der justitie;
acht als binnenlandsche boden en om van tijd tot tijd te onderzodien en rapport te doen, in hoe verre aan de orders ter uitbreiding en verbetering der onderscheidene cul- tures, mitsgaders tot het aanleggen en verbeteren der wegen worde voldaan; en
vier om te dienen tot het overbrengen van brieven, orders en depêches en om in alle voorkomende gelegenheden bij de hand te zijn.
Digitized by VjOOQ IC
SOe 1809. N. W. DAËNOCLS.
Art. 8. De gedachte oppassers zullen slaan onder een algemeen hoofd, doch allen op eene van elkander onderscheidene en tnet hunne betrekking overeenkomende wijze worden gekleed, en van deze kleding, zo wel als van een geschikt rijpaard met deszelfs toehehoren, voor de eerste maal voor reekening der regentschappen, doch naderhand ten hunnen kosten moeten worden voorzien.
Art. 9. Aan dezelven zal, even als aan de djaljang sekar, een zeker aantal rijstvelden tot derzelver hestaan worden toegewezen, als:
aan het hoofd jonken ;ljstland 4
» ieder oppasser. . . » » 1 Vi
terwijl zlJ voorts tot het snijden van het nodige gras voor de paarden ieder een battoor in hun dienst zullen hebben, die mede tot deszelfs bestaan een bauw of een quart jonk rljsthmd zal erlangen.
Art. 10. Tot handhaving der rust en goede orde zullen voorts de ingezetenen, zoowel der hoofd-negorlJ, als van de respective districten en dessa's, gehouden zijn om, een ieder in de wijk, dessa of campong, waartoe hij behoort, en zulks zoowel binnen, als buiten dezelve, de nachtwacht te betrekken in expresselijk daartoe op bekwame afstanden van eikan- deren op te rigtene wachthuizen, terwijl diergelljke wachten mede zullen worden betrokken voor of blJ 'sLands fortres en magazijnen, item des regents woning, de passeerbaan en andere diergelijke plaatsen meer, en welke wachten alle een aanvang zullen nemen des avonds ten zes uren of met zons- ondergang en eindigen des morgens ten zes uren of met zons-opgang, gedurende welken tijd dezelven ook van uur tot uur de ronde in de campongs, dessa's, in den omtrek hunner wacht en op 'sheeren wegen zullen moeten doen en voorts gehouden zijn alle suspecte personen, welke zij mogten aan^ treffen, in verzekering te nemen en dezelve des morgens aan de regenten, districts-hoofden of hoofden hunner dessa's of campongs over te leveren, die alsdan verpligt sullen zijn hieiTan terstond aan den prerecl en rijksb^tierder rapport
Digitized by
- H. W. 0ASN0BL8. B07
te doea, ten einde de gearresteerde persoon nog binnen dan tijd van ^4 uren in het groote blokhuis der prefecture over gebragt en voorts over dezelven zoodanig worde gedisponeerd, als naar exigenlie van zaken zal worden bevonden te behooren.
Art. 11. Alle de voorschrevene wachten zullen nochtans, ter voorkoming van alle misbruik, 't welk van schietgeweer zoude kunnen worden gemaakt, met geene andere wapenen dan de gewone inlandsche pieken en krissen worden voorzien.
Art. IS. Wanneer de gemelde wachters, dan wel de djaijing-sekars, oppassers of andere dessa's volkeren, een of meer boosdoenders komen te ontdekken en op het spoor hebben, zullen dezelven vermogen dezulken te agtervolgen, al ware het ook, dat zich dezelven naar een ander district of regentschap begaven, en in een dusdanig geval, zulks noodig hebbende ter apprehentie van dezelven, van het hoofd van het dstrikt of dessa, waar zij zich bevinden, de noodige assistentie mogen requireeren, dewelke niet zal vermogen te worden geweigerd, op poene, dat degaien, welke zich daaraan schuldig komen te maken, met afzetting, deportatie of anderszins naar exigentie van zaken zullen worden gestraft, zich nochtans in het vervolgen van roevers en boosdoenders van en op het ter- ritoir der Javasche vorsten reguleerende naar de overeenkomst, deswegens met d^elven getroffen.
Art. 13. Tot bevordering eener goede policie en ten einde des te beter in staat gesteld te worden om alle boosdoenders, zwervers en leedigloopers te ontdekken, te agterhalen en uit de respective campongs en dessas te weeren zullen al verder geene inwoonders van eenige dessas of campongs zich buiten dezelve vermogen te begeven, met oogmerk om daar buiten te verdachten, dan na gegevene kennis en bekoomen verlof van het hoofd derzelve dessa, die, geene redenen daar tegens militerende, gehouden zal zijn een dusdanig persoon permissie te verleenen; en zullen geene ingezetenen in e^e andere dessa dan die hunner inwooning mogen worden toe^ gebten om daarin te vernachten dan met voorkennis en toestemming van het hood vto dezelve» dewelke bij toelating
Digitized by
B08 1d09. H. W. OAENOEL8.
van zodanig persoon, voor deszelvs goed gedrag verantwoor- delijk zal worden gehouden en in allen geval verpligt zijn te zorgen, dat dezelve, ten waare hij kwam ter verrigting van 's Lands werken of om zich te verhuren tot den arbeid der rystvelden of om eenige andere billijke reden, nimmer langer dan drie etmalen in zyne dessa blijve vertoevra, maar dat hij na ommekomst van dien tijd werde terug- gezonden en geconvoljeerd naar de dessa zijner inwooning en dat daar ter plaatse naar zijn persoon onderzoek werde gedaan.
Art. 14. Vreemdelingen, geene inwoonders zijnde der Gheribonsche Sulthans-landen en gevolgelijk onder de voor- schroeven bepaling niet begrepen, zullen mogen worden toe- gelaten in de districten en dessas, waar door zij passeeren, wanneer dezelve, of met negotie-goederen of om eenige andere aanneemelijke reden zich op weg bevindende, met een be- hoorlijke pas of permissie-briefje van gouvemements wege voorzien zijn, doch ook in dat geval niet langer dan drie etmalen in een en dezelfde plaats mogen vertoeven, gedurende welken tijd nochtans het hoofd der dessa of de geene, bij vrien zij zijn gehuisvest, voor derzelver gedrag verantwoordelyk en voor hunne bij zich hebbende goederen zal moeten instaan.
Art. 16. Alle overige, doortrekkende vreemdelingen, doch speciaal saids, sariphs en andere van overwalsche afkomst, welke niet van eene behooriijke pas van gouvemements weege voorzien zijn, zullen als suspecte persoenen worden aangemerkt en als zodanig, niet alleen uit alle districten, campongs en dessas worden geweerd, maar daar en waar ter plaatse dezelve zich ook mogen bevinden, worden aangehouden en geapprehendeerd, om voorts met dezelve te werden gehandeld, zo als bij art. 10 ten aanzien van suspecte persoenen is bepaald.
Art. 16. Ingezetenen nochtans, welke om goede en aan- nemelijke redenen van het eene district of dessa naar bet andere zouden willen verhuizen, of vreemdelingen, Bouginesen, Maleijers of pamakkan Ghinesen, welke zich met er woon in
Digitized by
i8od. H. w. oAÈNoetd. god
het een of ander district binnen *s lands zouden wenschen neer te zetten, zullen daartoe kunnen worden toegelaten, mits vooraf van een speciaal en schriftelyk consent van den prefect voorzien zijnde, die wel soigneuselijk zal hebben te letten zodanige permissien niet te verleenen dan aan per- sonen, van dewelken hij zich na gedaan onderzoek kan ver- xekerd houden, dat voor de rust en veiligheid der binnenlanden niets kwaad is te duchten.
Art. 17. Ingeval van verleende inwooning aan zodanige vreemdelingen, Bougineesen, Maleljers of anderen zullen dezelve zonder eenige onderscheiding onder de Cheribonsche inge- zetenen opgenomen en in alles op een gelijken voet met dezelve bestuurd en behandeld worden en sorteren onder den regent, districts-tommongong en dessa's-hoofd, in wiens regentschap, district of dessa zij zich hebben ter neder gezet, zonder dat hunne eigene hoofden of kapiteins ieU> verders met dezelve zullen hebben uit te staan.
Art. 18. Die genen nogthans van de voornoemde parnakans, Bouginesen, Maleljers of andere vreemdelingen, welke niet op de voorschrevene wijze onder de inboorlingen der Cheribonsche natie zt|n opgenomen, maar zich met den handel of eenig ander handwerk emeren, zullen verpligt zijn op de hoofd- negoryen te Gheribon ofte Indramaljoe in afzonderlijke daartoe bepaalde campongs hun verblijf te houden en gesteld worden onder aparte hoofden of officieren, door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te benoemen, en die voor derzelver goed en rustig gedrag verantwoordelijk zullen worden gehouden.
Art. 19. Ten einde nochtans, dat de rust en veiligheid der Cheribonsche landen meer en meer worde geconsolideerd, zal het vooreerst en tot daaromtrent eenige nadere bepalingen worden gemaakt, aan geene Chineezen hoegenaamd, behalven de houders der pachten, zijn veroorloofd zich binnen 's Lands van dezelve te begeven, veel min om zich metterwoon in eenig district of dessa aldaar ter neder te zetten, en zal de prefect of degene, welke met de invoering van dit plan van
Digitized by VjOOQ IC
bestier yoor de Cberibonsche landen zal worden belast, voorts zijn geautoriseert om tot beveiliging der Ghineezen zeWe, zoowel als ter voorkoming van alle onlusten, welke door hen zouden kunnen veroorzaakt worden, zoodanige verdere maat- regelen van goede policie te beramen en in het werk te stellen, als hij naar bevind van zaken en overeenkomstig de locale oiAstandigbeden dienstig of raadzaam zal oordeelen.
Art. ^0. Omtrent het houden van amphioen- en dobbel* kitten, de haneveehterijen, het slachten van vee, de aanmaking van pitjes en den verkoop van zout znllen voorts tot hand- having der rust en goede orde alle zoodanige bepalingen en restrictien worden geobserveerd en nagekomen, als bij artikel 5, 6, 39, 30, 51, 32 en 35 der jongst gearresteerde pacht- eonditien voor Cheribon de dato 11 December des laatst verweken jaars zijn beraamd en vastgesteld.
Art. 21. Ter voorkoming van alle onheilen, welke er uit eene onbepaalde vrijheid tot het houden van schietgeweer, kruit en lood bij den inlander zouden kunnen gloren worden, zal zulks voorlaan, buiten de regenten, districts-tommongongs, den rijksbestierder en bepattijs, aan niemand zijn veroorleotd dan aan vertrouwde dessas-hoofden en aan vreemde, met negotie-goederen reizende personen, terwijl voorts alle de voorschrevene hoofden, tot de Cheribonsehe natie hehoorende, nog verplicht zullen zijn om hiertoe eene uitdrukkelijke per* missie van den prefect te erlangen, die gehouden zal zijn alle de door hem aan inlandei8 gepermitteerde schietgeweren door eene commissie te doen merken met de letters (P. C), betee kenende prefecture Cheribon, zullende ten voorschreven einde alle de thans onder de inlanders rouleerende schietgeweren, donderbusschen, pistoolen of anderen binnen den ti)d van twee maanden na publicatie dezes door den prefect worden opgeftischl om voorts, met het voorschreven merk voorzien, aan de des vertrouwde personen wederom te worden afgegeven en overigens tegens biUi|ke taxatie door den Lande overgCDomen en aan de vorige houders te worden vergoed.
Art. %i. En zullen voorts alle schietgeweren, van welken
Digitized by
1800, H. W. OAËNOEL6. 511
aart ook, die oa ommekomst van het voorschreYen termijn en afloop dier commissie bij eenige ingezetenen der Cberibonsche landen zonder het gedachte merk (P. C.) zullen worden be- Tonden, niet alleen onmiddelijk worden geconfisqueerd, maar de houders van dezelve bovendien naar exigentie van zaken ar- bitrairlijk, zelfs aan den lyve, kunnen worden gestraft.
Art. 25. Inzelvervoege zullen allen diegenen, hetzij Euro- peezen, Chineezen of anderen, welke zich aan eenen ongeoor- loofden en verdachten verkoop van kruit of lood aan den inlander mogten komen schuldig te maken, naar bevind van zaken, arbitrairlyk en ten rigoureuslen worden gecorri- geerd.
Art. 24. Als een voorwerp van goede policie zal de prefect der Cheribonsche SuUhans-landen voorts hebben te letten, dal aan de eene zijde de Cheribonsche ingezetenen wel worden geconserveerd by hunne godsdienstige begrippen, zeden en gewoonten en hunne priesters, opper-priesters en minderen gelaten by het gezag om, als van ouds, onder hooger lieroep aan den landraad of aandenprefect, geschillen over huweUjks- zakeui boedelscheidingen en godsdienstige instellingen by te leggen of te beslissen^ doch aan de andere zijde tevens een wakend oog houden, dat door dezelven van de bygeloovigheid dier natie geen misbruik worde gemaakt *tot het vorderen van onmatige en de oude bepalingen te bovenguande voordeelen tot onderdrukking der goede ingezetenen of tot het stooken van misnoegdheid en onlusten, maar zich in alles als rustige en goede ingezetenen komen te gedragen en in het byzonder hunne verpligtingen tot onderwijs en opvoeding der jeugd getrouweUjk nakomen.
Art. 16, Als een ander gedeelte der goede policie zalhy, prefect, zyne byzondere aandacht hebben te vestigen op al, hetgeen ter verbetering der plaatseUjke gezondheid der Che- ribonsche landen en van diens hoofdplaats strekken kan en zorgen, dat in de eerste plaats alle oorzaken van besmetting, zoo door eene meerdere oplettendheid in hel begraven der Ujken en het dieper delven der graven, als door het doen
Digitized by VjOOQ IC
SI 2 IdOd. H. W. bAËNDÈL&
observeeren eener meerdere reinheid over alle wegen, stegen, campoDgs, waterleidingen, spruiten en rivieren, zooveel mo- gelijk, worden weggenomen.
Art. 26. En, opdat ook publieke wegen in het algemeen als een voornaam voorwerp van goede policie volgens de daartoe reeds gestelde orders werden aangelegd, verbeterd en onderhouden, zullen aan den prefect te Cheribon, buiten den rljksbestierder en deszelfs cliwongs, nog twee geschikte in- landers, onder den naam van opzichters der weegen, werden toegevoegd, die zonder met eenige andere werkzaamheden te worden bezwaard of eenige bevoelen van iemand anders dan van den prefect te mogen ontvangen, eenlijk tot het voorschreeven werk der wegen zullen worden geömploijeerd en in die hoedanigheid den rang en titel hebben van groot-mantries en, evenals de rljksbestierder en deszelfs cli- wongs, met een uiterlijk teeken van onderscheiding worden voorzien.
Art. 27. En, wijl het werk der wegen in een allernaauwst verband staat met dat der posten, posterijen, en hetgeen daar aan dependeert, zo zal de prefect der Cheribonsche Sulthans landen, voor zooverre zijne prefecture aangaat, mede met het oppertoezicht over dezelve zijn gechargeerd en zich daaromtrent stiptelijk hebben te gedragen aan de orders en reglementen, op dit sujet bereids gemaakt of verders nog te maken.
Art. 28. En, daar het na de afschaffing vau alle heeren- diensten, verder dan dezelve bij dit reglement uitdrukkelijk zijn veroorloofd, voor den vervolge nuttig en noodzakelijk wordt geoordeeld, dat de voormaals gebruikelijke battoors of draagdiensteu en zogenaamde gladdaken door andere inri^tingen ten dienste van reizende petrsoonen worden vervangen, zo zal, overeenkomstig en ten gevolge van de deswegens voor Java's Noord-Oostkust bereids gemaakte bepalingen, in de prefecr ture Cheribon mede op bekwame afstanden het vereischte getal herbergen en stationnen worden opgericht, voorzien vau de nodige paarden, rijtuigen en speciaal vau twee post-
Digitized by VjOOQ IC
180d. H. W. OAENO£LS. KlS
wagens, dewelke geregeld tweemaal des weeks, de eene om de Oost, eo de andere om de West, zullen verpligt zyn te rijden.
Art. 29. De voorschrevene herbergen, waanran in het geheel twee in de Cberibonsche landen zijn zullen, zullen alleen ten koste der gezamenllijke regentschappen dezer pre- fecture, een ieder voor deszelfs aandeel, worden opgerigt en van de noodige huismeubelen tot gemak en gerief der rei- zigers werden voorzien, doch zullen de tot exstructie van dezelve benodigde houtwerken ter aankap worden gepermit- teerd en het Ijzerwerk en spijkers tegens inkoopsprijs uit 'sLands magazijnen worden verstrekt, voor zooverre namenlijk, als er geene gebouwen mogten voorhanden zijn, waardoor de exstructie van dezelve zoude kunnen worden vermijd.
Art. 30. Ook zullen de bij deze herbergen en verdere slalionnen benodigde trek- en rijpaarden, gelijk mede de postwagens en verdere rijtuigen, voor de eerste maal geheel eo alleen voor reekening der gezamentlijke regentschappen worden aangeschaft en het nodig getal battoors ten dienste der posterij en herberg en tot oppassing der paarden worden geleverd.
Art. 31. Tot het onderhoud voorts van de gedachte bediendens, koetziers, postillons, stalknechts, voorloopers, gras- snijders en huisbediendens zal voor iedere herberg uit der gezamentlijke Sulthans-landen worden afgezonderd een aantal van vijf-en-zeventig jonken rijstland; en zullen eindelijk ten aanzien van de verdere inrigling, directie en beheering dezer herbergen en posterijen worden agtervolgd en nagekomen alle zodanige orders en bepalingen, als bij een nader des- wegens te bepalen reglement zullen worden vastgesteld; en waaromtrent het oppertoezicht en de surveillance almede ann den prefect zal zijn aanbevolen.
En voorts tot de introductie van hetzelve te commitlceren, gelijk daartoe gecommitteerd wordt bij dezen, de prefect te Tagal, J. A. van Middelkoop.
Zie ook 17 September 1809.
(LAXAAT-bOKS DEEL XV. 33
Digitized by VjOOQ IC
SI 4 1809. H. W. OAENO£L8.
3 Februarij. Voorschriften voor dé Algemeene Reken- kamer.
Ingekomen zijnde diverse adressen van president en leden der generale rekenkamer, houdende derzelver bezwaren om te contrasigneren verschillende bij hun ingekomene ordonnantien en in rekening te valideeren sommige, aan hun voorgekomene verstrekkingen en uitbetalingen, welke wel sedert langen tijd herwaards waren geusiteerd . of ingeslopen, doch niet naar den teneur van het 13* art. hunner instructie op grond van de daar leggende orders, reglementen en instructien naar behooren waren gejuslificeerd.
En voorts in aanmerking genomen zijnde, dat het meer dan waarschijnlijk is, dat bij eene dagelijksche behandeling van zaken en eene stipte observantie harer pligten aan wei- gemelde rekenkamer nog menigvuldige verstrekkingen en uitbetalingen van dien aart zullen te voren komen, welke een nader onderzoek en voorziening vereisschen, en dat door het maken van eene degelijke bepaling bij elke bijzondere afwijking van de vigerende orders en reglementen, die door de kamer wordt ontdekt, niet alleen voor het vervolg on- voorziene strljdigheden en botsingen zouden kunnen geboren worden, maar even daardoor ook de differente orders te zeer zouden worden vermenigvuldigd en verspreid om een vast rigtsnoer, zowel voor de kamer zelve, als voor de ondergeschikte ambtenaren, administratien en comptabelen te kunnen op- leveren.
Is besloten de generale rekenkamer te autoriseeren om naar billijkheid, doch tevens in acht nemende de nodige precautien ingevalle van twijffeling, voor den tijd van drie maanden, te rekenen van den 1^° Januari} jongstleden, te blijven voortgaan met het contrasigneren van ordonnantien en het admitteeren in rekening van verstrekkingen en uit- betalingen, welke, ofschoon niet naar inhoud van art. 13 hunner instructie ten vollen gejustificeerd, echter op eenige goede gronden of op een oud gebruik in de huishouding zullen steunen.
Digitized by VjOOQ IC
mOÖ. H. W. OAÉNOELS. 515
Met last nochtans, primo, om yan alle zaken yan dien aart, welke hun in den voorsehreYen tijd van drie maanden zullen Yoorkomen, pertinente aanteekening <te houden, zowel als van de zwarigheden en bedenkingen, welke daar over bij hun zyn gerezen; de gedachte aanteekeningen voorts na ommekomst van dien tijd aan de hooge regeering over te leggen en daarop de dispositie van hunne hoog Edelhedens te verzoeken: 1^ om na deze verkregene dispositie en de daarbij gemaakte voorzieningen op nieuw voor een termijn van drie maanden op een gelijke voet voort te gaan, zo met het contrasig- neren van ordonnantien, valideeren van posten in reeke- nijDg als met het houden van aanteekening van alle nieuwe zwarigheden en irregulariteiten, waarin alsdan nog niet aal wezen voorzien, om na ommekomst van dit tweede termijn gezamentlijk weder te worden gebragt onder het oog van hun hoog Edelhedens ten einde daaromtrent de nodige beschikking te maken; en 2^ om voorts van drie maanden tot drie maanden dit zelfde rigtsnoer te volgen tot ultimo December 1809, wanneer na ommekomst van een rond jaar en vier iteralive her- zieningen van zaken mag verondersteld worden, dat alle ongeregeldheden zullen zijn ontdekt en verbeterd. Terwijl, onverminderd dit onderwerpelijk besluit, in volle kragt zullen blijven de 13^ a 16^ artikelen der instructie van de generale rekenkamer ten aanzien van alle buitensporige en ongejustificeerde ordonnantien, verstrekkingen en uitbe- talingen, welke niet door eene merkelijke graad van billijkheid of een verouderd gebruik ten minsten eenigermate zijn gewettigd en gehomologeerd. Zie ook 19 December 1808.
5 Februarij- Regeling der verstrekking van schrijfhe- hoeflen aan het bureau van oorlog.
Per kwartaal kreeg dat bureau: 4 riemen schrijfpapier, klein formaat, Vi riem groot formaat of mediaan,
Digitized by VjOOQ IC
B16 1809. H. W. DAENDEL8.
- riem postpapier,
12 bossen pennen,
3 pond rood zegellak,
3 kannen inkt, 45 pees kaarsen.
4 Februarij. Aamlelling vaneenbelaalmeesier der koffij, geleverd te Karang-Sambong^ levens opziener van de pakhuizen aldaar en te Indramajoe.
Aan dien betaalmeester werd de rang van kapitein toe- gekend en ais inkomen »op ieder pikol van 126 of 128 S:
voor den ontvangst rd* 6, zilver geld,
s » » afscheep naar Indramaijoe . . » 10, > > mits daarentegen zorgende en ten zijnen koste daar stellende een bekwaam pakhuismeester te Indramajoe, welke aldaar voor zijoe rekening en risico de ontvangst en afscheep der koffij zal dirigeren, zonder den Lande iets in rekening te brengen, terwijl de verantwoordelijkheid wegens alle ont- vangene en uitbetaalde gelden, mitsgaders afgescheepte pro- ducten, eenlijk en alleen op hem, betaalmeester, zal bUjven berusten, ten welken einde hij dan ook in het voeren zijner administratie voortaan geheel afgescheiden en onafhankelijk zijn zal van de prefecten der Cheribonsche Sulthans^ en Preanger-ianden, terwijl hij eenlijk ten aanzien van de getrouwe waarneming zijner bediening, het houden zijner boeken, de visitatie van dezelve en de behandeling der producten onder- geschikt zal zijn aan den directeur-generaal, de administrateurs- generaal en aan de surveillance en het oppertoezicht van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden, welke bij dezen gelast wordt deze surveillance en oppertoezicht uit te oeffenen met de meeste zorg en oplettendheid*'.
Zie ook 11 Februarij 1809.
5 Februarij. Regeling der verstrekking van benoodigdheden voor de sloepen van 's Lands equipage-werf te Batavia.
Deze verstrekking werd bepaald, als volgt:
Digitized by
H. W. DAENOEL8. K17
Toor twee schuiten tot bet gebruik voor den tijd van Iwee jaren : 56 ellen donker blaauw of boutelle kleur laken voor twee tenten en zes kussens, 60 ellen franjes, 80 > lint, 8 zakken kapok, 64 ellen Vlaamscb linnen, 2 ponden naaigaren;
en voor de Moorsche sloeproeijers in bovengemelde schuiten voor één jaar: 18 stukken Nankins linnen voor baatjes, 18 » rood kust goed voor broeken, 6 » » . . » gordels,
2 > daties linnen voor tulbanden.
6 Februarij. Voorschrift nopens het aanleekenen van appd.
Ter voorkoming van abuisen wierd goedgevonden en ver- staan, wanneer in den vervolge procureurs of andere personen om appel te laten aan teekenen zig ter secretarij [van Sche- penen] adresseeren, dezelven niet te verleenen als met voor- kennis van den heer president.
7 Februarij. Ontbinding van het collegie van Heemraden te Batavia.
Zijne excellentie de heer Maarschalk en Gouverneur Generaal ter vergadering ingezonden hebbende de door hoogstdenzelven ten papiere gebragte schriftelijke consideratien c. a. nopens de werkzaamheden van het collegie van Heemraden der Ba- taviascbe ommelanden en in hoeverre deszelfs bestaan in de tegenwoordige gesteldheid van zaken nuttig en noodzakelijk kan worden geoordeeld, met voorstel:
Ten eersten : om het tegenwoordig collegie van Ueemraden
Digitized by VjOOQ IC
518 1809. H. W. DAENDEL8.
der BataYiascbe omnielandeD te ontbinden en de fungeerende leden van hetzelve onder dankzegging voor de aandenLaude bewezen dienstep uit hunne posten te ontslaan;
Ten tweeden : om de civiele en crimineele jurisdictie over de ommelanden, ingevolge deszelfs tegenswoordige instructie, ter eerster instantie aan den drossaard te laten verblijven, doch daarentegen alle werkzaamheden, het materieele der voornoemde ommelanden betreflfiMide, welke te voren van het departement van Heemraden geweest zijn en met name het maken, repareeren, onderhouden en vernieuwen van wegen, bruggen, dijken, dammen, waterleidingen en beschoeyingen, zoowel als alle overige werkzaamheden van dat collegie, het op- zicht over de tholhefiingen op de respectieve bazaars daar mede onder begrepen, op te dragen en te demandeeren aan het collegie van Schepenen alhier, met bijvoeging daarenboven van al, hetgeene tot het bestier en directie der posten, pos- terijen en postwagens ter hoofdplaatse en van daar tot Buitenzorg om de Zuid, het Bantamsche om de West en het Grawangsche om de Oost betrekking heeft, alles volgens de nader deswegens te makene bepalingen;
Ten derden: om tot goedmaking van alle onkosten, op de voorschreven administratie en de actueele huishouding van Schepenen vallende, de tractementen van alle derzelver amb- tenaren, van den eersten tot den laatsten daar mede onder begrepen, aan hetzelve collegie in de eerste plaats te laten alle deszelfs tegenswoordige inkomsten ten beloope, vijfjaren door eikanderen geslagen, van rd* 40000 'sjaars en voorts aan hetzelve toe te wijzen:
de revenuen, welke het collegie van Heemraden pleeg te trekken uit het vijf procent van de bazaars ingevolge placcaat van den 4«" FebruariJ 1800;
het een en half procent van den verkoop van vaste goederen ;
de belasting voor het begieten der wegen ingevolge bestuit dezer regeering van den „%Xw 1805;
het een quart en half procent van diverse huizen» tuinen en verdere erven, gelegen binnen de limiten van Batavia en
Digitized by
H. W. OAENDEL8. 519
de buiten-posten, conform de besluiten dezer tafel van den ïl« Jolij 1804 en 27«» Blaart 1805 (');
de verpachtingen van:
de overvaart der Chineesche campoognaar de Ribaldsgang;
de Grawangsche visscberij;
den weg van Anke tot Pessing;
de tbolbrug over de rivier Antjol;
de vaart van Kleenting naar Blandongang;
den overtoom van den Molenvlietschen dijk;
bet land Poetie;
de sluis te Tangerang; en eindelijk het geheel van het gecolligeerde van het oorgeld der paarden en de jaarlijks voldaan wordende contributie van het land Oedjong Menteng;
Ten Tierden: om ten gevolge dezer schikking de archieven Tan Heemraden naar het stadhuis ter verantwoording van den secretaris van Schepenen te laten transporteeren, doch den zoogenaamden Heemraden-tuin per publieke vendutie ten profijte van den Lande te laten verkoopen;
Ten vyfden: om met alteratie en intrekking in zoo verre van het placcaat van den ^-^^ 1800 te bepalen, dat het maken van den grooten weg om de West van Tana Abang tot daar dezelve in den Oosterweg weder invalt, zal komen ten bisten der ingezetenen aldaar en dat de landeigenaren en campongs als van ouds zullen verplicht zijn daartoe het noodige volk te moeten leveren (^);
Ten zesden : om ter compensatie van de vermeerderde werk- zaamheden en verantwoordelijkheid, waarmede Schepenen en in het bijzonder de president van het collegie ingevolge deze nieuwe organisatie zal gechargeerd zijn, aan denzelven toe te l^gen eene verhooging van tractement tot rijksdaalders twaalf duizend 'sjaars;
Ten zevenden: om aan den aftredenden president van het
O Van beide «bla z\jn geeac besluiten aangetroffen.
(') Op 14 Februarfj 1809 is hiervan aao de gemeente kennis gegefen.
Digitized by
n520 1809 H. W. DAENDEL8.
collegie van Heemraden, uit consideratie yan zijn hooge jaren en ondergane teleurstellingen^ deszelfs tegenwoordig tractement te laten behouden, gelijk mede aan den secretaris van dat collegie, tot dat dezelve wederom op eene convenable wyze in 'sLands dienst zal zijn geêmploijeerd, twee duizend rijks- daalders 'sjaars;
Ten agtsten: om bij deze gelegenheid tevens de tot dus- verre gevaceerd hebbende post van vice-president van het collegie van Schepenen voor het vervolg te mortificeeren, doch in deszelfs plaats als oudste lid te benoemen en te laten zitting nemen het gewezen lid van dat collegie, SimonDirksz; voorts den gezworen klerk bij het collegie van Heemraden» van Sprenge, met behoud van deszelfs tegenwoordig tracte- ment, als gezworen klerk bij dat van Schepenen te plaatsen, speciaal aan bet werk der ommelanden geaOecteerd, en mede den eersten bode van Heemraden, Mikkenhagen, met behoud van deszelfs tegenswoordig tractement, beuevens de tien onder hem staande inlandsche oppassers, in dienst van Schepenen te laten overgaan;
Ten negenden: om den fabriek Jongkind op nieuw te iu- jungeeren om ingevolge deszelfs instructie voornoemd coU^e van Schepenen in aanbestedingen als anderzin ts behulpzaam te wezen; en
Ten tienden: om tot het ontwerpen van eene geamplieerde instructie voor Schepenen en alle verdere reglementen, welke hun bestier en administratie conc^rneeren, te verzoeken en te committeeren de heeren leden dezer vergadering, Ghassée en Parvé, met adjunctie van den secretaris-generaal, Munlingfae, en den president van Schepenen, Engelhard.
Is conform besloten.
7 Februari). Verkoop van hel land Doea-ratoes.
Uitgezonderd werden twee, op dat land aanwezige suiker- molens, behoudens welke het land heeft opgebracht 10,600 rijksdaalders (Resol. Ind. Reg. 5 Maart 1809).
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 531
7 Februarij. BepaUng^ ^dat in hêl generaal het Vs 9^- ^deelte der tradementen hetwelk aan de ambtenaren iten dienaren in zilver word uitbetaald^ voortaan pro* ^visioneel zal worden voldaan in papieren van credit imet de bij hei gouvernement bepaald wordende agio*\
Op 13 Maart 1809 ^is ter zake nader bepaald, »dat alle. •ambtenaren» hetzij geheel of gedeeltelijk zilter geld genietende, •instede van in zilver, niet]^de loopende agio zullen worden •uitbetaald, uitgezonderd^de zoodanige, welke verder als Bui- •tenzorg van Batavia bescheiden zijn".
10 Februari]. Regeling der verstrekking van kteeding- stukken, enz, aan officieren.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, ontwaard hebbende, dat sedert jaren herwaards tot kleding der officieren het benodigde laken, passementen, etc. uit 'sLands magazijnen tegens inkoops prijs wierdt verstrekt, zonder dat de voet, waarop die verstrekking moet geschieden, bij eenig besluit was vastgesteld;
en overwegende de onmogelijkheid, waarin de generale rekenkamer voortaan zoude gesteld zijn om na de verbeterde comptabiliteit in alle administratien verstrekkingen van dien aart te valideeren, ten zij dezelve door zodanig voorlopig besluit worden gejustific eerd ;
heeft besloten, dat in den vervolge de verstrekkingen van lakens, casiroiren, passementen, etc, welke tol kleeding der officieren benodigd zijn, uit 'sLands magazijnen zullen ge- schieden, gerekend tegen eene complete uniform en bovendien voor een broek in ieder jaar tegens inkoopsprijs, met dien verstande, dat, wanneer de inkoopen bij den lande zijn ge- daan in papieren van credit, de gelijke som in papieren van credit daarvoor zal worden gerestitueerd, doch dezelfde som met de loopende agio daarenboven, wanneer de inkoop is gedaan in züvere munt.
Digitized by VjOOQ IC
sas
- H. W. OAENDEL&
10 Febroarij. Rkgeling der prijzen van benoodigdheder^ voor het hospitaal te Batavia.
Is besloten de prijsen voor de onderscheidene levens- middelen en benodigdheden voor het hospitaal te Batavia provisioneel te bepaalen, als:
1 wit brood voor 2 koppen rd« — : 4
1 pond rundvleesch » — : 87,
100 goede en volwasschen hoenders » 15
1 catje buffelsyleesch of 1 Vi 8 • —
groenten voor de Ëuropeesen:
. onder de 500 koppen » — : 2
boven de 500 » » — : 1
groenten voor de inlanders » — : V4
visch voor de inlanders:
onder de 160 koppen » — : 2
boven de ISO • • —^ l'/i
^ 1 krandjang aardappels volgens marktprijs,
thans
1 a varkens reusel • — : 10
1 bottel limoensap » — : 16
naaister loon voor een kussensloop » — : 1
» » » » hemd » — : 10
» » » » broek ♦ . »
» » » » beddelaken »
» » » Java's kleedje >
waschloon voor 100 beddelakens, hemden en kussenslopen; het een met het ander
gereekend »
waschloon voor 100 bulzakken »
voor 100 koppen 2 groote vadems brand- hout 'smaaads, de vadem a »
Verder zal de bospitaalmeester geen leverancier van het hospitaal zijn; en alle artikelen van levensmiddelen en be- nodigdheden, welke in 's gouvemements magazynen voorhanden zijn, zullen uit hetzelve op bons geleverd worden, kunnende
' il
5: —
4: —
12: —
Digitized by
I80e. H. W. DAEN0EL8. KS3
kleine aankopen door den hospitaalmeeiter geschieden volgens art. 10 der regeling van den administrativen dienst; echter zal Tan zijn aankopen boven drie rijksdaalders een quitantie ge- produceerd worden.
11 Febniarij. Regeling van het traclemenl van den fiscaal bij den groolen landraad^ tevens groot-djaksa bij het landrgerichl te Samarang.
Dit tractement werd bepaald gelijkstandig met dat van boekhouder, buiten en behalven het genot van die gelden, welke voorheen door de regenten tot onderhoud van den landraad te Semarang wierden gefourneerd volgens de be- paling, bij art. 68 der organisatie van het voormalig gouver- nement van Java's Noord-Oostkust gemaakt.
11 Februarij. Aanstelling van een betaalmeester der koffij^ geleverd door de regentschappen Tjiandjoer en Bui' tenzorg.
De voorwaarden waren: genot van 3 stuivers, zilver geld, per pikol en rang van kapitein. Zie ook 4 Februarij 1809.
11 Februarij. Rang-regeling van de opzieners bij de koffij-cultuur op Java.
Is besloten, dat alle opzienders, welker jaarlijksche leverantie bedraagt 5000 pikols van 126 of 128 £ of daarenboven, zuUen hebben den rang, gelijkstandig aan dien van kapitein, terwijl die genen, welker jaarlijksche leverantie voor alsnog de hoeveelheid van drie duizend zodanige pikols niet heeft bereikt, in rang zuilen gelijk staan met eenen eersten luite- nant, dog opklimmen tot dien van capitein, zodra hunne leverantien het getal van drie duizend pikols zullen bedragen.
Zie ook 24 Februarij 1809.
Digitized by VjOOQ IC
5S4 1809. H. W. DAENDEL8.
13 Februarij. Bepaling^ dat de kommiezen bij *s Lands artillerie'magazijnen slechts van den Gouveifieur-Ge- neraal^ van den Luitenant'Gouvcrneur'Generaal ^ aU commanderende de divisie Batavia, en van den chef van den generalen staf bevelen zouden ontvangen en opvolgen.
Op 9 Maart 1809 is hetzelfde toegepast op den baas- kruitmaker.
-^ Februarij. Formulier voor liet adres van brieven, gericht aan de Hooge Begering.
Is goedgevonden te bepalen, dat voortaan alle brieven en papieren, v^elke aan het ligchaam dezer regeering zulleD worden geaddresseerd, zullen moeten beginnen met het volgend formulier:
Aan hun hoog Ëdelheden, den heer Gouverneur Generaal en Raden, uitmakende het gouvernement van de bezittingen van Zijne Majesteit den Koning van Holland iu Indien.
Hoog Edele heeren.
En om hiervan circulair naar de buiten-kantoren kennis te .geeven.
14 Februarij. Voorschrift nopens rapport-gangers.
Is goedgevonden om voortaan aan het generale secretarie, de bank van leening, vendu-kantoor en den commissaris van oorlog niet meerder dan een rapport-ganger te goed te doen.
Op 21 February 1809 zijn de 31 rapport-gangers bij de generale directie verminderd tot 8 «koppen*'.
14 Februarij. Afschaffing der verstrekking van smeer- kaarsen, olij en katoen aan inlandsclie en paranakan- Chineesche wachten.
Digitized by
180d. H. W. OAENDELS. SIK
15 Februarij. OUgaand rechl op rijsL
Is besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld wordt bij dezen, dat van alle de uitgevoerde rijst van Java, buiten die geeoe, welke zal worden beweezen van den Lande te zijn ingekocbt, boven de daarop reeds gestelde pacht, bij den uil- voer voldaan worde een impost van rijksdaalders twintig, zilver geld, per koijang, in te vorderen te Samarang door den sabandhaar en overigens door de respective prefecten om door dezelven aan 'sLands kas te worden verantwoord ; en zulks ten einde voor te komen, dat bij de enorme duurte van dezen korl om de geheele West van Indien de uitvoer niet surpassere, hetgeen van dezelve gemist kan worden, en om tevens te zorgen, dat de voorraad van den Lande bij verkoop niet ge- postponeerd wordt aan den voorraad van particulieren.
15 Februarij. Regeling van den geneeskundigen dienst bij collegiên en godshuizen te Batavia, Samarang en Soerabaija.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal heeft ter regeling der geneeskundige dienst voor de respective coUegien en godshuisen, zoo te Batavia, als te Semarang en Sourabaija, besloten:
1^ dat voortaan de genees- en heelkundige dienst, zoo voor de justitie, als de onderscheidene godshuisen in ieder der plaatsen Batavia, Semarang en Sourabaija, zal worden be- diend door een stads docter en een stads chirurgijn, welke buiten bezwaar van 'sLands kas in eene voldoende wijze zullen worden gesalarieerd, navolgens eene door de res- pective collegiên van justitie en godshuisen onder approbatie van zijne excellentie te formeren begrooting, met dien verstande nogtans, dat zodanig aandeel, als de hoge Raad van justitie te Batavia mochte foumeeren, als geen kas hebbende, door het Land zal worden voldaan; 2® dat aan ieder stads chirurgijn ter zijner adsistentie zal worden toegevoegd, te Batavia een tweede en een derde chirurgijn en op de overige plaatsen slegts een derde
Digitized by VjOOQ IC
5)6 180d. H. W. OAENDËLè.
chirurgijn, welke almede in voege voormeld zullen worden betaald, zullende voorts alle die geêmploljeerden, hoezeer niet direct uit 'sLands kas wordende gesalarieerd, niet te min ondergeschikt zijn aan den chirurgijn-principaal van het arrondissement, waar onder zij sorleeren; 3^ dat voortaan de leverantie van geneesmiddelen bij jaarlyk- sche aanbestedingen door ieder collegie zal geschieden bij de stads apothecars, dan wel dat de benodigde quanliteiten uit het magazijn van geneesmiddelen tegeu de inkoops prijsen, bezwaard met 50 percent, zal worden geleverd ; en 4® dat van nu voortaan de verpleeging en voeding dër zieken van de genees- en heelkundige dienst zal zijn en blijven afgescheiden en dezelve te stellen onder een huishoudelijk opzicht in de onderscheidene stedelijke hospitalen, wees- en armhuisen. ^ Wordende wijders de chirurgijn en chef welmeld geauto- riseerd en, voor zooveel des noods, gelast om met concurrentie van de respective collegien en administratien deze nieuwe bepalingen te introduceeren en tot stand te brengen.
15 Februarij. Quotisaiie van Mooren en Chinezen.
Dit besluit, hetgeen meermalen in andere stukken wordt aangehaald, heeft men niet mogen aantreffen.
Ten bewijze, dat de bewuste quotisatie eene zaak van aanbelang was, diene het volgende extract uit het raster der besluiten van Daendels van 18 Maart 1809.
Ingekomen zijnde diverse requesten van Moorsche en Ohi- neesche ingezetenen dezer, kolonie, houdende verzoek tot vermindering of geheele ontheffing der hun bij besluit van den 15^ Februart) jongstleden opgelegde quotisatie;
is besloten de daartoe gedane verzoeken door de Mooren:
Patima Binti Takier Mochamat, gequotiseerd op rd' 4000
Hamiet aboe Bakkir Daat , » » > SOOO
te ontzeggen, doch daarentegen de quotisatie der Mooren:
Abdul Ganie Mochamat, gesteld op rd" 15000, te ve^ minderen tot rd* 15500,
Digitized by VjOOQ IC
1d09. H. W. OAËNDELd.
S97
Ibrahim Tjina Marikam, gesteld op rd' 2000, te vermiDderen tot rd* 1000,
Hochamat Sale Abdulla, gesteld op rd* 3000, te Yerminderen tot rd' 1000. en die der Ghioesen:
Kam Tjaog Seeng ?aii rd* 1000 lot rd' 500
Tjio Annia, wed. Ong Mjiaulo.
Thee Konko
Lim Tjoetiang
Tjia Jonko.
Lim TietjoDg
Oeij Tjapko
Jo I. Annio, wed. Tan Soawko .
Loen Toenaio, wed. Tan Tianko.
Nie Englo
Urn Timko
Lim Tjoko
Lim Toseeng
Ko Sioeko
de boedel Lim Tjoseeng
Oog Kiapko
Tan Hoknio
en Toorts van de hem opgelegde quotisatie geheel te ontheffen den Chinees Lim Tjiko, gesteld op een fournissement van rd" 1000.
1000
• 800
8000
4000
ISOO
. 780
2000
. 700
2500
• 1000
1000
800
1000
. 400
1800
. 500
2000
. 1800
2000
1800
1000
. 800
1800
• 800
1000
. 300
aooo
• 800
1000
. 800
1800
• 500
Vermindering van de quoti^üe en vergemakkelijking van de betaling daarvan zijn later herhaaldelijk toegestaan, zoowel aan Enropeanen, als aan anderen.
15 Februari]. Bepaling, dat het i^generaal gouvernement i^met dies bijgebouwen^* (de vroegere woning van den Gouverneur' Generaal in hei kasted Batavia) zoude worden i>ge8teld en gelaten buiten onderhoud'^
Versebeid^ie andere gebouwen, forten, kasenies en opstallen in en buiten Batavia deelden te gelijker tijd in hetzelfde lot.
Digitized by VjOOQ IC
828 IdOd. *H. W. OAENOELS.
19 Februrjj. Herstelling van de school voor ronggeng^s Ie Cheribon.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende de nuttigheid, welke er gelegen is om het volk van Cheribon tot hare oude ge woon tens en vermaken terug te brengen en daardoor terug te trekken van 't geven van gehoor aan onrustige geesten en Hland te eerder in vorige tevredenheid te brengen, heeft besloten den prefect, van Middelkoop, te qualificeeren om, bij de introductie van de nieuwe organisatie der Cheribonsche Sulthans-landen, tevens te herstellen de school van ronkingsmeiden en dezelve te stellen onder 't bestuur van de drie Sulthans, welke de te impendeereude kosten zullen dragen en de voordcelen ervan genieten, zooals zulks van te voren gebruikelijk is geweest; zorge dragende, dat de voet en inrigtingen beter zijn dan de vorige.
Zie ook 50 April 1809.
21 Februarij. Voorschnfhn nopens de oank van leening te Batavia.
Is goedgevonden:
Ten eersten : den directeur en officianten van de bank van leening te gelasten bij de kassa van die bank, voortaan en zedert de bepaling van hunne tractementen, in të nemen en te verantwoorden het meerdere beloop van het bevorens door hun genoten los- en heleen-salaris, dan hetgeen maandelijks daaruit werd gefourneerd tot een extra-toelage aan diverse dienstdoende ten bedrage van rd' 40;
Ten tweeden: om op het een vijfde gedeelte der aan ge- melde officianten en bediendens van de bank van leening toegelegde tractementen voortaan te accordeeren de ioopende agio, zooals die bij deze regeering op de contanten word be- paald, in zelver voege als dit aan aUe ambtenaren thans word
Digitized by
- H. W. DAENDÊLS. 5)$
Ten derden: om de banks-oificianlen ineeraield te qualiO- ceeren ooi met de uitbetaling aan de gezworen taxateurs der vaste goederen van de door hun genoten wordende rd' 50 ter maand ieder te blijven continueeren.
21 Febniar^. Voorschriften nopens periodieke, publieke verkoopingen van lijnwaden Ie Batavia»
Is goedgevonden de vendumeesteren te injungeeren om op de aanvrage van zoodanige lij watiers, als genegen mogtenzijn opzettelijk vendutien van lijwaten aan te leggen, daartoe om de drie of zes maanden gezette verkoopingen te houden, welke agt a veertien dagen bevorens op de gewone wijze aan het publiek zullen moeten worden geannonceerd; blijvende vendu- meesteren dien onverminderd gehouden tot den verkoop van zoodanige partijen lijwaten, als hun door de respective vendu- bouders zullen worden voorgelegd.
21 Februarij. Toekenning aan de hooge militaire vier- schaar van Hollandsch Indie èener som van 550 rijksdaalders *sjaars voor y>kamcr-ongeld€ifC\
Aan den hoogen Raad van justitie was eene gelijke som tot hetzelfde doeleinde toegestaan.
21 Februarij. Oprichting van een bureau der genie, artilletie en militaire nwuvementen.
Cpnsideerende :
dat de chef van het gouvernement dagelijks benoodigd heeft kaarten en plans van differente gedeeltens van de be- zittingen van Zijne Majesteit den Koning in Asia;
dat deze kaarten thans nog zoo gebrekkig zijji, dat aan derzelver verbetering dient te worden gewerkt, hetgeen niet anders als onder hoogstdeszelfs oog geschieden kan;
dat hoogstdezelve dagelijks benoodigd heeft het maken van projecten, teekeningeu, examinutien van rapi>orten, enz., tot de genie betrekkelijk:
fLA&AAT-BOll OUL X?. ^ 34
Digitized by VjOOQ IC
|(}0 IdOd. H. W. OAENDCLS.
dat de a^elagenheid van den ckefder genie niet fenuiileert, dat door bem aan bovenstaande requisiten kan worden voldaan : heeft on deze en meer andere redenen besloten op Ie rigten bij zijn persoon een bureau van genie, ariiUerie ea mililaire mouvementen, hetwelk gechargeerd wordt: 1^ net alle werkzaamheden, de genie betreffende; 2^ met het ontvangen en examineeren van alle rapporten
van de genie, artillerie en militaire mouvementen; 3^ met het coucheeren op bekomene order van alle bevelen
aan de genie, artillerie en tot de militaire mouvementen
betrekkelijk; 4® met het projecteeren en in orde brengen van alle gevraagde
plans, teekeningen en memorien, bovenstaande materiên
concerneerende; S® met het formeeren van een nieuwe kaart van Java, tot
basis nemende de kusten, speciaal die van het Noorden
en 't Westen, naar de beste zeekaarten, en 6® verder met al hetgeen, waarmede het bureau of particuliere
leden van dien zal of zullen worden gechargeerd. Lastende, dat alle kaarten, plans, memorien en leekeningen, de genie specteerende, naar Buitenzorg zullen worden over- geibragt, zoowel die zich mogten bevinden bij den chef van de genie, dan wel op andere plaatsen, waarvoor hij, kolonel 'van de genie, verantwoordelijk wordt gesteld. Zie ook 9 Junij 1811.
23 Februarij. Order voor de commiezen vmi '« Lands arttUerie-fnagazijnen, de wapenkamer en hel lahora^ torium.
De conumsen over 's Lands artillerie magazijnen, de wapen- kamer en het laboratorium zullen aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal indienen een duidelijk versis^ van hunnen tegensrwoordigen voorraad, werkzaamheden- en lienodigdheden en daarmede voorlaan een ieder in den haren van maand tot maand continueren.
Digitized by
180Ö. H. W. DAEN0EC8. ]^1
Zij doen geene yerstrekkingen, aanbestedingen, inkopen of afschryringen, noch ondernemen eenige werkiaarohedra, dan na daartoe gedane petitie en bekomen Gat Tan zijne excel- lentie den Maarschalk en GouTerneur Generaal of op een order van hoogst denzelven, yan den Luitenant-Gouverneur- Generaal of van den chef van de generale staf.
23 Februarij. Aamielling van een onder-prefecl te Pasoe- roean.
Zijn tractenient bedroeg 3000 rijksdaalders, zUrer geld, *8Jaars en zijn rang was naast dien van den onder-prefect Ie Bankalang.
!24 Febmarij. Toekenning aan den commissaris-generaal der marine van denzelfden ratig, als aan de inspecteurs- generaal der kof fij -cultuur en der houtbosschen was toegekend^ naar ouderdom van aanstelling.
24 Februarij. Wijziging van de rang-regeling der op- zieners bij de koffij-cultuur op Java, vastgesteld op 11 Februarij i809.
In ampliatie op de resolutie van den 11*^ dezer, waarbij de rang der opzienders over de koffij-plantngien op het eiland Java is vastgesteld, is besloten, dat de opzienders, welke on- middelijk bij den inspecteur-generaal der kofTij-culture en onder zijne directe orders worden geéiuploijeerd, even als de opzienders, welker jaarlijksche leverantie drie duizend pikols van 126 of 128 pond of daar Imven keilraogt, zullen hebben den rang, gelijkstandig aan dien van kapitein, nogtans met de autoriteit boven alle andere koflij-opzienders.
27 Febmarij. Toekenning aan het bmten-hospHaal te Batavia van 60 slainm en 5 slavinnen.
Op 26 April 1800 is ten behoeve van het laboratorium bet aantal slaven met één vermeerderd.
Digitized by VjOOQ IC
55J 1609. H. W. OAENDËLS.
28 Februarij. Toekenning van fafel-geld nan cadetten, — Maandeltjksche verstrekkingen aitn Moorsche zeelieden bij de equipage-werf te Batavia.
Is besloten: 1^ aan de kadets in kolonialen zeedienst, welke gearmeerde vaartuigen comuiandeeren, te accordeeren een tafelgeld, gelijk met dat der kadets vandederdeclassebij 'sKonings marine, ten bedrage van drie rijksdaalders 's daags; 2^ de maandelijksche verstrekkingen voor de op 'sLands equipage-werf te Batavia bescheiden Moorsche zeevarenden gelijk te slellen met die van alle verdere, iiilandsche zee- varenden en de gemelde verstrekkingen bij deze gelegen- heid algemeen te bepalen op: vijftig ponden rijst, vier » gedroogde visch,
een bottel klappus olij, vier ponden dinding, } 'smaands,
een bottel azijn, twee ponden suiker, drie » zout, een half mutsje arak 's daags. Voorts voor honderd mannen een groot vadem brandhout of een vadem van 18 voeten lang en C voeten hoog; terwijl voorts verstaan is met deze en de in het vooi^aande artikel gemaakte bepaling het op den 9"^" April 1808 gearresteerd tarief van tafelgelden en randsoenen te amplieeren.
^s'i^- Toekenning van een voorschot aan de ambte- naren bij de generale directie.
Is goedgevonden en verstaan, dat aan de tegenwoordige ambtenaren van.de generale directie, onder den titel van voor- schot om uit de hetfing van % percent, welke aan dezelve ten laste der koopers is toegestaan op het verkoopsbed ragen der door vreemdelingen bij den Lande ingekogt wordende'
Digitized by VjOOQ IC
H. W. DAENOELS. |^53
producten te worden gerecouvreerd, uit *s Lauds kas zal worden uitbetaald, als:
aan den heer directeur^eDeiaal rd 10000
aan de administrateurs-generaal, ieder rd« 1000
©f voor beiden • 4000
en aan mindere ambtenaren gezamentlijk » 200 )
of in alles ~rA* 16000
in zilveren munt te betalen met de jongst bij deze regeering bepaalde agio vau '/i percent; zullende voorts hetgeen sints primo Januarij dezes jaars op het gemelde '/i Percent is in- gekomen en. verder zal worden geheven, in faveur van *sLands kas moeten worden overgebragl, tot dat het geciteerde voor- schot in zyn geheel zal zijn geliquideerd.
De voordeelen, aan bedoelde ambtenaren toegekend op !26 Januarij 1808, waren onbeduidend geworden door de strem- ming in den buitenlandschen handel.
28 Februari) . Int rekking van hel bepaalde op 5 April 1808 nopens koper geld.
Is goedgevonden en verstaan de uilbetalingen der «fracte- menten van de mindere dienaren, item de aanbestedingen, koelie-gelden aan de respectieve administrateurs en diverse kleine, maandelijksche afbetalingen, dewelke ingevolge besluit dezer regeering van den 5*" April anno passato in koperen mont wierden afgelan^d, te doen cesseeren en die wederom in papieren van crediet te laten geschieden.
28 Februarij. Opheffing van hei beslag op Macaoschc schepen.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat gebleken is, dat het Porlugeesche gouvernement Ie Macaode Hollandsche factorij-bedicndens wel behandelt en de Hollandsche eigendommen respecteert, zonder zich, uithoofde van het voor-
Digitized by VjOOQ IC
5^4 1B09. H. W. 0AENDËL8.
gevallene met de kroon van Portugal in Europa, iet$ vijandige tegen ons te veroorioven, toouende ter contrarie de grootste indfgnatie en afkeer over de viotatie, door Ëngelscben jongst te Macao gepleegd;
overwegende mitsdien, dat het Porlugeescbe gouvernement te Macao en bare ingezetenen niet kunnen worden geconside- r^ert als vijanden van Zijne Majesteit den Koning van Holland;
heeft besloten, dat het besbig, 't welk provisioneel op de Portugeesche schepen van Macao in de havenen van dit eikiid is gelegd in de onzekerheid, welk gedrag het gjouvemement aUaar zoude houden, alsnu zal worden opgeheven en gedachte schepen, zoowel als degenen, welke verder van daar op deze koloniën mogten komen navigeeren, zullen worden geaccoeil- leerd en behandeld als neutrale schepen.
Zie ook 9/16 Augustus 1808.
1 Maart. Bepaling, dal op alle crimnecle vannisiien fiat executie' door den Gouverneur-Generaal moest verleend worden.
Zie ook 4 Julij 1811.
2 Maart. SpUising van liel toezicht op civiele en mililaire bouwwerken te Batavia.
Is besloten den opziender, Johannes Jpngkind, tedechargeeren van bet toezicht over de militaire gebouwen, als bij resolutie van beden onder eene afzonderlijke inspectie van den lieute- nant-kolonel der genie, Scbultz, zijnde gesteld, en aan hem blootelijk, onder den naam van Lands architect, het opzicht te laten over 's Lands en stads civiele gebouwen.
5 Maart. Gelijkstelling der tractementen van de twee substituten van den advocaat-fiscaal met dat van de substituten van den bailluw.
Zie ook 17 Januarjtj 1809.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDCLS. ||5K
5 Maart. Machtiging op hei coUegie van Schepenen onder zekere voorwaarde voort te gaan met den verkoop van rijst voor rekening van den Lande aan de schamele gemeente te Batavia.
Die Toorwaarde luidde, dat het jaarlijksche rerlies opdien verkoop niet meer dan 2,000 rijksdaaüers mocht bedragen.
5 Maart. Opheffing van de betrekking en van ha kantoor van den gehémêchryver.
Die betrekking werd «nutteloos" geacht, in verband met de reeds veranderde en nog te veranderen werkzaamheden.
3 Maart. Yeinietigjing van credit-brieven.
Vermits het provenu der landerijen, welke bevorens het eigendom waren van de inlandschc commandanten, doch sints aan den Lande getrokken en conform de deswegens genomene resolutie dezer regering van 13 September 1808 voor pa- pieren geld waren verkocht geworden ('), eerlang stond in
(') De aaogebaalde resolatie Inidt, als volgt:
D0 heer Laiteoant-Goiifenieir-Geiicraal de fergaderiog wijders gepropeieerd bebbetidc om, coaforin de gemaoifestoerde inteniie van zyne excellentie den beere Maarschalk en Gonverocur-Generaal, aan de iolandscbe commandanten, Mochamat Pridan Soisalella Babandan, Acbmat Soeta Wangsa Poerba Nagara en Mochamat Soedan Saraboedien Poespa NaQa Wedana, tot tegemoedkoming Toor bet gemis der inkomsten, welke tot heden door ben z^n geaoten van de door ben beheerde landergen. welke eerstdaags ten voordcele van den Lando zallen worden Yerkocbt, jaarl^ksch twee derde gedeelte te valideeren van belgeen die landen volgens hunne opgaven hebben opgebracht, als: aan den commandant, Mochamat Pridan Soisalella Babandan, voor het land Kedong Badak, volgens opgave in het laatste jMr gerendeerd hebbende rd* 4090:36. voer twee derde gedeelte rd« 3727:8;
aan don commandant, Achmat Soeta Wangsa Poerba Nagara, voor de landen Nambo, Baccassie en Papisangan, 's jaarlijks opbrengende rd* 5050, voor twee derde gedeelte rd" 2033:16, en
aan den commandant, Mochamat Soedan Saraboedien Poespa Naga Widana, voor de landen Doerian Sariboe en Tjoeroek of Tjinanka, opbrengende rd* 1007, voor '/s gedeelte rd* 675:16, alle in te gaan met primo October aanstaande;
en om wgders den verkoop van die landerijen te bepalen op Woensdag den
Digitized by
S36 leoe. H. W. OAENDELS.
\e komen en dit papieren geld, zoo wel als^ het rendement der domeinen, welke volgens het door deze regeering in het voorleden voorjaar geresolveerde verder in dit jaar staan te worden gevenduceerd, was gedespicieerd om verbrand te worden, benevens nog een parlij credit-brieven, die door ouderdppi defectueus en voor de circulatie onbekwaam ge- worden zijn, voor welke laatste, als niet onder het aangehaalde besluit begrepen, nochtans anderen uit het provenu der do- meinen zonden moeten worden ingeruild, door welke operatie de massa van deze mant considerabel verminderd en dezelve tol meerder waarde gebragt zoude worden ;
vermits bij de vernietiging der gemelde credit-brieven niet te veel solemniteiteiï kunnen worden geobserveerd, ten einde hel publiek te overtuigen, dat de onderwerpelyke vernietiging is ten uitvoer gebragt en aan hetzelve te benemen alle on- zekerheid, die anderzints omtrent dezen maatregel nog zoude kunnen worden gevoed en het nuttig effect daarvan eluderen ;
is goedgevonden: 1^ om zich in de keuze van het locaal te bepalen tot het balcon voor l^et generale gouvernement binnen het kasteel ; 2® om het verbranden der credit-brieven te laten gevolg nemen ten overstaan van eene politieke en eenejustitieele commissie, bestaande de eerstgemelde uit den directeur- generaal en twee leden dezer vergadering en de laatst- genoemde uit den president, twee leden en den grifffer van den hoogen Raad van justitie, geassisteerd door den deurwaarder van gemelden Raad: 3® om door den directeur-generaal naauwkeurige lijsten .van deze credit-brieven in een voldoend gelal te doen formeeren ten einde, door zijn Edele ondertekend, ten dage der ver- branding aan de leden der beide commissien te worden gedistribueerd ;
21"» dezer, doch dezelve, mei alteratie van het op den 9" Aagnslus laatstleden genomen besluit, alsnu te laten geschieden door vcndumcesteren, ten overstaan van eene commissie nit het collegie van Hecmradcn, zo is goedgevonden en ver- staan /jch met gedachte voorstellen Ie conformeercn.
Digitized by
■^^
t»
- H. W. OAENOEL8. 557
om op gelijke wijze door den directeur-generaal te doen vervaardigen sexies van de ditrerente credit-hrieven, die verbrand zullen worden, om door zijn Edele, hg cahiers geliasseert, te worden overhandigt aan de gecommitteerde leden van de hooge regeering en door deze weder aan de leden van de justitieele commissie, ter confrontatie met de lijsten, mitsgaders door hel jongste lid der ge- dachte justitieele commissie verder aan den griffier van den hoogen Raad, met de verpligling voor den laatsten om overluid en distinctelijk te annonceeren de nommers en waarde der credit-brieven, die hem telken reize ter vernietiging worden overgegeven;
5** om de gedachte credit-brieven voi-volgens met een tangetje of ander instrument dooi^ den griffier van den Kaad van justitie te doen vast houden en door den deurwaarder van den hoogen Raad van justitie met een kaars daarin den brand te laten steken, de eene partij na den anderen, tot dat de geheele vernietiging zal wezen geélfectueerd :
6^ om, nadat de dag tot de solemnisatie hiervan zal wezen bepaald, daarvan bij publicatie, zowel aan de gemeente kennis te geven, als van de nommers en geldswaarde der credit-brieven, welke ter verbranding zijn geprojecteerd, en van de ceremoniën en formaliteiten, die daarbij zullen worden in acht genomen, met uitnoodiging aan een ieder om daarbij, des verkiezende, tegenwoordig te zijn.
3 Maart. Inlijving van hel reijenl schap Tangcranfj bij de Balaviasche ommelaiiden.
De ex-regent (Aria) kreeg een pensioen van 1 !>()() rijks- daalders, züver geld, 'sjaars en zijn vroeger gebied kwam onder de jurisdictie van Schepenen en van den Drossaard.
-^ Maart. Regelingen nojiens de Balaviasche ommelanden.
Het voorstel van Daendels ter zake, waarmede de Raad van Indié zich vereenigde (evenals trouwens met nagenoeg al zijne voorstellen), luidde:
Digitized by VjOOQ IC
538 1809. H. W. DAENOËLS.
Vooreerst, in plaats van de vorige verdeeling in drie dis- tricten om de Oost, Zuid en West, voortaan de ommelanden te verdeelen in twee quartieren, het Ooster en Wester quar- tier, gescheiden door den grooten Wester v^eg, loopende van Batavia naar Buitenzorg; om voorts een ieder van deze quartieren wederom te splitsen in twee schout ambten, waai*van de limiten, elk in het bijzonder, nader zouden worden bepaald ; en om provisioneel het verblijf der beide schouten van het Ooster quartier te bepalen voor den eenen op Tjilin- tjing of op eene andere plaats, zoo de verkoop van deszelfs tegenswoordige wooning op Tjilintjing daar tegen geen oh stade mogt opleveren, en voor den anderen op Tjibinong;
om die van het Westerquartier hun verblijf te doen houden, den eenen op Tangerang en den anderen op zodanige plaats, als daartoe nader aan deze regeering zoude worden voorgedragen ;
en om eindelijk het land Jacinga, uithoofde van de slechtere geaarlheid der ingezetenen aldaar, mede te stellen onder eenen afgezonderlijken onderschoul, sorteerende onder het laatstgemelde schout ambt in het Wester quartier, doch des niet te min tevens aan de onmiddelijke oi*ders van den drossaard ondergeschikt.
Met verdere propositie om het tractement van den onder- schout van Jacinga te bepalen op rd* 50 ter maand en om voorts aan de schouten in het algemeen toe te kennen den rang, gelljkstandig aan dien van kapitein.
Zie ook 28 Maart 1809.
3 Maart. Heffing door land-eigenarm van huur, pacht of recognitie.
In hare vergadering van 3 Maart 1809 behandelde de Hooge Kegering het navolgende «schriftuur" van den Gouverneur- Generaal.
Hoog Edele Heeren.
Daar de algemeene, herhaalde klagten over de schaarsheid van het rijstgewas in de Bataviasche ommelanden en de ge-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 539
ringe Yoortgangen van den landlmuw in dezelve reeds dikwerf ftrtfne aandacht hebben getrokken, zoo meen ik een der Yoor- naanisle oorzaken van dezen agterhjken staat gevonden te hebben in eene bepaKng, met welkers invoering de hooge regeering in der tijd ongetwt)ffeld joist het tegenovergestelde bedoelde.
Ik beoog namelijk de wet ('), waarbij bet
aan alle landeigenaren in de Bataviasche ommelanden is ver- boden meer dan een tiende gedeelte van het product hunner landen aan huurpachl of recognitie van dcrzelver opgezelenen te mogen bedingen.
Niet alleen dat deze wet eene harde bepaling van liet regt van den eigenaar om naar welgevallen over het zijne te be- schikken en eene ontmoediging inhondt voor een ieder, die bezitter van eenige landerijen in de Bataviasche ommelanden is of wenscht te worden, maar ongetwijOeld is het ook, dat daardoor aan de aaugeborene traagheid en ijvertoosheid van de Javaansche opgezetenen en gebruikers dezer landen een nieuw voedsd wordt gegeven; de voornaamste prikkel, welke den inlander tot eenen meerderen arbeid zoude kunnen aan- sporen, — het vooruitzicht namelijk om daardoor op zijnen voor- ouderlijken grond gezeten te blijven, — uitgedoofd; dealgemeene industrie veragterd en de landbouw onderhouden in dien staat van kwijning en stagnatie, waarin dezelve zich nog bevindt.
Ik behoef aan het wijze doorzicht van u hoog Edelheden het algemeene principe niet te ontvouwen, dat eene vermeer- dering van belastingen, zoolang zij bet vermogen der ingezetenen niet te boven gaat, tot eene opwekking strekt van alle takken van nijverheid en tot vermeerdering, zoowel van de welvaart van particulieren en van aUe producten van hunnen vlijt en arbeid, als van de inkomsten van het gouvernement, terwijl
(') Deze hiaat, in allo geraadpleegde exemplaren van dil stnk voorkomende, is vermoedelijk uiei zooder reden oningevuld gebleven. Want eene wel or wet- telijke bepaling als die, waarop DaendeU zich hier beroept, is nergens aangctroOcn- Zfjne redenering berust alzoo hoogst waarschijnlijk op eene fictie.
Digitized by
540 1809. H. W. OAENOEtS.
het in 'toog valt, dat ditzelfde principe mede toepasselijk is op de voordeelen, welke de bezitters van landerijen door parliculiere schikkingen van derzeiver opgezetenen en gebruikens weten te bedingen ; en het belang der eigenaren om door een te groot bezwaar de opgezetenen hunner landerijen niet van dezelve te verwijderen tot een genoegzamen waarborg strekt, dat zij in dezen het vermogen der ingezetenen niet zullen te boven gaan.
Ik twijfel dan ook niet, of u hoog Edelheden zullen met mij inzien, hoe onstaatkundig de voorschrevene bepaling geweest zij en dal daarin welligt de voornaamste oorzaak gelegen is, dat de Balaviasche ommelanden tot nu (oe buiten staat ge- weest zijn om eenen genoegzamen voorraad van rijst voor de hoofdplaats op te leveren.
Ik vleie mij daarent^en, dat eene opheffing van alle re- strictien, welke ten dezen opzichte op het regt van eigendom gelegd waren, een heilzame uitwerking op de vermeerdering, zoowel van dit, als van alle andere producten van den landbouw hebben zal; en daar ik bij dit motief nog kan voegen de consideratie, dat de meermelde bepaling door den gewoonen loop van zaken reeds bij vele landeigenaren in onbruik ge- raakt is en dat eene opheffing van dezelve op dit moment van eenen bijzonder voordeeligen invloed zijn zal op de door mij voorgestelde vendutie van 's Lands domeinen in het Tan- gerangsche en verder in de ommelanden, zoo vertrouw ik ook, dat u hoog Edelheden geene bedenking zullen maken om zich te conformeeren met de propositie, welke ik bi]
dezen voordrage om de wet . . , waarby
bepaald is, dat de landeigenaren in de Bataviasche ommelanden niet meer dan een tiende gedeelte van de voortbrengselen liimner landen bij pachthuur of recognitie zullen mogen trekken, af te schaffen en om voortaan het regt van eigendom ten dezen opzichte van restrictien en bepalingen te bevrijden.
Het eenige, wat de Hooge Regering in hare resolulieu
Digitized by VjOOQ IC
IdOd. H. W. DAENOÉLS. 541
naar aanleidiDg van dil stuk liet aanteekeneD, luidt : «iscon- "form het opgemeld voorslel besloten: en zal de gemeente «hiervan bij publicatie tot narigt en informatie worden «kennis gegeven", aan we\k laatste is voldaan bij publicatie van 13 Maart 1809, welke niet anders dan eene bijna woor- delijke herhaling van het vooorstel van Daendels beval. Zie ook 27 November l807.
4 Maart. Verheffing van Anjer^ Tjerila en Tjeringin lot rcgcitlschappen.
Is besloten goed te keuren de door den prefect te Bantam, J. W. Moorrees, daar gestelde provisioiieele verdeeling van Anjer, Tjerila en Tjeringin in drie districten of regentschappen, hebbenile de volgende limiten, als:
I* dat van Anjer, beginnende met de kampong Tjeromo, gelegen aan den weg van Bantam naar Anjer, tol aan zee en van daar tol op een half uur of anderen, nader te bepalen afstand van den Noordelijken oever der rivier Passé lenang; 2" dal van Tjerita, beginnende mei de opgemelde grensschei- ding en sluitende aan Tjeringin, en 5^ dat van Tjeringin, de kampongs Tjeringin, Laboang en Zuid- of landwaarts in tol Patojo.
5 Maart. Inslrnclie voor de Europeesche opzichters bij de hont'Stapel'plaatsen.
Art. 1. De houtwerken, welke onder hel opzicht van de leden van administratie en de verschillende departementen gekapt en vervolgens afgevoerd worden, ontvangen zij op de stapelplaatsen onder hun opzicht.
Art. 2. Zij zullen, zoowel als de hun toegevoegde manda- doors en koelie's, onmiddelijk aan den Commissaris Generaal der marine zijn gesubmilleerd.
Art. 5. Omtrent de vjm de kapplaatsen aangebragte en door hen ontvangene houtwerken zullen zij, zoowel als van bet weder
, Digitized by VjOOQ IC
g^a 180d H. W. OAËNOELS.
algezondene en nog resteerende hout, rapport 4oen aan den commissaris over de houtwerken.
Art. 4. Zoodra er houtwerken op de stapelplaatsen worden aangehnagt, zullen zij die exactelijk meten, wel nazien, of dezelve gaaf en goed zijn, en vervolgens ieder bij zijne sor- teering leggen.
Art. 5. Bij het stapelen der houtwerken zullen zij zorg dragen, dat dezelve behoorlijk van onderlagen zijn voorzien en daartoe uitkiezen droge plaatsen, zoo na mogelijk aan 't strand of rivier gelegen, wel in Hoog houdende, dat bij hoog water dezelve voor schade bevrijd leggen.
Art. 6. Zij zullen een juiste aanteekening houden van de houtwerken, die zij ontvangen, met bekendstelling, van waar dezelve zijn aangebragt, zoomede bij aflevering, aan wien en naar welke plaats dezelve onder quitantie dan wel cognosse- ment van verzending (dat door den ontvanger behoorlijk moet geteekend zijn) zijn geleverd en dit tegelijk observeeren in 't rapport, dat door hen van deze ontvangst of afscheep aan den Commissaris Generaal der marine werd ingediend.
Art. 7. Door de inlandsche opzichters, welke de onder- geschikte stapelplaatsen administreeren, zullen zij zich wekeiyks een behoorlijk verslag hunner werkzaamheden laten dóen ; zij zullen dezelve dikwijls gadeslaan en voor alle malversatien en diefstallen waken.
Art. 8. Zij betalen de sleep-, trek- en koelie-loonen, welke op de stapelplaatsen en verders door den afscheep der hout- werken worden verdiend, alles navolgens het daartoe bepaald tarief, kunnende zij het daartoe benoodigde bij den Commis- saris Generaal der marine ontvangen tegens afgave van quitantie.
Art 9. Van hetgeen hun ter goeder rekening wordt voor- geschoten, zullen zij accuraat boekhouden en daarbij bewaren de hew^zen, die zij van de daarvan gedane betalingen ontvangen.
Art. .10. Zy zuUen van de door hen ontvangene houtwerken behoorlijk quitantie geven en rescontre van de geleide-briefjes, die iezelve van de hoschgangers of het lid der administratie vergezellen, wuai'by kehoorüjk bekend moet slaan het getal,
Digitized by
- H. W. 0A£NDELS. $45
lengte, breedte en dikte der hoiitwerkeD, zooraede het getal der spannen batfels, waarmede dezelve zijn* afgevoerd..
Art. 11. Geene houtwerken mogen door hen worden ont- vangen, waarop hat merk van den Lande en het eontra-raerk der plaatsen, waar dezelve gekapt zijn, niet staat uitgedrukt. Art. 12. Indien eenige houtwerken door hen onbekwaam worden gekeurd, zullen zij hiervan direct kennis geven aan dee Commissaris Generaal der marine en deze houtwerken apart opstapelen.
Art. 13. De ondervolgende houtwerken, wanneer daarvan eisch wordt gedaan, worden door het volk van de blandongs aan de stapelplaatsen geleverd en daarvoor aan hen direct in zilver geld of in duiten uitbetaald, als :
100 tonne planken rd'
100 leggers duigen
100 kruitvat duigen
sirappen, hel pees
1 kleine krommer of knie tot boots en schuiten
1 lade hout
l piek stok
1 wisser of aanzetter
1 kruit tafel plank met deszelfs rand en schoon gemaakt ^ 2U : —
Art 14. Eindelijk zullen zij direct verantwoordelijk zijn voor alles, wat onder hunne administratie wordt gesteld, en wel zorgen, dat hunne boeken gedurende elTen zijn, om ieder oogenblik, wanneer de Commissaris Generaal der marine zulks begeert, opening van zaken te kunnen geven.
7 Maart. Afgchaffing van het la8^gdd.
Is besloten het lastgeld, 't welk bevorens op Sourabalja, Samarang en andere plaatsen op Java, viiór de introductie van het ankerage-geld, van de differente, aldaar ten handel komende schepen en vaartuigen pleeg te worden geheven, in ip trekken en af te schaffen, gelijk hetzelve wordt ingetrokken en afgeschaft bij dezen.
•d' 5
: —
. t>
; —
. 1 :
12
» —
: V«
. 4
•
4
: —
» 2
: 7,
» 2
: V,
Digitized by
^44 1809. H. W. DAENOËLS:
7 Maart. Beslraffing van het willekeurig aanbrengen van mjzigingen in gouvernemenleele stukken.
Is goedgevonden lé verklaren, dat degene, welke zig na deze permitteeren zal in de notulen dezer regeering or andere, legale aden van bet gouvernement eenige verande- ringen te maken, die niet onder schrijffouten of diergelijke correctien van geen belang kunnen (^oi*den gerangscbikt, maar betrekking hebben op zeer wezenlijke poincteu, daar- over' met cassatie van zijn ambt zat worden gestraft, behoudens de actie van den fiscaal, wanneer daarmede ver- zwarende omstandigheden gepaard gaan.
7 Maart. Last tot het bouwen van het paleis te WeUe- weden.
Is besloten een nieuw gouvernements hfitel op het ruime plein aan de Oostzijde van het campement Weltevreden te laten opbouwen en de door zijne excellentie daarvan toe- gelegde plans en teekeningen te blijven inwagten ; en voorts den thuin (') en de daaraan verknochte bazaar van Welte- vreden bij publieke vendutie, bij percelen en in massa, nadal het* hoogst zal worden gemijnd, te doen verkopen (^) en de daaruit te proflueeren penningen, betaalbaar in papieren vao crediet, te affecteeren tot de onkosten, welke de exstructie van dat hotel zal veroorzaken.
Het door Daendels voor dit gebouw op 28 Maart 1809 vastgestelde plan luidt, als volgt:
Het gouvernementaal gebouw op Weltevreden zal hebben twee venliepingen en de volgende dimensies, te weten:
het front, de muren medegerekend, 242 voeten;
in de breedte 84 voeten, de muren medegerekend;
ter Westerzijde van dit hoofdgebouw zal eene poort van
() Voormalige residenlie van den Gouverneur-GeneraHl. () Volgens Daendels leverde dat terrein «geenc gelegenheid lot de plaatsing •fan een gebouw, 't welk aan de waardigheid van het gouvernement zoude voegen**.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENOËL8.
1S45
36 voeten breed, de zijstukken medegerekend, toegang tot hetzelve geven en naast ieder van dezelve een ziJgelK)Uw van 80 voeten in 't (ronft en even zoo diep als het hoofd- gebouw geplaatst worden;
agterwaards de zijgebouwen zullen, mede van twee ver- diepingen boog, de nodige localen onder een dak gebouwd worden voor de bureaux, logeer- ver trekken, kamers voor de huisbediendens, paardeslallen, wagen-remises, slaven-ver- Irekken, dispens, etc. , z04)danig, dat deze agtergebouwen met het hoofdgebouw een langwerpig vierkant formeeren en ieder derzelve door een vleugel, mede van 80 voeten facade en ter breedte van 50 voeten voor de beide vleugels zelve, geiermineerd worden.
-~ Maart. Verkoop van lunU bij kavelingen.
Is goedgevonden met alteratie van het besluit dezer re- geering van den 6^ JanuariJ jongstleden de houtwerken, bij het gouvernement voorhanden, alsnu voorlaan tegens de daar?oor gestelde prijzen te laten verkopen, niet minder dan bij kavelingen van twintig stuks balken, waarvan naar keuze door des begeerende zal kunnen worden genomen, als:
een kavcling van:
2 balken van 30 voet, dik van 1^ tot 6 duim.
i .
. 29 .
. . . 12 .
6 .
4 .
. 28 .
. . . 12 .
6 .
6 .
. 27 .
. . . 12 .
• 6 >
6 .
26 <
. . . 12 .
6 •
6 .
. 25 .
, . . 12 .
. 6 .
6 .
24 >
► . . 12 .
5 *
8 .
22 •
. . . 12 .
5 *
^ hiervan de gemeente bij billet kennis te geeven. Zie ook 1 September 1809.
9 Maart. Reglement voor de koeli's, in dienst van de Regering,
Art. 1. Tot het betalen der koelies zal door het goQver-
/GcRDgle
^lUT-MBI OKBL If.
Digitized by ^
546 180e. H. W. OAENOELÖ.
nement worden geémploljeeri het opperhoofd oyer het generale tractenients-kantoor.
Art. ^. leder administratie zal des Zaterdags 's middags aan gemeld opperhoofd inzenden een lyst van de koelies, die in de afgeloopene week gewerkt hebben, met eene distincle aantooning, hoeveel dagen werkens ieder koelie te goed heefl, en bekendstelling van ieders naam, op welke lijst de somma van het bedragen zal moeten genoteerd worden.
Art. 3. Ieder koelie, hetzij Chinees of Javaan, zal des middags of 's avonds, als hij uit het pakhuis gaat, ontyangen een loodje van carton, waarop aan de eene zijde met gedrukte letters de naam der administratie en aan de andere zijde het woord Chinees of inlander zal bekend staan.
Art. 4. Van deze loodjes zullen in ieder administratie worden afgegeven 150 p' voor de Chineesen en 250 })• voor de inlanders en zullen dezelve met druklelters genommerd zijn van 1 tot 150 en 250 respective.
Art. 5. Des Maandags middags om 5 uuren zal gemeld opperhoofd in het kasteel moeten present zijn en aldaar op eene plaats, di« daartoe bet best geschikt is, de gemelde koelies afbetalen, een ieder na het getal loodjes, dat hg vertoond, welke loodjes moeten overeenkomen met het getal dat op de bovengemelde lijst ten behoeve van den houder is genoteerd, waarna die lijst door den verstrekker wordt geap- poincteerd voor accoord en voor de uitbetaling geteekend.
Art. 6. De opgemelde lijst, benevens de daartoe behooreode loodjes, zullen door den verstrekker of door iemand van zijnent- wege des Dinsdags morgens worden gebragt ter generale rekenkamer om aldaar nagezien, geconfronteerd en geappro- beerd te worden, zullende de lijsten en de loodjes dadelijk in de respective administraties terug bezorgd worden.
Art. 7. De verstrekker zal des Maandags 's morgens uit kas op ordonnantien ontvangen zooveel koper geld, als bij ter uitbetaling der koelies navolgens de opgemelde lyst noodig heeft.
Art. 8. Gemelde ordonnantie zal door den groot-kassier kunnen betaald worden zonder voorafgaande approbatie van
Digitized by
- H. W. OAENOELS. ^^^
de rekeakaaier, aan wien dezelve des Dinsdags 's niorgeiis. te- gelijk mei de lijsten en loodjes, wordt afgegeren ten voor- oidde einde.
Art. 9. Indien het mogt gebeuren, dat door toevallige oorzaken gemelde ordonnantie des Maandags 's morgens niet konde worden geêxpedieerd, zal de groot-kassier gequalificeerd zijn oui het geld, navolgens opgave van den verstrekker, op aanstaande ordonnantie af te geven om 's daags daaraan in eene formeele ordonnantie veranderd te worden.
Art 10. Bij ziekte of andere wettige redenen zal bet bera, verstrekker, geoorloofd zijn de uitbetaling te laten doen door een ander van wegei» hem, mits zelf voor de betaling ver- antwoordelijk blijvende.
Art. tl. Er zullen geen meer inlandsehe koelies mogen worden geêmploijeerd, als men dagelijks noodig heeft ; echter zal dit getal de liiepaling niet mogen exedeeren dan voor
Onrust, 's daags. t^ koelies
de Westzijde, 's daags 40
de Waterpoort, 'sdaags 25
de suikerpakhuizen, 's daags 30
het provisie-magazijn, 's daags 25
het graan- » , » 3tt
het ijzer- » , » %0 «
bet kleeden-pakbuis, • 15 •
Art. 12. Het getal van opgemelde koelies zal niet mogen worden vermeerderd, maar zal de eeue administratie de andere m veel werk daarin moeten adsisteeren met elk^der de Koelies af te staan.
Art. \ 5. Opgemelde inlandsehe koelies zullen 's da^gs winnea 12 stuivers, doch zullen die in de suiker-pakhuizen en ijzer- magazijn, indien zij een geheelen dag werken, om den zwaren arbeid daarvoor genieten 20 stuivers, k^per g^ld-
Art. 14. En om zeker te zijn, dat er geen meer koelies worden gebruikt, als noodig is, zal ieder administi*ateur ver- pligt zijn op die lijsten bij ieder dag, zooveel doenlijk, bekend te stellen, tot welk werk het getal, dat zij opgeven, ge?m-
Digitized by VjOOQ IC
548 1B09. H. W. DA£ND£L8.
ploijeerd is, om het wdk na te gaan zij 's Maandags op het rapport bij den directeur-generaal twee van die lijsten zullen moeten overgeven, als een voor dien ambtenaar en een voor den administrateur-generaal, dewelke verpligt zullen zijn agt te geven, dat het o|^emelde oogmerk niet worde geéludeerd. Art. 15. En daar het bewezen is, dat de Ghineezen veel beter als de inlanders voor het werk geschikt zijn, zullen de administrateurs de vrijheid hebben die in te huren in stede van inlanders, mits dat getal proportioneel zoodanig vermin- derd worde, dat het bedragen van het kostende de opgemelde bepaling omtrend de inlandsche koelies niet te boven gaat; en zullen dezen genieten 16 stuivers en den geheelen dag in het suiker-pakhuis of ijzer-magazijn werkende 24 stuivers, koper geld, en betaald worden inzelvervoege als de inlandsche koelies.
Volgens Daendels is door de invoering van dit reglement verkregen eene besparing van 22,164: 5^ rijksdaalders 's jaars. Zie ook 19 Mei 1809.
9 Maart. Bepaling van het loon voor hel gieten van kogels en bommen.
Is besloten het loon voor gieten van ijzeren kogels en bomben te Samarang te bepalen, als:
voor het gieten van 100 & ijzer aan kogels op rijksdaalders twee en een half, koper geld;
en voor het gieten van bomben op drie rijksdaalders, gelijke munt, de 100 ponden, wordende deze verhooging voor de bomben geaccordeert, uilhoofde dat bij het gieten van bomben aarden vormen moeien worden aangemaakt, welke bij de kogels niet noodig zijn, en dus de werkzaamheden van de eerste mei zooveel meerder moeite is gepaard.
Zie ook 17 Louwmaand 1810.
9 Maart Doodstraf van een mandoer, enz. toegens dief- stal van 'sLands gelden.
Zijne excellenlie geëxamineerd hebbende hel rapport van
Digitizedby VjOOQIC f
- H. W. OAENOELS. S49
den water-fiscaal, van Panhuijs, wegens een gepleegden diefistal aan vijf raten met Japansch koper geld, van Landswege af- gescheept om met de Moorsche brik, Patal Gaijer, naar Java verzonden te worden;
en daaruit onder anderen geconsteerd zijnde, dat de juragan, Samprouna, van de praauw n"" 129, benevens de daarop als koelie dienst doende slaven-jongen, Roa, met nog een voort- vluchtige matroos van de gemelde Moorsche brik, een der vaten geopend en uit dezelve eenige zakken met koper geld genomen hebbende, de gedachte Samprouna en Roa, na de vaten aan boord te hebben ingescheept, geretourneerd zijn naar den wal, alwaar Samprouna aan Roa zeven zakken met koper geld heeft overhandigd om door hem in de Chineesche kam- pong tegen papieren van crediet te worden verwisseld;
dat de mans-slaaf, Roa, hiermede bezig zijnde, een spion of matta-matta van den sabandhaar, in name Buijs, en een bediende van hem, water-fiscaal, in name Abdul Rachman, aan denzelve het geld hebben ontnomen, onder pretext, dat het Landspeuningen waren, edoch, na zich ieder daarvan vijf en twintig rijksdaalders te hebben toegeëigend, den meermeiden slaaf, Roa, zijns weegs hebben laten gaan;
en laatstelijk, dat gedachte Abdul Rachman en Buijs ver- volgens aan de boom zijnde gerencontreert door den manda- door der kaffers, Mohammad, deze van hen de opgemelde rd** vijf en twintig of rd» vijftig voor hun beiden heeft afgevraagd, zeggende die aan den substituut te willen overhandigen, doch dat gemelde Mohammad, instede van hierin woord te houden, de helft dezer penningen voor zich behouden en gedeclareerd beeft, dat de zaak hiermede geschikt was;
overwegende, dat de zekerheid, welke het gouvernement zich van eene prompte handhaving der wetten moet kunnen verschaffen, niet anders kan worden gewaarborgt als door eene stipte pligtsbetrachting van de zijde dergenen, die gesteld zijn op de nakoming daarvan te reguleeren ; en dat, nademaal de in de onderwerpelijke zaak betrokken mandadoor der kaf- fers, Mohammad, de matta-matta van den sabandhaar, Buijs, en
Digitized by VjOOQ IC
5S0 1809. H. W. OAENDEL8.
de bediende van d^ water-flscaal, Abdul Rachman, zich zoover hebben kunnen vefigeten, dat zij zich hebben laten corrumperen, niet dleen om eenc ontvreemding v&n 's Lands gelden te ver- zwijgen, maar zelfs zich de geroofde penningen voor een gedeelte te eigenen, de aart van dit geval imperieuselijk ge- biedt om de SN^hennis, die zich deze fielten van het in hen gestelde vertrouwen hebben veroorlooM, op eene voorbeeldige wijze en baiten bemoeienis der ordinaire justitie te vindicceren tot afschrik van anderen;
heeft besloten, dat de voornoemde mandadoor Mohammad, matta^matta Buijs en bediende Abdul Rachman buiten eénigen vorm van procee zullen worden gestraft met den koorde, dat er de dood na volgt, en dat ten dien einde een galg aan de monding van de groote rivier zal worden opgerigt, alwaar de voorschreven straffe aan hen zal worden uitgevoerd, terwijl de overige gevangenen, die ter zake van den voormelden diefstal zijn geapprehendeert, aan den loop der ordinaire justitie worden overgelaten.
-^ Maart. Nadere regding van hei ankerage-geld.
Nademaal de ondervinding heeft doen zien, dat nopens de perceptie van het ankerage-geld duisterheden bestaan en nadere bepalingen behoren te worden gemaakt ter voorkoming van alle twijiTelingen en nadeelen, welke daaruit voor den Lande zouden kunnen ontstaan, en tevens ter opbeuring van den smallen handel eenige modificatie werde gegeven aan de betaliuge van ankcrage-geld voor kleine vaartuigen, welke langs de kust van dit eiland uit de eene haven in de andere navigeren, wij uit dien hoofde op den 9*" dezer in Rade van Indië besloten hebben om, met intrekking en vernietiging van alle ten dien opzichte subsisteerende ordei^s en reglementen, speciaal zooals dezelve vermeld zijn bij de bekendmakingen dezer regeering de datis 22 September 1752 en 9 September 1794, te ordonneeren en te statueeren, zooals wij ordonneeren en statueeren bij dezen;
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. WJl
dat Tan du Toortaan van ieder schip, jonk of minder vaartuig, hetwelk bij de omliggende eilanden, de Kuiper, Onrusl, Edam, enz. ten anker koml oï zoodanig anders, dat hetzelve met kleine vaartuigen van deze rhede genaderd kan morden en dus gecenseerd wordt het dadelijk genoi dezer rhede te hebben, aan zilvere muntspecie betaald zal moeten worden in volgender voegen:
Art. 1. Van alle schepen van Europeesche natiën, zoowel als van dezulken, die uit Amerika of Afrika alhier aankomen, rd* 180, onverschillig derzelver groote, met dien verstande noglhans, dat de opgemelde schepen, bereeds eene der havens van dit eiland aangedaan en rd^ 1 50 betaald hebbende, zullen kunnen volstaan met de betaling van rd' 10 telken reize, zoolang zij van de eene haven van dit eiland op de andere blijven varen.
Art. i. Van ieder schip, jonk of minder vaartuig, komende van Ganton, Nimpho, Eijmuij, Tonquin, Cormandel, Bengale, Souratte, Maccao en Manilha, 100 rd'.
Art. 5. Van ieder schip, jonk of minder vaartuig van Siam, Cambodja, Patrakan, Padang, Malacca, Amboina, Banda, Ternaten, Maccasser, Timor, Ballj Badong, Cassumba, Catewel, Siac, Camper, Boeloen, Cotte, Piera, Borneo, Goa, Bonij en Badjo, groot tien lasten en daarenboven, rd» 50. En van de vaartuigen, van de opgemelde plaatsen komende, beneden de tien lasten groot, rd' 25.
Art. 4. Van ieder vaartuig, komende van Palembang, Jambij, Johor, Banjermassing, Pasier, Mandhaar, Baucalies, Sampit, Caijelie, Blitton, Behadjoe, Mandawe, Sumbouwa, Battebarra, Bate, Indragierij, Hapat, Toenkal, Jillie, Biouw, Gatteringien, Bima, Siartan, Panboean, Bakan, Tarabora, Soejook, Assahan, Sumpana en Solook, groot boven de agt lasten, rd" !25. Edoch niet boven de agt lasten kunnende overvoeren, rdM 5.
Art. 5. Van alle vaartuigen, van de eene haven van dit eiland op de andere varende, boven de tien lasten, rd^ 10, en beneden de tien lasten groot, rd' 5, mitsgaders van prauw niaitangs rd' %
Digitized by
555t 1809. H. W. OAENOELS.
Onder bepaling voorders^ dat Toortaan van de schepen en vaartuigen, welke voor rekening van den Lande bevraglzijn, almede betaling van ankerage-geld, invoege voormeld, zal moeten geschieden. Terwijl daarentegen alleoorlogs-schepen, zoo eigen, als geallieerde of vreemde, van deze belasting bevrijd ' zullen blijven. En dat wijders de invordering en verantwoording dezer heffing, als bevorens, door den sabandbaar en licentmeester jaarlijks aan 'sLands kas zal geschieden.
Lastende en bevelende over zulks aan allen en een iegelijk en wel expresselijk den sabandhaar en licentmeester welmeld den inhoud dezes stiptelijk te agtervolgen en te doen agter- volgen, naardien wij zulks ten nutte van den Lande alzoo bevonden hebben te behoren.
En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en, be- halven in de Hollandsche, ook in de Chineesche en gewoonc inlandsche talen worden aangeplakt, ter plaatse gebruikelijk.
Zie ook 10 Julij 1808 en 5 Julij 1809.
10 Maart. Aanstelling van een mandoer over de twaalf, in hel magazijn van geneesmiddelen Ie Batavia dienst doende koelies.
Zijn tractement bedroeg 9 rijksdaalders, papieren geld, 'smaands.
15 Maart. Instructie voor het collegie van Sdiepenen te Batavia.
Art. 1. De werkzaamheden van dit collegie gecombineerd zijnde met die van het ontbondene collegie van Heemraden, zal hetzelve voortaan bestaan uit een president en acht leden, onder den titul van president en Schepenen van Batavia, welke titulature voortaan bij alle addressen en officieele stukken zal worden geobserveerd ; en zullen dezelve gekozen worden, voor de helft uit 'sLands dienaren en voor de wederhelft uit de burgerij, wanneer daartoe voorwerpen aan handen zyn; met
Digitized by
- H. W. OAENOELS. 855
verdere bepaliDg, dal dezelve zonder jaarlijksche afwisseling permanente leden van hel coUegie van Schepenen zijn zullen, ten ware lot andere bedieningen wierden geêmploijeerd.
Art. 2. Het collegie van president en Schepenen zal rang hebben naasl dat van de hooge militaire vierschaar; en zal in hunne vergadering onder de leden zoodanige order worden gehouden, dat aan de regterzijde van den president een burger en aan zijne linkerzijde een Lands dienaar komt te zitten.
Arl. 3. De bailluw, die in dit collegie zijn gewoonen stoel blijft houden en in alle (Civiele zaken eene concluderende stem heeft, zal, mits de morlificatie van het ambt van vice- presïdent, voortaan daarin praeadviseren en bij absentie van den president dat ambt waarneemen, in welk geval de eersle stem notoir competeert aan bet oudste lid.
Art. 4. De president of voorzitter zal hebben de autoriteit het collegie Ie doen bijeenkomen, zoowel extra-ordinaire als ordinaire vergaderingen te beleggen, zijne propositien te dooD, de advisen te colligeren en met de meeste stemmen te concluderen, de appoinclemenlen te pronuntieren, silentie te imponeren en de vergadering te eindigen, als het hem goeddunkt, in al hetwelk de leden, mitsgaders de suppoosten van het collegie, gehouden zullen wezen zijn Edele te gehoor- zaamen en behoorlijk te respecteren.
Art. 5. Echter zal hij niet mogen hebben een ^dubbelde stem, wanneer de stemmen aan wederzijde egaal staan, maar bij zoodanige gelegenheid zal de queslieuse zaak ter eerster instantie werden gedecideert ten voordeele van den reus of verweerder, zullende nogtans bij het staken der stemmen in zaken, de magistralure betreflende, de stem van den pre- sident de decisie doen vallen naar die zijde, waarbij hij zich gevoegd heeft.
Art. 6. En zal hij, evenmin als de leden van het collegie, ingevalle van absentie, met briefjes of anderzints mogen voleren, onverminderd de oude wet, dat met niet minder zal mogen worden gebesoigneerd, noch geconcludeerd en gevotmist, dan in het criminele nicl zeven en in het civiele met vijf stemmen.
Digitized by
554 1809. H. W. OAENOELS.
Art. 7. De leden van dit coUegie zullen malkanderen in bloedTcrwandschap of zwagei*schap niet nader mogen bestaan dan in den vierden graad.
Art. 8. Zij, noch hunne suppoosten, zullen geen aannemers of medestanders mogen zijn van werken, die bij haar coUegie werden opgeveild of aanbesteed, op verbeurte van huh ambt en arbitraire correctie daarenboven ; nochte ook aan partijen, die voor haar eenig proces hangende hebben of ap paren l staan te krijgen, in hunne zaken advies of raad mogen geven, mede op poene voorschreven.
Art. 9. Zij zullen regt doen namens Zijne Majesteit den Koning van Holland en ingevolge de vigerende en nog Ie emaneren wetten.
Art. 10. De jurisdictie van Schepenen is, voor zooverre derzelver regterlijke betrekking aangaat, bepaald binnen de volgende limiten, als aan de Oostzijde van Batavia beoosten het landgoed Slingerland en van daar Zuidwaards tot aan de gegraven slokkan, langs dezelve tot boven de bazaar van Weltevreden, van daar Westwaards tol boven de bazaar van Tannabang, dan regt door tot aan en boven de post de Ket- ting, wijders langs de Zuider-ringsloot tot aan de tolbrug, voorts de Mokervaart langs tot aan de rivier Ankée en langs dezelve ^ot aan zee, met standhouding van de van oudsher gestatueerde jurisdictie der respective collegien van justitie van Batavia, voor zooverre deze niet strijdig is met de jongste ordonnantie en instructie voor den drossaard ; doch derzelver bewind over het materiele strekt zi«h uit over de gansche ommelanden tot aan de Jaccatrasche en Preanger regent- schappen.
Art. 11. Het zegel van dit collegie zal zijn het gouver- nements zegel met het opschrift : Schepenen van Batavia, en zal (loor den president in bewaring gehouden worden, ten einde daarmede alle brieven en papieren van justitie te zegelen.
Art. la. President en Schepenen zullen, behalven de ad- ministratie der justitie, in zooverre haar jurisdictie zich uitstrekt, als van ouds ten overslaan van den bailluw mogeti maken
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 555
keuren en ordonnantien aangaande de straten, wegen, bruggen, limnieragien en andere zaken, dete stad en derzelver juris- dictie concernerende, onder verstande nogtans, dat zij gcene van die zullen mogen afkondigen, als met voorkennis en approbatie der hooge regering dezer landen.
Art. 13. Het onderbonden en repareren van den ringweg van Ankée naar Rijswijk, den dijk aan 't Molenvliet, loopende van de post Rijswijk, den weg tusscben RijsWiJk en Noordwijk, den weg, strekkende van *t laatstgemeMe Tort naar den Zuider- weg, en den Zuider-weg zelfs tot aan de brug bij Weltevreden zullen allen, gelijk de buffels-wegen, in hei generaal en de laatstgemelden overeenkomstig de order, voorkomende bij ad- vertentie van den -^ Jullj 1799, onder de gewoone belastingen der in- en o|)gezetenen blijven voor rekening van Schepenen.
Art. 14. Doch de reparatie en *t onderhoud, zoo van de bmg, leggende over den mond van de Antjolsche vaart, als van den weg, loopende van daar naar Tanjong Priok, incumbeert baar niet verder, als de pacht van de tol der passanten over de gemelde brug bedraagt, zullende al, Hgeene die inkomsten surpasseert, door alle de ingelanden daar omstreeks, namenlijk v^n de Oostelijke vleugel vai) dezelve tot de kleine Marende inclusive, een ieder naar eene door Schepenen te formeren quotisatie pro rato van de inkomsten barer landerijen, moeten gedragen worden.
Art. 15. Eenmaal des jaars zullen Schepenen de kreupel- bosschen, zoo aan de Oost-, als Westzijde dezer stad moeten wegkappcn, verbranden en ten eenemaal laten zuiveren van allerbande ruigtens, namenlijk om de West van OntongJava in de Oostmousson en om de Oost van Batavia tot Slinger- land, abmede de moerassen, zoowel naast den weg van Tanjong Priok, als aan 't einde van den Barendsweg, in de Westmousson.
Art. 16. Daarenboven zullen de moerassige streken be- noorden en beoosteii Barends weg door die ze loebebooren steeds schoon gehouden moeten worden, doch zal hun toe- gelaten zijn, zooverre 't vaste land aangaat, bij continuatie aldaar clappus en andere diergelijke, hoogstanmiige booüien,
Digitized by
556 1809. H. W. DAENDELS.
mits wijd uil den anderen staande, te planten en ook groente- tuinen inet al *tgene langs of even boven de aarde groeit, aan te leggen: doch zullen de eigenaren die gronden voorts van alle andere gewassen, tot balontas incluis, zuiveren en den grond gelijk maken, mitsgaders de slooten vaarbaar houden zonder openingen aan zee.
Art. 17. De kreeken en dode vaarten, zoo bewesten, als beoosten de stad en voor de landen benoorden den Ankeschen en Sontarschen weg, zullen door die ze toebehooren, dan wel in of langs welkers tuinen dezelve loopen, telkens uitgediept of anders gedempt en de daar gelegene landen altoos zuiyer gehouden moeten worden, vooral van kreupel-bosch.
Art. 18. Ook zullen president en Schepenen goede achting nemen op de gemeene afwateringen en rivieren, zoo van de groote rivier, Crocot, Grogol, als alle andere publieke stroomen, vaarten en wateren, alsmede dat 'sHeeren wegen en slooten met het inspringen van opstallen niet belemmert, noch door buffels of ander viervoetig vee vertreden en bedorven worden, maar zullen, als zij iels bevinden, dat aan dezelve eenige hin- dernis toebrengt ofte naar apparentie toebrengen zal, dit door den eigenaar doen beteren, intrekken, of wegruimen en bij on- willigheid zulks ten zijnen koste laten doen.
Art. 19. Insgelijks wordt aan president en Schepenen gedemandeerd al. hetgene tot het bestier en de directie der posten, posterijen en postwagens van hier tot Buitenzorgom de Zuid en het Bantamsche om de West betrekking heeft, alles volgens de nader deswegens te makene bepalingen bij instructie.
Art. 20. Gelijkerwijs incumbeert dit coUegie het onderhoud en de reparatie der wegen^ beschoeijingen en bruggen, langs welke voorschreven posten en postwagens passeren, gelijk ook te zoi^en, dat de onderhanden zijnde werken voltrokken en de geprojecteerde, welke nog niet begonnen zijn, naar vermogen en tijdsgelegenheid ten eersten ondernomen worden.
Art. 21. Met dezen verstande nogtans, dat alle voorschreven en andere werken, hoegenaamd geene uitgezonderd, die dit
Digitized by
idod. H. w. OAeNDCLd. t(5?
coUegie aangaan, voortaan aan de minst aannemende bij zoo klein mogelijke percelen of afdeelingen publiek zullen moeten worden besteed, terwijl van nieuwe aan te vangene werken, die van importantie zijn, Schepenen tijdig kennis aan de hooge regering zullen geven om hoogstderzelver goedvinden en dis- positie daarop af te wagten, ten gevolge waarvan Schepenen dan ook voortaan van het inkoopen en aanhouden van alle materialen en werktuigen zullen ontslagen zijn, wordende niettemin 'sLands fabriek indertijd op nieuws geinjungeerd om, ingevolge deszelfs instructie, het collégie van Schepenen bij bevinding der noodzakelijkheid van de een of andere kapitale reparatie behulpzaam te wezen.
Art. 22. President en Schepenen zal voorts incumberen het oppertoezicht over de tolheffingen der respective bazaars in de Bataviasche ommelanden, invoege als bij het 14**^ artikel van het placcaat van den g L^el^ber 1801 het coUegie van ffeemraden mede is belast geweest.
Art. 25. Ook zullen zij zorgen, dat de daar te stellene orders opzichtelijk de tot in de nabijheid van de stad opge- gravene sloot of waterleiding, de Slokkan genaamd, stiptelijk naargekomen worden.
AtC 24. De bruggen, die, zoowel hier, als elders, door particulieren gelegd zijn of worden om op hare landen te komen of anders, zullen door hun zelven moeten onderhouden en gerepareerd worden, 't zij dat zij zulks aangenomen hebben ofte niet.
Art. 25. En zullen voorts alle bruggen, boven de voor- schreven posten en rivieren leggende, door de gezamenlijk daarvan nut hebbende eigenaren der landerijen, buiten eenige lasten van Schepenen, in staat van gebruik moeten gebragt en gehouden worden.
Art. 26. De wegen rondom de stad en verder op zullen, in zooverre die niet voor rekening van dit coUegie gelaten zijn, moeten worden opgemaakt en in goeden staat onder- houden door een ieder particulier voor zijn huis, tuin of landgoed, tot zijn eigen kosten, waaronder begrepen worden
Digitized by VjOOQ IC
UB 180d. H. W. DAENDELd.
de tpchlsloten, daardoor of langs loopende, ieder voor zyn aandeel, wel versts^ande, dat zulks zal luoeteageschieden dotor den eigens^ar of huurder, nadat de buurcedullen luiden, en, als zulks daarbij niet is geêxpresseert, door den eigenaar.
Art. 27. President en Schepenen mogen tot d^ schouwinge van heeren wegen, bruggen, rivieren, enz. zoodanigen dag of dageu in tjaar prefigeeren en vaststellen, als zij hesi en bekwaamst oordeelen zullen, mits bevorens publieke waar- schouwinge daarvan doende.
Art. 28. President en Schepenen zullen moeten hebben pertinente kaarten, waarin de landen met derzel ver gemaakte en nog te makene wegen, sloten en gi*agten klaar en met letters en nummers onderscheiden zijn afgezet en omschreven in hare (leleudingen en grootte, met aanwijzing van een ieders eigenaar, welke kaarten ook dienen zullen om daaruit perfectelljk te kunnen ontwaren, hoeveel een ieder ingeland tot de contributie, die in Rade van Indien zoude mogen warden geconsenteert, vQor zijn quota zal moeten dragen, waartoe ook, des begeerd wordende, ieder ten allen tijde ge- houden blyft aan Schepenen zijne kaarten, erf- of koopbrie( te vertoonen.
Art. 29. De president zal 'sjaarlyks genieten een (racte- ment van rijksdaalders twaalf duizend en de leden ieder rijksdaalders twee duidend, boven hetgeen sommigen derzelven uit andere ambten aan inkomsten hebben, terwyl president en Schepenen uit hun midden nog zullen committeren twee leden, den eenen tot het opzicht der posterijen en wat daaraan dependeert, en den anderen tot de inspectie der wegen, welke gecommitteerde leden boven hunne verdere tractementen uog zullen genieten rijksdaalders honderd ter maand.
A^t. 50. Tol dienst van hun collegie zuUen zij hebben een secretaris, twee gezworen en twee adjunct gezworen klerken, dertien scribepteq en een boekbinder, beueve^s t\ye^ tolken in de Cbinees^be en inlandsche talei^, drie bodene en tien irvlandscb^ oppassers, welkers Iraclemenlen op den legeVr
Digitized by
- H. W. DAENDELS. Ji^Q
woordigen Toet zullen worden gelaten, mei uilzondering, dat de secretaris, met behoud zyner tegenwoordige inkomsten, zal worden gelibereerd van het anibtgeld en daarenboven ge- adsisteerd met nog drie klerken, welke hij thans uil privé beun betaalt.
Art. 31. De secretaris en gezworen klerken zullen zich moeien regulecren naar het voorkomende bij de aanwezige ordonnantie, voor de secretarissen en gezworen klerken der collegien van justilic gestatueerd, eu H geen wyders hunlieden door president en Schepenen zal gelast worden.
Art. 32. Inzelvervoege zuilen de bodens en tolken zich moeten houdeu aan de daar leggende ordonnantie voor deur- waarders, stads-bodens; en zullen de evengeHoemde bediendens, benevens de secretaris, by de aanvaarding van hunne bedii^ ningen den eed doen naar het formulier, daarvoor beraamd of nog te beramen.
Art. 33. De penningen tot goedmaking van alle de oa- kosten,, op voorschreven administratie eu de aciueele huis- houding van dit coUegie vallende, de tractemeglen van alle derzelver ambtenaren, van den eersten tot den laatsten, de stads-doctor, chirurgyn en de oudcr-chirurgyns daaronder begrepen, item alle verdere stads-lasten, zullen gevonden worden in de eerste plaats uit de gewone inkomsten van het coUegie van Schepenen en voorts uit de revenuen, welka het voormalige collegie van Heemraden pleeg te trekken uit:
het vyf procent van de bazaai*s, ingevolge placcaat van den
1800;
17 J«ga*rU 4 FebnuiU
het ^en en half procent van den verkoop van vaste goederen'.
de belasting van het begieten der wegen, ingevolge besluit der l^ooge regeering van den rA^;£^, 1805;
het een kwart en half procent va^ diversche tuijpen, huizen en verdere erven binnen de limiten van Batavia ^n buiten- posten, conform de besluiten hunner hoog Edelheden van den 4f Juni) 1804 en ^i9«" January 1805 ;
de verpachting van i(t overvaart der Chineesche cnmpojpg naar de Ribaldsgaug;
Digitized by
KèO ^ÖÓ9. H. W. DAÈNDÊLê.
de Crawangsche visscherij ;
de overvaart aan de Vierkants-brug ;
de weg van Ankee tot Pising;
de tolbrug over de rivier Antjoi;
de vaart van Kleenting naar Blandongang;
de overtoom van den Molenvlietschen dijk;
het land Passier Poetie;
de sluis Tangerang, en
eindelijk het geheel gecolligeerd wordende van het oorgeld der paarden, wagenpacht, mitsgaders de jaarlijksch voldaan wordende contributie van het land Oejong minting.
Art. 34. Het oorgeld der paarden en wagenpacht zal met het uitgaan van dit jaar publiek moeten opgeveild en, boven het ordinair bedragen loopende, dusdanig verpacht worden.
Art. 35. Van welke penningen president en Schepenen gehouden zullen wezen eenmaal des jaars rekening en ver- antwoording te doen aan de geqarale rekenkamer, welke daarbij niet .zal valideeren de verstrekking van lamp-olie aan de sluis va» Tangerang, mitsgaders aan de Ooster-, Zuider- en Wester-kwartieren, gelijk tot dusverre heeft plaats gehad ; en wordt het placcaat van den 4**" Februarij 1800, voor zooverre het algemeen onderhoud van alle gemeene en heeren wegen, bruggen, beschoeijingen en bekribbingen betreft, mits dezen ingetrokken en buiten effect gesteld.
Art. 36. President en Schepenen zullen de overtreders van placcaten, billetten en orders, bevorens tot preservatie van de gemeene wegen, etc. ge^maneerd en mits dezen niet strijdig zijnde, houdende eenelijk interdicten ouder geldboeten zonder corporeele straffe, mainteneeren en tegens alle over- treders van dezelven door den bailluw doen ageeren totcon- demnatie in de voorzegde geld-boeten, op zoodanige aanklagte kort en de plano regt doende, en voorts in alle zaken, waarvan de uitvoering, in conformité der ordonnantien en placcaten, president en Schepenen competeert, bij gijzeling en parate executie tegens alle ongehoorzame ingelanden doen procedeeren.
Art. 37. Doch alle delicten van boschschenderijen, moord,
Digitized by
- H W. OAENDELS. B61
spolie, yee- of slaven-dieverijeb, brandstigtiDgen, aulogie of yerleidiDg vao slaven en voorts geoeralijk en specialijk alle zoodanige transgressien, ten platten lande voorvallende, t^ns welke b IJ de gemeene regten, statuten en placcaten eenige lijf- ofte doodstraffe wordt gestatueerd, zullen staan en blijven ter judicature van den drossaard over de Bataviascbe omme- landen, niettegenstaande de delinquanten door Schepenen bij preventie waren geapprehendeerd, in wette gevallen zoodanige misdadiger of misdadigers zullen worden overgegeven aan gemelden drossaard, die dezelve zonder eenige contradictie in verzekering houden en voor zyn vierschaar te regte stellen zal.
Art. 38. Bij voorkominge van eenige transgressien, mesuses en contraventien, ten platte lande grasseerende, waartegens wel een scherpe inbindinge ende bepaling zoude worden ver- eischt, zullen president en Schepenen hun adresseeren aan de hooge regeering en bij remonstrantie van de schadelijke ge- volgen, die door lange continuatie van het grasseerende kwaad staan te resulteeren, verzoeken zoodanige ordonnantien, als ten gemeenen beste werden gerequireerd.
Art. 39. Doch om te prevenieren alle misverstand, welke tusschen die van het stads-geregt en den drossaard over het stuk van judicature zoude kunnen ontstaan, zoo wordt alhier tot narigting dit volgende gestatueerd: dat verschillen, ont- staande tusschen ingezetenen en ingezetenen over de breedte, lengte en belendinge van eenige landerijen, de judicature zijn zal aan president en Schepenen, als bestaande de decisie daarover ten principale in eene nametinge van het land in questie, waartoe vooral inspectie oculair van gecommitteerde Schepenen wordt vereischt; doch, alzoo somtijds de weder- zijdsche grondbrieven der landerijen in questie niet te vinden ' zijn en de decisie van dien uit getuigen ofte bij hooger na- vorscbinge moet worden gehaald, zoo zal in zulk geval niet de plano worden geprocedeerd, maar wel zoo beknopt en sommieriijk, als zonder krenkinge van bet regt en defensie van partijen kan geschieden.
Art. 40. Wat verder de manier van executie van vonnissen
rUIAAT-MII MUU. IV. 36
Digitized by VjOOQ IC
56S 180d. H. W. OAËNDELS.
belangd, daarin zal gevolgd worden, 't geen bij de Bataviasche ordonnantien op 't stuk van executie is gestalueerd.
Art. 41. Questien ontslaande over verkoop, buur, gebmik, eigendom, erfenisse, verpacbtinge van landerijen ende generalijk over alle, 't geen de maten en belendingen derzetver niet con- eerneert, zullen door |>artijen ter eerster instantie voor den drossaard of dagelijkschen com|>etentenregter worden gcbragt.
Art. 42. Voor elke oculaire inspectie, die Scbepenen,betzy ten dienste van den Lande, hetzij ter reqnisitie van partijen komen te doen, zal ieder gecommitteerde voor zijn salaris genieten, indien de visiten binnen de forten geschied, zes rijksdaalders ende boven de forten twaalf rijksdaalders 's daags, mits dat zoodanige inspectie binnen de forten in één en daarboven in drie dagen worde geëindigd.
Art. 43. De regeering en bet bestier over de Javanen en alle andere inlandsche natiën, onder dezer stede jurisdictie remoreerende, zal blijven onder hun expres daartoe gesteld opperhoofd, den bailluvv, mits dat dezelve officier, gelijk ook de drossaard, gehouden zullen wezen, in cas van nood, 'tzy om bij schielijke en heftige opwaterin^^en der rivieren ope- ningen elders te maken ofte wel in eenig ander, onvermijdeiyk vereischte behulpzaam te zijn, op de begeerte van den president de naast aan de hand zijnde Javanen onverwijld teonibiedeD en dezelve tot hel gerequireerde noodige werk te ordonneeren, doch voor welken dienst, wanneer dezelve langer als drie dagen mogt duren, die lieden dan ook naar discretie en goed- vinden van president en Schepenen zullen beloond worden, doch anders niet.
Art. 44. Bij renovatie van het gestatueerde bij de Bata- viasche statuten onder het hoofddeel van Schepenen, § 12, 15, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, ^25 en 24, iullen alle transporten en hypoihecatien van onroerende goederen, vrij- brieven, enz. onder het zegel van twee gecommitteerde Schepenen geéxpedieerd worden, genietende leder daarvoor 20 stuivers, moetende in opzicht der vrijbrieven in 'toog houden het gestatueerde onder lijfeigenen.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAËNOCL8. 563
Art. 45. Doch tan geene suikermolens, araksliranderijen, kalk- of steenbakkerijen zallen koop- of andere eigendonis* brieven verleend worden, tenztj Schepenen constere van het daartoe verkregen schriftelijk consent der hooge regering.
Art. 46. Om in de berekening van 's Heeren geregtigheid van de broodbakkerijen, suiker-molens en araksbranderijen eened vasten en egalen voet te houden zal altoos een derde van *t geene, waarvoor de bakkerijen met slaven, gereedschappen en wes meer werden verkocht, voor dezelve afgetrokken worden, mitsgaders van het rendement van een suiker-molen of araks- fcrandertj bij verkoop twee duizend rijksdaalders voor de gereedschappen en 't verdere toebehooren, waarvan men geene geregtigheid zal behoeven te betalen.
Art. 47. Ook zal van alle dienstbaarheden, op huizen, enen en gronden of landerijen, ten tijde, dat dezelve door ▼erkoop of versterf aan eenen nieuwen eigenaar overgaan, «faarop reeds leggende, bij do koop- en andere eigendoms- brieven oltdrukkelijk en speciale aanwijzing werden gedaan, instede van daarbij alleen te laten influeren de genei*ale clausule, dat de kooper zal moeten gedogen de servituten, reeds op de verkogte of te verkoopene huizen, erven of gronden leggende of die naraaals daarop nog roogten gelegd worden, zonder aanhaling, waarin die bestaan.
Art. 48. Inzelvervoege moet ook bij de voorschreven eigendoms-brieven van vaste goederen, buiten de slad gelegen, ^el expresselijk worden bekend gesteld, dal de kooper verpligt zal wezen de wegen voor deszeUs land of erf, zoowel als de bruggen daar ter plaatze te maken en in een behoorlijken staat van gebruik te houden.
Art. 49. Ten belange der hypolber^ilien, hierboven gemeld, mogen Schepenen geen keunis nemen van geleende penningen tot hooger renten als drie kwart rijksdaalders percent 's maands; en om de ingezetenen, zoo om trend 't koopen van vaste gofederen, als 't uitstellen van geW op dezelve, alle mogelijke sêfeariteit te pTi>cnreron, zoo zal bij alle voorvallende bypo- Ihfecatien de secretaris zulks, niet alleen zoo op de originele
Digitized by
564 1809. H. W. OAeNOELS.
koop- of andere brieTon tan eigendom, maar ook in 't pro- thocol der eigendoms-brieTen ter zijde moeten noteren, met aanwijzing ?an den datum en folio, waarop de verband-brief in *t prothocol der Schepen kennissen geregistreert staat.
Art. 50. Gelijk ook weder bij het afbetalen en royeroi van eenige schuldbrieven de secretaris zulks mede telkens, niet alleen op de voorschreven actens in 't prothocol der Schepen kennissen, maar ook in andere transport-brieven» mitsgaders op die koopbrieven zelven zal moeten aantekenen.
Art. 51. Voorts zal de secretaris bij opdragt of over- schrijving van eenige vaste goederen de koop- of andere ëigendoms-brieven aan gecommitteerde Schepenen niet mogen overgeven om getekend en bezegeld te worden, voor en aleer hij in dorso, niet alleen de betaling der 's Heerengeregtigheid genoteerd, maar ook buitendien daarop gesteld en onder- tekend zal hebben, dat hij wegens dien verkoop ofte andere overschrijvinge de behoorlijke notitie geschreven en onder- tekend heeft op de voorige koop- of transport-brieven, tidh met aanwijzing van de datums en folio der nieuwe koop- of transport-brieven.
Art. 52. Uit dien zelfden hoofde zullen gecommitteerde Schepenen geene koop- of andere eigendoms-brieven mogen ondertekenen of bezegelen, voor en aleer dezelve notitie in dorso gesteld en door den secretaris ondertekend zal 2;yn; en ' zal ook deze notitie gedaan moeten werden in dorso der Schepen kennissen, te weten, dat het verband ook op den laatsten koopbrief aangetekend is, eer dat gecommitteerde Sche- penen dezelve zullen mogen ondertekenen en bezegelen.
Art. 53. De secretaris zal daarenboven gehoudeb wezen tot gerustheid dergenen, die genegen zijn eenige vaste goe- deren te koopen of hare gelden op hypotheek van dezelve uit te zetten, op haar begeerte en zonder de luiden nodeloos op te houden, niet alleen bij de prothocollen na te zien, of dezelve niet reeds bezwaard of aan anderen verkocht en ge- transporteerd mogten zijn, en, des gerequireerd wordende, daarvan een schriftelijk blijk, met zijne gewoone handtekening
Digitized by
- H. W. 0AEN0EL8. 565
bekragtigd, te geven, maar ook te Terhoeden de schade» die door deszelfe verkeerd berigt in dezen, mitsgaders ook in kas van onversehilligbeid ofte verzuimenis, 't zij in 't nazien der protbocoUen of omtrent de voorscbreven geordonneerde noti- tien, dan wel ook in H al te laat of wel incompleet opmaken der registers op de prothocollen, in der tijd mogten veroorzaakt werden, znllende bij voor elk protbocot dat nagezien en ieder briefje, dat daarvan afgegeven wordt, 13 stuivers van den reqairant mogen genieten.
Art. 54. In de registers der koop- en transport-brieven zal men niet alleen moeten brengen de namen der verkoopers q. q., die als secretarissen, vendameesters, voogden of erfge- namen, executeurs of andere gemagtigdens eenige opdragt do^, maar ook die der principale eigenaars zelven, welkers goederen de voornoemde personen in baar gemelde qualiteit mogten komen te transporteren, Hwelk ook in cas van bypothecatie komende voor te valleif, mede zoodanig in 't re- gister van dat prolhocol geobserveerd zal moeten werden, wel lettende, dat ook de namen, die abusivelijk met diverscbe letters beginnen, als C, S, enz., ook onder alle die letters geregistreerd worden.
Art 55. Ter voorkoming van alle erreuren en confusien zullen de maandelljkscbe conmiissarissen, niet alleen van alle opdragten, die gedurende hunne maanden voorvallen, maar ook van de gehoudene veudutien, gevallene defauten, enz. pertinente en correcte aanteking of contra-rollen houden en dezelve vervolgens ten einde van de maand tegens het pro- lhocol en de aantekeningen van den secretaris confronteren.
Art 56. De gelden en archieven van het gedissolveerde collegie van Heemraden zullen naar het stadhuis onder den secretaris van Schepenen in bewaring gehragt worden, voor zooverre deze niet ten verkoop verordend zijn.
Art. %7. President en Schepenen zullen bij bare verkiezing in banden van den heer Gouverneur Generaal of die denzelven representeert in Rade van Indien, den volgenden eed presteren :
»Wij beloven en zweren Zijne Majesteit den Koning van
Digitized by VjOOQ IC
566 IBOe. H. W. DAENOEL8..
•Holland, onzen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders ''den heere Gouverneur Generaal en de Raden van Indien •gebouw en gelrouw te zijn; dit ambt van Scbepenen op- ''regteUjk Ie bedienen; bet regt der booge overheid naar «vermogen te main tineren; van niemand, die voor den geregte •proces heeft ofte apparent hebben zal, eenige giften, gaven •of geschenken te ontvangen, directelyk noch indirectelijk ; •de secreten dezer kamer aan niemand te openbaren; dezes » rijks en stads welvaren te bel pen bevorderen, mitsgaders •goed, kort regt aan ieder, zouder oogluiking, haat ofte gunst, »te administreren, gelijk vrome en opregte regters toestaat •en betaamd.
»Zoo waarlijk helpe ons God Almachtig!"
Zie ook 6 Junij 1809.
13 Maart. Wijziging van de stempels vopr het klein-zegel.
Tot dien tijd was steeds gebruik gemaakt van de Compagnies zegels, vertoonende het merk: Tr^wT voortaan zouden de
zegels vertoonen «de door eikandere gevlogle letters: L. N.. •ter aanduiding van Zijne Majesteit onzen Koning, Lodewijk •Napoleon".
Er bestonden zilveren stempels van 150, 125, 120, 100, 80, 75, 60, 50, 40, 30, 25, 20, 15, 12, 10, 8, 6, 5, 4, 3, 2, 1 rijksdaalders en koperen stempels van 36, 24, 12 en 6 stuivers.
13 Maart. Opdracht der rcclilspraak over de Chinezen ie Buiicnzorg aan eenc speciale rechtbank.
Vermits na de verplaatsing van den schout van Buitenzorg naar Tjihinong eenige voorziening nopens de jurisdictie over de Cliineezen, te Buitenzorg gezelen, noodzakeiyk is ge\f orden, zoo is goedgevonden en verstaan de gedachte jurisdictie, zoo in hel civiele, als cnminecle, op te dragen aan eene rechtbank, gccom{K)neerd uit den prefect der Jaecati^sche en Preanger
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOELS. 667
bovenlanden als president, den korouiandanl van het Buiten- zorgsche guarnizoen, den opzieuder van de koffij-plantagien aldaar, den gecommitteerde tot de uitbetaling van dezelve en den secretaris van den prefect, als permanente leden, met assumtie in zoodanige gevallen, waarin de Chineesche wetten en gebruiken voornamelijk van applicatie zijn moeten, van den potia van Buitenzorg en twee of drie der beste en meest- gegoede Chineezen ter keuze van den prefect; en met autori- satie wijders op gedachte rechtbank om in alle zaken, waarin een Chinees de beklaagde |)ersoon zijn zal, naar regt, reden en billijkheid en onder approbatie van den (louverneur Gene- raal uitspraak te doen, zonder dat daarvan eenig appel of hooger beroep zal vallen, evenals zulks omtrent de landge- rechten in de Jaccatrasche en Preanger regentschappen plaats heeft, met dien verataude nogtans, dat van civiele senlentien, de somma van rd* WO excedeerende en waarvan ten be- hoorlijken tijd appel is aaugeteekend, aan Schepenen te Batavia kan worden geappelleerd.
13 Maart. Afschaffing van hel landmelers-kanloor Ie Batavia — Aanstelling van een gezworen landmeter aldaar.
De Regering beaajude de zienswijze van den GoKverneur-. Generaal, , «dat, aangezien aan het collegie van president en Schepeneji der stad Batavia bij geamplieerde instructie onder anderen is gedemandeerd om onder bare archieven geseponeerd te houden de kaarten en grondleekeniugen van alle de pai- ticulieie landerijen iiTJe Baiaviasche ommelanden, hierdoor ten eeneniale overtollig wierd gemaakt het kantoor van den landmeter, 't welk dusverre beeft bestaan; dat dit, zoowel als de abuisen, welke in de huishouding van dit kantoor waren ingeslopen, en het oneigen is, dat diensten, die voornamelijk strekken ten voordeele van particulieren, door vaste tracte- menteu, emolumenten en vei*strekkingen van 'sLandswege werden beloond, hoogsldezelve van de noodzakelijkheid hs^d over- tuigd, dal het landmelers kantoor werdc ofgeschafl en vervangen
Digitized by
S68
H. W. OAENDEL8.
door een gezworen landmeter, die, in navolging van hetgeen zijne excellentie deswegens te Samarang had ingevoerd, zonder eenig vast salaris van gouverneinentswege te genieten, eenelijk werde gebracht onder den eed van getrouwheid eu geautoriseerd om bij het verrigten zijner werkzaamheden ten dienste van particulieren een daggeld te berekenen, zooals bij de instructie voor den landmeter te Samarang is bepaald".
Op 18 April 1809 werd de «burger landmeter" tevens l>enoemd tot 2^^ taxateur van vaste goederen. Zie ook 19 Wintermaand 1809.
13 JMaart. landen.
Verdeeling van de Cheribonsche SfiUan*s
Is besloten te bepalen, dat de zoogenaamde Sulthans landen en het prinsdom Gabang onder de drie Sulthans van Cheribon zullen worden verdeeld en aan dezelve toegewezen in manier, ab volgt, als:
aan Sulthan Suppoe: Tagala met jonken rijstland 1500 en zielen 21325
Gabang met » *
631
»
2264S
Koeningan met * »
430
B
n
12277
Tjikasso » »
»47
»
»
9458
Loessarie » » »
426
»
»
12036
waaronder 300 jonken uit het Ga-
bangsche gebergte met een evenredig
getal huisgezinnen en dessa's;
van Gheribons hoofd-negorij een ge-
deelte met jonken rijstland
708
»
B
3000
of te zamen rijstland
4239
en
zielen 80739
aan Sulthan Anom:
Pandjalo met jonken rijstland
1355
en
zielen 23635
Mattang Hadjie met » »
708
»
14909
Radja Galo met • »
4S8
»
•
7522
Transporteere — jonken rijstland
2501
en
zielen 4)J866
Digitized by
I80e. H. W. DAENDCLS. 569
Per transport jonken rijstland 2501 en zielen 45866
Siedang Kasie uiel. » • 1058 » » 15984 ▼an Cheribons hoofd-negorij een ge- deelte met jonken rijstland 250 » • 8772
van de Baiiawang wettang een ge- deelte, dat aan Radja Galo grenst,
met jonken r^stland 495 • » 8000
of te zamen rijstland 4304 en zielen 766S2
aan Snlthan Gberibon: Kandang Anwer DMt jonken rijstland 627 en zielen 14809 Banawang koeion > > > 731 • • 17401
• wettang » » » 2955 » » 48040
of te zamen r^stland 4293 en zielen 80250
Zie ook 7 April 1809.
-^ Maart. Verkooj) van Hegerinyswege van zekere koofh waren.
Wordt de gemeente bekend gemaakt, dat op den 13''° dezer in Rade van Indié besloten is om op den 1 5^" Mei aanstaande *s Landswegen publiek te doen verkoopen, op zes maanden crediet en betaalbaar in papieren geld, de navolgende arti- kelen, als:
catoene garens in soort,
indigo,
cardamom,
corcmna,
campbur (Japansche),
sapanhout en
Japanscbe kabaijen.
En opdat een iegelijk hiervan kennis criange, zal deze, be- halve in de Hollandsche, ook in de Chineescbe en inlandsche talen ter plaatse gebruikelijk worden aangeplakt.
^'^'. Gangbaar verklaritig van koperen stuivers (bonken). Aangezien op den 13^ Maart dezes jaars in Rade van Indiê
Digitized by VjOOQ IC
570 1809. H. W. OAENDEL8.
besloten kt om, Ier voorziening in hel gebrek aan Japanscb koperen munt, wederom een-sluiver-sUikken van dit metaal te doen vervaardigen, zoo is bet, dat de gemeente hiervan zoowel wordt kennis gegeyeu, als dal de gemelde een-stuiver- stukken, ter zwaarte van een balf reaal, op de eeue zijde gemerkt zijn L S. en op de ommezijde met het jaargelal 1809.
Wprdende voorts de opgemelde een-sluiver-stukken bij dezen gangbaar verklaard, met last aan elk en een iegelijk dezelve voor die waarde te ontvangen en geen binder of stremming aan derzelver omloop toe te brengen, op zoodanige straffe, als bij de wetten daartegen is vastgesteld.
Ed opdat niemand hiervan onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepublic0efd en iu de HoUandscbe, Javaansche, Maleidsche en Chineescbe talen wordeq gea$geerd ter plaatse gebruikelijk.
Oip, zoo veel mogelijk en zoo spoedig doenlijk, te vooraen in de «penurie" aan koper geld werd op 1 3 Maart bovendien bepaald :
door de respectieve pacbteis en potia's onder ultimo van deze en misschien ook de volgende maand aan 'sLands kas te doen opbrengen, de eeiste in mindering van hun pachtschat en de laatste tegens verwisseling van papieren geld, zonder agio, als door de na te meidene {mchters: van de boom rd'
» Westersche lljwaten
• groenteki*amen en winkels
bet hoofdgeld der Chineezen
» slagten van vee
» " • varkeus
» kerven van tabak
de waschkaarsen
» rijstmarkt
» herbei'gen
6000
aooo
4600 1000 800 800 •200 200 SOO
400
Trafl6pf)rteerc . . . rd* 16200
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENDEL8. 571
Per ransport rd* 1G200
200
2500
1500
1200
400
5000
2000
800
300
500
400
1000
van de haneveglerijen :
» » toplafds
» » waag
• • wajangs
• den haudel aan Rebepen
en door de polia's van Weltevreden .
van Tanabang, Tanjong en Tjimangis.
» Assuni en Parrang Correk
» Tjilintjing
» Grinding
» Meester-Cornelis
» Tangerang.
of Ie ^meu rd» 500ÜO
De generale directie werd op 24 Lentemaand 1810 ge- macbtigd oene onbepaalde boevcelbeid Japanscb koper tot bonken Ie laten verwerken, aangezien het gebrek aan koper geld bleef bestaan.
14 Maart. Regeling der prijzeti vau beuoodigdhedmi voor het hospitaal ie Satnürang,
Is goedgevonden de berekening omtrent het kostende van verschillende benoodigdbeden voor bet hospitaal te Samarang te approberen, gelijk geapprobeerd wordt bij deze, als volgt : 1 wit brood, wegende 6 oneen, voor 2 kop|)en rd* — st* 6
1 ffi rnndvleescb » — > 5
1 » yarkensreussel » — » 10^
100 Imlfwassene hoendei*s » 8 » 16
versche vis 'sdaags per man.. » — » 3
droogo » » » » " — » 1 ^ j
differeQte groentens voor de Ëuropeesen
'sdaags peir man - » — t %
iulandscbe groentens voor de inlanders,
Digitized by VjOOQ IC
572 IBOe. H. W. DAENDELS.
even als die in het hospitaal te Ba- tavia, 'sdaags per mad rd» — at* — V4
1 bottel versch clappus-olg, insteede van
bootér te gebruiken » — • 14
\ ft carbouvwieescb » — » 10
1 kleine vadem brandhout, cirea IS op
een groote vadem gerekend > — » 40
1 bottel limoensap » — » 84
naaister-loon voor een kuasen-sloop » — • 1
» » » » hemd » — » 40
» » » » broek » — » 7 Vi
» » » » bedde-laken • — » 5
» » » • Javaasdie; kleedje. . . » — » 7Vi waachloon voor bedde-laken. hemden, broeken, kussensloopcn, bultzakken, kleedjes groot of
klein, ieder stuk » — » 1
En is vryders goedgevonden voor de bediening der zieken in het gedachte hospitaal te Samarang te accordeeren:
voor Europeesche oppassers, Europeesen, welke reeds toe- gestaan zijn;
voor inlandsche oppassers drie rijksdaalders, zilver, en drie gantings rijst 'smaands; en voor vele diensten kettinggangers. Wordende wijders de kommissaris ordonnateur kwalificatie verleend om 8 inlanders tegens boven gemaakte bepaling ten dienste van gedacht hospitaal in te huuren.
14 Maart. Tarief voor militaire geweermakers.
Is goedgevonden het tarief wegens het kostende der verschil- lende deelen aan een geweer, waarna de geweermakers bij de respective regimenten en verdere korpsen gehouden zullen wezen de reparatien te verrigten, de daartoe noodige ambagts- lieden te onderhouden, benevens de aankoopen van staal en ijzer, etc. te doen, te approbeeren, gelijk geapprobeerd word bij deze, als volgt:
Digitized by VjOOQ IC
160Ö. H. W. 0AÉNOEL6.
Ü7&
een geweer algenoomen
de pan verstaald.
nieawe pan
- haan
» -schroef
slagveer
panveer
noot
stang
banjonet-veer
nieuwe aftrekker-yeer
halve nieuwe beugel
nieuwe beugel aan de schoft
laadstok gescldeert
nieuwe duim-plaatje
haan-lip
nieuwe blaadje boven den aftrekker
» laadstok
schroef in soort
ring-beugel
nieuwe banjonetnioot
banjonet gesoMeert
nieuwe staart-schroef
» sloot-plaat
• schoft
halve nieuwe schoft
nieuwe slot
» banjonet
noot gerepareerd
nieuwe kopere beugel
» stangveer
geweer gebruineerd
ring-veer
nieuwe noot s.
halve laadstok
zuntgat verboord
Digitized
rd»— 81» 80
— 1
• 10
• — 1
ao
- — 1
so
. — 1
6
- — I
. 10
• — 1
SO
- — 1
20
» — I
. 10
• — I
4
» — 1
10
» — 1
8
• — 1
. 30
» — 1
6
» — 1
8
— 1
. 10
- — I
12
— I
40
» — 1
4
- — 1
• 8
» — 1
6
— 1
8
» — 1
. 40
» — I
8
— 1
24
» — 1
20
. 5 .
1 —
- 2 >
1 —
» — 1
4
» — I
' 30
» — 1
. 10
» — 1
• 4
- — 1
6
— 1
• 18
» — 1
. 20
— 1
. ao
jyGoO^
ik
iU lÖOd. H. W. DAENDÊLft:
een nieuwe kopere kop rd* — gf* 30
» zijplaat (koper) . . • — » 12
» sabel beugel • — » 30
» nieuwe kopere ring : » — » 12
» sabel-beugel » — » 30
» schoft geleimd » — » 8
ketting-boei met slot » 5 » —
soldaat in de ketting te klinken voor het
werkloon en materialen » 3 » —
Wijders dit tarief mede in den Oosthoek te introduceeren.
17 Maart Toekenning van een IraclemetU ad 12 rijks- daalders, zilver geld, 's maands, aan iien oppaSsers van het collegie van Schepenen.
Zy moesten een paard onderhouden, «aangezien deze op- » passers meerendeels tot de expeditie in de ommelanden • werden geëmployeerd".
Het tractement was hetzelfde als dat der oppassers van den drossaai'd en van den prefect over de Jakatrasche ea Preanger-bovenlanden.
17 Maart. Lasl lot hel afbreken van liel blokJinis Rijswijk en van het forlje Noordtvijk.
1^^^. Intrekking van hel bepaalde op 5 October i807 nopens fide-commissen.
Naardien by ons bedenkingen zyn ontstaan tegens de gemaakte bepalingen by placcaat van '^ „^^^ 1807, houdende hel algemeen verbod tegens de institutie van fidei-commis- saire verbanden op vaste goederen boven de posten Antjol, Dwars in den weg, Noordwijk, Rijswijk, de Ketting, Ankée en de Fluit gelegen, en wel inzonderheid de hardigheid, welke er voor onmondige of uitlandige erfgenamen iti gelegen ligd, dat hun erfdeel, in vaste goederen bestaande, ten gevolge van dat verbod in alle gevallen ten gdóe moeten Worden
Digitized by VjOOQ IC
iWft M. W. DAêNOÊLÖ. SÏK
gemaakt ongeacht door bijzondere omsUmdigheden van tijden en zaken dezelre bezittingen naauwlifks de helf der wezent- lifke waarde bij eenen zo4)danigen, gedwongen verkoop komen te renderen, behalven dat ook de waarde der landerijen en ▼aste goederen hierdoor in bet algemeen wórdt gedeprecieerd. En wij uit dien hoofde op den W^ Maart laatstleeden in Rade van Indiê besloten hebben, ter wegneming dezer be- zwaren, de voorschreven wet van den 5^" Oclober 1807 in Ie trekken en buiten effect te stellen, onder waarschouwing DOgtbans aan de administrateurs van 6dei-commissair ver- t bondene goederen om in den aanstaande met oplettenheid Toof derzelver goede behering te zorgen, sub poene, dat bij ê bevinding, dat zij hieromtrend in gebreke blijven, zoodanige
f goederen, onder openlijke afkeuring van derzelver gedrag als administratears, pnbliek zullen worden verkogt: metinstand- hooding voerders van alle wetten en ordonnantien, anterieur aan het meermelde placcaat van den 5*** October 1807 tegen
j het leggen van fidei-commissaire verbanden door Moren,
I Ghinesen en andere onchristenen daargesteld en geémaneerd.
f Zoo is het, dat wij, allen en een iegelijk hiervan kennis
willende doen erlangen, begeeren, dat deze zal worden ge- publiceerd en in de HoUandsche en de gewoone inlandsche talen geafBgeerd, waar dit behoord en te geschieden ge- bruikelijk is.
I 19 Maart. RegtemerU voor de kleeding en tiilbetaling
van hel leger.
Art. 1. Alle hoofdelijke betalingen der Europeesche mili- tairen zullen met ultimo Maart aanstaande over gansch Java cesseren en in de verdere bezittingen van Zijne Majesteit, dèn Koning van Holland, in Indien, zoodra dit reglement ter harer kennissc zal zijn gekomen en van dien tijd af geschieden door het tractemenls-kautoor te Batavia en elders door de tActements-boekhouders of andere fiouders der publieke kas * op de korte sterkten der delarhemeuten, coibpagnieu, baltail
Digitized by VjOOQ IC
He I80d. H. W. 0A£NOÊLÓ.
loDs en regimenten, door den commissaris van oorlog, een ieder in zijn arondissement, ?oor conform met de door hem gehouden wordende registers getekend, en in alles navolgens de modellen, hieraan geannexeerd sub n^ 1.
Art. 2. De betaling der tractementen aan de onder-ofBcieren en soldaten zal geschieden na?olgens bet hier achter onder n" S geannexeerd tarief, in dier voege daarvan de ryd- en monte- rings-gelden terstond by de uitbetaling uit 'sgouvemements kassa zullen worden afgetrokken, alsmede alle gelden word^i te goed gebragt wegens deserteurs en gestorvene of aijgcgane militairen.
Art. 3. De cavallerie en rijdende artillerie te Batavia zal maandelijksch voor het aanwezige getal paarden ontvangen, als : voor ieder cavallerie-paard rd* S : 40 en voor ieder ai'tUlerie- paard rd* 4 : 24, uit welke gelden de fourage betaald en kleine reparatien zullen geschieden; doch zal van de gedachte uit- gaven bij een behoorlijk kassa-boek met credit en debet specifique aantekening moeten gehouden worden, uit welk kassa-boek met ultimo van ieder maand een extract aan den commissaris van oorlog zal worden afgegeven; en zal het surplus dier kas blijven ter dispositie van het gouvernement.
Art. 4. Eenmaal des jaars zal de armee in Indien na- volgens bepaling, hieraan geannexeerd sub n^ 3, op nieuw gekleed worden en, nadat de eerste kleeding zal zijn geschied, voor de vernieuwing van dezelve een vaste tyd worden bepaald, waarop zulk voortaan jaarlijks zal geschieden.
Art. 5. Elk regiment of corps zal ten eersten een com- pleete montering laten aanmaken en dezelve ter approbatie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal aanbieden, ten einde daarna de uniform van elk regiment werde bepaald.
Art. 6. Te Batavia, Samarang en Sourabaija, als zQnde de meest geschikte plaatsen, zullen na publieke aanbesteeding met den minst aannemende, mits tot het werk bekwaam geoordeehl wordende, ten spoedigste de nodige contracten lot aanmaking der monteringstukken voor de armee na-
Digitized by
idOÖ. H. W. DAËNDÉLS. g7t
▼ol^eiis hei yoorschreven model gedoten worden m bij de ▼oorwaarden dezer aanbesteeding onder anderen expresselljk worden bedongen de boe?eelheid der stoffagien, welke voor ieder monteringstuk zal worden verstrekt, en dat de leverancier na 't ontvangen der calculative eisch, dewelke door den commissaris van oorlog aan hem zal worden overhandigd, bovenal zal hebben te zorgen, dat alle de aan te makene monteringstukken binnen den bepaalden tijd behoorlijk in de magazijnen werden afgeleverd; en zullen deze conditien van aanbesteding, zoowel als de dien ten gevolge aan te gaane contracten, zoodra dezelve zijn opgemaakt, aan den commissaris- ordonualeur worden ingezonden om voorts, benevens deszelfs eonsidrratien, aan den chef van den generalen staf en door dezen aan zQne excdlentie den Maarschalk en Gouvemenr Generaal (er nadere approbatie te worden aangeboden.
Art. 7. De gedachte ieverantiers zullen egter geene goederen in de magazijnen mogen afleveren, voor en al eer dezelve door eene commissie van twee staf-officieren, zoo mogelijk van lielzelfde regiment of corps, waartoe de monteringstukken behoren, zullen zijn geëxamineerd, goedgekeurd en met de modeU^ conform bevonden.
Art. 8. De rijd-eqoipagie der cavallerie, alsmede de equi- pagie en trektuigen der rijdende artillerie, zal, wanneer dezelve moei vernieuwd worden, door het gouvernement worden gefourneerd, doch worden de chefs dier wapen-corpsen ten strengsten gelast om alle mogelijke oplettenheid en attentie te gebruiken, dat deze equipagie-goederen bij tijds door kleine reparalien ip een goeden en bruikbaren staal worden onder- bonden
Art. 9. E^n zullen ten aanzien van deze equipagie-goederen, evenals tot de aanmaking van monteringstukken, na gedane publieke aanbesteding met den minst aannemende, wanneer dezelve voor de aanneming goed zijn, accoorden worden aangegaan om dezelve tegens vaste prijzen naar een nader te bepalen model te vervaardigen, zullende nochtans deze goederen in de daartoe bestemde magazijnen niet mogen
FLAIAAT-BOBI DBKL IV. 37
Digitized by VjOOQIC
HTS 1809. H. W. DAENDCLS.
worden afgegeven, dan nadat dezelve behoorlijk door de cheCs der beide wapen-corpsen geëxamineerd en goed zullen zijn bevonden.
Art. 10. Sourakarta en Djocjocarta de geschiktste pbatseti sijnde voor de leverantie van rijd-equipagien, trekluigett, sporen, roskanunen, slangen, enz. voor de cavalierie en rijdende artillerie, zoUen, behoudens de contracten, welke bereeds mei de leverantiers aldaar zyn aangegaan, de aanbesteeding op de voornoemde plaatsen tot de complete benodigdheid van dezelve worden geéxteudeerd en de voorwaarden dier aanbe- steedingen, zoowel als de dien ten gevolge te maken contracten, zoodra dezelve zijn x>pgemaakt, aan den commissaris ordon- nateur worden ingezonden om voorts, henevens des7.eirs consideratien, aan den chef van den generalen staf en door dezen aan zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter nadere approbatie te worden aangeboden.
Art. 11. Het P guamizoens-regiment, als ook de artillerie, gestationeerd te Ambon, Banda en Ternateu, en het guarnizoeo van Macasser en Bandjermassing zal uit het Samarangsche magazijn met de monteringstukken voorzien worden ; en worden de chefs gefaist om 'sjaarlgks met de eerste scheepsge- legenheden hunne eischen in te zenden aan den chef van den generalen staf; het Gheribonsche, Banlamsche, Palembaugsche en Lampongsche guamizoen zal uit bel Bataviaache magazyn en het Passerouangsche en Banjoewangiesche guamizoen en dat van Balij-Badong uit het Sourabayasche vooraen worden ; en zuUen de commandanten dier guarnizoenen alle jaren, drie maanden voor den bepaalden tijd, dat de kleeding zal geschieden, hunne eischen, geteekend door degeenen, wcJke, de functien van conmiissaris van oorlog waarnemen, aan den chef van den generalen staf inzenden.
Art. 12. De administrative of hoofd-bestieren zullen wijders verpligt zyn een wakend oog te houden, dat alle montering- stukken van deserteurs, overledenen of afgeganen behoorlijk op de monterings-kamer worden bewaard om daarvan bij on* voorziene gelegenheden het noodige gebruik te maken tol kleeUiug van aankomende recruten of anderaius.
Digitized by
Aft. 13. De bereeds bij de ondersdieideiia regunenteii en corpsen bij re^emeot of besluit geïntroduceerde administratie zal blyven continueren op den vorigen voet, zooverre daarin by dit onderwerpelljk reglement geene alteratie is gemaakt.
By dit reglement behooren de navolgende stukken:
(ModeU n<^ 1, is niet aangetroffen).
N^ 1.
Tarief van betaling der Europeesche en iniandsche onder- oOicieren en soldaten, na aftrek der rijd- en monteerings* gelden :
kavallerie :
maandelyks Uractement
een opper-viraehtmeester rd' 24 : 25
20 : 26 16:41 14:33 15: 1 11:53 8:29 23:10 24:25 18:42 13:25
trompetter-majoor
wachtmeester
fourier
trompetter
brigadier
dragonder
zadebnaker .
hoefsmit
geweer- of spooremaker
kadet
infanterie en jagers:
maandeUjks tractement
een onder-adjudant rd* 40 : —
.sergeant-major. » 18 : 32
tamboer- » • » 18 : 32
sergeant : » 10 : —
bataillons-tamboer » 10 : 32
musikant • 10 : 32
foorier » 10 : —
corporaal » 7 : 24
Digitized by
K80 1d09. H. W. ÖAEi^DËLé.
ambachtsliedeii, ieder rd* 10 : —
een irrenadier » 5 : fO
rijdende artillerie:
maandelijks ti*aclenient
een opper-wachtmeester rd' 24 : S5
wachtmeester... » 16: 41
fourier » 14 : 55
brigadier. » 1 J : 26
trompetter • 15 : 1
kanonnier » 10 : 54
eerste zadelmaker » 25 : 10
tweede » » 17:14
paardensmit » 24 : 25
timmerman of wagenmaker » 18 : 42
smit of spooremaker > 18 : 42
artillerie te voet:
maandelijks traclement
een onder-adjudant rd* 40 : —
sergeant-major » 18 : 52
tamboer- » • 18 : 52
fourier » 10: 9
sergeant » 10 : 9
bataillons-tamboer » 10 : 32
corporaal ■ 8 : 16
kanonnier » 7 : 24
werklieden, ieder » 10 : —
inlandsche Gbristenen:
maandelijks tractement
een sergeant of fourier rd* 7
» corporaal •. . , . » 6 :
» grenadier of fuselier. , » 5
inlandsche troepes: kavallerie :
maandelyks traclement een wachtmeester l..rd» 9^ —
Digitized by
- H. W. 0ACNDEL8. 581
een fourier T , rd« 9 :
» brigadier en Irompetter » 5 ;
• hoef-smit » 5 :
» dragonder » 4 ;
inranlerie en jagers:
maandelyks tractement
een sergeant rd* 5 : 24
» Tourier » 5 : 24
» corporaal » 4 : 24
» tamboer of pijper » 5 : 24
» fuselier » 5 : 24
rijdende en artillerie te voet:
maandelijks tractement
een wachtmeester, sergeant of kommandeur. . . rd' 6 : 24
• fourier » 6 : 24
• corporaal of brigadier » 5 : 24
• trompetter » tt : 24
» tamboer » 4: —
« kanonnier » 4: —
NB. De grenadier-onder-officieren en grenadiers genieten dagelyks een hahreu stuiver hnard-geld ; en blijft de uitbetaling der traclementen in die munt-specien continueeren, geiyk zulks tot nu toe heeft plaats gevonden en volgens dififerente besluiten bepaald is.
Als ook de verbooging van kostgeld tot rd' 4 aan de Euro- peesche en Amboneesche onder-officieren en soldaten te Batavia.
Aantooning van hetgeene by voorgaand tarief van betaling als rijd- en monteerings-gelden afgetrokken is, als: Europeesen en Amboneesen: b^ de infenterie, jagers en artillerie :
van een onder-officier rd' 1:16
» » corporaal » — : 40
» » soldaat » — : 40
kavaUerie en rijdende artillerie: van een opper-'wachtmeester. . , . • • rd* 7:17
Digitized by VjOOQ IC
»8S
- H. W. DAfiNDELS.
van een wachtmeester rd» 6 :
» • trompetter , »
» brigadier •
» » dragonder of kanonnier »
inlanders:
bij de infanterie, jagers en artillerie : van ieder onder-officier en soldaat
bij de kavallerie: van ieder onder-officier en dragonder ré
17 17
.4
rd» — ; 24
1 : —
een rok,
» kamisool, twee lange broeken,
• hembden,
» paar schoenen;
N^ 5.
Bepaling der monteeringstukkeo, welke aan de armee in Indiön jaarlyks door het gouvernement zullen gegeven worden. Aan een Ëuropeeschen of Amboueeschen infanlerist, jager of artillerist :
NB. By de corpsen, daar witte onder-monteerings gedragen worden, zal een vritte en een blauwe broek gegeven worden; ook, zoo de rok van laken is, zal dezelve om de 2 jaren gegeven worden, alle drie jaren: een leeren halsdas,
• kasket of chaco met vederbos en toebebooren, » paar leeren slopkouseu.
Aan een Ëuropeeschen of Amboueeschen kavallerist of ry- denden artillerist: een rok of dolman,
• kamisool, » lange broek,
twee hembden, een paar laarzen,
• » schoenen, » stalbuis, » lange broek, » stalmuts;
NB. Zoo rok of dolman en broek van laken zijn, zuUen dezelve om de 2 jaren gegeven worden.
Digitized by
180a H. W. OACNOEL8. (SS
om de drie jaren : een kasket of chaco met vederkoe en toebehooren,
• leeren bakdas,
<• "ehabrak of waltrap.
Aan een iulandschen infanlerisl, jager of arliUerist : een rok^
• kamisool,
twee lange broeken;
om de drie jaren: een paar leeren slopkoosen,
• leeren halsdas,
» kasket 'of cbaco met Yederbos en toebehooren.
Aan een inlandsehen kaTallerist of rijdenden artillerist: een rok of dolman, » lange broek, » kamisool,
• paar laarzen, » stalbuis,
» lange broek, » stalmuts;
om de drie jaren : een kasket of chaco met vederbos en toebehooren, » leeren halsdas, » chabrak of waltrap.
19 Maart. Voorschrift vopens de uilbeialing van iwt/i- iaire iraclemenien^ enz.
Is besloten hel opperhoofd van hel generale tractements- kantoor, den hoofd-administrateur te Samarang, den gezaghebber in Jaya's Oosthoek en voorts de trac temen ts-boekhouders op de respectieve boiten-kantoren te autoriseeren, gelijk dezelven geautoriseerd worden bij dezen, om, ingevolge besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van heden, in 's Lands kas te ontvangen alle zoodanige gelden, welke navoigens de door hoogstdenzelven geapprobeerde staat- reketiingen der onderscheidene regiments-kassa's uit dezelven
Digitized by VjOOQ IC
584 1300 H. W. OAENOEL8.
in 's Lands kas moeten worden gestort; met last, zich voortaan omtrent de uitbetaling van mililaire Iractemenlen en andere ongelden te gedragen naar hetgeen deswegens hij het provi- sioneel reglement voor de kleeding en uitbetaling Ae^ armee in Indien, mitsgaders bij de instructie voor de commissarissen van oorlog van heden, is vastgesteld;
Hiermede houdt verband het navolgende besluit van den- zelfden datum.
Is besloten de chefs van de regimenten of corpsen van 'sKonings armee in Indien te gelasten met den eersten aan den chef van den genei*alen staf over te leggen eene door den commissaris van oorlog geveri6eei\le slaatrekening van de zich in de regimenlskassen bevindende gelden om, na be- komene approbatie op dezelve, de gedachte gelden in Gou- vemements kas over te brengen.
19 Maart. Imtruciie voor de commissarissen van oorlog.
Art. 1. Bij ieder der divisien te Batavia, Samarang en te Sourabalja zal respectievelijk een commissaris van oorlog worden geplaatst.
Art. % De commissarissen van oorlog zullen verplicht zijn, een ieder in hun arrondissement, te houden stamlijsten van alle de individu's, tot de differente wapen-corpsen der armee onder zijne divisie behoorende, zoowel Europeeschen, Ambo- neezen, als inlanders.
Art. 3. Ieder commandeerend officier, van de eene divisie tot de andere overgaande, zal gehoudafi zijn bij deszelfs over- komst nominative stamlijsten van zijn corps aan den commis- saris van oorlog der divisie, veaarbij hij komt te staan, in te leveren; en zal de commissaris van oorlog der divisie, v?aaruit het corps versterkt wordt, gehouden zijn aan dengenen, onder wien hetzelve geplaatst is, mede een complete stamlijst van hetzelve over te zenden ; en zullen de commandeerende offi- cieren voorts verplicht zijn van alle de onder hunne corpsen
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDCL8. S9S
voorvallende mouTeroenlen, verplaatsingtD, desertien, sterrge- yallen en dagelijkscbe changementen binnen den tijd ran tweemaal yier en twintig uren, nadat dezeWe zijn Toorge- ▼aHen, kennis te geren en speeifique opgaven te doen aan den commissaris van oorlog, die van zijne zijde verplicht zal zijn daarna de noodige verandering bij de door hem gehouden wordende stamlijsten te maken.
Art. 4. De chefs en commandeerende oflBcieren, welke nalatig zullen worden bevonden om de voorschreven opgave binnen den tijd van tweemaal vier en twintig uren te doen, zullende bij het eerste verzuim van dien aard worden gestraft met militair arrest voor den tijd van drie maanden en bij herhaling van dezelve nalatigheid door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal arbitrairlljk, nanr exigenlie van zaken, worden gepunieerd.
Art. 5. Op het einde van iedere maand zullen bovendien aan den commissaris van oorlog door ieder regiment, corps of detachement, onder zijne divisie behoorende, korte sterktens worden ingediend, benevens de tractement*lijst van de Euro- peesen, Amboineezen en inlanders, welke lijsten, door hem geëxamineerd en tegens zijn register nauwkeurig geconfronteerd en daarmede aocoord bevonden zijnde, door denzelve voor conform geteekend, aan het tractements-comptoir te Batavia of elders aan den tractements-boekhouder of wieu de betaling incumbeert, zullen worden afgegeven, dan wel teruggezonden aan zoodanige corpsen of detachementen, als op de kleine comptoiren hunne betaling erlangen, wanneer daarop de noodige uitbetaling volgens tarief zal worden gedaan,
Art. 6. Voor alle verdere uilbetalingen, als voor geleverde monteeringstukken, voor daggelden of douceurs aan oflicieren of voor welke andere zaken zulks ook zoude mogen wezen, zullen door den commissaris van oorlog behoorlijke ordon- nantien, gebaseerd op de daarbij gevoegde besluiten of geap- probeerde contracten, op 'sLands kas opgemaakt en als geviseerd geteekend worden om voorts door den directeur-generaal van 'sKonings (inantien en domeinen te Batavia of elders door
Digitized by VjOOQ IC
586 1909. H. W. DAeNOCLS.
wien iiilkfi iBcunibeert, te worden gefixpedieerd ; alle^ wdke ordonuaoUen, voor en aleer dezelve ter expeditie worden aan- geboden, door den commissaris van oorlog zullen moeteB gelH>ekt worden in bel ordonnantie-boek van de divisie, waartoe ay behooren.
Art, 7. De te verstrekken randsoenen zullen navolgens bet daaromtrent bepaalde tarief en op den vc^t van bet beduit van den 7«" September 1808 (*) worden berekend en tot de ontvangst door den conmiissaris van oorlog een ordonnantie opgemaakt en met deszelfs visa voorzien worden, welke or- donnantien bij bem, commissaris, voor de afgave zullen worden geboekt in het ordonnantie-boek op de rekening van het corps or regiment, waartoe dezelve behooren, en voorts moeten in- houden eene speeiBcatie der mansdiappen, waarvoor de rand- soenen worden verstrekt, navolgens de lysten, by artikel 1 vernield.
Art. 8. Wanneer de commissaris van oorlog eischen van de regimenten of corpsen ontvangt, hetzy van militaire goe- deren, schryfbehoeften of andere, zal hy een van zijne, hem ondergeschikten met dezen eiseh naar het magazyn of pak- huis zenden, waaruit deze goederen verstrekt worden, ten einde te vernemen, welke artikelen daarvan aan handen zyn, waarop dan, voor die aan handen zyn, de ordonnan tien door hem zullen worden opgemaakt, welke ordonnantien, voordat de verstrekking geschied, ahnede door hem in het ordonnantie- boek zullen worden geboekt; en voorts aan den chef van den generalen staf en aan den commissaris-ordonnateur opgave moeten worden gedaan van de boeveelheid der verstrekte stoflagien en van het getal der diiïerente monteenngstukken, welke daaruit ingevolge de contracten, met den leverancier aangegaan, zullen moeten worden geleverd.
Art. 9. De commissaris van oorlog ontvangt wijders we- keUjksche rapporten van de restanten in 's Lands klee- ding-pakhuis, alsmede van alle de door den leveranoier der
(*) Dit beslaii is niet aangetroffen.
Digitized by VjOOQ IC
1ê09. H. W. OAENOCLS. 587
moDteeringstttklcefl afgelererde goederen, behooreode tot de kleeding Tan een soldaat ; ook zal hij maandelijks eene opgave onlvaDgen tu de gezamentlijke corpsen en regimenten in zyn arrondissement van de Toorhanden zijnde monteeringen en de nog marcheerende, waarop bij alsdan de Terdeeling, indien geene genoegzame stoüngie's in de magazijnen mogten zijn, zal maken in diervoege, dat de eorpsen of regimenten Toigens hare sterkte gelijkstandtg hiermede voorzien werden, len einde te gelQker tijd te worden gemonteerd.
Art. 10. De commissaris van oorlog zal geene ordonnan- tien, hoegenaamd, mogen opmaken, noch voor zt}n visa teekenen, dan navolgens de daar liggende orders, tarieven, besluitenen contracten of op eene aitdrukkelijke qualificatie van z^ne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, waarvan telkens voor de eerste maal de bewijzen aan de ordonnantien znllen moeten worden geannexeerd, zullende voor alle excessen, abuisen en verzuimen, in deze begaan, bij visitatie der gene- rale rekenkamer persooneel verantwoordi^jk werden gehouden.
Art. 11. De stoflagien tot aanmaking der monteeringen Yoor de recruten zullen voortaan aan de leveranciers op or- donnanties worden afgegeven en niet aan de regimenten of corpsen ; en, daar de leverancier van ieder regiment van hel model der uniform voorzien is, zoo zal hij verpligt zijn ge- stadig in voorraad te werken en, indien eene quantiteit van zijne te leveren artikelen in gereedheid is, dezelve op eene daartoe door den commissaris van oorlog opgemaakte ordon- nantie afgeven in de daartoe bestemde magazijnen ; en zal de gedachte commissaris verders verpligt zijn met den leverancier een gelijkluidend boek te houden, waarin de in voorschot ontvangen gelden en stofTagien genoteerd staan om bij de af- levering met hem het ontvangene te vereffenen ; ook zal hij, zoo spoedig als mogelijk, van de regimenten en corpsen op- gave vorderen van de monleeringslukken, welke namens het gouvernement bereeds verstrekt zijn, ten einde zulks be- hoorlijk werde ver7ekerd.
Art. IS. In de arrondissementen, waar nog geen contract
Digitized by
588 1809. H. W. DACNDELS.
gesloten is tot levering der monteeringstukken Toor de trou|>es, zal de commissaris van oorlog zorgen, dat ten eersten btj publieke aanbesteding de leverantie daarvan aan den minst aannemende, mits voor de voldoening aan hel contract be- kviraam geoordeeld wordende, werde opgedragen navolg^ns zoodanige modellen van monteeringstukken, laarzen, seboenen, chacos, enz., als door hem aan den leverancier zal worden vertoond en ter hand gesteld, zorgende tevens, dat de con- ditien dezer te doene aanbestedingen, zoowel als de dien ten gevolge op te makene contracten vooraf worden ingezonden aan den commissaris-ordounateur en door dezen aan den chef van den generalen staf om, benevens derzelver consideratien, i&r nadere approbatie aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouvemenr Generaal te worden aangeboden; zullende de ge- dachte leverantiers hoegenaamd geene goederen mogen aan- maken, voor en aleer zij daartoe, na bekomene approbatie van het contract, de noodige order van den commissaris van oorlog zullen ontvangen hebben.
Art. 13. De commissaris van ooriog zal maandelijks eene recapitulatie of tezamentrekking opmaken van al, hetgeene aan gelden, sloiïagicn, randsoenen of wat dies meer is, ge- durende de maand aan de onderscheidene troupes is verstrekt geworden, en aan den commtssari8H>rdonnateur inzenden om voorts, henevens deszelfs consideratien, aan den chef van den generalen staf en door dezen aan zijne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal te worden aangeboden.
Art. 14. Hij zal voorts gehouden zijn al datgeene te ver- rigten, wat tot het departement van een commissaris van oorlog behoort, daaronder niet b^repen hetgeen tot de wa- pening der corpsen betrekking heeft, en zich wyders zoodanig hebben te gedragen, als een trouw en eerlijk commissaris toekomt en betaamt.
Op 10 Mei 1809 is deze instructie gew^zigd, als volgt: dat van alle, door de commissarissen van oorlog geverifieerde
y Google
Digitized by *
1Ö0Ö. H. W. bAENOËLS. H89
nitbetalkigeii, onder wdke beBaming zulks ook zoude mogen zijn, door hen zal moeten worden gehouden een registratie- boek, waarvan zij maandelijks kopij zullen moeten zenden aan den commissaris-ordonnaleur ter examinatie en confron- tatie;
dat Tan de uit 'sLands magazijnen ten dienste der armee verstrekte randsoeiien, zoomede militaire goederen, schrijf- behoeftens of andere materialen en eindelijk ook nog ran de in de magazijnen restant zijnde ontvangene en wederom af- gegevene stoffitgien, monteeringslukken, equipenients-goederen, enz. door de commissarissen van oorlog zullen worden ge- houden maandelijksche tabellen ;
dat alle gepensioneerde officieren, welke hunne pensioenen door gevolmagligdens willen lalen ontvangen, ten blijke hunner existentie, gehouden zuUen zijn daartoe aanvrage in geschriite aan de gevolmagligdens te doen, terwijl de onder-officieren en soldaten in verre afgelegene guarnizoenen hunne pensioenen kunnen laten toucheeren op lijsten, door de militaire com- mandanten geleekend en ter registratie en verificatie aan den commissaris van oorlog ingezonden;
dat aan geene leveranciers eenige uitbetaling zal geschieden, voordat hunne rekeningen door den commissaris-ordonnateur goedgekeurd zijn, ten welken einde dezelve ter visie aan hem moeten worden ingezonden;
dat, zoodra de commissarissen van oorlog kennis erhmgen, dat êr troepes uit hun arrondissement zullen marcheeren, zij volgens ontvangene order de noodige aanschrijvingen aan het plaatselijke gezag der prefectures of districten, waardoor de troepes moeten passeeren, zullen moeten laten afgaan, ten einde voor de noodige vivres, fourage, battoors en paarden worde gezorgt, gevende levens daarbij op de rustplaatsen en de hoeveelheid van battoors en paarden, voor hel marcheercnde corps benoodigd;
dat alle vertrekkende en arriveerende troepes door hen zullen worden gemonsterd en van de sterkte als anderzins aan den commissaris-ordonnateur rapport worden gedaan:
Digitized by
S90 190d. H. W. OAEMO&L&
dat aaa aUe troepes, die hufi gaainiaeeB veriatM en eaar eeiie aadere plaats marcheeren of verplaatst worden^ dwr deti commissaris van oorlog, ouder wieos divisie zij behooren, een certificaat zal woi*den verleend, lot welken tijd hunne tractementen zyn uitbetaald, wordende de commissarissen van oorlog geinterdiceerd de traclementslysten goed te keuren, indien dit oerlificaal hun bevorens niet is gepresenteerd;
dal, behalve de drie roaandelijksche monteeringen, de com- missarissen van oorlog de troepes zullen kunnen monteeren, zoo dtkwiyis zij zulks na voorgaande kennisgave aan den commaudeerenden oflicier van de divide zullen goedvinden, waarin niet zal worden gedifliculteerd, ten ware de troepes oogenblikkdijk lot de eene of andere expeditie waren ge- ordonneerd.
Zie ook 15 Ociober 1808 en 16 Augustus 1809.
21 Maart. Toekenning aan den president en leden van het collegie van Weesmeesleren te Batavia van een iraclemcnt ad 2000 rijksdaalders *sjaars^ betaalbaar elke drie maanden.
Zulks geschiedde »met intrekking van alle leges, mantel- ven commissie-gelden". Zie ook K Februari) 1808.
21 Maart. Gratis afstand aan de HoomsdhCathol^ke gemeente te Batavia van zeker erf tot den bouweetier kerk en pastoorS'Woni$tg.
Dit erf heette: »de stad Lubeck'', behoorde bij hetbniten- hospitaal en was gelegen achter de post Noordwifk.
Het noodige hout kon uit 'sLands voorraad verkregen worden tegen 25 pet. beneden den marktprijs •'ter facüiteiing •hunner religieuze pogingen*'.
Zie ook 2 Sprokkehnaand 1810.
Digitized by
21 Naart. Nadere regdmg der werkzaamheden vanden Gouverneur-Generaal^ van den Raad van Indiêenvan den Directeur-generaal.
De Regering besloot «conform" het navolgende voorstel Tan den Gouverneur-Generaal.
Daar onder de zaken, welke gewoonlijk Ier tafel van deze regeering gebragt wierden, ztjne excellentie den heer Maar- schalk en Gouverneur Generaal verscheidene waren voorge- komen, die in detail, zooals zij wierden behandeld, de occupatien dezer vergadering te zeer vernioeielijkten en levens door dit gebruik aan onnoodige vertragingen en belemmeringen onder- hevig wierden gemaakt; bedoelende zijne excellentie hiermede te verzoeken, welke aan deze regeering plegen te worden ge- adresseerd tot het landen en verkoopen van aangebragte ladingen en koopmanschappen, om over Java naar Ambon, Banda en Arauw ten handel te varen, om geld naar Java uit te voeren, om rtjst aldaar in te koopen, om zich naar Java of elders buiten deze koloniën te mogen begeven, om gepermitteerde goederen uit te voeren, om gelden in de groote geldkamer te deponeeren of naar elders buiten de kolonie te vervoeren en andere, derge- lyke zaken, welke gedeeltelijk moeten beschouwd worden als van het ressort te zijn van den Gouverneur Generaal alleen en gedeeltelijk van het departement van den directeur-generaal van 's Konings finantien en domeinen ; terwijl omtrent dezelve aan deze vergadering eenlijk behoorde te verblijven het maken van generale bepalingen, waarnaar men zich in het verleenen van de gedachte concessien zoude reguleeren ; en dat lot het maken van deze bepalingen eene gepaste aanleiding zoude worden gegeven door bet maandelijksch verslag, voortaan door den direcleur-generaal nopens alle zaken, den handel, de finantien en de generale directie betreffende, aan deze regee- ring in te dienen, waarbij niet alleen zoude worden rapport geds^n van alle vergunningen van dien aard, welke in den loop der jongst verweken maand mogten zijn gevraagd, maar ook de cynosQre voorgesteld, welke daaromlrend voor het vervcdg
Digitized by
B92 1809. H. W. DAËNOÉLë.
tot liet meeste voordeel van deo handel eu der finantien zoude dienen te worden gehouden;
eu daar volgens deze cynosure niet alleen eene meerdere eenparigheid in de besluiten dezer vergadering ten aanzien van het toeslaan of ontzeggen van soortgelijke verzoeken zoude voorden verkregen, maar de decisiên daaromtrend, zouder eenigen invloed van pei*soneeIe gunst of ongunst, op de be- schouwing alleen van de bclaugeus van den handel en der finauüeu zoudeu rusten en bovendien alle ounoodige trainissc- meuten worden afgesneden, die dikwerf van schadelijke gevolgen zouden kunnen zijn;
zoo proponeerde zijne excellentie welmeld om uil aanmerking der aangehaalde redenen te besluiten, dat voortaan alle de voorschrevene verzoeken niet meer aan deze regeering zullen worden geadresseerd, maar aan den Gouvei*neur Generaal alleen, of, voor zoover zich deszelfs departement uitstrekt, aan den directeur-generaal, die dezelve zal accordeeren of niet accordeeren naar bevinding, submitteerende nochtans in het laatste geval de daarlegens bij hem opererende zwarig- heden of difficulteilen aan het oordeel dezer vei^dering en zich wijders daaromtrend aan de vastgestelde orders, regle- menten en instructien gedragende.
21 Maart. Vereenvotidiging der werkzMmheden ter gene^^ rak secretarie.
De Regering besloot » conform" het navolgende voorste) van den Gouverneur-Generaal.
Zijne Excellentie proponeert de navolgende reductie té
adopteeren, als:
1® om de verevening van het agterstallige werk te excu-
seeren, behalven de resolutien, welke alsnog ter secretary
kunnen worden bijgeschreven;
2^ om te continueeren met het afschrijven der resolutien
voor Holland, origineel en duplicaat; 5^ om te excuseereu hel werk der materien en de heer^i
Digitized by
- H. W. DACNDCLe. 593
leden dezer yergaderiiig te ontlasten van het waarnemen der beschrijyingen ;
4® om bet beantwoorden der brieven van geheel Indien door deze regeering almede te excuseeren; dien ten ge- volge een aparten commis te chargeeren, die dit werk onder het oog van zijne excellentie en het opzicht der secretarissen generaal zal volvoeren, daartoe door zijne excellentie expresselljk te benoemen;
5® om het houden van notulen bij deze regeering te excu- seeren en directelijk resolutien te laten formeeren, waardoor een secretaris wegvallende, den overblijvende 10/m. rd' 'sjaars toe te staan;
6^ om te excuseeren de overzending van de buiten-kantoren van de advisen, resolutien, byiagen ed andere papieren voor Holland en uit de nog aanbanden zijnde het archief ter generale secretarlj te lalen completeren;
7® om almede te excuseeren het concipieeren van brieven door de regeering aan den minister, ter vermijding van herhaling, die de leclure daarvan nutteloos en onaange- naam voor hoogst denzelven maken;
8® om door den heere directeur generaal daarentegen maandelijks een pertinent verslag aan de vergadering te lalen doen van den finanlieelen en mercantilen staat van zaken van geheel Indien en van de disposilien, verbeteringen, vooruitzichten en verwachtingen, die men omtrent dit gedeelte van publieke administratie heeft, telkens, voor zoover de ingekomene beriglen loopen, welk verslag bij belangrijke voorvallen mede tusschentijds kan worden gedaan en den minister, instede van de brieven, aangeboden, indien de gelegenheid daartoe con- venabel is;
9® om den adjunct eersten gezworen klerk te chargeereo met
het houden der realia; 10^ om den marginalist levens te belasten met het registreeren van alle de van de buiten-kantoren ontvangen wordende papieren ;
KL Xf . 38
Digitized by VjOOQ IC
594 1309. H. W. OASNOÉLè.
11" om het getal coUationisten op één te bepalen en denzelYcn
tevens te nomineereu tot archivaris; 12" oro twee gezv^oren klerken aan te houden voor de actens
en dagelijksche expeditie, en IS" om aan den eersten gezv^oren klerk Ie laten behouden de leges, doch de maandelijksche verstrekkingen van schrijf behoeftens ie- reduceeren op : 2 riemen, groot formaat papier, iustede van 9Vs riem 4 » klein » » » • 147ii »
^0 bossen pennen > > 80 bossen
1 'S potlooden en rood aarde > » 2 f£
om de ses maanden: 6 ft lak in het halve jaar te laten op den ouden voel en alle meerdere verstrekkingen af te schaffen.
Het doel van dezen maatregel was bezuiniging. ZieDaen- dels. Staat enz., blad. 84, noot.
21 Maart Machtiging op den directeur der fortificatien en militaire gebouwen tol hel in dienst nemen van twee koelies als wapportgangers'* op het gebruikelijke dagloon
21 Maart. Bepaling^ dat elk collegie zijne eigen uit- gaven moest bekostigen.
Dit besluit is wel aangehaald gevonden, maar niet aan- getroffen.
^^^i » Machtiging op den sequcMer insolvente boedels van Compagnie^ dienaren aan de crediteuren in Indié te verantwoorden.
De Regering besloot «conform" het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal. Zijne excellentie de vergadering te kennen gevende, dat de
Digitized by
180è. H. W. DAENDËLè. MK
▼oornaamste crediteureD io den boedd yan wj^leii den boofd- schout der stad Batayia, Hillegert, zich aan hoogstdeDceWen hebben geadresseerd met te kennen gave, dat Tan dezen boedel, welke als insolvent door den sequester yan 'sLands insolvente dienaren was aanvaard, niets in voldoening hunner wettige prelensien zoude teregt komen, bij aldien daarmede ingevolge vorige usantien wierd gehandeld en de daaruit te proflueerene gelden aan de desolate boedelkamer te Amsterdam wierden overgemaakt, verzoekende mitsdien en mede, omdat het na een verblijf van meer dan 2K jaren in deze kolonie niet te presumeeren is, dat wijlen de hoofdschout, HUIegert, eenige pretensien ten zijnen lasten in Europa zoude hebben, dat de sequester Gaulier mogt worden gelast dezen boedel aan de crediteuren in deze kolonie te verantwoorden en op den voet, waarop insolvente boedels worden behandeld, te liquideeren ;
dat, daar de motieven van dit request volmaakt overeen- stemden met de klagten, welke sedert jaren herwaards, zoowel hier, als in Holland, over de beheering der desolate-boedelkamer zijn uitgebragt, hoogstdezelve het niet alleen billijk vond, dat in dit speciaal geval aan het verzoek der crediteuren in den boedel van wijlen den hoofdschout, Hillegert, werde voldaan, maar het tevens noodzakelijk oordeelde, dat in het algemeen omtrent de beheering van insolvente boedels van gewezen gouvemements dienaren eene andere cynosure werde aange- nomen, waardoor de gedachte misbruiken werden geweerd;
proponeerénde dien ten gevolge om, met intrekking en af- schaffing van alle vorige wetten en usantien, daartegens strijdig, den griffier van den boegen Raad van justitie als sequester van de insolvente boedels van gewezen 'sLands dienaren in deze kolonie te autoriseeren en te gelasten om alle de boedels, welke in de gedachte qualiteit onder zijne administratie zijn of zullen komen, aan de crediteuren dier boedels hier te lande te verantwoorden, daarin procedeerende op de wijze, waarop naar stijl en practijck insolvente boedels tot liquiditeit be- hooren te worden gebragt, en daarby observeerende, dal geeue
Digitized by
596 1d09. H. W OAENDEL6.
gelden uit dezelTe werden afgegeven dan onder de cautie de restiluendo.
By billet Tan 4 April 1809 werd boTendien ter kennisse van het publiek gebracht, «dat, Termits de creatie der gene- rale rekenkamer en derzeher verplichting om alle de boeken, rekeningen en bewijzen van de koUegien van Weesmeesteren, van Boedelmeesteren der Ghineesche en andere onchristen sterfhuizen, van den curator ad lites en de sequestOTS te examineeren en te confronteeren, allen en een iegelijk de vrijheid wordt gegeven om, onverminderd den gewonen loop der justitie en een ieders verplichting om de pretensien, welke men vermeenen mogt op eenige der onder de voorschreven beheering zynde boedels te kunnen of te moeten maken, ter behoorUJker tijd en plaatse ie doen gelden, dezelve pretensien tegen den tyd der confrontatie, behoorlyk geverifieerd, ook aan de generale rekenkamer welmeld te kunnen opgeven en inzenden".
1^^ . uitgifte van crediet-Mevetiy aan ie maken door het colleqe van Weesmeesleren.
De Regering besloot » conform" het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal.
Zyne excellentie, onder te kennen gave van het oneigen- aardige, dat het gouvernement viras bankhouder van groote en kleine panden, geldschieter op losse obligatien en op vaste goederen, en van het gebrekkige van de geheele iurigling der bank van leening, waardoor den Lande, zelfs na eene ver- betering, daarin gemaakt, nog jaarUjks een verlies kwam te lyden aan interessen van meer dan vyftig duizend rd',en de benodtgtheden van het gouvernement zelve, welke vorderen, dat eene zoo aanzienUjke somma in deze difficile tyden aan 'sLands kas wierd terug gegeven, hoogstdenzelven hadden be- wogen om in de eerste plaats het grootste gedeelte der uitstaande penningen van de bank te laten incasseeren en
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 597
de Terbanden op vaste goederen aan de weeskamer oyer te doen gaan, terwijl hoogstdeszelfs pogingen verder daar heen strekten om de bank van leening in particuliere handen te doen overgaan;
dat zijne excellentie hierin door de tijds-omstandigheden niet hebbende mogen slagen en het egter voor de smalle en commerceerende ingezetenen noodzakelijk is, dat zoodanig een bank, niet alleen biyfl exteren, maar, gezuiverd van bare fouten, op nieuw wierde geéxtendeerd tot groote panden van roerende goederen, en
dat alverder de weeskamer door te kunnen disponeeren over een aanzienlijker fonds in de gelegenheid gesteld worde de landeigenaren en verdere houders van vastigbeden te kunnen gerieven met Vs ^^r waarde, indien zulks benodigd ware, op hare goederen;
Zijne excellentie, om deze doeleindens ten voordeele van het publiek en zonder nadeel van 'sLands kas te kunnen daarstellen, noodzakelijk heeft geoordeeld dezer regeering het volgende voorstel te doen:
1^ om de weeskamer te doen creëren zes maal hondert duizend rd' papieren van credit, van stukken van een duizend rd% met magt om dezelve in circulatie te brengen en last aan de administrateurs-generaal en mindere kas- houders van den Lande dezelve, evenals de credit-brieven van den Lande, in betaling te ontvangen: ^^ om tot meerder zekerheid van het publiek de gedagte papieren van credit te doen contrasigneren door eene commissie uit deze vergadering; 3® om uit de provenuen van deze meerendeels op hypotheken uitgezet wordende credit-brieven, a zes percent, vier en twintig duizend rd' te laten verstrekken tot het onder- houd van de bank van leening; 4^ om den Lande provisioneel nog ie laten fourneeren drie maal hondert en vijftig duizend rd% op een interest van V2 percent 'smaands, aan de bank van leening en voorts, navolgens een verbeterd reglement, uit deze penningen
Digitized by
598 1309 H. W. DAËNOELS
aller hande soorten yan roerende goederen te doen be- leenen, welk reglement tot basis dient te bebben, dat alle panden zullen verren ten tot den dag, dat bet montant der verkogte panden in de kas van de bank zal zijn terug gebragt, en dat de verkopingen op de ordinaire wijze en gewone percenten zullen gescbieden doorvendu- meesteren, welke daarvoor zullen genieten een percent, terwijl de overige S percent mede ten voordeele van de bank in deszelfs kas zullen worden gestort.
En eindelijk om bet gementioneerd reglement door eene commissie uit deze regeering te doen concipieeren.
Zie ook 7/14 September 1809.
22 Maart. Verhooging van 3 stuivers, kopergeld^ lot 3 stuivers, zilver geld^ van het kostgdd^ voor eiken gevangene in 'stands hoeijen te Samarang aan den cipier uü te keeren.
Zie ook 11 Julij 1809.
22 Maart. Machtiging op de officieren van de djajang- sekars als distinctief Ie dragen teen enkelde zilvere T>zabel dragon\
25 Maart. Bepaling, dat aan inlandsche recruten^ ter* stond bij hun aankomst^ zooveel dagen soldij verstrekt moest worden, als hun zoude i^competeren tot aan den wrdinairen looning-dag' \
25 Maart Aanstelling in den Oosthoek van een com- missaris tot adsistenlie van den gezaghebber bij alle werken, welke personeel toezicht vereischten.
Het tractement van dezen commissaris bedroeg 80 ryks- daalders^ zilver geld, 'smaands.
Digitized by
H. W. OAENOEL8. 599
27 Maart. Adoptie.
Ontyangen een missive van den boogen Raad van justitie van Hollandsch Indien, geschreven alhier [Buitenzorg] den ^^** FebruariJ jongstleeden, dienende in beantwoording der resolutie van zijne excellentie in dato 7 September 1808, waarbij in handen van welmeldeo Raad was gesteld de requeste van de vrije vrouw Manies, daarbij, — onder te kennengave, dat zij, sup- pliante, buiten wettig huwelijlc had ter wereld gebragt een dochtertje, 't welk door nu wijlenden dispencier te Samarang, Joan Hendrik Gerlach, bij haar zoude zijn verwekt, en dat dit kind, genaamd Paulina, vervolgens door de weduwe van den voornoemden Gerlach was geïnstitueerd geworden tot deszelfs universele erfgename eu sedert zonder testament was komen te overlijden, — verzoekende, dat aan haar als vleeselijke moeder van dat kind zoude mogen worden uitgekeerd al, hetgeen door hetzelve was nagelaten, — met injunctie aan meer gedachten Raad om zijne excellentie te dienen van consideratie en advis, of en in hoeverre na gemeene regten of ook inge- volge de plaatselijke wetten en usantien in deze kolonie de suppliaute als moeder van hare onwettige dochter, dan wel de naaste erfgenaam van de ouders bij adoptie tot de gedachte nalatenschap geregtigd moesten worden gehouden;
en in aanmerking genomen zijnde, dat het gedachte kind, Paulina, door hare moeder, de vrije vrouw Manis, volgens acte van adoptie, te Samarang voor den gezworen beambt- schrijver, Hendrik Predrikze, en getuigen op den 1*" October 1777 gepasseerd, aan den gezegden J. H. Gerlach en deszelfs huisvrouw, Maria Elias, als adoptanten is overgegeven, onder expresse verklaring van de zijde der gemelde vrije vrouw Manis van, niet alleen afstand te doen van het geboorte-regt, maar ook van het regt van cnren van haar dochtertje Paulina, hetzelve zonder eenige reserve overgevende aan Gerlach en zijne huisvrouw;
considerende, dat bij de gemelde acte van adoptie niets bedongen is, hetgeen tegen de wetten of de billijkheid zoude
Digitized by VjOOQ IC
600 1309. H. W. OAENOELS.
strijdeo, maar integendeel, dat de voorschreven acte conform is aan een speciale viret van Gouverneur Generaal en Baden, vervat in hoogstderzelver resolutie van den 9" Mei 1769, waarbij, uithoofde dat niet zelden bij het adopteren onder den inlander bedenkingen en verschillen in het stuk van erfenisse wierden geboren, tot wegneming van die incon- venienten is gestatueerd, dat, wanneer Chinezen, Mohamedanen of andere onchristenen hunne kinderen aan een ander bij wege van adoptie overgeven, bij die overgave zullen moeten verklaren, of zij van het regt van erven van zoodanig over te geven kind of kinderen afzien, dan wel in het stuk van erfenisse geconsidereert willen blijven als eigen vader en moeder, ingeval zoodanig kind of kinderen door voor-over- lijden iets mogten komen na te laten, met last voor de notarissen en ook de beambtschrijvers op de buiten-kantoren, tot het opstellen van alle wettige actens en instrumenten gequalificeerd, om, zoowel in het eene, als in het andere geval bij de actens dan wel contracten van adoptie te doen blijken van hetgeen de contractanten daaromtrent begeren te sti- puleeren, nadat zij door hun behoorlijk onderrigt en onder- vraagt zullen zijn op al het door Gouverneur Generaal en Raden gestipuleerde bij de onderwerpelijke resolutie, alles onder dezen verstande, dat, wanneer de eigene ouders van zulk kind of kinderen gerenuncieerd hebben van het r^t van erven op dezelve en zulke geadopteerden geen wettige descendenten nalaten, deadoptant of adoptanten bij het sterven van dergelijk kind of kinderen zullen geconsidereert worden als vleeschelljke oudeis, hetzij zoodanig kind bij uitersten wille gedisponeerd heeft of niet, en zelfs de naastbestaanden van den adoptant of de adoptanten, bij dezer laatsten voor- overlijden, evenals naastbestaanden van het geadopteerde kind of kinderen, indien de geadopteerde zonder testament komt te sterven, onverminderd het regt van erven, dat in alle gevallen zulk geadopteerd kind of kinderen dan wel derzelvcr wettige descendenten behouden op de ouders, welke de over- gave van kind of kinderen gedaan hebben, en tevens verkrijgen
Digitized by
- H. W. DAENDEL8. 601
op dengene, welke hen adopteerd, tenzij het speciaal anders mogt hoepen ot roet de adoptie niet Terder mogt beoogd worden dan de bezorging Tan eene goede opvoeding door den adoptant of adoptanten;
overwegende eindelijk, dat, nademaal de convenientie tus- schen Gerlach en zijne huisvrouw ter eenre en de vrije vrouw Manis ter andere zijde rust op eene uitdrukkelijke wet van Gouverneur Generaal en Raden en het kind Paulina ab intestato is overleden» het aan geene verdere tvirijfel kan onderhevig wezen, dat, in stede van de vleeschelijke moeder of de suppliante in dezen, de naast bestaanden van de adop- tanten, Gerlach en zijne huisvrouw, zooals die door het Indisch verslerf-regt daartoe worden geroepen, ten voUc tot de erfenis der nalatenschap van het kind Paulina geregligd zijn;
besluit dienvolgende het bij requeste gedaan verzoek door de vrije vrouw Manis te ontzeggen, zooals het ligt, en daarentegen, conform het uiigebragie advis door den hoogen Raad van justitie, de naaste erfgenamen van den meermeiden J. H. Gerlach en zijne huisvrouw volgens het Indisch ver- sterf-regt voor geregtigd Ie verklaren als erfgenamen ab intestato van de nalatenschap, door het kind Paulina met den dood ontruimd.
27 Maart. Maatregel ter bevordering van de circulatie van koper geld te Samarang en te Soerabaija.
Is besloten, dat de winkeliers en Chineezen, zoo te Samarang als te Sourabaija, volgens eene te maken verdeeling zullen moeten fourneeren eene zoodanige somme in Japansch koper geld, als tot betaling der militaire tractementen aldaar, voor zoover die in koper geld genoten worden, maandelijks zal worden bevonden noodig te wezen, en zulks tegen verwisseling van een gelijk bedragen aan papieren van crediet uit 's Lands kas zonder eenige agio, ten einde hierdoor de kopere munt in de circulatie te behouden, 't militaire te gerieven en 't agio- teeren tegen te gaan, in navolging van hetgeen te Batavia is
Digitized by
60i 180Ö. H. W. OAENOELè.
geintroduceert, alwaar de pachters en de potia's der bazaars, iDgeTolge van een deswegens door de hooge regeering genomen besluit ('), op denzelfden voet yoor de militaire tractementon moeten fourneeren dertig duizend rijksdaalders, koper geld, 'smaands, in ruiling tegens papieren van crediet.
27 Maart Aanstelling van opzichters bij houtstapel' plaatsen.
Is besloten, dat op de onder volgende houtstapelplaatsen Europeesehe opzichters zullen worden geplaatst, als te:
Sourabatja, waaronder sorteert Banjer of Probolingo;
Grissee, waaronder Sidaljoe en Toeban;
Rembang, waaronder Lassum en Bantjar;
Joana, waaronder de dessa Pepedanghan bij de WaUahan en Taijoe;
Samarang, waaronder Karwelaan en Quala Damak;
Tagal, waaronder Bacoelang in 't Tagalsche en Gangang in het Paccalongansche.
Voorts de tractementen van deze opzichters, zoowel als die der inlandsche hoofden, welke onder hen gesteld zijn, te be- palen, zooals dezelve bepaald worden bij dezen, als:
de Europeesehe opzichters te Samarang, Rembang en Grissee, ieder 's maands op rd* 75
de zes inlandsche hoofden op de aan hen onder- geschikte stapelplaatsen, ieder 's maands op » 15
de Europeesehe opzichters te Sourabalja en Joana, ieder 's maands op
drie inlandsche, aan hen ondergeschikte hoofden, ieder 's maands op
de Europeesehe opzichter te Tagal, 's maands
de aan hem ondergeschikte inlandsche hoofden op de stapelplaatsen in het Paccalongansche, ieder 's maands
en te Bacoelang
alles in zilver geld.
60
12 50
15 10
O Zif boven bladz. 570.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDEL8. 60S
Eiiidelt|k te bepalen, dat de Europeeache oprichter der vereenigde stapelplaatsen van Tagal en Paccalongang zQne woonplaats op Tagal zal moeten kiezen.
28 Maart. Toekenning aan den baas jager te Batavia van 60 rijksdaalders^ pajmren geld^ *smaands.
Hij moest daarroor zes (vroeger 12) jaag-paarden onder- houdmi, nevens de noodige »boeijangers*'.
28 Maart. Bepaling^ dat het tractement der leden van hei collegie van Schepenen voor Vs gedeelte in zilver gdd uil de stads-kas zoude worden betaald, dan wel met de onder ultimo van elke maand door de Regering te bepalen agio in papieren geld.
Zulks was >aan alle overige ambtenaren ter hoofdplaats •Batavia toegestaan*'.
28 Maart. Aanwijzing der standplaatsen van de schouten en onder-schouten in de ommelanden van Batavia.
Is goedgevonden en verstaan:
1^ den bij besluit dezer regeering van den 5'° dezer aan- gestelden schout voor het Zuid Wester quartier alsnu te doen verblijf houden op Kouripang, leggende aan den weg van Tangeraug naar Buiienzorg, na gissing van Tangerang Zuidelijk 50 paaien, van Jassinga Noord Oostelijk 40 paaien;
2* den schout van het Noordwester quartier op Batoe Tjepper, uithoofde van de groote jurisdictie, welke onder dit schoutambt, vooral aan den zeekant, zal komen en alwaar zig een groot deel slegt volk ophoud en in de regen- moussoD ontoeganklijk is, evenals die van het Zuidwester (partier en op denzelfden voet, toe te voegen eenen onder* schout om verblijf te houden op Katapang.
Digitized by VjOOQ IC
604 ^^d- H. W. OAENOEL8.
28 Maart. Ménage in de Bataviasche huishouding.
Is goedgeyonden en verstaan:
Ten eersten : onyenninderd de bij besluit dezer regeering yan den 21^ dezer bereeds gemaakte bepaling, bet generale secretarie te bepalen op de volgend^ geéroploijeerdens :
1 1«° gezworen klerk rd» 4400
met beboud der leges, doch zonder meer;
1 adjunct 1*" gezworen klerk » 2400
1 marginalist of register-houder » 1440
1 archiyaris en collationist > 1200
2 gezworen klerken ad rd» 100 ieder » 2400
4 ordinaire » » » 60» » 2880
4 tweede » » • 40 • • 1920
4 derde » » » 50 • • 1440
4 yierde • « • 20 • • 960
Ten tweeden : bij den heere directeur-generaal te plaatsen : 1 klerk van rd" 60 en
1 » • » 40 of 'sjaars rd» 1200
Ten derden : het kantoor van den translat eur in de Maleidsche taal te bepalen op:
1 translateur a rd* 2400 *s jaars
1 klerk • » 560
2 klerken » » 240
4 assistenten • »» 596 »
Ten vierden : het kantoor van den translateur in de Javaansche taal te stellen op:
1 translateur a rd* 1800 'sjaars
1 Javaanschen schrijver » 118 : 1975 »
Ten vijfden : de generale rekenkamer bepaald te laten volgens de jongste oi^nisatie, doch, als daar niet onder begrepen, in te trekken het gevalideerd extra-douceur voor twee klerken a rd"" 20 ieder 'smaands.
Ten zesden: het finantie-kantoor, benevens dat van de administrateurs-generaal op den onlangs bepaalden voet te laten, behalven twee klerken, welke aan ieder zijn toegestaan
Digitized by
- H. W. 0AENDEL8. 60S
è rd* 30 ter maand en dezeWe mitsdien te laten continu- eeren. Ten zeyenden: de waprakamer te liepaien op:
1 boekhouder k rd* 1200 'sjaars
1 klerk • • 480
1 • • . a40
Ten agtsten: de administratie der suiker-pakhuizen te reduceeren tot op een administrateur en gevolglijk by vaca- ture deszdfs plaats onTenruU te laten. Ten negenden: het artillerie-kantoor te bepalen op:
1 klerk a rd' 40 of 'sjaars rd* 480
1 n » » 30» » » 560
Ten tienden: de administratie der pakhuizen Tan Onrust
by vacature te supprimeeren en te verdeelen, de helft aan
de Waterpoort en de wederhelft aan de Westzydsche negotie
pakhuizen.
Ten elfden: het tractements-kantoor te verminderen met
d^ visitateur met zyne klerken, welke 's maands genieten
rd» 198 of 'sjaars rd» 2340
den suppoost en twee klerken van het militaire departement, na verevening hunner boeken, a rd' 220
'smaands of 'sjaars » 2640
Ten twaalfden: het tractement van den gezworen klerk by den hoogen Raad van justitie in te trekken en het getal klerken voor dat coUegie te bepaalen op twaalf.
Ten dertienden: by de hooge militaire vierschaar, in stede van twee helmbardiers, een bode te doen fungeeren onder het genot van rd* 45 ter maand of 'sjaars rd' 540.
Ten veertienden: de kerk- en school-dienaren te vermin- deren met 5 schoolmeesters, als ten onrechten opgebragt, tot rd* 510 'sjaars; het voorlezerschap op Onrust rd' 240 'sjaars; instede van 4 doop-boekhouders en 8 inlandsche krank- bezoekers, slegts de helft aan te houden.
Ten vijftienden : de boekbinders te stellen op 4 boekbinders a rd' 15 'smaands ten dienste van het generale secretarie
Digitized by
60Ö ^30é. H. W. ÖAeNDÉLè.
en op 4 boekbinders, mede a rd^ IK, voor de generale directie.
Ten zestienden: by vacature het kantoor van den ont- vanger generaal in te trekken en te laten overgaan op dat van den groot kassier.
Ten zeventienden: de bedieningen van ordinaire gecom- mitteerdens bij vacature te doen vervallen.
Ten agtienden: de post der gecommitteerdens ovm* de suiker-culture bij vacature insgelijks te doen vervallen.
Ten negentienden: te bepalen, dat het collegie van huwe- lijksche en kleine gerechts-zaken voortaan uit hare eigen fondsen deszelfs onkosten moet impendeeren en bestrijden.
Ten twintigsten : de domestifcen van zijne excellentie den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal en de verdere be- dienden voor deze regeering te bepalen op:
1 castelein voor het gouvernements gebouw a rd* 100 'smaands rd* 1200 'sjaars
1 kamer-bewaarder » 720 »
8 bodens a rd' 45 'smaands » 4320 »
voorts 12 inlandsche ordonnancen, onderhouden op den voet van oppassers, doch jaarlijks een onkostbare montering, zeer gedistingeerd verschillende van die der oppassers, en dezelve te verdeelen, als: 6 ter dispositie van zijne excellentie,
2 voor den lieutenant-Gouverneur-Generaal, 2 » > directeur-generaal,
1 » > secretaris-generaal van den Maarschalk en Gou- verneur Generaal, en
1 » » secretaris der hooge regeering.
Ten een en twintigsten : af te schaffen de afbetaling aan twee brieven-bestelders tot rd' 54 in het jaar.
Ten twee en twintigsten: de geêmploljeerde van het voor- malig ambagto-kwartier alsnu te bepaJen op:
1 lands-architect è; rd* 7125 'sjaars
1 opziender der werken a » S600 •
1 meesterknegt a » 600 »
Digitized by
lèOè H. W. DAÊNO£l-è. . 807
1 dessioateur, teveos de werken nagaande, a . . . rd' 360 *8 jaare en voorts te doen yervailen de alhier geêmploijeerd geweest zijnde geel-gieter, loodgieter en glazemakers.
Ten drie en twintigsten : de bediening van opziender der equi- page smitswinkel, genietende rd* 1200 in het jaar, in te trekken.
Ten vier en twintigsten : almede in te trekken de opzienders- plaats op de equipage kuipers-winkel, bedragende 's jaars rd' liOO; en
Ten vijf en twintigsten: insgelijks te vernietigen den post van meesterknegt op den kaartemakers-winkel, genietende 'sjaars rd' 360.
Het totaal bedrag dezer bezuinigingen bedrog 94, 593 : 47 ^', ryksdaalders 's jaars. Zie ook 19 Juiy 1811.
^ Maart. Intrekking van douceurs^ enz.
Zijne excellentie legd over een korle aantoniug van diverse politique en andere ongelden, douceurs, procentoe, spillage en andere partiele inkomsten van verschillende dienaren, welke na de jongst gemaakte bepalingen nopens de vaste tracte- menten en andere ingevoerde bezuinigingen alle dienen te worden ingetrokken, benevens een aantooning van de ver- mindering, welke in de verstrekkingen van verschillende huishoudelyke uitgaven zoude kunnen worden geleden, onder te kennen gave, dat door de besparing van alle welke uitgaven in het geheel, in vergelijk der uitgaven van het vorige jaar, eene menage voor 's Lands kas zal worden betracht van eenmaal hon- derd en dertien duizend zeven honderd zeven rd' twee en twintig stuivers, gedeeltelijk in zilver, kopereen papiere munt;
met voorstel wijders om, voor zoo ver de een of ander der bij de hiernevens overgelegde lijst vermelde uitgaven en douceurs niet reeds bij een bijzonder besluit mogt zijn ingetrokken, dezelve alle bij besluit van heden voor den ver. volge te doen cesseeren;
volgende de gedachte lijst hierbij geinsereort:
Digitized by
608
- H. W. DAENDEL8.
Zilver munt.
Koper.
Credit papier.
GoUegie van Schepenen:
tot tractementen van de substituten» oppassers en caffers
voor boei-guastos der gevangenen van den drossaart
tot salaris aan den qkmeester en bodens
politique ongelden, diverse:
aan den hobneester tot onderhoud van de helmbardiers-nionteerings
aan den sabandhaar voor vergalde wagens.
Trains- en oorlogs-ongelden :
aan de kruisprauwen van den kom- mandant der Sambauwareezen, volgens besluit van den 4«» October 1808
aan den kommandant der Sumbauwa- reessen voor commissie-gelden, volgens besluit van den 8«b Blaart 1804
Inkomsten des koningryks Jacatra:
de 10 pet, uit de pagten aan de in- landsche koromandanten, volgens besluit van den 9« Januarij 1798
aan 't coUegie van Boedel meesteren, wegens 'tjaarlgksch toegelegde V* uit de wayangs-pagt
aan den koom-molenaar voor tracte- meni, volgens besluit van den 6» Sep- tember 1806
voor 1 pet. uil den verkoop van am- phioen, ten behoeve van 'tpennisle-gestichl
spillage der administrateurs, zoo van de Westzijde, Waterpoort en Onrust...
de V« rd' >an ^^ administrateurs van de suiker-pakhuizen
aan de administrateurs van het kleeden- pakhuis voor hel bergen en gadeslaan van de amphioen
de vermindering in de koelij-gelden, Transporteere
rd«
200: —
nl»
6033:
142:30 330:-
rd« 3612: — 180: —
- j 650:
— ' 100:
!
1521:- —
720: —
72: —
272: —
8026:30
9750:
—
2100:
—
264:
—
6213:
23
6329:
7
0318:
17
1850:44
42086:91
Digitized by
1Ö09. H. W. DACNDËLS
609
Credit papier.
Per transport
volgens koely-roUe dato 3 Febniary 1809, volgens opgave van den welEdelgestrengen heer directeur-generaal, tot
douceur a/d gecommitt. o/d ryslmarkt
voor koelys van de groote geldkamer.
Politique dienaren:
aan douarière Mom tot equivalent, in- stede van randsoen
aan de gecommitteerdens van de groote geldkamer
tot een douceur aan den suppoost van de wapenkamer
aan den gezworen klerk, voor wagen- huur ter rondbrenging van papieren aan de hooge regeering
voor den inkoop van naamboeken en almanakken ten behoeve van de hooge regeering
tot een premie a/h negotie-comptoir..
tot een premie aan het secretary- comptoir
aan het visite-comptoir ad idem
aan den hofmeester, ter weder uitkeering aan den geheimschrg ver
tot onderhoud der paarden van helm- bardiers
voor de werkjongens en koelys inden boekbinders-winkel, item rapportgangers van diverse comptoiren en den inkoop van schryfbehoeftens voor de secretary zoude een quart minder, dan opgebragt is, in den vervolge bepaald kunnen worden, dus mmder
aan den aannemer van Hmtmodderen der rivieren, en zulks voor de rivier van de werf, agter het provisie-magazijn, en
zoo langs 't casteel
Transporteere...
FLAIlAT-BOtt MIL XV,
rd« 8026:30
272:-
rd> 42086:91
22164:32 270:- 408:-
250:
480:
50:
—
325:-
246:-
—
1000:-
_
600:-
—
1500:-
278:-
204:-
2160:-
2160:-
—
1500:-
1045:-
114-
11509:30
72859:27
Digitized by
Goo^e
610
180&. H. W. OAËNOËLft.
Zilver munt.
Koper.
Credit papier.
Per transport
▼oor V, rd* aan de gecommitteerdens der suiker-calture
rd- 272: —
rd' 11509:30
3347:44 15000: —
rd< 72859:27
10318 : 17
'teen pet. aan de pagters op het ge- teld kooer ireld.
voor het inhuren van tjunias en pak- huizen moet slegts Vt gecalculeenl wor- den, zoodat hiermede in dit jaar gewonnen word
somma
272:-
29857: 26 183577: 44
of te zamen:
aan zilver rd« 472 : —
n koper » S9857:S6
» crediet papier » 85577 : 44
totaal rd« 115707:22
Is nayolgens dit voorstel besloten en mitsdien de afbetaling van de bij voorschreven lijst voorkomende posten, voor zoover niet reeds bij vorige besluiten afgeschaft en ingetrokken, alsnu af te schaffen en in te trekken, zooals geschied bij dezen.
28 Maart Besparing van uitgaven.
Zijne excellentie exhibeerd een kort tableau van uitgaven, welke hoogstdenzelve bij examinatie der boeken dezer hoofd- plaats van het vorige jaar zijn te voren gekomen, welke gedeeltelijk uit zich zelven komen te vervallen en gedeeltelijk door eene strictere oeconomie zullen kunnen worden uitge- wonnen en waarvan het bedragen te zamen tot een montant van viermaal honderd twee en zestig duizend twee honderd en negen rd* en negen stuivers, zoo aan zilvere, kopere als papiere munt, in alle gevalle door deze regeering zoude kunnen worden beschouwd als een fonds om daaruit de onvoorziene uitgaven voor dit loopende jaar, welke niet zullen zijn te
Digitized by
180d. H. W. OAENOEL8.
611
yermijden, ruim te kunuen goedmaken^ blijkende dit een en ander nader uit de volgende
Aantoning van zoodanige gelden, dewelke geduurende den loop van dit boekjaar apparent niet behoeven uitbetaald te worden en ook gedeeltelijk van zig zelfii komen te vervallen, waardoor voor den Lande word ingewonnen het volgende:
ZilYermunt.
Koper.
Credit papier.
aan den kadet Merken voor reis- kosten
aan Sandol Roy dilo
» de Jong en Monnereau, dito..
• den lieutenant Quarles
Yoor transport van den generaal
Buijskes
voor huishuur van Galderyen-Burg
• toelage of reiskosten aan het opperhoofd van Timor, Stopkeerb. . . .
aan den 1** lieutenant Filereaux, voor qualificatie
aan Iges en Mak, voor reiskosten en douceur
aan diverse Ceilonsche staatsbanne- Ungen, voor onderhoud
aan van China overgekomen Chi- neese munters
aan mondkost voor de Ceilonsche bannelingen
voor transportgelden, dito
aan diversen, in vergoeding wegens geleden schade by alarm van hunne huizen
voor het corps gewapende Chineezes, ter goedmaking hunner ongelden
voor de inlandsche piekeniers, ter bewaking der casernen en battergen.
aan de koely's aan *t nieuwe fort
ie Tangerang
Transporteere
rd« 323:16
480: 3333:16
rd« rd«
aooo:-
800:-
3400: —
300:-
300:- ' - ' —
1356:24 I - 1 -
j I
1398:18 2439:28' 22&2:28
3209:16 —
— 1416: — 12000:— —
290: — 1000:-
— 437:24 187: —
- '3OOO:-
22459:90 7292:52
Digitized by
16229:28
61^
- H. W. DAEN0EL8.
Zilver munt.
Koper.
Credit papier.
Per transport
aan maandgelden van 's Konings officieren, die op geene vaartuigen ge- plaatst zijn
voor schadevergoeding aan de over- heden van het schip, de Tuij meiaar .
aan Gicquel de Touches, voor reis- kosten
aan Pieters, voor tafel-gelden
• Lie Boenko, tot schAvergoeding van zqn genomen vaartuig
aan Tan Djokseeng, dito
• Gutzlaff, voor de koekraal tot casemen op Buitenzorg
aan Kang Phoboon, voor 200 Chi- neesche artilleristen om de 6 maanden
voor 18 pet. uit de pagten aan de Ghineesche officianten, volgens besluit van den 9«» Januari] 17Ö8 en 20«» Maart 1801
schadeloosstelling aan diverse pag- ters
tot een middel van bestaan aan de officianten van de amfioen-directie, volgens besluit van den 15*» February 1808
aan den scriba tot salaris na de dis- solutie
aan de tot het maken van bruggen, etc. in de bovenlanden gewerkt heb- bende timmerlieden
voor huishuur aan den directeur der fortificatien
voor gratificatie aan drie suiker- leverantiers
aan den resident van Palembang, wegens aldaar aan den Lande voor- geschoten gelden
Transporteeren
rd- 22459:90
rd« rd»
7292:52 16229:28
540: —
I
5333:16 ! 1333:16 I
351 : - '
585: 1075:
2000: 4000: 4000:
760:-
13717:41
43735: 7
10537
8
7236:
6
17116:
2
429:
29
2331:
12
600:
—
3000:
■
8042:52
09138:86
Digitized by
- H. W. 0AEN0EL8.
613
Zilver munt.
Koper.
Credit papier.
rd> 43735:
rd* 8042:52
666:32
2083:16
rd* 69138:86
2500:-
Per tnnsport
aan den scriba van de bovenland- sche commissie
tol douceur aan de commissie in de bovenlanden
tot douceur aan den stuurman op het schip Mount Vemon
aan inkoop van erven en huizen..
voor zee-schade aan 't kartelschip de Goede Trouw
voor legdagen dito
vragt-penningen dito
aan Macaré, voor maakloon van ko- per geld
voorts het betaalde voor de over- wigten aan de adminbtrateurs voor oofS^f etc. tot
aan het visite-comptoir voor 't vinden van valsche balansen
aan Tencij, voor geleverde pady...
voor 't*/» pet. uit den verkoop aan
de generale directie
somma
sommarium totaal:
aan zilver rd« 48077 : 44
» kopermniit » 8043: 4
credit pa- pieren » 406088: 9
te zamen ... rd' 462209 : 9
NB. Daarentegen zullen weder vele ontevoorziene uitgaven moeten gedaan worden, die men alsdan uit deze ingewonnen gelden moet vinden.
(Onder stond) WiLTivRiDKif, den 2B'° Maart 1809. (w. g.) H. W. MÜNTINGHE. Zoo is verstaan daarvan deze aanteekening te houden.
1591 : 25
48077:44
8043: 4
185303:47
2603:32
52533:16
10794:12
58998:33
333:16 2365:-
14534: 8
406088: 9
Digitized by
614 180e. H. W. DAENDELS.
28 Maart. Begrooting van inkomsten en uitgaven ten behoeven van Batavia voor het jaar 1809.
Zijne excellentie geeft te kennen, dat na de reductie van dienaren en de intrekking van verschillende posten yan uit- gave, douceurs en andere ongelden, waartoe deze regeering heeft besloten, en na de maatregelen, welke reeds te voren omtrent het invorderen der uitstaande gelden van de bank en van het vendu-kantoor door hoogstdenzelve waren genomen, zijne excellentie thans in staat gesteld was deze vergadering een calculative berekening te kunnen overbrengen van de inkomsten en uitgaven, waarop gedurende dit loopende jaar ter dezer hoofdplaats kan worden gerekend;
dat het deze regeering na examinatie der heide daartoe betrekkelijke en hierna geinsereerde memorien zoude consteren. dat de uitgaven daarbij ruim zijn genomen, zoodat dezelve niet ligt het daarvoor gecalculeerde zullen te hoven gaan^ zooals onder anderen blijkt uit het gestelde voor onderhoud van 'sLands gebouwen en fortificatien tot rd* 50,000, voor nieuwe werken tot rd' 100,000, voor inkoop van slaven lot rd' 150,000, terwijl daarentegen de berekening der inkomsten gebaseerd is op hetgeen men onderstelt zeker te zuUen in- komen en daarbij op den verkoop van de meest renderende producten niet verder is gerekend dan tot een montant van rd' 153 : 788 : S4 papier en 26 : 699 : 24 zilver voor de aan handen zijnde geringe quantiteit vs&n specerijen en voor den verkoop van koflSj, peper, suiker, indigo, cattoene garens en houtwerken te zamen niet hooger dan tot een bedragen van rd» 700,000 papier en 100,000 zilver.
En daar het uit de vergelijking dezer beide memorien van uitgaaf en inkomst al verder zoude consteeren, dat, daaronder mede begrepen de thans nog in cassa zijnde gelden, de inkomsten voor dit loopende jaar de uitgaven zullen surpas- seeren met een aanzienlijk bedragen van rd' 128 : 7.^7 : 46 of rd' 968 : 675 : 15 papier en rd' 518 : 704 : 51 zilver, terwyi slechts op het koper een tekortkomst plaats heeft van
Digitized by
- H. W. DAEN0EL8.
615
rd' 100: 364: 10, 't welk uit het meerdere der papiere mant facil kan worden gesuppleerd, zonder dat daardoor het batig saldo voor het geheel werde verminderd, vertrouwende zijne excellentie, dat deze regeering naar mate der moeilijke om- standigheden, waarin zich deze kolonie ten aanzien van het debiet harer producten bevindt, deze vertooning van den finantieelen staat der hoofdplaats Batavia vrij voldoende zoude oordeelen en daarin eene geruststelling vinden tegens den nadeligen invloed, welke de tyds omstandigheden en de strem- ming van den vaart en handel bij voortduring op 's Landt kas mogten hebben, weshalven zijne excellentie al verder pro- poneerde om van deze gegevene communicatie aantekening te doen houden bij de resolutien van heden.
Memorie van zodanige geMen, als op heden in de respective kassen aan banden zyn en die gerekend worden gedurende den loop van dit jaar 1809 nog te zuUen inkomen, te weeten :
Papier.
Koper.
Zaver.
rd*
ld-
rdi
in de groote geldkamer is aan
handen
760000:-
—
30M89:15
en aan onbekwame papieren van
crediL
96639;-
— .
m de groote geldkassa almede.
123900:-
766:26
6083:IÏ
nog is in de groote geldkamer
1000:-
—
5600: —
op de quotisatie staat nog in te
komen, vide memorie L' A
—
—
44873:16
» « » B
—
—
166017:37
alsmede ook van vier op Paoea-
longang woonagtige Ghineezen, die
verzoek gedaan hebben om hnn
quota's alhier te mogen betalen, en
waanran de gemagtigdens zich ook
reeds gemdd hebben, bedragende
te zamen
10600: —
de generale pagten (de amfioen-
Transporteere
970539: —
766:25
262512:13
Digitized by
616
leOd. H. W. OAENO&L8.
Papiei
r. Koper.
Zilver.
rd-
rd-
rd»
Per transport
970539
:- 755:25
262512:13
pagt daaronder gerekend) zullen
buiten de Bantamsche pagt be-
loopen
972480
:— -
—
^et 1 percent op de amfioen-pagt
bedraagt rd« 3192
en hel V» percent voor
de generale directie.... » 1596
4788
r — —
voor de pagt van de boom op de
Europeesche goederen, etc word
alleen gecalculeerd
50000
:~ —
—
de pagt van de passer op Welte-
vreden bedraagt
18000
. ,^„ ^__
^.^
de agterstallige pagtpenningen be-
dragen rijksdaalders 272 : 239 : 12,
doch men rekend, dat daarop
alleen zal inkomen de heUt
met
136119
:30 -
aan onvoldaane vendu-rendemen-
ten wegens verkogte ryst, item
diverse goederen, staat noch in te
komen
244103
:30 -
zoo ook wegens verkogte pady
op Buitenzorg
25339
. _^ ___
voor de Maccassersche pas word
gerekend
100000
:— —
—
'sheeren geregtigbeid van ver-
kogte huisen en erven word ge-
rekend op
30000 20000
: — —
het klein zegel almede op
—
» collateraal
30000 5000
— —
» last- en ankeragie-geld ....
op de winsten van de bank van
leening en het vendu-kantoor zal
men niet rekenen, wijl die appa-
rent niet eerder dan in het aan-
staande jaar in kas geteld zullen
,
worden, zoo ook niet op de ambt-
Transporteere
2606368:
60 755:25
262512:13
Digitized by
180e. H. W. OAENOELS.
617
Papier. : Koper.
Zilver.
Per transport
gelden, wijl het noch niet gede- cideerd is, of daarvoor in dit jaar iets zal betaald worden
het saldo, dat de bank van lee- ning volgens besluit van den 2» October anno passato noch in kas moet lellen, bedraagt
aan uitslaande gelden slaat in te komen van den pagter van de am- tioen-pagt voor 15 kisten k 1700 Sp«, dat gerekend word aan papiere geld met de agio van 92 percent, bedragende met het 1'/» percent als voren
aan diverse, noch onvoldaane kas ordonnanlien
waarbij komt het aangemaakt wordend koper geld, gerekend op 3000 pikols è rd* 92 : 30 is
welke een en ander te samen zal bedragen
Nu volgen de producten, die men steld, dat verkogt zullen worden, alles egtercalculatief gerekend ; men rekend, dat tot Junij aanstaande noch per vendutie staan verkogt te worden, waarvan het geld in dit jaar inkomt, 1500 coijangs oude rijst, die na aftrek van de on- gelden opbrengen zullen
zoomede dat van hieruit ver- kogt zullen worden om op Java afgehaald te worden 500 coyangs ryst ad rd* 50 met een agio van 80 percent door den anderen, de jongste scheepen daaronder gere- kend
rd* 2606368:60
149585 : 22
rd* 755:25
rd* 262512:18
66259 : - I —
42570:35 274:37
277875 : -
2864784:21
278905:14
105000 : - -
29929:29
566643:42
45000:- Transporleere l3()14784 : 21
278905:141566643:42
Digitized by
618
1Ö09. H. W. OAENDEL8.
Papier.
Koper.
Zilver.
Per transport
de speceryen ; rtm foelij, nagulen en nooten worden gerekend, dat uithoofde van den geringen voorraad alle verkogt worden, die dus be- dragen Tullen rd» 106796 contant, doch vermits apparent een groot gedeelte aan de jonken tegens pa- piere geld zal afgestaan worden, zoo zal men alleen rekenen V« voor contant en •/♦ voor papiere geld met 92 percent agio, maakt.
voor koffij, houtwericen, peper, suiker, indigo, kattoene garens, etc. (het schip de Isis daaronder ge- rekend, voor zooverre dit nog staat in te komen) zal men in deze on- gunstige tijden alleen stellen een médiocre bedragen van rd« 800000, doch dat ook gerekend word zeker te zullen inkomen met
en het V, percent op beide deze posten voor de generale directie zal ahnede beloopen
waarna de gezamentlyke inkom- sten van BaUvia in anno 1809 en waarop men meent zeker te zullen kunnen rekenen, zullen bedragen.
rd» 3014784:14
rd« 278905:14
rd* 566643:42
153788:24
26699:24
700000: — 4268:45
100000: — 633:24
3872841 : 42
278905:14
693976:42
(Onder stond) Batavu, den 20«" Maart 1809. (w. g.) VAN IJSSELDÜK.
Nota. Men heeft in dezen op toevallige posten geheel niet gerekend, wijl dit onzeker is.
Memorie der uitgaven, welke in dit jaar, voor zooverre men berekenen kan, op deze hoofdplaats noch staan te geschieden, bestaande in:
Digitized by
- H. W. OAEHOCLS.
619
Pipier.
Koper.
Zilver.
aan tractementeii is in de maand Febmarij uitgegeven eene somma van rd* 132000; dan, ver- mits er nog veele veranderingen staan te volgen en op de agio op de contanten geene vaste rekening te maken is, zoo zal men daarvoor stellen rd« 120000 per maand, maakt voor 10 maan- den
de inlandsche troupes worden gerekend te zullen koeten rd* 23000 per maand, maakt voor 10 maanden
de leverantie van coffij word almede voor 1800 gesteld op 64000 pikols van 225 S ieder, waarvoor de betaling zal be- dragen
de suiker leverantie word ge- steld op 80000 pikols en wel de bdft eerste, drie agtste tweede en een agtste derde zoort, waar- voor de betafing mede bedragen
zal oonUnt rd* 418750
daarop is reeds be- taald > 142500
rest nog te beulen rd* 270250 maakt met 92 pet. agio daarop. .
aan de coounissarissen over de suiker leverantie voor bet '/• rd* per piool, gerekend roet de agio.
de coelijloonen met de man- doors in de administratie worden gerekend op
de ordinaire gecommitteerdens worden alleen voor 6 maanden
gerekend met
Transporteere
rd-
I ■ rd«
1150000:— 110000:-'
I
90000:- 140000:- —
192000:- 57142:24
327427:24
530400: 19200:
16120:
4800:-
1989280:- I 323262:24 327427:24
Digitized by ^
620
18Q9. H. W. OAENOEL8.
Papier.
Koper.
ZUver.
^
rd*
rd*
rd*
Per transport
1989280:-
323262:24
437427:24
voor aanbesleede werken van
anno passato slaat noch afbetaald
te worden
16485: 3
—
—
aan den aanneemer van de
koper munt staat betaald te wor-
den voor 3000 pikols koper è
rd» 8 per pikol
24000:-! -
—
aan voorschot op het V» per*
cent voor de generale directie
staat uitbetaald te worden rd*
16000 conUnl of met 72 percent
agio
27620:-
—
—
aan den super carga Swaabe
staat uitbetaald te worden inge-
volge besluit van den 3«n Maart
'
1809 Sp-3583
4777 : 16
als mede aan intrest op de
bg den Lande te goed heb-
bende gelden, gerekend voor 12
maanden, met rd* 12289, doch
men verondersteld, dat dit in
papiere geld zal kunnen vol-
daan worden, maakt met 92
Dercent asrio
23595 : —
aan gevalideerd wordende in-
tressen op de gequotiseerde gelden ,
die door den anderen gerekend
worden op rd* 35500 contant of
68160:-
_
met 92 percent agio.
aan noch onvoldaaue wissels
sUat betaald te worden
9500:- - 1
23666:32
aan diverse rekeningen, egler
na aftrek van dat geene, wat
capitein. Wat voor zijn factuur
te pretendeeren heeft, dat niet
uitbetaald word.
3128:24
507:-
8400:35
waarby komen de volgende
Transporteere
2061668:27
323769:24
474270:98
Digitized by
H. W. OAENOELd
6S1
Papier.
Koper.
Zilver.
rd.
rd-
rd-
Per transport
1061668:
51
323769:24
474270:98
posten, die alleen gecalculeerd
kunnen worden, als:
de onkosten van het departe-
ment der marine
20000:
20000:-
10000:---
de onkosten Tan de arsenaalen
5000:
—
10000:-
—
der hospitaalen..
8000:
—
6000:-
—
van de justitie-
kamer met de predikanten en
schooien
6000:
—
6000:-
—
grooten
3600:
—
3600:-
1000:-
voor pagt van ingekogt wor-
dende goederen 'sLandswegen..
10000:
—
—
—
aan te doene oithetalingen voor
het onderhouden van 's Lands
gebouwen en fortificatie-werken
word gerekend
50000:
—
—
en voor nieuwe werken word
gecalcoleerd
100000:
__
__
—
voor huorloon van tjunias
word gerekend
10000:
—
10000:-
—
de vragtpenningen worden ge-
calculeerd op
80000:
_
voor den inkoop van slaaven
word mede gecalculeerd
150000:
—
—
.
voor den inkoop vanprovisien
(builen de arak, die reeds betaald
is), item andere behoeflens voor
de huishouding word gerekend. .
50000:
—
—
—
ad idem voor materiaalen, het
veraccordeerde gzer daaronder
100000:
—
—
—
en voor extra ordinaire en niet
te voorziene uitgaven word gesteld
150000:
—
—
—
waarna de uitgaven te samen
zullen monteeren
2904168:
27
379269:24
375272:11
(Oiidor slonii) Batavia, den 2(K<> Maart 1809. (w. g.) VAN IJSSELÜIJK.
Digitized by
dSi idOd. H. W. OAÉNDÉLd.
Nota. Zijnde hierin egter niet gerekend op de verzending van contanten na de baiten-comptoiren of op van daar te trekkene wissels, noch ook op den inkoop van amfioen en lijwaten, v^ijl dit meest met producten betaald v^ord, abmede niet op den inkoop van v$iartiiigen en verdere Europeesche behoeftens, wanneer die mogten aangebracht worden.
Zoo is verstaan van dit een en ander deze aantekming te houden en hooggemelde exc^entie voor de gegeven ouverture van dit een en ander te bedanken.
Bovenstaand stuk is, voor zoo verre bekend, de eerste begrooting van inkomsten en uitgaven, welke voor eenig deel van Nederlandsch Indié is gemaakt
28 HaarU Regeling der inkomsten van de inlandsche commandanten te Batavia.
Zijne excelleulie herinnert de vergadering, dat buiten de drie inlandsche kommandauten, aan dewelken by besluit dezer tafel van den 4'° Junij 18Q8 voor hun bestaan is toegewezen 7, gedeelte der inkomsten van de voorheen in leen aan hun aigestaane, doch nu onlangs verkochte landeryen, de verdere inlandsche kommandanten omme en bij deze hoofd- plaats nog genieten 10 percent uit het rendement der pachten van het slachten van vee, de vischmarkt en den handel aan de schepen en vaartuigen en zulks ingevolge een besluit van beeren Commissarissen-Generaal van den IS'^" JanuariJ 1798 provisioneel en tot dat daaromtrent eene nadere schikking zoude zijn gemaakt;
en avanceert tevens, dat het oneigenaartige, dat diergelljke inlandsche campongs-hoofden participeren in de publieke 'sLands inkomsten, zijne excellentie reeds vroeger bewogen zoude hebben om deze regeering een voorstel tot intrekking dezer 10 percent uit sommige pachten te doen, indien daar- tegen niet in consideratie veas gekomen, dat deze komman- danten inderdaad nog van eenigen dienst zyn voor het
Digitized by
I80ë. H. W. OAENOELS. 6^S
gouTernement tot bewaring der rust en goede order onder hanne onderhoorige campongs en tot afdoening Tan kleine geschilltti, waarvoor de billykbeid vorderde, dat hun eenig dedommagement in plaats der bevorens genotene procento's uil het rendement der voornoemde verpachtingen wierde toe- gelegd;
en dat, ofschoon boogstdezelve getracht had dit dedonmia- gement zonder eenig bewaar der publieke kas te vinden, zoo was daartoe echter uilhoofde van het onvermogen van den gemeenen inlander omme en bij deze hoofdplaats geene moge- lykheid geweest;
weshalven zyue excellentie het volgende voorstel deed om, met intrekking der 10 percent uit het rendement der pachten van het slachten van vee, de vischmarkt en den handel aan schepen en vaartuigen, in die plaats aan ieder der inlandsche kommandanten, welke daarin thans nog participeren, toe te loggen hun leven lang een vast inkomen van 2^ rd% papier geld, 'sjaars, betaalbaar uit de stads kas;
met verdere bepaling nochtans, dat het getal dezer kom- mandanten, thans in het geheel 15 uitmakende, door uitsterving zal worden gereduceerd op zeven, de kommandanten der Ooster en Wesler Javanen daarmede onder begrepen, en wel in diervoegen dat: 1^ de vijf compagnien Balliêrs werden gebragt op twee
compagnien ; ^^ de drie compagnien der Bouginesen worden gebragt op
een compagnie; 3^ dat de compagnie der Maccassaren, staande onder Daing
Mabela Mabalie, kommandant van campong Baroe, bij
deszellis overlijden worde ingetrokken en gevoegd by de
compagnie Bouginesen; 4^ dat de compagnie Maleijers, staande onder Djaman AbduUa,
kommandant van campong Malaijo, bij deszelfs overlijden
mede worde ingetrokken en gevoegd bij de compagnie
der pamakans; 5^ dat de drie compagnien Ambonesen en Boetoenders der
Digitized by VjOOQ IC
6^4 180Ö. H. W. DAENDÈLS
Mandharesen en der Snmbawaresen bij versterf werden gebragt tot een compagnie; en 6^ dat de compagnie parnakans, als vrij aanzienlijk, in wezen werde gelaten.
Na welke reductie het geheel onderhoud der inlandsche kommandanten niet meer zal belopen dan rd' 1750, papiere munt, 'sjaars, ten laste van de stads kassa;
als zullende de inkomsten der twee kommandanten van de Ooster en Wester Javanen na overlijden der thans fungerende gerekend moeten worden tegens rd* 2B0 'sjaars.
Is conform dit voorstel besloten en mitsdien hetzelve dus- danig te arresteeren.
28 Maart. Tarief voor liioulwerken, ten behoeve van hel Gouvernement in de Vorsten-landen aan te koopen.
Zie Daendels, staat der Ned. O. I. bezitt., bijlagen I. org. st. houtbosschen, n^ 11.
28 Maart. Voorschriften nopens hospitalen.
Is besloten:
1^ dat voor de verpleging der zieken in de hospitalen van koopvaardij-schepen, welke in Holland zijn uitgerust, een rijksdaalder en van koopvaardij-schepen, toebehoorende aan particulieren in deze colonie, een halven rijksdaalder daags, zilver geld, zal worden gedeclareerd;
2® dat alle onkosten, welke op het begraven, zoo van de ge- melde, als van alle andere, vreemde zeevarenden vallen, op hunne rekeningen zullen worden gebragt;
3® de sabandharen te Batavia en te Samarang, mitsgaders den scriba te Sourabalja, een ieder in den haren, te char- geeren met de invordering der verpleging- en andere onkost-gelden, welke door gemelde zeevarenden in de hos- pitalen worden gemaakt,
4^ dat door de contraroUeurs der hospitalen maandelijks of zoo dikwijls zulks vereischt wórdt, extracten uit de on-
Digitized by VjOOQ IC
lèOÓ. M. W. ÖAËNOéLé. ésK
kost-rekeningen zallen moeten opgemaakt en, door den commissaris van oorlog geyiseert, aan de generale reken- kamer ter registralie ingezonden en aan de sabandharen te Batavia en te Samarang, mitsgaders aan den scriba te Sourabaija, moeten worden afgegeven om door den laatste geincasseerd en de penningen in 'sLands kas te worden overgebragt; 5^ tot het afgeven van biUetten aan behoeftige personen, om zonder kosten in de hospitalen te worden opgenomen en verpleegt, te autoriseren, als voor Batavia: den president van het collegie van Schepenen ; voor Samarang den pre- fect aldaar en voor Sourabalja den gezaghebber in Javasch Oosthoek.
28 Maart. Last tot het afbreken van verscheidene ge* bauwen binnen en buiten de stad Batavia.
De bewuste gebouwen waren:
in het kasteel: het gouvernement met deszelfs bijgebouwen, de voormalige generaals-wagt met hetgeen daaraan annex is;
de voormalige hoofd- wagt met de daarbij bevindelijke caseme; de zoogenaamde stal voor de ulahnen en reserve;
buiten het kasteel: de zoogenaamde hofmeeslers-woniiig en het voormalige la- boratorium, met derzelver dependentiën; in de stad Batavia: het blokhuis, bekend onder den naam van het Midden-punt ;
op de stads vestingwerken : het kruiihuis Groningen;
de kruithuizen, bekend onder den naam van groot en klein Overijssel;
de kasemes op en onder de punt, de Klip, en verder alle zoodanige gebouwen aan de stadspoorten als tol logies en wagten van het guarnizoens-balaillon actueel niet meer be- noodigd z^n; n ]
tML IT, Digitizedby VjOOMFIC
6S6 l^d* ^* ^' OAeNOËLft.
buiten de stad Batavia: de gebouwen en het muurwerk van het fortje, de Water- plaats genaamd, van het fortje Jaccatra en van het blokhuis Wilgenburg.
De aknog bruikbare materialen van die gebouwen moesten gebezigd worden tot de oprichting van kazernes, >op de Waterplaats en het daarnaast tusschen de kruitmolens en het MolenvÜet gelegen terrein voor een bataillon van ISOO man en voor twee compagnien artillerie, te zamen voor vyfUen hondert man, met de pavüiions voor de officieren daarby, in diervoegen, dat de casernes in agt blokken bestaan en een langwerpig vierkant uitmaken, waarvan de openingen tusschen de blokken met hek en barrières gesloten worden*'.
Intrekking van het ambt-geld voor alle ambte^
18 AprU
naren.
Onder remarque, dat het de attentie van deze regeering niet ontgaan zoude wezen, dal bij de berekening der in- komsten voor dit jaar niet was gecalculeerd geworden op hetgeen de belasting van het ambtgeld der dienaren ter dezer hoofdplaats zoude hebben moeten rendeeren;
dat het oneigeoaarlige dezer belasting van het begin, dat dezelve in deze kolonie is ingevoerd, eenparig is erkend, daar dezelve, zal bij geheven worden van de wettige in- komsten der dienaren, met de eene hand neemt, 't geen met de andere gegeven wordt, en bij de onderstelling, dat er bovendien nog sdlle winsten en voordeden zouden bestaan, dezelve wettigd en homologeerd en dus doende het gouver- nement buiten staat woidt gesteld om de misbruiken en malversatien, waar uit dezelve zouden kunnen spruiten, naar merite te straffen en tegen te gaan;
dat wijders de eenige reden, welke voor het behoud dezer belasting nog koude pleiten, was de zeer onregelmatige wQze, waarop de meeste dienaren in Indien hunne inkomsten uit
Digitized by
1ÓÓ0. H. W. DACNOeLè. 6S7
bepaalde overwigten, spUlagieD, wingten op den haodel en andere Toordeelen genoten, die dikwerf onzeker zijnde en meer kunnende beloopen, dan tot eene billijke bezoldiging hnnner werkzaambeden toereikend was, daardoor in de meeste gevallen eene vermindering konden lijden; dan daar thans meest alle ambtenaren, zoo wel op Java, als ter dezer hoofdplaats en ook op de buiten-kantoren, voor zooverre de eerste bediendens aangaat, op een vast en wettig inkomen gesteld zyn, evenredig aan het gewigt, de veraiitwoordeiyk- heid en werkzaamheden hunner bedieningen, en daardoor cesserende alle redenen, welke voor het behoud dezer bdas- ting zouden kunnen worden aangevoerd en een verdere con- tinuatie van dezelve niet anders dan vanden nadeeligsten invloed zoude kunnen zijn op de moraliteit van alle dienaren en het Gouvernement zelve beletten om hen te houden tot de stricte pligtsbetrachting, welke zij thans het regt heeft van hen te vorderen.
Op grond van deze consideratien en te meer, wijl het ambtgeld op ganlsch Java, Gheribou en voor een groot ge- deelte mede ter dezer hoofdplaats reeds is ingetrokken, pro- poneerd zijne Ëccellentie de belasting van het ambtgeld der dienaren over geheel Indien op te heffen en daarvan bij pu- blicatie aan den volke kennis te geven.
Is overeenkomstig bet opgemeld voorstel besloten en om de gemeente hiervan bij publicatie kennis te geven.
29 Maart. Afstraffing van een Chinees wegens onwaar- heden in zeker rekest.
Ingekomen zijnde een request van den Chinees, TjaSinko, wonende op Atje, houdende veraoek om, op grond der daarvoor geallegeerde redenen, te worden begunstigd met de pacht van het zout, de madat-kitten, kraroerijen en topbanen op Pakies, benevens de daarop gevorderde consideratien van den prefect d^r Jaccatrasche en Preanger Regentschappen, van Motman, uit welke laatste gebleken is, niet alleen, dat tot appui van
Digitized by
élÖ 1309. M. W. bAËNDÉLé.
dit Terzoek onware middelen bij den Toorschreven reqaeste zijn geémploijeerd, maar ook, dat de denunciatien tegen den prefect van eene eigenbatige en verkeerde handelwijze, waar- door zoude worden belet, dat geen zout naar de stad wordt afgevoerd, ten uiterste gebazardeert en van allen grond ont- bloot zijn.
Is besloten, dat aan den requestrant tot straffe voor deze valsche aanklagte, met zooveel stoutheid, als iupudentie tegen een der eerste ambtenaren aangevoerd, in het openbaar eene gevoelige correclie zal worden geappliceerl van vijftig stok- slagen, wordende de boschganger te Pamanoekan gechargeert met de executie van dit besluit.
50 Maart. Vergunning tot invoer te Samarang van op Bali gekochte opium.
Zijne excellentie, ontvangen hebbende de requeste van den pachter der amfioen-kitten te Samarang, Ko Goan Goei, daarbij verzoek doende, dal, vermits uit de schaarsheid van amfioen en het groot vertier daarvan op Java welligl te voorzien was, dal door het gemis van dat artikel het debiet daarvan geheel zoude moeten stilstaan tol merkelijke prejudicie der door hem aangeslagene pacht, aan hem, suppliant, mogt worden toege- staan om op Ballj amfioen te mogen inkoopen en dezelve op Samarang in te voeren, onder verbintenis om voor ieder in te voerene kist aan den Lande vijf honderd ronde, zilveren realen van 64 stuivers aan pacht te zullen betalen;
overwegende, dat door het toestaan van evengemeld ver- zoek, niet alleen aan de presente schaarsheid aan dal artikel te Samarang zal worden tegemoet gekomen, maar ook, dat zulks een middel zijn zal, waardoor alle andere reclames tot afslag van pacht-penningen worden afgesneden en tevens aan den Lande daarenboven een billijk voordeel op de aldus in te voeren amfioen wordt verzekerd;
beeft besloten het verzoek van den suppliant te accordeeren en hem mitsdien de vrijheid te verleenen om op het eiland
Digitized by
- H. W. OACNOCLS. 6S9
BaliJ of elders amfioen in te koopen en dezelye naar Samarang over te brengen, zullende de invoer op geene andere plaatsen wezen toegestaan, en zulks proTisioneel en tot weder opzeggens toe, onder de conditie, dat voor ieder in te voeren kist vijf honderd ronde, zilveren realen van 64 stuivers aan pacht zullen worden betaald ten behoeve van den Lande en bij eiken aanbreng daarvan behoorlijke aangave zal moeten ge- schieden.
30 Maart. Vergunning voor een op verzoek ontslagen opziener der koffij-cultuur in Galoeh ^zijne pretensien »op den regent van Galo tangsamerhand in te vorderen^ T^mits dezelve vooraf specificq aan het oog van Zijne "^Excellentie den Maarschalk en Gouverneur-Generaal T^onderwerpende*\
31 Maart. Reglement voor de Cheribonsche Preanger» landen.
Art. 1. De prefecture der Cheribonsche Preanger-landen zal bestaan uit drie regentschappen, met name die van Lim- bangang, Soecapoera en het land Galo.
Art. 2. De grensscheidingen der Cheribonsche Preanger- lauden zullen om de Oost de concert met den prefect der Jaccatrasehe en Preanger bovenlanden nader worden geregeld.
Art. 3. De regenten der Cheribonsche Preanger-landen zullen alle op nieuw worden aangesteld of bevestigd.
Art. 4. Bij ieder dezer regenten zal verder worden aan- gesteld een pepattij, die in rang naast denzelven zullen volgen.
Art. K. De prefect der Cheribonsche Preanger-landen zal, evenals alle overige prefecten op Java, de eerste persoon zijn in zijn prefecture en als gouverneur civiel van dezelve worden geconsidereerd ; deszelfs tractement is bepaald bij besluit van 3 October 1808.
Art. 6. Hij zal tot zijne adsistentie hebben een Euro- peeschen klerk met rd' 20 ter maand en voorts een Javaanschen schrijver met rd* 10.
Digitized by VjOOQ IC
630 1309. H. W. DAENOÊLS.
Art. 7. In elk der drie regentschappen, welke deze pre- fecture uitmaken, zal voorts een Europeesche opziender over de koffij-planlagien worden aangesteld, genietende in de re- gentschappen van Limbangang en Soecapoera een trac temen t van rd' 2000, zilver geld, in het jaar en in dat van Galo rd" 1500, tot zoolang zij door de vermenigvuldiging der koffij-cultuur in plaats van een vast tractement prefereeren zullen 12 stuivers, zilver, te genieten voor ieder pikol koflij van 126 a 128 S, welke haar regentschap zal leveren.
Art. 8: De prefecture der Cheribonsche Preanger-landen zal ten aanzien van het administratieve onmiddelijk onder- geschikt zijn aan de generale directie ter hoofdplaats Batavia en alle ambtenaren in dezelve comptabel aan de generale rekenkamer aldaar.
Art. 9. Ook zullen zij in alle jnstitieele caken, zoowel civiele, als crimineele, onmiddelijk sorteeren onder de jurisdictie van den hoogen Raad van justitie te Batavia.
Art. 10. Insgelijks zullen de boedels van insolvente of ab intestato overledene dienaren en die, waarin zich onmon- dige erfgenamen moglen bevinden, ter administratie of ver- evening aan de Weeskamer, den curator ad litesofsequester ter hoofdplaats Batavia moeten worden overgebragt, blijvende het eenlijk aan den prefect gedemandeerd om, in cas van gepleegde misdaad, waarop corporeele apprehensie moet volgen, de schuldige provisioneel in verzekerde bewaring te nemen en voorts boedels, welke als voorschreven aan de Weeskamer, den curator ad lites of sequester ter hoofdplaats Batavia komen te vervallen, terstond na het overlijden der dienaren, ten over- staan van twee getuigen te doen inventariseeren en verzegelen.
Art. 11. De prefect der Cheribonsche Preanger-landen zal, evenals die der overige prefectures op het eiland Java, mei de zorg voor de veiligheid, goede orde en policie in de aan hem ondergeschikte landen en districten belast zijn, doch voor- namelijk zijne aandacht hebben te vestigen op de uitbreiding en verbetering der koffij-culture en op alle verdere zaken en inrigtingen, welke daartoe dienstbaar kunnen wezen.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OACNOELS. 631
Art. IS. Tot handhaTing der goede orde en poKcie zal liij in zijn dienst hebben een getal van 12 oppassers, die ten koste der respectieve regentschappen voor de eerste maal gekleed en van eene complete uitrusting van paard, zadel en dies verder toebehooren zullen worden voorzien en voorts tot hun onderhoud genieten 1 V2 jonk rijstlanden, ieder, met ver- pligting om daaruit voor het vervolg bun eigen kleeding en equipage-goederen te vinden.
Art. 13. Ten aanzien der kofBj-culture zal hij zich in de eerste plaats hebben te gedragen aan de bepalingen, voor- komende blJ de instructie van den inspecteur-generaal der koffij-plantagien op het eiland Java, en voorts exactelljk hebben te observeeren alle de orders, v^elke hem ten dien opzichte of door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Ge- neraal óf door den gedachten inspecteur-generaal zullen worden gegeven.
Art. 14. Ten einde het belang der respectieve regenten in zijne préfecture zooveel te nauwer aan de uitbreiding dezer culture te verbinden zal aan ieder van dezelve tot hun in- komen worden toegelegd één rd', zilver geld, per pikol van 126 of 128 % welke uit hunne regentschappen zal worden geleverd, met verpligting om daaruit, evenals zulks in de Bataviasche ommelanden plaats heeft, 12 stuivers per gelijke pikol aan de respectieve inlandsche opzienders der plantagien toe te leggen.
Art. 15. En om de ingezetenen dezer prefecture ter ge- lijker tijd zoo veel te meer tot de gedachte culture aan te moedigen zal aan dezelven vooreerst, buiten de leverantie der koflBj, geene andere verpligte leverantie worden opgelegd, zullende de prefect eenlijk gehouden zijn om aan zijne excel- lentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal deszelüs con- sideratien in te dienen, in hoe verre in sommige districten, welke voor de culture der ko£Qj geheel ongeschikt zijn, de leverantie van dit artikel door die der kapas zoude kunnen worden vervangen.
Art. 16. In die districten nochtans, welke voor de aan-
Digitized by
63i 1809. H. W. DACNDELS.
planting van kofiBj vatbaar zijn, zal aan ieder huisgezin, zoowel aan de geestelijken en priesters, als anderen, met uilzon- dering alleen van den hoogen priester, een vast getal boomen ter aanplanting worden opgelegd, geévenredigd naar den af* stand der plantagiên van hunne wooningen en van de plaatsen der aflevering, alsmede na de qualiteit der gronden, waar- omtrend eene nadere bepaling door den inspecteur-generaal met concurrentie van den prefect zal worden beraamd en ter approbatie van zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal voorgedragen; en zal voortaan voor elke pikol van S2t( fi aan den gemeenen man worden betaald vier rijks- daalders, zilver geld.
Art. 17. Buiten het werk van het planten der boomen, het zuiveren der tuinen en den afvoer der producten zullen geene andere heerendienslen van den inlander mogen worden gevergd, dan alleen tot het maken en verbeteren der publieke wegen, het doen van militaire en andere transporten van gouvernementswegen, het opslaan van lootsen, pakhuizen of andere gebouwen, die ten dienste van den Lande moeten strekken, het opwerpen van redouten, batterijen en andere militaire werken, welke tot hunne eigene defentie moeten dienen, en eindelijk tot het presteeren der noodige battoors- diensten aan publieke ambtenaren, wanneer dezelve in oflficie reizen, waaromtrent dezelfde bepaling zal worden in acht genomen, welke bij art. 43 van de organisatie van Java*s Noord-Oostkust en art. 12 van de 3^ afdeeling van bet reglement van bestier voor de Gheribonsche Sulthans-landen, is vastgestekl.
Art. 18. Alle verdere heerendiensten zullen van nu voortaan zijn en biyven afgeschaft, met uitzondering nochtans van die genen, welke volgens oud gebruik aan de regenten en verdere inlandsche hoofden werden bewezen, doch onder welk voorwendsel het aan den prefect in het bijzonder wordt ge- demandeerd te zorgen, dat de gemeene man aan geene knevelarijen of onderdrukking onderhevig werde gemaakt
Art. 19. Zullende hij, prefect, daarbij hebben- t« letten^
Digitized by
- H. W. DAENOCLS. 633
dat door de inlandsche hoofden en regenten geen meerder getal ingezetenen in hun gevolg werde genomen, dan ran ouds gebruikelijk is geweest en tot de verrigting hunner huiselijke diensten noodzakelijk kan worden geoordeeld
Art. 20. Dat ook, buiten eenige geringe geschenken van yrugten, pluim-vee of eetbare waren, door dezelve geene giften of gaven van den gemeenen man werden aangenomen, veel min gevorderd en dat in het bijzonder door de regenten zelve geen misbruik werde gemaakt van de aanstelling of afzetting van mindere hoofden om daardoor èf die hoofden zelve óf den gemeenen man op eene ongeoorloofde wijs te knevelen en te onderdrukken.
Art. 1 . Tot voorkoming van welk laatste misbruik voor- taan geene afzettingen van mindere hoofden zullen geschieden dan onmiddelijk door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, terwijl de aanstellingen der voornamere hoofden en wel, voor zooverre de regenten, pepattijs en groot jaksa's betreft, mede onmiddelijk door hoogstgemelde zijne excellentie zullen geschieden en voor het overige uit hoogst- deszelfs naam door den prefect.
Art. 22. Ten bewijzen van welke aanstelling aan ieder derzelven dan ook eene behoorlijke acte zal worden ver- leend, geschreven op gestempeld papier, als:
voor een regent op een zegel van rd* 100
» » pepattij van den tommongong op een zegel van... .. » 5
voor een hoogen priester op een zegel van » 3
» » minder » » » » » » 1
» » mantri ■ » » » » 1
En door welke acten van aanstelling alle de thans aan- wezige, zoowel als de nog aan te stellene hoofden op nieuws in hunne posten zullen worden bevestigd, zoo als de prefect der Cheribonsche Preanger-landen dan ook verpligt zal zijn daartoe, zoo spoedig mogelijk, eene nomina tive voordragtaan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal in te zenden.
Digitized by
654 1809. H. W. DAENDELS.
Art. 23. En zal hij, prefect, wijders zorgvuldig hebben te letten, dat bet houden van vrije Javanen als verpandelingen en het verhuren van dessa's, zoo hetzelve in de Cheribonsche Preanger-landen in zwrang mocht gaan, voortaan kome te cesseren, op alle zoodanige poenen, als daar tegens bij plac- caat van den 14'° Julij en 20 Augustus 1808 zijn gesta- tueerd.
Art. 24. Aan den prefect nochtans zal het geoorloofd zijn tol zijn particulieren dienst, tot het snijden van gras, het op- passen van paarden en andere huisselijke verrigtingen maar een aantal van 20 man vrijvirillig te engageeren, mits aan dezelven, buiten hunne rijstvelden, maandelijks veerde te goed gedaan 48 stuivers, zilver geld, en eeiie verstrekking van 40 ponden rijst per kop.
Art. 25. In zelver voege en tegens een gelijke belooning zal het aan den scriba, mitsgaders aan een ieder der op- zienders over de koffij-plantagien^ gepermitteerd zijn om in hunnen particulieren dienst te engageeren, de eerstgenoemde een aantal van 2 a 3 en laatstgenoemden van 10 Javanen, ieder.
Art. 26. Tot handhaving der rust en goede orde zullen de ingezetenen der Cheribonsche Preanger-landen, even als die der Sulthans-landen, verpligt zijn in de nabijheid der hoofd-negorijen, dessa's, prefects wooning, zoomede op de passeerbaan der regenten en in de nabijheid van 'sLands pakhuizen en magazijnen eene geregelde nachtwacht te houden, in zelver voege als zulks bij het reglement van bestier voor de Cheribonsche sulthans-landen is bepaald geworden.
Art. 27. Ten zelfden einde zal de prefect der Cheribonsche Preanger-landen nog hebben te zorgen, dat geen dorp of dessa in zijne prefecture van een behoorlijk opzicht en in- landsch hoofd ontbloot zij, daarbij nochtans lettende, dat in de grootere dessa's, boven de tien huisgezinnen bevattende, niet meer dan twee hoofden, als een koewoe of mantrie en een prenta, petingie of loerah werde aangesteld, en dat daar- entegen in de kleindere dessa's, van zes tot tien huisgezinnen
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDCLS. 635
groot, slechts een prenta of loerah werde geplaatst, terwijl voortaan alle mindere gehuchten, geen zes huisgezinnen sterk, niet de naastbij gelegene grootere dessa of die, waaronder dezelve tot dusverre hebben gesorteerd, zullen moeten worden ingelijfd.
Art. 28. Ten aanzien der administratie van de civiele en criminele justitie onder den inlander zullen in de Cheribonsche Preanger-landen dezelfde inrigtingen en bepalingen worden ingevoerd en agtervolgd, welke daaromtrend bij besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal voor de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden zijn bepaald en welk besluit mitsdien als hierbij geinsereerd zal worden ge- houden.
Art. 29. Ter voorkoming der misbruiken, welke van de particuliere blokhuizen der regenten en andere inlandsche hoofden kunnen worden gemaakt, zal de prefect der Cheri- bonsche Preanger-landen wijders hebben te zorgen, dat, met afschaffing van dezelve, in de hoofd-negorij, waar hij zijne residentie zal houden, een steenen blokhuis ten dienste der prefecture in hét algemeen on voorts in ieder der beide overige regentschappen een minder ten koste der respective regentschappen werde opgericht en dat wijders alle misdadigers, waar dezelve ook binnen zijne prefecture mogen zijn opgevat, binnen den tijd van twee maal vier en twintig uuren na hunne apprehensie in het groote blokhuis der prefecture worden overgebragt, met opgave der redenen, waarom de apprehensie gedaan is.
Reserverende zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal aan zich om in alle de vorenstaande artikelen zoo- danige ampliatie en alteratie te maken, als in der tijd zal worden bevonden te behoren, speciaal met opzicht tot de plaatsen, alwaar de leverantie der producten geschied, indien na gedaan onderzoek mogt blijken, dat daartoe een geschikter plaats als Carang Sambong konde worden bepaald en wel aan een der rivieren, welke in de Zuid-zee uitloopen*
Zie ook 3 October 1809.
Digitized by VjOOQ IC
636
- H. W. DAENDCLS.
1 April. Reglement op het heffen Ie Samarang en te
Soerabaija :
1® van oorgeld van paarden^ toebehoorendc aan per- sonen, die niet gerekend konden worden onder de Chinezen en inlanders;
2® van wagen-pacht van Chinezen en inlanders.
Art. 1. De voormalige wagenpagt, ten opzichte der amb lenaren, burgers en ingezetenen, tot de Chinesche en Maho« metaanscbe or inlandsche natiën niet behorende, word finaal afgeschaft en in dies stede geïntroduceerd een oorgeld van de paarden, 't welk voor de eerste maal over dit lopende jaar 1809 en vervolgens jaarlijks van Lands wege zal worden geheven.
Art. S. Dien volgende wordt aan een iegelijk toegestaan een óf meer wagens of chaisen en zoveel trek- en rijpaarden te houden, als hij goedvindt, mits jaariijks onder de benaming van oorgeld aan pagt betalende:
voor een trek- of rijpaard rd*
twee » » rijpaarden
drie
vier
vijf
zes
zeyen
acht
negen
tien
elf
twaalf
dertien
veertien
vijftien
zestien
zeventien
achttien
10
20
30
40
50
60
75
90
105
120
135
150
165
180
200
220
240
260
Digitized by
I80d. H. W. DAËNOÉLê. 6%1
voor negentien trek- of rypaarden rd* S80
» twintig » >. » en daar boven. » 300
Zullende deze belasting voortaan moeten worden opgebragt door allen en een iegelyk, zonder onderscheid, en niemand eenige vrijdom daarvan mogen genieten, hetzij geheel of ge- deeltelijk, dan voor zoo verre zulks bij dit reglement uit- drukk^jk is gestatueerd ; doch, voor zooverre deze of geene ambtenaren zich daarby in evenredigheid der inkomsten hunner bedieningen te zeer zouden mogen vinden bezwaard, zal het den zoodanigen vrij staan zich deswegens aan ons te adres- seeren, ten einde daaromtrent zoodanig te disponeeren, als wy na bevinding van zaken zullen oordeelen te behooren.
Art. 3. De militaire ofiBcieren zullen voor hunne rypaarden vrij wezen van deze belasting.
Art. 4. Almede zullen de navolgende personen zich vrij van oorgeld mogen houden:
de deurwaarders van de respective Raden van justitie te Samarang en te Sourabaya, ieder twee rijpaarden;
de geweldigers, mede ieder twee rijpaarden, en de justitie dienaren ieder een paard.
Art. K. De wagenverhuurder te Samarang wordt almede van de voorschreven algemeene bepaling geêximeerd en zal kunnen volstaan met de betaling van vyf rijksdaalders voor elk der paarden, welke hy aanhoud, bUjvende overigens de orders en reglementen omtrend het stuk der wagenverhuurderij in hun geheel. ^
Art. 6. Een iegeUjk zal verpligt zyn voor ultimo January van elk jaar ten kantore van de na te melden coUecteurs opgave te doen, onder presentatie van eede, van het getal paarden, waarvan hy de voorschreven belasting moet betalen, op poene eener boete van vyftig ryksdaalders, wanneer zulks wordt verzuimd, en van een boete van drie honderd rijks- daaldei*s, wanneer mogt bUjken de voorschreven opgave niet ter goeder trouw te zyn geschiedt, en verder als myneedig te zullen worden gestraft.
Art. 7. De betaling zal vervolgens moeten geschieden voor
Digitized by
6%6 IdOd. H. W. OAËNDeLft.
ultimo FebruariJ ten kantore van voornoemde coUeeteurs en tegens schriftelijke quitantie van dezelven, om ten allen tijde te kunnen dienen tot I)ewij8, op poene van eene boete van een bonderd rijk8daaldei*s, wanneer zulks wordt verzuimd; en zal tegen de nalatigen bij parate executie worden gepro- cedeerd.
Art. 8. Voor dit loopende jaar zal de opgave echter ge- schieden voor ultimo Mei en de betaling voor ultimo JuniJ naastkomende.
Art. 9. Alle paarden, welke iemand na het doen der voor- schreven opgave aanschaft, zullen mede aan deze belasting subject zijn en zal een iegelyk gehouden zijn daarvan direct nadere opgave en betalinge te doen, gerekend naar het getal maanden, die als dan van het jaar nog overig zijn, alles in maniere en op dezelfde poenaliteiten, als bij artikel 6 en 7 zijn vermeldt, terwijl van het reeds betaakte, ofschoon men de opgegeven paarden niet verkoos aan te houden, geen terugbelaling zal geschieden.
Art. 10. De wagenverbuurderij van eigenaar veranderende, zoo zal de nieuwe eigenaar gehouden zijn deze belasting te belalen, te rekenen van den dag af, dat dezelve aan hem word getransporteerd, en zal in dien gevalle aan den vorigen eigenaar of deszelfs erfgenamen restitutie geschieden van het meerder betaalde, pro rato gerekend tot den dag van het voormelde transport.
Art. 11. Om des te beter alle fraudes tegen te gaan, welke omtrend het opbrengen dezer belasting zouden kunnen worden gepleegd, zoo zullen wijkmeesteren bij de jaarlijksche beschrijving behoorlijk moeten opnemen het getal der paarden, bij een iegelijk aan handen, en daarvan specifieke en door hun onderteekende lijsten moeten overgeven aan den eol- lecteur; en zal het bovendien den collecteur vrij staan om, zoo dikwijls bij zulks noodig oordeeld, te visiteren destallen van alle de geenen, welke aan deze belasting subject zyn, en op te nemen het getal der paarden, zich aldaar bevin- dende.
Digitized by
laOQL H. W. OAENOCLt.
Art. 12. Het staUen Ttn paarden, aao anderen dan den eigenaar der stal ofte bij hem inwonende personen toebe- horende, zal niet gepermitteerd zijn, ten ware daar van opgave geschiedt aan den coUecteur, zoo wel door den genen, by wien zoodanige paarden gestalt worden, als door den eigenaar der paarden zelve, op poene van drie honderd rijks- daaüders voor de con traven teurs, te incurreren, zoo wel door den geene, die zoodanige paarden gestalt heeft, als die dezelve in eigendom toehehooren.
Art. 13. By het doen van zoodanige visitatien zal de collecteur moeten geassisteerd zyn docur den deurwaarder bij den Raad van justitie; en zal hy van denzelven deurwaarder verder gebruik mogen maken tot het doen van aanzeggingen of zoodanige andere eindens, als waar toe hy in zijn ambt zoodanig publiek bediende mogt benoodigd zyn, echter niet anders dan met voorkennisse en toestemming van den president van justitie.
Art. 14. De collecteur zal gedurende de maanden, dat de opgaven en belalingen respeclivelijk moeten geschieden, verpligt zijn vier dagen in de week, namelijk des Maandags, Dinsdags, Donderdags en Vrijdags, des voordemiddags van acht tot elf uren, daartoe ten zijnen kantore te vaceren.
Art. 15. De collecteur zal pertinentelijk boek moeten houden van alles, wat de heffing dezer belasting aangaat, en gehouden zijn voor den 1.^ Maart van eik jaar een schriftelijk berigt in te dienen aan den gezaghebber in den Oost-hoek of prefect, waar onder hy sorleert, van het geen wegens deze belasting bij hem is gepercipieert, en daar by over te leggen zyne boeken, benevens alle de schriflelijke opgaven, bij hem ontvangen, zoo wel als de lijsten der wijkmeesteren, in art. 11 vermeld, al hetwelk vervolgens door voornoemden Oost-hoeks gezaghebber of prefect voor ultimo derzelve maand zal worden gebragt ter kennisse van zyn excellentie, den Maarschalk en Gouverneur Generaal, ten einde daarop zoodanig te disponeren, als hoogst dezelve zal oordeelen te behoren, en inzonderheid te zorgen, dat de gepercipieerde penningen zonder uitstel in
Digitized by
64Ö léÖé. H. W. ÓAÉNOÉLè.
'sLands kassa worden overgebracht, voor zoo verre zulks als dan nog niet is geschiedt.
Art. 16. Van alle in deze te ontstane verschillen en questien zal door de respective Raden van justitie te Samarang en te Soerabaija, een ieder in den hare, kenuisse genomen worden om daarinne op korte en peremptoire termijnen regt te doen en te wijzen bij arrest; en zal de fiscaal in alle zoodanige zaken, als waarneemende de belangens van den Lande, zich voegen bij den collecteur en daarvoor, mitsgaders voor zijne moeite in de waarneming der procedures, genieten de helft der boetens, zullende de wederhelft komen voor twee derde ten voordeele van den collecteur en voor een derde van den deurwaarder tot compensatie der diensten, welke de collecteur van hem zal kunnen vorderen.
Art. 17. Het provenu dezer belasting zal worden geém- ploieerd tot subsidie voor de stads kassen te Samarang en te Sourabaija en voorts tot publieke werken en zal hetzelve gevolgelijk als een apart fonds, tot de gemelde eindens speciaal gedestineerd, bij 's Lands boeken moeten worden bekend gesteld.
Art. 18. De Javaansche regenten of hunne onderhoorigen zullen, noch aan de belasting van het oorgeld der paarden, noch aan die der wagenpagt onderhevig zijn, op grond, dat zij ten dienste van den Lande hunne paarden altoos in gereedheid moeten hebben.
Art. 19. Daar en tegen zullen de Chinezen, Arabieren, Mooren, Maleijers, Boeginezen en andere inlandsche natiën, te Samarang en te Sourabaija woonachtig, verpligt zijn de volgende wagenpagt op te brengen, als:
voor het houden van een wagen of rijtuig 'sjaars 200 rijksdaalders en voor eiken wagen of rijtuig daar boven nog een honderd rijksdaalders, terwijl zij bij deze wagens of rijtuigen, zonder eenige verdere belasting, zullen mogen houden drie span paarden, doch meerdere paarden aanhoudende, zullen zlJ opbrengen voor elk paard nog vijf rijksdaalders.
Art. 20. Geene rijtuigen aanhoudende, maar rijpaarden, zullen zij het volgende opbrengen, als:
Digitized by
voor heX eerste, aangehouden wordende paard ... rd' B » » tweede, » » »•....»' 10
en vervolgens voor elk der meerder aangehondèu
wordende paarden » 15
' Art: 21. Ter voorkoming van fraudes^ die docfr de dii^ neesche of andere der opgemelde inlandsche natiën ter ónU duiking van deze impost zouden kunnen gepleegd worden, zullen de hoofden der Chinezen, die der Hooren, Malël|er8, Boeginezen en Parnakans voor medio December van ieder jaar aan den Oosthoeks gezaghebber of prefeét, item aan den collecteur van het ooi^^ekl van paarden, een ieder in den hare, overgeven accurate Itjsten van het getal wagenÉr en paarden, in hunne campongs zicb bevindende en welke de eigenaars voornemens zijn in het volgende jaar siah te^ houden.
Art. 22. De collecleurs zujlen hiet regt hebben om bij de in- en opgezetenen van de gemelde natiën te laten opnemen en onderzoeken, in hoe verre dé bij de omschreven UJsfen gedane opgaven met de waarheid overeenkomen, zoo dikwijls' zij dit noodzakelijk zullen oordeelen.
Art. 23. De zoodanige onder de voornoemde natiën, welke na het opmaken en overgeven der gemelde lijsten zich van wagens en paarden voorzien, zullen verplicht zijn daarvan: immediaat opgave te doen aan den kapitein of hoofd van- hunne natie, sub poene van confiscatie van wagens en paarden, wanneer dit wordt verzuimd; en met last aan de gemelde hoofden om, deze opgaven ontvangende, daarvan zonder verwijl kennis te geven ^an den collecteur, ten einde de voldoening* der verschuldigde wagen-pacht of belasting op de paarden voor de maanden in het jaar, die dan nog zullen overblijven, dadelijk effect te kunnen doen sorteren.
Art. 24. De betaling der voorschreven belasting zal, eveii als die van het oorgeld der paarden, moeten geschieden voor ultimo Februari van ieder jaar» aan handen van den collecteui:.$n onder al zulke poenaliteiten, als hier voorep HJ diVU 7,zy^< vermeld.
tLAIAAT-BOlI DIBL IT. {^ ^\
Digitized by VjOOQ IC
64S 1800. H. W. OAENOELS.
ArL SS. De wagens of rijtuigen det inlandscbe natira aiUen eenmfuil *8jaars ten overstaan van gecomndtteerdens uit den raad van justitie moeten gebrand worden met 's Konings wapen<. alzoo op poene van confiscatie geen ongebrand ry tuig, behorende aan iemand van voormelde natiën, zal mogen gereden worden.
Art. 36. De collecte urs zullen verpligt zyn, alvorens in functie te treden, af te leggen den eed op het formulier, hier na volgende, mitsgaders te stellen eene borgtogt ten bedrage van drie duizend rQksdaalders, dk; en zullen zi} viryders gehouden ^n maanddyks de bij hun ontvangen pen- ningen in 'sLands kas over te brengen; zijnde althans tot die bediening, om met primo Mei in functie te treden, aan. gesteld te Samarang en te Soerabaija de tydeiyke gezworen scriba aldaar.
F&rmuüer van den eed voor den collecteur.
Dat belove en zweere ik, dat ik in myne bedieninge ab collecteur van het middel van het oorgeld van paarden my getrouwelijk en naarstelijk zal gedragen; dat ik het reglement. Of de hefling daarvan geömaneerd, mitsgaders de verdere (Nrdres en reglementen, welke daar omtrent verder zouden mogen worden gesteld en gearresteerd, na myn uiterste vermogen zal achter volgen en doen achter volgen, zonder aanzien van personen; dat ik de penningen, daar af prove^ nierende, getrouweUjk zal incasseren en verantwoorden; en generaiyk, dat ik al dat gene zal doen en verrigten, het welk een goed en getrouw collecteur verplicht en gehouden is te doen.
Zoo is het, dat daarvan aan elk en een iegeiyk, die het aangaat, by dezen wordt kennisse gegeven.
En opdat niemand van dies inhoud eenige onwet^heid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo te Samarang, als te Soerabaya worden gepubliceerd en, behalven in de HoUandsche, ook in de Javaansche, Maleische en Gbineesche talen worden geafHgeert ter plaatse gebruikelyk.
Digitized by VjOOQ IC
IdOd. H. W. OAËNOÊLd. 64)
1 April. Benoeming van den scriba wm den prefed der Jakairasche en Preanger-bovenlanden M beambt* schrijver dier prefectuur.
Zijne excellentie de Maarscbalk en Gouvenieur-GeDeraal, io aanmerking genomen hebbende de noodzakelijkheid, dat na de yerplaatsing van een der schouten van den landdrost tan Buitenzorg naar Tjibinong een geschikt persoon werde gequa- lificeerd om de post tan beambtschrijver voor de prefecture der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden waar te nemen en te vervullen;
heeft besloten, in conformiteit van hetgeen deswegens op de overige prefectures van Java gebruikeiyk is, den scriba van den prefect der gedachte bovenlanden te qualificeeren, gelijk dezelve gequalificeert wordt bij dezen, tot het passeeren van contracten, uiterste willen en alle verdere, notarieele actens en idstrumenten, welke ten behoeve der ingezetenen van de gedachte prefecture van hem zullen worden gevorderd; met last aan hem, scriba, om zich in deze betrekking, zoo ten aanzien van het opmaken en coucheren der actens en de precautien en formaliteiten. Welke daarbij behoren te worden in agt genomen, als ook ten aanzien zijner declaratien van kosten en salaris, stiptelijk te gedragen naar hetgeen des. wegens by de statuten van Batavia onder het hoofddeel van notarissen is gestatueerd.
2 April. Instructie voor den inspecteur der salpeter- fabrieken in den Oosthoek.
Art. 1. Hy, inspecteur, zal het opzigt hebben over de voor bet land overgenomene salpeter-makeryen te Soetji en Se- dogoero met de daartoe gehoorende gdK)uwen, gereedschappen en wat dies meer is.
Art. t. Hy zal zorgen, dat niet alleen alle de voorschreve gebouwen en gereedschappen bestendig in goede orde ge- houden, maar dat ook de aarde in de daartoe gehoorende
Digitized by VjOOQ IC
eU ^d09. H. W. OAËNOEL8.
aloóten «B. sohuuren zoo dikwijls worde uitgeloogd, als tnei YfMDi^eel g^seUeden kan en yervpigeqs al het mogelijke aan- gewend worde om "deze aarde spoedig weder met een nieuwen voorraad van salpeterdeelen te bezwangeeren ; en zal zorg worden gedragen, dat deze aarde aan geene nattigheid en ook .evenmin aan zonneschijn bloot gesteld blijve, -als ten hoogste nadeeli^ voor de salpeterstoflen.
Art. i.' Hij zal zorgen^ dat de aarde in de gemelde hooien en schuuren zoo veel oiedpeter oplevere, als mogelijk is, eu dé nödi^ middelen in het werk stellen om die quantiteit te 'brengen voor Soetji op ^ 3000, voor Sedogoero op 'S 700, dan wel te z^menop ft 3700 'smaands of 4440Ö é in het jaai^ of zooveel m^er als doenlijk zal zijn.
Art. 4, Daar volgens rapporten, builen dé twee boven ge- niesde . salpeter*makerijenï op Nadura, alsmede in de .om de Oost van Sourabaija gelegen districten en wel voorna- men tli^k in die van Poeger en Banjoewangi^, uog^erscheidene andere bergholen zyn, waarin de aarde insgelijks min of meer salpeteracbtig zoude zijn, zal hij, inspecteur, zoodra mogelijk in persoon na voorschreve districten gaan om de diaar z^nde holen te exaipineeren en, daartoe geschikt be- vonden wordende, dadelijk uit te loogen, ten dien einde mede nemende de daartoe vereischt wordende keetels en andere gereedschappen, terwijl het benodigde volk, zoo tot de uit- looging zelve, als het kappen van hout, het branden van asch en wat dies meer is, door de regenten of hoofden der dis- tricten, waarin de hooien zyn gelegen, zal moeten worden geleverd.
Art. K. Met een der hooien gereed zijnde, zal liy de daarvan gekomen salpeter dadeiyk overleveren aan het,b<H)fd der prefecture, waarronder de gemelde districten sprteeren, Ier verdere transporteering naar Sourabaija; hij zal vervolgens, zooveel doenlijk, de nodige middelen beraamen en daarstellep, opdat dit zelfde hol tegen het volgende jaar wederom tot de. uitlooging bekwaam zij, observeerende dit telkens by aUe de. luden, daartoe geschikt bevonden.
Digitized by
H. W. DAENDEL8. 64IS
Arl. 6. Van de in art. 4 vermelde reis témg zijnde, zal bij daarvan verslag aan den Gouvemenr Generaal doen en detaiUeeren, welke vooruitzichten de bezogte holen opleveren.
Art. 7. Hij zal in hel oog houden, dat het oogmeii van den Gouverneur Generaal is, dat de salpeter-makeryen zoodanig voorden uitgebreid, dat jaarlijks ten minsten SOOOOO S sal- peter voorde gefourneerd, zonder echter den Lande meer als tien rijksdaalders de pikol te staan te komen.
Art. 8. Ten dien einde zal hij alle mogelijke zuinigheid betrachten, zoi^uldig alle onnutte uitgaven «n gebouwen menageeren en de aan salpeter-aarde rijkste plaatsen kiezen.
Art. 9. Met het einde van iedere maand of zoo dikwerf de gelegenheden zullen vereischen en toelaten, zal hij een kort rapport aan den Gouverneur Generaal moeten inzenden van den staat en toestand, zoowel der twee tegenswoordige fabrieken, als die sedert nieuw mogten zijn aangelegt, met een kort verslag van het merkwaardige, dat in die maand is voorgevallen of wat verrigt is en een finantieel verslag, waarbij alle uitgaven, verstrekkingen en afleveringen van salpeter moeten zijn gedetailleerd.
Art. 10. Alle maanden zal hij den gezaghebber van Java's Oosthoek en den hoofd-administrateur te Samarang doen toe- komen een accurate specificatie van alle de aanbanden zijnde gebouwen, gereedschappen, materialen en wat dies meer is, met aanwijzing van het geene in die maand verbruikt, ver- strekt of op andere wijze afgegaan is; item, wat daarentegen is bijgekomen en hoeveel dus nog restant blijft, welke speci- ficatie mede bij zijn finaal verslag aan den Gouverneur Generaal zal moeten worden overgelegt.
Art. 11. Eenige gereedschappen onbruikbaar zijnde, zal daarvan in tljds rapport worden gemaakt om op het atelier van constructie andere te doen aanmaken, doch dagelijkschë reparatien aan balijs, tonnen, enz. zullen in de salpeter- fabrieken worden verricht om door het over en weder brengen dier goederen naar bet atdier niet al te veel tijd te verliezen.
Digitized by
646 1809. H. W. 0AEN0EL6.
Art 18. Inkopen van materialen als anderszints moetende gedaan worden of wel capilale reparatien of vernieuwingen aan gebouwen moetende geschieden, zal daartoe authoriaatie ▼erzogt worden aan den Gouverneur Generaal, doch het een of ander spoedige voorziening vereischende, zal zulks staan ter beslissing van den commandant militair in den Oosthoek.
Art. 13. Hy, inspecteur, zal, gemerkt den aart zQner werkzaamheden, slaan onder de orders van welgemelden com- mandant en denzelven van alle zaken, zijne administratie be- treffende, rapport doen.
Art. 14. De «schen van geld, producten en andere be- nodigdheden, welke uit 'sLands magazijn kunnen worden verstrekt, zullen met het einde van iedere maand in geschrifte worden gedaan en, nadat dezelve door den commandant voor gezien sullen zijn getekend, aan den gezaghebber worden ingeleverd ter nadere verantwoordelijkheid van dengemelden commandant en van den gebruiker, blijvende zij daaromtrent onderhevig het onderzoek van de generale rekenkamer.
Art. IB. Zoodra de leverantie van salpeter tot twee hon- derd duizend ponden zal zijn gebragt, zal aan hem, inspecteur, ter zijner adsistentie worden toegevoegd een geschikt persoon, onder de benaming van adjunct opzichter, die in alles nauw- keurig zal moeten worden onderrigt ten einde in der tyd de post van inspecteur (des noods) te kunnen waarnemen, op zoo- danig appointement, als in dat geval nader zal worden bepaald.
Art. 16. Hem, inspecteur, zal wijders nog een klerk worden toegevoegd, graietende vijftig rijksdaalders, zilver geld, ter maand, ten einde alle boeken eu aanteekeningen te houden en rapporten op te maken om vervolgens daaruit een be- hoorlijk administratie-boek te formeeren, dat ter zijner tyd, even geiyk die van andere administratien, ter inzending aan de^ generale rekenkamer te Batavia, op het finanüe comptoir te Sourabaya moet worden afgegeven, benevens de af- schriften van alle quitantien, verleende ordonnanlien, eischen en wat verder dienen kan om de administratie-boeken van hem, inspecteur, te Justificeeren.
pigitized by
- H W. DAENOEL8. . 647
Art. 17. Voorts zullen hem nog worden to^voegd de Boodige inlandsche mandadoors^ bij de potaaeh-koker^ en andere werken benodigd, ais mede de verdere arbeiders, welke ▼ereischt zullen worden, op door hem, inspecteur, daarvan nader in te leveren petitie.
Art. 18. De gages van de gemelde mandadoors en werk- lieden sullen op voordragt van den inspecteur, geappuieerd door den militairen commandant, nader worden bqpaald, terw^l daarentegen het volk, dat by het uitlogen der in andere dis- tricten gelegene bergholen benodigd is en dat in voege voor- meld door de regenten aldaar moet worden geleverd, eendyk genieten zal vier duiten en een katje ryst daags, ieder, zonder meer en welke rijst door gemelde regenten zal moeten verstrekt worden om naderband met Sourabaija te worden verrekend.
Art. 19. De lieutenant Gouverneur Generaal in den Oost- hoek tegenwoordig zijnde, zullen alle rapporten en aanvragen aan hoogstdenzelve gedaan worden.
Art. 20. Overigens zal hij, inspecteur, alles doen en ver- richten, wat van een goed en getrouw inspecteur gevorderi en verwacht kan worden, al ware het ook, dat daarvan in deze order of instructie geene speciale mentie of bqpalingen gemaakt waren.
3 April. Veroordeeling tot twee jaren ketlingslag van een postillon, die zich tusschen Samarang en Sourabaija zijn post'Valies had laten ontstden.
Volgens Daendels had die postillon tot behoud van het valies, des noods, zijn leven moeten opofferen.
Merkwaardig is ook, dat Daendels gelastte van deze bestraffing •door den Oosthoeks gezaghebber en de respective prefecten kennis te laten geven aan de inlandscbe regenten, als mede door voorhouding aan alle de postillons, zich actueel in dienst bevindende, met waarschouwing aan dezdve om betere en goede zoi^ te dragen voor de post valiezen, die hun worden aanbetrouwd, nademaal het verlies daarvan bij vervolg van tijd door eene zwaardere als de opgelegde straf zoude moeten
Digitized by
648 1B09. H. W. OAENOEL8.
worden geboet, welke alleenlijk met zoo veel consideratie bepaald js, oipdat buiten de tegenwoordige nog geene klachiea van gelykQn aart over de postillons zijn ingekomen''.
4 April.. Revisie van crimineele vonnissen, geveld door krijgsraden op en buiten Java.
Gebleken zijnde, dat de bepalingen nopens de herziening der vonnissen van de guarnizoens-krijgsraden, gemaakt bij de ^4 en volgende artikelen van de 3^ afd., 2 kap. van het militaire wetboek van den 26 Juni 1799, zoo duidelijk en klaar zijn, dat ten dien aanzien geen zekerder rigtsnoer aan de hooge militaire vierschaar kan worden gegeven, terwijl de toepassing dier wét op alle voorkomende zaken, het eiland Java betreffende, en dus ook ten opzichte der vonnissen, door de guarnizoens-krijgsraden te Sourabaija, Samarang en ter hoofdplaats Batavia geslagen, aan geene de minste zwarigheid onderhevig is, zoo dat ook de hooge militaire vierschaar met dé herziening, ap- of improbatie dier vonnissen, ingevolge het besluit, bij hare oprigting genomen, naar de wet van den 26 Juni 1799 zoude hebben kunnen te werk gaan, zonder deswege eenige nadere explicatie of voorziening van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal in te roepen;
dan dat er niettemin eene wezenlijke zwarigheid resideert in de toepassing der wet van den 26 Juni 1799 op de crimineele vonnissen, welke door de guarnizoeus krijgsraden op ide reqpecüve bezittingen van Zijne Majesteit den Koning van Holland in Indien buiten het eiland Java worden gewezen, als zijnde by het 24 art. van het 2* kap., 5* afd. van het meermelde wetboek alle criminele vonnissen, bij de guarnisoens- krygsraden gewezen, die niet appellabel zyn of van welke, schoon appellabel zynde, niet is geappelleerd, aan de her- ziening der hooge militaire vierschaar onderworpen, door wdke. herziening dierhalven de expeditie der justitie op de voormelde afgelegene bezittingen buiten het eiland Java op zoodanige wy^e zoude worden vertraagd, dat althans jn
Digitized by
- H. W. DAENDCLS. 649
mindere, lijrstraffelijke zaken van de herziening dw hooge militaire vierschaar behoord te worden geglicieert;
is besloten de hooge militaire vierschaar van Hollandsch Indien nader te autoriseereu om van alle de crimineele vonnissen, gewezen door de respective guarnizoens-krijgsraden. op het eiland Java, kennisse te nemen en herziening tedoen^ navolgens het gestatueerde bij het militaire wetboek van den 26 Juni 1799 en dit, zoo wel op de reeds aanhangige, als verders voorkomende zaken toepasselijk te maken;
voorts van de herziening der hooge militaire vierschaar van Indien te eximeeren alle crimineele vonnissen, door de guarnizoens-krijgsraden op de bezittingen van Zijne Majesteit den Koning van Holland in Indien buiten het eiland Java gewezen, met uitzondering alleen van die geenen, welke inhouden capitale of doodstraf, en onverminderd hel regt van appel in zaken, waarin naar regten termen voor appel zijn te vinden, en met qualificatie op de guarnizoens kr^gfr» raden op de voornoemde etablissementen buiten het eiland Java om in alle overige, criminele zaken, hiervoren niet uitgezonderd, te wijzen bij arrest, mits voor de uitvoering hunner vonnissen daarop verzoekende het fiat executie van den civielen gouverneur, gezaghebber of resident ter plaatse^, die, vermeenende gegronde redenen te hebben om in- het, verlcenen van het zelve te difficulteeren, de bevoegdheid zuUen hebben om de executie van het vonnis provisioneel te surcheren, doch tevens verpligt zijn om, met opgave der, redenen van weigering, daarvan bij eerste gelegenheid aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal rapport te doen en onder overzending der vonnissen en de daaiCtoe behoorende stukken hoogst deszelfs decisie in (|iQ zaak in te. roepen.
Zie ook 28 Oogstmaand 1810.
4 April. Voorschriften voor landraden en landgerechten op Java.
• Zijne Excellentie de Maarschalk en Gouverneur GenerSial,
Digitized by VjOOQ IC
650 1d09. H. W. OAENOELd.
gezien hebbende een adres van den prefect van Samarang en Damak, P. A. Goldbacb, houdende, onder aanbieding ter approbatie aan hoogstgemelde zijne excellentie van eenige criminele vonnissen, geslagen bij den landraad te Samarang, eene aantooning van verschillende gebreken, welke hem, prefect, in den aart der inlandsche wetten en in de form van regts- pleging waren te voren gekomen;
en overwegende, dat, ofschoon de bij dat adres aangehaalde gebreken in de Javaansche wetten en regtsoefening niet kunnen worden ontkend wezentlijk te bestaan, het niet te min aan even veel en welligt aan meerdere inconvenienten zoude onderhevig zijn, indien, met verzaking der inhndsche wetten en gebruiken, daarvoor in eenmaal een nieuw en aan den Javaan geheel vreemd stelsel van regtsoefening wierd gesub- stitueerd en het dierhalven ook bij de oprichting der land- gerichten in het jongst verweken jaar en blJ de verbetering, daardoor in de regtspleging over den inlander daargestdd, op- zettelijk is vermijd, ^oowel om de thans vigeerende, Javaansche wetten en gebruiken tot een vast en onveranderiyk rigtsnoer aan dezelve voor te schrijven, als ook om daarin al terstond eenige uitdrukkelijke verandering te maken en zulks met geen ander inzicht dan om di^rdoor aan de gedachte landgerichten en voornamelijk aan de respective prefecten, welke dezelve presideeren, de gelegenheid te laten om, bij ondervinding de gebreken der inlandsche regtsoefening loerende kennen, de noodige voordragten tot derzelver verbetering te kunnen doen, daarbij steeds in het oog houdende, dat geene inlandsche gebruiken, formen van procedeeren en strafoefeningen, ofschoon ook niet uitdrukkelijk afgeschaft, in werking behooren te worden gelaten, wanneer dezelve tegen latere en algemeene bevoelen der hooge overheid of tegen de eerste beginselen van regt en billykheid indruischen of wanneer daardoor in lijfstraffelijke zaken het groote hut der algemeene veiligheid of ten aanzien der form van procederen de nodige regterlijke overtuiging niet kan worden verkregen;
dat het intussehen uit het voorschreven advies van den
Digitized by
- H. W. OAENOCLS. 6K1
prefect van Samarang en Damak bereeds geblekeo zynde, dat het io dezen van nut zal zijn, dat eene Toorziening worde gemaakt tegens de by den landraad aldaar gebruikelijke slrafoefening van het afkappen van handen en voeten, eene straf, die de ondervinding geleerd heeft, dat niet alleen de aldus geëxecuteerden niet afschrikt om hunne verminkte leden op nieuw wederom tot roof en misdaad te misbruiken, maar hem brengt tot laste der maatschappij en buiten staat stelt om door den arbeid een beter bestaan en levenswijs te zoeken, mitsgaders tegens die vorm van regtspleging, volgens welke een misdadiger, óf dadelijk wordt vrijgesproken óf Jaren agter een in den kerker blijft zuchten, in gevalle de beledigde persoon of de naastbestaanden van een verslagene geenregt mogten eischen of de jaren nog niet bereikt hebben om zulks naar de wet te kunnen doen;
heeft besloten te verklaren, geiyk verklaard wordt bij dezen, dat, ofschoon de inlander op Java voor als nog by zijne eigen wetten en form van regtspleging wordt gelaten en de respective landraden en landgerechten aüdaar uit dien hoofde zuHen verpligt zyn dezelve mede te agtervolgen, de voor- geschrevene wetten en gebruiken echter van geene applicatien zullen zyn:
1^ wanneer volgens dezelve een misdadiger aan de hem competerende straf wierd onttrokken en dat gevolgeHjk in die gevallen, waarin de beleedigde persoon of de naast- bestaanden van eenen nedergeslagenen zelven geen recht mogten eisschen of de jaren nog niet bereikt hebben om zulks naar de Javaansche wetten te kunnen doen, de fiscaal by de landraden ie Samarang en te Sourahaya en by de verdere landgerechten op de prefectures van Java zullen gehouden zyn van wegens de hooge overheid regt te vorderen; 2^ wanneer de by die wetten bepaalde straffen naar algemeene regten te ligt, te zwaar of in het algemeen ontoereikende mogten worden bevonden ter bewerking van de algemeene veiUgheid of niet evenredig aan de misdaden» welke daarmede
Digitized by
6!$2 1809. H. W. DAENDELS.
worden geboet, uiet overlatiog aan de respective landraden €n landgeregten om in die gevallen arbitrairiijk zoodanige straf te bepalen, als zij naar exigentie van zaken en omstandigheden in goede justitie zullen vermeenen te behooren; 3^ wanneer de bij die wetten Toorgeschrevene manier van procedeeren niet in staat is om een regterlijk bewijs, eene gemoedelijke overtuiging van den regter of eene convictie van den misdadiger te weeg te brengen, met autorisatie op den regter om in die gevallen de gebreken der inlandsche regtspleging naar arbitrium en naar voor- beeld van algemeene regten en praktijk, voor zoover dezelve toepasselijk zijn, te suppleeren;
en met bepaling verders, dat voortaan bij de landraden en landgeregten op Java geene andere capitale en corporeele straffen zullen worden geusileerd dan het branden, krissen, brandmerken, geesselen, kettingslag, confincment en condem- natie tot den arbeid aan de gemeene werken..
4 April. Wijziging in de organisatie van hel bestuur over Java's iV. O. kust^ vastgesteld op 1 September 1808, W€U betreft de betaling van koffij.
Is besloten, in ampliatie op het 16* artikel der organisatie van Java, waarbij de prijs der koffij, die aan het Gouvernement geleverd wordt, bepaald is tegen vier rijksdaalders, zilver geld, de pikol van 225 ponden, voor den gemeenen man, nog daar en boven tot encouragement van de inlandsche regenten en hoofden toe te staan een rijksdaalder, zilver geld, van iedere kleine pikol van 12G of 128 ponden, om te komen voor Vi gedeelte ten faveure van de gemelde regenten en 74 gedeelte ten voordeele van de inlandsche hoofden, conform aan de inrigting in de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden.
4 April. Aanplant van kof/ijboomen.
Aanteekening werd gehouden, dat aangeplant waren :
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. 0AËN0ËL8. 6K3
in de Jakatrascbe en Preanger bovenlaDdeD 5513499 boomeo
in Tagal 2245800 »
in Samarang. 10506J 1
in den Oosthoek 929696 »
in de Cheribonscbe Preanger-regentschappen 2900000 » in de Cheribonscbe SuUan's-landen ..... . 2041900 »
tezamen 14,4699506 boomen.
Te weinig badden aangeplant:
Samarang 1756389 boomen
de Oosthoek 126704
de Cheribonscbe Preanger-regentschappen.. 1211390 »_
te zamen 3094483 boomen.
»Uit consideratie, dat bet jaar-saisoen thans niet meer per- mitteerd de aanplanting der koffijboomen te vervolgen, als van weinig of geen verwachting meer kunnende wezen en dus • eenlijk strekkende tot vergeefschen arbeid voor den ge- meenen man*', besloot Daendels »den inspecteur-generaal te antoriseeren om de prefecten, die in de aanplanting achterlijk gebleven zijn, aan te schrijven daarmede thans te super- cederen en de bereeds ontgonnen gronden voor de nieuwe aanplanting in bet aanstaande najaar te laten liggen, in ver- trouwen, dat zij dit gedeelte van hunne verpligtingenals dan met meerdere zéle behartigen en de redenen tot bnlevredeii- heid, ditmaal gegeven, door eene verdubbeMe activiteit zullen uitwisschen".
4 ApriL Vrijstelling van eenige districten op, Java van de verplichte koffij-cuUuur.
Is besloten de districten van Panaroekan en Besöekie, onder Javasch Oosthoek sorterende, zoomede het regentschap Wie- radessa en het landschap Oeloejamie, beboorende onder Pac- calongang, als bevonden zijnde tot de koffij-teelt weinig geschjkt te zijn, voor eerst van den verderen aanplant van dat product te excuseeren; met verdere bepaling nogtans, dat de thans in bet regentschap Wieradessa gevonden wordetide kolljj-luinen
Digitized by
654 IdOd. H. W. OAENOELd.
niet zullen worden gedemolieerd, maar, zoo lange dezelve zullen blljyen beslaan, de vruchten daarvan door het volk van die districten zullen moeten worden ingezamdd en geleverd.
5 ApriL Toekenning van den rang van j>kapUeinmilüa$r*' aan de beide opzichters van den inspecleur^generaal der hmUbosschen.
Die van den inspecteur-generaal der koffij-cultuur hadden reeds dien rang.
7 ApriL Toekenning van $awak*s aan hoofden in de Cheribonsche Sultanes landen.
Is besloten de navolgende verdeding der jonken rijstland in de Cheribonsche Sulthans landen te arresteeren, als:
ieder Sulthan, zoo voor hem, als tot onderhoud zijner naast- bestaanden die niet uit echten bloede z^nofeenige bediening
hebben 300 jonken
den radeen adipattlj 100 •
waarvan ieder Sulthan een derde moet opbren- gen, na decortatie nogtans van de 35 jonken, welke hy als tommongong van de Benawang geniet;
iedere buiten bepattlj der Sulthans 60
» binnen » » » 30
» districts tommongong ... 3tt
» pangerang 30
» cliwong van den rijksbestierder. ... 20
de fiscaal van den landraad 30
» adjunct fiscaal van den landraad 16
ieder groot mantrie of groot demang 14
de hooge priester van den landraad. ..... 18
» ketip » » » 6
ieder hooge priester der Sulthans 14
» ketip • » 4
Digitized by VjOOQ IC
I80d. H. W. OAENOELS. 65K
ieder nioedin der Sallhans 2 jonken
klein mantrie of klein demang 8
djaxa der Sullhans IS
districU bepaUt| 15
» manlri of demang 6
» djaxa. . 6
• hooge priester 6
» ketip 3
» moedin 1
koewoe of loerah 3
prenta of petingi 1 '/i
hoofd of loerah der justilie dienaren yan den landraad en de Sullhans. . . 4
justitie dienaar van als even 1 7i
opper-dpier yan als even 6
onder-dpier 3
oppasser van het blok van als even . 1 7i hoofd of loerah der districts justitie
dienaren 3
justitie dienaar der districten 1
opper-cipier der districten 4
onder- »» » 2
oppasser van het blok der districten. 1
en aan elk man, die aan den prefect, de
Sulthans en andere hoofden voor hun gevolg en
huisselijke diensten zyn toegestaian en tot andere
lands werken gebezigt worden ^4 '
Voorts, buiten de koewoes, prenta's,ketip8, moedin, justitie dienaren, cipiers en die daarmede gelijkstandig sljn, nog aan dezelve een of meer dessas, na maate voldoende wordt ge- oordeeld om daaruit deze, aan hun toegestane manschappen te kunnen trekken.
Torwijl overigens alle, daarna overschietende jonken rijstland, zooveel mogelijk, op eene gelijke wyze onder de overige in- gezetenen zullen moeten worden verdeelL Wel verstaande, dat van de opgemelde uitgegeven rljst-
Digitized by VjOOQ IC
656 IdOd. H. W. 0AËNDEL6.
landen» zoowel als yan andere» bet gewoon contingent in natura zai moeten worden opgebragt. Zie ook 13 Maart 1809.
8 April. Verbod tegen den uüvoer van rijst uit de Jacalrasche en Preanger bovenlanden.
Zulks geschiedde om gebrek aan dien «korl", hetgeen volgens den prefect verwacht werd, voor te komen.
11 April. Benoeming van een supernumerair Raad extra- ordinair van Indië.
Dit lid kreeg hetzelfde tractement en dezelfde prerogativen
als een Raad extra-ordinair en zoude bij de eerste vacature
als zoodanig invallen. Als motieven voor deze benoeming golden:
1® «het permanent praesidie van den directeur-generaal"» waardoor «steeds eene stem bij de flooge Regeering is •vacerende" (Daendels presideerde bijna nooit de ver- gaderingen) ;
S® de buitengewone verdiensten van den benoemde, zijnde de gezaghebber in den Oosthoek, ridder tlothenbühler.
11 April. Regeling der traclementen van de secretarissen generaal van den Gouverneur'Generaal, van den chef van den generalen staf en van de brigadiers, com- manderende de militaire divisiên.
Zij kregen alle 15,000 rijksdaalders 'sjaars, maar de wijze van uitbetaling was verschillend.
De secretarissen-generaal zouden betaald worden met die muntspeciên, waarmede zij tot dat tijdstip betaald waren; de militairen »op den voet^ zoo als voor de eerste militaire «chefs geusiteerd is ter plaatse, waar zij nu of in der tijd «zullen resideeren".
Digitized by VjOOQ IC
i80d. H. W. OAENDËLè. éS?
11 April. Opheffing der betrekking van groot-kasiier.
Deze betrekking, welke in Nederland niet bestond, was vervallen «door de nieuwe wijze van boekhouden'*.
Zijne werkzaamheden en rang gingen over op den ont- vanger-generaal «zonder eenige vermeerdering van inkomsten'*.
15 April. Aanbesteding van het onderhoud van den Oester weg iusschen Batavia en Buitenzorg.
Zijne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat om den Ooster weg van Batavia naar Buitenzorg, welke als nu gemaakt is, in dien staat te houden en van den daaraan besteeden arbeid het genot te verzekeren, het absolut noodig zal zijn, d^t het onderhoud daar van wordt aanbesteed;
heeft besloten het coUegie van Schepenen te autoriseeren om het onderhoud van dien weg aan te besteden bij zoodanige perceelen, als het gedachte coUegie convenabel zal oordeelen.
Op denzelfden datum werd het collegie van Schepenen nog gemachtigd »tot het doen der aanbesteding van vijf stallen en pleisterplaatsen tusschen de hoofdplaats Batavia en Bui- tenzorg, als:
een bij of omtrend Tjawang, een » > * Tanjong, een * » » Tjimangies, een » » • Tjibinong, een » » » Tjiloar".
13 April. Instructie voor den aannemer der posterij tusschen Batavia en Buitenzorg.
Art. 1. De aanemer zal jaarlyks uit stads kassa genieten rijksdaalders acht duizmd, zilver geld ofte in credit papieren met de lopende agio, te betalen in vier termijnen, in te gaan Inet primo Mei aanstaande of wanneer de postwagen het
rUIAAT-MII VEEL XT. ^ t^2
Digitized by VjOOQ IC
65d 180è. H. W. DAéNOELé.
eerste afrijden zal en zoo vervolgens van drie tot drie roaaDden : daar en boven zal aan hem nog ter gemoetkoming geleverd moeten worden door de diRerenle landheeren en eigenaren, welke bevorens padij aan het ontbonden collegie van Heena- raden geleverd hebben, vijf en vijftig tjaiu padij a 20 rd% papieren van credit, ieder tjain, voor welkers prompte leverantie de landdrost de nodige ordres zal geven, terwijl meede aan hem nog vergund werd van zig door campongs ingezetenen gras te laten leveren tegens vier rd", koper geld, ieder paard 's maands, zullende de landdrost verpligt zijn hem, aannemer, des noods te adsisteeren, indien het campongs volk niet gewillig hier aan voldoen wilde.
Art. ± Hier voor zal hy verpligt zijn te moeten aanleggen en onderhouden twee postwagens, ieder voor zes personen, op leren riemen hangende en, zoo veel doenlijk, gemakkelijk ingerigt; ten anderen 90 trekpaarden of 21 span van vieren, die gezond en sterk moeten zijn en zoodanig gedresseerd, dat de passagiers geen ongelukken door dezelven kunnen bekomen, met 21 stel tuigen van vieren, die steeds in zoo- danigen staat moeten zyn, dat dezelve door ouderdom of verv^arlozing onderwege niet kunnen komen te breken en de reize daardoor vertraagd werde; ten derden, zeven koetsiers, die met vier paarden kunnen rijden en welke nugteren en personen zyn van een goed gedrag, zullende alle ongelukken of ongeregeldheden, welke door derzelver toedoen gebeuren mogten, voor verantwoording van den aannemer zyn, terwyl hy tevens hierby verpligt werd, dat dezelve altoos, wanneer zy ryden, zindeUjk en ordenteUjk met een broek, een baaytje, jas of mantel gekleed zyn, en hy zorg drage, dat zy zig tegens de passagiers beleefdeUjk gedragen; ten vierden, twintig sterke ry- of postpaarden, met even zoo veel zadels, welke speciaial zullen moeten dienen om de brieven naar en van Buitenzorg te brengen; ten vyfde, veertien personen voor postillons en vyfentwintig boejangers tot het oppassen der paarden buiten deszeUs stal op Weltevreden.
Digitized by
180Ö. H. W. OAENOËL6. 6Sd
Art. 3. De halt- of pleister plaatsen z^n yerdeeld in yyf stations, als:
de eerste bij of omtrend Tjawang, de tweede » > » Tanjong, de derde » » * Tjimangies, de Tierde » » » Tjibinong, de vijfde » » » Tjiloar.
De stallingen yoor de paarden en wooningen voor het benodigde volk aldaar zullen voor rekening van den Lande opgericht, dog door den aannemer in behoorlijken staat onderhouden ' worden, zullende de aannemer bij contrarie bevinding verbeuren een boete van één honderd ryksdaalders zilver voor de eerste, twee honderd voor de tweede en zes honderd rijksdaalders voor de derde keer, dat zulks bevonden werd, ten behoeve van stads kassa, daar, indien een geheele verwaarlozing ontdekt werd, president en Schepenen voor zijn rekening alles in orde zullen laten brengen en onder- houden.
Art 4. De aannemer zal in de daartoe opgerigte stallen en huizingen op elk dezer plaatsen stellen een der boven- gemelde koetsiers, twee postillons en vier boejangers, benevens drie span paarden van vieren, met even zooveel tuigen, en drie rij- of postpaarden met derzelver zadels.
Art. 5. De postwagen zal twee maal in de week en getrokken door vier paarden moeten rijden, te weten. Zondags en Woensdags morgens ten vijf uuren, zoo wel van Batavia, als van Buitenzorg; te Batavia van het woonhuis van den aannemer Zimmer op Weltevreden en te Buitenzorg van de herberg aldaar, zullende de aannemer moeten zorgen, dat b^ elke halteplaats versche paarden gereed staan en geen vertraging veroorzaakt werd door het langzaam vervrisselen der paarden.
Art. 6. Behahren deze twee keeren in de week zal de aannemer in staat moeten zijn om dagelijks naar en van Buitenzorg met extra post personen te kunnen transporteeren.
Art. 7. De postwagen zal uiteriijk in 7 uuren van hier
Digitized by VjOOQ IC
660 IdOé. H. W. OAENOÈLè.
naar Baitenzorg en vice yersa moeten oyerkomen, op verbeurte yan 25 rd* vour rekening van den aannemer en len behoeve van stads kassa, tenzij de aannemer mogte kunnen aantonen, dat onvooi'ziene en buiten zyn toedoen voorgekomene gevallen daarvan oorzaak zijn.
Art. 8. Elk persoon, die met de postwagen mede rijd, zal ten voordeele van den aannemer, boven hetgeen hij jaarlijks geniet, belalen vijf rijksdaalders, zilver, naar en even zooveel van Buitenzorg of van die landgoederen, van waar hij inogle komen of naar toe gaan en in de passagie van de postwagen leggen.
Art. 9. De aannemer zal niet meer dan zes personen te gelijk op de postwagen mogen nemen, tenzij de jKissagiers onderiing mogten goedvinden, dat een of meer kinderen daar op waren, welke, evenals de andere passagiers, rd* 5 zullen moeten betalen.
Art. 10. Van 1 tot 4 personen, met haar eigen rijtuig begerende met extra post te rijden, zullen daarvoor 18, zegge achttien rd', zilver, moeten betalen.
Art. 11. Van 1 tot 4 personen zonder eigen rijtuig een extra post begerende, zal de aannemer kunnen volstaan voer een of twee met het leveren van eene goede gedekte chais of zoogenaamde fourgon; en zal voor de huur van 't rijtuig extra betaald worden 9 rd' zilver geld.
Art. IS. De aannemer zal echter niet kunnen genoodzaakt worden tot het leveren van extra post, wanneer alle de paarden en rijtuigen, welke hij volgens deze instructie verpligt is te houden, dadelijk reeds in gebruik zijn of zonder ver- hindering der gewone posten of postwagens niet afgegeven kunnen worden.
Art. 13. Reizigers, die verkiezen eenige pakjes, koffers of andere goederen mede te nemen, zullen gehouden zijn voor ieder pond, welke dezelve meer als 10 pond wegen, te betalen 1 rd', zilver geld; en zullen de gedachte goederen nimmer zwaarder mogen wegen dan 25 pond, nog meerder ruimte beslaan dan 1 voet in de hoogte en breedte en twee voet in de lengte.
Digitized by
- H. W. 0AEN0EL8. 661
Art. 14. Indien de postwagen niet bezet is, zal de aan- nemer daarmede pakjes, geld, enz. naar en yan Buitenzorg moeten transporteeren tegens betaling als boyen of 1 p^'crat yan zilyer of goud; eyenwel nimmer zal hij zulks mogen doen, als de passagiers daardoor gehinderd mogten worden.
Art. 15. De aannemer zal verpligt zijn om zich tegens de passagiers beleefdelijk te gedragen en den geenen, die bet eerste komt of zulks laat afhalen, een lootje te geyen, gemerkt n^. 1, en yeryolgens tot n^. 6, zullende de eerste en tweede plaats zijn op de agterste bank, de derde en yierde op de raiddelbank en de yijfde en zesde op de yoorste bank.
Art. 16. De aannemer werd gerecommandeert en hiermede gequaliBceert om op de postwagen geen yuile of gemeene personen te admitteeren, noch de zulken, die dronken zijn en yoor het afrijden met de oyerige passagiers fusie maken, dan wel dezeWe qualijk en brusq behandelen, yooral wanneer fatzoenlijke lieden en yrouwen op de postwagen mede plaats hebben genomen.
Art. 17. De koetzier zal yerpligt zijn, sub poene yan een strenge correctie, indien een of meer der passagiers en yooral yrouwen, hetzij bij b^t afrijden van een hoogte of om andere, billijke redenen zulks kwamen te verlangen, stil te houdeq en aan de begeerte van de passagiers in diergeiyke gevallen te voldoen.
Art. 18. De aannemer zal verpligt zijn de dagelijksche, zoo wel als de Javasche brieven en depêches van en naar Buitenzorg zonder eenige extra betaling te laten overbrengen en de afgaande brieven van de plaats, waar het post-comptoir zal worden gehouden, ten half elf uuren des voormiddags te laten afhalen en de aankomende brieven ter zelver plaats mede te laten afgaan.
Art. 19. Aan denzelven zal op Buitenzorg van 'sLands- wegen een geschikt gebouw tot eene herbei^ in gebruik worden afgestaan.
Art. 20. De posten zullen ten langsten in 5Vi uuren moeten over zijn, sub poene van 25 rd* boete voor den
Digitized by
eeS 1809. H. W. 0AËN0EL8.
aannenier, mede ten behoeve van stads kassa, en zal dagelijks vertrekken van Batavia en Builenzorg des voormiddags ten 11 auren.
Art. 21. Om in de voorschreven tijd de overtogt te kunnen doen zal de aannemer zorg moeten dragen, dat op bepaalde uuren de post-paarden gezadeld voor de halte-plaats staan, het valies overgelegd werd en een versche postillon direct met de brieven heen rijd.
Art. 99. De prijzen der brief-porten en relatien met den commissaris der wegen en posterijen zullen in 't generale postreglement voor gansch Java bepaald worden.
Op S Mei 1809 is, »bij wege van interpretatie" vast- gesteld :
dat de bij art. 1 bepaalde leverantie van gras door de campongs volkeren, instede van tegen vier, geschieden zal tegen drie rijksdaalders, koper geld, voor ieder paard;
dat, zoolang de beide postwagens voor zes personen, bij art. 2 vermeld^ niet in gereedheid zullen zijn, het aan den aannemer vergund zal wezen bij het gebruik van wagens van vieren te continuecj^n ;
dat genoegen genomen wordt met de verklaring van den aannemer van voor zijne verantwoording te nemen het bij art. 2 geordonneerde fournissement van een en twintig stel tuigen, zeven koetsiers, twintig rij- of postpaarden met even zooveel zadels, veertien postillons en vijf en twintig boeijangs tot oppassing van de paarden, zoomede den geheelen inhoud van art. 4, zonder nogtans ten naauwste op deze bepaling te worden verhaald;
dat de kleding der koetsiers met een ordentelijke broek en baaljtje voldoende is en door de recommandatie voor dezelve om zich beleefd tegen de passagiers te gedragen, niet is gederogeert aan het regt, 't welk hun wederkerig als postillons competeert;
dat de stallingen, bij art. 3 vermeld, voor rekening van
Digitized by ^
- H. W. OAENDELS. 663
den Lande zullen worden onderhouden en alleen kleine dagelijksche reperatien en yoorzieningeu ten laste zuilen komen Tart den aannemer;
dat de bepaling yan zeven uren, binnen welke de post- wagens moeten overkomen, in werking zal worden gebragt, zoodra de wegen en poststations om de Ooster-weg in orde zijn, wanneer ook de gestelde boete van rd* vijf en twintig zal worden verbeurd, indien de postwagens een uur later aan zijn;
dat met vuile en gemeene personen, die volgens art. 16 niet op de postwagens mogen worden geadmitteerd, bedoeld zijn slaven en gemeene inlanders, welke laatste ten minste niet tot de heffe des volks geboren, maar van eenigen staat, qualiteit of goede conditie zullen moeten wezen, zullen zij op de postwagen kunnen worden toegelaten;
dat genoegen genomen wordt met de verklaring van den aannemer, dat hij zorgen zal, dat de posten binnen den tijd van vijf en een half uur over zijn, zoodra de wegen en post stations in orde zullen wezen, en hem wijders toe te staan om de post, even als van Buitenzorg, om half elf uren des voormiddags te doen vertrekken van Weltevreden en niet van het postkantoor.
15 April. Wijziging dier instructie voor hel collegie van Schepenen.
Schepenen werden gemachtigd om >met alteratie in zoo verre van het 29 art. hunner instructie, uit hun middelen of daar buiten een postmeester aan te stellen op een tracte- ment van rd» 100, zilver geld, 's maands> betaalbaar in papieren van credit met de loopende agio".
15 April. Instructie voor den postmeesier en de verdere bedienden der pesterij te BcUavia.
Art. 1. De postmeester zal ter plaatse, waar het post- comptoir zal worden gehouden, verpligt zijn, zoo dikwerf
Digitized by
664 ^009. H. W. 0AEN0EL6
noodig, present te zijn ten einde aldaar te ontyangen, te stempelen, te registreeren en te depecbeeren alle brieven en depecbes, welke met de post aangebracbt en verzonden worden, en daar voor bet brieven-port te ontvangen.
Art. S. Hij zorgt, dat de brieven voor iedere plaats in een afzonderlijk pacqnet werden afgepakt en verzegeld en dat bij dk pacquet tevens werde gevoegd een lijst of aanrekening, houdende bet getal der brieven en de port, die daarvoor moet worden betaald.
Art. 3. Ht) draagt zorg, dat bij bet afgaan der post alle deze pacquetten, nevens eene opene lijst van derzelver getal en destinatie, werden ingepakt in een lederen valies, betwdk, niet alleen met bet post-cacbet, maar bovendien met een slot zal moeten voorzien zijn, waarvan op ieder postcomptoir een sleutel zal worden bewaard.
Art. 4. 'sWeekeliJks zullen twee posten van Batavia ver- trekken, des Woensdags en Zaturdags voormiddags ten balf 11 uur, de eene na Java en de andere na Bantam.
Art. 5. De brieven voor de Javascbe post zullen door ofte van wege den aannemer der posterijen van Buitenzorg naar Batavia en vice versa op den voorschreven tijd van bet post- comptoir moeten worden afgehaald.
Art. 6. Voor de Bantarasche post zullen vier geschikte inlanders worden ingehuurd, waarvan twee te Batavia en twee op Tangerang verblijf zullen houden, winnende rd* 1% zilver geld ofte credit papieren met de lopende agio, per maand.
Art. 7. De eerste postillons rijden niet verder als Tan- gerang en geven hel valies aan de aldaar gestationeerde postillons over.
Art. 8. Deze rijden tot de passangrahan Tjibolang en geven aldaar bet valies over aan de Banlamsche postillons, welke van wege den prefect van Bantam in gelijk getal aldaar geplaatst moeten worden.
Art. 9. De Tangerangsche postillon vertoefd op Tjibolang, tot dat de Banlamsche aankomt, rijd vervolgens met het van hem overgenomen valies terug naar Tangerang en geeft
Digitized by
- H. W, OAENDEt.'S.* M»
het aldaar weder orer aan een der Bataviasche posHnons, die ieder op hun station tot deszelfa aankomst wachtenr
Art. 10. Het valies zal (tenzij op hooge order) door niemand dan door den postmeester geopend mogen worden; en zal, bij aanbreng van een zoodanig geopend valies, de postmeester verpligt zijn daarvan oogenblikkelijk aan den president van het collegie van Schepenen kennis te geven.
Art. 11. Bij ontdekking van eenig abuis of bij gemis yaii eenige pacquetten of brieven moet daarvan aanteekening ge- houden en direct kennis gegeven worden aan den commis- saris der posterijen, met aanwijzing, op welke posterlj het valies het laatste is verzegeld geworden.
Art. 12. De postmeester hond behoorlijk aanteekening van alle de ontvangen en ten dienste der posterijen uitgegeven gelden.
Art. 13. De postmeester formeert van de hem van Sa- marang en elders toegezonden wordende rekeningen, zoo mede van de door hem zelven ontvangen gelden eene generale re- kening en legt die, benevens de daartoe gehorende boeken en papieren, twee maal 'sjaars ter visie van den commissaris der posterijen open, terwijl daarna en nadat die rekening door de generale rekenkamer zal zijn geapprobeerd, dies saldo, voor zoover de post van Buitenzorg tot Batavia en vice versa aangaat, in stads cassa zal worden geteld en de overigen ver- deelt onder de 3 comptoiren Batavia, Samarang en Sourabaija,' in gelijke portien.
Art. 14. Ter adristentie van den postmeester zal hem worden toegevoegd een schrijver, winnende rdMO, zilver geld ofte in credit papieren met de lopende agio, per maand, en drie brieven-dragers, winnende rd' 30, zilver geld ofte in credit^'papieren met de lopende agio, per malind, moetende daarvoor op haar kosten ieder 1 paard onderhouden.
Art. 15. Laatstelijk zal hij, postmeester, zoowel aan het oppertoezicht van president en Schepenen der stad Qatayia^ als aan de surveillance van den conmiissaris der posterrjen ondergeschikt zijn, zoo dikwijls dezelve zulks ten dienste
Digitized by VjOOQ IC
666 1809. H. W. DAENDCL8.
vao den Lande nodig oordeelt, die visie, examinatie van zijne boeken, rekeningen en administratie zal kunnen vorderen, alles ingevolge het nader te arresteeren plan en instructie voor de generale-postertjen op geheel Java.
Op 20 April 1809 is artikel 6 dezer instructie aldus gewijzigd :
Uit consideratie, dat de bepaling, dat voor de Bantamsche post vier geschikte inlanders zullen worden ingehuurd, waarvan twee op Tangerang en twee te Batavia verblijf zullen houden, ontoereikende is om in extra ordinaire tijden, wanneer dikwerf twee en meer posten *s daags afgaan, alle de papieren, de- pêches en rapporten te kunnen overbrengen en dal ook niet doenlijk zal zijn om telkens vrije inlanders te kunnen in- huuren, aan wien dezelve met gerustheid zouden kunnen worden toevertrouwd, is goedgevonden den president van hei collegie van Schepenen te autoriseereu om in diergelijke gevallen, op aanvrage van den postmeester, de nodige man- schappen tot de gedachte extra posten te requireeren uit de oppassers van de respective ofBcieren van justitie, den advocaat- fiscaal van Indien, den water-fiscaal, den bailluw of den drossaart der Bataviasche ommelanden, met last aan alle de voorschreven ambtenaren om op het gedachte requisit van den president van Schepenen dadelijk aan denzelven, de noodige adsistentie te verleenen.
14 April. Instructie voor den stads-geneesheer en stads» chirurgijn te Batavia.
Art. 1. De geneeskundige practijk ter stede Batavia tal, zoo voor de gevangenen der collegien van den hoogen Raad van justitie en Schepenen, als voor de zieken in het wees- en armenhuis en het Cbinesche hospitaal, door een stads doctor worden waargenomen.
Art. 9. Insgelijks zal de heelkundige practijk door een stads chirurgijn aldaar worden uitgeoefend.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOeL8. 667
•Deze zal lot ztjne adtistentie hebben een tweeden en een derden chirurgijn, voor wier goede pligtsbetrachting in de uitoefening yan den dienst hij alleen verantwoordelijk is.
Art. 3. Zij zullen alle op voordragt van den chirurgijn en chef worden aangesteld.
Art. 4. De stads doctor en stads chirurgijn zullen voor tractement jaarlijks genieten ieder drie duizend rijksdaalders.
De tweede chirurgijn zal genieten voor jaariijks tractement een duizend twee honderd rijksdaalders.
De derde chirurgijn zal genieten zes honderd rijksdaalders;
zullende deze tractementen maandelijks aan hun door het opperhoofd over het generale tractements kantoor, op den voet van andere ambtenaren, worden uitbetaald.
Van het montanl dezer betalingen zal uil 'sLands kas voor het aandeel van den hoogen Raad van justitie worden betaald rijksdaalders twee duizend, uit de stads kas rijks- daalders drie duizend, uit de kas van hel weeshuis rijksdaalders een duizend, uit de kas van de diakonij mede rijksdaalders een duizend en eindelijk uit de kas van Boedelmeesteren van het Chinesche hospitaal rijksdaalders acht honderd, be- zwaard met de agio daar en boven, welke betaald zal worden voor dat gedeelte der tractementen, 't welk tegen zilver geld wordt berekend ; zullende hiervan, voor zoo verre de opgemelde particuliere kassen betreft, om de zes maanden of onder ultimo JuniJ en December verantwoording aan 'sLands kas moeten worden gedaan.
Art. B. De stads doctor en stads chirurgijn zullen den rang hebben gelijkstandig met een chirurgijn-majoor, de tweede chirurgijn dien van aide-chirurgijn en de derde chirurgijn dien van elëve chirurgijn bij de armee.
Art. 6. Zij zullen op de vragen, die hun gedaan worden door den chirurgijn en chef en in zijne absentie door den chirurgijn principaal van het arrondissement te Batavia, moeten antwoorden, ten einde den chirurgijn en chef te faciliteren in het algemeen toeverzicht, 't welk hi| over den genees- en heelkundigen dienst uitoefend, en hem in staat
Digitized by VjOOQ IC
668 1B09. H. W. DAENDEL8
te steUen em het gouveniement van advis te dienen in alle gevallen, waarin het goedvinden zal het zelve van hem te requireren.
Art. 7. Ook zal de chirurgijn en chef en in zijne absentie de chirurgijn principaal van het arrondissement te Batavia, in epidemique of andere algemeene ziektens, dan vrel voor- vallen van wal natuur, behorende tol de staalkundige en gerecbtelyke geneeskunde, beriglen mogen innemen en middelen mogen voorschrijven, die hij bijzonder Ier genezing geschikt oordeelt, waarvan zij gehouden zullen zijn proeven te nemen en het effect aan hem, chirui*gijn en chef, te- rapporteren.
Art. 8. Zij zullen verpligt zijn voor bovengemelde tracte- menten alle practijk, voor zooverre ieder in hun vak aangaat, daaronder ook begrepen de gekwelslen, die ingebracht worden, waar te nemen ten dienste van bovengemelde collegien en godshuizen.
Art. 9. Behdve dezen dienst zullen zij mede voor dezelve inkomsten verpligt zijn alle gereglelljke schouwingen en openingen van lijken te doen voor de beide collegien van justitie, in tegenwoordigheid van eene justitiële commi^ie, en van hunne bevinding eene gedetailleerde acte van schouwing Hioeten opmaken, door hun beiden ondertekend, in welke acte behoord uitgedrukt te zijn, in welke deelen de lijder is gekwetst geworden, en in hoeverre de aangebragle oorzaken aan de lijders of lijken als volstrekt doodelijk, door zich zelve doodelijk, dan wel bij toeval doodelijk moeten beschouwd worden.
Art. 10. Voor de behandeling van ziektens van gegijzelde personen zullen zij aan deze of aan hunne crediteuren mogen in rekening brengen per visite twaalf stuivers.
Insgelijks voor de behandeling van ziektens bij slaven, welke door hunne heeren, vrouwen of deraelver zaakgelastigden zijn in de boeijen gesteld, per visite acht stuivers.
Art. 11.^ De voorschriften der geneesmiddelen zuUen ge- schieden in een voor ieder coUegie of godshuis daartoe
Digitized by
Ï80è. H. W. DA£NDËLè. 66i^
geschikt boek. dagelijks door den stads doctor or chirurgijn, die dezelve voorschrijft, ondertekend, en door den stads apotheker voorden bereid eu geleverd, hetzij bij jaarlijksche aanneming of onder taxatie der ingeleverde rekeningen door den stads doctor en chirurgijn, onder approbatie van den chirurgijn-prin- cipaal van het arrondissement op hunne verandwoordelljkheid.
Art. 1^. De geneesmiddelen, welke voorgeschreven virorden ingevolge art. 10, worden van civiele gevangenen op rekening gesteld van hen of van hunne crediteuren en van slaven op rekening van hunne heeren, vrouwen of derzelver zaak- gelastigden.
Art. 13. Om de drie maanden zal de stads doctor en stads chirurgijn, in bijzijn van den chirurgijn-principad, de stads apotheek visiteren en aan den chirurgijn en chef rapport doen, in hoe verre dezelve van alle enkelde en zamengestelde geneesmiddelen (welke laatste in het vervolg aldaar zullen bereid worden na de voorschriften der Ba taafsehe apotheek), na behooren is voorzien.
Art. 14. De stads doctor zal, behalven den geneeskundigen dienst, ook bt) vrouwen, in barensnood zijnde en tot de olasae der behoeftigen behoorende, in tegennatuurlijke verlossingen verpligt zijn de noodige hulp en bijstand te verleenen, zonder daarvoor boven zijn tracteroent te mogen declareren.
Art. 15. En, vermits de vroedkunde hier in Indien op eene ong^chikte wijze wordt uitgeoefend door inlandsche doekoens of vrouwen, zonder het minste onderwijs te genieten, zal de stads doctor al mede verpligt zijn eenmaal per week aan de vrouwen, welke voor deze practijk zullen geadmitteerd worden, op een daartoe bepaalden tijd onderwijs te geven in de nodige practikale kennis ter uitoefening der verlos- kunde, gebruikelijk bij natuurlijke verlossingen, als ook in hetgeen vereischt wordt ter bepaling van de Ugging en het voorkomen van hel kind in deze soort van geboortens.
Het onderwijs zal geschieden op een fantome en in de Maleidsche taal, op de eenvoudigste en voor haar meest verstaanbaarste wijze.
Digitized by
670 I60d. H. W. OAËNOCLft.
Art. 16. Nadat deze yroawen een bepaalden tijd onderwijs hebben genoten, zollen ztj door den stads doctor, in tegen- woordigheid Yan den chirurgijn principaal van het arrondis- sement te Batavia, worden ondenrraagt en, na genoegzame blijken ran hunne praclikale bekwaamheid te hebben gegeven op het fantome, tot hetgeen nodig is bij het doen van de natuurlyke verlossing, een getuigschrift ontvangen, door den chirurgijn principaal en den stads doctor ondertekend, om daarna van het collegie van Schepenen eene acte van ad- missie als vroedvrouw te kunnen bekomen.
Zonder welke admissie na primo October aanstaande geene vroedvrouw of doekoen tot het doen van verlossingen zal mogen assisteeren.
Art. 17. Voor het geven van onderwijs en het afnemen van examen zal ieder doekoen of vroedvrouw, die tot de uitoefening der vroedkundige practijk wordt toegelaten, aan den stads doctor betalen rijksdaalders vyf en twintig ééns.
Art. 18. De stads docter en stads chirurgijn zullen in banden van den Gouverneur Generaal, voor het aanvaarden hunner bediening, afleggen den navolgenden eed:
Eed voor den stads docter en stads chirurgijn.
Ik belove en zweere, dat ik zijne Majesteit, den Koning van Holland als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw zal zijn en dat ik mij in het wQ toevertrouwde ambt als stads doctor (chirurgijn) na beste weten en vermogen zal kwijten achtervolgens den inhoud der instructie, op dit ambt beraamd ofte nog te beramen.
Op 9 Augustus 1809 is deze instructie aldus gewijzigd:
Is besloten het voorgeschrevene bij de instructie voor de
genees- en heelkundige dienst van den stads doctor en stads
chirurgijn te Batavia ten aanzien van het cureren, visiteren,
schouwen en openen der gevangenen, gekwetsten en lyken
Digitized by ^
lèÓé. H. W. DAÉfiDeLd. é7l
van den hoogen Raad van justitie» mede van applicatie te makeu op de gevangenen van den drossaard te Batavia, zoowd als op de gekwetsten en lijken in zijne jurisdictie, wanneer dezelve ten voormelde einde stedewaarts worden getransporteerd; met last aan genoemde stads doctor en stads cbirargijn om dezelve op de aanvrage van den drossaard behoorlijk te behandelen, zoodanig als vereischt wordt en dit de justitie zal vorderen. Zie ook 19 November 1809 en 14 Herfstmaand 1810.
14 April. Afstraffing van em Javaan.
Deze had te Oenarang, tydens de taptoe, met steenen naar de tamboers en pijpers geworpen.
Bij besluit bepaalde Daendels, dat hij »na het ondergaan •eener gevoelige correctie voor 'hel fort te Oenarang'*, voor onbepaalden tijd in de ketting zoude worden geklonken.
14 April. Bepalingen nopens het stedelijke en Chineesche' hospitaal te Batavia, alsmede nopens de zieken^kamers van godshuizen.
Art. 1. Ter stede Batavia zal een locaal zijn ingeruimt, geschikt voor de verpleging der gekwetste en andere zieke gevangenen der coUegiên van den hoogen Raad van justitie en van Schepenen, voor zoover aan dezelve hel verblijf aldaar ter geneezing zal worden vergund; item een bekwaam apar- tement voor de commissien van schouwing, enz.
Art. 2. Het locaal, tegenwoordig in gebruik voor de zieken van het Chineesche hospitaal, wordt tot verpleging van die zieken voldoende beschouwd, bij het doen van eenige noodige reparatien.
Art. 3. In het wees- en armen-huis zullen voor de zieken van die godshuizen vier ziekenkamers worden ingeruimd, als twee voor iedere sexe, de eene voor de meer gevaarlijke en aan- stekende en de andere voor de min gevaarlijke liékm.
Art. 4. In het stedelijke hospitaalzal een ziekevader^ aldaar
Digitized by VjOOQ IC
672 1d09. H. W. OAENOËLè.
in hetzelve locaal geêmploijeerd ten dienste vaii het guar- nisoi^ns-hospitaal, het huishoudelijke toeverzicht hebben.
AtL 5. Deze zal voor de zieke gevangenen, voor de voeding en verpleging zorgen en de dieet naar voorschrift uitgeven en daarvoor genieten, voor ieder zieken gevangene van den hoogen ' Raad van justitie uit ^s Lands kas en voor de zieke gevangenen van Schepenen uit de stedelijke kas> daags voor de Ëuropeezen zes stuivers en voor de inlanders vier stuivers, koper geld, benevens de rations vivres, voor ieder man, in de gevangenisse zijnde, bepaald, welke de cipier aan den zieke- vader zal moeten ^ersulwoorden.
Art. G. Üe fournilures, kleedingstukken, ustensilia, enz. worden voor ' de zieken van den hoogen Kaad van justitie voor rekening van den Lande aangekocht; voor de stedelijke gevangenen worden dezelve uit stads kas betaald op aan- vrage van dengeene, die met het huishoudelijke toezicht be- last is, en op visa van den doctor en chirurgijn, . Art. 7. De ziekevader zal een behoorlijke inventaris van deze goederen formeren en om de drie maanden aan de presidenten van de beide collegien van justitie inleveren, mitsgadei*s voor hetgeen ontbreekt, verantwoordelijk zijn.
Art. 8. In het Chineesche hospitaal zal een zieke-opzichter op bovengemelde wijze in functie zijn, komende aldaar de onkosten geheel voor rekening van Boedelmeesteren.
Art. 9. In de ziekenkamers in het weeshuis zal een zieke-moeder en in die van hel armenhuis een zieke-vader en een zieke-moeder het toeverzicht en de bezorging over de behoorlyke oppassing der zieken hebben en zorgen, dat alles naar het voorschrift der dieet van den doctor of chirurgijn aan hun worde uitgereikt.
47 April. UUbarsiing van den Goenoehg Goenloer.
Het blijkt ^ niet, hoeveel menschen door deze uitbarsting, welke zeer ^ hevig is geweest, zijn gedood, verwond of om have en 'goed gd(omeu, — waarschijnlijk zijn deze nooit
Digitized by
H. W. OACNOCL6. 675
geteld, — maar wel blijkt, dat het eenige, waarin de toen- malige Regering belang stelde, was te vernemen, hoeveel koffij-boomen waren vernield, — voorzeker eene schrille tegen- stelling met hetgeen latere Regeringen bt) dergelQke rampen hebben verricht
17 April. AamtelUng van een kapitein en luitenant der i^pamakkans^s^ satd's, sarifs en andere^ overwalsche wnatièn'' te Cheribon.
Tot een middel van bestaan werd hun toegekend »een ducaton van ieder huisgezin van een der voornoemde natiën, welke in de Cheribonsche hoofd-negorij permanent woon- achtig zijn en zich met den handel of iets anders emeren, waai*van ^^ door den kapitein en 74 door den luitenant zal worden genoten".
Op ^8 April 1809 is hel vorenstaande in zoo verre ge- wijzigd, dat aan den kapitein en luitenant bovendien is toe- gestaan >een procent van alle goederen, welke te Cheribon door saids, sarifs of andere overwalsche natiën, niet aldaar gezeten, onverschillig van welke plaats komende, worden in- gevoerd en verkocht, om genoten te worden voor drievierde gedeelte door den kapitein en een vierde gedeelte door den luitenant".
18 April. Machtiging op hel coUegie van Schepenen aan ilen secretaris en aan de gezworen klerken bij dat collegie daggelden te valideren, wgelijkstandig met de ifecfón, als dezelve onkosten hebbende"*.
18 April. Periodieke inspectie der ko f fij -pakhuizen te Batavia door leden van den Raad van Indiè.
De regeering besloot »coDform" hel navolgende voorstd van den Gouverneur-Generaal.
»LA1A4T-B0RI DCEL !▼•
Digitized by
6^74 IBOd. H. W. bA£ND£Ld
Nadien 4e stremming van onzeo neutralen handel eene groote opeenhooping van producten in onze magazijnen veroorzaakt en daaruit weder de noodzakelykheid geboren wordt om alle mogelijke voorzorgen tegen het bederf daarvan te gebruiken, mitsgaders zich te overtuigen, dat de geenra, aan wien de bewaring der producten is aanbetrouwd, de orders en bepalingen, tot conservatie van dezelve gegeven en gesteld, behoorlijk nakomen ter wering van de aanzienlijke schade, die anderzins daaruit zoude te vreezen zijn, voor- namentlijk de koffij specteerende, proponeerde zijne excellentie naritsdien om de magazijnen alle drie maanden door twee leden dezer regeering te laten visiteeren ten aanzien van den staat, waarin zich de producten bevinden, en wel inzon- derheid de koffij, als aan groote broeljing onderhevig zijnde, zoomede of de nodige voorzorgen tot verhoeding van bederf worden aangewend en welke middelen anders tot meerder zekerheid daartoe zouden dienen te worden beproeft en in het werk gesteld; en om met deze opneem en visitatie te laten continuêeren vooreerst en tot zoo lange onze producten niet weder worden afgehaald en daarin een geregelt debiet zal wezen geêtablisscerd; stellende hoogstdezelve wijders voor om deze commissie onder de leden te laten rouleren.
Het eerste, naar aanleiding dezer opdracht bij de Regering ingekomen rapport is verhandeM blJ de resolutiên van 19 Mei 1809.
18 April. Maatregelen ter verbetering van het postwezen.
Tot interpretatie van het bepaalde op 1 Januari) 1809 is op 18 April 1809 aan den Hoogen Raad van justitie te kennen gegeven :
Uit consideratie, dat de bepaling, dat voor de Bantamsche post vier geschikte inlanders zullen worden ingehuurd, waarvan twee op Tangerang en twee te Batavia verblijf zullen houden, ontoereikende is om in extra-ordinaire tijden, wanneer dikwerf
Digitized by VjOOQ IC
18Ö9. H. W. 0AËND£LS. 675
twee en meer posten '8 daags afgaan, alle de papieren,. depêches en rapporten te kunnen overbrengen en dat het ook niet doenlijk zal zijn om telkens vrije inlanders te kunnen in- huuren, aan wieu dezelve met gerustheid zouden kunnen worden toevertrouwd, is goedgevonden den president van het collegie van Schepenen Ie autoriseeren om in diergelijke gevallen op aanvrage van den postmeester de nodige manschappen tot de gedachte extra-posten te requireeren uit de oppassers van de respective oificieren van justitie, den advocaat fiscaal van Indien, den water-flscaal,. den bailluw of den drossaart der Bataviasche ommelanden, met last aan alle de voorschreven ambtenaren om op het gedachte requisit van den president van Schepenen dadelijk aan denzelven de nodige adsistentie te verlenen.
18 Apiü 9 Mei '
Tüulaluur van president en leden van het college van Schepenen.
Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat president en Schepenen in alle, aan hun gediend wordende schrifturen zullen worden getituleerd: WelEdele Gestrenge Heer en WeiËdeie Heeren ; en om de gemeente hiervan kennis te geven.
? April. Last op marcherende colonnes onder weg itine- raire kaarten te maken.
Zulks moest geschieden op de wijze, «waarvan zich de Romeinen bedienden, aan welke goede en ordinaire land- kaarten ontbraken".
Deze eurieuse order wordt vermeld in het tweede bulletin over de Bantamsche onlusten, uitgegeven in April 1809.
21 April. Wijziging van het bepaalde hij resolutie van 31 Maart 1778, art. 2, nopens landmeters.
Het collegie van Schepenen werd gemachtigd, »de werk- zaamheden, bevorens op het landmeters kantoor behoord
Digitized by VjOOQ IC
676 1Ö0Ó. H. W. DAENDELS.
hebbende, als hel houden van registers, etc, op het eollcgie van Schepenen over te brengen en den landineter eeulijk belast te laten met voor een ieder, des gevorderd wordende, melingen te doen, waarvan de minuten in een behoorlijk register bij hen moeten worden aangehouden".
Schepenen brachten op 19 Mei 1809 bezwaren tegen het vorenstaande in, waarom besloten werd «president en Schepeiien van de werkzaamheden van hel vernietigd landmeters kantoor te excuseeren en voorts te ontheiïen van de verplichting om geene opdrachten van vaste goederen te mogen doen dan onder exhibitie van een landmeters kennis".
21 April. Yerhooging der Iraclemetiten van de subsli- tulen, de mandoer's der oppassers en de kaffers van den water-fiscaal.
De eerste kregen 150, de tweede 10 en de derde 6 rijks- daalders 's maands, evenals de substituten, enz. van den advocaat-fiscaal, >»mel deze speciale bepaling nogtans, dal het getal der caiïers voor iederen substitut zal moeten worden gereduceerd van 14 tol 8, hetgeen men voor eene prompte surveillance legen den smokkelhandel en de verdere diensten, die van deze bediendens kunnen worden gevorderd, voldoende oordeelt".
25 April. Vrijstelling van den Baillnw Ie Batavia van de betaling van ambtgeld.
Hoewel de naam der belrekking dezelfde was gebleven als vroeger, was echter hel daaraan verlwnden tractemeut, enz. geheel van aard veranderd.
Op den 2P^«n April en ^^'^^ Mei 1809 is hetzelfde nopens den president van Weesmeesleren en den drossaard der Bataviasche ommelanden bepaald.
Digitized by VjOOQ IC
IBOe. H. W. OAENDEL8. 677
"^^. Voorschrift nopens het onderhoud van pedali- wegen in de nabijheid van Balavia.
Alzoo op den 26^" der even verweken maand April in Rade van Indiê goedgevonden en verstaan is om, met renovatie van de bekendmaking dezer regering van den 4r Julij 1799, het collegie van president en Schepenen van Batavia te quali- Qceren de buiTels-wegen, zoo om de Oosl, als West, tusschen de landgoederen Builenzorg, Weltevreden en Tanna-abang, in een behoorlijk bruikbaren staat te doen brengen en onder- houden; zoo is het, dat de respective op- en ingezetenen langs en tusschen do voorschreven wegen hiervan bij dezen de noodige kennis wordt gegeven, met last om in den geest onzer opgemelde bekendmaking van den 30**" Julij 1799 aan de door president en Schepenen voormeld te doene aanvragen en te gevene bevelen met de meest mogelijke promptitude te voldoen en te beantwoorden, sub poene, dat zoodanige der voormelde op- en ingezetenen, als bevonden zullen worden hierin nalatig te zijn, als weerslrevers van 's Lands bevelen aangemerkt en na bevind van zaken gestraft zullen worden. En opdat hiervan geene onwetenheid zal kunnen worden voorgewend, zal deze worden gepubliceert en, zoo in de Hollundsche, als Javaausche, Maleidsche en Chineesche talen, zoo hier, als alomme in de bovenlanden worden geafligeert, mitsgaders bij bekkeuslag worden bekend gemaakt.
26 April. Aankoop van slaven ten behoeve van het leger,
h besloten, dat alle manslaven, welke op de hoofdplaats Batavia of elders op het eiland Java van buiten ten handel zullen worden ingevoerd en na gedaan ondeizoek op de gewone wijze geschikt bevonden worden voor den militairen dienst, voor rekening van het Gouvernement zullen worden ingekocht tegens rd tachtig, zilver geld, ieder; met qualificatie op de respectieve ambtenaren op Java om voor het montant der op dien voet ingekochte slaven wissels af te geven op de hoofdplaats Batavia.
Digitized by
678 ^009. H. W. DAENDEL8.
26 ApriL Bdooning van een verdiensleUjken, Chineescheti miker-fabriekarU.
De Chinesche suikermolenaar te Cadaun en Selapatjang, Lie Tongong, bij requesle vertoond hebbende, dat hij, na gedurende een tijdvak van 18 jaren met alle vlijt en nijver- heid de werkzaamheden op zijne molens te hebben behartigd en zonder immer eenige verzoeken lot remissien of anderzins aan de hooge Regeering te hebben gedaan, terwijl intusschen de aflevering van suiker van zijne molens naar evenredigheid niet minder dan van andere suikermolenaars was geweest en hij, requesti*ant, zich langs dien weg door zijne vlijt en oppassendheid eenig vermogen en aanzien had verworven, verzocht uit dien hoofde met den titul en rang van oud luitenant Chinees te mogen worden vereerd.
Is besloten, uit consideratie van de verdienstelijke gedra- gingen van den suppliant, hiervoren geallegueerd en mede van elders bevestigd, aan deszelfs verzoek te defereren en hem mitsdien met den titul en rang van oud luitenant der Chineesen te begunstigen.
28 April. Voorschrift nopens mandamenlen van citatie of civiele sententien van den Raad van justitie te Samarang.
Is besloten, dat de mandamenten van citatie of civile sen- tenti^n van den Raad van justitie te Samarang zullen worden geëxploiteerd of ter executie gesteld door of van wegens den Raad van justitie zei ven binnen de stad en ban van Semarang, daaronder Oenarang niet begrepen, en door of van wegens den prefect buiten den omtrek dezer limitcn onder het gantsche ressort van zijne préfecture, daartoe behoorlijk verzocht zijnde met inachtneming van den form en stijl, deswegens na regten wordende gerequireerd.
Terwijl tevens, tot wegneming der gemoveerde scrupule, in hoe verre aan de koffij-opzienders of boschgangers het
Digitized by
- H. W. 0AEN0EL8. 679
doen van zoodaoige geregtelljke exploilen door den prefect zonde kunnen worden gedemandeert, goedgeronden is te verklaren, dat op plaatsen, waar de prefect zich niet in persoon bevindt, de koffij-opzienders en de boschgangers met de sorveillance van de politie zijn belast en dus ook ten vooi*schreven einde hunne diensten niet zuUen mogen weigeren.
50 April. Instructie voor de kapiteinen, officieren, schrijvers en bootsgezellen^ met commissie van retorsie varende.
Art. 1. Alle officieren, bootsgezellen of anderen, van wat conditie of qualiteit zij zouden mogen zijn, zullen haren kapitein of zulken officier, als in absentie van den kapitein het commando hebben zal, onderdanig en gehoorzaam zijn, op poene van anderzins arbitrairlijk gestraft te worden, anderen ten exempel.
Art. 2. Niemand zal vermogen zijnen kapitein, officieren, of andere, hem voorgesteldeii eenig geweld, overlast of dreigement te doen, op verbeurte van alle zijne gages en buitgelden en daarenboven aan den lijve gestraft te worden.
Art. 5. Gelijk ook geinterdiceert wordt het opdringen aan den kapitein, tegen zijnen wil, om schepen aan te tasten of niet aan te tasten, eènige recherche te doen of niet te doen en generalijk over ietwes, de comniissievaart concernerende, zoo mede liet weigeren om langer te kruissen; zullende de geeuen, die tot zoodanig bedrijf aanleiding hebben gegeven dan wel geholpen of gecontribueert om diergelijke verzoeken en instantien aan den kapitein en zijne officieren, in weerwil van dezelve en tegen haar verbod, bij monde of geschrift te doen, daar over mede met verbeurte van maand- en buit- gelden en na bevinding van zaken arbitrairlijk en zelfs met den dood worden gestraft, zonder dat in consideratie zal komen, of ook tot verschoninge zal kunnen dienen, of iemand daartoe de eerste aanleider en principale oorzaak is geweest
Digitized by
680 ^009. H. W. OAENOELS.
of Diet, en alleen genoeg zijn, dal iemand zulke verzoeken en instanlien blJ comploileringe mondeling heeft helpen doeii of schriftelijk onderteekend; gelijk mede schuldig zullen worden gehouden en gestraft die geeuen, dewelke hier van hebben geweten en daarvan aan den kapitein of commandeerenden officia geen ontdekking hebben gedaan.
Art 4. Het zal aan niemand van de equipage geoorloofd zijn in eenige schepen over te gaan zonder consent van den kapitein, veel min aan boord van dezelve schepen eenig geweld (e plegen van smijten, slaan of anderzins, op poene van gestraft te worden na gelegenheid van zaken.
Art. 5. Item zullen officieren en bootsgezellen gehouden zijn haar aangenomen dienst effectivelijk (e doen en na te komen, zonder haar daaruit te mogen begeven, anders dan met behoorlijke paspoorten van haren kapitein, op poene, dat de geenen, welke hier tegen handelt, bij achterhaliug niili- tairement, anderen ten exempel, zal worden gestraft met den dood en de confiscatie van alle zijue gages en deelen, die hij in den buit zoude mogen hebben.
Art. 6. De kapitein zal niet vermogen onder zeil te gaan, voor en al eer dezelve te Batavia door den havenmeester en op andere plaatsen mede door den havenmeester of iemand van de marine, op order van den geenen, die aldaar het civiel gezag bekleedt, dan wel, zoo zich daar niemand van de marine bevindt, door een ander, daar toe te nomineren persoon zal zijn gemonstert, op poene eener boete van duizend rijks- daalders, waarvoor het schip aansprekelijk en executabel zal zijn; zullende tot dat einde van zijn aanstaand vertrek vooraf behoorlijk kennis moeten geven.
Art. 7. Ieder commissie-vaarder zal moeten voorzien wezen van een bekwaam schrijver, daartoe hij deRaden van justitie of andere bevoegde autoriteit beêedigi, die gehouden zal wezen goed en pertinent journaal te houden van alles, wat op iedere expeditie en speciaal omtrent het aanhalen, visiteren, nemen en opbrengen van schepen voorvalt, zonder iets achter te houden en specialijk met expressie van de schepen en
Digitized by
180e. H. W DAENDELS 681
schippers, die aangehaalt, gevisiteerd, genomen of opgebracht zullen zljo, waar die 'thuis horen, waarheen gedeslineerd en met welke bescheiden zij voorzien waren.
Art. '8. En zal de kapitein zonder denzelven geen visitatie mogen doen, op poene, dat de schepen, afzonderlijk gevisiteerd zijnde, al waren dezelve wel en regtelijk aangehouden, even- wel kost- en schadeloos zullen worden ontslagen.
Art. 9. En is gemelde schrijver gehouden het vooi*schreven journaal met schriftelijken eede, onderaan geverifieert en bekrachtigd, op zijn retour binnen vier en twintig uren aan ons over te leveren, met summier en mondeling rapport, wat dezen aangaande zal wezen gepasseert, op poene, dat de schrijver, zoo hij bevonden mogt worden hierin niet te handelen ter goeder trouw en met achterhouding van be- scheiden of het verzwijgen van eenige excessen, die in het visiteren van schepen mogteu zijn gepleegt, gestraft zal worden als meineedig en zelfs aan den li|ve.
Art. 10. Ingevalle de schrijver op de reise kwam te over- lijden of door ziekte of andere toevallen belet wierde zijne functie waar te nemen,, zal de kapitein op den commissie- vaarder gehouden zijn den eersten officier of dien hij daartoe meest bekwaam oordeelt, met die functie te belasten en denzelven af te nemen eene schriftelijke belofte onder eede van zich daarin na den inhoud van deze instructie te zullen reguleren.
Art. 11. De kapitein zal, indien het hem gelukt eenige prijzen te veroveren, terstond bij zijn retour aan ons over- geven de gevangenen, die hij heeft gemaakt, en in allen gevalle twee of drie van de officieren, die op de prijzen ten tijde van de veroveringe zijn gevonden, ten ware het schip of schepen ledig en zonder volk was gevonden, hetwelk de voormelde kapitein met het grootste gedeelte zijner officieren ten onzen genoegen zal moeten bevestigen, op verbeurte van alle hare gages en buitgelden, en die van de equipage, mits- gaders een boete vau duizend rijksdaalders daar en boven, waar voor hel schip aansprekelijk en executabel zal zijn.
Digitized by
682 1809. H. W. DAENOELS.
Art. 12. Niemaud zal zich emaoGiperen om bij het Ter- overen van eenige prijs of prijzen, van wal conditie die ook zouden mogen wezen, te openen eenige kasten, kisten, pakken, vaten of hoe men die zoude mogen heeten, daar koopman- schappen in geborgen zijn, hetzij goud of zilver, gemunt of ongemunt, of wat dies meer zij, met geweld of anderzins, hetzij die in het ruim of op den overloop gevonden worden, op de verbeurte van al hare gages en buitgelden.
Art. 13. Ook zal niemand van de veroverde goederen iets vermogen te versteeken ot eenige merken uit te doen of veranderen, op verbeurte als boven, zoo van die het gedaan, als die daaraan keunis gehad hebben.
Art. 14. Gelijk mede wel expresselijk verboden wordt om met de veroverde piljzen in eenige vreemde havenen in te loopen omme die aldaar te verali^neren, op poene van daar over aan den lijve gestraft te worden; zullende de kapitein en hunne oflicieren gehouden wezen dezelve prijzen op te brengen in een der havenen of etablissementen van Zijne Majesteit den Koning in Oost Indien, ten ware bij voorval van storm en dringende nood, wanneer daarvan aanstonds aan ons kennis gegeven en, de gelegenheid zulks toelatende, onze orders afgewacht zullen moeten worden.
Art. 15. De kapiteinen zullen voor het beroven der goe- deren van gemaakte prijzen moeten instaan of wel de schuldige bij hun arrivement aan ons moeten overleveren.
Art. 16. Ook zullen de kapiteinen of commanderende officieren geene goederen uit de veroverde prijzen in zee of elders in hunne schepen vermogen over te nemen dan bij hoogen nood, ten ware goud, zilver of kleinoodiên, waarvan zij aanstonds door den schrijver, ten overslaan van ten niinsle drie der eei*ste officieren of bij mangel van dezelve onder officieren, zullen doen maken een pertinente inventaris, onder presentatie van eede, op poene van als roovers daar- over aan den lijve arbitrairlijk gestraft te worden met confiscatie van hare gages en buitgelden.
Art. 17. De kapiteinen worden gelast mede te brengen
Digitized by
IdOe. H. W. OAENOELd. 683
en aaDitonds bij hun retour atn om over te leveren alle de brieveD, stukken en bescheiden, die zy in de prijzen gevonden zullen hebben, op poene van de verbeurte van haar aandeel in de prijzen en arbitraire correctie, blijvende dezelve gehouden zich met eede te zuiveren, dat geen andere papieren, etc, dan dewelke zij overgeven, bij de prijzen zijn gevonden.
Art. 18. Zij zuilen bij het veroveren van Engelsche prijzen derzelver kapileiiien inzonderheid verpligten tot de overgave van het papier, bij hun the register genaamd, zijnde een authentiek exti*act uit hel register, bij de Engelsche admira- liteit gehouden wordende van alle de schepen, in Engeland te huis horende, en van derzelver grootte en de namen der schippers en eigenaars.
Art 19. Aan dekapi(einen,o(licieren en alle anderen wordt wel scherpelijk verboden schepen of goederen te beschadigen van onderdanen van Zijne Majesteit, deii Koning van Holland, en mede niet die van Zijne Majesteits geallieerden or neutralen, geene waren van contralmnden inhebbende; specialljk, dat niemand van dezelve door eenige onl>ehoorlijke middelen worde geforceert tot het ge«ren van eenige verklaringen of getuigenis, op poene van aan den lijve en, na bevinding van zaken, met den dood gestraft te worden en verbeurte van alle hare gages en buitgelden, die zij onder de veroverde prijzen zouden mogen hebben.
Art. 20. En zijn de kapiteineu met de scheeps-odicieren geautoriseerd, ook gehouden het geroofde of ontvreemde aan den beleedigde aanstonds te doen restitueren en daarenboven de schuldigen te doen straffen binnen scheepsboord, zullende in zwaarder delicten de delinquauten gevangen worden bewaard om op het retour van het schip met de informatien, ten haren lasten genomen, aan ons overgeleverd en gestraft te worden na exigentie van zaken.
Art. 21. De kapileinen en officieren, hier in nalatig bevonden wordende, zullen moeten effectueren, dat het ontvreemde worde gerestitueert en, zulks niet kunnende doen, de waarde van dien voldoen, alles boven de verbeurte van haar buit*
Digitized by
684 1809. H. W. DAENDELS.
en maandgelden voor de geheele reis, mitsgaders arbitraire correctie en zelfs straffe aan den lijve, ingevalle zij den overlast niet hebben geweert en verhindert, en veel meer, zoo daartoe geholpen oï geconlribueert hadden, directelijk of indirectelijk.
Art. 22. Alle welke poenen, niulcten en confiscalien. hier voren gestalueerd, gedppliceerl en verdeeld zullen worden de helft len voordeele van den aanbrenger en de andere helft ten voordeele van den geenen, welke tegen de contraventeurs zal procederen.
Art. 25 Wijders zullen voor het verlrek der commissie- vaarders aan ons moeten worden overgeleverd de instructie en orders, door de reederijen gearresteert voor den kapitein en oflicieren om zich daarna te reguleren, en door de reeders gegeven moeten worden een schriftelijke- verklaring onder eede, dat geen andere orders onder de hand gegeven zijn ; welke instructies en orders zullen worden geëxamineerd ten einde, daarin iets vindende tegen onze orders of placcal en of dat daaraan ietwes deficieert, zulks te doen veranderen en corrigeren; terwijl eindelijk van de voornoemde inslruclie en ordei*s een geleekende wederga aan ons zal moeten worden overgegeven om geseponcert te worden; zullende het geene daarin begrepen zal zyn omtrent hel project en voornemen van de reis worden gesecreteerd.
Art. 24. De reeders zullen voor het ontvangen van hare commissie ten onzen genoegen suirisante borgen onder be- hoorlijke renuncialie moeten stellen ter somma van 50,000 rijksdaalders voor een schip met 250 man en daar boven, 20,000 rijksdaalder voor een schip met 200 man en daar boven 10,000 rijksdaalders voor een schip met 100 man en daar boven en 5000 rijksdaalders voor een schip met 60 man en daar boven; en zulks tot een waarborg, dat de kapitein, bij hun uit Ie zenden, geenen onderdanen, vrienden, geallieerden van Zijne Majesteit den Koning van Holland of neutralen, geenen waren van contrabanden inhebbeude, zal beschadigen, mei dien effecte, dat de sententie» dien
Digitized by
IdOd. H. W. OAENDELê. 685
aangaande tot laste van den commissie-vaarder te wijzen, aan de voorschreven horgen ter voormelde somma zal ver- mogen Ier exccülic gesteld worden; en zal tot dien einde de voorschreven cautie zoodanig worden geclausuleerl, dat die niet komen te cesseren, voor en aleer de proceduren over het aanhalen en opbrengen van de schepen en geladen goederen of hel beschadigen van eenige personen bij sententie zullen wezen afgedaan en tot appel dan wel revisie incluis getermineert of dat de fatalieu daarvan zullen wezen verloopen.
Art. 25. Omtrent de judicature over prijzen, die door de commissic-vaarders woixlen opgebracht, zal nader een reglement worden gearresteerd.
Art. 16, Eindelijk zullen de kapileinen, officieren, schrijvers en bootsgezellen, zich in dienst van commissie-vaarders bevindende, gehouden zijn deze instructie te beêedigen, voor zoo ver een ieder aangaat, en zulks op de plaatsen, van waar zij uitvaren, aan handen van commissarissen uit de respeclive Haden van justitie aldaar; doch, bij aldien zich geen collegie van justitie op zoodanige plaats mogl bevinden, aan handen van den geenen, welke in het civiele met het hoogste gezag mogt zijn bekleed.
50 April. Maatregelen nopens de ligging en dekking 's nachts van militairen in kazernes.
Gehoord hebbende de ' voordragt van den chirurgijn en chef, J. Heppener, om tot tegengang van de dysenterie als de meest algemeene ziekte in de hospitalen, behalven de door hem, chirurgijn en chef, voorgeschreven verbeterde behan- deling dezer ziekte, de legging en dekking der militairen in de kasernen te verbeteren;
heeft besloten:
1^ dal aan elk Europeesch militair in de kasernen voortaan
gouvernements wegen tot legging op de krib en brits
zal worden verstrekt een stroo-matras en hoofdkussen,
met goed gedroogde en gekapte alang-alang gevuld, welke
Digitized by VjOOQ IC
686 1609. H. W. OACNDELê.
leii niiDste twee maal per week zullen moeten gelugten gedroogd en om de drie maanden met versch stroo of diergelijke vooi*zien worden.
2^ dat aan aile Amboineesën en inlanders in gelljker voegen zal worden verstrekt een matje en leder hoofdkussen ; en
3^ dat in de guarnisoenen of cantonnementen in de hooge landen, waar de nagten koud zijn, en voorts in het alge- meen in hel ruwe saisoen of kwade mousson over geheel Indien aan ieder militair tot dekking een deken zal worden afgelangd.
50 April. Reglement voor de laiidak- of ronggeng-scholen en publieke vermakelijkheden te Cheribon.
Dit reglement, ontworpen naar aanleiding van het besluit van 19 Februari) 1809 door den gecommitteerde ter in- troductie van het reglement voor het beheer van de Cheri- bonsche Sultan's-landen, luidt, als volgt:
Art. ]. Er zullen op Cheribon drie rouging-schoolen en een even gelijk getal publieke ronging-plaalsen zijn.
Art. 2. Ieder Sulthan zal de ongelden van een deezer schooien en plaatsen dragen en daarentegen ook de voor- deelen van dezelve genieten.
Art. 3. De zorg en het opzigt over deeze schooien en tandak zal aan den Sulthan zijn toevertrouwt en onder de onmiddelijke bescherming van den prefect staan, die voor stipte nakoming van dit reglement en hel onderhouden der goede orde in en op dezelve waaken moet, doch geenzints de magt hebben zal deeze schooien, om welke redenen zulks ook zoude vermogen Ie zijn, te vernietigen of in te trekken zonder speciaal consent van zijne excellentie den heere Maar- schalk en Gouverneur Generaal.
Art. 4. Het eerste dezer schooien en tandak-plaats zal zijn in of bij de campong Semoedjiel op een daartoe geschikt terrein en loopen op naam en voor reekening van Sulthan Casepoean.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAeND£L8. 687
Het tweede in den thuin van Soucapora en loopen op naam en voor reekening vaji Sulthaa Anom.
Het derde zal zijn bij of om trend Singaragie» meede op een daartoe geschikte plaats, en loopen op naam en voor reekening van Sulthau Keljeribonan.
Art. 5. Het terrein, voor bet locaal van deeze scboolen bestemd, zal een e voldoende lengte en breedte moeten hebben en, voor zooveel zulks niet hereeds plaats heeft, provisioneel in zijn geheelen omtrek met bamboesen bepaggert en, zoo mo- gelijk, na verloop van tijd met een steeneo ringmuur om- trokken worden; de loots voor de school zal de lengte van 150 en de breedte van 45 voeten hebben, van bamboesen met boute stijlen gemaakt en met adap gedekt moeten weezen.
Art. 6. Naast en ter zijde van die school zullen de by- gebouwen voor den opzigter, leermeester, muziekanten, leer- lingen en verdere bediendens weezen en teegensover de loots een royaal open plein voor de toeschouwers en de publieke tandak.
Art. 7. Aan een ter goeder naam en faam bekend staand inlands hoofd zal, neevcns deszelfs vrouw, het opzigt over dit instituut worden opgedragen en tot derzelver adsistentic vier onder-opzienders • met derzelver vrouwen, neevens tien man- nelijke en een gelijk getal vrouwelijke huisbediendens werden toegevoegd, welke mede permanent binnen hetzelve zullen moeten woonen en door de Sulthans van een genoegzaam getal rijstvelden voor bun bestaan worden voorzien, dat be- paald zal zijn, als:
voor den opziender en zijn vrouw op. 12 jonken
» de onder-opzienders, ieder, op G »
» mindere bediendens, ieder, op 5 »
Art. b. Aan hetzelve zullen ook geattacheerd zijn twee knappe en kundige docteressen en het nodig getal leermeesters, muziek-speeklers en zangeressen, item een ketip, twee moedins en vier lebees, om dezelve mede het leezen, schrijven en den koran te leeren, mitsgaders de zeeden en gewoon tens der Cheribonsche natie en hunne betrekking tot en verpligting
Digitized by
668 ^809. H. W. OAENOELS.
aan ons, welke meede in rijstvelden zullen worden betaald, die bepaald zullen zijn in volgender voegen, als:
voor iedere docteres 3 jonken
» den eersten leermeester 12
» de mindere, ieder 6
• het hoofd der muziekspeelders 8
• de mindere, ieder 4
B » zangeressen, ieder 4
» den ketip 6
» de moedins 4
» » lebees, ieder. 2
Art. 9. Voor ieder der in het instituut zich met er woon bevindende leerlingen zal maandelijks door den Sulthan worden verstrekt vecrlig ponden rijst en twee ponden zoul, voorts dagelijks vis of carbouwen vleesch en inlandsche groenten» voor toespijs, als meede het nodige drinkwater en brandhout.
Art. 10. In dit instituut zullen, zonder onderscheid, gratis werden opgenomen alle meisjes van behoeftige ouders, welke gezond van lijf en leden zijn en den ouderdom van 12 jaren nog niet bereikt hebben.
Art. 1 1 . Dezelve zullen verpligt zijn vier jaren permanent in dit instituut te moeien blijven, doch daarna vrijheid hebben om zich, des verkiezende, buiten hetzelve te begeven en hun eigen kost te verdienen.
Art. \± Dan, ingeval dezelve voor dezen bepaalden tijd begeeren mogten daaruit te gaan of wel hun ouders of ver- dere naastbestaanden hen weder tot zich mogten verkiezen te nemen, zal door dezelve ten behoeven van het instituut tien rijksdaalders betaald moeten worden.
Art. 13. Wanneer zij in het instituut worden opgenomen, zullen dezelven voor rekening der Sulthans, als houders van dit instituut, moeten worden voorzien van twee lange, zwarte baadjes, twee borstrokken, twee lange kleedjes, tweesarongs en een kain tekambang of borstkleedje, een matje en twee kussens om op te slapen en voorts jaarlijks daarbij erlangen een gelijke baadje, een lang kleedje, een sarong, een borst-
Digitized by VjOOQ IC
1Ó09. H. W. DAEN0EL8. 689
kleedje en twee borstrokkoD; welke kleedingstukken dezelve, wnnneer zij het inslituut verlaten, zoowel als diegene, welke zij zichzelven hebben aangeschart, mogen medenemen.
Art. 14. Indien meer vermogende personen hunne dochters \h dit instituut begeeren te plaatsen om het nodige onderwijs te erlangen, znllen dezelve daarin moeten worden opgenomen en evenals de overige kinderen behandeld worden; doch zal daarvoor in een dusdanig geval door dezelve jaarlijks tien rijksdaalders ten behoeve van het instituut, een rijksdaalder voor de opzienders, een rijksdaalder voor den priester, een rijksdaalder voor de leermeesters in het ronging-spel en een rffki^laalder voor de muziek-speelders en zangeressen betaald worden.
Art. 15. Dan, zoo wanneer dezelve hunne kinderen daarin geen permanent verblijf willen doen houden, maar slegts tot het erlangen van de nodige onderriglingen, zoo in het ronging-spel, als Int leeren leezen en schrijven, item het erlangen van onderwijs in den koran, dagelijks op de bestemde leerlijd derwaarts willen doen gaan, zal daarvoor door dezelve slegts niet meer dan vijf rijksdaalders voor het instituut, doch daarentegen het zelvde, als bij art. 14 is bepaald, voor de opzieners en leermeesters betaald werden.
Art. 16. Tot het erlangen van ondQrwiJs, zoo in den coran, als het lezen en schrijven, zullen zoowel jongens, als meisjes in dit instituut moeien worden opgenomen, doch aan de eerstgemelden daarin geen vast verblijf worden gegeven, maar slegts gepermitteerd om op het bestemde uur, dat daarin les gegeven word, zich ten voorschreven einde binnen hetzelve te doen vinden en, nadat de leertijd voorbij is, weder na hunne woningen terug moeten keeren, terwijl aan kinderen van behoeftige ouders dit onderwijs voor niet en aan meer ver- mogende tegens de helft der bij artikel 16 bepaalde betalingen gegeven zal moeten worden.
Art. 17. Van alle de zich in dit instituut metterwoon bevin- dende kinderen, zoowel als van diegenen, welke daarin eenelijk onderwijs erlangefi, zullen registers moeten woi*den geformeerd,
Digitized by VjOOQ IC
690 lêpe. H. Vy. b/^Êffö^^
waarop zoowel de naam en ouderdoip deij^elve, als ifius^jjn^ qualiteit en woonplaats huimer, ouders, mitsgafier? de. tijfi, wanneer zij in hetzelve zijn binnengekomen, disUnct bp^l^nfL gesteld staat, en van welke r^isters mpt het uiteinde, v/au iedere maand een aan den tijdelijken heer prefect zfil moeten worden overhandigd, met bekendstelling der veranderiifgen, vv'elke gedurende den loop van die maand onder 4e leerlingeif . hébl^en plaats gehad en welke vorderingen dez^lv^ zoo ia het, lezen en schrijven, als het leeren van den korai)^ ep h^t ronging, etc. gemaakt hebben.
Art. 18. Des morgens ten zeven uren za| l^et oinder^wys der ketips^ modins en lebees in het lezen, schrijven en dep koi*an, etc. een aanvang nemen en eerst des middags te^ eijT. uren mogen eindigen, terwijl des na de middags van tweeen tot zessen les in het zingen en rongingspelen gegev.en zal moeten worden en zulks dagelijks, excepto op feest- of andere heilige dagen.
Art. 19. De hoogepriesters der Sulthans zullen van tyd tot tijd, een ieder voor het zijne, het onderwijs^ 'po ii^ hi^( lezen en schrijven, als den koran, item zeden en gewoonten, van den Cheribonder, als hunne betrekkingen tot, en ver- pligtingeïi aan ons moeten bijwonen en zorgen, dat.de leer- meesters in deze hunne pligt komen te betragten, terwijl de hoogepriester van den landraad met het opper op- en t^e^ zigt daarover belast zijn zal.
Art. ^o! tieen der Sulthans of eenige ander^n^ ^ff.by, ook zoude vermogen te zijn, zal het regt hebben e^p der. in. dat instituut zich bevindende meisjes, voor of nadat zij voU^ef'l^ zijn, tot zich te nemen ofte anderzints als met d^f^lyer volkomene vrije wil en toestemming hpnner ouders.
Art. 2i. Driemaal des weeks zal binnen ieder dezer in^ slituten publieke rongingspelen gehouden worden, als de^^ Maandags in dat van Öullhan Kasoepoean, des Woensds^ in. dat van Sulthan Anom en des Vrijdags in dat van Sulthfip Ketjeribonan, en zulks van des avonds ten zes tot dc^nfiol^t^ teü (Irie lïren, en daarvoor door de ronginf;mei4en, wellef;
Digitized by
iBÖk H. W. ÓAEÜÓELè. éd'l
alttk'ar^ komen dansen, iedere rijs een schelling' pitjes ten bé- höeVe Vatt' het instituut betaald moeten worden^ terwill' aillé' rodgingttieideii, welke buitenaf bégeeren te tandakken, daartoe* een' jMsr zuUën moeten hébben vto den Sulthan, onder wien' dezelve gehorende zyn, welke alle maanden zal moeten' woi'dèü vtü^vitöëld en waarvoot^ door dezèlven telkens een roplj zü moéteA' worden betaald.
Art. 23. Ter yoorkoJDbiUg vtm alle óngeregeldliëden zullen bij deze publieke rongingspelen steeds afwisselend de opper- en onderndjaxa van ieder Sultfaan, in wiens instituut zulks pkats heeft, nevens vier djagabellas of justitie-dienaren van dezelve, alsmede twee oppassers der politie en justitie en van den prefect moeten present zijn en voor de rust en goede orde waken.
De Gonvemeur-GeDeraal schreef aan den gecoïnnfitteerSè op 17 Mei 1809 ter zake het navolgende:
Over het door UEdel Gestrenge mij aangeboden reglement voor de rongingsehoolen kan ik niét genfoegzaam op' grdndei^' van kennis oordeelen om hetzelve aan - te nemen of te ver- werpen, doch authoriseer UEdel Gestrenge niettemin het- zelve aan den prefect tot een rigtsnoer aan te bevelen, zoodra zich voor deze schooien de nodige sujetten presenteeren en dezelve mitsdien dadelijk opgerigt en in werking gebragt zullen kunnen worden, in verlrouwe, dat de voorschriften, bij*» dat reglement vervelt, aHn de zeden en godisdienstfge ge- woonten van den Gbetibonner naauwkeurig zijn getoetst en de Sulthans van hunne zijde vrywillig genoegen nemen in de lasten, die zy volgens het gemelde reglement zullen moeten dragen, doch ook weder uit de voordeden gecompenseerd worden.
2 Mei. Voorschrifl nopens hel afkondigen te Batavia van plakaten^ enz.
Is goedgevonden, vermits het slocfpeti'Vah het gouvériiemënls '
Digitized by VjOOQ IC
69S IdOd. H. W. OAENOÊL&
huis binoen het kasteel, de tot du toe vaa de putje thb hetzehe gedane afkondigingen van placcaten, publicatien, etc. door de couimissién uit den hoogen Raad van justitie vaii HoUandsch Indiê van de puije van het stadhuis te doen gevolg neemen^ oqder bepaling tevens, dat bij het doen der voor- schreven afkondigingen de stadhuisklok twee malen zal moeten worden geluid, als eens bij het voorkomen der commissie eu eens voor dat de afkondiging geschiedt.
4 Mei. Maatregelen ter besparing van ichrijf'papier.
Aangezien de presente schaarsheid van Europeesch schrijf- papier in deze kolonie is goedgevonden te gelasten, dat tof de enveloppes van brieven overal Chineesch papier zal worden geêmploijeert, voor pakketten een zoort van papier, voor H^chrijven onbruikbaar, en het Europeesche in het generaal, zooveel mogelijk, gemenageerl.
En zal hiervan aan alle collegiën, zoo wel als aan civiele en militaire ambtenaren worden kennis gegeven tot narigt.
Zie ook 23 Junij 1809.
4 Hei. Aamtelling van een tweeden en derden chirurgijn ter adsistentie van den stads-chirurgijn te Batavia.
5 Mei. Regeling der tractementen van inlandsi^ zee- varenden^ dienst doende op 's hands vaartuigem
Is besloten de tractementen van de inlandsche zeevarenden, geêmploLJeerd op 'sLands vaartuigen, te bepalen, als:
voor een mandadoor op rd' 10 'smaands
» » matroos, roerganger zijnde, op » 8 • » » » geen roerganger zijnde,
op » 6 »
betaalbaar in koperen munt.
Digitized by
1809 H. W. DAENOEL8. 695
6 Me!. Bepaling, dat de tradementen der civiele en tmtUaire ambtenaren in BatUam uitbetaald zouden worden voor •/, met zilver geld en voor \ met Ja' pansch kopergdd (bonkend).
Alleen het tractement Tan den prefect werd nitgezonderd.
7 Mei. Toekenning aan den Lande van de inkomsten^ door den Sultan van Bantam van pasar^s genoten, en van hel district Lantjar.
h besloten, uithoofde yan de door den Koning yan Bantam getouden conduite, waardoor hij oorzaak is van de jongste onlusten in dat rijk, zooniede tot dedommagement der kosten, die het gouvernement tot bedwang van deze onlusten heeft moeten maken, aan den Lande te trekken : 1^ de revenuen der bazaars, welke den Koning volgens art.
7 van zijne instructie waren gelaten, en 2^ bet district' Lantjar, door hem onder de nalatenschap van
den ]aatst vorigen, gefusileerden rljksbestierder verkregen, en mitsdien aan den voornoemden Koning eeulijk te laten het vaste tractement van Sp' 15000 'sjaars,>aan hem bij het evengemelde artikel van zijne instructie toegestaan, waarvan echter nog zal moeten worden uitgekeerd Sp* 4000 aan des Konings beide voogden, Sp* 2000 aan de beide cliwongs van den rljksbestierder, Sp* 75 ter maand aan den naar Amboina verbannen gewezen Koning en eindelijk het maandelijks onderhoud aan de weduwen van de pangerangs Radja Santika en Ardie, mitsgaders aan de maagschap van dé twee broeders vaD> den laatstgenoemden pangerang en aan die van Aria Soba.
7 Mei. Regeling der postetij tusschen Batavia en Bantam.
Is besloten, vooreerst en tol zoolange daaromtrent anders zal worden geordonneerd, .de post van Batavia naar Bantam
Digitized by VjOOQ IC
ep Ticj? versa dag(9lijk« ie laten vertrek^eff, yfm B^t^ria des avonds t^p zeven oren en van Bwtam des middiigB Jan twaalf nren.
8 Md. Reorganisatie van het gmvemement Makassar.
Zyp Eic^eptip 4^ Ma^pacbAHL en Gouvameoir Gwaaaal, in aanmerking genomen hebbende de meer en meer toene- mende lasten van bet ([ouyern^men^ y^p l^qassef in ver- gelijk der vnnsten en in|coi|isten gedurpn^e de laatste jaren en de vveinige apparentie, welke er vpl|[^n^ 4e advisen van den gouverneur en verdere dienaren aldaar bestaat, dat, 't zij door ffine meerdere vrijheid van haq^^l, aanmoediging yan cultuur qf andere fniddelen, eene genoegzapie vermeevd^riqg van inkoipsten zoude kunnep virorden bewerkt om te kuq^en l^oopen, dat daardpor voortaai^ de lasten en voordeden yaaden worden geëgaliseerd;
overwegende wijders, dat het gouvememient van 9(ficfi|S8tf, als geene producten hoegenaamd voor den algemeenen bi^el uitleverende, op welkers debiet de meerdere laatef , ^daar vallende, vervolgens zouden k^nnen worden, gevopden, deze egalisatie van lasten en minsten meer ^n ai|Ldei;e ét^bjl^sm^ menten komt te vorderen^ terwyl de oog^ei^k^O» vi^^proip bet gouvernement baren zetel op Macasser beeft ^evestigd^ strel;- ^ende om den indrang van vijandelijke en and^ei^ naijvwis^ Ëuropescfae mogenbeden van de nabijheid 4er Molluc^os l,e weeren^ de daartoe bestaande contracten met de vorst^e^i W- Gel^bes te handhaven en den morsliandel ip specery^, ifio veel mogelijk, tegen te gaan, even zeer dopr ^b min<))^ aantal pbliticque dienaren dan de tegenswoocdi^ kunnen virorden bereikt, wanneer slechts gezorgd veor<)t, (ffit^ aUfiar steeds eene genoegzame militaire magt aan^(l|^ii i)i offh de waardigheid van het gouvernement te maintineren en de vorsten van Celebes bet ontzacb voor het Hollan^scb gp^1;|Q^ nement nimmer uit het oog te doen verliezen, terwijl boven- dien, van de door gedachte vermindering op Maca^r buiten emplooi geraakte dienaren in de tegepvfroqiidige cppj)i^p(i^tii^
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 698
van zaken een voordeelig gebruik voor deze kolonie zalkunjDen worden gemaakt en het voorgestelde but van de, egalisatie der Macassersche lasten en winsten daardoor ten vollen zal worden bereikt;
heeft besloten tot vermindering der politieque dienaren en verdere reductie van den omslag op Maccasser te arresteeren, hebeen voljft: , . ... , j,,
Art. i. Het gouvernement van, Macasser zal worden m- getrokken en gemorlificeerd en het bestuur van dat etablis- sement en de daar onder gehorende landen, zoo n^ede yan onze belangens en relatien, zoo civiel, als militair en van bet finantieel departement, voortaan zt|n toevertrouwd as^ handen van den kommandant militair aldaar, welke in die hoedanig- heid en tot goedmaking der ververschiiigen, aan inlandsche vorsten naar den gebruike te fourneren, zal genieten een tafelgeld vaïï rd' drie duizend 'sjaars,
Art. S. De dienaren te Macasser, onder het politiek departement aldaar begrepen en opgebragt, zullen voor(aai(i zyn gereduceerd tot en uit geen meerder aantal mogen be- slaan dan de volgende ambtenaren, als: .
1 sabandhaar, die tevens zal zijn fiscaal, president van de Weeskamer, huwelijks- en kleine geregtszaken, genie^eqde, behalve hetgeen de passen aan hem kunnen opbrengen, van, 'sLandswege 's jaarlijks een tractement van rd' 600
1 administrateur, die tevens zijn zal boekhouder, tractementfikboekhouder, dispensier en president van de justitie, nii'tsgaders parapheerder van 't zegel en collecteur van het collateraal, genietende een jaar-
lljksch tractement van > 2400
en rang hebbende naast den sabandhaar.
3 klerken bt| denzelven, twee met rd' 40 en een met rd' 20 ter maand, zullende de eerste klerk van den administrateur tevens zijn secretaris van de Weeskamer en van huwelijksche zaken, genietende
te samen aan jaartijksche traclemenlen ^_»^ 1200
Transporteere rd* 4200
Digitized by VjOOQ IC
696 1809, H. W. DAENOetS.
Per Iransport rd« 4800
2 klerken bij den commandant civiel en militair, een met rd' 40 en een met rd' 20 per maand, waarvan die van rd' 40 tevens zal zijn secretaris van justitie, genietende dus te zaraen jaarlijks aan tractement.. » 720
1 cipier en 1 geweldiger, als dienaren ter justitie genietende, de eerste rd"* 20 en de tweede rd' 12 ter maand of te zamen aan jaarlljksche tractementen . > 384
1 oppertolk, genietende een jaarlijksch tracte- ment van » 600
K ondertolken, als: een op Maccasser, » » Maros, » > Boeloecomba, » • Saleijer,
» » Malakerie, genietende ieder rdH 5 ter maand of te zamen aan jaarlijksch ti*actement > 900
3 inlandsche zendelingen, genietende, de eene 10, de andere 8 en de derde 5 rd' ter maand of te
zamen aan jaarlLjksche tractementen > 276
1 Maleiscbe schrijver met een jaarlijksch trac- tement van » 192
6 leden der justitie en van de Weeskamer en buwelijksche zaken, te kiezen uit de militairen en burgerij, doch zonder tractement;
1 beambtschrijver zonder tractement van 's Lands- wege en zich omtrent zijn inkomsten regulerende naar de salarislijst;
4 onder-prefecten, als: een te Maros.
» » Bima,
» > Boeloecomba en Bontain,
» » Saleijer, genietende ieder rd* 5U Ier maand
of te zamen aan jaarlljksche tractementen » 2400
of te' zamen dertig dienaren, genietende aan jaar^ lijksche tractementen rd« 9672
Digitized by
- H. W. DACNOEL8. ^07
, Ah. Di Buiten deze &n bun toegelegde ipkomst^ zulien zy niets genieten, alzoo alle andere emolumenten of zooge- naamde stille winsten uitdrukkelijk worden afgeschaft. .
Art. 4. Alle polilicque ambtenaren, welke niet tot een of ander der voorscbrevene bedieningen zullen worden geêm- ploijeerd, zullen op ontvangst dezes uit hunne posten werden ontslagen; met last aan alle de Europesche dienaren, die op deze wijze buiten emplooi zullen geraken, om, wanneer hun verband nog niet is uitgediend, zich ter dienstprestatie naar de hoofdplaats te begeven en vrijheid aan diegeenen, welker verband reeds is veratreken, zoqmede aan de zoogenaamde inlandsche kinderen, om dit in zelver voege te kunnen doen^ met inthimatie aan dezelve, da, wanneer zij zullen verkiezen in burger-vrijdom op Macasser over té" gaan, aan hun geene aanspraak op eenige vergoeding, pensioen of tractement zal worden toegekend.
Art. 5. Het geheele departement der marine op Macasser zal mede worden ingetrokken en geene onkosten onder dat aspect en onder het hoofddeel van barken, chaloupen en vaartuigen in rekening worden geleden.
Art. 6. Alle ambtenaren en bediendens, tot het departement der marine op Macasser behorende, de scheepstimmerlieden daarmede onder begrepen, zullen verpligt zijn zich ter dienst- prestatie naar Soui*abaija te begeven.
Art. 7. Alle equipage-goederen, aldaar per restant zijnde en den Lande loebehoorende, zullen mede derwaards worden overgevoerd.
Art. 8. Alle gebouwen en opstallen, tot de marine en de werf behoord hebbende, mitsgadersalleschepen en vaartuigen, aldaar nog aan handen en den Lande toebehorende, zullen per publieke vendutie worden verkocht, uitgenomen de zich nog daar bevindende brik, de Jacoba Maria, en de pantjallang, de Vreede, die naar Sourabaija zullen moeten worden gezonden met derzelver equipage.
Art. 9. In bet generaal zullen geene onkosten tot reparatie, timmeragie en fortiGcatie mogen worden aangewend, nog in
Digitized by VjOOQ IC
irekMiilJif "wtiiteh gèvaKdèeird liian óp ekpi'es tfak^rtbe bekd&Sene qaidificHtie, ïkièt tl!ti»)iQderiDg allèèta V^h eéiïS^e kfeihigbéderi, welke over eeb tonA jaar Jó6)r het géh'èeté ëlaiblissèmeiii Van MacaÉser niet zültefci taógen excedéren dé sotiiiiik van rd" twee duidend, daar onder begrepen de reparatiêD éan hét hospitaal, wiens goede inrigtingen, conform aan de géètëUé ohleft, leh stei^kste aan deta civieiën en rnilitailrén bóttïnlah- dftut Wöt^eb alainbevolei].
All. 10. Ondel- de voormelde twee duizébd rA', th hel voöfgiiande arlikel voor titnmëragien en reparaÜeh gé^i^éet!, zijn begrepen de thicteüientën der ondérvolgeHde ambacHis- Itèdën, Üè: 1 bfandöpuittnaker . . .^. wihnëride rd 7:4 'dbindè.
5 knlperg, entten ... .* » »]jl:8 >
1 meestei'ktieciht v/d Wapéókatnei* » > 13 : 32 ^
6 wapenkamergasten, samen » > S5 : — >
1 baas tati de smitsgezelleb ... » » Iti : 32 >
S smHsgezeflen, samen > » 50 : 20 »
1 meesterknegt dèr huisümmerl. > >1S:28 »
3 huistimmerlieden, samen > > 27 : 44 >
t sAldelmaker » »li:12
f Javaansche metzelaat, en
I > timmerman, ieder >
voor zoover namelijk het gedacht fot de Vérder benoodigde uitgaven strekken kan en de tiim- ïüMiAüi civiel en militair dé aanbondTng van deze ambaébV- lieden voordeeliger mogt oordeelen als het aan^esftedén' 6t Wélken in dagbuur.
Art. 11. Üé wooningen vaii deri voormaligen hööfd!^d£i- nistrateür, predikant én winkelier, gelégëii binHëh héï(ii^(d Mbi^fifbér, ztillbn tbf officier^ooningeU wordéH geVnilllt tl^n einde daardoor de verstrekking van hulkliuür te vehUijdVn en hel militaire geUeel binnen het kandeel te plèïat^n.
Art. 12. De commandant civiel en militali* té Mkceasüêir zal met de eleculie van dit besluit' wezen geÜbargeeril en verantwoordelijk zijn vooi' dfe non-ext(ecuüe ofhët aktillodttb'
.8:— . montant inéitièé ett
Digitized by
I9M. H. W. OACNOetS. «19
nn TfiekmeBs w«)k# de uityoering vmêÊm kunDM eatra- veeren.
Daendels had uitgerekend, dat deze reorganisatie zoude leiden tot eene besparing van 47,494:17:8 rijksdaalders 'sjaars.
8 Mei. Toekenning van vier ^tkaffers*' aan den fiscaal Ie Makasar.
Zij kregen ieder vier rijksdaalders, zilver geld, 'smaands.
9 Mei. Vrtfsldliiïg van den pachter van hel zout te Smnarang van de betaling van ankerage-geld voor zijne^ met zout geladene prauwen.
h besbten den voormelden pachter van de betaling van bet ankerage-geld te libereeren voor zt)ne vaartuigen, welke hel zout overvoeren, met bepaling, dat deze vaartuigen van ^Lands wege zullen worden gebrand met een zichtbaar merkteeken en, bebalven hel zout, met geene andere goederen zuHei mogen worden beladen, sub poene van confiscatie van het vaartuig en een boete van drie honderd zilvere ducatons daftrenboven, te verbemreti (toor den pachter, de eene helft ten proftjte van den aanhaalder en de andere helfl ten voor- deel» van den geenen, die de calange zal doen ; terwijl nogtans de pachter dearenteg^ gehouden zal zijn, als van ouds, van iedere koljang zout zes stuivers aan liststgeld te betalen, gel^k hi) daartoe voor de introductie van het ankerage-geFJ verpligt was.
9 Mei». }(ripteUiaig^ van den opziener van s Lands eqm page^magaa^n en van dim over den smids^'winkel te Balavió van de betaling van ambtgeldi
2fidlo g^oebiedde, »wijl door de nieuwe bepalingeniomtrent »bunnf» pofiten alle voorage stille vnnsteu'zynibomao tecesseren".
Digitized by VjOOQ IC
700 1B09. R. W. DACNb^i:».
9 Uei. fnvoering van ^deJajHMSclie kopere mtiril doé' j^aeheel Banlam*\
Zulks had «bevorens altijd zooveel tegenstand outoooetV, ipaar nu had de Bautamsche rijksbeatuurder zich . hiertoe ver- bonden.
Vele uitgaven in zilver geld zouden daardoor worden uitge- wonnen. . . "
-^ Mei. Bepalingen tol handhaving ecner goede politie in den omtrek van Batavia.
Naardien president en Schepenen van Batavia ons bij een adres in dato 27 April jongstleden hebben te kennen gegeven, hoe aan hun was voorgekomen, dat de door deze regering bij placcaat van den | il^^^y^f gemaakte bepalingen en gestelde prders Ier onderhouding en handhaving eener goede politie \n den omtrek van Batavia meer en meer buiten observantie scheenen te geraken, en mitsdien voordragende, dat tot ver- zekering der publieke rust en goede orde, zoo binnen, als in den ommetiek van Batavia, het voorschreven placcaat met de nodige alteratién en ampliatiên mogte worde gere- noveerd ;
zoo IS het, dat wij, acquiesceerende in de voordragt, van president en Schepenen daartoe gedaan, tot conservatie der rust en de zekerheid der op- en ingezetenen, zoo te Batavia, als dies ressort, goedgevonden hebben, met renovatie, alte- ratie en ampliatie onzer meermelde placcaate van. den (^ Januari 1798, te ordonneren en te slaluercn, zooals wy^ ordonneren en statueren bij dezen :
Ten eerste: dat het van nu voorlaan aan alle Chinezen, inlanders of lijfeigenen zal zijn geiuterdiceerd met het vallen van den avond zonder licht en vooral niet van eenig geweer of scherp voorzien, zoo binnen de stad, als dies ressort, 'sHeeren wegen te passeren en dat dezelve zich met het vallen van den avond gevolglijk alle van licht zullen hebben te votorzien, sub poene eener pecunide amende Tan rd* St(,
Digitized by
160Ö. H. W. DAEND64.8. TOf
papierc^geld, voor de Chinezen en inlamlelr^, ten behoeve van d£p officier van juaiitie, door wi^s ondergeschikte de ap- prehensie geschiedt, of bij onvernoogcn lot die betaling agt d^gen blok arrest eu voor de sli^ven eene gevoelige cor- rectie.
Ten tweede: dat, wanneer na zonsondergang of. bij het vallen van den avond ontdekt wordt een complot van drie, vier of meerder suspecte personen in de nabijheid van eene dêr kampougs onder het ressort van Batavia te zijn geformeerd, het hoofd van zodanige kampong, waarin hot attroupem^nt geschiedt^ dezelve dadelijk zal moeten te keer gaan, opvatten en aanhouden, met vrijheid aan denzelvcn om, in cas van resistentie, zulks met geweld tegen te gaan en dezelve af te maken, mits. daarvan den volgenden morgen kennis gevende, daar het behoord.
Ten derde: dat bij dezen nader aan allen en een iegelijk de vrijheid wordt gegeven eu verzekerd om, zonder bedueb- ling voor vervolging of aanspraak, vrij en onverlet alle on- bekende en suspecte personen, hetzij vrije of lijfeigenen, van binnen de hekken of paggers van hunne thuinen, landerijen of woningen, van 's avonds ten half zeven tot 's morgens ten half zes uren, niet alleen met geweld te weeren, maar zelve daarop los te branden, dan wel dezelve anderzins af te maken, mits daarvan almede den volgenden morgen kennis gevende aan den bailluw of, zooveel de ter neder gevelde bekend is, aan den officier, onder wiens jurisdictie hij iu>rteerd; en
Ten vierde : dat verboden blijft, dat geene inlandsche be- diendens van de justitie na zons-ondergang zich gewapend in de Chineesche kamp zullen mogen begeven, tenzij behoorlijk in hunne monteeringen gekleed of van permissie-briefjes van hunne officieren daartoe expresselijk voorzien zijnde, op poene van in het contrarie-geval opgevat en strengelijk afgestraft te zaïlen worden.
Gelastende en bevelende den president en leden in den boógcn Raad van justitie v^n Holla.ndsch-Indiên, die van dc)n gerechte dezer stad eu wel expressel\jk de respectieve officieren
Digitized by VjOOQ IC
tos 1^K)è. H. W. CfAtHoCLè,
tan justitie den inhond dezes te agtenrolgen en doeD agter- volgen» nndten wt| zulks ten algemeenen nutttrahoo betondton bebben te bebooren.
En opdat niemtnd bienran eenige on wetaibetd' zoude kunnen prelendeeren, zal deze worden gepubliceerd en in de Bol- laodsohe, mitsgaders in de Ghineescbe en gewone inlandëcbe taleo worden geafligeerd ter plaatse, waar men gewoon is pubiicatien en aflBxien te doen.
lO^Mfei: Wijziging van de op i September 1808 vast- gestelde orgamsatie van h^ bestuur op Java's N. O. kust, art: 76.
Zyne excellentie, in aanmerking genomen bobbende de weinige opgang» welke de in bet voorieden jaar genomen proeye met bet aanplanten Tan kappas in eenige prefectores Tan JaTa's Noord- Oostkost beeft gemaakt, en dat Tolgens de consideratieb, die boogstdezehre solert bet arresteeren der organisatie Tan JaTa's Noord4)östkust op den 1^ September 1808, wanneer eerst Tan it voorschreven non-reussite gebleken is, zoo van den ridder en- gecommitteerde tot de verdere introductie der op- gemelde organisatie, van Bhiam, als van dén Oostboeks gezag- bebber en dé respectieve prefecten, beeft ingenomen, de opinie vrt| eenparig is, dat de leverantie van dit product aan dén Lande geen object Tan grooté speculatie worden kan, eensdeels uitboofde dat de quantitéit niet naamwaardig genoeg zoude kunnen wezen om daarran de voorgestelde partij voor den Gbineescben bundel' te trekken, aangezien de wisselTalligbeid Tan drt 'gewas, waarvoor ontijdige droogte, zoowel als sterke regens, schadel^k zijn en dat maar weinige gronden, gescbikt voor de kappasteelt, aan de stranden gevonden worden, en ten anderen; vrtji de qnaliteit daarenboven voor inferieur aan de Bombaijscbe en Bengaalscbe kappas gebonden wordt' en dus Toor-'den bandei op Cbina min gescbikt is, zijnde zyne ex- cdlttitie geïnformeerd, dat Tan de menigte pitten, welke Tita deae soorten Tan kappas té voren reeds tot differente reizen
Digitized by VjO.OQ IC
05, J/ijr?, zijn geplant sleqbfj^ uiaiir weinige taMadura, Qamalk ea in d^. dist^ti^n tan Ifandal.en Kaljwoengpe xyo opgekomen,, die ecbler kwijnende gebleven zijn, geene vrucb^q vai|.b€|l|tng afgeworpen en n^inmer de ordinaii;e, Javascbe, eerste soprt in deugd hebifpif kunden OTertreffen, terwijl eindplyk de g^ zc^de leyei^ntie ook nog opdei^steld wordt nadeelig te gullen. zij|i aan de uitbreiding van o^ze eigene weverijen^, W^kfib fa^riel^en op^, Java aanmerkelyk beginp^n op te luiken mits d^ aanmoediging^ welke dezelvei ontvangen bebbeq.dpor het b^i^gei). aan den, ham^^ van de stoQagfe tot klofudiitg der g^i^sehe année vap Zijne Mfyesteit iq Iqdiêq en door h^ afi^cbalTen il^er geforceerde iev^n^e vfin k^t^oenfi gareojs, we^;,e zy np tol voortzetting, van, die wev^ryen kunp^p em-: ployëeren;
o;!ferwegen49« dat dit gevoelen» op de ondervinding en, op zeer, plausij^e gronden rustende, ten dui4eUjkste p^rouveert, dat eene gedwopgen heffing van kapjias op Java nooit aajui de opgevatte verwachting zou(^^ kunnep beantwoordea eii mitsdien daarvan, zoowel ten nutte van den Lapde, als tot tegempedkoming der Javascbe in- ei^ opgezeteasn behoort te worden afgezien, waartegen niet kan opereren, dat de op- brengst van kappas in bet Cheribopsche tot tien gezuiverde katjes per huisgezin by bet nieuwe reglement van bestpujr voor de zoogenaamde Sultbans-landen jongst is ingevoerd en geo|*donneprt, nadien deze prefecture eensdeels doordeslerko populatie en ten andere door de menigte geschikte lapden voor de kappasteelt daartoe meerdere rescourees als Java';» Noord-Oostki^t aanbied en ook geen weveryen beeft^ welke do9i;^die lev^fantie zouden kunnen worden geprejudioeert;.
overwegende wijders, dat het voorstel om, instede van eene heffing in kappas, een belasting in geld op de differente pre- fecturen van Java's Noord:Oostkust te introduceren evenmin geradep ^ is, zoowel ter zake van bet misbruik, dat daarvan zoude kunnen worden gemaakt, als uit consideratie, dat ^eene zoo^fmige belasting alweder weinig voordeel zoudQ kupnen aanbrengen, nadien dezelve, vervangende de leverantie vaq
Digitized by
704 180d. H. W. DAENDÊLS.
kappas, alleen zoude kunnen worden geheven van degeenen, welke niet tot de koffij-cullure gebezigd worden en tevens bezitters zijn van rijstlanden ;
overwegende eindelijk, dat de ingezetenen, die niet in de kófflj-luinen arbeiden, noglans te zeer boven de koffij-pLinters zouden worden geravoriseert, wanneer zij èn daarvan èn vaü de leverantie van kappas wierden vrijgelaten, zonder dat hun erne andere verpligling wierd opgelegd, welke de lasten voor beiden eenigzius kan doen egaliseeren, zoodat de eene zich ntet boven den andere op eenigè uitzondering verheffen of over zwaardere diensten als zijne mede-landgenooten beklagen kan, 't welk eene emigratie zoude kunnen tengevolge hebben en waaraan gevoegelijk kan worden geremedieert door degenen , die geen kolTij planten, bij uitsluiting te gebruiken tot het transporteéren van 's gouverneraenls goederen en ook van die van ambtenaren, welke in officie reizen langs den grooten weg, het maken en onderhouden van wegen en tot dlle andere héerendiensten, die de Javaan gewoon is aan den Lande te prestoeren ert door de koffij-planters alsdan daarvan geheel te eximeeren, welke verpligting voor de laatste ongetwijfeld een goed effect op de behartiging der koffij-culture belooft;
is besloten in te trekken en buiten effect te stellen het 76« artikel der op den 1*^ September 1808 gearresteerde or- ga'iiisdtie van Java's Noord-Oostkust, voor zoover daarbij is - bépa&ld, dat de Javanen, die niet tot de culture der koffij wórden geêmploijeerd, van elke jonk rijslland, ot een pikoi schoone en zuivere kappas ter zwaarle van 128 ffi tegens betaling van rd" 3 : 36, zilver geld, of Sp» 2 jaarlijks aan den Lande zullen moeten opbrengen; onder bepaling wijders, dat gemelde ingezetenen, in compensatie van dezen vrijdom van belasting, waardoor zij anderzins te zeer boven de koffij-planters zouden wezen gefavoriseert, bij uitsluiting zullen wordeii ge- bruikt tot het transporteeren van 's gouvernemenls goederen en ook vao die van ambtenaren, welke langs den grooten wég in officie reizen, mits blijvende binnen de bepaling, bij art.' 43 van de voorschreven organisatie vervat, zoomede tot
Digitized by
H. W. DAENDELS. 70K
het maken en onderbonden der groote wegen en in één woord lot alle andere heerendiensten, weike de Javaan gewoon is aan den Lande Ie presleeren, en dat daarentegen de koffij- planters van aile deze diensten zullen wezen geêximcerd en daartoe niet zullen mogen worden in requisitie gestekl, zoo min door den prefect, regent, opziender of wie hij zijn mag, sub poene, dat degenen, die van een moedwillige overtreding dezer wet worden overtuigd, daarover met het verlies van hunne posten zullen worden gestraft.
Daendels was overtuigd, »dat vele der redenen, welke in mijn besluit van den 10®" Mei] 1809 voorkwamen, niet ge- grond waren. Dezelve waren mij opgegeven door ambtenaren^ die in bet begrip stonden, dat het telen van capas op rijst- velden nadeelig was*. Hij was dan ook voornemens kapas te doen teelen op landen, welke noch voor kolBj, noch voor rijst geschikt waren. Zie Staat der Ned. O. I. bezittingen, bladz. 45, noot.
Zie ook 1 JuliJ 1809.
10 Mei. Verbod voor Raden van justitie kennis te nemen van pretensién, voortspruitende uil particuliere schulden van inlandsche regenten.
Overwegende, dal het aanzien van de regenten door reg- terlijke vervolgingen ten hoogste wordt gecompromitteerd in het oog van den Javaan, die, aan uiterlijkheden verkleeft, daaruit noodwendig begrippen vormt en indrukselen erlangt, welke zijnen eerbied en ondergeschiktheid voor deszelfs re- genten aanmerkelijk doen verzwakken;
heeft besloten, dat de parate executie, tegen den regent van Kandal, Prowiro Diningrat, geobtineerd, voor zoo ver dezelve nog niet mogt zijn gedirigeerd, zal worden gestateerd, in afwachting van het voorstel van den prefect van Samarang en Damak om de schulden van dezen regent, zoo wel als van de andere regenten zijner prefecture, verevening te doen vinden op eene voor den Lande onschadelijke wijze;
PLAKAAT-BOgK DIU. XT.
Digitized by ^OOQl
706 1809. H. W. DAEND€l8.
met vrijheid van den genielden prefect om derzeWer credi- teuren vooraf openlijk bij billetten op te roepen tot het inleveren hunner pretensien; ^
dat wijders, om de achting en het respect van de regenten bij hunne onderhorigen te l>ewaren, aan de Raden van justitie zal worden aangeschreven om van nu voortaan geen kennis te nemen van pretensien, spruitende uit particuliere schulden ten laste der regenten van Javasch Noord-Oostkust, Cheribon en de Cheribonsche Preanger-Regentschappen ;
dat daarentegen de Oosthoeks gezaghebber en de prefecten van Javasch Noord-Oostkust, Cheribon en de Cheribonsche Preanger-Regentschappen zullen zijn geautoriseerd om by billetten allen degeenen op te roepen, die tot dato dezes eenige vorderingen hebben ten laste van de regenten onder hun ressort, ten einde met concurrentie van dezelve eene billijke voordragt ter liquidatie van hunne schulden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te doen ;
en eindelijk, dat door den gemelden Oosthoeks gezaghebber en prefecten, een ieder in den hare, mede bij billetten zal worden bekend gemaakt, dat van den dag dier afkondiging aan op geene schulden zal worden regt gedaan, die de re- genten particulier komen te contracteeren en dus daarvan geen verhaal zal wezen, noch op hunne personen, noch op hunne inkomsten, noch op hunne bezittingen.
12 Mei. Toekenning aan 12 inlandsche ordonnansen van 12 rijksdaalders, zilver geld, ^smaands, behalve vrije monteering.
Van deze ordonnansen waren 6 bestemd voor den Gouver- neur-Generaal en de overige voor den Luitenant-Gouverneur- Generaal en den Directeur-generaal.
13 Mei. Bepaling nopens de uitbetaling van pensioenen aan militairen ter Java*s N. O. kust.
Is besloten, dat de pensioenen der oflicieren op Java's
Digitized by VjOOQ IC
H. W DAENOELS. 707
Nctfkrd-Oostkust van nu af aaii betaald zullen worden in Vs zilyer en 7$ psipi^i* en dal der onder-ofBcieren en soldaten, zooals bij differente besluiten hierover bepaald is.
Bij besluit van 17 Mei 1809 werd dezelfde regeling als nopens de officieren toegepast op gepensioneerde, civiele ambtenaren en officieren der marine in het ressort van Java's N. 0. kust.
15 Mei. Regeling van den aankoop van paarden voor de kavallerie en rijdende artillerie.
Is besloten den coramissaris-ordonnateur kwalificatie te verleenen de paarden, zoowel voor de rijdende artillerie, als kavalerie, op Java te laten inkoopen en dat wel voor de volgende prijsen, als voor rd* 40, 45, 50 tot 85, de grootte hebbende van 5 voet 11 duim, 4 voet, 4 voet en 72 <lw™ en 4 voet 1 duim; zullende deze paarden, tot zoo lange als alle manschappen daarvoor niet aan banden of dezelve nog niet aan de korpsen afgegeven zijn, op Jamboe onder opzicht van een paar geschikte onder-officiers verblijven en onderhouden worden voor rd* 1:12, zilver, 'smaands, als waarvoor hel gras en volk tot oppassing door het hoofd aldaar kan geleverd worden.
15 Mei. Vervanging van den iiteU gouverneur van Ambon^ door dien van prefect van Ambon en onderhooriglieden.
15 Mei. Verbod tegen gedwongen levering en verkoop van levens-middelen in de groote Oost.
In aanmerking genomen zijnde, dat volgeus ingekomen informatie op Ambon, Banda en elders in de groote Oost een sterk misbruik pleeg te worden gemaakt van de ge- forceerde leverantie van levensmiddelen ten behoeve van ambtenaren aldaar en van 't militaire, waardoor aan het
Digitized by VjOOQ IC
708 1Ö09. H. W. OAÊNDÈLè.
vrije debiet op de openbare markten eene groote stremming werd toegebragl en de ingezetenen, niet alleen minder ge- nolen als de helft van den prijs, waarvoor zij het gevogelte etc. moesten inkoopen, maar op Ambon de rekeningen van 1804 verzekert worden te zijn onvoldaan;
is besloten alle geforceerde leverantie en verkoop van levensmiddelen, zoo op Ambon en dies ressorte en mede op Banda en elders in de groote Oost ten scherpste te interdi- ceeren, op poene van de straffe des doods voor den gcenen, die zich daaraan schuldig maakt, en cassatie voor den prefect van Ambon, gezaghebber of onder-prefect, onder wiens direct ressort dit verbod wordt overtreden.
En zal hiervan worden kennis gegeven aan den prefect van Ambon ten einde zulks verder door publieke afkondiging en affixie van biUetlen op alle plaatsen onder zijn gebied ter kennisse van een ieder te brengen.
17 Mei. Maatregelen legen misbruik van koelVs bij transporten over land.
Is besloten, tot tegengang van het misbruik, 't welk door civiele personen gemaakt wordt van het emplooi van Imttoors tot transport van hen en hunne goederen over land, in con- traventie van het daaromtrent gestatueerde bij art. 45 van de op den 1«" September 1808 gearresteerde organisatie voor het bestuur van Java'sNoord-Oostkusl, te bepalen, dat bij over- treding op nieuw van deze wet door civiele geemploljeerden, — onverschillig of de meerdere battoors en paarden, als de bepaling toestaat of hun bij een speciale pas vergunt is, door hen gereclameert, verzocht dan wel op eigene olferte van prefecten of regenten zijn verkregen en geaccepteerd geworden, — dezelve voor de eersie maal zullen verbeuren een maand tractement en voor de tweede maal gehouden worden van hunne posten te hebben geresigneerl, gelijk ook de prefecten, wanneer zij voor Zijne Excellentie den Maarschalk en tiouverneur Generaal verzwijgen en aan hoogstdenzelven
Digitized by
H. W. DAENDELS. 709
geen onmiddelijk rapport doen yan de overtredingen, welke civiele of militaire personen zich ten dien aanzien in het vervolg zouden mogen permitteeren ; met last aan de genoemde prefecten om maandelijks, gerekend van den eersten Juni aanstaande, aan Zijne Excellentie eene gedetailleerde opgave in te zenden van het getal battoors en paarden, 't welk in de afgeloopen maand onder hun ressort is gefoumeert, met distincte aanwijzing, op wiens aanvrage en tot welke eindens, alsmede of particuliere reizigers de battoors en paarden betaald hebben, tot welke prijzen en in welke muntspecien.
17 Mei. Aanstelling van een finantie^boekhouder mei een suppoost ie Samarang.
Zulks geschiedde om den hoofd-administrateur van Java's N. 0. kusr in zijne uitgebreide werkzaamheden te' verligtén.
De bewuste boekhouder moest bijhouden het financie- of domeinen-grootboek, het confroulatieboek en het journaal, onder genot van een tractement van 250 rijksdaalders, zilver geld, 's maands. De suppoost kreeg 100 : SO rijksdaalders, zilver geld, 'smaands.
17 Mei. Regeling der rijsi-contingetUen van de Cheri- bonsche Sulian's.
De Gouverneur Generaal schreef ter zake aan den gecom- mitteerde tot de introductie van het reglement van bestuur voor de Gheribonsche Sultan Vlanden :
Ik approbeer zeer de door U Edel Gestrenge gemaakte bepaling van den tax, welke de Gheribonsche Sultans van de bezitters der rijstlauden zullen mogen heffen, tot drie pikols van de twintig, welke worden ingezameld, ten einde daar uit te voldoen de twee duizend koijangs rijst, die gemelde Sulthans jaarlijks aan den Lande moeien opbrengen ; en, daar het bij die zelfde verdeeling gebleken is, dat de landmaat te Gheribon, zoo wel als de vruchtbaarheid der gronden in sommige districten considerabel van den anderen verschik,
Digitized by VjOOQ IC
710 1809- ^' W. OAENDEL3
waar door het Iribut van den gemelden tax voor den eeneii Sulthan ook meer als voor den anderen afwerpt, adopteer ik uw voorstel om na evenredigheid van hetgeen gedagte Sulthans van dien tax komen te percipiëren, dezelve in het contingent der twee duizend koijangs te doen deelen, te weeten Sulthan Anom voor vijf honderd koijangs, Sulthans Suppoe voor acht honderd koijangs en Sulthan Cheribon voor zeven honderd koijangs, indien dit met hunne onderlinge overeenstemming zoodanig kan worden ingevoerd, waar toe ik u Edel Gestrenge in dat geval qualificeere.
17 Mei. Bepaling nopens de uitbetaling van penmencn aan civiele ambtenaren en zee-officieren ter Java^s N. O, kust.
Is besloten, dat de gepensioneerde, civiele ambtenaren en officieren der marine onder het ressort van Java's Noord- Oostkust voortaan zullen worden betaald, evenals de land- officieren, voor een derde in zilver geld en twee derde in papieren van crediet.
Zie ook 15 Mei 1809.
17 Mei. Voorloopige regeling van de blandong-dienslen.
Overwegende, dat de nog onvolkomene kennis, die men van de gedachte blandongs ten aanzien der bevolking, trekbeesten, rijstvelden, enz., zoowel als van de interieure gesteldheid der bosschon heeft, als veelal steunende op rapporten van in- landsche regenten en andere geémploljeerdens, die, of zich hebben vergenoegd om de rapporten van vroegere opnemen af te schrijven, of uit eigen belang den waren staat van zaken verduistert hebben, hel voor alsnog ondoenlijk maakt om een volkomen plan van organisatie voor de blandongs te arresteeren, 't welk hoofdzakelijk, iramei's voor zoover de afzondering van het noodige getal handen en werkbeesten betreft, op nauw- keurige informatien van die twee aangelegenheden moet gebaseerd zijn;
overwegende niettemin, dat er notable gebreken en mis-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 711
bruiken in de presente inrigting der blandongs resideeren, die in afwachting der nadere resultaten, welke van eene exacte, oculaire inspectie der bosschen en een nauwkeurigeu opneem der onderscheidene blandongs kunnen worden tegemoet gezien, een onmiddelijk herstel vorderen en daaronder in de eerste plaats, dat de blandongs worden onttrokken aan het gezag en den invloed van prefecten en regenten, niet alleen ter voorkoming van alle collisie van autoriteit tusschen de pre- fecten en de administratie der houtbosschen, maar ook om de bosch-volkeren los te maken van den invloed, die de regenten op hen behouden, zoo lang deze afscheiding van gezach geen plaats heeft en waarvan vaak op de willekeurigste wijze wordt geabuseert, terwijl door het voorbeeld van Rem- bang, alwaar de blandongs sedert jaren onder hunne eigene hoofden gestaan hebben en, voor zooveel de vorige, eigenbatige directie dit beeft toegelaten, steeds boven de andere blandongs in goede inrigtingen en welvaart hebben uitgemunt, de nut- tigheid van deze mesure als met den vinger woitlt aangewezen;
overwegende wijders, dat in de tweede plaats de noodza- kelijkheid vordert, dal de verrigtingen van de blandongs- volkeren in de bosschen, de adrt hunner werkzaamheden, de wijze van betaling, verstrekking van rijst en andere benoodigdheden, mitsgaders de afwisseling van het werk en hetgeen daaromtrent verder te observeeren valt, zoo nauw keurig mogelijk, als dit voorloopig geschieden kan, worde vastgesteld en bepaald, aangezien zonder eene zoodanige, regelmatige inrigting het oogmerk om ten aanzien van de bosschen een van de vorige gebreken gezuiverde administratie te introduceeren en de bosch-volkeren aan de nieuwe order van zaken te verbinden niet zoude kunnen worden bereikt;
is goedgevonden omtrent de blandongs vast te stellen den volgenden, provisioneelen voet van inrigting:
Algemeene bepalingen.
Art. 1. De blandongs, die in het jaar 1777 voorde werk- zaamheden in de bosschen afgezonderl en gelegen zijn in de
Digitized by VjOOQ IC
712 1809. H. W. DAENDELS.
regentschappen Paccalongang, Balang onder de préfecture Paccalongang, Kandal, Kaliwoengoe, Samarang, Damak onder de préfecture Samarang, Japara, Coedoes, Patti, Joana onder de prefecture Japara, Renibang, Lassum onder Rembang en Toeban onder de préfecture Grissée zullen, voor zoover dit ten aanzien van Rembang en Lassum niet reeds geintroduceerd is, benevens de bij de gemelde blandougs gevoegde particuliere negorijen, als tien bij Rembang, vijf en dertig bij Lassum en twee en twintig bij Toeban, finaal worden onttrokken aan het gezag der prefecten en regenten en onder hunne eigene hoofden onmiddelijk gesubordineert zijn, generalijk aan het collegie van hout-administratie en speciaal aan dat lid, in wiens departement de blandougs zijn gelegen, zonder van iemand buiten dezelve eenige orders te ontvangen.
Art. t. Als een sequele van dit geordonneerde zullen alle contributien en voordeden cesseren, welke de inlandsche regenten op sommige plaatsen nog gewoon waren van de blandougs te genieten, zooals onder anderen het leveren van pieken-dragers, magangers en kapeles ten behoeve van den regent van Patti uit de blandougs van dat regentschap.
Art. 5. Gelijk mede zullen ophouden alle fournissementen van boschgangers en andere geêmploijeerdens van de hout- administratie, welke, ofschoon door het nieuwe systema • uit zich zelve geprohibeerd, nogtans schijnen plaats te hebben en met name in bezwaar dor bosch-volkeren van de voor- malige particuliere negorijen, die met de blandougs van Lassum vereenigt zijn.
Art. 4. Daarentegen zullen de regenten van Rembang, Lassnm en Toeban gelibereert zijn van de hun voor het genot der opgemelde particuliere negorijen, bevorens dal dezelve aan den Lande getrokken waren, bij art. 81 der organisatie van Java opgelegde jaarlijksche uitkeringen aan den Lande als:
de regenten van Rembang Sp" 350
» » Lassmu • 3100
p Toeban • 1600
Te zamen.. .. Sp« 6Ö50
Digitized by
H. W. DAÉNOELè 713
Art. 5. De opgemelde, aan den Lande getrokken, particu- liere negorijen zullen voor eerst gelaten worden onder het opzicht van de inlands^he hoofden, welke provisioneel over hen benoemd zijn en gezegd worden hun vertrouwen te bezitten.
Art. 6. Omtrent eene ais nuttig opgegeven ruiling van sommige dier negorijen tegen andere, welke minder ver van de bosschen zijn afgelegen, zal nader een bepaald voorsiel van den inspecteur-generaal, gezamelijk met het collegie van hout-administralie, worden afgewacht.
Art. 7. De inspecteur-gen ei*aal der houtbosschen zal, niet advies van het collegie van administratie, een of meer com- missién benoemen van habile en vertrouwde personen, ten einde eene nauwkeurige opneem te doen van den staat der blandongs in het generaal en van de ware bevolking der respectieve dessas en hel getal van trekbeesten en rijstvelden, daarbij geboorende, in het bijzonder.
Art. 8. Het maken van eene nadere en meer gepropor- tioneerde verdeeling der rijstvelden voor de bosch-volkeren zal tot zoo lange blijven uitgesteld.
Art. 9. Insgelijks, zoo lang de gemelde opneem njet volbragt en gcvolgelijk het juist getal menschen voor de gewone en buitengewone werkzaamheden, zoo met betrekking tot de bevolking der dessa's, als de innerlijke gesteldheid der bosschen, niet nader bepaald zal zijn, de leverantie van kappers, sleepers, drijvers en trekbeesten uit de respective blandong geschieden vol- gens vorige usantie en de aan de gemelde blandongs getrokken, particuliere negorijen almede met het leveren van hetzelfde getal menseben en butfels, 't welk zij te voren aan de huurders van die negorijen moesten fourneren, kunnen volstaan.
Art. 10. De provisionele afzondering van cenige dessa's te Tagal voor het werk in de lH>sschen, alwaar geen vaste blandong geformeerd was, zal blijven stand houden, tot dat daar omtrent een nadere bepaling zal zijn gemaakt, gegrond op de resources, welke die bosschen kunnen aanbieden. De inspecteur-generaal zal daarover met den prefect van Tagal
Digitized by
714 1800. H. W OAÉNDÉLS
in correspondentie treden en niet denzehren conserteren over het getal en de ligging der dessa's, die voor de blandongs van Tagal finaal zouden kunnen worden gekozen, en zijn nader voorstel aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal inzenden.
Art. 11. Desgelijks zal hij, inspecteur-genei*aal, met den Oosthoeks gezaghebber corresponderen over het getal en de gelegenheid der dessa's, voor de werkzaamheden in de bosschen aldaar benoodigt, en over den aart en de wijze van dei'zelver afzondering tot een vaste blandong, mitsgaders met overeen- komst van gemelden gezaghebber deswegens een gemotiveerd voorstel doen.
Art. 12. Bevorens te amplecteeren de propositie van den inspecteur-generaal tot het Tormeeren van een vaste blandong voor Cheribon zullen daarop worden ingenomen de consi- deratien van den ridder en ge^^ligeerd Oosthoeks gezaghebber, van Middelkoop, als gechargeert geweest zijnde met de oi^- nisatie van het Cheribonsche bestuur, zoomede van den prefect, Waterloo, ten welken einde aan dezelven een extract uit het rapport van den inspecteur-generaal, biertoe relatif, zal worden toegezonde^.
Art. 15. Ten aanzien van het voorstel om de bosschen van Crauwaug en Sumadang geheel te laten stil liggen zal de dispositie worden aangehouden, tot dat die bosschen be* vorens exactelljk zullen zijn opgenomen, en mitsdien ook voor- eerst de afzondering van een blandong voor de gedachte bosschen gesurcheert.
Werkzaamheden der bosch-volkeren.
Art. 14. Nadat bepaald en aangewezen zal zijn, in welke bosschen gekapt zal worden, zal de helft der bosch- volkeren met hunne trekbeesten zich legen medio Februari uit hunne dessa's derwaarts begeven om aldaar hunne pondokken op te slaan.
Art. 15. Bevorens echter moeien de respective bosch- gangers en de boschhoofden eene nauwkeurige inspectie houden
Digitized by
H. W. OAENOELS. 7f«
over het getal en de hoedanigheid der trekbeesten, niitsgaders oyer de kampaks of bijlen en verdere instramenten en de slecht bevondene door goede en bruikbare worden gerem- placeerd.
Art. 16. De bosch- volkeren zullen aanstonds na het op- slaan van hunne pondokken of uiterlijk met primo Maart met het kappen, slepen en afvoeren der houtwerken beginnen, eerstelijk van hunne contingenten en vervolgens van de bont- werken, die boven dezelve zijn geêischt.
Art. 17. De werkzaamheden in de Itosschen zullen met ultimo November eindigen en niet voor primo Februurij van bet volgende jaar worden hervat, ten einde de bosch-volkeren inmiddels gelegenheid te geven hunne veMen te beplanten.
Art. 18. De bosch-volkeren zullen worden verdeelt in twee troepen, waarvan de eene helft in de bosschen werkzaam en de andere helft in hunne dessa's rustende zal zijn. Het werkzaame gedeelte zal door het rustende regulier worden afgewisseld om de acht dagen, wanneer de bosschen dicht bij de dessa*s, en om de veertien dagen, bijaldien zij van dezelve ver afgelegen zijn. De in de dessa's achtergebleven bosch- hoofden zullen op hunne verantwoordelijkheid zorgen, dat het rastende gedeelte zich altoos op den behoorlijken tijd naar de bosschen begeeft. Bij hunne komst op de werkplaats zal hel werkende gedeelte door geen bedwang of pretext mogen worden teruggehouden om huiswaarts te keeren.
Art. f9. 'De hoofden der dessa's, waaruit het volk voor de werkzaamheden in de bosschen getrokken wordt, zullen verantwoordelijk gesteld worden voor de door dezelve terug- gelaten eigendommen.
Art. 20 By aldien eenige buffels onder den arbeid in de de bosschen komen Ie sterven, zal het getal derzelve accuraat aangeteekend en gcverifieerl aan de administratie opgegeven worden om voor deszelfs rekening te worden gesuppleert; ook moet notitie worden gehouden van de onder den arbeid verloren geraakte of onbruikbaar geworden gereedschappen en uit den voorraad van de administratie andere daarvoor
Digitized by
716 1809. H. W. DAENDELS.
door den bosehganger worden afgegeven; ieder boschganger in zijn departement en, onder hem, de inlandsche hoofden moeten van de verstrekte gereedschappen op zijn tijd verant- woording doen en zijn daarvoor aansprekelijk.
Art. ^1. De boscbvoikeren zullen gedurende den arbeid op geenerlei wijze mishandeld of gevexeert, maar daarentegen door een zachte en billijke behandeling tot ijver, vlijt en genegenheid in het werk aangemoedigd worden.
Art. 22. Zoodra de aankap en afvoer der houtwerken voleindigt is, zullen de bosch-volkeren worden geêmploijeert om de wortels en de stam-eindens der door hun afgekapte boomen met aarde wel te bedekken om dezelve tegen de lucht en de inwatering te beveiligen, zoomede om het jonge plantsoen gade te slaan, de lH)sschen te zuiveren, de ledige plaatsen te beplanten en al dat geen ie doen en te verrigten, H welk aan den welstand der bosscben bevorderlijk kan zijn.
Art. 23. De boschgangers en boscbhoofden zullen tot be- spoediging van de werkzaamheden en dus tot gemak van de bosch-volkeren zelve tegen hel einde van den kap-tijd, des mogelijk, reeds de boomen aanwijzen, die in het volgende jaar zullen moeten worden geveld en dezelve van hunne zwaarste takken doen ontbloten, voorts de boomen rondsom den stam tot op een bekwame diepte laten uitkappen, waar- voor dezelve, ofschoon zich slaande houdende op de stammen, gedurende de Westmousson hunne voornaamste sappen ont- lasten, met minder moeite geveld en schielijker droog en tot het afvoeren en vlotten geschikt worden.
Art. 24. De benoodigde manschappen en trekbeesten voor de werkzaamheden aan de houtslapelplaalsen zullen uit de blandongs worden gefourneert op aanvrage van de opzich- tei's dier stapelplaatsen aan de boschgangers ; deze manschappen zullen, gedurende dat zij aan de stapelplaatsen, zoowel voor het opstapelen, als den afscheep van houtwerken worden gebezigt, genieten de hoofden twee stuivers of acht duiten en de sleepers of werklieden een stuiver of vier duilen, be- nevens een katje rijsl ieder daags.
Digitized by VjOOQIC
160Ö. H. W DAÊN0ÊL6. 71*7
Art. 25. Het wachtvolk, 't geen permanent aan de stapel- plaatsen zal moeten verblijven, zal na mate van de uitge- strektheid derzelve bestaan, óf in een hoofd en twaalf man, of in een hoofd en acht man. Dezelve zullen almede uit de blandongs getrokken en daartoe speciaal geêmploijeert verorden de ingezetenen, die voorheen verpligt waren de wooningen der boschgangers en hunne houtwerken te be- waken. Zij zullen om de veertien dagen worden verwisseld en genieten vier stuivers, nog een katje rijst ieder daags, waarvoor zij tevens verpligt zullen zijn bij het dagelljksche werk te assisteeren.
Art. 26. Hel wacht- en werkvolk, nevens de trekbeesten voor de stapelplaatsen, sorterende onder zoodanige prefectures of districten, waar nog gecne vaste blandongs zijn geêta- blisseerd, zal op aanvrage van de opzienders aan het plaatselijk gezag moeten worden gefourneert uit de regentschappen, even gelijk ten aanzien van anderen heere-diensten plaats vind, onder het genot der betalingen, daarvoor bij art. 214 en 25 geassigneert.
Art. 27. De inwooners uit de onder het regentschap Toeban-lor sorterende negorijen Djeties en Kinantie zullen, gelijk voorheen, bij het maken en hèt transport der vlotten, die langs de rivier van Solo afgebragt worden, assisteeren en daarvoor genieten dertig stuivers per man eens, mitsgaders een katje rijst daags, zoo lang het gemelde emplooi blijft voortduren.
Prerogativen en iH)et van betaling der Inmh'Volkeren.
Art. 28. Voor het begin en het einde der werkzaamheden in de bosschen zal aan de bosch-volkeren een nationale vrolijkheid in de nabijheid van hunne pondoks gegeven worden, bestaande uit bet slachten van eenige buffels, het uitdeelen van rijst, enz., waarvan de uitgaven noglans niet zullen mogen excedeeren het monlanl in gelde, 't welk daarvoor nader op voordragt van het collegie der' hout-administratie zal worden ge- assigneert.
Digitized by
718
I60d. H. W. OAÊNDÊLê.
Art. 19. Dé bosch- volkeren en hcniDe buflek zullen, builen den houtkap, van alle andere dieoslen, gelijk het wegen maken, koflij planten, Iransporteeren van 'sLands goederen en wat dies ttieer is, zijn geêxcuseerd.
Art. 30. Aan de boscb-volkeren zal van Landswege tot mondspijs op de kapplaatsen worden vei*slrekt een katje rijst daags per kop; en het daartoe benoodigde van dien kori door de regenten, welke het naaste van de kapplaatsen ge- legen zt)n, moeten worden gefounieert op aanvrage óf van een lid der bout-administratie óf van den boBchganger tegeo een behoorlijk re^u, welke rijst in mindering zal kunnen dienen van hunne contingenten.
Art. 31. Aan de gemelde bosch volkeren zal jaarlijks gratis worden verstrekt de oudervc^nde hoeveelheid zout, gerekend de koyang op 55 pikols, als:
Namen der blandongs.
Koijangs. Pikols. Pooden.
Japara in het regentschap v/d l» Regent 1
iapara • • • • 2*° • 1
Coedoes 1
Palli 2
Joana 1
Rembang, de vier districten 4
Lassum 1
Toeban 1
De 67 particulier verhuurd geweest zijnde i
negorijen 7
Damak 1
Samarang I —
Kaliwoengoe —
Kandal , —
Paccalongang 1
Batang i —
Wiradessa —
Panaiang I —
Tagal I —
Brebes ! ' "
Totaal ! 30
23
28
4
4
5
22 22
16
63 94 46
95 45
18
112
30
88
15
58
1 25
69
1 26
105
1
9
21
112
4
97
17
22
17
22
17
22
27
72
Digitized by
- H. W. OAENDCLS. 719
Art. 52. Generalijk zullen de Oosthoeks gezaghebber en de respective prefecten moeten defereren aan de aanvrage^ die bun ter verzorging van levensmiddelen, enz. voor de bosch- volkeren van wegens de hout-administratie voorden gedaan op de verantwoordelijkheid van de gedachte administratie, behalve alleen in zoodanige gevallen, dat de requisiten van te veel consideratie .waren en de gemelde Oosthoeks gezaghebber en prefecten, door de enormiteit wederhouden, mogten oordeelen dezelve alvorens aan de decisie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te moeten submitteeren.
Art. 53. De administratie, op eenige plaats of plaatsen gelden benoodigd zijnde tot afbetaling van houtwerken, over inkoop, verdiende sleeploonen, enz., zal daartoe aanvrage doen te Samarang, alwaar aan gemelde administratie zal worden geassigncert, uit welke kassen zij deze gelden ter goeder rekening kan ontvangen.
Art. 54. De oude voet van betaling der blandongs-volkeren zal vooreerst nog worden gevolgt en aan hun bij den aan- vang van het werk de gewone vooruitverslrekkiiig geaccor- deert van 16 stuivers per iederen balk, die zij volgens de contingenten verpligt zijn te leveren.
Aia. 55. Nadien het oogmerk dezer vooruitverstrekkingen voornamelijk is om den gemeenen man in de gelegenheid te stellen daarvoor een inkoop van buffels te doen, in plaats der geenen, welke gestorven of onbekwaam geraakt zijn, en dit oogmerk niet zoude worde bereikt door hem de gelden zelve in handen te geven, zal het montant der gemelde vooruitver- strekking door bet collegie van hout-administratie of liever onder haar toezicht tot den inkoop van buffels worden geöm- ploijeert en eenlijk hetgeen daarvan mogt overschieten aan de bosch-volkeren worden uitgereikt en wel zoodanig, dat zij, volgens eene te makene repartitie, allen daarin gelijkelijk deelen.
Art. 56. Zoodra de contingent balken op de bestemde stapelplaatsen zullen zijn afgeleverd, zal aan de bosch-volkeren voldaan worden hetgeen hun meerder als de vooruit genotene
Digitized by
720 160Ö. H. W. OAÊNDËLS.
16 sliiivers per baik competeert volgens het oude (arif van betaling; deze voldoening zal direct aan de belanghebbenden geschieden door het lid der administratie of den boschganger, waaronder zij sorleren, ingevolge behoorlijke en nauwkeurige aantekeningen en op vertooning der quitantien van de ge- executeerde aflevering.
Art. 37. Het contingent voldaan zijnde, zal voor iedere balk of andere houtwerken, die daar boven worden gelevert, deze betaling geschieden als voor de houtwerken van het contingent.
Art. 58. De administratie zal moeten zorgen, dat zij steeds een genoegzamen voorraad van gereedschappen aanbanden hebbe, waartoe het ijzer van 'sLandswege zal worden verstrekt, om daarvan gratis uitdeeling ten gebruike van de bosch-volkeren te doen, in voege als bij art. 20 is bepaald.
Art. 59. De blandongs-volkeren zullen voor zich mogen behouden den afval der gekapte boomen en het ondeugende jatijhout, 't welk voor den Lande niet bruikbaar is, mits door de administratie gezorgt wordt, dat van deze concessie op geenerlei wijze misbruik wordt gemaakt.
Art. 40. Aan de blandongs-volkeren zal op denzelfden voet, als zulks bereeds voor dit jaar geaccordeert is, jaarlijks, op voordragt van het coll^ie van administratie, worden toegestaan een kleine hoeveelheid buskruit ter hunner be- veiliging, voor welkers behoorlijke distributie en goed gebruik de boschgangers en de respective boschlioofden verantwoor- delijk zijn.
Art 41. De ridder en gecommitteerde lot de introductie der organisatie van Java's Noord-Oostkust, van Braam, be- nevens de inspecteur-generaal der houtbosschen worden ge- chargeert met de executie van dit besluit, een ieder, voor zoover hem concerneer t.
Zie ook 20 September 1809 en 15 Lentemaand 1811.
19 Mei. Machtiging op de Generale Hekenkamer een boekbinder Ie ^engageeren' op eenc bezoldiging van 15 rijksdaaldets 's maands.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. 0AEN0EL8. 7)1
19 Mei. Todcenning aan den sjahbandar en licentmeester te Batavia eener jaarlijksche toelage wegens gems van zekere inkomsten ten gevolge der voortdurende stremming in den handel.
Die toelage zoude geregeld worden •in evenredigheid aan hetgeen bij op den eed, bij den aanvang zijner bediening aan den Lande gedaan, zal opgeven aan inkomsten genoten te hebben''.
Voor het jaar 1808 werd de toelage bepaald op 5000 rijksdaalders, papieren geld.
19 Mei. Vergunning voor den eigenaar van de pasar Lebak'poeloes tweemalen *s weeks^ in plaats van eenmaal^ marktdag ie houden.
Zulks geschiedde met afwijking van het bepaalde op 9 Juli 1801.
19 Mei. Vergunning voor het collegie van diakenen te Batavia viermalen ^sjaars huis-collecte te doen.
Tot dien datum geschiedde zulks slechts tweemalen 'sjaars.
19 Mei. Bepaling, dat de kettinggangers te Batavia zouden staan i>onder de orders en zorge*' van den luitenant-kolonel der genie.
Vroeger behoorden zij tot het departement van de equi- page-werf.
Zij moesten gebruikt worden aan 'sLands werken in het kampement Weltevreden.
Een mandoer met een traclement van 30 rijksdaalders 's maands, «mits gekozen wordende uit de invaliden en in het lezen en schrijven genoegzaam ervaren", mocht over hen worden aangesteld.
rLAlAilT>BOU DRIL %r. 46
Digitized by VjOOQ IC
7M IBOe H. W. OAENOCLS.
19 Mei. Intrekking van het op 9 Maart 1809 vaslge- Hdde reglement voor de koetVs, in dienst van den Lande.
De Regering yereenigde zich met het yoIgeDde voorstel Tan den Gouverneur Generaal.
Ztjne Excellentie, na geboord te hebben de consideratien van administrateurs en andere personen, was te voren ge- komen, dat de betaling eener vaste somme aan de admi- nistrateurs om zich daarvoor steeds te voorzien van bet benoodigde getal koelies, hetzij er veel of weinig werk om handen is, als nog voor het beste middel moest worden gehouden om het werk in de pakhuizen met spoed te doen verrigten en alle excuses en beroep op gebrek aan werkvolk af te snijden, waarvoor het alsdan de plicht der administrateurs zoude wezen te moeten zorgen, welke de meerdere uitgaven in drukke tijden zouden vinden gecompenseert door hetgeen zij konden bezuinigen, wanneer er geen of weinig werk om handen was, en ook door het aankoopen van slaven, die zij in de pakhuizen latende werken zich alsdan daartoe beter zouden kunnen in staat stellen, proponeerende zijne Excellentie op de aangegeven gronden om, ingevolge de bepaling van het getal koelies voor de differente administralien, voor- komende bij art. 1 1 van het op den 9^" Maart jongstleden gearresteerde reglement, aan de administratien de navolgende sonmien 'smaands in gelde toe te staan, als:
aan Onrust rd« 187
de Waterpoort » 187
. Westzyde • 300
» suikerpakhuizen » 300
het provisie-magazijn 187
» graan- > » 2SK
» IJzer- » » 200
kleden-pakhuis > 112
24 24
24
24
of te zamen rd* 1700 :
waarvoor zij verpligt zullen wezen te zorgen, dat ten allen
Digitized by
180Ö. H. W. DAENDELS. 725
tijde het noodig getal koelies tot eene prompte en vaardige expeditie van het werk in de pakhuizen aan handen zy, berekend het koelieloon tegen twaalf stuivers daags^ doch Toor de suiker-pakhuizen en het ijzer-magazijn op zestien stuivers, uithoofde van den zwaren arbeid in die beide administratién, ingaande met primo van de aanstaande maand Juni, en om hier mede liet voorwaards gemelde reglement in te trekken en te stellen buiten verder effect.
19 Mei. Verlating van Temale. — Inlijving van Menado en Gorontalo bij de prefectuur Ambon.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat het occuperen van Ternate aan den Lande niets als kosten veroor- zaakt zonder door eenige voordeelen te worden geéquivaleerd ; dat ook het bezit daarvan, in verband beschouwd met de overige etablissementen in de Moluccos en wel speciaal de specerij-eilanden Ainbon en Banda, geenszins van dat nut of die noodzakelijkheid kan worden geacht om voor de aan- houding te pleiten, als door zijne afgelegenheid van de beide genoemde eilanden niet geschikt om protectie aan dezelve te verleenen; en dat, ofschoon de Engelschen ook bezit namen van Ternate, 't welk niet te vermoeden is, daar hetzelve niet alleen geen producten, maar ook geen levensmiddelen oplevert, de consequentie van geen belang kan zijn, nadien de Engelschen èn door hunne overige possessien in Indien ën door hunne volstrekte overmagt ter zee volkomen in staal zijn van elders die expeditien te doen, welke men zoude meenen van hun van Ternate te wachten te hebben;
overwegende, dat daarentegen Manado en Gorontalo met weinig kosten kunnen worden aangehouden en, behalve de rijst, die tot spijziging van de andere etablissementen in de groote Oost van daar kan worden getrokken, recruten aan den Lande kunnen leveren voor de armee, 't welk in het tegenswoordig tijdsgewricht en vooral bij het groot gebrek aan Ëuropesche troepen van de uiterste waarde is en waarvan
Digitized by
744 1809. H. W. DAENDEL8.
men het beste eflect te wachten heeft, wanneer de inlander onder een Terbelerd bestuur en het genot eener billijke behandeling aan het Hollandsche gouvernement wordt gc^le- voueert ;
heeft besloten bet gouvernement van Ternate in ie trekken en te doen abandonneren, de fortificatien en hel geschut, 't welk niet te transporteeren of slecht mogt wezen, alsmede eenige amunilie over te laten geven aan den Koning van Temate, als een getrouw bondgenoot, die men daardoor in staat wil stellen zich tegen zijne vijanden te kunnen verdedigen, doch daarentegen het grootste gedeelte van het buskruit, alle de vuursteenen en geweren te doen transporteeren, wijders zorgende, dat alle Europezen zich naar Ambon, Banda, Manado, Gorontalo of Java begeven, tot welke evacuatie hun nogtans den tijd van twee a drie maanden zal worden gelaten ;
Toorts Manado en Gorontalo te stellen onder Ambon, met autorisatie op den prefect Wieling om daarover onder nadere approbatie op een tractement van rd'een honderd en vijftig, zilver geld, 'smaands, aan te stellen een geschikt onder-prefect, die de presumtie voor zich heeft van door eene goede behan- deling en affabiliteit den inlander weder aan bet gouvernement te attacheeren, waarin hij door de vorige, verkeerde directie van den laatsten onder-prefect merkelijk was bekoeld, en om wijders de miUlaire magt op die etablissementen na behoren te versterken, daar omtrent innemende de gedachten vanden militairen commandant te Ambon.
Reeds negen dagen later had Daendcls berouw over zijne beslissing nopens Ternate, waarom bij op 28 Mei 1809 het navolgende besluit teekende:
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat nog vele voorname personen van gedachten zijn, dat het systema van monopolie der specerijen in de groote Oost zou kunnen worden volgehouden, komende dezelve gedachten hierop neder, dat door de verlating van
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 725
Ternate, waartoe het besluit op 19 Mei jongstleden gevallen was, aan den vijand gelegenheid zoude geven om zich van deze bezitting meester te maken en aan onzen specerij-handel nadeel toe te brengen of dat dit nadeel van zelve bet gevolg zoude virorden van de opbraak eener bezitting, die alleen tot de extirpatie van het specerij-gewas op de daaronder sorterende landen en tot restrictie dezer culture tot de provinciën van Amboina en Banda is gefourneerd en aange- houden ;
en overwegende, dat ofschoon de voorschreveue bedenkingen in geenen deele toereikende zijn om in hoogst deszelfs over- tuiging de gronden en rootiven van het besluit van den 19"^ Mei jongstleden tot opbraak van Temate te verzwakken, alzoo dezelve eenlijk steunen op het denkbeeld, dat wij, evenals bij den opkomst van onzen Oost-Indischen handel, in staat zouden zyn om op den duur door middel van extirpatie, met uitsluiting van andere Europesche nalien, den handel in specerijen exclusief voor ons te behouden, daar nochtans de zekerste berichten voor- handen zijn, dat, niet alleen sedert jaren herwaarts de planten der noten en nagelboomen naar de Fransche bezittingen op de kust van Guijana en op Isle de France en Bourbon zijn overgebragt en met succes worden gecultiveerd, maar dat ook de Engelschen van hun laatste verblijf in de Moluccos hebben gebruik gemaakt om duizende planten van de specerij-boomen, zoo naar Bengalen, als naar Bencoeloe te doen ti*ansporteeren, met gevolg, dat de culture der noten en nagelen op beide deze etablissementen reeds tot die hoogte gebragt is en zoo wel slaagt, dat daardoor van nu af aan ons exclusief bezit van den specerij-handel als vernietigd kan worden beschouwd en er voor het vervolg tegens de competiteuren, die wij in dit artikel van handel zullen ontmoeten, geen ander vooruitzicht van voordeel voor ons overblijft, dan hetgeen wij door eene zuinige en geregelde administratie en door eene betere behandeling der producten op dezelve zullen kunnen behalen; dat echter de voor de aanhouding van Ternaten op dit
Digitized by
726 1609. H. W. OAENOEL8.
moment nog pleitende opinie aanleiding zoude kunnen geren, dat de onmiddelijke opbraak van dat etablissement in het Terrolg beschouwd wierd als de oorzaak van een veranderden staat van zaken, die men buitendien in het zekere vertrouwd, dat zich binnen den tijd van twee a drie jaren aan het oog van allen ten klaarsten zal ontwikkelen en, niet alleen het genomen besluit ten aanzien van Ternate ten vollen zal justificeren, maar ook aantoonen, dat er van Arabon en Banda geene andere voordeelen zullen zijn te trekken, dan die uit eene betere en zuiniger administratie in vergelijk van die van onze mededingers zullen afvloeijen;
overwegende wijders, dat, ofschoon het in zaken van een meer dringend belang eene zwakheid van de zijde van hel Gouvernement zoude aanduiden om aan eene in deszelfs oog ongegronde publieke opinie te defereren, in dit geval nochtans, waar de nadeelen geene andere zullen zijn, dan dat de kosten van het Ternataansche gouvernement, welke reeds zoo vele jaren zonder eenig voordeel zijn gedragen, met de daarop te makene vermindering nog twee of drie jaren blijven voort- loopen, aan deze algemeene opinie kan worden toegegeven, ten einde daardoor het vertrouwen der ingezetenen op dit gouvernement langs hoe meer te bevestigen, in den publieken geest eenen gelijken gang te doen gaan en te doen mede- werken met de maatregelen, welke tot heil en nut dezer koloniën worden daargesteld;
heeft besloten het besluit van den 19^" Mei jongstleden, tot opbraak van Ternate genomen, te stellen buiten effect, gelijk hetzelve buiten effect gesteld wordt bij dezen, met bepaling nochtans, dat ten aanzien der huishouding en omslag op Ternate eene gelijke reductie en vermindering zal worden daarge- steld, als onlangs ten aanzien van het gouvernement van Macasser is gearresteerd ; met autorisatie op den Ambons prefect, C. L. Wieling, om dien ten gevolge, in den geest van het besluit tol reductie van den omslag op Macasser, eene gelijke vermindering op Ternate te maken en provisioneel een daartoe geschikt hoofd-of&ciei* ter zyner keuze tot civiel
Digitized by
- H. W. OAENOCL8. 737
en militair kommatidaDt op Ternate aan te stellen onder genot, boven deszelfs tractement, van een tafel-geld van rd"" 150 zilver ter maand.
19 Mei. Opheffing van de vestiging Ie Bandjermasin.
Gehoord zijnde de consideratién van den directeur-generaal en de administrateurs-generaal van 'sKonings financiën en domeinen, welke eenstemmig van gevoelen zijn, dat, niet alleen de residentie Banjermassing eene nodeloze en voor de fiinantiên nadeelige omslag is, maar ook dat het eenigste artikel, 't welk van daar getrokken wordt, namelijk de peper, behalve dat zij weinig getrokken is, voor den Lande een verlies geeft van rd* 4 : 44 per pikol, gerekend op eene leverantie van drie dnizend pikols 'sjaars, Hwelk eene aanzienlijke somma uitmaakt van rd' 14750, zilver geld;
is besloten de residentie van Banjermassing in te trekken, de civiele en militaire bediendens en de magazijnen naar Balavia te doen iransporteeren, de vesting en het niet te Iransportecren zijnde geschut te verkoopen aan den Sulthan aldaar, doch het goede en vervoerbare geschut, geweren, de beste amunitie, alle vuursteenen, enz. naar Batavia te verzenden ;
wordende met de executie van dit besluit belast den directeur-generaal van 'sKonings finantiên en domeinen, den chef van de generale staf en den commissaris-generaal der marine, ieder, voor zooveel hem regardeert, met last om te zorgen, dat de opbrake nog staande dit saizoengeëflectueerd zij.
Volgens een brief van Daendels aan de Hooge Regering . van 28 October 1809 is » deze opbrake zonder eenige en traves •geëffectueerd".
19 Mei. AansleUing van een prefect over de Lampongsche districten.
Zijn inkomen werd bepaald op 5,600 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars, en eenige, nader te bepalen emolumenten.
Digitized by VjOOQ IC
728 1809. H. W. OAENOEL8.
19 Mei. Oprichling van een mobiel artülerie'park.
Is besloten een mobil pare d'artillerie te formeeren eo tot den dienst van hetzelve af te zonderen twee kompagnièn Koninklijke rijdende artillerie eu twee kompagniên artillerie te voet) zullende de kompagniên, derzelver formatie en train nader worden bepaald.
22 Mei. Gelijkstelling van het traclement van den onder- majoor te Samarang met dat van de overige onder-majoors op andere plaatsen.
Hij kreeg dientengevolge 151 : 16 rijksdaalders per maand.
23 Mei. Prijs'bepaling van rijst.
Is goedgevonden te bepalen, dat de rijst uit het nieuwe gewas, bij aanbreng alhier [Batavia], niet minder dan voor rd* 100, papiere geld, de koijang van regeeringswege zal worden verkogt, tot zoo lange de agio op de zilvere munt- specie blijft op de presente cours.
23 Mei. Afschaffing van het oude gebruik^ volgens het- welk een officier, voor een Raad van justitie of voor eene commissie uit zoodanigen Raad verschijnende, ver- plicht was vooraf zijn zijdgeweer af te leggen.
Zulks mocht alleen blijven geschieden, wanneer een officier als arrestant moest compareren.
23 Mei. Oprichting van pasar*s in de regentschappen Galoeh en Soekapoera.
Is bestoten, dat in de hoofd-negorijen der regentschappen Galoe en Soekapoera, gehoorende onder de prefecture der Cheribonsche Preanger-regentschappen, bazaars aangelegt en de voordeden daarvan door de regenten van die regentschappen en hunne bepaltie's genoten zullen worden volgens een
Digitized by
- H. W. DAENO£L8. 7J9
nader regtemeot, 't welk niet alleen het aandeel van regent en zijne bepattie's in die voordeelen, maar tevens het montant der hellingen van de ter markt gebragt wordende goederen zal bepalen;
wordende de prefect op het scherpste verboden in de winsten dier bazaars op eenigerlei manier te participeeren, sub poene van cassatie, indien hij van de revenuen eenige uitkeering of aandeel ontvangt, en de doodstraffe, wanneer hij, zooals te Ambon en Banda plaats gehad heeft, zich permitteert, eenige geforceerde leverantien aan zich te laten doen van pluim-vee, vruchten, groentens of andere artikelen, die gewoonlijk op de bazaars worden gebragt.
23 Mei. Toekenning aan de regenten in de Cheribonsche Preanger-regenlschappen van Vio der geoogste padi.
Is besloten, dat in de préfecture der Cheribonsche Preanger- regentschappen voor het inkomen van de regenten, evenals in de Bataviasche Preanger-landen, voortaan zal geheven worden een tjain van iedere tien Ijainen padi, welke worden ingezameld onder den naam van tjoekee, instede van een halve tjain, die onder dezelfde benaming bevorens aldaar is ingevorderd.
29 Mei. Prijs'Verklaring van een op de Engelschen veroverd schip.
Deze prijs-verklaring geschiedde niet bij rechterlijk vonnis, maar bij een besluit van den Gouverneur-Generaal, evenals prijs-verklaringen van geld, dat men zonder vergunning trachtte uit te voeren, van opium, enz.
29 Mei. Inslruciie voor de secretaris fien-gener aal.
De eerste secretaris-generaal steil de voordragten en com- municatien aan de hooge regeering, zooraedc de brieven aan den directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen.
Hij concipieert wijders de brieven en poincten van rescriptie
Digitized by VjOOQ IC
730 1Ö09. H. W. DAENDEL8.
aan den luitenant Gouverneur Generaal, den minister en gecommitteerde lot de verdere introductie der organisatie voor Java's Noord-Oostkust, van Braam, de prefecten van Cheribon en Bantam, alsmede alle andere, civiele ambtenaren en autoriteiten op het eiland Java, gelijk de inspecteurs- generaal over de houtbossclien en de koffij-culture, de com- missaris-generaal der marine, het coUegie van administratie der houtbosschen.
Hij ontwerpt de proclamatien, placcaten en andere dergelijke stukken, welke door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal worden geémaneerd.
De eerste secretaris-generaal heeft daartoe onder zijne speciale directie het tegenswoordig politiek bureau en is gehouden de prompte expeditie van alle stukken en bescheiden te surveilleeren.
En, gelijk bij de jongste circulaire aanschrijving naar de buiten-kantoren bevolen is, dal de brieven aoQ de generale rekenkamer onder de papieren van de hooge regeering, onder cachet volant, zullen moeten worden aangeboden, zal gemelde rekenkamer wcderkeerig verpligt zijn hare afgaande missives naar de buiten-kantoren, mede onder cachet volant, ter ex- peditie te bezorgen aan het bureau van den eersten secretaris- generaal.
De tweede secretaris-generaal zal belast zijn met het examineeren en prepareeren van alle ontwerpen van verbetering in de finantiön, zoomede hel concipieeren van alle nieuwe plannen van organisatie, item reglementen, instructien, enz.
Hij zal de correspondentie houden van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, zoo met den Minister tot de zaken van koophandel en koloniën in Holland, als met alle etablissementen van Zijne Majesteit, buiten het eiland Java gelegen, en voorts gechargeert zijn met de beantwoording van alle brieven van Indische vorsten en grooten.
Ten aanzien der vaderlandsche correspondentie zal hy, secretaris-generaal, niet alleen concipieeren en doen vervaar- digen alle rapporten en missives, van.wegens zijne excellentie
Digitized by
Id09. H. W. DAENDELS. 73i
den Maarschalk en Gouverneur Generaal aan den Minister van Zijne Majesteit tot de zaken van koophandel en koloniën gericht, maar l>ovendien belast zijn met het formeeren van een jaarlljksch verslag en het concipieeren van alle missives, welke intusschen van wegens het ligchaam der hooge regeering den weimeiden Minister van Zijne Majesteit tot de zaken van koophandel en koloniën mogten worden afgevaardigd.
Hij zal bovendien belast zijn met de correspondentie met alle vreemde mogendheden en gouvernementen in Indien en eindelijk verpligt zijn zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, des gevorderd, te dienen van conside- ratien en advies nopens alle zaken, den staat van Zijne Majesteits bezittingen in Indien en dei*zelver finantien betreffende.
Ten einde hij, secretaris-generaal, in voege voorschreven tot de verrigtingen van alle aan denzelven gedemandeerde werk- zaamheden werde in slaat gesteld, zullen alle de daartoe bij denzelven benodigde stukken ter zijner requisitie, zoo van de secretarie der hooge regeering, als van andere kantoren, aan hem worden uitgereikt.
Hij zal daartoe onder zijne orders hebben een apart bureau, te zamen gesteld uit:
een commies, genietende een jaarlijks tractement van tA* ...
een Europeesche klerk, winnende 's maands » ...
drie Portugesche klerken:
een winnende, ter maand » 40
» » » » , » 30
» » » • » 20
Bij het meermelde bureau zullen zijn geseponeerd en onder behoorlijke registers bewaard worden alle inkomende en af- gaande, vaderlandsche papieren, zoowel het ligchaam der hooge regeering. als zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal afzonderlijk concernerende, mitsgaders alle afgaande en inkomende brieven van vreemde mogendheden en gouver- nementen, Indische vorsten en groeten, enz.
Digitized by
732 1309. H. W. OAENDEL8.
Alle de van de respective builenkantoren inkomende brieven en papieren zullen oogenblikkelijk na derzelver afgave aan hel bureau van den tweeden secrelaris-generaai worden onder- zocht en nagegaan, or bij dezelve ook eenige poincten voor- komen, welke onmiddelijk dispositie vereisschen en tot de generale rescriptie niet kunnen worden uitgesteld.
Alle de voorschreven poincten zullen, zoodra mogelijk, worden samengetrokken, met onderscheiding van die genen, welke tot militaire zaken, die der marine en hooge politie behoren, en van anderen, welke, tot de civiele regeering en directie be- trekking hebbende, bij het ligchaam der hooge regeering te huis hooren, om voorts door den secretaris-generaal aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter dis- positie te worden aangeboden.
De aanschrijvingen, gerigt aan den directeur generaal van 'sKonings flnantien en domeinen, zullen, nadat dezelve op het bureau zijn geregistreerd, terstond aan denzelven worden ter band gesteld, met bijvoeging van zoodanige bijlagen en ex- tracten, als met voorkennis van zijne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal zullen worden geoordeeld tot de generale directie te behoren.
De directeur-generaal, op de gedagte papieren zijne consi- deratien aan den Gouverneur Generaal hebbende medegedeell, doet met hoogstdeszelfs voorkennis daaromtrent de noodige voorstellen aan de hooge regeering, rigtende na de besluiten, die daaruit voortvloeijen, of na de onmiddelijke dispositien van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal het antwoord in op de bij denzelven ontvangen brieven en. papieren, welk antwoord of rescriptie hij weder overbrengt op het bureau van zijne excellentie den Maai*schalk en Gou- verneur Generaal, onder cachet volant, ten einde, benevens de overige ter verzending in gereedheid gebragte papieren, ten fine van expeditie te worden afgegeven aan het bureau van den eersten secrelaris-generaai.
Na het afdoen dier zaken, welke onmiddelijke dispositie vorderen, zal de secrelaris-generaai zich occupeeren met het
Digitized by
H. W. DAENDELS. 733
formeeren der poincten, welke tot de gewooDe, jaarlljksche rescriptie naar de buiten-kantoren bebooren.
Bij het formeeren dezer poincten van rescriptie zal worden in acht genomen, dat ieder van dezelve werde gebragt onder dezelfde hoofddeelen en gesteld in dezelfde order, waarin zij door de ministers bij hunne respectieve aanschrijvingen zijn voorgedragen of anderzins zullen worden bevonden te behoren ; en zal daarbij ten nauwkeurigste worden gelet, dat ieder dezer poincten uit de vaste en permanente orders omtrent de buiten-kantoren, de besluiten der hooge regeering en de gedane aanschrijvingen van hier, zooveel mogelijk, worden geillucideert en geprepareerd om aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter decisie te kunnen worden voorgedragen.
De gedachte poincten van rescriptie, invoege voorschreven gecoliigeerd en in gereedheid gebragt, zullen door den secre- taris-generaal aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter dispositie worden aangeboden en de daarop gevallen besluiten in margine van dezelve worden genoteerd, met bij- voeging van alle zoodanige zaken, als hoogstgemelde zijne excel- lentie zal oordeelen, dat ter gelegenheid der rescriptie naar de respectieve buiten-kantoren bebooren te worden aangeschreven.
De secretaris-generaal zal zorgen, dat deze poincten met de daarbij gevoegde elucidatien tijdig genoeg aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal worden overgegeven om, wanneer bij dezelve eenige moglen voorkomen, die, óf ter decisie aan de hooge regeering voorgedragen, óf ter be- antwoording aan den directeur-generaal worden gerenvoijeerd, deze decisie en beantwoording zonder vertraging der generale rescriptie kunnen worden ingewacht, om voorts bij de overige poincten te worden gevoegd.
Uit de voornoemde marginaale en verdere dispositien van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, met de daarbij gevoegde besluiten der hooge regeering, zullen voorts de generale aanschrijvingen naar ieder buiten-kantoor worden geformeerd en in gereedheid gebragt, dié
Digitized by
734 1809 M. W. OAENOELS.
Toor Ambon, Banda, Ternaten en Timor niterlyk voor het begio van de maand December;
voor Maeasser voor hel begin van de maand Januarlj; • Palembang » » » » » » Julij, en die » China en Japan uiterlijk voor het begin van de maand Janij.
De rescriplien, zoodra deielve in gereedheid gebragt zijn, zullen door den secretaris generaal aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter approbatie worden aangeboden.
De behandeling van alle militaire zaken, voor zooverre de buiten-kantoren betreft en het doen van aanschrijvingen nopens dezelve, zal blijven op den tegenwoordigen voel en zijn van het departement van den chef van den generalen staf; met dien verstande nogtaos, dat de gedachte aanschryvingen, voor zooverre de prefecten, gezaghebbers of resideuien aangaat, door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal geteekend en alle dep^^ches van den chef van den generalen staf onder cachet volant op het bureau van den eersten secretaris-generaal ter verdere expeditie zuilen moeten verorden overgebragt.
Ter verzekering eener prompte expeditie van de papieren, zoo naar Holland, als elders, buiten deze coloniên gedestineerd, zal aan het bureau van den eersfen secretaris-generaal door den kolonel en commandant der haven en den sabandhaar tijdige kennis virorden gegeven van alle scheepsgelegenheden, welke zich ter verzending opdoen.
De secretarissen-generaal zullen zich niet behoeven te be- moeijen met het opmaken der actens van aanstellingen voor de civiele ambtenaren, maar zal ingevolge de jongste orga- nisatie de zorg daarvoor blijven gedemandeerd aan den eersten gezworen klerk ter secretarie der hooge regeering, aan wieo ten dien einde van alle aanstellingen, die onmiddelyk door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ge- schieden, tijdig moet worden kennis gegeven.
Gemelde eerste gezworen klerk zal daarentegen zorgen»
Digitized by
H. W. OAENOEL8. 735
zoowel als de secretaris der hooge regeering, dat alle pa- pieren, die zij te verzenden hebben, in tijds ter expeditie worden overgebragt op het bureau van den eersten secretaris-generaal. Zie ook 9 Augustus 1809.
1 Junij. Maatregelen in hel belang van de generale rekenkamer en van het innet^ van prelensién ten be- hoeve van den Lande,
Is goedgevonden:
primo: den ontvanger-generaal der domeinen en den eersten suppoost van het generale directie-kantoor te gelasten 's maan- delijks aan de generale rekenkamer over te geeven een extract uit hunne, kassa- en contra-kassa-boeken, met speci- lique opgave tevens van alle in ieder maand nog onvoldaan en agteratallig geblevene pachtpenningen en ordonnantiên, volgens de door hun gehouden conrrontatie ; en
secundo: den advocaat-fiscaal van Indi^ te autoriseeren en, voor zooveel des noods, te gelasten om alle zoodanige debiteuren, als hem door de generale rekenkamer welmeld zullen worden opgegeven in betaling ten agteren te zijn, op grond van zoodanige opgave onmiddelijk tot de voldoening te constringeeren, zonder daartoe met de nadere of speciale bevelen van deze regeering gemunieerd te worden.
1 Junij. Toekenning aan den kerkeraad der hervormde gemeente te Batavia van 5 rijksdaalders ^sjaars voor ^ boekbinders-loon.
1 Jung. Bepaling, dat de kerk-gerechtigheid op hei begraven van lijfeigenen door den koster in koperen munt geheven en verantwoord zoude worden.
1 Jong. Bepaling, dat de afscheep van specerijen moest geschieden door de administrateurs, ten overstaan van de administrateurs-generaal.
Vroeger werden voor dien afscheep speciale gecommitteerden benoemd.
Digitized by
V
736 lÖOö H. W. OAENDEL8.
1 Junij. Slaking der verstrekking van azijn aan zieke slaven.
Zulks was een gevolg van •de groote veranderingen, die »dit vak [geneeskunde] heeft ondergaan".
1 Junij. Bepaling, dat aan elk kettingganger, boven zijn rantsoen^ maandelijks 10 stuivers voor kost-penningen zonden worden uitbetaald.
Onwettig was zulks reeds gedaan en Daendels oordeelde het »een hardigheid dit faveur aan deze menschen te ontnemen".
1 Junij. Staking der uitbetaling van^'blok- en sluit^geld^ aan cipiers en hunne substituten.
Vermits zij »door den Lande gesalarieert'* werden, hadden zij geen recht «voor ordinaire diensten extra-betaling te •vorderen'*.
1 Junij. Afschaffing van het verstrekken van rantsoenen of geld aan ambtenaren, die in dienst van Batavia naar eenige andere plaats gezonden werden.
Door de veranderde omstandigheden kwam dit, volgens Daendels, »niet meer te pas".
-^ Junij. Wijziging van het bepaalde op -j- Augustus 1(557 nopens het aangeven van gekwetste personen.
Is goedgevonden en verslaan, in stede van de by placcaat van den T^ Augustus 1657 gestelde boete van rd'25 op het verbinden van gekwetsten, zonder dat daarvan dadelijk aan de justitie worde kennis gegeven, dezelve als nu te bepalen op rd* öO voor de eerste en tweede reise, te verbeuren door chirurgijns in dienst van den Lande en ook particuliere, tot dat vak geadmitteerd, doch op rd' 25 voor die geenen, welke
Digitized by
1dÖ9. H. W. 0AeNDEL8. 757
niet als chirurgyns zijn gequalificeerd, en arbitraire correctie voor een derde verzuim, hetwelk zal worden aangetoond door een zoodanige, welke een gekwetste verbind en daarvan geene dadelijke kennis geeft aan den officier, onder wiens jurisdictie hy sorteerd, te zyn begaan; met dien verstande echter, dat zulks zich zal bepalen tot die genen, die binnen de posten der stad of de jurisdictie van den bailluw domicilieeren en dat door die geenen, die in de jurisdictie van den drossaard der Balaviascbe ommelanden woonen, op gelyke poenaliteilen dadeiyk zal moeten worden kennis gegeven aan de mandadoors der naastby gelegene campongs, die daarvan ten spoedigslen rapport zullen moeten doen aan den drossaard of den naby gelegen schout, op verbeurte van een geUJke straf voor ieder maal, dat zy zullen overtuigd worden hierin nalatig te zyn geweest.
-^ Junij. Voorschrift nopens het bevaarbaar maken van rivieren, slooten en publieke waterleidingen.
Is goedgevonden en verstaan :
Ten eersten: enz.;
Ten tweeden : de gemeente by billet te waarschouwen, dat allen en een iegeUjk, die met zyne landen en tuinen aan rivieren, sloten of gemeene water-leidingen belend, voor zoo- verre zyn terrein zich uitslrekt, dezelven binnen den tyd van vier maanden na de publicatie van alle ruigtens, struiken en hoornen zal moeten opruimen en, zooveel doenUjk, bevaarbaar maken, mitsgaders de eigenaren der landen, waarop de boomen zoo na aan de rivieren staan, dat zy gevaar loopen van daar in te storten, dezelve zullen hebben om te bakken en daar ter plaatze, waar nog geen zware boomen geplant zyn, dezelve niet zullen mogen worden aangeplant, als op eene distantie van drie roeden van de rivier af, op poene, dat degene, die daarin nalatig wordt bevonden by de schouwing van Schepenen, zal verbeuren eene amende van rd" 25 voor de eerste maal en rd" 100 by moedwillige nalatigheid voor ieder, en dat
FLAIAAT-BORI OBBL XV. ^'J
Digitized by VjOOQ IC
738 IBOd. H. W. OAEN0€LS.
duarenboven hei in orée brengen Toor rekening t»n den nalatige door het collegie zal worden aanbesteed.
Ten derden: alsnog de instructie nopens de bandongans toot wijkmeesteren, geinsereerd ter resolutie Tan het ontbonden <x)llegie van Heemraden van den 27*" Februarij 171^ en van den navolgenden inhoud:
De ordinaire buurt- or wijkmeeslers zullen bij eene distincte notitie jaarl^s opgeven :
Art. t. Hoeveel bandongans of waterschuttingen in ieder v^k gevonden werden.
Art. 2. Wie daarvan eigenaars zijn.
Art. 3. Of dezelve van houtwerken, dan alleen van klei «n aarde zijn gemaakt.
Art. 4. Wanneer en hoedanig de eigenaars dier bandongans qualificalie hiertoe hebben ontvangen of in bet geheel niet.
Art. 5. Hoeveel roede zaaijland door ieder bandongang moet besproeid worden.
Art. 6. Wijders, welke en hoedanige bandongans na haar gevoelen zouden kunnen worden uitgespaard en door buren werden geholpen;
in de Hollandsche en Maleitsche talen te doen amiexeeren aan de gedrukte exemplaren van de iastructien voordewljk- meesters van den 16'" October 1685 en %5«" Julij 1686.
-^ Jnnij. Ti Ménage in den omslag lol hel vtgileeren i^tegén den smokkelliander.
h goedgevonden en verstaan : 1^ de tot nu toe bij den advocaat-fiscaal aangehouden schuit
als nutteloos af te schaffen en de daaraan geimpendeerde
ongelden te doen cesseeren; S® almede buiten onderhoud te stellen de twee kruisprauwen
van den Uinde, nevens de daarop geëmploijeerde personen,
welke bij den water-fiscaal zijn in dienst geweest; S* daar en tegen, als meer geschikt tot het waken tegen
den smokkelhandel, ten behoeven van den water-fiscaal
Digitized by
léoö. H. w. oACNbËLè. 7im
door den Lande te doen «anmafcen of approprieeren drie ptaiiweH koMeks of kleine prauw maijang, Ier groote van een half last, in derzrirer midden genaonteord met een één-ponder draaibas dan wel met twee a vier dooier- bussen op stoelen en bemand met vier koppen a rd 8 ieder, of voor de drie vaartuigen rd* 96 ter maand;
4^ Ie biijyen aanhouden twee sebuiten, als een voor den water-fiscaal om in persoon de rhede te kuimen viaiteeren en een voor deszelfs substituut om des fiscaals bevelen Ie executeeren, de eerste bemand met een juragai^ a rd^ 8 en tien roeyers a 6 ieder of 60 ter maand en de tweede, zijnde een jol voor den substituut, met een joeroemoedi a rd"^ 8 en vier gemeene a rd' 6 of 24 ter maand ;
5® het gelal kaffers bt) den wtler-tfiscaal, uithoofde van de noodzakelijkheid, dat derzelver getal in twee ploegen worden verdeeM, van zestien tot vier en twintig te ver- meerderen ;
6* met renovatie der placcaten en publicatien dezer regeering vanden-^Aprü 1796, 4- J"'» 1801, -f September 1802, 2S*° April en -j^Mei 1806 nopens den clandestinen uit- voer van goud en zilver, zoo gemuni als ongemunt, geêmaneerd, nader te statueeren, dat alle schuiten en andere vaartuigen, van welke plaatsen ook, boven, bij of beneden de Boom afvarende, waarin niet werkelijk de kolonel en kommandant der haven, een der fiscaals of de sabandhaar en licentmeester zich bevinde, zich 2uUen moeten submilteeren aan eene nauwkeurige visitatie aan de Boom, zoodat geen substituut or ander officieel bediende uit kragte van zijn ambt, zooals bevorens, naar de rhede zal mogen vertrekken zonder alvorens gevisi- teerd te zijn;
7® den sabandhaar en Licentmeester te qualificeeren om, by- aldien hij ter uitvoering van eenige commissien zich naar de rhede moet begeven, gebruik te maken van de schuit van den waler-fiscaal of zoo dezelve in dienst uiogt zijn,
Digitized by
740 1309. H. W. DAENOÊLd.
totdat einde eeoe schuit van de werf te vragen, welke aldaar evenals tot andere eindens wordt gereed gehouden ; en 8® voortaan alleen aan te houden: '
drie prauwen kolleks,
één zeil- of roeijschuit en
één jol voor den substituut van den water-fiskaal en daarop te laten dienst doen, als op drie prauwen kolleks, ieder 4 koppen of 12 in 't geheel, a rd* 8 per maand rd' 96
de zeil of roeyschuit, een juragan a rd' 8 per maand, tien roeygangers k vA* 6, 60 per maand . . > 68
de jol voor den substituut, een joeroemoedi, a rd^ 8 per maand, vier gemeene a rd* 6 por maand, rd^ 24 . • 31
en wyders aan den water-Oscaal voor ongelden toe te leggen als :
aan provisien, 's maandeUjks, gecalculeerd op 28 koppen a rd« 4 : 24 ieder » 126
en voor het onderhouden van voornoemde vaar- tuigen, mede calculatief berekend, 's maands, op. . . > 50
te zamen, 's maands rd' 372
of 'sjaars » 4464
-^ Junij. Maatregel legen heimelijken uitvoer van con- tanten.
Nademaal het ons noodzakeUjk is te voren gekomen, dat tot tegengang van den clandestienen uitvoer van contanten eenige nadere bepalingen worden gemaakt;
zoo is het, dat wy op den eersten dezer in Rade van Indien goedgevonden hebben, met renovatie der bevorens daartegen geëmaneerde orders, nader te statueeren, zooals gestatueerd wordt by dezen;
dat alle schuiten en andere vaartuigen, van welke plaatsen ook, boven, by of beneden de boom afvarende, en waarin niet dadeUjk een justitieele commissie, de kolonel en kom- mandant der haven, een der fiscaals of de sabandhaar en licentmeester zich bevind, zich zullen moeten submitteeren
Digitized by
180e. H W. OAENOEL8. 741
aan eene nauwkeurige yisitatie aan de boom; zoo dat het aan geen substituut of ander justitieel bedienden zal zyn geoorloofd om uit kragte van zijn ambt, zooals bevorens beeft plaals gevonden, naar de rhede te vertrekken zonder zich aan voorschreven visitatie Ie hebben onderworpen.
2 Junij. Aanteekening, dal volgens Javaansche wetten en gebtuiken geene poesaka*8 T>of cieraden van het regentschap'' voor schtüd konden worden verbonden.
2 Junij. Voorloopige regeling van hel iractement van den prefect ie Bantam.
Dit tracteraent werd bepaald op 8,000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars, nevens het genot van zoodanige voordeelen, als nader zouden worden bepaald, »met afschafiSng van alle «zoodanige, indirecte winsten, als tegens de inrigtingen, onlangs
€p Java gemaakt, en de daarbij bepaalde behandeling van »den inlander zouden strijden*'.
5 Junij. büijving van het gewezen regentschap Wiradesa bij dal van Pekalongan.
In overweging genomen zijnde de lijsten der dessas bevol- king en der bewaterde rijst-velden, zoowel van het gemor- tificeerde regentschap Wiradessa, als van dat gedeelte van Paccalongang, hetwelk als een equivalent daarvoor aan het regentschap Batang zoude worden afgestaan, en daarbij ge- bleken zijnde, dat, hoe zeer Batang daarbij bevoordeelt wordt met 68o vermogende huisgezinnen, welke rd Sp' 660 : 1 : 8 meerder betalen dan het getal van Wiradessa in het door dezelve opgebragt werdende hoofdgeld, daartegens echter opweegt de 221 74 jonken rijstveld, welke Wiradessa meerder aan Paccalongang aanbrengt, dan door dezelve aan Batang afgestaan werden, welke, tegens de iutrinsieque waarde van rd' Sp' 5 per jonk berekend, uitmaken een montant van rd' Sp' üBSV* en dus ruim de voormelde rd' 660 : 1 : 8 balan- cecreu;
Digitized by VjOOQ IC
742 1809. N. W. DAENOELS.
en ai verder overwegende, dat, hoeseer Balasg daarbij ook nei 68K yermogeDde buiegezimieB bevoardedd woréi boveo die Tan Wiradeeea, daarbij in aanmerking dient genomen te worden, dat Paccalongang daarentegen weder 447K venno- gende huisgezinnen van Wiradessa ontvangt, terwyl deate daarentegen maar 3842 dusdanige aan Batang afslaat, waarvan de regent van Paccalongang door een goede directie meftertyd een goede partij trekken kan;
is besloten, dat het voormalige regentschap Wiradessa, alsnu bij dat van Paccalongang gevoegd, voortaan onder het regentschap van Paccalongang zal begrepen worden, terwijl daarentegen aan bet Oi»steliJke gedeelte van het regentschap Paccalongang zoodanige dessa's bij hei regentschap van Batang zullen worden gevoegd, als op de hier annexe lijst (') vermeid slaan en blijken te bevatten de daarbij opgegevene 245S vermogende huisgezinnen en tS^8 jonken rijst-land en waar- door de grensscheiding van het regentschap Batang alsnu zal geformeerd worden door de Westelijkste limileB van de dessa's :
Dinasrie Wono Troeno,
Padaharan,
Dikoro Noijo,
Soerantakan,
Karang Malang Makie, » Proijo, • Loemie,
Wono Salam Garang, » Djatag, » Djannie,
Lekoor Kramoe,
Kaboejoettan Singkim,
» ProlJo Troeno,
Wiro Warie Djonollo,
Pagandan Nollo Patli,
(*} Deze lysl U niet aangelroffeo.
Digitized by VjOOQ IC
- M. W. OAENDEL8. 743
Poetjang Singo Merto,
Kali Salak,
Pakembangan,
Wono Sarie Noyo Troeno,
Sambaig Poetro Wongso»
Wielo Noijo Prono,
Gindiiig Kateataog,
- Toeogo Kwarang* Lekor Tjole Gomo, Djoemblafiigan Siogo Nollo,
• Prono Ojiwo, Baloenda Proijo Wongso;
gerekend van de Noordelijkste dessa, genaamd Oinaarie Woao TroenOy gelegen aan de Oostkant Tan de riTier Baros, welk riviertje de groote heereweg van Batang na Paccalongang circa 25 a 30 roeden bewesten paal 61 doca*sniJd, of tot aan de Zuidelijkste dessa, genaamd Baloendo Proyo Wongso, gelagen aan de Oostkant van het riviertje Welo.
3 Junij. Ver hooging tmn hei Iraclemeni der inlandsche officieren bij de rijdende ërlillerie.
Zt)Be excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in consideratie genomen hebbende, dat de inlandsche officieren van de rijdende artillerie door het onderhouden van paarden en montering-stukken meerdere depenses dan de inlandsche officieren blJ de artillerie te voet en infanterie te doen hebben ;
heeft besloten hun tractement te verhogen met rd* 15 per maand, zoodat de eerste luitenants zullen genieten, in stede van rd" 40, rd* 55 en de luitenants, in stede van rd* 30, rd*45 per maand.
En, daar de uitbetaling dezer verhooging ook bereeds sedert de maand Juni 1808 Ie Samarang in werking gebragt is zonder echter door een besluit bekragtigd te zijn, heeft boogst- dexelve mede goedgevonden deze verhooging sedert dien tijd goed te keuren.
Digitized by
744 1809. H. W. OAENOEL6.
3 Junij. Tarief voor de beialit^ van paarden en koelVs, aan reizigers verstrekt.
Is besloten de betaling Tan de battoors en paarden, welke aan ambtenaren, die permissie bebhen om over land te reizen, in sommige speciale gevallen boven de bepaling worden toege- staan of ook wel aan particuliere personen, de voorschreven permissie obtinerende, worden geaccordeert, te roeien, als volgt:
voor een heeren rij-paard of zoogenaamde koeda aloes vyf stuivers, zilver geld, per paard of vijftien stuivers per ieder uur gaans;
voor een paard voor de bediendens of koeda gladdak een en een balve stuiver, zilver geld, per paal of vier en een halve stuiver per ieder uur gaans;
en eindelijk voor iedere battoor een halve stuiver per paal of zes duiten per elk uur gaans.
En zal hiervan worden kennis gegeven aan den ridder en gecommitteerde tol de verdere introductie der organisatie van Java's Noord-Oostkust, van Braam, aan den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden en aan de prefecten van Cheribon en de Cheribonscbe Preanger-regentschappen ; met last, respective, om een ieder in zijn ressort de voor schreven bepaling door affixie van billetten aan een iegelijk ter kennisse te brengen.
5 Junij Oprichting ie Batavia van een hospitaal voor gonverncments lijfeigenen en kettinggangers.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking hebbende genomen het gering getal gou- vernemeuts lijfeigenen en ketlinggangers, welke thans ten dienste van het gouvernemeiil worden geëmploijeerd ;
besluit om de houten lools, welke tot het verplegen der gou vei nemen Is slaven in hel hospitaal op Weltevreden is iiigerigl, op de uienageusle wijs met het hout uit den af- braak van oude, gesloopt wordende gouvernements gebouwen
Digitized by
1809 H. W OAENOEL8. 748
in tweeën te doen afscheiden, te repareeren en te doen ap- proprieeren ter verpleging der zieke gouyernements lijfeigenen en kettinggangers.
6 Junij. Opdracht op den drossaard der Bataviaschc ommelanden van hei opper4oezicht over de tolheffing op de pasar^s in die ommelanden, voor zoo vele deze gelegen uniren bniten het rechtsgebied van hel collcgie van Schepenen.
Zulks geschiedde met wijziging van art. SS der instructie voor het collegie van Schepenen (13 Maart 1809) ter voor- koming van geschillen over de «judicaturc" lusschen dat collegie en den drossaard.
6 Junij. Publieke verkoop van de gebouwen^ enz., be- hoorende lol de post, de Kwal.
6 Junij. Gelijkstelling van het opvat4oon voor gedeser- teerde zeevarenden en Umds-slaven aan dat voor militaire deserteurs.
Op 5 Oclober 1809 is het vorenstaande >gcêxtendeerd" tot gevluchte kettingangers.
6 Junij. Intrekking van de smids- en kuipers-winkel te Batavia
Voortaan zoude bij wege van aanbesteding het benoodigde aangeschaft worden.
9 Junij. Heglement voor de administratie der artillerie en wapenkamer te Batavia,
Art. 1. Erjzal te Batavia zijn een kapitein-commies der artillerie^ magazijnen, welkers toezigt^ en ^werkzaamheden zich zullen uitstrekken over alle artillerie-, wapenkamer- ea amunitie-
Digitized by
746 ^009. H. W. DAEHOEL8.
goederen te Batam^ in de forten rondon hetadre em tot GIrarftoD en bet Bantanuscbe inclasiTe.
Art. 2. Zijne werkzaamheden zullen ziju te ?erantwoorden en te onderhouden alles, wat tol de artillerie-, wapenkamer- en nmunilie-goedercn behoort; op de Torlen en batterijen in en buiten Bataria zal hij zig door de aldaar legende officieren en Tan de veld-artillerie door den commandant der mobile artillerie eene exacte inventaris en maandelijks een berigt van den staat der artillerie-, amunitie- en magazyn-goederen laten geven, waarna bij dezelve bij zijne boeken zal inneemen ; en met welke berigten hy zig verantwoorden zal.
Art. 5. Tot onderhoud en conservatie der goederen» onder zyne directe administratie gesteld, zal by, kapitein-commies, zorgen, dat de ijzere kanons, mortieren, boraben, enz., zoodra dezelve, ingevolge besluit van zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 6^ dezer, zullen zyn ver- plaatst, van hetroest werden gezuiverd ; dat daar toe de noodige instrumenten, voor zoover dezelve niet aanbanden zyn, werden aangemaakt; dat voorts al het yzer geschut behoorlyk met olie werde ingewreven, de affutage met een mengsel van djarak-olie en gebrande rotting aangestreken en dat vervolgens van drie maanden tot drie maanden alle goederen werden nagezien, gezuiverd en, zoo dikwerf noodig, met olie bestreken.
Art. 4. Zoodra er eenige hoeveelheid onbekwame goederen byeen vergaderd zal zyn, zal de kapitein-commies verplicht zyn by den commandant der divisie te verzoeken om eene commissie van artillerie ofTicieren tot visitatie van dezelve, welk verzoek door den commandant der divisie zal worden gesteld in banden van den commandant der artillerie, met last de voorschreven commissie te benoemen onder zyne surveillance.
Het schriftelyk rapport van welke commissie door den commandant der artillerie wederom overgebragt zynde aan den chef der divisie, zal hetzelve door laatslgemelden aan zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal worden aangeboden ter verdere dispositie.
Digitized by
H. W. DAENOELS. 747
Arl. 5. Alle zes mawdey zal de commandaftt der artillerie eeoe generale inspectie doen over alles, wat tot de artillerie betioord, en van zijne bevinding rapport doen aan het bureau van genie, artillerie en militaire niouvemeiiten.
Art. 6. In zijne werkzaamheden zal de kapiteiB-conimies indepeudettt zijn van den eommandant der artillerie en uit dien hoofde ook personeel voor zijne administratie verant- woordelijk zQa; doek zal gemelde commaadaol hei regt van inspectie daarover hebben e» de coounies verpligt zijn hem den toegang tot alles, zijne administratie betreffende, en aMe de gevraagde elucidatiiSn te geven ten einde na bevinding van zaken de rapporten of voorstalen ^arover aan zijne exeelleBtie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te kunnen doen.
Art. 7. Hel vervaardigen van gevulde of scherpe kardoesen, ernst en andere vuurwerkeu in bet laboratorium moetende geschieden, zal de commies daarmede niets anders te doen hebben als dezelve na de aanmaking in het magaz^n bij zijne boeken in te nemen en vervolgeus de beboorlyke zorge voor derzelver onderhoud te dragen.
Art. 8. De commies zal de boeken der artillerie zoodanig inrichten, als bij besluit «van z^jne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 21^° December 1808 is bepaald, en maandelijks een opgave van z^ne restanten inzenden aan 't bureau van genie, artillerie en militaire mouvementen.
Art. 9. Uitgenomen op directe order van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, den commandant der divisie van Batavia eu den chef van den generalen staf, zal de kapitein-commies gcene verstrekkingen of aanmakingen van goederen mogen doen, van wat natuur dezelve ook mogten wezen.
Art. 10. Boven het tegenwooi*dige getal van vier zullen voortaan geene prauwen of zoogenaamde Ijunia's ten dienste der artillerie worden aangehouden, doch in cas van benoodigd- heid van dezelve lot transport van artillerie goederen of anderzins zal daartoe door den kapitein commies de aanvrage a;in deu
Digitized by
748 1Ö09. H. W. OAENOELS.
commandcerenden officier worden gedaan, met specificatie, waartoe en Toor hoe lang dezelve worden gerequireerd ; en zal de commies alsdan, na bekomen fiat van den conmian- deerenden officier der marine, deze prauwen kunnen requireeren van de epuipagewerf tegens afgave der gefiatteerde ordon- nantie, welke tot verantwoording der gedane verstrekking aldaar zal blijven geseponeerd ; en van alle welke requisiten, voor en al eer dezelve woi-den ten uitvoer gebragt, mede zal worden kennis gegeven aan den directeur-generaal van 'sKonings finantiën en domeinen.
Art. 11. Alle afschepen van artillerie- en administratie- goederen naar Java, de Moluccos, etc. zullen geschieden in presentie van twee, daartoe door den commandant der divisie benoemde officieren, waaronder ten minste een kapitein der artillerie, die aan gemelden commandant een schriftelijk rapport zullen indienen van den slaat, in welke deze goederen zijn afgescheept.
Art. 12. Wanneer daarentegen eene quantiteit artillerie- of amunitie-goederen van elders word aangebragt en de staat, waarin zij zich bevinden, niet overeenkomt met die, welke in de geleidebrief, factuur of anderzins vermeld staat, zal de commies dezelve niet mogen ontvangen als na daarvan aan den commandeereuden officier rapport gedaan te hebben, die alsdan twee officieren der artillerie zal coramitteeren om den staat van deze goederen te verifieeren en daarvan schrif- telijk aan hem rapport te doen, van welk rapport mede een afschrift als voren aan den directeurrgeneraal van 'sKonings flnantién en domeinen zal worden overgelegd.
\rt. 13. Alle tarieven nopens te doene verstrekkingen en gepermitteerde arschrijvingen worden bij dezen verklaard te zijn vervallen, zullende voortaan bij aanmaking of reparatie van goederen geene andere spillagiön of afschrijvingen worden gevalideerd, dan voor hetgeen werkelijk verbruikt of verspilt is; en zullen ten dien einde bij aanmakingen of reparatien van eenig belang de benoodigde ma(erialen en ijzerwerken daartoe worden verstrekt ten overstaan van twee gecom-
Digitized by
- H. W. 0AEN0EL8. 749
mitleerde officieren der artillerie, door den commandant der divisie daartoe te benoemen, en ten overstaan van dezelfde commissie wederom worden vertoond en ter schale gel^d, nadat dezelve bewerkt en gereed zijn om in elkander te worden gezet, wanneer na de bevinding dezer conmiissie de afschrijving der geledene spillage en verbruikte materialen door den kapitein-commies bij de boeken zal worden gedaan op grond van een rapport der voormelde gecommitteerden, geOatteerd door den commandant der divisie, waarvan bet dubbeld onder den commies tot zijn verantwoording zal blijven berusten en nevens zyne boeken tot justificatie aan de generale rekenkamer worden overgelegd.
Art. 14. Met intrekking van den post van boekhouder bij de artillerie zal de commies zelve voortaan verpligt zijn zijne boeken volgens de nieuwe wijze te houden ; doch wordt aan denzelven toegestaan voor het noodige schrijfwerk in zijne administratie een klerk op een tractement van rd* tagtig smaands.
Art. 15. Het personeel in deze administratie en de trac- tementen, aan hun toegestaan, zullen bepaald zijn, als volgt:
1 kapitein-conmiies per maand rd' 450
1 schrijver of klerk • » » 80
1 Europeesch bombardier » > > 40
1 . » > . » 30
2 inlandsche christenen, ieder > » > 16
voor het onderhoud der artillerie-goederen :
2 sraits, ieder rd» 30
4 timmerlieden, ieder » 30
het kostende van
^5 Chineesche coelies, ieder tegens » 10
en voorts lot het repareeren van balancen, brand- spuiten, het maken van sloten, welk werk bij aanbesteding auu de Chinezen niet kan worden toevertrouwd :
3 a 4 inlandsche christenen en
3 a 4 lijfeigenen, welke thans op de werf dienst doen. Verdei-s zuUcn de 2 Europcesche bonibardiers en de in-
Digitized by
7t$0 ^^^' H. W OAENOÊL6.
landsdM ehristenen genieten 40 tt rijst, de eepstgemelden 3 kan en de laatstgenielden 1 kan arak, 5 % zout en 2 kan Jcbpperoly, ieder, 's maandelijks.
Art. 16. De jaarlyksche Terstrekkingen aan den kapkein commies worden )»epaald als volgt: 4 riemen klein formaat papier, 4 bossen penne-scbaften, 190 kannen lamp- of klapperolij voor de smüswerkea, 3 vaten Javasche talk tot onderhoud der affuit-assen, 1000 kannen teer of bij gebrek daaraan djarak-olij tot smeering der affutage, ^ maal 'sjaars. 74 vat harpuis tot het soldeeren der blikken gereedschappen, het inwendig voorzien van bomben, grenaten, etc. 24 verfkwasten, 24 rotting-manden in soort, IS bossen l>eBems voor hel magazijn. Alle vorige royementen, tarieven en bepalingen betrek- kelijk de artillerie worden hiermede voor vervallen verklaard, reserverende z^ne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal aan zich om hierin zoodanige alteratie enamptiatie te maken, als zal worden bevonden te behoren.
9 Junij. Reglement voor het atelier van reparatie.
Art. 1. Het personeel in het alelier van reparatie zal voortaan bepaald zijn, als volgt:
1 baas op een maandelijks tractement van rd' 100
1 schrijver dito ■ 40
2 Europesche geweermakers, ieder a 2.»> rd* 'smaaüds » 50
3 inlandsche christenen è 15 rd* ieder • 45
16 inlandsche geweermakers a 12 rd' ieder » 192
4 schaftenmakers a 12 rd» ieder » 48
3 koperslagers • » » » »' 36
3 lederwerkers » » » » » 36
33 koppen in het geheel, kostende *8 maands .... rd' 537 De twee Europeesche en drie inlandsche christenen zullen
Digitized by VjOOQ IC
tdOd. H. W. OAENOÊLd 7^1
ilaarby geoieleu 40 ü rijst, de eerstgemelde drie kannen en de laatstgemelde een kan arak en twee kannen el^, ieder, maandelijks.
Art. % De sclirijTer zal Yoortaan, in plaats van een boek- houder, onder toezicht en directie van den baas, de boeken houden; de baas-opzichter van het atelier doet dagelijks rapport van zijne verrigtingen van den vorigen dag aan den commandant van de artiUerie en deze wekelijks aan den chef der divisie, die wederom maandelijks van dezelfde verrig- tingen een rapport indient aan het bureau van genie, artiUerie en militaire mouvementen.
Art. 3. Het atelier van reparatie zal staan onder de inspectie van den commandant der artillerie, die gehouden zal zijn voor de goede orde en de behoorlijke naarkoming van dit reglement te zorgen.
Art. 4. De wapenen der corpsen, welke, hier in garnisoen zijnde, ter reparatie aan het atelier worden afgegeven, zullen voortaan niet meer bij de boeken van de wapenkamer worden ingenomen, maar op een afzonderlijk l)oek bekend gesteld worden, zoodat tusschen deze wapenen en die, welke in de wapenkamer behooren, geene confusie kan ontstaan.
Art. 5. Alle wapenen, welke door de corpsen ter reparatie worden gegeven, zullen een briefje op de kolf vastgehecht hebben, op welke hunne defecten bekend gesteld zijn; de baas blyft verantwoordelijk, dat deze briefjes gedurende de reparatie er niet afgenomen worden.
Art. 6. Wanneer zoodanig wapenstuk weder terug ge- haald wordt, zal de geene, die daarmede gechargeert is, de briefjes moeten nazien en zich moeten overtuigen, dat de daarop vermelde defecten waarlijk en geheel en al afgeholpen zijn, terwijl de commies van het artillerie-magazijn op gelijke wijze zal handelen met de wapenen, welke uit het magazijn naar het atelier van reparatie zullen worden gezonden.
Art. 7. Op de spillage van het yzerwerk en koper zal een nader tarief worden bepaald, zullende echter al, hetgeen daar beneden wordl uitgcwouueu, aan den Lande worden
Digitized by VjOOQ IC
i}i^ lÖOé. H. W. DAÉNOËtè.
verantwoord; en zal de kolonel Wienrich gechargeerd syn met het ontwerpen van dit tarief.
9 Junij. Reglemenl voor de kruilmolem ie Batavia.
Art. 1. Het personeel in de kruitmolens zal bestaan in: Europezen :
1 baas a 200 rd' 'smaands,
2 nieesterknegls a 50 rd' 'smaands, ieder 18 kruitmakei*s » 20 • » »
Gouvemements slaven :
1 baas molenmaker a 2 rd% koper geld/s maands 7 molenmakers-leerlingen » l'/i ■ • • •
ieder,
2 steenhouders » l'/a ■ ■ • ■ ieder,
20 kruitmakers • 12 > > • »
ieder. Huurlingen :
1 kuipers jongen a 15 stuivers daags.
De 18 Europesche kruitmakers zullen daarenboven ge- nieten 40 ft rijst, 3 kan arak en 2 kannen olij.
De gouvernements-slaven zullen 40 S rijst, 3 tt zout en 1 kan arak 's maands, ieder bekomen ; en voor hen alle zal een halve groole vaam brandhout 's maands en jaarlijks aan ieder twee maal een gewone kleding verstrekt worden.
Art. 2. Voor de kruitmolens zuUen alle maanden de vol- gende verstrekkingen geschieden, als:
20 kannen lampolij
2 ponden katoen
10 bossen bindrotting voor de emmers, putzen, etc., etc. 15 fi Javasche talk
6 vadem hout van 5 voet hoog en 6 voet lang tot het stookeu van de kachel in de kruitstoof. Alle de andere, tot hiertoe gebruikelijke verstrekkingen zullen voortaan cesseren, zullende de reparaliën door den baas
Digitized by VjOOQ IC
léOÖ. H. W. ÖAÊNOELS. 783
aan het departement der genie aangevraagd en daartoe de boven toegestane 8 molenmakers geêmploijeerd worden.
Wanneer de salpeter gerafineerd wordt, zal de order daartoe tevens een autorisatie behelzen om het noodige hout volgens eene vaste proportie, nader te bepalen, daarvoor te eischen; en als het een of ander instrument onbruikbaar is geworden, zal de verstrekking of aanmaak van nieuwen blJ het maan- delijks rapport moeten aangevraagd worden.
Art. 3. Tot het fabriceeren van kruit zal de baas van de kruitmolen de volgende proportien in agt nemen :
voor ieder satz van 50 ponden als:
38 « salpeter 47a ■ zwavel 7V2 » houtskolen.
Art. 4. De ondervinding bewezen hebbende, dat bij de verwerking der ingrediënten tot kruit een verlies plaats vind, zoo wordt voor hetzelve zeven percent toegestaan en bepaald, 't welk de baas voortaan zal mogen in rekening brengen, mits hel meerdere ten voordeele van den Lande innemende.
Art. 5. Dan, zoodra zijn kruit de proeve niet houdt o( dat de qualiteit daarvan door vermenging van meerdere houtskolen of anderzins verminderd bevonden wordt, zal de baas als aan kwade trouw schuldig ten rigoureuste tot afschrik van anderen gestraft worden.
Art. 6. De kruit-proeve zal geschieden in presentie van den commandant van de artillerie en van den commies en bestaan om met een mortier van 6 duim en een lading van 6 lood kruit met een elevatie van 45 graden een ijzeren kogel van 29 pond te werpen, met hel kanon-kruit op eene distantie van ten minsten twintig roeden Rhijnlands, met fijn kruit op eene distantie van ten minsten zeven en twintig roeden Rhijnlands.
Art. 7. Het kuipen van het kruit in de vaten en het wegen zal geschieden in presentie van den commies, welke dadelijk na de ontvangst voor deszelfs gewigt en voor de qualiteit zal moeten instaan.
fLAIAAT-BOKR UMI. XV. r^ ^^ l
Digitized by VjOOQ IC
7K4 1809. H. W. OAENOELd.
Art. 8. Wanneer er ruwe salpeter of zwavel wordt aange- bragt, zullen er twee ot&cieren der artillerie door den conunan- dant der artillerie, op last van den commandant der divisie» worden benoemd om volgens den gebruike in hunne presentie een gedeelte van dezelve te laten raOneren, zullende na de proportie der spillage, welke op dit gedeelte is geleden, de geheele hoeveelheid bij de boeken moeten worden verantwoord.
Art. 9. Tot het rafineren van duizend ponden salpeter wordt toegestaan:
acht vijf en twintigste gedeelte van een pond potasch;
vier en twintig vijf en twintigste gedeelte van een pond aluin ;
zes vijf en twintigste gedeelte van een pond Spaansch groen ;
en een kan wijn-azijn.
Tot het rafineren van vijf honderd ponden ruwe zwavel wordt toegestaan:
acht kannen klapper-olij ;
Voorts zal ieder vaam kruithout van 6 voet hoog en IS voet lang voor 2S0 ponden kolen gerekend worden, waarvoor zal worden gevalideerd rd' 13 per vaam.
Art. 10. De commandant der artillerie zal inspecteur zijn der werken aan de kruitmolens en maandelijks rapport doen aan den commandant van de divisie.
Art. 11. De baas van de kruitmolens zal zijne administratie inrigten naar het hierbij gevoegd model (') en maandelijks een opgave van zijne restanten en van zijne verrigtingen inzenden aan het bureau van genie, artillerie en militaire mouvementen.
Art. 1% Alsmede aan de generale directie en aan de generale rekenkamer, ingevolge het gestatueerde voor alle comptabelen om de drie maanden.
9 Junij. Reglement voor het laboratorium te Weltevreden.
Art. 1. Het laboratorium staat onmiddelijk onder de di- rectie van den commandant der artillerie.
Art. 2. Wanneer er werkzaamheden voor H laboratorium zijn, zal dagelijks een kundig officier der artillerie gecom-
(') ISiel aaogalroffiMi.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDCLé. ^Mt
mandeen worden om het opzicht over deze werken te hebben.
Art. 3. Er zullen aan het laboratorimn twee Europeeeche bombardiers en twee kanonniers geattacheerd zijn, die van de overige diensten vrij zullen wezen; wanneer er grootere werkzaamheden te verriglen zijn, zal men daartoe dagelijks manschappen uit de aanwezige artillerie commanderen, wdke boven hun ordinaire gage zullen genieten eene toelage:
1 bombardier, 's daags rd* — : 24
1 kanonnier, » • — : 6
Art. 4. De werkzaambeden in het laboratorium bestaan in het aanmaken van alle amunitie, zoo voor de artillerie, als infanterie, als ook het aanmaken der ernst- en andere vuur- werken; de commies der artillerie-magazijnen zal daarmede niet verder te doen hebben, als bij het reglement nopens de administratie der artillerie bepaald is.
Art 5. De benodigdheden tot aanmaak van het in vorig artikel genoemde zullen door den commandant der artillerie op last of qualificatie van den chef der divisie uit de artil- lerie-magadjnen verstrekt en zoodanig verantwoord worden, als in bet bijgevoegd model van maandelijksche specificatie (^) is aangewezen; zullende de commandant der artillerie mede verpUgt z^n van alle de in deze administratie verwerkte en aangemaakte goederen behoorlijk te doen boekhouden om, evenals van alle andere administratiën, aan de visitatie der generale rekenkamer te worden onderworpen.
Art. 6. De commandant der artillerie zal, zoodra er werkzaamheden in het laboratorium zijn, dagelijks van het- geene den vorigen dag verrigt is, rapport maken aan den commandant der divisie en op het einde der maand eene opgave van zijne verrigtingen en restanten aan zijne excel- lentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal inzenden.
Art. 7. Alle uitgeleverde ammunitie uit het laboratorium lal moeten gemerkt worden met het jaargetal, wanneer hetzelfde is aangemaakt, en den naam van den bewerker, terwijl
('/ iNiei MDgetroffen.
Digitized by VjOOQ IC
7S6 1609. H. W. DAEINIDELS.
de conmies alle gelaboreerde ammunitie eo emst-vuurwerken open zal ontvangen en voor het caliber na den ontvangst alleen verantwoordelijk zijn.
12 Junij. Verkoop van rijsl van Regeringswege ie Batavia.
Is goedgevonden en verslaan president en Schepenen te qualificeeren en, voor zooveel des noods, te gelasten een com- missie uit hun midden te decerneeren om dagelijks, def^ morgens van agt tot elf uren, de Zon- en feestdagen alleen uitgezonderd, tot den verkoop van rijst in het graan-magazijn te vaceeren en aldaar te verkoopen tot een honderd koijangs 's weeks, waaronder gerekend het gedeelte, dat ingevolge besluit dezer tafel van den 5**° Maart laatstleden aan de schamele gemeente tegen vastgestelde prijzen wordt verkogt ; onder bepaling, dat de rijst voor een ieder Ie bekomen zal zijn op persoonlijke aanvrage dan wel een briefje van den kooper of van zijnent- wegen, en verkogt zal worden van een tot een zestiende koijang inclusive tegen directe betaling van een honderd rijksdaalders, papieren geld, de koijang, welke door gedachte commissie van Schepenen aan den Lande zullen moeten worden verantwoord, en ieder koijang bovendien bezwaard met twee en dertig stuivers voor koelie-gelden; met qualificatie voorts op den administrateur in het graan-magazijn om iemand van zijnentw^en bij dien verkoop te doen vaceeren.
Op 11 Augustus 1809 is goedgevonden, dat «boven de •bepaling van rd» 100 voor iedere koijang, rd» 2 aan koelie-
loon" zoude worden betaald.
12 Junij. Permanent verklaring van de presidenten en leden van de collegien van Weesmeesteren, commissarissen van huwelijksche en kleine gerechtszaken en Boedel^ meesteren, alsmede van de regenten der godshuizen te Batavia.
Hierdoor verviel o. a. de jaarlijksche voordracht door het collegie van Schepenen.
Digitized by
H. W. OAENDELS. 787
12 Junij. Aanstelling oan een boekhouder bij het collegia van Schepenen.
Het Iractement van dien boekhouder werd bepaald op 130 rijksdaalders 's maands, te betalen uit de stads-kas.
12 Junij. PrijS'bepaling van noten-muskaat en nagelen.
De prijs der noten werd verlaagd tot 2:12 rijksdaalders, zilver geld, het pond, betaalbaar in papier met de bepaalde agio; die van nagelen bleef op 50 stuivers, zilver geld, het pond, mede betaalbaar met de bepaalde agio in papieren geld.
Vermits de •jonklieden" geene noten en nagelen voor boven- staande prijzen wilden koopen, moesten die prijzen op 14 Julij 1809 verlaagd worden tot 2:6 rijksdaalders en tot 40 stuivers. Eenigen tijd later zijn de voorwaarden nog een weinig voor de koopers verbeterd.
12 Junij. Bekendmaking, dat de aan de gemeente ver- kocht tvordende koffij, peper en specerijen betaald moesten worden met zilver geld, dan tvel met papieren geld, volgende daarbij de telken maande door de Regering bepaalde agio.
17 Junij. Vergunning tot het houden eener jaarlij ksche collecte ten behoeve van RoomsclhCatholijke kerken en tot het vermaken van legaten aan die kerken.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gelet hebbende op een adres van de leden, uitmakende den kerkenraad der Roomsche Katholieke gemeente te Samarang, houdende verzoek:
primo : om permissie tot het doen eener jaarlijksche collecte, zoo te Samarang, als te Batavia en elders, ten behoeve der Roomsche kerk; en
secundo: om als eene permanente order te statueeren en aan de respective notarissen, beambtschrijvei*s en alle andere
Digitized by VjOOQ IC
788 löoe. H. W. DAENDElS.
tot het passeeren van instrumenten geautoriseerde personen ter observantie aan te beveelen om, bij het passeeren van testamenten of andere actens van uitersten wille, den testateur af te vragen, of hij genegen is eenige vermakingen te doen ten voordeele, zoowel der Roomscbe kerk voornoemd, als van andere, christelijke gezindheden;
en in aanmerking genomen hebbende, dat volgens een speciaal artikel van hoogsldeszelfs instructie bet de wil is van Zijne Majesteit den Koning van Holland, dat alle gods- dienstige genootschappen gelijkelyk zullen worden getollereerd en beschermd;
heeft besloten de gedachte verzoeken te accordeeren, gelijk geschiedt mits dezen, en voorts dit besluit mede te exteo- deeren tot alle Roomscb Katholieke kerkgenootschappen, welke in de bezittingen van Zijne Majesteit den Koning in Oost- Indiën elders reeds geêtablisseerd zyn of in bet vervolg zullen geêtablisseerd worden.
Op 10 JuliJ 1809 werd het vorenstaande geamplieerd met de bepaling: >dat aan alle Christelijke gezindheden de magt werd toegekend om over hunne nalatenschappen, hetzij geheel of ten deele, na een ieders goeddunken, na welgevallen ten voordeele der kerken, godshuizen, armen, enz. van hunne gezindheid vrijelijk te mogen disponeeren, even gelijk bevorens aan de gereformeerde gemeente was toegestaan, en dat alle dispositien, welke bevorens dato dezes ten dezen opzichte mogten zijn gemaakt, bij dezen voor wettig worden verklaard".
17 Junij. Aanmaak {F) van papieren van crediei.
Is besloten om de rijksdaalders 16000, zilver geld, welke door de Weeskamer te Samarang aan den Lande beleend zijn, te converteeren in papieren van crediet en dat kapitaal, zoowel als dat van rijksdaalders 90000, hetwelk mede in papieren van crediet van die kamer door den Lande beleend ztjn, dan wel gezamentlijk tot rijksdaalders 166000 aan pa- pieren van crediet over te schrijven op de bank van leening
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOCLS. 759
te Batavia, ten einde door dezelve daarop 's jaarlijks aan de Weeskamer te Semarang ten goede te doen een half procento interest 'smaands; en gedacht hedragen te consideréeren als een gedeelte der sonime van rijksdaalders 360000 aan papieren van crediet, welke de hank van leening van wegen den Lande is toegelegd geworden en dus ook minder door dezelve ge- fomrneerd worden.
Terwijl het overige hedragen der rijksdaalders 133:759:6» zilver geld, dan wel na aftrek der vermelde rijksdaalders 76000 de somme van rijksdaalders 57759:6 bij de hoeken der Weeskamer hehoorlijk zal geadministreerd worden om daarvan in der tijd hij incassatie der contanten hetzelfde gehruik te maken en tegens papieren van crediet te verwisselen.
Als eene ampliatie hierop is den 23''' JuniJ 1809 hesloten »de verloopen renten op de aan de hank van leening te Batavia heleende gelden van de Weeskamer te Samarang, tot eene somma van rd' 16G000, papiere geld, gerekend van ultimo FehruariJ laatstleden tot ultimo JunlJ aanstaande, dan wel tot rd' 3320 geheel te herekenen in papieren geld, alsnu nader te voegen hij het voren vermeld hedragen van rd* 166000, uitmakende te zamen een montant van rd* 169320 aan papieren van crediet, en daarvan onder primo JollJ aan- staande eene ohligatie door de bank van leening in forma te laten passeeren ten behoeven van de Weeskamer alhier, rentende van dien datum tegens een half procento 'smaands; en als een verder gevolg hiervan het vermeld hedragen van rd^ 169320 ook te consideréeren als een gedeelte der somma van rd* 350000, door den Lande aan welmelde bank toege- zegd en waarvoor dus ook daarentegen eene quitantie door den Lande aan welmelde hank van leening voor dat hedragen, evenals of dezelve door de bank gerestitueerd ware, moet algegeven worden".
17 Junij. Regeling van prauwloonen Ie Samarang.
Is besloten voor de particuliere tambangans, welke uit
Digitized by VjOOQ IC
760 ^ÖOÖ- •^- W. DAENDEL6.
hoofde van het momentaDeel gebrek aan prauw maijangs te Samarang Yoor het laden en ontladen der vaartuigen door het gouvernement reeds geêmployeerd zijn of nog geêmployeerd zullen voorden, toe te staan een rijksdaalder, koper geld, voor iedere koyang, die door dezelve van of naar boord der vaar- tuigen op de rheede gebragt is of nog gebragt zal voorden.
18 Junij. Verstrekking van rijst tegen verminderden prijs aan zekere heerendienstplichtigen in de prefectuur Pekalongan.
Is besloten de rijst, welke door de regenten van Pacca- longang en Batang van H gouvernement reeds ingekogt is of nog staat ingekogt te voorden tot spijziging van de v^erk- lieden, die aan den arbeid aan de wegen in de prefecture van Paccalongang worden geêmploijeerd, aan hun af te staan tegen den prijs van dertig rijksdaalders, zilver geld, de coijang ; wordende egter de prefect verantwoordelijk gesteld, dat van deze inschikkelijkheid geen misbruik worde gemaakt.
19 Junij. Oproeping tot het UUen nummeren vanprauwen.
Alle eigenaars of voerders van prauwen, chiampangs, tjunias, biermaats en andere op vragt varende vaartuigen, sorteerende onder het opzigt van het hoofd der praauw-voerders, alsmede de eigenaars van chiampangs, dewelke gepermitteerd zijn om de producten van haar landerijen af te halen, werden bij dezen geadverteerd, dat op Zaterdag den 26^° Augustus 1809 de jaarlyksche monstering over voormelde vaartuigen zal geschieden bij den houtkap; en dat zij zig van heden af kunnen begeven bij den nommeraar der vaartuigen, Johannes Boodts, om hare vaartuigen te laten nommeren of merken; desgelijks worden alle de eigenaars of voerders van onge- nommerde prauwen, van wat maaksel dezelve ook zijn en zonder onderscheid, of dezelve hun in eigendom toebehooren, of dat zij die gehuurd hebben, conform articul 1, S, en 3 van de ordonnantie voor het veer en hel jongst besluit van
Digitized by
H. W DAENDEL6. 761
heeren Schepenen ter dezer stede de dato 28 April des jaars 1783 ('), gelast en geordonneerd, dat zij lieden zig almede van heden af moeten vervoegen bij bovengemelden nommeraar om hare vaartuigen te nommeren en met het gewone merk te doen branden; wijders werden de gezamentlijke araks- branders, kalk-branders, steen- en panne-bakkers almede bij deze geadverteerd om, ingevolge besluit van hun hoog Edelens de dato 11 Augustus 178G, in de aanstaande maanden Julij en Augustus hunne chiampangs en joekoengs te doen brengen bij gemelden nommeraar, Boodfs, dan wel denzelve te ontbieden ter plaatse, waar huDne vaartuigen leggen, almede om volgens de order genommerd en gemerkt te worden; op poene, dat, wie daaraan bevonden zal worden nalatig of onwillig te zijn en dezelve zonder nommer of letter emploijeert, zal vervallen in de boelens, bij voormelde ordonnantie gestatueerd.
20 Junij. Embargo op de vaartuigen ter reede Batavia, bestemd om Oostwaarts te vertrekken.
Tusschen Samarang en Batavia was een vijandelijk schip gezien.
22 Junij. Voorschriften nopens de betaling van renten aan de Weeskamer te Samarang en van alimentatie- penningen door die Weeskamer.
President en leden der Weeskamer te Samarang zich per requeste geaddresseerd hebbende met te kennen gave de moeie- lijkheid, welke er thans opgeslooten ligt in de bekoming der intressen van de aan ministers en prefecten en andere ingezetenen op de buiten-comptoiren beleende capitalen, zoowel als de te doene uitbetalingen der alimentatie-pen- ningen, die eenige pupillen aldaar zijn competerende, daarbij verzoekende, dat als voorheen de intressen uit staats kassa te Samarang mogten worden ontvangen en de alimentatie-
(') Niet aaiigetroffeD«
Digitized by VjOOQ IC
762 lÖOe. H. W. OAENDELS
penningen uit de differente cassen der prefecturen uitbetaald om zulks blJ factuur van aanrekening om de 6 maanden te laten geschieden;
is besloten in dit verzoek te bewilligen en te bepalen, gelijk bepaald virordt bij dezen, dat om de 6 maanden te Samarang uit cassa aan Weesmeesteren zal worden uitge keerd het bedragen der intressen, welke de ministers en prefecten en andere ingezetenen op de buiten-comptoiren op de van dezelve aan hun beleende capitalen verschuldigt zijn, waarvoor door den zaakwaarnemer van Java in der tijd wissels, in stede van facturen van aanrekening, zuUen m0eten getrokken worden op die, waarvan de betaling zulks incumbeerd, terwijl om de 6 maanden almede door Wees- meesteren te Samarang in cassa zullen dienen te worden gestort zoodanige bedragen, als tot alimentatie der differente pupillen in de onderscheidene prefectures moeten uitbetaald worden en waarvoor als dan ook door den genoemden zaak- waarnemer, van Java in der tijd wissels zullen verleend worden op de differente prefecten om aan de daartoe ge- rechtigdens uitgekeerd te worden.
22 Junij. Regeling der verrekening van gelden tusschen de prefecturen op Java^s iV. O. kust.
In consideratie genomen zijnde, dat alle de cassen van de differente prefectures op Java's Noord-Oostkust als eene en dezelfde cassa dienen te worden beschouwd, waarvan die van Samarang de hoofd-cassa uitmaakt, en de bevorens over en weder gedane aanrekeningen van goederen en gelden door de introductie van de nieuwe manier van boekhouden is komen te vervallen, echter het transport van gelden over en weder eene ongemakUJkheid bijbrengt, die door dezelve kan worden gemenageert, en het dienstig is, dat hierom- trend, zoowel ter voorkoming van afwijkingen van de nieuwe orde van zaken, als ter verevening van differente posten eepe vaste voet daartoe wordt geintrodaceerd ;
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OACNOCLS. 76S
is besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bt| dezen, dat Yoortaan alle posten van gelden, welke bevorens van de differente prefectures met de Samarangsche cassa door middel der facturen van aanrekening wierden vereffend, alsnu wolrdeii vervangen door de trekking van wissels, welke van Sama- rang op de differente prereetures zullen verleend worden door den zaakwaarnemer van Java oi die daartoe in der tijd de magt zal toegekend worden, en deze posten bij de cassa- rekeningen te verhandelen onder het hoofddeel van wissels, ten einde niet met de lasten of inkomsten de prefectures gemêleerd te worden.
22 Junij. Aansldling van xvijkmccsiers ter hoofdplaats Cheribon.
Overwegende, dat de gesteldheid van Cheribon eene meer dan gewone oplettendheid vorderd tot het schoonhouden der kampongs en waterleidingen, als een middel waardoor ge- zondheid kan worden bevorderd, en bet niet altijd mogelijk is, dat de prefect zulks dagelijks uithoofde van de verre uitgestrektheid kan surveilleren en door het oprichten van wijkmeesteren den prefect groote hulp zoude worden toege- bragt en zulks beschouwt moet worden als een efficatieus middel tot maintien eener goede politie, voornamenlijk, wanneer der- zelver opzicht zich extendeerd tot de Europeesche, Javaansche en Chineesche kampongs en zij gekozen worden uit de voornaamste Europeesche burgers, de tommongons der Sulthans en de officieren der Chinezen, gesubmitteerd aan eenen opper-wijk- meester, die tevens haar lieden president is, en voorts derzelver werkzaamheden, zoo te zamen, als afzonderlijk in elke wijk, bij eene duidelijke en klare instructie werd be- paald en verdeeld;
heeft besloten den prefect, Walerioo, te autoriseeren, zooals denzelven wordt geautoriseerd bij dezen, tot het voordragen van eene instructie en van perzoonen, geschikt om op den boven omschreven voet tot wijkmeesteren te worden verkozen.
Zie ook 3 Juhj 1809.
Digitized by VjOOQ IC
764 1809. H. W. OAENDELS.
23 Junij. Last om bij alk hureaux op Java voor omslagen gebruik te maken van Javaansch papier,
Chineesch papier mocht alleen voor brieven gebezigd worden.
Merkwaardig is het navolgende extract uit een brief van den gecomniitteeixle, van Braam, gedagteekend Samarang 7 Mei 1809:
•Voorts vinde ik mij verpligt uwe excellentie ter kennisse te brengen, dat er volstrekt gee^1 schrijfpapier meer voor het bureau aan handen is, hebbende ik bereeds twee riem van het marine-school geleend en op gisteren een riem moeten koopen voor rd^ 45, behalven nog een ander, dat ik voor eigen rekening gekogt en verbruikt hebbe; in de voldoening van den eisch heb ik gezien, dat er nogal eene groote hoeveelheid Chineesch, doch alleen maar een haiï riem HoUandsch schrijf- papier toegezonden word, waarom trend ik eerbiedig verzoeke te mogen reflecteeren, dat het Chineesch papier volstrekt niet tot minuten of leggers kan gebruikt worden, alzoo hetzelve zwak, ligt scheurende en aan spoedige verganklijkheid onder- hevig is, waarom ik uwe excellentie eerbiedig verzoeke, indien mogelijk, eenig meerder HoUandsch papier herwaards gelieve te laten zenden, dan wel tot den inkoop daarvan alhier qualificatie te mogen erlangen*'.
25 Junij. Opname, enz. van het regentschap Demak.
Ingekomen zijnde een berigt van den prefect van Samarang en Damak en daarbij ontwaard zijnde de onzekerheid, waarin men omtrend de grootte van het regentschap van Damak, zoowel als van de recolte der rijst verseerd, en het van 't grootste belang is, dat men van het een en ander in 't zekere worde geïnformeerd;
is besloten den Samarang en Damaks prerect te gelasten de middelen op te geven om hel Damaksche regentschap op te meelen, hetgeen door dies vlakke gesteldheid gemakkelijk kan geschieden, en de kosten te begroeten, welke deze meting zal impendeereu;
Digitized by
1Ö09 H. W. 0AENDEL9. 768
voorts een opgave Ie doen, hoe groot eene jonk rijstveld zoude dienen te vallen, welke door een span buffels kan be- werkt worden, om volgens deze calculatie het regentschap daarna in zoodanige jonken rijstland te verdeelen.
Reeds op ^5 JanlJ 1809 is ter zake het navolgende besluit genomen.
Ontwaard zijnde de kostbaarlieid en moeielijkheid, zoowel als hel tijdsverloop, waarmede deze opmeting zoude gepaard gaan, hetwelk dus niet aan hel bedoelde oogmerk zoude voldoen ;
is door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal besloten de jonk rijstveld te bepalen op 2000 vier- kante roeden en den prefect van Samarang en Damak te gelasten door den regent van Damak binnen den tijd van drie maanden alle de jonken rijstland daarna te doen indeelen, ieder jonk rijstland te nummereeren en eene gepaste verdeeling daarvan aan de hoofden en ingezetenen van dat regentschap te projecteeren ; verders om eene aanzienlijke vermindering van hoofden voor te dragen, aan welke volgens hun rang een bepaaki getal jonken rijstveld zal worden gegeven, terwijl hun tevens zal worden voorgeschreven, op welken voet en tegens welke prijzen zij dezelve kunnen laten bewerken;
dat zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal met deze nieuwe verdeeling en schikking geen ander doelwit heeft dan om, zoowel het lot van den genieenen Javaan te verlichten, als aan den regent en mindere hoofden, na gelang van hunnen rang, een goed bestaan Ie bezorgen, waarvan men thans door de onzekerheid van de uitgestrektheid van het regentschap Damak, zoowel als de ongelijkheid der jonken rijstland, volstrekt geene calculatie maken kan; verlangende zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, dat aan deze zijne bevelen roet de meeste accuratesse en oprech- tigheid voldaan werde, dewijl, bij ontdekking van contrarie hierin te werk gegaan te zQn, de regent zich daardoor de ontzetting uil zijne post zoude bewerken.
Digitized by
766 IdOd. H. W. OAËNOËLè.
25 Juoij. Aafèslelling van een onder-pakhuismeesier Ie Cheribon.
Het traclement werd bepaald op 20 rijksdaalders, ziWer geld, 'smaaiids, terwijl de betrekking van pakhais-koedit werd opgeheven.
De benoemde was en bleef krankbezoeker.
29 Junij. Publieke verkoop van een zee-pas, gevende het recht om in 1810 met een jonk van Amoy naar Makasar ten handel te varen.
Die pas werd bij afslag gemijnd voor 150,000 rijksdaalders, natuuriijk door een Chinees, te Batavia woonachtig. Deze verkoop geschiedde jaarlijks.
1 Julij. Openstelling van den liandel in poeder^miker op Java^ behalve te Batavia. — Heffing van een uitgaand recht op suiker.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende het weinige voordeel, 't welk het gouvernement van den exclusiven handel in poeder-suiker en speciaal die der Javasche trekt, vooral in een tijdstip, waarin zoo weinig debiet van dat artikel plaats vind, en volgens algemeen gevoelen het openstellen der vrijen handel van de Javasche poeder-suiker onder het h^en eener zekere tolgerechtigheid het gouvernement meerder voordeel zal aanbrengen dan bevorens en tevens de vrye dispositie, welke de suikermolenaar door deze mesure over zijne gefabriceerde suiker erlangd, volgens daarvan ingenomen gevoelens van deskundige en geintresseerde personen, die fabricatie meer en meer zal doen toenemen;
heeft besloten te bepalen, gelyk bepaald wordt bij dezen, dat de handel in Javasche suiker langs geheel Java, behalven onder het ressort van Batavia, zal worden vry- en openge- stdd om door een ieder zonder eenige restrictie te kunnen
Digitized by
- H. W. DAË^OÊLS. 767
worden gedreven, mits by uitvoer aan het gouvernement voor impost betalende twee rijksdaalders, zilver geld, voor iedere pikol van een honderd en vijf en twintig ponden;
dat deze impost voor het tegenwoordige bij wijze van quotisatie zal worden geheven navolgens het rapport, dat in het gepasseerde jaar 1808 over alle de suikermolens van Java is ingebracht, zoowel als van de agierstallen, welke de suikermolenaars van voorjarige leverantie nog schuldig zijn, te berekenen over het vier vijfde gedeelte der in 1808 geschatte recolte, doch in zijn geheel over alle agterslallen van vroegere jaren, welkers import penningen, als hiervoren berekend tegens twee rijksdaalders, zilver geld, voor iedere pikol, door de differente prefecten, ieder in hunne prefectures, van de onderscheiden suikermolenaars geincasseerd en aan den Lande zullen moeten worden verantwoord, tervrijl voor alle zoodanige quantiteiten suiker door de prefecten aan de eigenaars bewijzen zullen worden afgegeven, ten einde ge- dachte hoeveelheden daarop, evenals gouvemements eigendom, zonder eenige verdere pagtbetaling kunnen worden uitge- voerd;
en eindelijk, dat deze impost voor den vervolge, zoowel op de Javasche poeder-, als kop-, pot- en kandy-suiker zal worden geheven, in te gaan met primo Jamia rij 1810; zullende deze impost by de algemeenc verpagting, evenals alle andere pagten, publiek worden verpagt.
Zie ook 25 Herfstmaand 1810.
1 Jalij. Veroordeeling lot matroos op een van'sKonings schepen van een gezworen klerk (griffier), tevens procureur bij den Raad van justitie te Soerabaija.
De bewuste persoon had zich schuldig gemaakt aan «débauche in den drank" en aan handelingen, »in allen deele strijdig teegens zyne pligten".
Dergelyke veroordeelingen by gouvemements besluit hebben omstreeks dien tyd meermalen plaats gehad.
Digitized by
768 1Ö09. H, W. OAENOÈLÖ.
1 Julij. Openstelling van den handel in kapas. — Heffing van een uitgaand recht op dat product.
In aanmerking genomen zijnde, dat bij besluit van zijne exceileotie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 10^" Mei laatstleden de leverantie van cappas, bepaald by bet 76® artikel der op den i®" September 1808 gearresteerde organisatie voor Java's Noord-Oostkust, aan den Lande buiten effect is gesteld en de aanmoediging van deze culture vorderd, dat de vrije handel daarin als bevorens worde opengesteld, echter onder zekere bepaalde tolgerechtigheid;
is besloten den vrijen handel in cappas met aanstaande primo Januari 1810 open te stellen, onder betaling van rd** vier per picol van 1^5 S voor zoodanige, welke na den overwal of elders buiten het eiland Java zal worden vervoerd ; doch zulks van de eene plaats naar de andere langs het eiland Java geschiedende, als dan maar de helfle ofte wel rd"* twee, zilver geld, per picol ; zullende deze pacht onder de generale pachten voor het aanslaande jaar verpacht en de gemeente daarvan bij billet kennis gegeven worden.
1 Julij. Toekenning van pensioen aan een ontslagen Regent.
Het pensioen, bedragende ^000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars, kwam «ten laste van het regentscliap, te betalen in »twee termeinen, op de feesten moeloet en poeassa, door •den vervanger".
Voor een ander regentschap werd op denzelfden datum hetzelfde bepaald, behalve dat daar het pensioen slechts 1000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars bedroeg.
1 Julij. Zamensmelting van liet eerste regentschap Grissee met hel tweede.
1 Julij. Verandering van den titel: gezagh^ber in den Oosthoek^ in dien van prefect in den Oosthoek. '
Hij bleef denzelfden rang behouden.
Digitized by VjOOQ IC
l60e. H. W. bAÉNDËLd. 7é9
1 Julij. Afscheiding van den Oosthoek van het voor- maligc gouvernement van Java's N. O. kust.
Dat gedeelte van Java kwam dieo tengevolge op zich zelven te staan, > onder de onmiddelijke orders" van den Gouverneur Generaal.
1 Julij. Aanstelling van een secretaris van den prefect in den Oosthoek.
Het tracteinent van dien secretaris werd bepaald op 200 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands, >zullende maandelijks •worden uitbetaald'*.
In rang werd hij gelijkgesteld aan den secretaris van den inspecteur-generaal over de koffij-cultuur, >na ouderdom van
3 Julij. Instructie voor de wijkmeesters ter hoofdplaats Clieribon.
Algemeenc bepalingen.
Art. 1. Daar de gezondheid voor ieder inwoonder te Ghe- ribon een vrij grooter oplettendheid dan wel op andere plaatsen van Java is vorderende en een ieder ingezetene, hetzij dienaar of borger, Javaan en Chinees, zonder onderscheid van rang en aanzien, onder de zedelijke verpligting ligt zich met alle bereidwilligheid te moeten onderwerpen aan de maatregelen, welken tot conservatie van ieders gezondheid in 't bijzonder en dus immers ook tot een reëel welzijn voor Cheribon in het generaal in het werk worden gesteld, en daarbij al verder moeten gehoorzamen aan zoodanige personen, als met de uitvoering van die maatregelen jijn belast, zoo zal, om aan dat heilzaam oogmerk, des mogelijk, naar wensch te beant- woorden, te Cheribon worden opgerigt een wijkmeesierschap, gemeenschappelijk bestaande uit Europeesen, Javanen, Chi- neezen en parnakans.
fLAIAAT-BOn DUL XT, ^ 49
Digitized by VjOOQ IC
770 I^OO. H. W. OAENDCLt.
Art. S. Het coUegie van wljkmeesteren zal dus bestaan uit:
een president als opper-wijkmeesler,
zes Europeesche burgers of dienaren, waarvan een scriba zijn zal,
drie tommongons en drie mantrie's der beeren Sullhans,
bet boofd met nog drie mindere ofiBcieren der GUaecseD, en eindelijk
den capiteiD en luitenant der pranakkans,
dan wel uit een president en acbtlien leden.
Art. 3. Alle campongs, in Cberibons boofd-negorij gelegen, zoowei Europeescbe, Javaansebe, Ghineescbe en pranakkans, zullen onder de gemeenscbappelijke wijk gebooren, zullende dus een uitgestrektbeid bevatten Ier wederzijde van bet fort van een uur gaans, dat is van bet Zuiden tot bet Noorden 6 palen met bet fort in bet midden, voorts in bet Oosten tot de zee en in het Westen tot op circa een paal buiten de boofd-negorij.
Art 4. De wijken zullen, doorgaande van n^ 1 af tot zoo veelen er zijn, genommerd worden en zal aan ieder hoek der straat de n®. der wijk met de namen der campongs, onder ieder n^. geboorende, op een bord distinctelijk worden be- schreven en aan een daartoe expresseiyk op Ie rigtene paal aangebonden worden.
Art. 5. De pligt der wijkmeesteren zal zijn toezigl te houden, dat ieder voor zijn erf de straat zindelijk en in goeden staat houd, de afleidingen van het water niet verwaar- loosd ; dat bij in de drooge mouson voor zijn erf de weg des agtermiddags behoorlyk begiet; dat geen kraamtjes (waronga) op de wegen uitstallen en die vuil maaken ; en eindely k, dat de rivieren, die door Cheribon loopen, zooveel mogdij)k, worden zindelyk gehouden, zoodat er geen banken van vuilnis, etc aan kunnen spoelen, maar bet water een vrijen loop behoud, terwyl de wykmeeslers levens, in gevallen van booge nood- zakelljkbeid, ook geautoriseerd zijn om hunne oplettendheid te vestigen binnen zoodanige erven, als men zal bevinden, dat door de bewoonders niet schoon worden gehouden en
Digitized by
I60é. H. W. OA&MOËL8. 771
YDor de buuren een orerlast zijn, dao wel op de gestondhaid van den bewoonder zelveo eenigen invloed en nadeel hebben.
Art. 6. Het onderhoud der bruggen^ binnen dit wljk-district gelegen, zal mede een voornaam articul hunner oplettendheid uitmaken.
Art. 7. ^ niet minder de v^^thuisen^ daarin verdeeld, epi dat by nagt en ontijde goede wagt in de wijkcamponp word gehouden en door de wagt ten minsten alle uuren eens de ronde word gedaan.
Art. 8. De wijkmeesteren zullen ten teeken van huni^e autoriteit voorzien worden van de wijkstok, waarop aan de eene zijde bet wépen van Zijne Majesteit den Koning, in koper of zilver gegraveerd, en op de andere zijde de letter van z\ln wijk zal bekend staan, zullende deze stok voorts ligt blauw en geel, door malkander gealingert, geschildert worden; zullende een ieder te Cheribon, wie hl| ook zyn miocfat, op vertoon van dien aan de order of requisiet der vnjkmeesters voldoen.
Art. 9. Gezamelijk zullen de wyjcmeesters hunne oplet- tendheid vestigen op de zuiverheid van bet drinkwater en op de verbetering der waterleidingen, waardocnr hetzelve tot naar Cheribon afvloeit.
Art. 10. Het coUegie van wijkmeesteren zal ondergeschikt zijn aan den prefect en met denzelven eene goede correspondentie onderhouden, zullende geen besluit dan ter approbatie worden genomen en dus den prefect worden aangeboden, dewelke daarover zal bepalen, dan wel na bevinding van zaken zulks aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van Indien zal voordragen; zullende wijkmeesteren ten aUen tyden verpligt zi|n, zulks gerequireerd wordende, aan den prefect rekenschap hunner handelwijze te geven; en zullen voorts zijne orders hebben te observeeren.
Aftonderlijke bepalingen.
Art. 1. De president, die tegelQk opper-w^kmeester is, zal zorgen, dat len uiiuslen om de 14 dagen vergadering
Digitized by
77S 1B09. H. W. DAENOËLÓ.
van wijkmeesteren word' gehouden ; hem zal worden toege- voegd een der leden als scriba.
Art. 2. De president houd aanteokening van alle hem in zijne betrekking voorkomende zaken, zoowel door eigen ob- servatie, als blJ wijze van rapport, door de leden bij hem te doen, bij denzelven bekend geworden, wordende door hem ieder reis in de naastkomende vergadering verhandeld, tenzij ingevalle die eene dadelijke vooivJening vorderen, zullende als dan de president met voorkennis en goedkeuring van den prefect te werk gaan en daarvan bij de eerste ver- gadering aan de leden kennis geven en bij de resolutien aanteekening doen houden.
Art. 3. Als opper-wljkmeester zal de president over het geheele wijk-district, dat is, zoowel in de Europeesche, Ja- vaansche, Chineesche als de parnakkans campongs het opper- toezigt hebben en, zulks vercischt wordende, aan den onder- wijkmeester, ieder in zijn district, eene dadelijke order kunnen geven, terwijl hl), opper-wijkmcester, ten minste om de 10 dagen alle campongs, in het gemeenschappelijk wijk district gelegen, zal dienen te bezoeken, ten einde door eigen over- tuiging (e zien, dat de daargestelde orders door de wijk- meeslers en onder-wijkmeesters behoorlijk in het oog gehouden en door de campongs-volken naar vereisch worden ten uitvoer gebragt.
Art. 4. Almede is aan den opper-wijkmeester de zorg aan- bevolen, dat het nieuwe Europeesche kerkhof ten spoedigste worde afgeperkt en de muur van het oude kerkhof geheel digt gemetzeld, ten einde volstrekt niet meer van het oude, maar wel alleen van het nieuwe kerkhof bij onverhoopt overlijden van Europeesen wordt gebruikt gemaakt; kunnende de opper-wijkmeester aan den prefect een voordragt doen tot het bekomen van een fonds builen lasten van deó Lande om dit een en ander op eene voldoende wijze te kunnen bewerkstelligen.
Art. 5. De opper-wijkmeester zal een cassa van inkomsten en uitgaven houden onder den naam van wijk-cassa en
Digitized by
- H. W. DAENDEL8. 773
daarvan om de 6 maanden of (mier ultimo December en
ultimo Junij, ieder jaar, aan den prefect reekening doen ; de
inkomsten voor die cassa zullen zich bepalen:
1^ uit de boetens, welke den nalatige naar bevinding van zaken door den prefect zullen opgelegd worden;
2^ uit boelens, welke, almede na bevinding van zaken, de- zulken zullen worden opgelegd, die rusie maken, vegten, etc. en dus de goede rust hunner buuren hinderlijk zijn ;
^^ zal bij verkoop van vaste goederen door den kooper, ten voordeele der wijk-cassa, boven de ordinaire bepalingen, ook nog betaald worden een percento; dit egter maar voor zooverre de Europeesen en Chineesen betreft, wijl de Javaan daarvan vrij is; eindelijk ten
4^ zal ieder, die een rijtuig houd, verpligt zijn aan de wijk-cassa ieder jaar te betalen rd" 20 zilver geld. Art. 6. Zoo direct als de president en leden hun ambt
van wijkmeester aanvaard hebben, zal hun eerste zorg zijn
accurate lijsten te formeeren en wel:
a. van alle Europeesche en inlandsche burgers, hunne vrouwen en kinderen, etc. na het model daarvan te geven;
b. van alle Chineesen, hunne vrouwen en kinderen, als boven ;
c, van de wijken in de Europeesche campong, ieder afzon- derlijk, kunnende dat bet best bij de dwarsstraten en gragten verdeelt woinlen en ieder blok dus een n^ geven ;
d, de lijsten der Javaansche campongs moet men na de daardoor loopende hoofdwegen verdeelen, nombereren en daarna registreeren, wel in 'toog houdende, dat men dus onder een n^. niet zelden in dezelfde beperking onderscheidene namen zal aantreffen, die alle accuraat moeten worden genoteerd, met bekendstelling van het hoofd van ieder campong.
Art. 7. De leden van het coUegie zullen worden genaamd wijkmeesters en zullen in dezer voege hunne afdeeling vinden : 1^ de Europeesche campong zal onder 5 Europeesche wijk- meesters ondergeschikt zijn;
Digitized by VjOOQ IC
774 l60d. H. W. 0AÉNDËL8.
2® de Chineesche campong zal onder drie Chineesche en een
Europeeschen wijkmeegter ondergeschikt zijn; 3^ de Javaansche wijk zal onder zes Javaanscbe en drie Europeesche wljkmeesters hun opzigt worden gesteld; en 4® de campong voor de parnakkaus zal onder het opzigt van den kapitein en luitenant van die natie en een Europees gesteld ztjn;
terwijl in alle afdeelingen bovendien ook nog onder-wijk- meesters zullen benoemd worden.
Art. 8. De wljkmeester, ieder in zijn wijk, zal dus niet alleen hebben te zorgen, dat de zindelijkheid, zooals bij art. n der algemeene afdeeling is aanbevolen, in den striksten zin word geobserveerd, maar ook te gelijk, dat de goede rust onder de ingezetenen word gehandhaard; dat geen ongepermitteerde bijeenkomsten, voornamentlijk op ontijden, plaats vinden; in 't kort, dat ieder ingezeten een veilige woonplaats vind en geen den andere verontrusten kan, daar het zijn directe pligt zijn zal bij ontdekking van het een of ander, tegens de goede rust strijdende, onmiddelijk den opper-wijkmeester daarvan kennis te geven ofte wel, zulks bij hem noodig geoordeeld wordende, hetzelve direct ter kennisse van den prefect te komen brengen.
Art. 9. En daar niets in staat is de zaak beter te bevor- deren dan een gedurig opzigt, zoo zal dan ook ieder wijk- meester in zijn departement dagelijks de ronde moeten doen en daartoe geen gezette tijden bepalen mogen.
Art. 10. De ondervinding bevestigt, dat alle nieuwe in- riglingen niet zelden door de wijze, hoedanig die worden aangevat, zwarigheden in zich bevatten, welke egter door een goede handelwijze veelal konden zijn voorgekomen, zoo werd, om iti dezen alle zwarigheden te vermijden, pi^dent en leden serieusselijk aanbevolen vooraf altoos bij voorkomende kleine verzuimen of misverstand te beproeven om hetzelve door vriendelijke vermaningen een en andermaal te redresseeren en, zulks niet voldoende zijnde, alsdan eerst tol straffen, doch niet tot de strafste middelen over ie gaan, opdat de inge-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8. 775
zet enen door deze nieuwe inrigtingen, waarran Yoorzeker op verre na de meesten geene bevatting hebben, niet werden afgeschrikt; daarbij toch ook in bet oog houdende om zelfs het geringste niet ongemerkt te mogen pasteeren, wijl zalks de eerste aanleiding tot nalatigheid geeft.
Art. 11. De wijken zullen hunne verdeelingen vinden, dat dezelve zijn genomberecrd, waarna die mede onder deleden, ieder onder een aparte letter, worden aangewezen en hem zijn wykstok, als in art. 8 der algemeene bepaling is om- schreven, worden ter hand gesteld.
Art. 12. Daar, zoowel in de Javaansche, als Gbineesche campongs, des nagts wagters zijn, zal zulks ter zekerheid in de Europeesehe campong almede plaats vinden en president en leden zullen dus hebben te zorgen, dat er uit de minge- goede burgers een voldoend getal klapperiieden worden gekozen tot laste der wljk-cassa en waarvan ieder nagt vier wagters in twee afdeelingen de wagt zullen houden, dat is : twee aan de Zuidkant en twee aan de Noordkant van de groote ri- vier, dewelke alle uur met de klap rondgaan, op alle hoeken 'der straten driemaal de klap slaan en dan het uur van den nagt moeien uitroepen ; moetende in de wagthuisjes worden aangeplakt een order, waarna die wagters zich bij onverhoopt ontstaan van brand of onraad zullen hebben te gedragen.
Art. 13. Zoo het mogte gebeuren, dat in den omtrek der dalms of verbUjf-plaatsen der Sullhans van Cheribon niet genoegzaam werd geobserveerd de order, door wljkmeeslers gesteld, zal daarover voor de eerste reis de bepattij van den Sulthan door den Europeeschen wijkmeester en in presentie van den tommongong de wijkmeester in het vriendelijke worden onderhouden en, zulks niet voldoende zijnde, zal daarvan on- middelijk, hetzij door den president oï door het Europeesehe lid, wiens departement dit is, aan den prefect kennisse worden gegeven.
Art. 14. De heeren Sulthans zullen een voldoend getal sterke brandhaken, item lederen brandemmers doen aanmaken, dewelke in de Javaansche campongs zullen rondgedeeld en op
Digitized by
776 1Ö09. H. W. DAENDELS.
daartoe expresselijk bepaalde plaatsen, in de nabijheid Tan de onder-wijkmeesters woning, in gereedheid worden gehouden, ten einde bij onverhoopt ontstaan van brand tot een spoedig blussen daarvan gebruik gemaakt te worden.
Art. IS. Ook zal, zoodra de brandspuit alhier in order zijn zal, een der wijkmeesters en wel die de wijk in de campong parnakans zal te beurt vallen, tot brandspuitmeester worden aangesteld en zullen hem uit de parnakans een vol- doend getal jonge, sterke manschappen onder den luitenant van dat volk worden toegevoegd, dewelke ten alle tijden bij de brandspuit zullen moeten dienen en daarop geèxerceert kunnen worden.
Art. 16. Wordende bij deze aan president en leden wel uitdrukkelijk verboden zich door geen gifle of gaven van hun pligt als opper-wijkmeester of wijkmeester te laten afbrengen, veel min voorkomende zaken onder de hand voor geld of anderzins af te maken, sub poene, dat bij overtreding van dien de overtreders naar bevinding van zaken zullen worden gecorrigeert.
Art. 17. President en leden zullen bij de aanvaarding van' hun ambt doen den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer als een getrouw onderdaan en burger te Cherihon Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijn hoogen, doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn;
dat ik de post van president of lid van het collegie van wijk- meesteren te Cherihon zal waarnemen met alle naarstigheid, eerlijkheid en goede trouw en daarbij sliptelijk zal nakomen, uitvoeren en doen uitvoeren, zoowel hel mij bij de instructie voor de gezamentlijke wijkmeesteren voorgeschreven, als de nadere order, welke de prefect van Cherihon in der tijd zal komen goed te vinden, hetzij aan het collegie, dan wel mij in het bijzonder te geven;
en voorts daarbij verders te observeeren al datgeene, wal men van een eerlievend bui^er en ingezeten, die geene audet*e
Digitized by
H. W. DAENDEL8. 777
bedoeling heeft dan de welvaart van zijn evennaasten als de zijne te behartigen, kan verwagten. Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!
3 Jalij. Toepassing op geheel Java van hel bepaalde op ~' Maarl 1809 nopens ankerage-gdd.
Aangezien het bezwaar, hetwelk de smalle handel langs de kust van Java lijdt door de introductie van bet nieuwe ankerage-geld en waardoor dezelve bijna geheel te niet loopt;
is besloten het bepaalde bij publicatie van den ~- Maart 1809 ten aanzien van het ankeragie-geld voor het gansche eiland Java te arresteeren, echter mei deze alteratie voor het vijfde articul, dat alle kleine vaartuigen, welke niet meer dan twee coijangs en daar beneden kunnen laden, geheel bevrijd zullen wezen van het betalen van eenigankeragie- of lastgeld;
dal alle vaartuigen, lioven de twee lasten groot, lot vijf lasten inclusive, zullen belalen 24 stuivers, zilver geld, per last ;
en dat alle vaartuigen boven de vijf tot tien lasten zullen vallen in de termen, als bij het evengemeld articul bepaald, van vijf rd' ankeragie-geld te moeten betalen; ende zulks in te gaan van heden.
5 Julij. Naams- verandering.
Bij een gewoon besluit bepaalde Daendels, »dat de luijtenant collonel, P. A. David, en zijne famillie voorlaan den naam zullen voeren van P. A. David von Pranquemont".
4 Jolij. Pensioneering van een in den diensl verminkt inlandsch militair.
De djaijang sekar, Sado, bij de opvatting der gedeserteerde Balijsche soldaten het ongeluk gehad hebbende met het springen van zijn carabijn de 4 vingers van zijn linkerhand te ver- liezen en daardoor builen staat gesteld zijnen diensl verder waar te nemen;
Digitized by
778 1B09. H. W. DACNOELS.
in overweging genomen zijnde, dat dit ongeluk hem in het betrachten zijner plichten is oyerkomcn en gevolgriijk ten Yoorbeeld en aanmoediging van anderen biliyk dient gerecompenseerd te worden;
is besloten den voormelden Sado als djaijang sekar uit den activeu dienst te ontslaan, met permissie om zijn uniform als djayang sekar te mogen blijven dragen ; hem toe te voegen den rang van groot mantrie onder de inlanders en als sergeant bij de militairen, als mede het gagement, aan een Europees in deze qualiteit verknocht» met last, dat hem 's maandelijks dit montant uit de Soerabaijasche cassa navolgens het tarief van uitbetaling der militairen aldaar zal uitbetaald worden.
5 Julij. Regeling der werkzaamheden, enz. van den administrateur te Soerabaija.
Zijne excellentie de maarschalk en Gouverneur Generaal, bij besluit van den 1^" dezer, tot vermindering der interme- diaire personen en dus tot vereenvoudiging der werkzaamheden, den Oosthoek geheel op zich zelven en buiten liemoeienisse van Java's Noord-Oostkust gesteld hebbende en daardoor de betrekking van deszelfs administrateur verandert zijnde;
beert besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt by dezen, dal de administrateur te Soerabaija met dezelfde werkzaam- bedeu omtrent den Oosthoek zal belast wezen als de hoofd- administrateur te Samai*ang en op dezelve instructie, met eenige kleine veranderingen, nader te maken, als voor den laatst gemelden bepaald is; dat dezelve speciaal zal gechargeerd wezen met de administratie der groote geld-cassa en hel invorderen van alle Lands domeinen, uitstaande schulden, quotisatie-penningen en al hetgeene ten voordeele der cassa dient ingenomen te worden;
dat hem in deze zijne werkzaamheden zullen toegevoegd worden :
een eerste suppoost onder het genot van rd' 80, zilver geld, 'smaands,
Digitized by
- H. W. DAENDEL8. 779
een klerk van rd' 40 en twee klerken ieder van rd' 20 zilver geld, 'sinaauds;
dat hem, behalven de reeda leegevoegde pakhuis4M>ekbouder en pakhuis-klerk, als noeh zal worden toegevoegd een pakhuis- opzichter onder bet genot van rd* 60, zilver geld, 'smaands,
en dat deze zyne nieuwe werkzaambeden zulira gerekend worden ingegaan te wezen met priooo dezer maand.
Zie ook 11 Julij 1809.
5 Julij. Vereenujing der belrekkingen van traclemenlS' boekhouder en klein-kassier Ie Soerabaija mei die van scriba aldaar.
Voor zijne meerdere werkzaamheden kreeg de laatstge- noemde eene verhooging van traetement ad 150 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands. Ook werden hem toegevoegd de trac- tements-overdrager, de 1* klerk op de secretarie en vijr klerken.
5 Julij. 1'oekenning aan de munlmceslers Ie Soerabaija van twee pel. der door hen af Ie leveren duiten.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking hebbende genomen, dal de muntmeester, J. A. Zwekkert, en deszeirs adjunct, van Leeuwen, bevorens bij het munten van goude'en zilvere muntspecien eenige procento's derzelver boven hunne bepaalde tractemeuten hebben genoten ;
dat hunne werkzaamheden thans tot de duiten-munterij overgaande en dezelve bereeds op dien voet gebragt zijnde, dat, behalven dat daarmede 's maandelijks een bedragen van 18 a 20000 aan duiten kan gerekend worden te werden ge- slagen, de directie ook zoodanig ingerigt is, dat een pico] Japansch koper, na aftrek van smelt-verlies en ongelden, zuiver twee a drie en zeventig rd* aan duiten afwerpt;
en ter aanmoediging, dat dit, niet alleen zal blijven stand- houden, maar dat door eene goede directie en zèle met grond kan verwagt worden, dat die munterij kan vermeerdert en verbeterd worden;
Digitized by
780 IdOd. H. W. OAENOEL6.
heeft besloten aan den 1° muntmeester, J. A. Zwekk»i, boven zijn vast tractement van rdM25, zilver geld, 's maaods, en deszelfs adjunct, W. J. van Leeuwen, tot rd 60, zilver geld, 'smaands, alsnu nader toe te voegen twee percento's op alle de door hen gemunt wordende duiten^ te verdeelen een en een half percento voor den 1^" muntmeester, J. A. Zwekkert, en een half percento voor deszelfs adjunct, van Leeuwen, mits zorgende, dat de munterij ten minsten op den tegenswoor- digen voet blijve, zoo niet verbeterd worde, en zorgende, dat een picol Japansch koper, na aftrek van het smelt-verlies en daarop loopende ongelden, zuiver, zoo als thans uitlevert, twee a drie en zeventig rd' aan duiten afwerpt; moetende zelfs tragten dit montant te vermeerderen door het uitbreiden der munt en daarstellen van eene groote oeconomie en orde in de werkzaamheden.
Vroeger was de munt te Soerabaija eene particuliere onder- derneming van den luitenant-kolonel Loriaux, van wien op 8 JuliJ 1809 voor een waarde van 3540 rijksdaalders, zilver geld, aan muntmateriaal werd overgenomen.
Zie ook 11 Julij 1809.
5 Julij. Oprichting te Soerabaija eimer Wees- en Boedd- kamer voor den Oosthoek.
De voor Semarang vastgestelde instructie werd op dit collegie toepasselijk verklaard.
De formatie bestond uit 4 Europeesche, 2 Chineesche, 1 Moorsch, en ± Maleische leden, alsmede uit een Europeaan als secretaris, van welke de Europeanen ook andere betrek- kingen vervulden.
6 Julij. Aanstelling van een vendumeester te Soerabaija,
Vroeger was deze betrekking een zoogenaamd bijbaantje van den scriba te Soerabaija, maar deze had ten gevolge van
Digitized by
- H. W. DAENDËLè. 781
het bepaalde ten zijnen aanzien op .5 JiüiJ 1809 te veel werk gekregen om als venduroeester te blijven fungeren.
6 Juiy. Regeling der prijzen van benoodigdheden voor hei hospitaal Ie Soerabaija.
Is besloten aan den commissaris van oorlog toe te staan de volgende prijzen te mogen besteeden voor de benodigde articulen voor het hospitaal te Soerabaija, als:
voor een pond rundvlees 2 Va stuivers
» » » carbouw-vlees 2 7^ »
» » » varkens reusel 9 ^^ »
» » kan versche clapper-olij 10
groentens voor Europeesen, 's daags, per man 2
idem » inlanders » » » ^4
versche vis, onder de 100 koppen, «> » 2
een kranjang aardappelen 26
een bottel limoensap 20
waschloon der hospitaals goederen, per stuk,
groot of klein 1 »
alles te bereekenen in zilver geld, zullende het brandhout van weege den Lande verstrekt worden.
7 Julij. Reglen^enl op de brandspuiten binnen en buiten Batavia.
Vermits dit «gealtereerde en geamplieerde** reglement hoofd- zakelijk hetzelfde is als dat, medegedeeld onder 17 December 1801, is de opname overbodig voorgekomen. Alleen verdienen, als nieuw, vermeld te worden:
Art. 35. Alle bewooners van huisen worden gelast en zijn verpligt om de brandmeesters, bij ontstaane brand, zonder uitzondering, toegang in hunne huisen te moeten verleenen en toeslaan, dat de slangen door dezelve been geleid werden, als de brandmeesters zulks noodig zuilen oordeelen, op een boete van vijf honderd rljksd. ten voordeelc van stads kassa voor dengeene, die zulks geweigerd heeft.
Digitized by
I6i i*oö. H. W. DACflOeLè.
Art. 54. De goederen,- welke bij buuren of andere ineDschea van de bewooners, aiwaar brand is, bewaard worden, zoUeo binnen 24 uren aan de eigenaars terug bezorgd moeten worden; zullende diegeene, welke in gebreken blijit hieraan te voldoen, na e^dgentie van zaken gestraft worden.
7 Julij. Regeling van inkoopen, y^zoo voor de lwi$houding^ j>als de marine.**
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat volgens den tegens- woordigen staat van zaken, aan de eene zijde geene inkoopen kunnen werden gedaan zonder behoorlyke autorisatie, terwijl aan den anderen kant het belang vordert, dat er eene be- hoorlijke qualificatie gegevep wordt tot het inkoopen van hoogst benoodigde articulen, zoo voor de huishouding, als de marine ;
heeft besloten den prefect van den Oosthoek en den commissaris-generaal der marine, zoo te zamen, als ieder afzonderlijk, te belasten met den inkoop van alle noodwendige articulen en levensmiddelen en te bepalen, gelijk bepaald wordt bij deezen, daarvoor de volgende prijzen en daar be- neden te mogen besteedeu, als:
voor een picol droge visch rd» 6, 8 a 10,
versche clappus-olij rd' 12 en 24 stuivers de 45 kannen,
voor een picol dondeng rd» 6 a 8,
azQn, inlandsch, rd* 24 stuivers de 20 kannen,
varkens vet of reusei rd' S8 de picol,
zout spek rd' 12 : 24 de picol,
zout vleesch rd* 12 : 24 de picoL
taromerinde, versche, rd** 1 : 24 a rd* 1 : 30 de picol,
zuiker, inlandsch, rd* 4 a 5 de picol,
roet of smeer rd» 8 a 10 de picol,
bindrottings rd' Sp* 15, 16 a 17 van 2 ropijen ider de 100 bossen,
cadjang matten rd" 5 a 6 de 100 pees,
Digitized by
giroozakkeo, gerolde, tot zeijlen rd* Sp'» 60 a QS v9n S ropyen ider de 100 pees,
stroozakken, groote tan eea picol, 17 a 30 rd' Sp' als Yoi*eD de 1000 pees,
stroozakken, kleine van Vi ^ V4 V^^h ^^ ^ 16rd'Sp*als ¥oran de 1000 pees,
smeerkaarssen 2Vi a 3 rd' de 100 peiss,
sago Toor bet hospitaal rd* 10 a 12 de picol,
klein Cormaat papier rd' 2S a 30 de riem,
een pond lak rd' 4 a 5,
penneschaglen rd* 1 a IV4 het hos,
inkt 30 a 36 stuivers de bottel,
iavaanseb papier 10 a 12 si ui vers bet corgies van 40 vellen,
Macaos papier rd' Sp* 2 a 2Vi de riem,
agnlgaaren rd*" 4 a 5 de picol,
bamboesen tot picollanssen 30 stuivers de 4 a 5 pees,
Chineesche balljs a 15 stuivers het pees,
jarak* «f dampol-oly 12 a 15 stuivers de kan,
borax 5 a 6 rd* 't ft,
zo«lloer en velleer rd* 1 : 42 't vel ;'
alles te berekenen in zilver geld.
Terwijl, wanneer de inkoop van eenige noodzakelijke articulen mogt vereiscbt worden, waarvan de autorisatie hierby niet vermeld staat, zal de qualificatie daartoe bij eerst- volgende post moeten gevraagd worden, ten einde alzoo bij de generale rekenkamer te kunnen gevalideerl worden.
Zie ook 29 Augustus 1809.
7 Julij. Regeling der wijze van uilbeialing van irac' lemenlen.
Is besloten de betaling aan de onder-officieren en soldaten, zoowel als de civiele dienaren, welke twintig rd* 'smaands verdienen, in steede van de tot nu toe plaats gehad hebbende betaling in koper en papieren geld, te doen vervangen in
Digitized by
784 1Ó09. H. W. bAËNOÈLè.
duiten en aan dezelve voor iedere stuiver te valideeren twee en een halve duit, terwijl aan de officieren en verdere hoogere ambtenaren, welke meerder dan twintig rd' 'smaands ver- dienen, in steede van de hun bevorens in koper en papieren geld uitbetaalde tractementen, als nu ook zal geschieden in duiten, echter maar twee duiten voor eene stuiver; dat deze betaling niet alleen zal gerekend worden een aanvang te hebben genomen met primo dezer, maar dat alle agterstallige tractementen» zoodanig als dezelve aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zijn opgegeven, op den- zelven voet zullen uitbetaald worden, voor zooverre daarvoor geen papier en koper voorbanden is of staat in te komen ; wordende hiermede dus ingetrokken en buiten effect gesteld het besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, genomen ten aanzien van het verwisselen van koper voor papieren van credit zonder agio voor den Oosthoek.
Deze regeling is door Daendels te Sourabaija getroffen en heeft mitsdien wellicht alleen op den Oosthoek betrekking; ook omdat bij besluit'van 5 September 1809 het vorenstaande is toegepast op het garnizoen te Rembang.
7 Julij. Verstrekking van schrijf behoeften aan hel bureau van oorlog en aan den commissaris van oorlog ie Soerabatja,
Deze verstrekking was gelijk aan die voor Samarang.
8 Julij. Bepaling, dal Ie Socrabatja voor hel terugbrengen van een deserteur betaald zoude worden 5 rijksdaalders, zilver geld.
Te Batavia en te Samarang gold reeds dezelfde bepaling, maar toch is op 20 Zomermaand 1810 nog eens bepaald, dat het opvatloon te Samarang 5 rijksdaalders zoude bedragen.
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8. 785
9 Julij. Aanstdling van commissarissen van den con- structie-winkel te Soerabaija.
In aanmerking genomen zijnde, dat de uitgestrektheid der werkzaamheden in den constructie-winkel te Sourabaija vor- derd, dat daarover eene directie wordt aangesteld, welke, niet alleen voor de goede executie der door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal berceds gegeven of nog te geven orders zorge draagt, maar tevens toeziet, datgeene verstrekkingen or arbetalingen geschieden, dan die werkelijk benoodigd zijn;
is besloten, dat ondergeschikt aan en, bij afwezigheid van den luitenant Gouverneur Generaal, eene zoodanige directie over den constructie-winkel plaats vinden en bestaan zal uit vier commissarissen, waarvan ieder op zijn tour verpligt zal wezen om gedurende den tijd van agt dagen af en aan aldaar de inspectie te doen, ten einde zorge te dragen, dat alle de te ontvangen orders ter executie gelegd en stiptelijk geobserveerd worden ;
dat alle de door den constructeur te doene aanvragen van benoodigdheden en gelden aan den commissaris der week zullen worden gedaan, welke, met overleg der andere commissarissen daarvan de noodzakelijkheid inziende, dezelve fiatteerd en ter voldoening aan den prefect ter hand steld, die alsdan daarvoor ordonnantie verleend;
dat er voorts hoegenaamd geeue verstrekkingen uit den constructie-winkel zullen plaats vinden, dan op eene daartoe met de handteekening van den commissaris der week be- kragtigdc of, in extra-ordinaire gevallen, op eene door den prefect, den commandant militair of den commissaris-gene- raal der marine direct te verleenen qualiGcatie;
wijders tot commissarissen, welke deze directie zullen uit- maken, te benoemen en aan te stellen, gelijk daartoe benoemd en aangesteld worden bij dezen :
den prefect over Java's Oosthoek,
den commandant militair bij de divisie-troepen te Soerabaija,
VLAIAAT-BOU DIIL X?. 30
Digitized by VjOOQ IC
786 ^dOd. H. W. DAËNDELÖ.
den commissaris-generaal der marine en den chef der te Soerabaija zijnde arlillerie: terwijl bovendien nog twee artillerie oflicieren niet de dagelijksche inspectie worden belast.
9 Jolij. Leverifig van brandhout aan de garnizoenen in den OoMthoek.
Is besloten het brandhout voor de garnisoenen in den Oosthoek op de plaats te doen leveren door het volk van de regentschappen 'tegens een Spaansche mat den vadem van zes voeten vierkant.
9 Julij. Aankoop van een residentie-huis te Soerabaija.
Is besloten den prefect van den Oosthoek te autoriseeren om voor rekening van den Lande te koopen het huis Simpang bij Sourabalja met de meubelen, welke zich in hetzelve be- vinden, voor de somma van rd* 18000, zilver geld, en voor deze somma aan den tegen woordigen eigenaar, den kapitein Chinees te Sourabalja, een obligatie af te geven, rentende tegens zes percent *sjaars; alsmede permissie te verleenen aan den voornoemden prefect om het huis Simpang te bewonen, mits zorg dragende voor de meubelen voor den tijd, wanneer de Gouverneur Generaal of luitenant Gouverneur Generaal niel present zullen wezen.
Zie ook 22 Junij 1811.
9 Julij. Opdracht van de administratie en directie der salpeter-makertj te Soerabaija op den prefect aldaar.
Daendels was van oordeel, »dat de salpeter-makerij te Sourabalja niet tot de militaire directie gehoord, alzoo de salpeter eerst daaruit dient te worden afgeleverd, voordal dezelve onder de mililaire administratie kan worden gebragt*'.
9 Julij. Tractements-regeling van den cipier te Bantam,
Is besloten aan den cipier der boeljen te Bantam een
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDELS. 787
maandclijksch ti*actenient toe te leggen vanlOrd% ie beialen Va in zilver, en ^j^ in koper, en daarenboven nog voor ieder gevangene 6 stuivers, koper geld, daags.
9 Julij Bepaling, dat de wallen van de stad Soerabaija moesten worden geslecht.
De afbraak zoude strekken tot opbouw van onder handen zijnde of nog »te extrueeren" gebouwen, — eene wijze van handelen, welke Daendels meermalen, speciaal te Batavia, toepaste.
10 Julij. Mackliging op den prefect van den Oosthoek tot het verkoopen van specerijen.
Is besloten den prefect in den Oosthoek te qualifioeeren tot het verkoopen van specerijen, de foelij tot vijf Spaansche (ronde) matten 't pond, de nieuwe nagelen tot vijftig en de oude nagelen tot veertig stuivers 't pond, terwijl hij de goede noten tot één en één halve ronde mat en de aangestokene noten na gelang van haar bederf zal van de hand kunnen zetten.
11 Julij. Toekenning aan den cipier te Soerabaija van 5 stuivers, zilver geld, per dag voor eiken gevangene.
Is besloten aan den cipier van 'sLandsboeijeu teSourabaija, evenals zulks te Samarang plaats vind, te valideeren drie stuivers, zilver geld, daags voor ieder persoon, welke aldaar in hegtenis is geplaatst, en zulks instede van de tot heden door hem genotene drie stuivers, papiere geld.
Zie ook 22 Maart 1809.
11 Julij. Aanstelling van een schrijver voor de Maleische taal hij den translateur te Soerabaija.
Het tractement van dien schrijver (een Maleier) bedroeg 25 rijksdaalders 'smaands. Ook kreeg hij den iang en titel van luitenant bij de Maleiers.
Digitized by VjOOQ IC
788 IdOe. H. W. OAENOEL8.
li Julij Rang-regditig der boschgangers.
Zijne excellenlie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat de boschgangers (ot nog (oe geen rang onder de dienaren hebben en hunne ambls-verrichlingen echter voor het gouvernement even vaii zooveel nut zijn als die van anderen, aan welke dezelve reeds toegekend is;
heeft besloten te bepalen, gelijk liepaald wordt bij dezen, dat de boschgangers, als verdeeld zijnde in drie classen vau betaling, ook in drie onderscheidene rangen zullen verdeekl worden en die, welke een tractement genieten van 100 rd"* in de maand, zullen hebben den rang van kapitein, die van 75 rd''smaands dien van eersten luitenant en die van rd' 50 's maands dien van luitenant.
11 Julij. Imiruciie voor den adminislraletir Ie Soerabaija.
Daar de Oosthoek, welke te voren een gedeelte beeft uitgemaakt van het Java 's gouvernement, thans daarvan onaf- hankelijk is verklaard en, de prefect alleen aan het gouver- nement-generaal verantwoording schuldig zijnde, tevens het administratieve van het generaal toeverzicht van den hoofd- administrateur te Semarang behoord onttrokken te worden, zoo zal er voortaan te Sourabaija mede een administrateur zijn, welke, evenals die van Samarang over de Noord-Oost- kust van Java, het generale toeverzicht over het administratieve van den geheelen oosthoek houden en in die betrekking aan de volgende voorschriften zal zijn gesubmitteerd.
Art. 1. Alle inkoopen, besprekingen of inhuringen van schepen en vaartuigen ter vervoer van 's Lands pi*oductcn voor rekening van den Lande geschieden door den prefect en, het contract tot den koop of inhuring gesloten zijnde, zal de verdere directie, zoo daarover, als over de belading of andere noodige beschikkingen, met voorkennis van den pre- fect door den administrateur worden uitgeoefend.
Art. !2. De groote geld-kassa te Sourabaija zal staan onder
Digitized by
aoe. H. W. OAENOCL8. 789
hel toeverzicht en de beheering van den prefect en admi- nistrateur te zamen en voorzien zijn van twee differente sloten, waarvan de eene sleutel door den prefect en de andere door den administrateur zal worden bewaard, opdat zij buiten elkanders voorkennis geene toegang kunnen hebben tot de kas; zij zijn beide voor alle tekortkomingen ver- antwoordelijk en gehouden eenmaal 'sjaars de kas door ge- committeerden ten hunnen overstaan te laten opnemen.
Art. 3. De kleine geld kassa te Sourabaija, gelijk ook de kassen van de onder-prefectures, staan onder het generaal toeverzicht van den adffilnislrateur, in zooverre, dat hij na- gaat alle oneigen afschrijvingen en uitgaven, terwijl de speciale verantwoording alleen de respective kashoudei-s incumbeerd, die, zoowel als alle administrateurs, in deze betrekking onder de administratie sorteeren en verpligt zullen zijn uiterlijk Toor den 8**^ van elke maand hunne kassa-rekeningen met dies veriflcatoire stukken ran de vorige maand aan hem in te zenden.
Geen ontvangst in of uitgave uit 'sLands kassa te Sou- rabaija zal geschieden dan op ordonnanlien van den prefect, tenzij dezelve aldaar niet aanwezig is, als wanneer dezelve door den administrateur op deszelfs speciale verantwoording zullen worden verleend.
Art. 5. Op gelijke wijze zal niets in de magazijnen te Sourabaija ontvangen dan wel daaruit verstrekt worden, als op ordonnantién, die onmiddelijk door den prefect verleend of bij deszelfs absentie door den administrateur geteekend zijn.
Art. 6 Alle aanvragen voor ordonnanlien op de groole en kleine kassa geschieden schriftelijk en worden geëxami- neerd door den administrateur, die, bevindende, dat dezelve rusten op eene voet, resolutie of aanschrijving, daarvoor de ordonnanlien opmaakt en voor allo daarin te begane abuizen responsabel is, doch in alie andere gevallen, waarvan geene qualificatie voorhanden is, niet dan op speciale autorisatie van den Maarschalk en Gouverneur Generaal, tenzij in gevalle, dat eenige extra betalingen onder den titel van voorschot
Digitized by
790 IdOe. H. W. OAENOEL8.
als anderzints noodzakelijk luogten wezen en geen uitstel konden lijden, zullende dezelve als dan door den prefect of door diegeene, welke bij deszelfs absentie met het gezag mogte zijn bekleed, op derzelvcr verantwoordelijkheid verleend worden.
Art. 7. Wanneer de kas van een der onder-prefectures grooter bevonden wordt, als na calculalie de uitgave in de eerste drie maanden wezen kan, zal het surplus in de groote geld- kassa te Sourabaija worden overgebragt, dan wel in zoodanige andere kassen, welke gelden benoodigd hebben, waarvan de administrateur telken reize aan den prefect zal kennis geven, die als dan de faculteit bezit om hetzelve op te ontbieden dan wel naar de eene of andere kassa te doen overbrengen.
Art. 8. Alle Landsroagazynen en pakhuizen, excepto de zulke, welke tot de marine gehooren, zullen builen en behalven den prefect, die over alles het generale opzicht heeft, staan onder het oppertoezicht van hem, administrateur, en gevolgelijk de administrateur te Sourabaija, zoo wel als de prefeelen in de andere prefectures van Java's Oosthoek, deswegens aan hem verantwoording schuldig en, gelijk reeds onder art. 4 ten aanzien der kassa bepaald is, verpligl zijn uiterlijk voor den 10'" van iedere maand aan hem in duplo in te zenden distincte en accurate memorién of specificatiên van den ont- vangst en van de verstrekkingen der producten en goederen in de vorige maand, met aantooning, van waar en met welke gelegenheden dezelve zijn aangebragt, de hoeveelheid en aan wien afgegeven, op wiens order en met welke occasie die verzendingen zijn geschied en hoe groot liet restant nog is gebleven, de eene om te dienen voor den prefect en de andere voor hem, administrateur, en den negotie-boekhouder.
Art. 9. Hij zal, buiten den generalen opneem onder ultimo December, de kassen en magazijnen zoo dikwerf mogelijk opnemen en doen opnemen, als hij zal noodig oordeelen, en welk regl ook in het bijzonder aan den prefect wordt toe- gekend.
Art. 10. Alle rekeningen, specificatiên, facturen, enz. worden
Digitized by
H. W. OAENDEL8. 701
door den administrateur geëxamineerd en de flnantie-, tracte- ment8- en andere boekhouders, die, zoowel als hunne suppoosten, aan den administrateur ondergeschikt zijn, zullen dezelve niet vermogen te boeken, voordat zij door hem goedgekeurd eu voor de approbatie onderteekend zijn.
Art. II. Hij zal mede examineeren de finantie boeken van Sourabaija en van alle andere administratién in Java's Oosthoek, dienende van zijne bevinding aan den prefect telken reize van rapport in scriptis; hij zal personeel ver- antwoordelijk worden gehouden voor de erreuren, die na bet indienen van zijne berigten in de gemelde boeken mogten worden ontdekt en niet door hem waren aangegeven.
Art. 12. Hij zal van de erreuren, die hij in de boeken aanwijst, hetzij ten voor- of ten nadeele van d(*n Lande, genieten Ve gedeelte in zilvere speciön ten laste van de geenen, welke deze erreuren hebben begaan.
Art. 15. Alle de eischen van het gouvernement-generaal, voor zoo verre den Oosthoek betreft, worden aan hem inge- zonden en door denzelv^ ter voldoening over de verschillende onder-prefect ures met concurrentie van den prefect verdeeld.
Art. 14. Hij formeerd daarentegen jaarlijks eene generale eisch van het benoodigde voor Sourabaija, dezelve aan den prefect overgevende ter approbatie en inzending aan den Maarschalk en Gouverneur Creneraal.
Art. 15. Hij zal mede onder ultimo December van ieder jaar een verslag zijner verrigtingen en gehoudene directie aan den prefect inleveren ter inzending aan het gouvernement.
Art. 16. Daarenboven zal hij verplicht zijn zich stiptelijk ter observantie te laten strekken al, het geene in de instructie voor de generale rekenkamer op zijne bediening kan worden toegepast, zoo in het zenden van papieren aan hetzelve, als anderzins, en het welke voor zijne speciale verantwoording wordt gelaten.
Art. 17. Hij zal provisioneel tot vast tractement genieten zes duizend rd% zilver geld, 'sjaars, en in zijne werkzaam- heden geassisteerd worden door:
Digitized by
792 1Ö09. H. W. PAENOEL8.
een 1«" suppoost rd» 80
» klerk » 40
twee klerken, ieder • 20
een pakhuis-opzicliter » GO
• » klerk » . .
Art. 18. Bij de aanvaarding van zijne bediening zal hij doen den navolgenden eed :
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijne booge en doorlucbtige souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en gelrouw te zyn;
dat ik mij met alle vlijt en naarstigbeid zal kwijten van de verplicbtingen, die mij bij mijne instructie zijn voorgescbreven of nog voorgescbreven zullen worden, en inzonderbeid in bet examineeren der boeken, speeificatiên en rekeningen de stipte trouw en een pligtmatige bebartiging van 'sLands belangen allijd zal laten prevaleeren boven eenige andere inricbting of consideratien, van welke natuur die ook zouden mogen wezen;
dat ik mede soigneuselijk zal waken tegen alle afwijkingen en inkruipselen, welke ten aanzien van het nieuwe plan van organisatie voor Java, voor zoover bet mercantiel en finantieel departement betreft, zouden mogen worden onder- nomen en getenteerd en bij ontdekking van de minste inbreuk, die daarop wordt gemaakt, daarvan zonder verzuim kennisse zal geven aan bet gouvernement;
en dat ik mij generalijk zoodanig zal gedragen, als een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk belpe mij God Almagtig.
Zie ook 5 Julij 1809.
11 Julij. Instructie voor het personeel bij de duiten-munt te Soerabaija,
EERSTE AFDËELING.
Voor den muntmeesfer. Art. 1. üe munlmeesler zal verpligl zijn 's morgens ten
Digitized by VjOOQ IC
1609 H. W. OAENOEL8. 793
zes uren» dan wel troeger, als het vereischl wordt, de inuDt ie laten openen, opdat het arbeidsvolk vroegtijdig hun werk- zaamheden kunne beginnen, en zorge dragen, dat niet alleen Yoor half zeven uren des morgens de vuren der smeltovens voor het looper in brand zijn en met hel smelten een begin gemaakt wordt, maar ook dat het werk met den npodigeu spoed wordt voortgezet, ten welken einde hij of de aan hem toe te voegen adjunct steeds altoos in de munt moeten present zijn om op alles een goed toezigt te houden.
Art. S. Ten dien einde zal hem, buiten den voormelden adjunct, tot adsistentie worden toegevoegd een boekhouder, twee Europeesche opzienders en vier oppassers, alsmede zoo- veel inlandsche mandadoors, als benoodigd zijn, allen onder hem staande en van hem dependeerende.
Art. 3. Ook zal hem worden toegevoegd een inlandsch hoofd met vier oppassers tol de ontvangst, berging, gadeslaan en verstrekking van houtskooleu, weikers pligt zijn zal die bij aanbreng directelijk onder zijne verantwoording te nemen en daarvan zooveel te verstrekken, als benoodigt is, teffens zorg dragende, dat daar niet mede roekeloos gehandeld wordt.
Art. 4. Alle materialen en gereedschappen, tot de munterij gehoorende, zullen staan Ier zijner verantwoording en hem alle van 'sLands wege worden verstrekt.
Art. 5. De benoodigde muntknegten en ander werkvolk, dat bij benodigd komt te weezen, zal hem mede *s Landswege worden verstrekt.
Art. 6. Hij zal hebben te zorgen, dat de munt, niet alleen in denzelfden staat en op dienzelfden voet, als thans is ingerigt, onderhouden werd, maar ook alle mogelijke vlijt en ijver ter verbetering daarvan aanwenden en dienvolgens, niet alleen verpligt zijn om van een picol Japans koper, na aftrek van alle arbeidsloonen en smelt- verlies, rd' 72 a 75 zuiver aan duiten aan den Lande te verantwoorden, maar ook maan- delijks 18 a 20 duizend rijksdaalders daarvan aan te maken.
Art. 7. Ter goedmaking van het smelt-verlies op het koper zal hem tot 15 percent gevalideerd worden, terwijl hij
Digitized by
794 1809. H. W. OAENOELê.
daarentegen voor het te ontvangene koper verantwoordelijk zal worden gehouden, op den voet van dit en het vorige articul bepaald.
Art. 8. En voor zijne moeite en werkzaamheden, alsmede die van de overige munt-hediendcns, zullen dezen genieten 's maands :
de muntroeesler rd* 126
» adjunct » 60
» boekhouder » 40
2 Ëuropeesche opzienders, ieder » 50
2 inlandsche mandadoors, » > 5
1 hoofd over de houtskoolen » 10
4 mandadoors, ieder • ^
terwijl buitendien aan hem, muntmeester, noch S percent daarenboven zal worden algegeven, te verdeelen IV3 percent voor den muntmeester en Vs percent voor deszelfs adjunct. Art. 9. Hij zal staan onder de onroiddelijke orders van den prefect over Java's Oosthoek en dien volgens in allen deele stipt moeten nakomen de orders, die hem door of van wegens denzelven zullen gegeven worden, en voorts verpligt zijn weekelijks een gedetailleerd berigt van het voorgevallene in de munt ten opzigle van de werkzaamheden in duplo aan denzelven in te dienen, waarvan een zal dienen ter spe- culatie van hem, prefect, zelve en het andere om zijne excel- lentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te werden aangeboden.
Art. 10. Alle nieuw aangemaakte duiten moeten, behoorlijk gewoogen en getelt, in 'sLands geld-cassa worden afgegeven ter voorkoming van alle fraudes en om te kunnen nagaan, hoeveel een picol koper zuiver aan duiten komt af te werpen, ten welken einde ook, zoowel van het netto gevrigt derzelve, als de juiste som aanteekening, zoowel door den muntmeester, als groot-cassier gehouden worden moet, ten einde zulks tegens elkander kan werden geconfronteerd.
Art. 11. Alle duiten zullen behoorlijk in daartoe expres te vervaardigen, gesloten kisten in 'sLauds groote geldkamer
Digitized by
1ê09. H. W. OAENOELS. 798
moeten werden a^eleverd eo ook hel ait 's Lands magazijnen te ontvangene koper in gelijker voege van daar na de muuterij of smelthuis werden overgebragt, terwijl ook het gesmolte en bereeds geplette koper mede in dier voege van de smelterij en plelmolens na de munt zal moeten werden getransporteerd, ten einde, niet alleen alle verlies voor te komen, maar ook den Javaan of anderen te beletten van zich daarmede door diefstal te kunnen verrijken.
Art. 1!2. Het te ontvangene koper en tin, zoowel als hel geene, dat gesmolten en geplet is, zal, nadat daarvan buiten den muntmeoster door den boekhouder en adjunct behoorlijk aanteekening is gehouden, in een expres daartoe af te zonderen pakhuis worden geborgen, waarvan zoowel de munlmeester als dies adjunct een sleutel zullen moeten hebben en waaruil niets vermag te worden verstrekt of ingeborgeii dan met beider kennis en ten bijwezen van den boekhouder.
Art. 13. Dagelijks, en wel des middags ten vier ure, zal door den boekhouder aan den prefect moeien worden inge- zonden een lijst van de manschappen, welke gedurende dien dag in de munt gearbeid hebben, met bekendstelling tevens van de verdiende dagloonen derzelven, terwijl des Zaterdags eene gelijke generale opgave van dezelven zal moeten worden gedaan om daarna de afbetaling te kunnen doen gevolg nemen en welke lijsten door den munlmeester en deszelfs adjunct voor accoord geteekend zullen moeten zyn.
Art. 14. Hij zal zich volstrekt met geene uitbetalingen der werklieden mogen inlaten, maar zulks geheel moeten over- laaten aan dengene, welke daarmede van wegend den prefect zal worden gechargeerd, eencHjk toeziende of door deszelfs adjunct latende toezien, dal zulks richlig komt plaats te vinden, ten welken einde ook de belalings-lljst door hem of zijn adjunct na gedane uitbetaling voor conform zal moeten worden geteekend.
Arl. 15. Hij zal verpligl en gehouden zijnde munt-knegten en andere arbeidslieden, zoo dikwijls de prefecl zal goedvinden die in persoon te komen inspecleeren of door eene commissie
Digitized by
796 1800. H. W. OAENOELS.
van zijnentwege te doen inspecteeren, ter monstering en natelling te laten optreden en, bij beyinding, dat aan het opgegevene getal komt te mankeeren, daaromtrent aan denzelve verantwoording scl/uldig zijn.
Art. 16. Eindelijk zal hij, muntmeesler, verpligt en ge- houden wezen van alles distincl oanteckeningen te houden en zich wijders punctivelijk te gedragen aan deze zijn instructie.
TWEEDE AFÜEELING.
Voor den adjunct.
Art. 1. Deze zal, zoowel als de muntmeester, gehouden zijn 's morgens vroegiydig in de munt present te zyn om te zien, dat hel werk met den vereischten spoed wordt voort- gezet.
Arl. ^. Voorts zal hij den muntmeester in alles, wat aldaar te verrigten is, na behooren moeten adsisteeren en ten dienste staan.
Art. 3. Hij zal, zoo bij het ontvangen van koper, item gereedschappen en andere materialen, als bij afgave der ge- munte duiten, altoos moeten present zijn en ook van alles, hetgeen verder in de munt omgaat, moeten kennis dragen, opdat, zulks van hem gerequireerd wordende, hij in staat zij daarvan een behoorlijk verslag te doen.
DERDE AFDEELING.
Voor den boekhouder:
Art. 1. Hij zal altoos moeten gereed zijn om, wanneer kooper, item houtskolen, gereedschappen or iets anders werd ingebragt, daarvan exacte aanleekening te houden, zoo als inzelver voege door hem bij de aflevering van duiten gedaan zal moeten worden.
Art. 2. Hij zal ook inventaris moeten houden van de ge- reedschappen en wal er dagelijks ter reparatie afgegeven en weder gerepareerd of geheel nieuw aangebragt werd, alsmede wat afgeschreven of nieuw aangemaakt is.
Digitized by
H. W. OAENOELS. 797
Art. 3. Hij. zal tevens ook een dagelijksch journaal moeten houden van de quanliteit koper, die ter smelting afgegeven en weder, verwerkt, ingekomen is en daarvan dagelijks een extract aan den prefect en munlmeester ter hand stellen.
Art. 4. Hij zal dagelijks en wel des namiddags ten 4 uure aan den prefect moeten inzenden eene specificque lijst van het getal der op dien dag in de munterlj dienst gedaan hebbende manschappen, met bekendstelling, tot welke werk- zaamheden dezelve gebruikt zijn en hoeveel ieder hunner ver- diend heeft, welke lijst door den nmntmeester en deszelfs adjunct voor accoord zullen moeten worden geteekend, en welke lijsten des Zaturdags in een generale nomina tive lijst zullen moeten worden overgebragt, ten einde daarop de uitbetaling aan de werklieden kunne geschieden.
Art. 5. Hij zal de wekelijksche rapporten van den munt- meester van al het voorgevallene en de gedane werkzaamheden in triplo moeten afcopieeren.
Art. 6. Hij zal mede een tractements-rol moeten houden van het werkvolk, waarbij derzelver dagloonen distinct zijn bekend gesteld, waarvan om de drie maanden twee afschriften aan den prelecl moeten worden afgegeven.
VlblRDE APDEELING.
Voor de Europeesche opzienders eti hel hoofd over het kolefimagaziju.
Art. 1. De Europeesche opzienders zullen het generaal toeverzigt over de munterlj hebben, als: de eene over de munt- en pletmolen, die zich bij de munt zelve bevinden, en de andere over de koper-smelterij met de daarbij zijnde plelmoleus, mitsgaders voor het goed gedrag en handelingen der daarin zich bevindende muntknegten en andere werklieden moeten waken en zorgen, dat dezelve tot hun pligt gehouden werden, terwijl een derzelve daarenboven, na goedvinden van den munlmeester, met het bijzonder opzigt over het kolen- magazijn belast zal zijn en dienvolgens eene distincte aan-
Digitized by
798 180Ö. H W DAENDELS.
teekening honden, zoowel van de hoeveelheid cranjangs, die werden aangebragt, als de quantiteit, welke dagelijks verbruikt werd, en daarvan vervolgens alle avonden een schrif- telijk rapport aan den prefect, een dito aan den boekhouder moeten indienen, ten welken einde het hoofd over dit pakhuis met deszelfs handlangers aan hem ondergeschikt is en van alles verantwoording zal moeten doen.
Art. % Tot berging der houtskolen zal een aparte loods, met goede bamboese paggers voorzien, worden opgerigt, waarbij des nachts een wagt van campongs-volkeren zal worden geplaatst, terwijl de verstrekking van houtskolen uit de gemelde loods niet na willekeur zal mogen geschieden, maar aan iedere smelt-oven dagelijks zooveel werden verstrekt, als men na eene vooraf genomen proef berekend, dat voor het continueel aan de gang houden der ovens voor een geheelen dag benodigd is, en vervolgens . des avonds het overschietende weder behoorlijk moeten werden bijeen ge- zameld en in de loods ter berging overgebragt.
Art 5. Zij worden voorts met bun beiden of wel een ieder derzelve in zijn departement voor alle disorders en tekortkomingen verantwoordelijk gesteld en zullen inzonder- heid voor het aan hun toevertrouwd werdende koper respon- sabel zijn.
Laatstelijk zal de muntmeester en dies adjunct, nevens den boekhouder, op den inhoud van deze instructie moeten afleggen de volgende eeden :
Eed voor den mimimeester.
Ik beloove en zweere, dal ik geen andere speciën, allolj of stempel in deze mij aanbevolen munte admitteeren, tollereren of conni veeren zal, als degeene, waartoe ik bij speciale order van zijne excellentie den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal, nevens de Hoog Edele heeren Raden van de Hollandsche bezittingen in Oosl-Indién, gequalificeerd en geordonneerd zal zijn en dat ik dienvolgens ook in allen deele punctueel agtervolgen en prompt zonder de minste afwijking olraerveeren
Digitized by VjOOQ IC
1800 H. W. DAENOELS. 799
zal, hetgeen nilj door zijne excellentie bij de deswegens vast- gestelde instructie aanbevolen is, mitsgaders allezints doen en handelen zal, zooals een vertrouwd niuntmeester toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig.
Eed voor den adjunct.
Ik beloove en zweere, dat ik den muntmeester, onder den- welke ik als adjunct gesteld ben, met alle trouw en vigi- lantie adsisteeren zal, 'sLands intrest en belangens in allen deele even als hel mijne behartigen, hem in alles, wat regt en billijk is, behulpzaam zijn, den inhoud der instructie, zoo voor den muntmeester, als mij en verdere hediendens, door ztjne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal beraamt, zoowel als alle andere orders, ten dien sujette be- reeds beraamd ofte noch te beramen, in allen deele na te komen en mij voorts in alles zoodanig te gedragen en te handelen, als een vroom en opregt munt-bediende toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig.
Eed voor den boekhouder.
Ik beloove en zweere de partijen koper en thin, welke ter verkrijging in de munt werden gebragt, getrouwelijk bij de door mij te houdene boeken te zullen innemen en ook na de vermunting zulks te zullen doen van de duiten, welke er van gemunt of geslagen zijn, en voorts toe te zien, dat die vervolgens, behoorlijk en volgens dies wezentlijke waarde in 'sLands cassa getelt en gewogen, werden over- gcbragl; de boeken, lijsten en rapporten, welke ik verpligt ben te houden, dagelijks effen te stellen en in goede order te formeeren overeenkomstig het dientwege bij de voor de munt^bediendens bepaalde instructie voorgeschreven, en van deze door mij te houdene aanteekeningen aan niemand, wie bij ook zij, buiten deugeeue, aan wien ik verantwoording
Digitized by VjOOQ IC
800 1809. H. W. OAENDELS.
mijner daaden en handelingen schuldig ben, eenige kennis of opening te geven, mitsgaders mij in allen deele zoodanig te gedragen, gelijk een yroom en opregl rount-boekhoiider toeslaat en betaamt. Zoo waarlijk heipe mij God Almaglig.
11 Julij. Vereeniging der betrekking van bode bij hei collegie van justitie te Soerabaija met die van vendu- afslager van den vendu-meester aldaar.
De positie van dezen bode-afslager werd geregeld op de- zelfde wijze als die van zijnen Samai*angschen collega.
12 Julij Voorschriften omtrent het meten van balken.
Ten einde de meting der balken op eene gelijke wiize op het eiland Java geschiede en op de aangave derzelve een vaste calculatie kan gemaakt worden, hetwelk tot nu toe, zoo wel door de onderscheidene maatstokken, als de differente wijze van metingen, aan vele varialien is onderhevig geweest, heeft zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen: 1® dat alle houtwerken voorlaan met Rljnlandsche voetmaten
van twaalf duimen zullen moeten gemeten worden; 2^ dat alle boschgangers, opzichters van de stapelplaatsen en vlotte-makers zich van dergelijke maatstokken zullen moeten bedienen, ieder van zes voeten lengte en waarvan een voet in twaalf duimen verdeeld is, welke maatstokken alle behoorlijk met het merk der hout-administratie jaarlijks zullen moeten worden geijkt; 3^ de commissaris-generaal der marine en het collegie van administratie over de houtbosschen zullen daarvan een genoegzaam getal laten vervaardigen om door den eerst- gemelde aan de opzichters der stapelplaatsen en de vlotte- makers en door de laatstgenoemde aan de boschgangers te worden afgegeven.
Digitized by
IdOd. H. W. 0AeN0EL6. JBOl
4^ de meüng der lengte van de balken en zwalpen zal ge- schieden van agter den kop tot aan het einde» en
5^ de meting der dikte van de balken, waar de meeste proportie is om een egalen, vierkanten balk uit een stak hout te kunnen bekomen, hetgeen omtrent de dikte en breedte der zwalpen ook zal dienen in acht genomen te worden.
12 Julij. Voorziening in het beheer over den Oosthoek bij tijdelijke afwezigheid van den pre/eet.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, iii aanmerking genomen hebbende, dat alle redenen, welke hoogstdenzelve in het vorige jaar bewogen hebben te bepalen, dat bij absentie van den Oosthoeks gezaghebber uit den Oosthoek de maneance van zakeii op den prefect van Grissee zoude overgaan, alsnu zijn komen te cesseeren en het niet dan vele inconvenienten kan veroorzaken om den Grissee's prefect telken reize zijne prefecture te doen verlaten om die van een ander, met welkers werkzaamheden hij niet genoegzaam bekend kan zijn, te administreeren en daardoor zijne eigene prefecture onbeheerd te moeten laten;
en wijders in aanmerking genomen zijnde, dat met meer geschiktheid in zoodanige gevallen het gezag voor dien tijd aan den administrateur te Sourabaija zoude kunnen worden gedefereerd, als door zijne ambtsbetrekking met de zaken van Java's Oosthoek en inzonderheid met het admmistratieve en huishoudelijke door de dagelljksche behandeling meer bekend zynde;
is besloten den Grissee*s prefect, van Ligten, voor de in deze door hem aan den Lande bewezen diensten te bedanken en voorts te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dat van nu voortaan, bij afwezigheid van den prefect over Java's Oosthoek uit den Oosthoek, het gezag daarover op den admi- nistrateur te Sourabaija zal ovei^an, excepto, wanneer hij, prefect, zich op eene der onder zijn ressort gehoorende onder-
rLAKAAT-BOBK DIBL XV. ^ 51 j
Digitized by VjOOQ IC
SOS IdOd. H. W. 0A£N0ÉL6.
geschikte prefectures of regentschappen niogt bevinden, als wanneer de administrateur slegts met het plaatselijk gezag te Soarabaija zal zijn bekleed; met last aan de onder den Oosthoek gehoorende prefecten en onder-prefecten, reenten, andere inlandsche hoofden om in het eerste geval alle bevelen en orders, vrelke hun door denzelven in deze zijne betrekking mogten vrorden gegeven, te respecteeren en ter executie te leggen, even of die door den prefect zelve gegeven waren, terwijl hij, administrateur, voor de goede beheering en al het geene gedurende zijn gezag mogte voorvallen, verant- woordelijk wordt gesteld.
12 Julij. Betaling van Land^ schulden ie Soerabaija mei renle^gevende obligatièn.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende het hoogst noodzakelijk te zijn, dat bet finantie-wezen te Sourabaija op een effen voel worde gebragt;
heeft besloten om voor alle de gelden, welke de regenten en andere personen in den Oosthoek nog van den Lande komen te competeeren en spruiten uit de door hun aan den Lande verkogte huizen, tuinen, voorgeschoten penningen en geleverde producten, obligatien te verleenen, welke zullen renten tegens een half percent ieder maand, in te gaan met primo dezer, voor zoover aangaat zoodanige capitalen, waarop tot heden nog geen renten ingevolge vorige besluiten is gevalideerd, en zulks te doen continueeren tot de compleete voldoening toe, welke zal geschieden in gelde, zoodra de finantieele staat zulks zal kunnen toelaten, dan wel na ver- kiezing der geintresseerdens in producten, tegens de gefixeerde pryz^ uit 's.Lands magazijnen te Batavia te ontvangen, op gelijke voet en wijzen, als bij secreet besluit van den S-" October 1808 ten opzichte der gequotiseerden staat uitgedrukt.
Voorts den prefect over Java's Oosthoek te chai^eeren en qualiflceeren tot de opmaking, teekening en uitreiking der gemelde obligatiön.
Digitized by
- H. W. OAËNOeLS. 805
Het totaal dier schulden bedroeg 167,796 : 36 rijksdaalders aan zilver geld en 2,875 rijksdaalders aan koper geld.
14 Julij. Uitgifte van brieven van credit.
Nademaal wij in Rade yan Indië besloten hebben om tot gerief der ingezetenen Toor een bedragen van drie maal hondert duizend rijksdaalders aan kleine brieven van credit van 10, 5, 3, 2 en 1 rd' te doen aanmaken om tegen een gelijke hoeveelheid van door ouderdom onhandelbaar ge- wordene credlt-brieven verwisseld te worden, ten einde de massa van papiere geld niet worde vermeerderd; zoo is het, dat hiervan, zoowel aan een iegelijk wordt kennis gegeven, als dat de voorschreven nieuwe credit-brieven alle gedagtekend 13 Maart 1809 en in vpigender voege getekend zijn, als : enz.
Wordende de voorscheven papieren van credit bij dezen gangbaar verklaard tot de daarop gestelde waarde, zoo ter dezer hoofdplaats en dies ressort, als op Java, Cheribon en Bantam, en een iegelijk op de evengenoemde plaatsen gelast dezelve in betaling te accepteren, zonder aan derzelver cours en circulatie eenige verhindering of stremming te veroorzaken.
Terwijl een iegelijk bij dezen tevens wordt geinformeerd van., tegens verwisseling van de opgemelde, nieuw aangemaakte en gangbaar verklaarde credit-brieven, hunne oude papieren van credit van rd* 10, rd» 5, rd" 5, rd^ 2, rd*l te kunnen in- leveren ten kantore van den ontvanger-generaal, welke daartoe, aanvang nemende met medio Augustus aanstaande, ten zijnen kantore vaceren zal van 8 tot 11 uren, de Zon- en feestdagen alleen uitgezonderd, tot den 25^° van iedere maand inclusive.
En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en, behalven in de Hollandsche, ook in de Chinesche en Maleidsche talen worden geaffigeerd, ter plaatse gebruikelijk.
Hoe slordig en onverschillig toenmaals in Indiê gewerkt werd en hoe slecht somwijlen de bevelen van Daendels werden opgevolgd, blijkt uit het navolgende, ontleend aan
Digitized by ^
804 1809. H. W. OAENOEL8.
een schrijTen van Daendels aan de Hooge Regering van 19 September 1809:
U Hoog Edelheden hebben op mijn voorstel Ier sessie van den 13^ Haart 1809 besloten om ter verwisseling en ver- nietiging van een gelijk montant credit-brieven, welke door ouderdom onbruikbaar waren geworden, te laten aanmaken:
10000 credit-brieven van rd» 5. . rd" 30UO0
60000 . . . . 2 . 100000
70000 . . . . 1 » 70000
of te zamen rd* 200000
benevens nog voor rd' 100000 aan credit-brieveu van rd' 10 en K, van ieder de helft, om te worden aangehouden, tot dat alle de overige credit-brieven volgens de nieuwe bepaling zouden wezen aangemaakt om dan gelijktijdig te worden verwisselt tegen de thans in circulatie zijnde credit-papieren, welke nog luiden op den naam der gewezen Oost-Indische compagnie.
Het sprak dus van zelve, dat deze nieuwe credit-brieven van rd' 1, 2, 3, K en 10 niet in de circulatie vermogten te worden gebragt, als door inruiling tegen oude van gelyke waarde, gelijk U Hoog Edelheden dien overeenkomstig daarvan bij publicatie van den 14^" JuliJ jongstleden annonce hebben gedaan aan de gemeente en bij de publicatie tevens hebben geguarandeert, dat de massa van papiere geld door de opge- melde gedane aanmaking niet zoude worden vermeerdert.
Dan tegenstrijdig deze solemnele toezegging heb ik ondekt, dat van het gedachte nieuwe papiere geld, zonder dat daarvoor nog andere waren in kas terug gekomen en zonder dat hetzelve gevolgelijk in de termen viel van te kunnen worden uitgegeven, de volgende verzendingen door de generale directie zijn gedaan, als:
rd' 60000 naar Sourabalja,
» 24000 aan den prefect der Jaccatrasche Preanger boven- landen,
» 10000 aan den prefect te Bantam, en
» 4000 naar Tjikauw, of rd* 88000 te zamen.
Digitized by
H. W. OAENOEL8. 805
Het 18 waar, dat ik den directeur-generaal by missive van den 2*° JuliJ jongstleden heb geautoriseerd rd' 40000 aan kleine crcdit-brieyen van die nieuv^ aangemaakte naar den Oosthoek te verzenden, doch ik vertrouw, dat hieruit geen gevolg of bewQs zal worden getrokken, dat ik oorzaak ben, dat zijn Edele tegen die wet gehandelt heeft, nademaal ik destijds ignorant was, in hoeverre met de opgemelde ver- wisseling reeds was gevorderd; en dezelve zijn beslag niet erlangd hebbende, gelijk a posteriori gebleken is, de directeur- generaal verpligt ware geweest mij zijne bedenkingen tegen de opgemelde, geordonneerde verzending voor te dragen, daar men immers van mij niet kan vergen, dat bij de vele gouver- nements zaken, die mij gestadig bezig houden, ik ook tevens die van de generale directie in het geheugen hebben zal; zijnde mijn oogmerk met gemelden last geweest om te be- proeven, in hoeverre men door het in circulatie brengen van kleine credit-brieven in den Oosthoek het papiere geld aldaar algemeen in omwandeling zoude kunnen brengen en waartoe ik geen oude kon eischen, denkende, dat dezelve reeds ter vernietiging waren ingewisseld en afgezonderd.
Op dl September 1809 werd de fout, voor zooveel nog doenlyk was, zoo goed mogelijk hersteld.
14 Julij. Instructie voor de bank van leening te Batavia.
Art. 1. Tot de directie der bank van leening zullen voortaan van wegen het gouvemement-generaal worden benoemd:
twee commissarissen,
een secretaris, die tegelijk zal zijn kassier, boekhouder en pandbewaarder,
een taxateur,
vier klerken, en
een rapport-ganger.
Art. 2. In de voorschreven bank van leening zullen ter beleening mogen worden ingebragl goud, zilver, juwelen.
Digitized by
806 1809. H. W. DAENDEL8.
koopmaoschappen, liJwateD, huisraad van weinig omslag en andere soortgelijke goederen, die ten minsten het leggen van een jaar en zes weken kunnen verduren.
Art. 3. Weshalven tot het doen van beleeningen 'smoi^ens van agt tot elf uren, excepto Zaturdag en Zondag, een com- missaris met en benevens den secretaris, kassier en taxateur zal vaceren om alle panden te boek te stellen, het goud of fijne steenen bij gewicht of gecalculeerde waarde naar het gewicht in realen en caraten te noteren en, nadat zij alles wel gewaardeerd en beleend hebben, den pandbewaarder ter berging en opsluiting ter hand te stellen.
Art. 4. Tot meerder zekerheid zal de waardeerder ten behoeve van commissarissen stellen een borgtogt van rd^ 3000 en, evenals commissarissen, onder den eed van secretesse be- grepen worden.
Art. 6. Van alle beleeningen zullen recepissen worden verleend; en om alle vervalschingen voor te komen zullen alle dezelve worden gedrukt met het zegel van de bank van leening in rood lak, mitsgaders door de beide com- missarissen en secretaris geteekend, daarenboven met een expres Batavia's wapenzegel gedrukt en daarin dooi^esneden worden als de Turksche passen.
Art. 6. Deze beleening-recepissen zullen gedrukt worden van duizend rijksdaalders en daar boven op een zegel van 12 stuivers en beneden de duizend tot vijftig rijksdaalders op een zegel van 6 stuivers.
Art. 7. De inbrenger, het beleend recepis komende te verliezen, zal dezelve ten eersten zulks hebben bekend te maken aan den vacerenden commissaris, die daarop na bevinding een billet zal laten aanslaan, dat de geene, die op het verlooren bank-bewijs eenig recht of pretentie denkt te hebben, zich binnen 14 dagen zal hebben aan te geven om zijn recht te verifiëren, na welken tijd aan den zich aange- geven hebbenden eigenaar een nieuwe recepis in stede van het verloren zal worden verleend.
Art. 8. Voormelde beleeningen zuUen gedaan worden in
Digitized by
- H. W. DAENDCLS. 807
papieren Tan credit van rijksdaalders 10 tet 1000 ea daar boveD, en zulks voor den tijd van drie tot zes maanden inclusive.
Art. 9. Van de panden, beneden de 1000 rd' bedragende, zal drie quart percent en boven de 1000 vijf achtste ten honderd 's maands betaald worden ; en» zoo iemand het beleende goed binnen den bepaalden tijd afhaald, zal hij des niet te min voor den bij inbreng gestipuleerden tyd de volle intrest moeten betalen
Art 10. Indien het verpande goed binnen den gestipu- leerden tijd niet gelost, nog op nieuws daarover geaccorde^t word, zal het zelve na een en een halve maand over dien tijd publiek worden verkogt.
Art. 11. Oog bij het betalen der renten, na hernieuwde taxatie door den taxateur, wederom op nieuws geaccordeert zijnde tot continuatie der beleening, zoo zal de risico van het mindere rendement, zoo wel als van de beleening, ter eerster instantie komen ten bezwaare van den taxateur, behoudens zijn guarant op den inbrenger.
Art. 1% Om dierhalven alle mogelijke risico in dezen voor te komen zullen de beide commissarissen, nevens den secretaris, gehouden en verpligt wezen om jaarlijks, voor het open gaan der bank, door den taxateur alle de panden op nieuw te laten taxeeren en op verklaring van denzelven, dat de goederen een mindere waarde verkregen hebben, dan waarvoor dezelve zijn beleend, daarvan notitie te houden om, bij vernieuwing van de beleening, die goederen te laten lossen, dan wel in mindering daarop te laten betalen, zullende in contrarie geval de nadeelen, door verzuim in dezen profluerende. komen ten laste van commissarissen en den secretaris; en ten dien einde de bank van primo Januari tot medio Februari blijven gesloten, in welken tijd dan ook de balans der op het sluiten staande boeken getrokken, met den anderen geconfronteerd en daarna afgesloten zullen worden.
Art. 13. De verkoopingen zuUen gehouden worden in de bank door veudumeesteren dezer stede, ten overstaan van
Digitized by
808 1809. H. W. OAENOEL8.
den fuDgerenden commissaris en den secretaris, onder het gewoon salaris van zes percent en een per mille voor de armen, waarvan vijf percent voor het fonds der bank en een voor vendumeesteren, met dien verstande, dat de in tressen van de geligte geldsommen zullen blijven continueren, tot dat dezelve na gewoonte door vendumeesteren aan de bank zuUen zijn verantwoord; tenzij de eigenaars verkozen tot zes maanden na den dag der verkooping der verbonde goederen de renten dadelijk te voldoen.
Art. 14. De secretaris zal staande vendu van de verkogte goederen behoorlijke notitie houden en na het afloopeo derzelve met den vendumeester confronteren en daarna ten spoedigsten een notitie ter hand stellen aan den heere directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen.
Art. 15. De meerdere rendementen van de alzoo bij publieke vendu verkogte goederen zullen, na aftrek van capitaal, intressen et expensis, binnen een jaar en zes weken na den verkoopdag door de eigenaren of door geëndosseerde recepissen moeten worden afgehaald, op poene van verval derzelve ten profijte van de armen voor een derde en twee derde voor het fonds der bank, zullende daarvan worden gehouden een appart boek om, na expiratie van den gefixeerden tijd, het bepaalde een derde in de kassa der gereformeerde diaconie en de overige twee derde gedeeltens in het fonds van de bank te worden overgebragt.
Art. 16. Op goud, zilver en juweelen zal van tweederde tot drie quart der gelaxeerde waarde, op koopmanschappen van 50 tot 60 ten honderd en op de overige goederen niet boven de 50 ten honderd na het oordeel van den vacerenden commissaris, den secretaris en taxateur beleend mogen worden ; egter niet boven de 1000 rd', zullende hetgeen die somma surpasseerd, moeten geschieden met voorkennis van den tweeden commissaris.
Art. 17. Dan daarentegen zullen geene goederen voor minder dan een derde van de getaxeerde waarde mogen worden beleend.
Digitized by
H. W. OAENOEL8. 809
'Art. 18. De boekhouder, secretaris en kassier zal in de lombard wonen, doch zullen de beide commissarissen met hen pandbewaarders zijn eu gezamenlijk boi^ blijven voor alle de panden, die haar ter bewaring gegeven zijn; en de restitutie daarvan zal geschieden aan den inbrenger of houder der recepissen, zoo dezelve behoorlijk zijn geêndosseerd, ten ware bij blijke van valsheid.
Art. 19. De vacerende commissaris en de secretaris zullen zoi^en, dat bij goed weder de lombard worde gelugt door het open zetten der vensters, wordende bovendien aan de beleeners van lijwaten, stoffen, enz. de vrijheid gelaten om gedurende den tt)d, dat de bank open is, lelkens hare goederen te komen visiteeren en te doen lugten, lopende dus ook het bederf door verzuim ten haren risico.
Art. 20. Daarentegen zullen de commissarissen en de secretaris en kassier verpligt zijn te vergoeden al het vermist wordende goed, doch bij brand of diergelijke ongelukken de schade niet alleen bij den eigenaar gedragen, maar boven des de opgenomene penningen door hem moeten gerestitueerd worden.
Art. 21. Goederen ingebragt wordende, die gestoolen zijd en waarvan den boekhouder kennis gegeven is, moeten aan- gehouden en den eigenaar terug gegeven worden; maar zoo zulks na den inbreng ontdekt wordt, moet de ware eigenaar het beleende daarop restitueren.
Art. 22. Tot het doen der voren omschreven beleeningen zal gouvernements-wege aan de bank worden afgegeven een capitaal van drie maal honderd en vijftig duizend rijksdaalders in papieren van crediet, waarvoor de officianten onder ultimo December van elk jaar zullen verpligt zijn te betalen zes percent aan den ontvanger-generaal.
Art. 25. Bij aldien het echter mogl gebeuren, dat de door het gouvernement bepaalde 350,000 rd' niet toereikende waren om aan de aangebodene beleen ingen te kunnen vol- doen, zal het de officianten vrijstaan nadere aanvrage van penningen te doen aan den heere directeur-generaal van
Digitized by
810 ^d09. H. W. OAENOEL8.
*sEonings finantien en domeinen, die als dan zal zijn geqmli- ficeerd op aanstaande ordonnantie uit kassa te laten afgeven zoo veel noodig zijn zal; met dien verstande nogtans,dat van de alzoo nader gevraagde penningen, even als van het bepaalde capitaal, een half procent 'smaands zal voorden voldaan, tot de volle restitutie zal zijn geschied.
Art. 24. En ten einde de banks kassa niet onnoodig te bezwaren zullen de officianten verpligt zijn de temporair gevraagde gelden zoo spoedig mogelijk met de daarop ver- loopen renten in 's gouvernements-kassa terug te brengen en daarvan een aparte rekening houden, ten einde de nut- teloos verspilde rente, in cas van verzuim, op de commis- sarissen en den secretaris te kunnen verhalen.
Art. S5. De beide commissarissen, kassier en secretaris zullen genomen voorden uit de dienaren of burgers, na wel- gevallen der hooge Regeering; en, zoo zij uithoofde van tegenswoordige of voormalige betrekkingen geen hoogerrang bekleeden of gehad hebben, gelyk aan die van veudumeesteren dezer stede bepaald worden.
Art. 26. Onder den secretaris en kassier zal niet boven de 20000 rijksdaalders mogen gelaten worden, zullende dus alle overige gelden worden overgebragt in de groote kas, die, buiten het groote slot, waarvan de fungerende commis- saris de sleutel zal hebben, nog voorzien zal wezen van drie sufli(ante hangsloten, waarvan de twee commissarissen en de secretaris ieder een sleutel zullen hebben en dus gezameiyk zi|n groot-kassiers met egale verantwoording en geen acces hebben tot de groote kassa, als wanneer zij alle drie bijden anderen zijn, ten ware door ziekte de een of ander der officianten wierde belet in persoon te compareren, als wanneer aan den zoodanige vrijheid zal worden gelaten iemand anders voor hem en ter zijner verantwoording te zenden.
Art. 27. Van de groote kas zal door de beide commis- sarissen en den secretaris en kassier worden gehouden een apart boek, dat alle maanden door hen zal worden geteekend, ten einde daaruit het restant spoedig te kunnen nagaan.
Digitized by
18Öd. H. W. OACNOeLS. 811
weshahren zij ook verpligt zullen zijp, telkens bij de aanyrage yan meerder als de bepaalde penningen, zoo ook bij het einde van elke maand, daarvan visie te geven aan denheere directeur-generaal.
Art. 28. De secretaris en kassier zal, zoowel als de beide commissarissen, bij de intrede in hunne ftmctien suffi^ante cautie moeten stellen, te vireeten, de eerste, als meer speciaal met de bev^aring der beleende goederen gechargeerd, voor een bedragen van tvirintig duizend, en de beide commissarissen ieder van tien duizend rijksdaalders en zulks ten genoegen van het gouvernement: en van ieder borgtogt een gros den heere direcleur-generaal aangeboden om ter approbatie der hooge Regeering gebragt en daarna in 's gouvernements groote kassa te worden geseponeerd; doch, bij aldien de commissarissen en de secretaris en kassier de gedagte borg- togten niet mogten kunnen stellen, zullen zij mogen volstaan met in dies plaats een tiende gedeelte van hunne appoincte- menten te laten inhouden, tot tijd en wijle zij zich daartoe in staat zullen bevinden, als wanneer hun ook dadelijk daar van restitutie zal geschieden ; gelijk ook, wanneer bij verwis- seling van dienst of overlijden door de rekenkamer zal worden verklaard niets ten hunnen lasten te loopen.
Art. 29. De commissarissen en secretaris zullen ten min- sten eenmaal in ieder week moeten houden één comparitie, zoo om het kassa-boek te examineren, als om het restant der contanten na te tellen en tevens het noodige omtrent de dage- lijksche zaken van de bank te besluiten, — zullende pertinente aantekening bij resolutiên moeten gehouden en telkens den heere directeur-geuei'aal daarvan een afschrift gegeven worden.
Art. 30. Dan, bijaldien 'er in de bank iets buitengewoons mogt voorvallen of zij, officianten, vermeenden eenige nieuwe besluiten te moeten neemen, zullen zij, alvorens daaraan eepige executie te geven, dezelve ter approbatie aan zijne excellentie, den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal aanbieden, ten einde hoogst deszelvs goedvinden daarop te vernoemen.
Digitized by
812 1809. H. W. OAENOEL8.
Art. 51. Tot een bepaald middel vao bestaan zaljaariijks uit het fonds der bank aan de officianten worden uitbe- taald, als: aan de twee commissarissen, ieder, rd' 3600 of
Ie zamen rd« 7200
aan den secretaris en kassier » 5600
» » taxateur rd' 192 ter maand of in het jaar • S304
met den andere uitmakende. ... > 15104
Art. 32. Voorts worden aan de officianten, zoo ter harer
adsistentie, als van den secretaris, en kassier, toegestaan het
in dienst nemen van vier klerken en een rapportganger,
welke 's maandelijks aan gage zullen genieten, als:
de eerste rd« 60
» tweede ■ 50
• derde ■ 50
■ vierde • 20
en de rapportganger » 15
maakende rd* 175
of in het jaar rd* 2100
Art. 33. En eindelijk zal aan den seci*etaris en kassier nog worden te goed gedaan een somma van vijf honderd rijksdaalders, zoo voor schrijfbehoeftens, als anderzints, zonder hoegenaamd iets meer ten bezwaare van het fonds in rekening te mogen brengen.
Art. 34. Dan, daar het niet wel mogelijk is, zoo het onderhoud aan het gebouw zelve, als de voorvallende repara- tiën vooruit te bepaalen, zal jaarlijks het gewoon onderhoud der bank publiek aanbesteed moeten worden en in cas van hoogst noodzaakelijke reparatien alvoorens door den architekt der stads gebouwen eene calculatie van het kostende moeten geformeerd en den heere Gouverneur Generaal aangeboden worden om, na het verneemen van hoogst deszelvs favorabele dispositie, als dan almede bij publieke aanbesteeding geëffec- tueerd te worden.
Arf. 35. Voorschreven uitgaven, als b^ art. 31 et seq. zijn aangewezen, zullen jaarlijks bij de boeken op een aparte
Digitized by
- H. W. 0AENDCL8. 815
rekening van banks-ongelden gesteld en met het sluiten derzelve ten bezware van het fonds der bank worden gebragt.
Art. 36. En terwijl voortaan de bank meer dan bevorens kan worden verstaan een administratie op zich zelven te zijn, zoo zal eenlijk voor de voorgeschotene capilalen cum intressen de bank bij het gouvernement worden gedebiteerd en door den secretaris en kassier gehouden worden behoor- lijke beleen- en intrestboeken, welke, onder ultimo December gesloten, onder balans zullen worden gebragt en den heere directeur-generaal aangeboden en vervolgens de generale rekenkamer worden inhandigd, die als dan door een com- missie uit hun midden het saldo der kassa zullen opnoemen en de boeken visiteren, zonder daarvoor iets te genieten, dan een zesde van alle erreuren, het zij dezelve ten nadeele van de bank of particulieren bevonden zijn^ te betalen door dengeene, die de abuizen begaan heeft.
Art. 37. Bij introductie van een nieuwen conunissaris, secretaris en kassier of taxateur zal hem van de uitgezette gelden in een comparitie aanwf|2ing moeten gedaan en afge- vraagd worden, of hij alle dezelve voor zijn aandeel over- neemdt; en, bij aldien hij zich daarbij bezwaard mogt vinden, zal daarvan nptitie moeten gehouden en door den afgaanden of bij overlijden door deszelvs boedel-redderaars sufficiënte cautie gesteld worden, ten genoegen der officianten, doch zal binnen den tijd van een jaar en zes weken de zaak van den afgegane of overledene moeten worden getermineerd en na verloop van dien tijd alle verantwoording worden beschouwd overgegaan te zijn op den vervanger.
Art. 38. Daar het zeer dikwijls gebeurd, dat veele be- leenders in gebreken blijven de verloopen intrest op zijn tijd te voldoen, zoo wordt ter voorkoming van langwijlige procedures aan de bank van leening de vrijheid vergund bij parate executie dezelve te innen; zullende ter voorkoming van verliezen de secretaris en kassier in elke comparitie gehouden zijn de nalatige te annonceeren en bij verzuim de nadeelen komen alleen voor zijn rekening.
Digitized by VjOOQ IC
814 18Öd. H. W. OAeNDELè.
Art. 39. Eindelijk zullen door de commissarissen, secretaris en kassier en den taxateur bij aanvaarding hunner ambten worden gedaan de volgende eeden:
Eed voor de commissansfen.
Ik beloove en zweere Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als onzen hoogen en doorluchtigen souverain, den heere Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zullen wezen; dat ik mijn ambt van commissaris der bank van leening naar de ordonnantieu, ten dien opzichte gemaakt en nog te maken, met trouw, ijver en oplettenbeid naar mijn uiterste vermogen waarnemen, mitsgaders de welvaart van de gemelde bank zal bevorderen; een ieder, die beleeningen doet, heusch behandelen; geene meerdere intressen van hem laten vorderen, dan hij verpligt is te voldoen; en mij voorts in alles zal gedragen, gelijk een trouw ambtenaar toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk belpe mij God Almachtig.
Eed voor defi kassier, secretaris en pandbewaarder.
Ik beloove en zweere Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als onzen hoogen en doorluchtigen souverain, den heere Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zullen zijn; dat ik de vereenigde ambten van secretaris, kassier en pandbewaarder met alle naarstigheid zal waameemen, de welvaart van de bank van leening na mijn uiterste vermogen bevorderen, haare schade afweeren, die geenen, die beleeningen komen doen, heusch behandelen en daarvan aan niemand, dan die daartoe gerechtigd is, zal openbaren; dat ik in het bereekenen der intrest zal zoi^en, dat niemand meer wordt afgevergd, dan hij wezenlijk schuldig is;
dat ik in het bijzonder in het houden mijner boeken en aantekeningen, item in de administratie der goederen en penningen en zoo mede in het bewaaren van helgeen in
Digitized by
- H. W. OACNOeLd. 818
de bank in onderpand mogt worden gebragt en mij toe- Tertrouwd, mij vromelijk en alleszins in diervoege zal ge- dragen, als een getrouw kassier, secretaris en pandbewaarder schuldig is na de orders en reglementen, bereeds gemaakt of nog Ie maaken. Zoo waarlijk belpe mij God Almachtig.
Eed voor den taxateur.
Ik belooYe en zweere Zijne Majesteit den Koning van HoUand, als onzen hoogen en doorluchtigen souverain, den heere Gouverneur Generaal en de Itaden van Indien gehouw en getrouw te zullen zijn;
dat ik het ambt van taxateur getrouwelijk en met alle naarstigheid waarneemen, de secreten dezer bank, nevens alle verrichtingen, aan niemand openbaren, de ingebracht wordende goederen na mijn beste kennis waarderen, de welvaart der bank na mijn uiterste vermogen bevorderen, hare schade afweeren en mij voorts in alles zoodanig zal gedragen, als een getrouw taxateur toestaat en betaamt, overeenkomstig de orders, reeds gemaakt of nog te maaken.
Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig,
Op ultimo Julij 1809 bedroeg het kapitaal dezer bank 416,147 : 44 : 8 rijksdaalders.
14 Julij. Verliooging van het Iractemenl van den secretaris van de bank van leening met lUOO rijksdaalders *sjaars.
Voortaan zoude die secretaris tevens kassier zijn.
14 Julij. Opheffing der betrekkingen van afslager^ taxa* teur van vaste goederen en geldleller bij de bank van
Digitized by
816 1S09. H. W. OAËNDËL&
14 Ju lij. Aanstelling bij de bank van leening van vier klerken en een rapporlganger.
Door de drie laatstbedoelde maatregelen werden aan trac- temenleu jaarlijks 22,746 rijksdaalders bezuinigd.
14 Jalij. Voorzienitig in rtjstgebrek Ie Batavia.
Is besloten den prefect der Jaccatrasche Preanger boTen- landen aan te schrijven en te gelasten om in deszelfs prefecture zooveel jagon, obi, tallas en andere aard- en peul-vrugten, alsmede in de regentschappen Tjianjoer en Buitenzorg aard- appelen en kool aan te laten planten, als mogelijk zijn zal, ten einde bij de schaarsheid van rijst, vooral te Batavia, voor een groot gedeelte deze te kunnen vervangen;
met verderen last om binnen den tijd van twee maanden honderd pedattijs met breede wielen of zooveel meerder, als hem mogelijk zal zijn, in de regentschappen te laten ver- vaardigen, om mede te dienen voor den afvoer van deze producten ;
en eindelijk om voor rekening van den Lande in het regent- schap Buitenzorg op te koopen vijf duizend kleine tjain padie, met speciale last om op 't zorgvuldigste te waken tegen alle verderen uitvoer van rijst uit de regentschappen en speciaal uit Buitenzoi^, zelfs naar Batavia, waarvoor hij, prefect, wordt verantwoordelijk gesteld en waai*omtrent hij, zoowel den adipattij, als de opzienders, op verbeurte van hare posten, wederom verantwoordelijk stellen moet; met 'last om van den voortgang van deze differente werkzaamheden elke week een gedetailleerd rapport in te zenden aan zijne excellentie den Maarschalk en GNOuverneur Generaal.
In verband hiermede besloot Daeudels op denzelfden datum:
1^ den prefect van Gheribon aan te schrijven en te gelasten
zooveel aardvrugten, als mogelijk is, in zijne prefecture
te laten aanplanten, als: obi, tallas, etc, alsmede jagon, ten
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 817
einde eene groote quantiteit rijst te Cheribon te kunnen inkoopen, indien de omstandigheden het mogten vorderen» alzoo de ingezetenen zich als dan voor eenigen tijd met bovengenoemde vrugten zouden kunnen voeden ; met last om successivelijk den voortgang van deze werkzaamheden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Ge- neraal te bedeelen;
^ president en Schepenen, alsmede den bailluw van Bataviat den drossaard der Bataviasche ommelanden en conunis- sarissen lot de suikerculture, Teisseire en Goedbloed, ieder in hare betrekking, aan te schrijven en te gelasten om op ontvangst dezes te zoi^en, dat zooveel hnden, als mogelijkheid zal zijn, in de nabijheid van de stad en in de ommelanden van Batavia, het gewezen regentschap Tan- gerang en het geconquesteerde gedeelte van Bantam daar- onder begrepen, beplant worden met jagon, peulvrugtén, obi, tallas en andere aardvrugten, ten einde in tijds, zooveel mogelijk, bij de schaarsheid van rijst, de gemeente van andere levensmiddelen te voorzien.
De drossaard zal hiertoe niet alleen gebruik maken van deszelfs schouten, onderschouten, mandoers en wQk- meesters, maar wordt bij dezen geauthoriseerd om te requireeren de hulp en adsistentie van alle zoodanige landeigenaren, als hij tot uitvoering van deze order zal noodig hebben, welke aan hem wekelijks van hunne werk- zaamheden zullen rapport moeten doen.
Even zooals aan bovengemelde collegie en ambtenaren gelast word aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal wekelijks gedetailleerd rapport te doen van de werkzaamheden in de differente gedeelten van bovengenoemde landen;
^ den prefect van Bantam aan te schrijven en te gelasten zooveel landen, als mogelijk zal zijn, te doen beplanten met jagon, peulvrugtén, obi, tallas en andere aardvrugten, ten einde, zooveel mogelijk, in het gebrek van rijst te voorzien ; met verdere last om alle weeken een gedetailleerd
ri.AlAAT*MU DBBL XT. ^^ 5^
Digitized by VjOOQ IC
818 I80d. H. w. oaenoelö.
rapport van den voortgang van deze werkzaamheden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal in te zenden; 4® dat door Schepenen van Batavia 's weekelijks niet meerder, maar wel minder, uit 's Lands pakhuizen zal mogen verkogl worden als derlig coljangs rijst, tot gerief der ingezetenen: dat aan de gezamentUjke Chineesche suikeiiuolenaars insgelijks niet meerder uit 's Lands pakhuizen zal worden afgegeven als vier coijangs elke week:
en zulks, totdat door oen nieuwen aanvoer de pak- huizen beter voorzien zullen zijn en hieromtrent cenc nadere di:qM>sitie zal worden genomen.
IG Julij. Doodstraf voor roovers.
Op een brief van den prefect van Cheribon van bo venge- noemden datum, waarbij deze kennis gaf van het arresteren en voor den landraad trekken eencr bende rovers, schreef Daendels in margine als dispositie: » zaken, de policie be- treflende, zijn niet van de competentie van het land-gerigt, maar van den prefect met S a 4 assessoren. Alle personen, bij rovers-benden zich hebbende bevonden, moeten, wanneer zij in onze handen vallen, met den dood worden gestraft*^;
18 Julij. Bepalingen nopens het hospitaal te Samaratig.
Is besloten, tot oppassing en andere adsistentie in het hos- pitaal te Saniarang, in dienst aan te nemen en in te huren:
tot oppassing in de ziekezalen 14 batfoors,
» adsistentie in de combuis 6 >
het schoonhouden van het hospitaal en
verdere diensten 8 »
of te zamen 28 battoors,
en aan elk derzelven voor rekening van het gouvernement te laten betalen drie rijksdaalders, zilver geld, en veertig lË rijst maandelijks.
Digitized by
180Ö. H. W. OAENOËL6. dld
19 iulij. Verpleging van zieke kettinggangers te Batavia.
Is besloten de verpleging der zieke ketting-jongens van het ambachts-kwartier te Batavia, vtrelke tot heden aldaar zyn opgenomen, tegen betaling van een stuiver daags en veertig ponden rijst in de maand, voortaan te laten geschieden op denzelfden voet, als zulks voor gouvemements slaven en in- landers in de hospitalen gebruikelijk is.
21 Julij. Straf voor een demang-gladak.
Wegens nalatigheid in zijn werk, knevelarij en wegloopen naar de Vorslen-landcn, van waar hij was uitgeleverd, besloot Daendels dezen demang te veroordeelen »om met een ketting aan een boom of paal geklonken en onder behoorlijke be- waking van campongs-volk gedurende den tijd van vier weken, nacht en dag, op het plein voor het fort te Salatiga aan elk een te werden tentoongesteld, met een bord boven het hoofd, op welke in de Hollandsche, Javaansche en Chineesche talen geschreven staat:
De straf van een misdadig hoofd slrekke ten exempel.
Voorts om na dien tijd in de ketting geklonken, voor zijn levenlang gedurende, naar Banda te worden 'gebannen om aldaar in de specerij-perken voor de kost zonder loon te arbeiden".
Een mandoor in de duiten-niunterij te Soerabaija, die voor eene waarde van 54 stuivers aan duiten gestolen had, werd bij besluit van 31 Julij 1809 veroordeeld »om voor den tijd van drie eerstkomende maanden met een ketting aan een paal geklonken binnen in de duiten-munterij te worden ten toon gesteld met een bord boven het hoofd, op welke in de Hdlandsche, Javaansche en Chineesche talen geschreven staat, koper dief, en wijders om gedurende denzelfden tijd alle dagen in presentie van het arbeids-volk in de munterlj met vijf en twintig rottingslagen te worden gestraft.
Digitized by VjOOQ IC
820 1800. H. W. OAËNDELe.
Voorts om na expiratie van de voorschreven drie maanden voor den tijd van vijf en twintig jaren in de ketting ge- klonken naar Banda gebannen te worden, ten einde aUaar in de specerij-perken voor de kost zonder loon te arbeiden en inmiddels, dat zich eene gelegenheid tot zijne verzending zal opdoen, naar Banjoewangie te worden gerelegeerd".
28 Julij. Verbod tegen den verkoop van de stads-drukkerij te Batavia.
De eigenaar had wegens aanhoudende ongesteldheid ver- zocht die drukkerij met de daaraan verknochte previlegien te mogen verkoopen, maar de Regering wees dit verzoek van de hand, »als kunnende in den vervolge het gouvernement •generen".
28 Julij. Toelagen aan den koster en den organist der hervormde gemeente te Batavia.
's Jaarlijks aan den koster der hervormde gemeente boven zijn tractement uit de kerkmiddelen te valideeren:
voor 2 prauwen wit zand rd* 20
» 2 draagbalies • 10
• 4 emmers » 8
» bezems » 4
te rekenen, wanneer de godsdienstoeflening in de buitenkerk werd gehouden;
voor 2 bamboeze ladders » 4
» 1 touw voor de klokken » 6
» het luiden der klokken > 48
gerekend van primo Januarij dezes jaars;
of in het geheel rd* 100
Voorts den organist in tractement te verhogen tot rd' 25 ter maand en hem wijders wederom, als bevorens, van rd* 25 ter maand voor onderhoud van het orgel te laten jouisseeren, zoodra de eeredienst in de buitenkerk zal worden verricht.
Digitized by
H. W. DAENDEL8. 8Sl
31 Julij. Bepaling van het iractemenl der vlotten'makers langs Java^s N. O. kusl op 25 rijksdaalders^ zilver geld, ^smaands.
Alle, Troeger door ben genoten inkomsten vervielen hiermede.
1 Augustus. Machtiging op de Ministers aan de hoven van Soerakarta en Djokjokarta uit te betalen aan den Soesoehoenan en den SuUhan de jaarlijksche strandgelden, bedragende voor ieder hunner 10,000 Spaansche matten of 12,500 rijksdaalders, zilver geld.
1 Augustus. Regeling betreffende de prefectures van Java's N. O. kust.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat de organisatie van het voormalig Java's gouvernement reeds zooverre is geïntro- duceerd, dat daartoe van wegens hoogst denzelven geen gecommitteerde meer benoodigd is, en verlangende, dat de prefecten in hunne prefectures navolgens de bepaalde orders en bevelen, ieder in den hare, zullen werkzaam zijn en daardoor voldoen aan de bun opgelegde verplichtingen, zoo bij de organisatie van Java*s Noord-Oostkust, voorkomende by besluit van den 1^ September anno passato, als bij de instructie voor hunne bediening beraamd;
heeft besloten den thans gecommitteerde tot de verdere introductie der organisatie van Java's Noord-Oostkust, den ridder Jacob Andries van Braam, met medio Augustus aan- staande op het honorabekle van deze zijne werkzaamheden te ontslaan, gelijk dezelve wordt ontslagen bij dezen, en dat van dat tijdstip af ieder der prefecten in hunne prefec- tures navolgens de daar leggende orders, bepalingen en in- strucüen zullen werkzaam wezen en hunne brieven, rapporten, berichten en rekeningen direct inzenden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal;
Digitized by ^
8^2 1809. H. W. DAENOEL8.
wijders te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dat, ofschoon de prefectures langs Java's Noord-4)ostkiist en de hoven van Soerakarta en Djokjokarta in het civiel bestuur van elkander afgescheiden en onafhankelijk zijn en de respectieve prefecten en ministers van hun bestuur alleen aan het gouvernement-generaal verantwoordelijk worden, echter het administratieve onder een generaal toeverzicht blijven en zulks de ambtsverplichtingen uitmaken zal van den hoofd-administrateur te Samarang; — en verder als een gevolg van dien te arresteeren, K^lijk geschied bij dezen: 1^ dat de verpachting van sLands domeinen van Java's Noord-Oostkust jaarlijks te Samarang door den hoofd- administrateur zal geschieden navolgens het bij zijne instructie bepaalde; 2^ dat alle inkoopen voor rekening van den Lande, zoomede alle besprekingen en inhuringen van scheepen en vaar- tuigen tot vervoer van 's Lands producten, zal geschieden door de prefecten, op advies van den hoofd-administiateur, met dit onderscheid voor den prefect van Samarang en Damak van daarin alleen communicatief met den hoofd- administrateur te werk te gaan ; en het contract tot den koop of inhuuring geslooten zijnde, zal de verdere directie daarover aan den hoofd-administrateur verblijven, zoodanig als bij de instructie voor dien ambtenaar bepaald is; 3^ dat alle de kassen, zoowel als 's Lands magazijnen en pakhuizen, niet tot de departementen van oorlog, marine of houtwerken behoorende, van de differente prefecturen zullen staan onder het generaal bestuur van den hoofd- administrateur, in zooverre dat hij zal nagaan alle oneigen afschrijvingen en uitgaven, terwijl de speciale verant- woording alleen de respectieve kashouders en admini- strateurs zal incumbeeren, die verpligt zullen wezen, uiterlijk voor den 8^^ of lO'^" van iedere maand, hunne kassa-reekeningen en memoriên van restanten naar de reeds bepaalde orders aan den hoofd-administrateur te Samarang in duplo in te zenden, terwijl in dit poinct
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 8Ë3
de prerect van Saiuarang en Damak zich zal hebben te gedragen aan de instruclie voor den hoofd-administrateur ; dat de kassen van eene der prefecturen grooter zijnde als de calculatie der uitgaven, den prefect van Samarang en Damak en den hoofd-administrateur te Samarang ge- zamentlijk de faculteit wordt toegekend om ten allen tijden het surplus daarvan over te brengen in de groote geldkassa te Samarang, dan wel zoodanige andere kassen, welke gelden noodig hebben, dezelven, uit de eene kas te ligten en de andere daarmede te stijven, zooals mede aan hun de macht verleend wordt om, evenals bevorens aan den zaakwaarnemer van Java was toegestaan, wissels tot dezelfde en soortgelijke eindens te vcrleenen op de kassen van de differente prefect ures; dat den hoofd-administrateur wijders de macht wordt verleend om, buiten den jaarlijkschen en generalen opneem, onder ultimo December de kassen en magazijnen van de andere prefectures, buiten Samarang en Damak, zoo dikwijls te mogen opnoemen of doen opnoemen, als hij noodig zal oordeelen, in welk geval de prefecten zulks onder geene pretexten hoegenaamd zullen mogen weigeren ; doch zal de hoofd-administrateur, voor en aleer hij hiertoe overgaat, daarover confereeren met den prefect van Sama- rang en Damak en hunne deliberatiên hierover aan den Gouverneur Generaal moeten inzenden; dat alle eischen van benoodigdheden voor de differente prefectures door de prefecten aan den hoofd-administrateur zullen worden ingezonden, die dezelve examineeren en, met zijne consideratien gemotiveerd, aan het gouvernement- generaal aanbieden zal ter bekoming van permissie tot de voldoening van dien; terwijl, ingevalle de voldoening van sommige artikelen geen uitstel kan veelen en de hoofd-administrateur daarin geene zwarigheid vindt, dezelve zal mogen verstrekken, doch daarop direct de approbatie van het gouvernement moet verzoeken, zooals in gelijker voege de eischen van het gouvernement-generaal, voor
Digitized by
824 1B09. H. W. DAENOEL8.
zooverre Java's Noord-Oostkust betreft, aan den hoofd- administrateur zullen worden ingezonden, die dezelve ver- volgens over de diflerente prefectures verdeeld. Blijvende overigens alle poincten der instructie voor den hoofd-administrateur, die bij dezen niet zijn gealtereerd, in hunne volle kragt en waarde en dezelve, voor zooverre de respective prefecten aangaat, ter strikste observantie aanbevolen. Zie ook 9li Januari 1809.
1 Augustus. Instructie voor den pakhtUsmeesler te In^
Dit stuk is wel vermeld gevonden, maar niet aangetroffen.
3 Augustus. Voorschrift nopens de betaling van koeli's en paarden^ gebruikt wordende door particuliere rei- zigers of tot transport van goederen.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat, hoezeer de betaling der battoors en paarden door reizende personen over den landweg ook bepaald is^ er echter eene ongelijkheid wegens de uitdeeling van dat geld existeerd, wanneer door de reizende personen, op iedere verwisseling van battoors en paarden, de betaling daarvan op diezelfde plaats geschiedt, waardoor som- mige battoors alleen geld ontvangen, wanneer zij goederen van particulieren transporteeren, terwijl andere weder, zulks van den Lande, dan wel van personen, welke in officie reizen, moetende doen, daarvoor geene betaling erlangen; en zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, verlangende, dat alles op eene gelijke en eenvormige voet geschiede en een ieder zijne regtmatige betaling erlange;
heeft besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dat voortaan alle de battoors en paarden, welke tot transport van particulier reizende personen of goederen gebruikt worden, navolgens de bepaling en uitgestrektheid van iedere prefecture, op de hoofdplaats derzeiver, behalve te Japara, alwaar zulks
Digitized by
H. W. DAENDELS. SW
te Coedocs of Joana kan geschieden, aan den maas pattij, ouder annotatie door den prefect of den scriba, zullen moeten uitbetaald worden ; en dat dit bedragen, hetzij maandelijks, dan wel zooveel langer, ter gelegener tijd, aan de differente draag- volkeren, na gelang der uitgestrektheid van hun territoir, proportioneel zal moeten uitgedeeld worden, Jiel welke de respective prefecten op hunne verantwoordelijkheid zullen moeten surveilleeren, terwijl van zoodanige uitdeelingen be- hoorlijke opgave en kennis aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal moeten gegeven worden.
3 Augustus. Bepalingen nopens de leverantie van koffij \y/ aan de Regering.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, ontwaard hebbende, dat in de prefecture van Samarang de koflij, welke door den gemeenen man aan 's Lands pakhuizen te Boejolalie, Salatiga, Jamboe en Oenarang geleverd wordt, nog voor hunne rekening naar die van Samarang moet ge- transporteerd worden en zij daardoor eene merkelijke ver- mindering in hunne betaling ondergaan, en wel te Boejolalie met 40 stuivers, te Salatiga met 27% stuivers, te Jamboe met 20 stuivers en te Oenarang met 12^2 stuivers perpicol van 225 S, hetgeen geheel strijdig is met de intentie van hoogstdenzelven, welke de betaling der koffij tegens rd' 4, zilver geld, de picol van 22B 'S bepaald heeft te moeten zijn vrij van eenig bezwaar voor den gemeenen man;
en nagegaan hebbende de wijze, waarop zulks in de overige prefectures van Java's Noord-Oostkust en in den Oosthoek plaats heeft, en verlangende, dat overal een gelijke wijze van leverantie en transport der koflij plaats heeft buiten bezwaar van den gemeenen man;
heeft besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen:
dat de koffij, welke in de prefecturen van Samarang door den gemeenen man aan 'sLands pakhuizen, zoo te Boejolalie, Salatiga, Jamboe, als Oenarang geleverd wordt, aan hem tegen de bepaalde prijzen van rd' 4, zilver geld, per picol van 22K
Digitized by VjOOQ IC
826 1809. H. W. OAENOELS
£ zonder eenige korting zal yoldaan worden en dat de regent ▼an Samarang tevens gelast wordt te zorgen, dat de koifij door de Javanen zelve wordt gestampt en ontbolsterd en niet met de bast bij maten geleverd, zooals thans nog plaats heeft, terwijl het transport ran de evengenoemde pakhuizen en dat naar Samarang mede aan genoemden regent zal wezen ge- demandeert, welke zal hebben te zorgen, dat hij daartoe de noodige pedatlijs na het opgegeven model aan handen beeft, ten einde daarmede de ingezamelde koffij van de voormelde vier plaatsen naar Samarang in het pakhuis te l>ezorgen, waarvoor hem door eikanderen te goed zal worden gedaan 8 stuivers, zilver geld, per picol van 21^5 fi;
dat in de overige prefectures en onder-prefectures door de respective prefecten zal moeten worden nagegaan, of de leverantie der koffij door den gemeenen man op den tegen- woordigen voet ook van te verre distantie geschiedt en daardoor tot bezwaar van denzelvcn strekt, in welk geval zij aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal het voorstel zullen moeten doen om de noodige pakhuizen op zoodanig gelegene plaatsen, zoowel tot gerief van den koffij-Icverancier, als tot gemak van het transport der koffij met pedattijs naar het pakhuis van iedere prefecture, op te rigten, als zij zullen vermeenen tot het liereik van dit doelwit het geschiktste te wezen en volgens welkers distantie dan ook proportioneel het boven vermelde transport-geld aan ieder regent zal worden gevalideerd.
Terwijl de respective prefecten gehouden zullen wezen voortaan, na het afloopen van iedere koffij-leverantie, aan het gouvernement generaal in te dienen een specifiek rapport van de hoeveelheden koffij, in ieder district ingezamebl, de wijze, hoedanig de betaling daarvan is geschiedt, nevens een vergelijk tegen de leverantie van het vorige jaar.
3 Augustus. Vcreeniging der heirekkingen van Irademeni* boekhouder en klein^kassier te Samarang.
Te Batavia en te Soerabaya had die vereeniging reeds plaats
Digitized by
1809 H. W. OAENDELS. 827
gehad, waardoor de adminiSlratie der financiën vereenvoudigd was. Het tractemenl werd bepaald op 5000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars.
3 Augustus. Aamlelling van een poatnèeester Ie Samarang.
Die benoeming geschiedde >onder hel genot van zodanige
• percento's, als bij het generaale reglement over het post-
• wezen nader zullen worden bepaald'*.
De eersthenoemde voor deze bel rekking was levens scriba der prefectuur en secrelaris van den prerect van Samarang en Demak.
3 Augustus. Opdragl op den hoofd-admtniitlreUeur Ie Samarang van hel invorderen en ontvangen van '« Lands domeinen aldaar.
Zulks geschiedde, «vermits door de afzondering van den Oost- hoek van het voormalig gouvernement van Java en dezelve geheel te stellen op zich zelfs de werkzaamheden van den hoofd- administrateur te Samarang aanmerkelijk zijn verminderd, zoodat zonder bezwaar voor dien ambtenaar bij deszells tegens- woordige funclie kan gevoegd worden de invordering van 's Lands domeinen, hetwelk reeds provisioneel aan denzelven is opgedragen bij l>esluit vanden 31^° JuliJ jongstleden, terwijl daardoor de administratie der finantién gebragt wordt op een meer eenvoudige voet".
9 Augustus. Verbod tegen het opmaken van rekesten voor zekeren Abrahams.
Is besloten, uithoofde van de irreverente uitdrukkingen omtrent den heer Raad ordinair van Indien, P. F. Chassé, voor- komende in een aan zijne excellentie gepresenteerd request door de Moorsche vrouw, Phatima Bonte Fakir Mohamad,de dato 14 Juli jongstleden, den steller daarvan, F. Abrahams, voor den tijd van agt dagen te doen plaatsen in arrest op de Waterplaats en hem voorts voor altoos het opmaken van requesten en andere soortgelijke schrifturen te verbieden.
Digitized by
828 1809. H. W. DAENOELS.
9 Augustus. Vergunning ioi het aanleggen van zatU- pannen in de prefectuur Tegal.
Op de requeste van den zoul-pachter te Saroarang en na ingenomen beiïgt van den waarnemend prefect te T^al is besloten aan denzelve hel aanleggen van zout-pannen in die préfecture toe te staan en te i)ermitteeren tot dat einde in huur te mogen houden de dessa's Kedong Kasambie, Soera Dadie en Bodjong Kellor.
9 Aogastus. Rang-regeling van den president derhooge militaire vierschaar.
Is besloten den president van de hooge militaire vierschaar, wanneer hij niet reeds uithoofde van zijne radicale post een hoogeren of gelijken rang bekleed, den rang toe te voegen ge- lijkstandig met den president van het collegie van Schepenen te Batavia, na ouderdom van aanstelling.
9 Aogustus. Aanstelling van een griffier bij de gene- rale secretarie.
Het tractement van dien griffier bedroeg 10,000 rijksdaal- ders 'sjaars, >te betalen op den voet, zoo als de secreta- •rissen-generaal hunne appointementen" genoten.
9 Augustus. Instructie voor den griffier bij de gene- rale secretarie.
Art. 1. De werkzaamheden blijven onder de secretarissen- generaal verdeeld volgens het op den 29"** Mei 1809 ge- arresteerde reglement, met deze verandering alleen, dat de secretaris-generaal, die met de algemeene expeditie belast was, daarvan voortaan zal zijn geêxcusoerd.
Art. % De algemeene expeditie wordt opgedragen aan den griffier, daartoe aan het hoofd geplaatst van het secre- tarij van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 829
Generaal en de zorg hebbende over het bewaren, registreeren, inbinden, enz. van alle inkomende en afgaande brieven en papieren.
Art. 5. Op de afzonderlijke bureaux der secretarissen- generaal zullen derhalve geene papieren worden gedeponeerd, maar de generale secretarij daarvan de eenige en algemeene bewaarplaats zijn.
Art. 4. Van de generale secretarij zal, niet alleen de expeditie geschieden van de besluiten en aanschrijvingen van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, maar ook van de resolutien der hooge regeering, behalve alleen op Batavia zelve, alwaar dit tot bespoediging aan den eersten gezworen klerk van het secretarij blijft gedeman- deerd ; ook zal de directeur-generaal, de generale rekenkamer en de chef van den generalen staf hare aanschrijvingen naar de kantoren, buiten Java gelegen, ter verdere verzending op de generale secretarij welmeld moeten overbrengen.
Art. 5. De expeditie van alle mililaire besluiten en or- ders aan de conimandeerende ofTicieren en andere militaire personen zal voortaan geschieden van de generale secretarij en de chef van den generalen staf daarvan altijd doorafgave van extracten of kopijen worden geinformeerd, ten einde de uitvoering te surveilleeren en daaromtrent de noodige correspondentie te onderhouden met de personen, die het concerneert, onder dezen verstande nogtans, dat hij alle aan- schrijvingen, deswegens naar de kantoren buiten het eiland Java te doen, onder cachet volant moet overbrengen op de generale secretarij ter verdere verzending.
Art. 6. Voor de prompte uitvoering van al, hetgeen de expeditie concerneert, is de griflGer alleen verantwoordelijk.
Art. 7. De griffier houd korte notulen op alle de in- komende stukken en stelt daarvan een volledige kopij ter hand aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, zooniede aan de secretarissen-generaal, voor zooveel een ieders werkzaamheden aangaat.
Art. 8. De secretarissen-generaal, eenige aanschrijvingen,
Digitized by
650 löoö. H. w. DAENDÊLS.
besluiten of andere stukken gec<»ncipieerd hebbende en die door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Gene- raal zijnde goedgekeurd, geven dezelve af aan den griiBer ten fine van expeditie.
Art. 9. De kolonel en commandant der haven en de sa- bandbar en licentmeester zullen aan den griffier altijd in tijd kennis geven van bet aanstaande vertrek van eenige schepen of vaartuigen, onverschillig welke destinatie.
Art. 10. De secretarissen generaal zullen tot hunne ad- sisleutie hebben ieder twee of drie Europeesche klerken.
Art. 11. Aan den griffier zal worden toegevoegd voorde generale secretarij en onmiddelijk aan zyne orders gesub- mitteerd :
een commies,
twee gezworen klerken, en
zes Portugeesche schrijvers.
11 Augustus. Voorschrifl nopens min- en over-wigten.
De beer waarnemend president [der Hooge Regering] heeft van wegen zijne excellentie, den Maarschalk en Gouverneur Generaal, ter tafel geproduceerd, als:
een schriftelijk voorstel van hooggemelde zijne excellentie om de administrateurs voortaan niet alleen volgens de subsis- terende bepaling verantwoordelijk te houden voor de minwicb- ten, maar ook voor de overwichten, die op de goederen onder hunne administratie bevonden worden, in diervoegen, dat, buiten bet vervallen van de laatsten aan den Lande, nog door hen zal moeten worden aangetoond, van waar zoodanige overwichten herkomstig en oorspronkelijk zijn, en dat, by- aldien die overwichten aanzienlijk mogten zyn, zonder dat bewezen kan worden, dat dezelve langs een regtvaardigen weg zyn verkregen, de administrateurs, by wie dezelve ge- vonden worden, zullen worden gesleld in handen van het officie fiscaal om tegen hen te procederen over by de aflevering gepleegt bedrog en als berovers van het credit van het gouver- nement;
Digitized by VjOOQ IC
IdOd. H. W ÖAÉNOELê. 8S1
ZOO is goedgeTonden en verstaaD zich met de motiven, in het opgemeld Toorslel geaUegeerd, te conrormeren en het zelve dienvolgens te converteren in een decreet^ zooals ge- schiedt bij dezen.
11 Aogastos. Last op de wgeiHweerd" hebbende vendu- meesters de vendthroUen te onderteekenen.
Zulks virerd bepaald »ten einde daardoor, in confonnité aan het 6" artikel hunner instructie, een ieders verantwoorde- fijkheid te kunnen onderscheiden bij alle mogelijke te pro- flueeren nadeelen."
11 Augustus. Regeling der prijzen van specerijenj enz. en van de verhouding^ waarin deze aan vreemdelingen geleverd zouden worden.
De aankomst ter reede Batavia van eenige Amerikaansche schepen gaf aanleiding :
Ten eersten : de prijzen der noten te bepalen op rd' 2 : 24
de foelie op » B : 16
en de nagelen op » 1:12
of, wanneer over de noten gestort zijn geweest, » 1 : 2 alles zilver geld;
voorts de indigo, campfer en caloene garens op detegens- woordige prijs te laten verblijven; en *
Ten tweeden: de proportien, waarin deze producten door alle vreemdelingen zullen moeien genomen worden, te stellen als volgt:
van de nolen ffi 100
» nagelen • • 75
» foelie » 20
» indigo • 20
» caloene garens » 50
» campher • 40
doch met qualificalie om de inlandsche handelaren met de drie eerste ai*likelen na de opgemelde verdeeling te adsisleren
Digitized by VjOOQ IC
832 1B09. H. W. OAENOeLS.
zonder tot het accepteren van indigo, catoene garens en campher verplicht te zijn.
14 Augustus. Amplialie van de instructie voor de gene- rale rekenkamer.
Ingevolge de reserve, voorkomende bij het 27^ artikel van de instructie der generale rekenkamer ea in ampliatie van dezelve, is besloten:
1^ dat de verantwoording der verschillende administratien, begrepen onder het voormalige gouvernement van Java's Noord-Oostkust, aan de generale rekenkamer van Indien voortaan op geenc andere wij2e zal geschieden, als thans en sedert de oprigting der gedachte kamer gebruikelgk is geweest; met dien verstande namelijk, dat van drie maanden tot drie maanden de reekeningen en ordonnantiên van elke administratie, zoowel onder de Samarangsche, als Sourabaijasche districten begrepen, aan de generale rekenkamer zullen worden ingezonden; en dat voorts na het uiteinde van ieder jaar de administratie-boeken zelve in originali aan dezelve zullen moeten worden overgegeven en wel uiterlijk voor den 1*" Maart van het volgende jaar, op zoodanige poene voor degeenen, die daarin nalatig zullen blijven, als bij het ^5"^ art. der instructie van de meermelde kamer ten aanzien van de dienaren op de buiten kantoren is bepaald; 2^ te bepalen, dat voortaan de administratie-boeken der ver- schillende weeskamers, zoo te Samarang, als elders op Java of op de overige etablissementen van den staat in Indien, mede jaarlijks ter visitatie en examinatie aan de generale rekenkamer zullen worden ingezonden. En zal hiervan extract worden afgegeven aan den directeur- generaal van 'sKonings finantien en domeinen, de generale rekenkamer, de prefecten op Java en wijders aan alle prefecten, gezaghebbers en commandanten, wien zulks mag aangaan, om te strekken tot derzelver informatie en narigt.
Zie ook 19 December 1808, 17 Januarij en 5 Februarij 1809.
Digitized by
I80d. H. W. DA£ND£LS. 83S
15 Augustus. Verkoop van landerijen in hel voormalige regentschap Tangerang.
Op IK November 1809 zouden door vendumeesteren in bet beeren-li^ement te Jakatra publiek verkocht worden:
N^ 1. De bazaar van Tangerang met de daarbij gehoorende grond, benevens een gedeelte van het land Grinding, van de zuidelijke scheiding van het land van den beer brigadier, von Lutzow, genaamd Wilgenburg of passer Baroe, tol aan de Noordelijke grenzen van het verhuurde land Tjunie, aan den suiker-molenaar Tan Lien verhuurt, uitmakende circum circa een uitgestrektheid gronds ter breedte van 2400 en ter diepte van ruim 600 roeden, gerekend van de rivier Tsjiedanie tot de spruit Sabie.
N^ ± Een gedeelte van het land Grinding, strekkende van de Noordelijke grenzen van het opgemeid land Tjunie tot aan de uitmonding van de spruit Tjie-gronson in de rivier Tsjiedanie, breed circum circa 2400 en diep ruim 600 roeden, gerekend van de rivier Tsjiedanie tot aan de rivier Mentjerie.
N®. 3. Een gedeelte van het land Grinding, breed circum circa 5000 eu diep ruim 600 roeden, waarvan de breedte zich bepaald van de uitmonding van de spruit Tjie-gronson tot aan de uitmonding van de rivier Tjitampoang en de diepte van de rivier Tsjiedanie tot aan de rivier Mentjerie.
N^. 4. Een gedeelte van het land Grinding, strekkende van de uitmonding van de rivier I^'ictampoan tot aan de Noordwestelijke scheiding van het land Sading aan den voet van den berg Penankan, boven het gehugl Crauwang, bepalende zich de diepte van de uitmonding van de spruit Tjielras in de rivier Tjiekeniekie tot langs gemelde spruit, dewelke uil het gebergte ontspringt en thans de scheiding maakt tusschen het district Gobang en het land Sading, zijnde te zamen een uitgestrektheid lands van ruim 3000 roeden breed en 600 roeden diep.
N^. K. Dat gedeelte van het land Sading, hetwelk tot dusverre onder het regentschap Tangerang heeft behoord.
rLAIAAT-BOU DUL XY. 53
Digitized by VjOOQ IC
834 IdOd. H. W. DAENDEL8.
N®. 6. De om de Oost leggende vijf Meine disiriclen, Medan, Krangan, Rademangan, Jelletran en Linkoug, te zamen breed, ten Zuiden en ten Noorden, 1690 roeden en bepaald tusschen de rivier Tsjiedanie en Anke.
N^. 7. Oe mede om de OoRt leggende drie perceelen, Jampan-ilir, Salalianlar en Caloerahan, gezamelljk breed 1875 roeden en insgelijks tusschen de rivier Tjiedanie en Anke besloten.
N^. 8. De om de Oost leggende landen, Penja-brahan, Janpan-oediek en het vruchtbare perceel Goripan, te samen breed, ten Zuiden en ten Noorden, 4085 i*oeden en mede tusschen de rivier Tjiedanie en Anke bedoten.
En zulks op de navolgende conditien, als: 1® dat de kooper van de bazaar Tangerang verdacht zal hebben te zijn, dat eenlijk de grond der bazaar met de daaraan geaccrocheerde privilegiën verkocht wordt, waar- onder dus niet begrepen zijn de daarop staande, steene pedakken, als het eigendom van particulieren en niel van den Lande zynde, en welker inwoonders dierhalven in het gerust en. ongemolesteerd bezit van de woningen zullen moeten verbleven, onder deze conditie nochtans, dat de eigenaars van de pedakken dezelve grondhuur aan den kooper van de bazaar zullen moeten blyven belalen, die daarvoor in dit jaar betaald is, tegen rd'. K : 18, koper, voor ieder pedak, alsmede dat de inkomsten van de overvaart en tol zullen geheven worden op den tegenwoordigen voet ten behoeve van den kooper; S^ dat de byzondere verpachtingen op de bazaar, als daar zyn de topbanen, madat-kitlen, overvaart, de tol» arak, en het slachten van vee, voor dit jaar tot ultimo December zullen blyven almede op den tegenwoordigen voet ten behoeven van den kooper; 3^ het gouvernement staat toe en guarandeert de bazaar, ingevolge de prerogativen, bepalingen en orders» voor de bazaars in het algemeen gearresteerd» alsmede dat in dies uabyheid gcene andere previlegien tol hel aai
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 8S)(
▼an een of meer bazaars, zoo lange deze bestaat, zal geconcedeert worden, terwijl deze bazaar ook niet zal mogen worden verlegt;
4® dat de koopers der perceelen om de Oost, hiervoren onder n^. 6 vermekl, zuUen hebben in het oog te houden, dat daaronder niet begrepen is het district Babakan, betwelke door hun hoog Edelhedens bevorens aan den depatlij van Tjie-anjor is afgestaan ter plaatsing van koffie-pakhuizen, alsmede niet dat gedeelte van bet bij per- ceel 8 voorkomende land Cioripan, waarop de schout verblijf houdt en in het vierkant bepaald wordt op 100 roeden;.
5^ dat onder de koop der voorschreven landerijen mede niet bedoelt wordt de onder bet land Grinding om de West en onder het land Linkoug om de Oost gehoorende landen, waarop olij- en suiker-molens geétablisseerd zijn, dewelke nader distinct bij den verkoop zullen worden opgegeven;
6^ dat de koopers der perceelen van het land Grinding gehouden en verplicht zullen zijn de publieke wegen te onderhouden in een rijbaren staat; dat de koopers zullen bezwaard zijn met de servituten, waarouder gemelde perceelen lands van oudsher mochten hebben gelegen, bij voorbeeld van wegen en passages over gemelde landen ten dienste van het algemeen of aangrenzende landen, het geven van water aan de naburige landen en wat dies meer is;
7^ zullen de koopers gehouden zyn, boven de kooppenningen, te betalen de gewoone ongelden, bij den verkoop en opdracht van het door hun gemijnde land vallende. Eindelijk wordt hierbij genoteerd, dat de koopers zich
zullen moeten houden aan de bekende scheidingen, zonder
dat men zich verbind aan de diepte of lengte, die hier
eenlijk calculatief is opgegeven.
Gezamelijk brachten deze landen op eene som van 419,800 rijksdaalders, papieren geld.
Digitized by
836 1809. H. W. OAENOELS.
15 Augustus. Afschaffing van de ^begrafenis-mgelden** voor lijken van in een hospitaal gestorven Lands- dienaren.
Deze bedroegen 1 : 36 rijksdaalder voor elk lyk, waanran de doodgraver kreeg 36 stuivers en het overige als >kerk regt" werd geheven.
De afschaffing geschiedde op grond, dat >alle Lands-dienaren actueel gratis in het hospitaal worden verpleegd".
Voor de lijken van vreemde zeevarende bleven de «begra- fenis-ongelden" stand houden.
15 Augustus. Spillage voor den baas van hel reparatie- atelier van wapenen.
Is besloten aan den baas van het atelier van reparatie der wapenen toe te staan de hierna gespecificeerde toera of spillage op het bewerken der onderscheidene metalen, als:
dertig percent op het nieuwe ijzer,
veertig > > > oude >
vijf en twintig percent op het staal, » » • » » • rood plaat-koper,
dertig percent op het geel plaat-koper, met dien verstande nochthans, dat hij gehouden zal zijn alle de metalen, welke hij ingevolge deze schikking mogte over- winnen, eerlijk aan het gouvernement te verantwoorden en niet strekken tot deszelfs particulier voordeel.
15 Augustus. Organisatie van den Hoogen Raad van justitie^ enz.
Is goedgevonden en verstaan: 1^ het ligchaam van den hoogen Raad van justitie alsnu Ie doen bestaan uit: een president, een vice-president^
Digitized by
H. W. OAENDEL8. 857
Tijf ordinaires raden en twee extra-ordinaires raden; en hun aan tractemenlen toe te leggen, als:
aan den president rd' IKOOO
» » vice-president » 10000
» de ordinaires raden » 6000
» > extra-ordinaires raden > 4000
betaalbaar de helft in zilver en de helft in papiere gdd;
2^ provisioneel en tot zoo lang door Zijne Majesteit den Koning daaromtrent anders zal zijn beschikt, het costuum van weimeiden hoogen Rade en deszelfs ministers te bepalen tot een zwart kleed, driekanten hoed en degen;
3^ bet getal en de inkomsten van den griffier, advocaat-fiscaal en verdere ministers en suppoosten van gedachten Rade te laten op den tegenwoordigen voet, doch de post van water-fiscaal geheel in te trekken en de werkzaamheden van dezelve over te brengen op den advocaat-fiscaal met behoud der suppoosten van den water fiscaal en hetgeen hem tot dedommagement zijner onkosten is toegestaan;
4® de veranderingen, welke overigens in de manier van proce- deeren en de instructiên der suppoosten van den Raad of in eenig ander gedeelte der inrigtingen noodzakelijk mogten zijn, o\er te laten aan den nieuw te benoemen Raad van justitie en denzdven te demandeeren om daaromtrent na bevinding van zaken de noodige voorstellen te doen ; en
5^ ter bevordering der justitie, in het tegenswoordig gebrek aan bekwame practizijns te voorzien door bet benoemen van twee gesalarieerde procureurs, op dien voet, dat het hun toegelegde salaris eenlijk strekke tot goedmaking der kosten en voorschotten, die zij in de eerste twee a drie jaren van hun practijk verplicht zijn te dragen en om inmiddels ook niet geheel van een middel van bestaan te zijn ontbloot; voorts dit salaris te bepalen voor den eenen op rd* 3000 en voor den andere op rd' 2400 'sjaars, om 's jaarlijks met een derde te worden verminderd en met het uiteinde van het derde jaar geheel te cesseeren
Digitized by
858 1809. H. W. DAENOEL8.
15 Aoguslas. Instructie voor den Ihogen Raad van justitie van HoUandsch Indiè, residerende te Batavia.
Art. 1. De Raad van justitie zal bestaan uit één presi- dent, één vice-president, vijf ordinaris en twee extra-ordi- naris Raden, als ook gesterkt en voorzien wezen met een advocaat-fiscaal, alsmede een secrclaris of griffier en twee gezworen klerken, alle bekwame en wel gequalificeerde per- sonen; en zullen voortaan genoemd en gequalifireerd worden : de president en raden van den hoogen Raad van justitie van HoUandsch Indien.
Art. S. Het zegel van den Raad zal zijn het gouveme- ments zegel met het opschrift: hooge Raad van justitie van HoUandsch Indien, en zal door den president in bewaring gehouden worden, ten einde daarmede aUe brieven en pa- pieren van justitie te zegelen.
Art. 5. En zuUen in voorschreven Raad niet te gelijk mogen fungeren vader en zoon, schoon-vader en schoon-zooo of broeders en zwagers, mits nochtans dat zoodanige opko- mende affiniteit geen verhindering zal geven.
Art. 4. Vervolgens zuUen de raden ook niet mogen ju- geren in zaken der geenen, die hen lieden bestaan tot in den zesden graad, inclusive, zoo in consanguiniteit, als in affiniteit
Art. B. Geene van de raden zullen pagters, noch mede- standers, nochte ook borgen ofte contra borgen derzelver, direct of indirect mogen wezen.
Art. 6. ZIJ zullen mede geene giften, gaven of geschenken aannemen van iemand, die voor den Raad eenig proces of andere zaak heeft of zal krijgen, sub poene van de wet, bij placcaat van den -4~ FebruariJ des voorleden jaars op het accepteren van geschenken bepaald.
Art. 7. Item zuUen die van den Raad partijen, die voor haar eenig proces hebben of apparent staan te krijgen, in hunne zaken geen advies of raad geven ; en, bij aldien een der leden iemand onwetend mogte eenig advies of raad gegeven hebben en dat die zaak iiadeiiiand voor den Raad geven-
Digitized by
- H. W. OAENDEL8. 839
tileerd wierd, zoo sal de zoodanige gehouden zyn zich zelven daanran Ie excuseren, op poene Tan voor de eerste reis van hunlieder ambt en dienst voor den lyd van een jaar gesus- pendeerd en voor de tweede reis van staat en digniteit ge- priveerd te zullen worden.
Art. 8. Niemand uit den Raad zal de geheimen, gehouden besoignes, raisonnementen en deliberatien over de zaken, al- daar litis pendent of verhandeld wordende, mogen refeveren, op gelijke poene, als in het even voorgaande artikel.
Art. 9. Alle jaren, den eersten regtdag na nieuw jaar, zal ieder lid des Raads in handen van den president en die wederom van den vice-president of volgenden raad den eed van purge moeten afleggen, in maniere als volgt:
Wij verklaren en zweren het voorleden jaar van niemand, die voor dezen Raad te doen heeft gehad of apparent stond te doen te krygen, eenige geschenken, klein of groot, ont- vangen of genolen te hebben, noch wij zelven, noch onzes wetens onze huisvrouwen, kinderen, famillien of wie het ook mogte wezen, die ons mogen aangaan, directelijk noch indirectelyk, gelijk wy ook voortaan bdoven ons daarvoor heiliglyk en religieus te wagten; tot bekrachtiging van dien zeggende :
Zoo vraarlyk heipe ons God Almachtig.
Art. 10. Ook zal ieder lid gehouden zyn op de minste suspicie zich tegen den anderen invoege voorschreven te zuiveren.
Art. 11. Insgelyks zullen de partyen of een derzelven, op welke suspicie valt, by eede gehouden wezen te verklaren, dat zy aan niemand van den Raad, dircclelyk of indirccleiyk, ietwes hebben beloofd ofte ook zullen beioven te geven.
Art. 12. De voorschreven president en raden zullen justitie administreren en regt doen in den naam en van wegens Zyne Majesteit Louis Napoleon, Koning van Holland.
Art. 13. Des dat zylieden alle de geenen, die des requireren, zonder aanzien van personen, hetzy rtjk of arni^ groot of klein, van wat staat of conditie hg zoude mogen wezen.
Digitized by
840 1B09. H. W. DAENDEL8.
zonder gunst, vreze, simulatie of dissimulatie, regt en justitie doen, vervolgens hare gewijsdens, zoo sententien, decreten, ordonnantien als appoinctementen, doen executeren en ten effecte brengen.
Art. 14. Tot welken einde dan ook alle de respective officiereif in Hollandsch-Indiên, niemand uitgezonderd, worden gelast en geordonneerd, gelijk zij uit krachte dezer gelast en geordonneerd worden, dat zij, op vermaning en autorisatie van voorschreven president en raden, haarlieder fiscaal, ministers, deurwaarders en substituten tot het executeren van de gewezene sententien, decreten, ordonnantien en ap- poinctementen behoorlijke assistentie zullen doen, op ver* beurte van bunlieder ambten en geévenredigde correctie, naar exigentie van zaken.
Art. IK. De ordinaire vergaderingen, regtdagen en rolle van voorschreven Raad zullen op Woensdag, des morgens ten half acht uren, gehouden en verders aldaar, na het afloopen van de rolle, gedepecheerd worden de gepresenteerde re- questen, dewelke aan den president zullen worden overgegeven ten fine daarop door den griffier of secretaris te doen appoin- teren, zoo en in diervoegen, als bij den Raad zal wezen ge- concludeerd, waarna dezelve ten spoedigsten door den griffier of secretaris getekend en aan de supplianten uitgegeven zullen worden.
Art. 16. En zullen de ordinaris vacantien voor gemelden Rade wezen van den eersten Woensdag in October tot den eersten Woensdag in November en van den tweeden Woensdag in Maart tot den eersten Woensdag in April.
Art. 17. Bij het examineren, visiteren en afdoen van pro- cessen zullen omtrent het criminele geen minder als zeven en aangaande het civile niet minder als vijf raden moeten present zijn, van het b^in tot het einde toe.
Art. 18. Item zullen de voorschreven president en raden in de raadkamer, zoo op ordinaire, als extra ordinair^ ver- gaderingen, verschijnen en van 's morgens ten half acht tot elf uren aldaar moeten blijven of wel zooveel langer, als de
Digitized by
- H. W. OAENDEL8. 841
zaken naar het oordeel van den president zullen vereischen, zonder eerder te mogen scheiden, tenzij om gewigtige en gefundeerde redenen.
Art. 19. Vervolgens zullen de leden van den Raad haar op de voorschreven vergaderdagen niet mogen absenteren dan met voorkennisse van den president ofte van dengeenen, die in zijne plaats presideren zal.
Art. 20. De Raad voorschreven zal kennis nemen van alle zaken van appel en reformatie, die van den geregte van Batavia en de verdere, respective, judiciêlo collegiên op alle huiten-kantoren, voor zooverre dezelve niet zijn van het ressort van de hooge militaire vierschaar, item van alle andere lagere regtbanken aan haar moeten devolveren, alsmede van zaken in materie van reductie, van uitspraken van arbiters ofte goede mannen.
Art. 21. In voege dat van nu voortaan alle verzoeken van reductien, reformatien en appellen, niet alleen zonder, maar ook met de clausule van relief jegens de indebile interjectie, verheffing en prosecutie der appellation, aan den meergemelden Raad van justitie direct zullen worden gedaan en dat ook aan haar de stukken, in de vorige instantien gediend hebbende en overgelegd zijnde, onder eenen ordentlljken inventaris^ behoorlijk geëvangeliseerd, per missive zullen worden toegezonden.
Art. 22. Item zal bij den voorschreven Raad ter eerster instantie kennis worden genomen van zaken, in welke bij voorschreve en andere regieren regt geweigerd ofte onbe- hoorlijk gedilaijeerd wordt, bij wege van evocatie.
Art. 23. Voorts zal dezelve Raad exactelijk doen infor- meren en inquireren op de abuizen en delicten van alle de fiscaals, bailluwen, landdrosten en andere officieren, fungerende in Hollandsch Indien, en, die gehoord zijnde, dezelve naar gelegenheid van zaken corrigeren ; en, indien bevonden wordt, dat zij bij merkelijke redenen schuld hebben, ben bij provisie mogen suspendeeren van hare diensten en officiën, waarvan door den president immediaat aan de booge regering kennis
Digitized by
842 1809. H. W. DAENDEL8.
zal gegeven worden omnie die bedieningen intusschm te kunnen suppleren.
Art. 24. Ook zullen de voorschreven president en raden in de eerste instantie tot mainlien van het regt, de waar- digheid en souvereinitcit van Zijne Majesteit den Koningvan Holland, mitsgaders de publieke finantien en domeinen, justitie expediëren, doch, voor zooverre de twee laatstgemelde objecten aangaat, daarin niet termineren, nog sluiten, zonder dat de president en raden de hooge Indische regering deswegens alvorens hebben geadieerd.
Art. SK. Alle zaken, zoo civiele, als criminele, concer- nerende 's gouvernements dienaren, uitgezonderd degeenen, welke tot de jurisdictie van de hooge militaire vierschaar behoren, ook zoodanige personen, die ten genoegen der hooge regering uit 's Lands dienst worden ontslagen, behoudens bare rang en qualiteit, die zij in den dienst hebben gehad, item alle, die uit 's Lands kassa eenig kostgeld en gage genieten, bekomen en behouden, zullen ter eerster instantie voor den Raad van justitie worden geventileerd.
Art. 26. En wanneer tusschen burgei*s of andere in- of opgezetenen en Lands dienaren gedelinqueerd wordt, zal de officier, dewelke bij preferentie de delinquanten eerst in arrest of hechtenis heeft gesteld ofte op het delict begonnen is in- formatién in te winnen, dezelven, zoowel 's Lands dieaaren, als de burgers, in- of opgezetenen voornoemd, en zoo vice versa calangeren en te regt stellen voor gemdden Raad van justitie.
Art. 27. Item zal voorschreven Raad in den eersten kennis nemen van zaken, rakende vreemde kooplieden, geene vaste woonstede ofte residentie onder 's Konings gebied hebbende, hetzij dat dezelve op Batavia kwamen te delinqueren ofte tegens den andere eenige actiën wilden institueren, dan wd door wie het zij, in regten betrokken mogten worden, zulks, dat alle arresten en provisiën van justitie, concemerende voorschreven, vreemde kooplieden, by denzelven Raad zullen moeien verzocht en verleend worden.
Digitized by
- H. W. 0AENDEL8. 843
Art. 28. Item van zaken van admiraal- en piraatschap of die concemerende de . zeevaart, wanneer namelQk vreemde natten haar volk of schepen buiten 'sLands in het ressort van Hollandsch Indien ofte in de zeeén van dien beschadigd hadden die van Het gouvernement, alsmede de burgers en iuv^oonders van Batavia, dan wel de op- en ingezetenen van deszelfs kcdoniên en wat des meer zij.
Art. 29. Zullen ook voor den Haad komen in rauactie alle de zaken, concemerende tollen, pagten en Heen ten, waar- onder ook begrepen zijn alle openbare tappers en herbergiers, dewelke maandelijks de pagten moeten opbrengen.
Art. 50. Mitsgaders alle zaken in materie possessoir, met hetgeene daaraan dependeerd, als van maintenue, spolie en complaincten, zoowel tusschen op- en ingezetenen der kolonie, als vreemdelingen en naburen.
Art. 31. Weduwen, weezen en andere miserabele per^ sonen zullen ook ter eerster instantie bare zaken voor den Raad mogen brengen, doch niet wanneer dezelve bij cessie of transport zijn gekomen aan de actiën van alle zulke per- sonen, welke niet ter eerster instantie onder de judicature van den Raad behoren.
Art. 32. Item zal de Raad kennis nemen van zaken, rakende de munten, dat is te verstaan, bij aldien iemand, van wat conditie of staat hy mogte wezen, de munten van Zijne Majesteit den Koning, hetzij dat die zijn van de gewezene generaliteit of van de voormalige zeven provintien, dan wel andere, die in Hollandsch Indien gangbaar zijn, had gemaakt, vervalscht of besnoeid.
Art. 33. Die geene, die onder eenen dageiyksclien regter in Indien zijn gezeten, zullen, gdijk tot nog toe is gebruikelijk geweest, de een den anderen niet mogen verbieden elders te regt te staan bij prorogatie of onderwerpingen van juris- dictie in zaken, niet excederende de somma, tot welke hunnen dagelijkschen regter is toegestaan bij arrest te wijzen, tot hoeverre mede zal cesseren de vergunning, gegeven aan we^ duwen, weezen en andere miserabele personen.
Digitized by
844 1809. H. W. DAENDEL8.
Art 34. Doch partijen wonende onder verscheidene regters. zullen de debiteurs bij prorogatie van jurisdictie niet betrek- baar wezen voor den Raad van justitie, ten ware zij haar zehren uitdrukkelijk en specifiek de jurisdictie van den voor- schreven Raad hadden onderworpen en de actiën waren surpasserende de somma van tSO rijksdaalders.
Art. 35. Vervolgens zal gemelde Raad ook kennis hebben en nemen van alle criminele zaken en excessen, die verjaard en ongecorrigeerd gebleven zijn,
Art. 36. De Raad van justitie zal de autoriteit en de magt hebben om te examineren de stukken en proceduren waarop bij de lage regthanken in Hollandscb Indien extra ordinaris geprocedeerd en de straffe des doods niet geinfli- geerd is geworden, ten fine te onderzoeken, of het delict naar zijne qualiteit is geêstimeerd en gestraft geworden; en zullen dan ook de lage regthanken gehouden zijn de voorschreven processlukken in voege, als die mogten zijn ge- sloten, behoorlijk geëvangeliseerd, aan gemelden Rade op de eerste aanmaning over te geven of te zenden.
Art. 37. Hem zal dezelve Raad alle personen, uitgezonderd in zaken, behoorende tot de jurisdictie van de militaire vier- schaar, bij preferentie mogen ontvangen ter purge.
Art. 38. De Raad zal ook kennis hebben en neemen van zaken, alwaar van ondeugdelijkheid gccalangeerd worden cos- tumen, gewoonlens, keuren of herkomen; ook dezelven mogen declareren corrupt ele en die als ondeugdelijk aboleren en te niet doen, bij aldien zal bevonden worden, dat het akoo behoorde te geschieden.
Art. 39. Daartegen zal de Raad van justitie haar niet bemoeijen en bekreunen met het verleenen ofte depecheren van beneficien van inventaris, requesten civile tol releve- meuten van contracten, substantiële en extra judiciele be- zwaarnissen, noch te van mandamenten van cessie, respijt en in- ductie, nochte van brieven van gratie en pardon, maar zullen alle dezelven verzocht en geêxpedieerd worden bij den Gou- verneur Generaal en de Raden van Indien, doch met com*
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 845
mittimus aan den Raad ten fine van interinementeo, waaronder nochtans niet worden begrepen brieven van abolitie en pardon, gewezen naar sententie, die de souverein zonder interinenient ex infinito gratiae potestate zoude kunnen ver- leenen. ^
Art. 40. Echter zal de Uaad mogen decerneren en ver- leenen requesten civiel om gereleveerd te worden van fouten, omissien en vei*zuimeni8sen, in judiciele actens geschied, te welen van verloop of verstek van peremptoire dilaljen, fa- tale tijden en andere diergelijken.
Art 41. Ook :Aal de Raad bevoegd wezen aan een i^elijk te verleenen mandamenten en interdictien poenaal van ar- resten, item om ex lege diffamari actie te institueren, waaromtrent voor denzelven Raad zal worden geprocedeerd, zooals tot nog toe aldaar gebruikelijk is.
Art. 42. Voorts zal de Raad verpligt zijn, wanneer eenige van hare mandamenten, provisien van justitie, senlentien, appointementen, en wat des meer zij, zouden moeten worden geêxploicteerd ofte geëxecuteerd aan personen, in het vader- land of op de buiten kantoren in Indien gedomicilieerd en bescheiden, alle zulke mandamenten, etc, benevens een notul, in Rade van Indien over te geven, met verzoek, dat dezelve mogen worden verzonden ter plaatse, alwaar de gedaagdens en gerequireerdens zich onthouden, ten einde ^an die naar hunne forme en inhoude te kunnen worden geëxploicteerd.
Art. 43. Gouverneur Generaal en Raden van Indien op eenige voorkomende zaken, de justitie betreiïende, of ander- zints verlangende in te nemen het berigt, consideratien of advies van den hoogen Raad van justitie of dezelven Raad aan hunlieden iets voor te dragen hebbende, zal voortaan al zulks geschieden schriftelijk bij besloten missive, behoorlijk en met observantie van de noodige egards gecoucheerd.
Art. 44. Gouverneur Generaal en Raden vermenende te moeten verleenen provisionele of onbepaalde surcheance van de by den hoogen Raad aanhangige procedures of wel te moeten overgaan tot eene dadelijke opheffing en vernietiging
Digitized by
846 1800. H. W. OAENOEL8.
van dezelve, zullen president en raden, nadat hun het extract der resolutie dien aangaande zal zijn ter hand gesteld, daarin berusten, behoudens echter de faculteit, welke hun by dezen wordt gelaten, om zich, door zoodanige resolutie bezwaard achtende, hunne belangen daartegen by Gouverneur Generaal en Raden in te brengen, met vryheid om, wanneer Gouverneur Generaal en Raden des niettemin by hun genomen besluit mogten bUJven persisteren, onder obedientie aan het voor- noemde besluit, van deze zaak roet overzending derslukken, daartoe belrekkeUjk, aan den Minister van Zyne Majesteit tot de zaken van koophandel en koloniën kennis te geven.
Art. 45. Daarenboven zullen de president en raden van justitie, zoo dil(maals zulks op eene verzekerde wyze ge- schieden kan, gehouden zyn, buiten en behalven de justitiële rollen, direct aan voormelden Minister tot de zaken van koop- handel en koloniën een summier berigt of rapport, by forroe van eene missive, toe te zenden en het duplicaat daarvan alvorens by de hooge regering over te brengen, inhoudende een succint relaas van de voornaamste voorvallen en behande- lingen van zaken in voorschreven Rade.
Art. 46. Laasteiyk zullen de president en raden van justitie by de aanvaarding hunner bedieningen in handen van Gouver- neur Generaal en Raden afleggen den navolgenden eed:
Eed voor den President en Raden van justitie.
Ik belove en zwere Zyne Majesteit, den Koning, als mynen hoogen en doorluchtigen souvemin, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te wezen; de secreten der kamer aan niemand te openbaren; van niemand, die voor den Raad processen heeft ofte apparent hebben zal, eenige giften ofte geschenken te ontvangen, di- rectelyk of indirecteUjk ; mitsgaders goed, kort regt ende justitie aan ieder te administreren, zonder oogluiking, simulatie of dissimulatie, aanzien van personen, haat ofte gunst, geUjk als een vroom en opregt regter toestaat en betaamd, alles
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENOEL8. 847
agtervolgens de ordres, instructien en placcalen, daar omlren t geêoianeerd of nog te emaneren.
Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.
Art. 47. Alle vorige ordonnantien en instructien, roor den hoogen Raad van justitie te Batavia vastgesteld, voor zoover dezelve met den inhoud dezes mogten streden, worden bij dezen gehouden voor geaboleerd.
Zoo is het, dat wij ontbieden en bevelen den hoogen Raad van justitie van Hollandsch Indien, het coUegie van Schepenen dezer stad, nevens alle officieren en justitieren, en generaal elk en een iegelijk, die het zoude mogen aangaan, om zich dien overeenkomstig te gedragen.
En opdat niemand hiervan eenige onwelenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo op Batavia als de verdere bezittingen van Zijne Majesteit in Oost-IndiGn, worden ge- publiceerd en geaffigeerd ter plaalse, waar men gewoon is publicatién en affictiên te doen, mitsgaders worden afgekondigd ter audiëntie van de rolle van voornoemden Raad.
15 Augustus. Verwisseling van kleine^ onbruikbaar ge- uHïrden credil-brieven.
Is goedgevonden, met alteratie van het besluit dezer re- geering van den 14^" Juli jongstleden, president en Schepenen van Batavia te chai^eeren met de inwisseling van de oude en onhandelbaar geworden kleine credit-brieven van rd' 10, 5, 3, S en 1 tegen afgave van de ingevolge besluit van den 13^ Maart jongstleden aangemaakte en bij publicatie van den li*^ Juli daaraan volgende gangbaar verklaarde credit- brieven van rd^ 10, 5, 3, 2 en 1 en den tijd dier in- en verwisseling te bepalen tot ultimo November aanstaande.
Op 24/30 November 1809 is de termijn voor de verwis- seling verlengd tot ultimo JanuarlJ 1810. — Zie ook 2 Sprok- kehnaand 1810.
Digitized by
848 1809. H. W. OAENOEL6.
^ Augustus. Verbod tegen den uüvoer van koper geld naar de grooie Oost. — Voorscliriflen nopens wissds en credici'brieven uil dat gedeelte van Indië.
Is goedgevonden:
1® de in kas getelde gelden aan de houders der wissels en crediet-brieven alsnu te doen restitueeren met de bij deze regeering bepaalde agio van 100 percent;
1^ de Ooslersche gouvernementen aan te schrijven om deze regeering in den aanstaande, ter voorkoming van alle ver- keerde praktijken, bij lijds te informeeren, ofdeop wissels geschoten gelden of de verleende crediet-brieven werkelijk geen anderen oorsprong hebben dan uit aangebragte en verkogte koopmanschappen dan wel uit in kas getelde gelden;
3^ aangezien het koper geld op Ambon en Banda pari aan het zilver geld wordt geaccepteerd en biervan door particu- liere handelaars, in prejudicie van het gouvernement, gretig wordt geprofiteerd, den uitvoer van koper geld, zoo van Batavia, als Java, naar de grooie Oost en den invoer van hetzelve aldaar bij een publicatie te verbieden, sub poene, dat de overtreders aan lijf en leven worden gestraft.
17 Augustus. Vermeerdering van het aantcU leden van de hooge militaire vierschaar van acht tot tien.
Zulks geschiedde »ter voorkoming van alle vertraging, die door de absentie van sommige leden, welkers diensten dikwerf elders worden gerequireert, aan een prompte afdoening zoude kunnen worden toegebracht".
Zie ook 22 April 1808.
24 Augustus. Bepalingen nopens het pennisten-gestichl te Batavia.
Is goedgevonden en verstaan: 1* daf, zoodra het oude gesticht zal wezen ontruimd en de
Digitized by
- H. W. OAENDÉL8. 849
peDnisten in het gouverDemeotshuis zullen zijn OTergegaan, alle bevorens, Landswegen gedane verstrekkingen en toe- lagen cesseeren en de pennislen eenlljk zullen jouisseeren van het genot eener vrije woning, het een en ander in te gaan met ultimo dezer;
2® dat de roerende omslag van het gesticht van slaven, meubelen, komjbuis-goederen, etc. blJ publieke vendutie ten behoeve van het fonds door de administrateurs- generaal zullen worden verkocht;
3^ dat het rendement dezer vendutie, nevens het fonds van het gesticht, actueel groot rd' 9287 : 18 : 8, daaronder ge- rekend rd^ 96 : 18 : 8 zilver geld, zal blijven geaffecteerd tot een fonds om daarvan aan ieder uitkomende en een der vertrekken van het gouvernementshuis in te trekken pennist door directeuren te doen uitkeeren, rd* 100, papiere geld, ten einde daarmede in zijne eerste en dringende behoeften te kunnen voorzien;
4^ om het besluit dezer regeering van den 26""° Augustus 1788, volgens welke de verdubbeling van het zegel en expeditie-geld van sommige actens ten behoeve van het gesticht der pennisten pleegt te worden geheven, zoomede te doen cesseeren de voordeden, welke het gesticht uit de van Landswege verkocht of verpacht wordende amfloen was genietende; en
5^ de ontvanger-generaal, Barends, als kassier en den finantie- boekhouder, Bachman, als consumtie-boekhouder van het gesticht te dechargeeren en de voormelde kas voortaan te stellen onder administratie en verantwoording van den 2«° directeur, mitsgaders de overgelegde concept-bepalingen nopens hot toeverzicht over en het verblijf der pennisten en de daartoe gereed gemaakt wordende kamers in het gouvernementshuis te arresteeren.
24 Augustus. Bepalingen ten aanzien van »de gecon^ "Bqueslreerde, BarUamsche landen^* heooüen de Tjikandi.
Is goedgevonden en verstaan:
«.AlAAT-aOII 01». XT. ,.g.^.^^^ ^y Gof^k
8(0 I80d. H. W. DACNOCLS.
1® ab venrallen te TerkkreD alle hefiSdgcm, die tot na toe gedaan ri|n Tan de zoogenaamde Oosterlingen en tan de abdiera of rljkadaven, aangezien na het gedaan conquest deze distinctie, bij de Bantannnen in gebruik, van zelve is yenrallen en alle opgezetenen op eene gelijke wijze be- bóoren behandeld te worden;
S® om hetgeen in deze landen tot het materieele bdioort als nu onder Schepenen te steUen en het personeeie aan den drost gedemandeerd te laten.
-^Augustus. Verbod legen den uilvoer van rijst.
b goedgOTonden om, nademaal de verzorging van onze eigene ingezetenen natuurlijk zwaarder behoort te wegen, als het voordeel, andersints uit het debiet van rijst aan de overwalders voor den Lande te behalen, den uitvoer van rijst naar alle plaatsen, buiten het eiland Java gelegen, behalve nochthans onze eigene bezittingen in de groote Oost, gedurende de presente schaarsheid van dien kori en tot nader order te verbieden op poene van confiscatie bij agterhaling van de rtjst, die tegen dit verbod mogt worden geëxporteerd, een derde voor den aanbrenger en twee derde voor dengenen, die de calange doet, daai*van echter uitgezonderd de con- somtie voor de equipages der vertrekkende schepen en vaar- tuigen, gerekend op 40 ponden per hoofd, 'smaands, mits voor ieder vaartuig de hoeveelheid van een kotjang niet excedeerende ; en om wijders de gemeente hiervan bt| billet te informeeren.
Ongunstige berichten nopens den aanstaanden ryst-oogst in den Oosthoek gaven aanleiding tot dit verbod.
^. Verpachling van eenige Banlamsclie didriclen.
B Oetob«
Op den 1'^ November 1809 zouden in het stads-heeren- logement te Batavia, ten overslaan van de administrateurs- generaal en in tegenwoordigheid van den drossaard der Bataviasche ommelanden, publiek verpacht worden de na-
Digitized by VjOOQ IC
1«0Ö. H. W. DAËNbCLft. g|l
tdgende, tot de «geconqaesteerde'* Rantamsche landen be- hoorende en tot dat tijdstip ooYerhaurd gebleren districteii:
»N®. 1. PasOian, Moentjoen, Passar-boentoe en Djenggot; alle 4 te samen.
N®. 3. Tjengatti, Tjakon, Patra-sana en Tjecande; nede alle Tier te samen.
N®. 3. BoHan, Petjoen, Tjelaban, Tjicadoe, Tjelejet, Jan- lappa, Majack, Tjikopo en Tjel*enan; alle 9 te samen''.
Deze landen zouden verpacht worden op de onderstaande voorwaarden :
Art. 1 . De voornoemde drie perceelen zullen worden ver- pagt voor drie agtereen volgende jaren of van primo Januartf 1810 tot den laatsten December 1812, terwijl nogtans ge- melde landen door de huurders dadelijk na de verpagting zullen kunnen worden aanvaard, zonder dat de betaling der pagtschat eerder zal ingaan als met den dag van het bepaalde termijn.
Art. 2. Onder de districten Pasilian en Djenggot, ge- hoorende tot het 1* perceel, onder het district Patra-sana, sorterende tot het 2^ perceel, en onder de districten Tjelejet en Janlappa, zijnde gedeeltens van het 3* perceel, zijn niet begreëpen de houtbosschen en districten van denzelven naam, welke, bereeds in administratie aan anderen zijnde afgestaan, in deze contrijen gevonden worden, aangezien dezelve af- zonderlijk zijn verhuurd, waaromnie de pagters der thans verpagt wordende percelen in de voormelde, reeds verhuurde bosschen en districten niet zullen mogen kappen, laten kappen of iets verrigten, hetgeen ten nadeele van deszelfs huurders zoude kunnen strekken.
Art. 3. De pagters zullen de voormelde landen behoorlijk moeten beheeren en cultiveren, alle mogelijke verbeteringen op dezelve introduceren, de op- en ingezetenen billijk be- handelen en dezelve niet vexeren en trachten de inkomsten en dus de waarde van de landen zelve onder een geregekl bestier steeds te doen vermeerderen.
Digitized by ^
85S 1809. H. W. OAENOELS.
Art. 4. Zij, pagters, zullen niet vermogeD in te vorderen eenige heffingen, die bevorens door of van wegen het Ban- tamscbe bof zijn gedaan van de zoogenaamde Oosterlingen en van de abdiers of ryksslaven, aangezien, deze beffingen ver- vallen zijnde, alle de in- en opgezetenen gelijk moeien l>eban- deld worden.
Art. 5. Voor zooverre op de voormelde landen boutbos- scben gevonden worden, welke niet afzonderlijk verhuurd zijn, zullen de pagters zorge moeten draagen, dat dezelven niet bedorven, maar behoorlijk gekapt en geconserveert worden.
Art. 6. Aan de onder perceel 2 leggende overvaart van Tjikande zal de pagter van dat perceel voor zijne rekening eene behoorlijke sassak moeien onderhouden en de passage van alle transporten over dezelve ten allen tijde gemakkelijk maken.
Art. Is Voor zooverre over deze vcrpagle landen publieke wegen lopen, zullen dezelve door de pagters in een behoorlijken staat moeten worden onderhouden en de daar zijnde bruggen en sassaks altijd in een goeden staat van passage moeten zyn.
Art. 8. De opgemelde percelen zullen overigens bezwaard blijven met die servituten, aan welke de daarbij voorkomende districten tot dus verre zijn subject geweest.
Art. 9. In gevalle wordt bevonden, dat aan de voormelde conditien niet wordt voldaan, zal de pagt geannuUeerd worden en de pagter gehouden zijn te betalen de schade, door zijn verzuim of slegte directie geleden.
Art. 10. Bij de verpagting, en voorts ieder jaar, zal de pagt voor het komende jaar vooruit moeten worden betaald in brieven van crediet en geteld aan banden van den ontvanger-generaal.
26 Augustus. Intrekking dei' verstrekking van wijn aan hospiUüen.
Dit stuk is niet aangetroffen, maar vermeld gevonden in het werk van Daendels, staal der Ned. 0. I. bezittingen, bladz. 84, noot, waar als redenen voor de intrekking worden opgegeven, dat arak met water, citroen en suiker voor de
Digitized by
1809 H. W, DAENOELS.
853
vgemeeneD" even dienstig was als wijn, terwijl dé tracte- menten der offiecieren en civiele ambtenaren hen in staat stelden zich de noodige ververschingen te verschaffen.
27 Augustus. Geneeskundige behandeling van zieke^ lot kelUng-slag veroordeelde vrouwen.
Is besloten de zieke ketting-meiden in het Chineesch hos- pitaal te Batavia te laten verplegen en zulks tegen betaling van twee stuivers, daags voor iedere zieke of op zoodanige andere voorwaarden, als het collegie van Boedelmeesteren zal kunnen voordragen.
29 Augustus. Tarief voor het inkoopen te Samarang en te Soerabaija van tnarine-benoodigdheden.
Ter approbatie voorgedragen zijnde het volgende tarief: te Sourabaija:
voor een pikol werk rd» 18 a 20
» » » oud werk voor lijnen
enz
» » aardolie
» kan jarak dompel-olie
» » kameerie-olie
• pond iulandsche harpuis. . 100 p» stroolappen, gerolde voor
zeilen, lang 2/i a 3 v" » 10
een stroolap, fijne gerolde voor
zeilen, lang i% a S V"
een p^ bamboes voor pangillings. .
-^ » » , groote voor panne
bouwen
» » kleine
• > bamboes voor zetstukken of wattangs
» » bamboes in soorten .... » ft zwartsel
IK
.20
4'/,. K
6
16
.20
8t»
—
. 6
»
10
»
14
lts
50
. 40
30
.40
10
. IS
3
4
4
9
1
9 — —
Digitized by
8S4
- H. W. OAEMO&Cft.
Yoor
voor
alles
zeÜTalleiKtfbainboetaDgs, groote rd*
» kltine »
een p^ karbouwhaid
» vel inlandsch pompleer ...
» > » boeileer
rauwe huiden, het stuL
een koljang kalk
dmzend p* adappen
• f* groote mal
» » kleine houten anker ?oor
kannonneerprauwen
» p* groote dito voor padu- akans en brikken
» stuk Grissees zesdraads lin- nen van 10 ellen lang
» stuk dito vierdraads
» > vadem brandhout, lang 18 en hoog 6 voeten
en te Samarang: ean pikol werk rd'
» Alanilla's dammer . . . » » inlandsche harpuis... » p' zeilval, kleine of pandans » » » groote of pandans. groote bamboes tot pangilings
100 p» kleine, dito
100 p' stroolappen, fijne tot zeilen een cranjang schulp kalk tot
dompel
10 bossen agul-garen tot- bet
naaien der zeilen
100 p' dubbelde, groote cadjang-
matten
1 groote vadem brandhout, lang 18 en hoog 6 v" rd* koper .. •
9
è —
1
» 13
SS
*40 8t«
27,
. 5V,
2.*'/,
. 3
30
40 >
1.4 2,2
• «V,
2
• «V,
10,12
15
5.8
2'/. 2
10,11
25
» —
15
» —
11
» —
1
»1?
2
24
1
.32
20
—
10
» —
20
15
14
10 5
12
in zilvere muntspecie, uitgezonderd het laatste artikel.
Digitized by ^
- H. W. QAEMOCLa 8KS'
b besbteo gemeld tarief te arresteeren, geiyk beUalve gearreeteerd wordt by dezen, noglaos met last aao den com- mittaris-generaal der marine om^ zoo lang bet werk van oud touw op Semarang tegen geen mindere pryzen zal te bekomen zijn, als bij dat tarief . vermeld is, daarvan verzending van Sourabaija derwaarls te doen, terwijl de inkoop of aanbe- steding van benoodigdheden voor de marine op Batavia voor- eerst zal blijven op den tegenwoordjgen voet, mits gescbiedende door de personen, die daartoe by de aanstaande reglementen op de administratie van de marine zuHen worden geautoriseerd.
Zie ook 7 JuUj 1809
29 Augustus. Splitsing van het regentschap Krawang^ enz.
Is goedgevonden en verstaan:
Ten eerste: enz.
Ten tweede: bet regentschap Krawang te spUtsen en al, hetgeen aan de linkerhand van de rivier Tjitarum ligt, Ie voegen by de Bataviasche ommelanden onder de jurisdictie van president en Schepenen van Batavia voor het materieele en onder den drossaart over de gedagte ommelanden voor bet persoonede.
En dat gedeelte 't welk aan de regterhand van evenge- melde rivier gelegen is, te vereenigen met het regentschap Sumadang.
Ten derde: de post van huurder en opziender der Crau- wangsche houtbosschen te vernietigen.
Ten vierde: aan den regent van Sumadang de volgende voordeelt te doen behouden:
1® de 36 stuivers, die hij van de kleine pikol koffie geniet; 2® het privilegie lot het houden van amfioen-kitten, mits de
amfioen nemende van den prefect; 3^ de tjoekee of de tiende van bet rijst-gewascb ; en 4^ de vri^ aankap van het weeke bout voor brand, mits daarvan aan de koopers, die hetzelve in eeni^pe massa willen inslaan, aflevering doende aan de oevers der stranden tegen vastgestelde prijzen.
Digitized by
856 1d09. H. W. OAENOELS.
Ten vijfde: den prefect der Jaccatrasche en Preanger- Regentschappen te gelasten om, de concert met den regent van Sumadang, een plan voor te dragen, zoo van depryzeo, als van den voet, waarop dit hout aan de koopers zal worden geleverd; en
Ten zesde: den drossaart over de Bataviasche omme- landen en den bailluw van Batavia insgelyks te aulori- seeren en te gelasten een project te formeeren en over te brengen, hoe de houtkap tot consumtie voor Batavia uit de aan deze zijde van de rivier Tjitarum zijnde boschen in het vervolg ten meeste gerief der ingezetenen en tot minste schade der bosschen zal behooren plaats te hebben.
Als motieven voor deze maatregelen gaf Daendels aan, dat »in de eerste plaats het brandhout goedkooper als te voren zal kunnen worden verkregen en de gemeente ontslagen zal zijn van de moeielijke transporten, terwijl de concurrentie, daarbij voor een ieder open gelaten om in dezen afhaal van het houl te deeleu, voor verschillende personen de bron kon opleveren tot een nieuw middel van bestaan; en verder door de conjunctie van het eene gedeelte van het regentschap Crauwang met de Bataviasche ommelanden weder aanzienlijke domeinen zullen kunnen worden ten gelde gemaakt, buiten eene dadelijke vermeerdering van 'sLands inkomsten door de verpagting der amfioenkitten in het even gedachte gedeelte en de zoutpacht op Pakis, waarvan den Lande geene voor- deden trok en welke men te zamen stelt te kunnen afwerpen rd« 2SO0O 'sjaars".
Op 19 Bloeimaand 1810 werd in publieke veiling 791,000 rd', papieren geld, geboden voor 6 perceelen, behoorende tot dat gedeelte van Km wang, hetgeen aan de Bataviasche omme- landen was toegevoegd.
Zie ook 1^ October 1809.
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 857
29 Augustus. Doodvonnis, T^zonder form van proces'' geveld bij een gouvememenls besluit.
Dit vonnis geldl een posthouder te Oender-andir (Bantam), die zich aan allerlei willekeurigheden jegens de inheemsche bevolking had schuldig gemaakt
39 Aufnatna
7septrib«- Voorschriflen nopens hel rijden met pedatVs langs Heeten-wegen.
Naardien President en Schepenen van Batavia ons bij een adres de noodzakelijkheid vertoond hebben, dat, zoo tot con- servatie der Heeren-wegen, als ter voorkoming van ongelukken, de bij publicatie dezer regeering van den 23 Maart 1753 (') gemaakte bepalingen tegens het rijden met buiïel-karren langs 's Heeren-wegen met de noodige alteratien en ampliatien werden gerenoveerd, zoo is het, dat wij ter wegneming dezer inconvenienten op den 29 der jongst verweken maand Augustus in Rade van Indien goedgevonden hebben, met renovatie, alteratie en ampliatie van voorschreven publicatie, te ordon- neren en te statueren hetgeen hierna volgt:
Ten eerste: dat de van Buitenzorg en die contrijen af- komende buffel-karren, welke verder stedewaards als de bazaar Weltevreden vragt brengen of halen moeten, verplicht zullen wezen om van de bazaar Mr. Cornelis te rijden de onlangs in order gebragte oude karre-weg, lopende langs de landen, met name Selemba, Quitang, Tjampakka poetie, agter Goenong Saharie tot agter het gebouw La Vertueuse, en ter voor- koming van alle ongelukken met rijdt uigen, welke bij het passeren dezer buifel-karren kunnen ontstaan, aldaar tot midder- nagt te vertoeven, wanneer dezelve langs de Sonthar verder tot aan de stad hun weg zullen mogen vervorderen, mits deze weg niet retournerende als na elf uren 's nachts en voor vijf uren des morgens.
Ten tweede: dat de op- en afgaande buffel-karren van de
(') Waarscbynmk is bedoeld het bepialde op 9 FebraarQ 1753.
Digitized by ^
I
8t(8 180Ö. H. W. OACMOËLd.
landeryen bewesten de groote rivier, boyen Grogd, den weg naar de post Ankee zullen moeten neemen en van daar, insgelijks niet voor middemachl, over de brug, langs den weg bij kampong Boegies en de Amaousgragt, doch niet door de Cbinescbe kamp, verder stadwaards mogen gaan en in den voormelden tijd des nachts zullen mogen terug koeren.
Ten derde: dat de eigenaars van buffel-karren, welke in contraventie van dit verbod en elders op den Heeren-weg worden aangetroffen, zullen verbeuren, voor de eerste maal twee rijksdaalders, koper geld, voor de tweede reize tien rijksdaalders, gelijke munt, en voor de derde maal confiscatie van de karren met de daarvoor gespannen buffels, een derde voor den aanbrenger en twee derde voor dengeene, die de calange zal doen; doch
Ten vierde : dal van deze bepalingen, voor zooverre het gebruik van den Heeren-weg betreft, zullen zijn geëximeerd alle buffel-karren met breede wielen, aan welke het geoorloofd zal wezen van den Heeren-weg gebruik te maken, mits denzelven beneden de zoogenaamde buiien-poslen niet dan van 's nachts elf tot des morgens voor vijf uren passerende.
Lastende en bevoelende den president en Raden van den hoogen Raad van justitie van Hollandsch Indien, die van den gerechte dezer stad, nevens alle verdere officieren en justicieren en generalljk een ieder, die het aangaat, toe te zien en te waken, dat aan den inhoud dezes stiptelijk en zondereenige afwijking worde voldaan.
En opdat niemand hiervan ignorantie zoude kunnen preten- deren, zal dezen worden gepubliceert en in de HoDandsche, inlandsche en Chinesche talen worden aangeplakt, waar dit behoord, mitsgaders bij bekken slag op de respective bazaars worden bekend gemaakt.
30 Augustus. Aanmaak van pluksd voor hospiuden.
In aanmerking zijnde genomen, dat de leverantie van pluksel voor de hospitalen door particulieren niet aan de verwachting beantwoord, is besloten, dat bet b^noMiigde
Digitized by
- H. W. OAENOCLS. 8t(9
pkiksel Yoor de onderscheidene hospitalen voorlaan zal worden aangemaakt in het wees- en armenhuis te Batavia en aan den Lande zal worden geleverd tegen een rijksdaalder het pond, aan papieren van erediet.
1 September. Bepalingen nopens hel coUegie van huwe- lijksche" en kleine zaken.
Is goedgevonden en verstaan: 1® het coUegie van huweiyksche- en kleine gerechtszaken te gelasten om alle uitgaven, die onnoodig zijn en ontbeerd kunaen worden, af te schaffen; V de boete, wdke tot dusverre ten behoeve van de stads- werken geheven is, doch waarvan het provenu tot een geheel ander einde heeft gediend, als oneigen te doen vervallen; 3^ inslede van dien, voortaan ten behoeve van dit collie te doen beffen de volgende kamer-gdden, te weten:
bij het dóen van ondertrouw aan kuis, wanneer zulks geschied door het coUegie en corps, rd' 100 en dooreene oommissie geschiedende rd' 80;
bij het doen van ondertrouw ten stadshuize door per- sonen, sorteerende:
onder de eerste klasse rd' 40
» » tweede » » 50
» • derde » » 20
» » vierde » » 15
» vyjde • » 10
met last nochtans aan commissarissen om dezulken, welke uithoofde van onvermogen daarom verzoeken, zooals tot hiertoe ook ten aanzien van de boete voor de kerk heeft plaats gehad, pro Deo de ondertrouw te laten doen.
1 September. Bepaling nopens aannemers van publieke werken.
U goedgevonden te verklaren, dat de aannemers van pubMeke
Digitized by VjOOQ IC
860 1809. H. W. OAENOELS.
werken niet gehouden zijn het bij den Lande verkocht woitlend hout bij kavelingeu Ie moeten accepteeren, zooals zulks voor particulieren bij billet dezer regeering van den -^ Maart jongstleden is bepaald, maar dat aan dezelven Bltijd precies kan worden afgeleverd, hetgeen zij volgens de opgemaakte begrooiingen bij de conditiên van aanbesteding noodig hebben.
1 September. Verstrekking van lampen^olij en kaarsen aan wachten en militaire posten,
In aanmerking nemende, dat bij het besluit van den 34^ Januarij de verstrekking van lampolic en kaarsen aan bepaalde wagten en posten is toegekend, terwijl andere zijn geomitteerd of aan dagelijksche veranderingen onderhevig, zoodat er eene algemeene bepaling dient plaats te vinden, welke deze ver- strekkingen op alie plaatsen egaal en op eenen gelijken voet doet zijn, is diensvolgens besloten deze verstrekkingen te bepalen, als volgt: maandelijks :
voor ieder hoofdwacht drie lampen of negen kannen lamp- olie en zestig smeerkaarsen van vijf in een pond tot het doen van twee ronden;
Toor ieder officierswacht twee lampen of zes kannen lamp- olie en dertig smeerkaarsen tot het doen van eene ronde;
voor ieder onderofficierswacht eene lamp of drie kannen lampolie.
En verder een derde ons katoen voor iedere drie kannen lampolie.
Zie ook 7 Julij 1808.
5 September. Vrijstelling van de kof fij-cuUuur vaneenige ijoelak^s in Soekapoera.
Is besloten in het regentschap Soekapoera de om de Zuid gelegene tjoetak*s, Tjidamnier, Nagara, Karang Paroug en Mandale, als uit hoofde van de schrale gronden voor de kolBj-
Digitized by
- H. W. OACNOCLé. 861
culture ongeschikt zijnde, van gemelde culture te excuseeren en daarentegen de ingezetenen vao die districten te belasten met heerendiensten aan den berg Mechamedong en elders, in den geest van het besluit van zijne excellentie van den 10"° Mei a. c. omtrent de heerendiensten voor degeenen, die niet tot het planten van kpiBj worden geêmploijeerd.
5 September. Inwisseling in den Oosthoek van zilver geld legen duiten.
Is besloten, in navolging van hetgeen te Batavia en Sema- rang is ingevoerd, alwaar maandelijks een zeker tantum koper geld tegen papieren van crediet door de pachters, potia^s, winkeliers en andere Chineezen aan den Lande gefourneerd wordt, den prefect van Java's Oosthoek te gelasten om lot conservatie van de duiten-munt onder de gemeente en tot gerief in de betaling der militairen en ambachtslieden aldaar op gelijke wijze door de winkeliers en Chineezen de tot de gemelde einden benoodigde duiten, in verwisseling tegen zilver geld, maandelijks aan 's Lands kas te laten opbrengen, ten einde nieuw aangeslagen duiten naar Batavia en elders kunnen worden gezonden.
Naar aanleiding hiervan gelastte de prefect in den Oosthoek de pachters, winkeliers en Chinezen aldaar maandelijks aan 's Lands kas te verstrekken eene som van 16,500 rijksdaalders aan duiten tegen inwisseling van zilver geld.
7 September. Kennisgave, dal Java, de Molukken en de Fransche eilanden door de Engelschen in slaat van bloccade waren verklaard.
-^ September. Vernieuwde machtiging op het college van Weesmeesleren tot het aanmaken van credil-brieven.
Weesmeesteren werden gemachtigd op dezelfde voorwaarden
Digitized by VjOOQ IC
66S tÖOd. H. W. DAENDCL8.
als die vao ]l^ 1809 voor eene waarde van 600.000 rijks- daalders credit-brieven van 1 000 rijksdaalders aan te maken. De vroegere waren meerendeels >op vasligbeden" voorge- schoten.
-^ September. Tarief voor gwévememenis transporten.
Nadien bet ons noodzakelyk is voorgekomen, dat vaste bepalingen worden gemaakt en daargesteld, volgens welke de betaling geschiede voor bet doen van gouvemements transporten, zoo te water, als te lande, in de environs van Batavia, zoo is bet, dat w^ deswegen op den 7'" dezer in Rade van Indien besloten hebben te statnêeren, hetgeen hierna volgd :
dat de benoodigde baffel-karren, paarden, vaartuigen, volk, enz. voor bet doen van alle soort van transporten ten dienste van bet gouvernement door de daartoe bevoegde administraties of ambtenaren schriftelijk, distinctive en, zoo veel mogelijk, in tijds en op hunne verantwoordelijkheid van den bailluw van Batavia zullen moeten worden gevraagd;
dat de bailluw aan die van gouvernementswege gedaan wordende requisiten zal voldoen en, des noodig, daarin op zijne aanvrage door den drossaard over de Bataviasche ommelanden zal worden geassisteerd;
dat bij de transporten voor het gouvernement, ingevaOe van benoodigdheid, tot dekking zullen worden gevoegd eenige piekeniers en oppassers, — waaromtrend de bepaling, zoo ten aanzien der noodzakelijkheid, als van het getal, aan de prudentie en discretie van gemelde drossaart en bailluw wordt overgelaten en dat de piekeniers biervoor zullen genieten de helft van hetgeen aan de battoors wordt gevalideerd, doch daarentegen de oppassers, als Landsdienaren, de voorschreven transpoiien zonder eenige extra betaling moeten vergezellen;
dal de bailluw vervolgens de bepaalde en hieronder uitge- drukte salarissen voor de transporten direct in koper geld zal belalen en van die voorschotten bij het einde van iedere
Digitized by VjOOQ IC
- N. W. OAE^OCLS.
663
maand restitatie erlaDgen, onder offerlegging van de voor- melde schriftelijke aanvragen;
dat voerders de salarissen zullen worden gereguleerd, als volgt:
voor het gebruik van een span buffels met of Monder pedatie:
van Batavia: V classe naar Bantam rd'
Tjicauw ,
Tanjong Poera
Pondok-Gedee ,
Jasinga
Tanara
Buitenzorg
Tjampea
Koeripang
Katapang
Lenkong
Tjikandee ...
Baccassie
Tjibinong
Pondok Terron
Tjimangies
Depok
Tangerang
Tjilingtjing
Tanjong
8* » » M'. Comelis
Grogol
en wederkeerig van deze plaatsen naar Batavia even zooveel; zullende van zoodanige plaatsen, als hier niet zyn uitgedrukt, zooveel, ak voor de bepaalde, die op een gelijken afstand liggen, worden gevalideert; en voor het stil zijn voor lederen dag worden betaald eeu rijksdaalder.
Zullende wijders navolgens de oude bepaling ieder pedatie moeten laden 800 S gewicht.
Digitized by VjOOQ IC
d« 8:
—
5
—
. 5
—
. 3:
—
. 3.
—
. 3
—
» 2
24
» i
24
2
:24
24
2
—
. 2
—
24
:24
-24
12
12
: --
:24
—
:24
664
- H. w. OAeNoetè.
voor de prauw papangs of djoekongs:
te
§>
é>
1
&
s
(0
:sp
f
e tn =5"
f
B
s
•»
s
^«
s
1-s
vH
Cl
c«
eo
in de rivier dienstdoende of in de
Rd>
Rd'
Rd>
Rd.
Rd>
stad iels overbrengende
1: —
1:12
1:24
1:36
2: —
om de Oost:
van de eerste dwarsbrug van Antjol
tot Pacapoeran, 3 bruggen
1:12
1:24
1:36
2:-
2:12
en verder op de loibrug van Antjol
daarenboven tol canipong Baroe.
1:24
1:36
2:-
2:12
2:24
Tanjoiig Priok en daaromtrent
1:36
2:-
2:12
2:24
2:36
Rangliaw, Troesan en Tjilingtjing.
2:-
2:12
2:24
2:36
3: —
Banlanan, Soengie Kendal, Soengie
Atap en Bekasie
2:24 4:24
2:36 5: —
3:-
3 6
.24
4 6
.
Taojoog Poera
5
24
:24
Kranwang
7:-
7:24
8
8
24
9
Tjicauw •
10:-
11:-
—
13
—
14
van «Ie Krone gragt en daarenl)oven
1:12
1:24
1
36
2:
—
2
:12
van de brug van Pisang Batoe lol
aan de gewesen post Dwars in
deii weg, op Sonthar
1:24
1:36
2:— 2:12
2:24
de rivier langs den Jaccatraschen
weg, verder tol den grooten tuin
met de valbnig
1:12
1:24
1:36
2:-
2:12
van Scnliong, Goenoeng Saharie tol
Weltevreden
1:24
1:36
2:-
2:12
2:24
de rivier agler de kmilmolens tot
Manga Besaar en daaromtrent...
1:-
1:12
1:24
l:3ö
2:-
na Rijswyk lot aan de brug van
Tanna Abang, en daaromtrent..
1:24
1:36
2:-
2:12
2:
24
Tanna Abang en daaromtrent
2:-
2:12
2:24
2:36
3:
—
na M'. Comelis en daaromtrent . . .
2:12
2:24
3:12
3:24
4:
—
om de West:
tot aan de 2 bruggen op den weg
naar de Fluit
1:24
1:36
2:-
2:12
2:24
van de campong Baroe of Amanus-
gragt tot de 3 bruggen buiten
de Utrechtse poort
1:12
1:24
1:36
2: —
2:12
verder op aan het einde van de
Aroanusgragt
1:12
1:24
1:
361
2:
-1
2:
12
Digitized by
180d. H. W. OAeNOELé.
868
bc
a
&
o
f
es
e
Sb
R(l-
Rd- • Rd« I Rd-
tot aan de gewezen post Vijf hoek * Rd«
venter op lot de 2 bruggen van ' !
Ankee ; 1:241 1:36 2:- 2:12 2:24
van Zoetendaal tot op de post de | '
Zevenhoek, Tnnjong Grogol en I . I | \
verder tot de post Ketting j 1:361 2:—' 2:12 2:24' 2:36
lol Tjenkaring en daaromtrent.... I 2:- | 2:12 2:24 2:36' 3: —
1:24 1:36
1:361 2:
24
2:12
Batoe Tjepper | 2:24| 3:— i 3:24 4: —
Tangerang ! 3 : - ' 3 : 24; 4 : — 4 : 24
de kalk-branderyen langs de rivier j
Krokot en daar boven < 1:12
Patojo of agter de tuin van den heer |
Caulier, en daaromtrent j 1 : 24
item voor het leeg of slii liggen, op
ieder dag i — : 12l - : 12 - : 12 - : 12 - : 12
2 : - 2 : 12 2 : 36
aan de inlandsche campangs-ingezetenen, welke bij
het transpcrteeren van *s Lands goedereti
en effecten worden geêmploijcert :
1 1
« .
' « i
egend nden
i
CU
a
s.
o.
11 i
:^^'
:S| ^S. j^l ^S. ^
van Batavia:
'
'
naar Wellevrwlen . . . per kop r
d-~
6 1-40
1 40-70 2 70-1001 4
• M^ Cornelis. . . •
. —
10 1-40
1 40 -70 2 70-100; 4
• Tanjong Oost.. • »
. —
18,1-40
2|40-70 4 70-100 6
• Tjimangies -• • •
—
24 1-40
2 40-70, 4 70-100 6
• Tjibinong • • •
—
30'l-40
4' 40 70, 6 70-100; 8
• Tjilooar • • •
—
36' 1-40
4 40-70 670-100
8
Kedong Badak. • • >
—
40 1-40
61 40 70 e; 70-100
12
• Builenzorg • • >
1:
- 1-40
0,40-70. 8 70-100
12
• Tanjong Priok. • • «
— :
10 1 40
1] 40-70 i 2 70-100
4
. Tjiiingtjing.... • •
—
16 1-40
1 40 70' 2,70-100
4
- Poelo Gadong.. > • •
— :
10 1-40
2] 40-70 4 70— 100 ' 6
• Rakasie • • •
—
:24 1-40
2' 40-70 4 70-100 1 6
rLAlAAT-BOBft l>IKL IV.
55
Digitize
dby
Googl
e
666
lóOd. H. W. OAËNOËL$.
' 1
'
: 1
' 'S B
ff s
1
IJ
tri
o.'
M
1
O.
• Is.
^
|i
^i
sa-
o
▼an Batavia: naar Tjikarang per kop rd" —
36 1-40 4 40-70 8: 70-100 12
-1-40 4 40-70 8 70-100
24! 1-40 4 18; 1-40 2 24 1-40 4
40-70 8.70-100 40-70 4 70-100 40-70 8 70-100
12
12
6
12
1: - 1-401 4 40-70 8 70— 100 12
-:6
TaiyoDg Poera. • • • 1
• Tjikauw • • • 1
• Tangerang • » » -
• Lenkong • » • —
tot de scheiding van
Bantam of Tjikandi • voor moalkost by het
ovemagten/s daags • mitsgaders voor het
trekken der prau-
wen naar voorz.
plaatsen, daags. . . • « » — : 12
Terwijl voorts, naar aanleiding van het besluit dezer regering van den W" September 1807, aan de wagen-verhuurders zal worden te goed gedaan voor ieder span paarden met hmi fourage, koetsiers en staljongens, rd' drie, papiere geld, per dag.
En opdat een iegelijk hiervan de noodige kennis erlange, zal deze worden gepubliceert en in de Hollandsche, inlandsche en Ghineesche talen worden geafBgeert, ter plaatse gebruikelijk.
H September* Nadere regeling der verlrek^ren van de brieven-po8l lusschen Batavia en Duiienzorg.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat de stukken, welke dagelijks met de post van Batavia naar Buitenzorg des morgens ten half elf ure afgezonden worden, niet dan in den avond op Buitenzorg aankomen, waardoor de ontvangene stukken niet met die faciliteit, als zulks wel voegelijk gevorderd kan worden, afgedaan en den volgenden morgen weder geêxpe- dieerd kunnen worden;
Digitized by
1d09. M. W. OAeNDELd. 861
dat dienvolgende, zoo tot voorkoming van alle incon- veniênten, welke daaruit resulteeren, als tot het daarslellen van eene betere, geregelde en gemakkelijke inrichting voor de werkzaamheden te Buitenzoi^ eene verandering in de bepaalde uren van het vertrek der posten van Batavia naar Bui- tenzorg en van Buitenzorg naar Batavia hoogstnoodzakelijk is;
heeft besloten, dat voortaan de post, welke dagelijks van Batavia naar Buitenzorg afgezonden wordt, in plaats van des morgens ten half elf ure, des morgens ten negen ure precies door den postmeester te Batavia zal moeten geêxpedieerd zijn en dat de post, van Buitenzorg naar Batavia gewoonlijk ten half elf ure des morgens mede afrijdende, niet meer op dat bepaalde uur, maar precies te klokke twaalf uren in staat gebracht zal moeten worden om naar Batavia te kunnen vertrekken.
12 September. Indemniteit voor wageu' en paarden-huur ten belioeve van genic'officieren te Batavia.
Is besloten aan den luitenant-kolonel en directeur der genie te accordeeren vier honderd en vijftig rijksdaalders, papieren van crediet, 's maands voor huur van drie rijtuigen, gerekend tegen 150 rijksdaalders ieder, en zulks lot weder opzoggings toe, om daaruit te defroijeeren de kosten, welke de vijf officieren der genie te Batavia verpligt zijn in den dienst voor wagen- en paarden-huur (e maken, zullende dit besluit gereekend worden met primo Junij jongstleden te hebben een aanvang genomen.
Deze officieren waren werkzaam van Meester-Gornelis tot Angkee.
12 September. Voorziening in de behoefte aan rijst van koelt 8, werkzaam bij de genie te Batavia.
Is besloten den luitenant-colonel-directeur te authoriseeren
' Digitized by VjOOQ IC
868 1806. H. W DAËNOELê.
om Ie mogen aanvragen voor de aangekomen arbeiders van Cheribon en Semarang de 5U \i per liooM 'smaands be- noodigde rijst uit het graan-magazijn tegen 100 rijksdaalders de coLJang, welke som van derzelver verdiende werkloouen moet worden afgetrokken.
De luitenant-colonel-directeur zal zorg dragen, dat deze rijst om de 10 dagen door de arbeidslieden zelve op eene te be- palen plaats worde afgehaald, zonder tusschen komst der Chineesche bazen.
13 September. Ampliatie van hel reglement voor den geneeskundigen dienst.
Is besloten te bepalen, tot voorkoming van hel misbruik, 't welk zou kunnen worden gemaakt van hel terugkomen aan den magazijnmeester van de gequiteerde cxpeditie-lijslen der geneesmiddelen, die naar de builen kantoren worden afge- zonden, dat bij dergelijke verzendingen de wedergades of duplicaten van die lijsten, door den chirurgijn en chef ge- teekend, aan de generale rekenkamer zullen moeten worden bezorgd door gemelden chirurgijn en chef om vervolgens, bij het inlevei*en der drie maandelijksche rollen van het magazijn van geneesmiddelen aan gemelde kamer, waarbij de origineele expeditie-lijsten moeten zijn geannexeerd, tegen de wedergades te worden vergeleken; en hiermede het vijftiende artikel van de tweede afdeeling van het vijfde hoofdstuk van het reglement voor den geneeskundigen dienst te ampliêeren.
Blijkens een besluit van 11 October 1809 heei*schte toen- maals «groot gebrek aan geneeskundigen in deze kolonie". Zie ook 4 Julij 1808.
14 September. Last op gevolmachtigden van uitlandigen op te geven, hoeveel geld zij alsnog administreerden.
Aangezien de bij de publicatiên dezer regeering van den
Digitized by VjOOQ IC
H W. DACNDELS. 869
S5^ Juni en 26^° Juli 1808 gegeven last aan de gevolmach- tigden van uillandige personen tot hel in kas tellen van alle ledig leggende gelden en liet doen eener opgave van de uit- gezette capitalen, die zij van gemelde personen onder hunne bewaring en administratie hadden, zich eenlijk restringeerden lot gouden en zilveren speciën, terwijl nogtans, indien de Ëngelschen voortgaan alle neutrale commercie op dil eiland te beletten, 't geen luidens de jongst gedane annonce, waarbij Java^ de Molukkos en de Fransche eilanden in staat van blokkade zijn verklaard, bet oogmerk schijnt te wezen, het gouvernement door den tijd even zoo zeer om papieren van crediet, als bevorens om contanlen, verlegen zoude kunnen geraken; dat casu quo deze verlegenheid op geen voegzamer wijze, immers voor een gedeelte, konde worden verholpen, dan door het overbrengen in 'sLands kas op billijke con- ditiên van de sommen in papieren geld, welke zich alhier onder de opgemelde gevolmachtigden bevinden, even gelijk dit ten aanzien van de contanten reeds gedeeltelijk plaats ge/onden heeft, waardoor in de eersle plaats de eigenaars van die capitalen, welke toch in de tegenwoordige omstan- digheden daarvan geen remises bekomen kunnen, wegens hunne achtergeblevene fondsen eene volkomene securiteil erlangen en in de tweede plaats wordt voorgekomen, dat het gouvernement niet weder tot eene nieuwe aanmaking van crediet papieren verpligt wordt, die de waarde van ge- dachte munt ongetwijfeld meer en meer zou deprecieeren ; dat deze telling in papieren geld, ingeval van benoodig- heid, ook nog zoude kunnen worden geêxtendcerd tot de contante speciën, waarvan volgens ingekomene informatien weder nieuwe fondsen sedert de vorige telling bij sommige gevolmachtigdens waren ingekomen, doch die daar/an geen aanbieding aan den Lande hebben kunnen doen, als zich daartoe niet gequalificeerd achtende, doch daartoe op de eersle order bereidvaardig zijn; en dat, ofschoon het gou- vernement voor hel tegenwoordige deze assistentie, zoo min in papiere geld, als in contanten, in den striksten zin noodig
Digitized by
870 ^609. H. W. DAENDELS.
beeft, bet echter noodzakelyk is, dal zij tegen het lijd- stip, waarop zij iu het geval zou kunnen geraken zich van gedachte assistentie te moeten bedienen, de fcscources kenne, waarover zij zou kunnen beschikken, zo is mitsdien goedge- vonden en verstaan de gevolmagtigdens van uitlaudige personen, zoo op Batavia, als op Java's Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam, te gelasten om te Batavia aan eene commissie uit twee leden der Hooge Regering, geassisteerd met den secretaris, en op Java's Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam aan de prefecten, mitsgaders te Soui*acarta en Djocjocarta aan de mi- nisters aldaar, binnen den tijd van veertien dagen na de afkondiging van gemelde publicatie, in geschrifte en onder presentatie van eede op te geven:
1^ het beloop van het papiere geld, 't welk zij van hunne principalen onder zich ledig hebben liggen of hetgeen niet uitgezet is van het monlant, dat gedachte hunne principalen bij hun te voren slaan; 2^ het beloop van de contante specie, die bij de gevol- magtigdens sedert de jongste telling is ingekomen; en 3i® het beloop der sommen, welke zij, zoo in papiei'e geld, als in zilvere munt, hebben belegt of uitgezet, met com- minatie, dal bij de minste reden tot verdenking, dat in het doen van deze opgaven niet is gehandeld ter goeder trouw, de boeken of aanteekeningen van zoodanige ge- volmagtigdens, als zich onder dat vermoeden rooglen hebben gebracht, zullen worden geëxamineerd en tegen hen met de uiterste gestrengheid zal worden geproce- deerd, indien van kwade trouw kwam te consteereo. Zie ook 14 October 1809.
14 September. Verhooging van hel crcdiet voor reis- kosten, toegestaan aan den drossaard over de Ba- taviasche ommelanden.
l^anr de somme van vier duizend rijksdaalders, aan den drossaart boven zijn Iractement voor reis-kosleu toegestaan,
Digitized by
H. W. DAENDELS. 871
ongetwijfeld niet meer evenredig is aan de meerdere uit- gestrektheid, welke de ommelanden door het conquesteeren der Bantamsche landen ea de vernietiging van het regent- schap Tangerang en het voegen van een gedeelte van Grau- wang bij meermelde onmaelanden verkregen hebben, en de buitengewone werkzaamheden en reizen, welke deze nieuwe landen door dorzelver opneem en 't daarstellen van nieuwe inriglingcn nog langen tijd zullen verschaffen, daar hel aan incouveniênten onderhevig zoude wezen om hieraan door het bepalen van daggelden tegemoet te komen, en daar eindelijk het ambt van drossaart thans met alle regt voor een der gewigtigsle in deze kolonie kan worden gerekend, zoo is mitsdien goedgevonden de voorschrevene somme van rd* 4000 voor reis-kosten te verhoogen tot 8000 rd' in het jaar.
17 September. Last om de koffij met pedalVs in plaats van met draagbeesten af te voeren.
Is besloten, tot tegemoetkoming van den inlander en de moeielijkheid, waarmede de presente wijze van afvoer der koffij uit de regentschappen Limbangang, Soekapoera en Galoe in de prefecture der Cheribonsche Preanger landen verbonden is, de koffij uit gedachte regentschappen, inslede van met draagbeesten, met pcdati's of karren te doen afvoeren, uit het regentschap Soekapoera over de Bataviasche regentschappen, Pracamoentjang en Soemedang, en uit de r^entschappen Galoe en Limbangang over Limbangang en Sumadang naar Karangsambong.
17 September. Last tot het onderhouden van 1000 kofpj-boomen aan elk huisgezin in de Cheribonsche Preanger^regentschappen.
Is besloten aan ieder huisgezin van de prefecture der Che- ribonsche Preanger-regentschappen op te leggen het onderhoud van een duizend vruchtdragende koffij-boomen en dienvolgens
Digitized by VjOOQ IC
872 1809. H. W. OAENOEL8.
in dit najaar door dezelve eene nieuwe aanplanling Ie laten doen van twee honderd en vyftig hoornen en daarmede jaarlijks in een gelijk getal te laten continueeren, tot dat de volle 1000 vruchtdragende hoornen zullen wezen aange- plant, welke vervolgens voltallig zuUen moeten worden ge- houden.
17 September. Aanleg van een txercüie-plein {hel latere KoningS'plein) te Batavia.
Ter voldoening van de door zijne excellentie gegevene last door den luitenant-kolonel en directeur der genie, J. C. Schultze, ingezonden zijnde een kaart van het stuk land, achter het huiten-hospitaal gelegen en gedespicieerd tot een excercitie-veld, benevens eene lijst van de gezworen taxateui's der . vaste goederen wegens gedane taxatie van zoodanige gedeeltens der op het gemelde geprojecteerde terrein gelegen erven, welke in eigendom behoren aan de daarbij vermelde particulieren en door den Lande dienen te worden aangekocht, breder blijkende uit het op gedagte kaart met rood afge- schetste gedeelte;
is besloten het op de voorschreven kaart aangewezen terrein te despicièren en te doen applaneren lot een excercitie-veld en ter voltrekking van dit oogmerk voor rekening van den Lande tegen de getaxeerde waarde van rd' lOOlO over te nemen de negentien erven of stukken grond, gelegen op het meernielde terrein of wel omtrent één uur gaans westwaards buiten de stad Batavia of in liet zoogenaamde Weslerveld, het y deel van het blok M sub. n". 61 tot 80, inclusive, en een gedeelte van n®. 29, als: naamen der eigenaren: getaxeerde waarde:
van Coebiel rd* 150
den kapitein Moehamat Djoebida > 250
Jambon > 350
• Daijma » 60
Transporteere rd» 4910
Digitized by VjOOQ IC
180e. H. W. DAENOELS.
873
naamen der eigenaren:
getaxeerde waarde:
Per transport rd* 4910
van den lieere J. P. F. Filz » 400
» koiuuiandaul AbduI Kauop Gedeé.. » ^50 de Chinesche vrouw J. 0. Sieuwnio ... • 250
• Moorinne Patima Assan Bibie » 250
njoDJa Aisa • 250
den kapitein Mocbamat » 100
kommandant Mocbaniad Djidar.. . . » 1500
• heere W. H van Riemsdijk » 5000
» commandant Pridan » 1000
Akier » 100
njoij Tiepa, c. s ^ » 50
H. Nicolaas • 50
Adriaans » 50
G. Nicolaas » 25
Groenewald . » 25 *
Te zamen ~. rdMÖOlO
en zal hiervan bij extract dezes worden kennis gegeven aan den directeur-generaal, de generale rekenkamer, president en Schepenen van Batavia, de chef van den genei*alen staf, den luitenant-kolonel en directeur der genie voornoemd, mitsgadere, voor zooverre een ieder aangaat, aan de eigenaren van de meergemelde door den Lande overgen(»men erven respective om te strekken tot derzelver narigt en informatie.
Een inlander nam aan voor 14,406 rijksdaalders bet ter- rein, waarop zich o. a. Chincesche (elders Maleische genaamd) graven bevonden, te aplaneren, maar schoot in zijne ver- plichtingen te kort, waarom Daendels den 18''*" Sprokkelmaand 1810 besloot zulks tegen het gewone dagloon te laten doen door soldaten, die zich daartoe vrijwillig aanboden. Op den 24sien Blocimaand 1810 was het veld nog niet gereed, waarom Daendels gelastte zulks om te ploegen, van wortels en boom- stammen te zuiveren en de laagte in bet midden, zooveel mogelijk, op te vullen.
Digitized by ^
874 1809. H. W. DAENOeLS.
In een brief van 13 Hei 1811, gericht aan zijn opvolger, Janssens, noemt Daendels zijn exercilie-veld >le uouveau champ de Mars*', uit welke benaming gereddijk valt af Ie leiden, welk voorbeeld hem voor oogen heeft gestaan. Hij heeft echler dal voorbeeld, wat omvang betreft, verre overtroffeo.
17 September. Wijziging van hel op 2 Februarij 1809 vaslgcslelde reglement op lèel belieer der Cheriboruche landen.
Geremarqueert zijnde het verschil, 't welk lu^schen het 45* artikel van de organisatie voor Java's Noord-Oostkust en artikel 12 van het reglement van bestuur voor de Che- ribonsche Sultansbnden abusive is ingeslopen ten aanzien van de bepaling der battoors en paarden voor 's Lands ambte- naren, die in ofBcio over den landweg reizen;
is besloten het gemelde verschil te rectiOceren eu vast te stellen, dat de omtrent het voorschreven emplooi van battoors en paarden voorkomende bepaling bij artikel 43 van de organisatie voor Java*s Noord-Oostkust mede in de Ghe- ribonsclie Sultans-landen en in de prefectures der Jaccatrasche en Preanger regentschappen en der Cheribonsche Preaiiger landen stiptelljk zal moeten worden gevolgl;
wordende hiermede het 1^^ artikel van het reglement van bestuur voor de Cheribonsche Sultans-landen in zooverre gealtereert.
19 September. Verbod tegen agio op koper geld.
Nademaal, — ongeacht de middelen, die het gouvernement heeft beproefd om het Japansche koper geld pari te houden met de papieren van credit, zoo door van de eerste munt maandelijks zekere somme, in ruiling tegen een gelijk moutant aan pa- pieren van credit, tot betaling van de militaire tractementeu zonder agio aan den Lande te doen fourneren door de Ghinesche pagters en potias, waarvan men zich, als gemeenlijk de werktuigen zijnde, die tot het agioleeren gebruikt worden.
Digitized by
H. W. DAENDEL$. 875
een goed effect mogt voorstellen, als door eene nieuwe aan- making van koper geld te bevelen, welke als nog wordt gecontinueert, — ons is te voren gekomen, dat de agio op gemelde munt sedert eenige dagen aanmerkelijk aan bel rijzen en dit nergens anders voor te houden is, als voor een uitwerksel van den invloed, dien de Engelscben in deze kolonie weten te conserveren eii ten oogmerk schijnt te hebben om heimelijk confusie te veroorzaken door het koper geld aan de circulatie te onttrekken, waaraan alleen de stijging der agio kan worden geattribueert, nadien van die munt, tenminste niet met openbaar verlof, niets wordt uit- gevoerd en ook op dien uitvoer geene voordeden zitten en dus geen schaarschheid daarvan de redenen kan uitmaken, alzoo de massa door de nieuwe aanmaking dagelijks ver- meerdert en door de betaling aan een menigte arbeiders als anderzins de omloop ten sterkste bevordert wordt;
en aangezien de belangeus van Zijne Majesteits possessien in Indië gebiedend vorderen, dat de meest klemmende mesures tot tegengang van deze misdadige minées, welke niet anders strekken dan om de marche van het gouvernement te entra- veren, worden bij de hand genomen;
zoo is het, dat wij op heden in Kade van Indiê besloten hebben voor den wil van het gouvernement te verklaren, zooals geschied bij dezen, dat het papiere geld met de Ja- pansche kopermunt door een ieder zal moeten worden geac- cepteerd en geen agio op de laatsigemelde munt zal mogen worden genomen, op straffe des doods voor de genen, die zich schuldig maken aan de overtreding van dit verbod, zoo in de stad Batavia, als in de geheele uitgestrektheid der Bata- viasche ommelanden.
En ten einde hetgeen zich van deze munt onder de gemeente bevindt, niet in de particuliere kassen worde opge- sloten en aan de omwandeling onttrokken, worden alle inge- zetenen van Batavia en dies ommelanden gelast om hetgeen zij aan kopere munt onder zich liebhen, boven hetgeen zij voor den tijd van een maand in hunne huishoudingen en
Digitized by
876 lÖOe. H. W. OAENDELS.
neringen noodig hebben, te fourneren en op Ie brengen aan het gouvernement in verwisseling voor papieren van credil zonder eenige agio, waartoe de ontvanger-generaal terstond na de publicatie dezes alle dagen, behalve des Zondags, van acht tot elf uren des voor de middags zal vaceren ; sub poene, dat de geenen, die bierin nalatig blijven, bcbalve de confis- catie van hetgeen boven de benoodigdheid van een maand bij bun mogt worden bevonden, een derde ten voordeele van den aanbrenger en twee derde ten profijte van den officier van justitie, die de calange zal doen, niet kettingslag voor zes jai*en of wel na exigentie van zaken zullen worden gestraft.
Gelastende en bevelende over zulks den hoogen Raad van justitie van Hollandsch-Indiè, die van den geregte dezer stad en wel expressclijk den advocaal-fiscaal, drossaart en bailluw in bet bijzonder op de nakoming dezer wet met rigeur te surveilleren.
En opdat niemand hiervan onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gcpubliceert en, behalven in de HoUandsche, ook in de inlandscbe en Gbineesche talen worden geaOigeert ter plaatse gebruikelijk.
Zie ook 12 October 1809, VI Oogstmaand en 5 Winter- maand 1810.
19 September. Lasl lol liel vemieligen van eetw zekere Iweveelheid papieren geld.
Op ^9 September 1809 werd aan dien last gevolg gegeven door de "plegtige" verbranding van 217,100 rijksdaalders aan papieren geld, «spruitende uit bet rendement der in hel •verweken jaar 1808 verkogte domeinen".
19 September. Vermindering van den prijs van een pikol koffij, bij verkoop door de Regering, van 18 lol 15 Spaansche mallen,
In America kostte een pond koflij 21 centen; de assurantie
Digitized by VjOOQ IC
laöO H. W. DAENDÊLS. 87?
bedroeg 12 pet. en de inkomende regten waren 6 centen per pond. Op Ile de Fi*ance kreeg men 100 ft koifij netto voor 12 piasters en op Bourbon voor 10 piasiers.
Daendels begreep, dal «men zich na de afvsrisselende om- »standigheden in den handel schikken moet".
20 September. Rcgclmj der blandong-dienslen in de pre- feciuur TagaL
De ridder en inspecteur-generaal der houtbosschen, F. von Winckelman, in voldoening aan het 10® artikel van het be- sluit van den 17® Mei jongstleden, houdende de provisioneele organisatie der blandong, bij missive van den 30^" passaio voorgedragen hebbende een door hem met concurrentie van den prefect van Tegal geformeerd ontwerp lot een vaste blandong voor de prefecture Tagal;
is besloten lol een vaste blandong voor de boschwerkzaam- heden in de préfecture Tagal de ondervolgende dessa's, huisge- zinnen en jonken rijslland af te scheiden, als: in het regentschap Tagal: de dessa Slawie 74 huisgezinnen 36 jonken rijstveld
» » Doekoesalam 46 » 'Vs " •
» » Pamajegang 8 » 5 » »
» » Sahiembang 21 » 3 • »
» » Babakkang 16 » 8 » »
165 59^/5
zullende echter bij dezelve nog gevoegd worden de navolgende rijstvelden, alzoo de vorenstaande in evenredigheid van het getal huisgezinnen niet voldoende zijn, als:
van de dessa Kasesie 2Vi jonken rijstveld
» > » Jamblang 5 » »
» • » Pasirpaja 8'/j » »
» • » Pandawa 2 7a » »
waarna de vijf voornoemde dessa's zullen bestaan uit 165 huisgezinnen en 80 jonken rijstveld;
Digitized by
878 lÖOd. H. W. DAENOÊLd.
in het regentschap Paimalang:
de dessa Moga 135 huisgezinnen en 20 jonken rijstTeld
• > Siminkeer 71 > » 30 >
• » Soelang 2 • » — • »
208 50
waarbij, invoegen als b<»ven, nog tot vermeerdering der rijst- velden gevoegd zullen worden, als:
van de dessa Kaliejarong 10 jonken rijstveld
» » » Wajeneen 10 • •
• » • Kalieroaas 10 » •
zullende dus de voormelde drie dessa's bestaan uit 208
huisgezinnen en 80 jonken rijstveld;
onder bepaling noglans, dat het onderhoud van de in de dessa Moga gelegene koHij-planlagien van 3G00 vrugldragende hoornen na het voorstel door den prerect zal moeten wordra verdeeld en opgedragen, als:
aan de dessa Montjol 2000 hoornen
• Wanarata 1000
» • Pagieringhan 600 •
in het regentschap Brebes:
de dessa Djedoek 50 huisgezinnen en 6 jonken rijstv.
» Songong 15 » > 2
Walahan 1 huisgezin > —
• Carengassem 100 huisgezinnen > 7 » Djembaljat 48 > > 12
- Kadamandala 12 » > 4
226 3Ï
waarbij almede tot vermeerdering der rijstvelden zuUen ge- voegd, worden: van de dessa Singa 15 jonken rijstTeld
• » » Tjaroeban 5 » ■
• • ■ Mangasarie .... 10 » »
» • » Labaksiouw 14 • »
en welke zes dessa*s gevolglijk zullen bestaan uit 226 huisge- zinnen en 80 jonken rijstveld;
Digitized by
- H. W. OAENOELS g7d
en de vaste blandong der prefecture Tegal in het geheel uit 599 huisgezinnen en 240 jonken rijstveld. Zie ook 17 Mei 1809.
21 September. Machtiging op hel collegie van Schepenen T^landeryen, tvelkc tvoesi gelalen en tvaarvan geene ^eigenaars bekend tnoglen wezen, na voor afgaande T^publicalie, bij ediclie en indaging van belang hebbenden jilen voordcelc van den Lande publiek te laten ver- '»koopen*\
21 September. Machtiging op een burger te Japara tol het passeren van testamenten en andere, notariële aden i^ter prefecture Japara*\
Zulks geschiedde »uit aanraerking, dat de scriba van de préfecture Japara op Joana zijn verblijf houdt en de afge- legenheid van Japara aan inconveniénlen onderhevig is bij het passeeren van testamenten en andere notariéele ac(en aldaar".
21 September. Toekenning van 500 pikols koffij aan den Luilenanl-Gouverneur-Geueraaly A. A. Buijskes, Uol eene schadeloosstelling voor de onkosten van ZEd. terugreize naar Europa,** enz.
21 September. Zamensmelling van de stads- met de Landsdrukkerij te Batavia.
De Regering vereenigde zich met het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal:
dat wegens het groot gebrek aan lellers op 's Landsdrukkerij het drukken der publieke actens van hel gouvernement niet dan met veel moeite en vertraging konde worden gaande gehouden; dat ditzelfde gebrek mede op de stadsdrukkerij wordt ondervonden en het eenige middel, nadat de reeds
Digitized by
880 lÖOÖ. H. W. DAEN0EL8.
door hel vorige gouveroemeot aangewende en verder door zijne excellentie beproefde pogingen om letters te bekomen tot hiertoe builen eflect gebleven zijn, om de daaruit voort- spruitende inconveniënlen weg te nemen, na hoogstdeszelfs inzien, in eene vereeniging van de beide drukkerijen was gelegen, waartegen niet konde opereeren het privilegie, aan den tegenwoordigen stads drukker, Dominions, verleend, wijl hetzelve niet anders konde worden geconsidereerd als te zijn uitgegeven tot wederopzeggens toe , 1 ^ omdat de licentie van deze particuliere drukkerij maar tijdelijk en tot den persoon gerestringeerd is, die daarvan het beneficie bekomen heeft, en ^'^ ouidnt de voortduring van het gedachte privilegie ten nauwste verbonden is aan de voortduring van het motief, waarom hetzelve is uitgegeven, welk motief blijkens de resolutie dezer tafel van den 21'» Juli 1733 (*) gelegen was in het begrip, dat deze particuliere drukkerij ten dienste van het algemeen niet scheen gemist te kunnen worden, op grond waarvan de conünuatie daarvan destijds geaccordeerd is en sedert moet gecenseerd worden te zijn toegestaan;
dat deze redenen echter nu vervallen zijnde en de beide drukkerijen ieder op zichzelve niet kunnende voldoen zonder ongerief te veroorzaken ën aan het gouvernement èn aan de gemeente, en aangezien het buiten contradictie is, dat, de aanradende oorzaak, waarop een privilegie rust, cesserende, zoodanig privilegie zijn kracht verliest en als het ware per se vervalt, — mitsdien tevens aan deze regeering voor- stellende om het aan den stadsdrukker, Dominicus, verleende privilegie in te trekken en buiten effect te stellen, waarover hij zich, behalve de aangevoerde grondige redenen, te minder konde bezwaard gevoelen, als zelf reeds aanzoek gedaan hebbende om dit privilegie aan een ander over te dragen; met voorstel verder om den architect. Jongkind, benevens den baas van 's Landsdrukkerij, NiemaLdsverdriet, te com- mitteeren om den ganschen omslag van de stadsdrukkery,
(') By deze resolulie is aan J. J. Lodcrus toegesUan nan zyue moeder »in de possessie der sladts-dnickerye Ie succedcreo**.
Digitized by
1d09. H. W. OAtNOtL8. 881
200 aan materialen, gereedschappen als slaven, te taxeeren en volgens die taxatie, indien dezelve wordt goedgekeurd, door den Lande over te nemen; mit^aders vervolgens een gecombineerde inventaris op te maken van de materialen, gereedschappen en slaven van 's Landsdrukkerij, nadat de particuliere drukkerij met dezelve zal zyn vereenigd; voorts om den eersten gezworen klerk ter generale secrelarij vooreerst te chargeeren om onder zijn opzicht het vendu nieuvirs en alle inkomende advertentién te doen drukken tegen de gewone betaling en de daarvan proflueerende gelden ter nadere verantwoording onder zich te houden, mits geen advertentiên plaatsende, dan. die bevorens door den advocaat- fiscaal z^ goedgekeurd.
Behalve eene phat-drukpers werd het materieel der stads- drukkerij overgenomen voor 16:041:24 rijksdaalders, pa- pieren geld.
21 September. Wijziging van het bepaalde op iZ Sep' lember 1808 nopens inlandsche commandanlen (*).
Is goedgevonden en verstaan, met alteratie voor zoover van het besluit dezer tafel van den ^2*'° Maart 1808, het provenu der ingevolge dat besluit verkochte domeinen alsnu in zijn geheel te doeu verbranden en wijders de dcdouimage- meuten, bij resolutie dezer regeering van den 13^ September a® p" aan de inlandsche commandanten wegens bet gemis der inkomsten van deze domeinen toegelegd, in stede van uit het voorschreven rendement, te vinden uit de voordeelen der verpachtingen van de amfioen-kitten en de zoutpacht te Pakkies, beide behoorende onder het gedeelte van het gewezen regentschap Grauwang, 't welk aan de Bataviasche ommelanden is gevoegd.
(*) Zie de Doot bQ 3 Maart 1809.
rtAIAlT-tOU DtIL XT. 56
Digitized by ^
^ SeftemW. Caft^botff verklofring vmn Iwperm heee* nl^aivers-siuMten {bonhen).
Naardien op den ^V^^ dezer in Rade van Indië bedoten is dm tot meeMer gerier der ingezetenen tan het JafMins staaMiopér wederom twee-stuivers-stvkken te dóen aanmaken, zoo 18 het, dat de gemeente hiervan zoowel wordt kennis gelieven, als dat de opgemelde twee-stoivers-sinkken op de eene zl)de gemerkt zullen zijn 2: S: en op de ommezijde met het jaargetal 1809.
Verklarende wt|der8 de opgemelde twee-stuivers-stnkken h^ dezen ganghaar, met last aan elk en een iegel^ dezehre voor die waarde te ontvangen en geeto hiikde^ of stremming aan derzelver omloop toe te brengen of te veroorzaken.
En opdat niemand hiervan onwetenheid zoude kunnen votyrwenden, zal dezen worden gépubliceèrt en in de Rol- hoMisehe, inlandsche eA Ghineesohe talen worden geaflHgfelirt. ter plaatse gebruikelijk.
Deze bonken waren gemaakt »van bet koper, te zwaar
■voor één-stuiver-stukken". Op den 28*^ September 1809 liet Daendels door iton
Üirecleur^eneraal aan de Hooge Regering in overweging
geven:
1® het gewicht der ingevolge besluit dezer tafel van den %V^ ABzer aangemaakt wordende nieuwe twee-stuivers- stukken alsnu te stellen op een en een half lood 'of 40'/) stuivers, zQnde de halve zwaarte der in 1796 aange- maakte kopere een- en tweenituïvers^stukken, en de in dat jaar aangemaakte eeA^stuiver-slukken tot stukken van twee stuivers en door het doorkappen der twee-sttti^rs^ stukken twee stukken van ^ stuivers te doen stempeleB, bij welke operatie den Lande een kapitaal zal prdfit^ren ;
S® van de in 1803 geshigen twee-stuivers-stukken alsnu te doen vervaardigen een stuk van 2 stuivers en een stuk
Digitized by
1èÖ9. H. W. DAENDËLè. 9^
yati 1 staiver, waiineéir deziélte de ondier art. 1 rerüiielde
eeh- en twee-stuiVers-stukken ruim in zwaarte zulhsb
^liseeren en den Lande hierdoor bevoordeeld Worden
met een hair kapitaal;
de in omwandeiing zijnde acht-stuiver-slukken tot zes
twee^tuirer-stukken te doen verstempefen, waarbij mede
wordt geprofiteerd Vi kapitaal; en
de in 1803 aangemaakte een-stuiver-stukken te brengen
op de zwaarte van 24 stuivers en het meerdere gewicht
derzelve tot 9^/^ stuivers daarvan te doen afkappien,
waardoor den Lande bevoordeelt wordt met 40 percent.
Met dit voorstel vereenigde zich de Hooge Regering gere- delijk, evenals met alle andere voorstellen van den Gouverneur- Generaal. — Gemakkelijker werken dan dat ten tijde van Daendels heeft de Raad van Indiê nooit gekend.
Op den 17"^° Bloeimaand 1810 bleek, dat de Regering van 1 October 1809 tot ultimo * Lentemaand 1810 op de ver- kapping bad geprofiteerd 45,142 : Sl^/s rijksdaalders en boven- dien 10,344 '^7)00 ponden aan koper-gruis had verkregen.
23 September. Verbod tegen hel gebruiken van dè trit- drukking: i^hoofden van de Chineesche nalie*\
Bij circulaire gaf Daendels het navolgende aan ztjhiB ^nmbte- naren te kennen.
Reeds verscheidene malen opgemerkt hebbende, dat de kapiteins en luitenants der Chinezen zich in hunne requesten en andere schrifturen aan het gouvernement qualificeren als hoofden van de Ghinesche natie en dat deze expressie ook bij de brieven en adressen van vele ambtenaren gebruikt wordt in materien, waarvan de Chinezen het onderwerp zjyn, schoon het oneigenaartige hiervan zeer evident is, alzoo de Chinezen, die hier vreemdelingen zijn en door hun lang gevestigd verblijf in deie koloniën Wd als inwoners ktmneti en nioetertHvof^n gêfeoüslidéreèrt, niet voor ec^n natie konïien wcfrd€fn gehoüöeh,
Digitized by VjOOQ IC
864 1B09. H. W. OACNOÊL&
waarvan het denkbeeld zelfe de wettige autoriteit krenkt van het gouyerneuieot; zoo heb ik noodig geoordeeit u aan te schrijven en te gelasten, gelyk ik <k>e by dezen, om vao nu voorlaau bij uwe brieven en adressen, sprekende van de in deze kolonie geadmitteerde Chinezen, nooit weder het woord natie loepasselijk te maken of te gebruiken en insgelijks geene requesten of schrifturen van Chinezen aan te neemen, waarin deze term in den opgemelden zin gebezigt is, mits^ gaders ook aan de Chinezen te insinueren, dat zij zich van dezelve in het vervolg menagerén.
23 September. Middd ter bevordering van hei in *s Lands dienst treden van inlandsche zeevarenden.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende de moeielijkheid om zonder 'het a(MU)rdeeren van eenige premie in het aanwerven van inlandsche zeevarenden te reusseeren ;
heeft besloten, dat aan ieder te engageeren inlandsch zee- varende uit 's Lands kas zal . verstrekt worden een maand gagie, naar evenredigheid der qualileit, waarin hij zal aan- genomen worden, tot eene gratiticatie, zonder dat hem zulks naderhand van zijne te goed makende gagiên zal worden in- gehouden.
27 September. Verhooijing van hel loon van Chineesde kodVs.
Is besloten de Chinecsche sjouwers, welke op de equipage- werf en op de schepen ter reede van Batavia dienst doen. in gage te verhoogen, de eerste tot vijftien rijksdaalders en de laatstgemelde tot zestien rijksdaalders 's maands.
28 September. Instrtuiie voor den Cowunissaris'Generaal der marine^ der houtwerken en van ^s Lands werven op. Java.
De directie en admmistratie Van het materiele en personele der marine in Indiê word opgedragen aan den Gommissari»-
Digitized by
1d09. H. W. OAeNOELS. 88K
Generaal, welke den rang zal hebben gelijkstandig met den inspecteur-generaal oyer de hootbosschen en koffij-enlture en een tractement genieten van rd" ISOOO, zilver geld, • 'a jaars.
De Gomniissaris Generaal zal provisicNDeel zt}n Terblijf houden te Sourabalja en lot zijne adsistentie op deraelts bureau hebben een secretaris met den rang yan kapitein en tractement van rd« SOO, zilver geld, *s maands, een klerk a rd' 40 en drie klerken a rd' 20, züver gdd, 's maands.
Hij zal, zo te Batavia, als te Sonrabaija en te Samarang, onder zich hebben een haven- en equipagemeeater met den rang van colonel, een onder-equipagemeeater met den rang van luitenant-colonel en een tweeden havenmeester met rang van capitein; dewelke alle in de aan dezelven bij bunne respectieve instructien opgedragrae werkzaamheden aan de orders en surveillance van den Commissaris Generaal der marine zullen zijn onderworpen.
Onder dèfn Commissaris Generaal zal zijn gesteld 'sLanda timmerwerv te Rembang, Grissee dan wel te Sooraba^, waar men goedvinden zal een weri aan te leggen; de daarop bescheiden basen en al, hetgeen tot dezelve behoort, staan onder zijne directe 1>eveien, voor wdkers executie ht) verant- woordelijk is aan zijne excellentie den Maarschalk en Gou- verneur Generaal ; hij vervoegd zich naar voormelde werven, zoo dikwijls hij zulks goedvind en zijne presentie vereischt word, waartoe hem van 's T^ands wege de nodige hattoors en paarden zullen worden toegestaan volgens hetzelfde tarief, als voor de inspectdurs-generaal der houtbosschen en koffij- culture bepaald is.
De dienaren der werf zullen ingevolge besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 8«" December 1808 bestaan, behalven in den constructeur, in :
2 opper-timmerlieden,
2 onder- » ,
1 baas smit,
1 > blokkemaker,
1 boekhouder en
Digitized by
S 8obryT<f8, waarvoor )iU GomipissarU Geniaal 4e m^ip ioBlructieD aal om worpen en aan zijne excellentie ter approbatie aanlUeden.
iiy, Commissaris Generaal,, zal zorge dragen, dat door de bafen- en eqnipagemeeaters aan hem ingezonden woideo naamly^len der Ëuropescbe zeevarenden, en daaruit doen for- aoren een V9^t stamfaoe|K, waarby ieder aanzienlyk vaartuig op zig zelve zal moeten worden verb^uadeld en waarin dis- tinèlB aal moeten worden genoteerd en overgeschreven de vei^ndaringen, die by de equipage plaats hebben, de verhoging bnoner tractementen, derzèlver overiyden« of dezelve iets bobben nageb^en^ onder wieu hetzelve is berusteiide en wat iUm meer zy, en geobserveerd diepd te worden.
De Commissaris Generaal ziad van den prefect yan Rembaog, in pramitie van dep baas constructeur en den boekhouder van de werf, tegen quitantje overo<Hnen alle 4e in deszelvs ji^d- ministratie zich bevindende yzere spykers e^ verdere materialen, tQt den scheepsbouw behoorende, de balanceii en gewigten en al, hetgeen dezelve verondersteld voor de werf van 'sLands goederen nodig te hebben, alsmede 'sliands pakboizan van yzer, spykers, oliën, theer, enz. betwelke by daarna onder verantwoording van den. baas, constructeur en hoetibouder van de w^ zal stellen.
Hy zal mede eene naauwkenrige opneem laten doi&n van de scbeepstimmarwerf en smits winkel van alle de zich akiaar bevindende goedaren, gereedschappen en houjÈyrerken, den Lande toebehorende, en dezeUe, indien ter verantwoordupg van den prefect lopen, tegen behoorUjke quitantie Y»n denzetven overnemen om door hem ter verantwoording aan den baas constructeur en boekhouder van de werf te worden over- gegeven.
Hy zal insgelyks opnemen de gereed zynde en nog op stapel staande vaartuigen, hoeverre dezelve gevord^'dzyn,en van den prefect afvi*agen eene accurate en jjuiste opgave van al, hetgeen door hem sedert het y^rtrejk va^ zijn pre- decesseur 's Lands wege besteed is, ten eiude niet alloofi met
Digitized by
- H. W. PA^OEL^. 987
éfimeifm to kiw9$4P lHi|]i4$ieren» nMü^ ook het wiure ko^Mfide d^r vaarlidgea te kiumen i>ere)Kenei|.
Ook i9l hij, Ckuitfniflsaria Generaal, ofider qvitaBtie van h4 bure^Q iraa dea prefect opeischea aUe aldaar aapfiandea z^ade originele specificaüen en aDderedocumeiiiep, de werf rakende, v^ de zadert jarep aldaar aaogehoiiiwde Taartuifeii* ow 4)p het hjareau vao hem, Compi^issaria Geoeraal, 4w wel van den boofdadwiiHstrateMr te Sae^arang te biyven herust^n; en word dezelve tevenHs .ge(|ttali@ceerd aan den prefeet t#g€» quit^utie voor d^ werf kastsa (\p te vragen zov^e geUea, ^da er ki^oaen worden gemist en de kasaa d^ prefectjUMr^p zal toehnlen, dat aan de werf voorgeschoten werden, zo n^ede rjtfst en arak voor randsoeueu als anderzints.
Oe opneepi cofupleet gedaan zypAo» zal 4e Gomiiussaris G^fsraal door dep boekhouder la^n formeeren: 1^ ^n adniini^^ratie-boek van a)le overgenpmen goederen; 2** > kassa-boek der aanbanden zypde gelden; 3.^ » werf-boeK, waarin ieder vaartuig op zig zelv volgens hei nonuner mo^t worden ingenpnien, onder hefce^idstelling, wajuneer hetzelve is opgezet, en waarin dagelijks moet worden aangeteekend de daaraan gearbeid hebl>end^.werjkL- liedea en bun verbruikte materialen en welk werf^K>el^ ^1 moeten aceoideeren • roet hei betaalboek, \Yaarin m rubrieken moet worden aangf^ieekend, weljce werl^ijs^W ieder dag ia het algemeen gewerkt hebben en wat zij wwnen; 4" een dagregisller van alle gedenkwaardige zaken, als onjt- vaugen eiscJii^, afgezonden plan's, ontvallen goederen, . hfdi op- ep afzetten van vaartuigen en wajt dies meerzy. Op den 4ag van deu gedanen overneem zal hij, {Commissiaris Generaal, zorge diagen, dat de timmerlieden hunne hetaljing ei*langen voor hetgeen zij nog te goed mogten hebben, t^ einde met den volgen<Ien dag direct met de nieuwe inrichting kan begojppen worden; en zal hy tevens lajten aanmaken eep goed aantal plankjes, m^ z4jn cachet g^zege|L4, oroie^er dag aan de werklieden voor ^t-l^^^ ji^ word^ ajg^even.
Digitized by
888 ^80e. H. W. OACNOCLè.
Ten einde oftowkeurig te kunnen nagaan» boered voor- schreyen wenren den Lande zuDen komen te kosten, tal deze administratie haar bendere kassa hebben en bestierd worden door den hiaas constructeur en boekhouder der werf, welke beiden voor dezdve verantwoordelifk znUen z^; uit deze kassa zullen alle timmer- en smeekolen inkoopen ten behoeve der vaartuigen, tractementen der dienaren van de werf en al, hetgeen voor dezelve vereischt word, betaald worden; en zullen door den baas en boekhouder aan den commissaris raaandemks worden ingeleverd een kassa-, pakhuis- en hout- rdiening in duplo, waarin distinct moet worden genoteerd, waaraan en waarvoor de verstrekkingen en uitbetalingen gedaan zijn, van welke boeken de Commissaris Generaal jaarlijks een stel aan de generale rekenkamer te Batavia zal moeten overzenden.
Hij zal, buiten den generalen opneem onder ultimo December van ieder jaar, de marine-magazijnen zo dikwijls kunnen op- nemen, als hij zulks noodig oordeelen zal.
HIJ zal maandelijks ^an zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal aanbieden en inzenden een generaal rapport, samengetrokken uit de diversche rapporten der 8che|>en en vaartuigen, voor zoo verre daarvan narigt kan ontvangen worden, de overige volgens hun laatste rapport, zoowel aan- gaande de manschappen, armatura, als waar dezelve gesta- tioneerd zi{n en zich bevinden.
Gbederen, gelden of materialen, voor de werven gezonden wordende, worden aan den commissaris bij de cognossementen geconsigneerd; de commissaris niet present zijnde, laat de baas constructeur dezelve door den boekhouder ontvangen en is de prefect verpligt ter afhaal derzelve de noodige prauwen te verleenen en het noodig getal battoors te leveren voor het inwegen in de pakhuizen, zooals dezdve ten allen tijde ge- bonden is de noodige hulp te verleenen en bij transport van goederen; alsmede ontstane brand, als anderzints, bij nagt of on tijden, wanneer de timmerlieden niet present zijn en hem daarom, hetzij door den commissaris zelven, den baas con- structeur of boekhouder verzogt worde.
Digitized by
lèOd. H. W. DAEN0EL8. 889
Onder den Commissaris Generaal der marine züHen mede gesteld zijn de boulstapelplaatsen op Java en de bontwerken aldaar. Hij zal Yoor de goede directie derzelve de noodige zorge dragen, ten welken einde by zicb zoo dikwijls derwaards zal kunnen begeven* als zijne presentie zal worden vereischt.
Hij zal mede zorgen, dat aan hem rapport worde gedaan Tan de door de opzienders van de kapplaatsen aangebragte en ontvangene, zoowel als van de afjgezondene en nog resteerende houtwerken.
Hij laat door de onder hem dienstdoende opzichters betalen de sleeploonen, trekloonen en koelieloonen, welke op de stapel- plaatsen en verder tot den afscheep der houtwerken worden verdiend ; ht| ' betaalt mede de tractementen der opzichters over de stapelplaatsen, alles navolgens het daaromlrend be- paald tarief en op ordonnantie navolgens eene door hem gemaakte calculalieve berekening, van drie tot drie maanden aan hem door het gouvernement te verleenen.
Hy zorgt en doel toezien, dat in de afbetalingen aan de sleepers, enz., enz. geen mal versatien of knevelarijen phiats hebben, maar dat een ïeder bet zijne erlangd.
Hy doet door de opzichters der boulstapelplaatsen beboorUjk quilantie geven van de door hun ontvangen houtwerken in resconlre van de geleide-briefjes, die dezelven van de boscli- gangers of het lid der administratie vergezellen, waarby behooriyk bekend moet worden gesteld hel getal lengte, breedte en dikte der houtwerken.
Hy zal geene houtwerken ontvangen of door de opzi<;hters laten ontvangen, waarop het merk van het land en bet contra-merk der plaatsen, waar die gekapt zijn, niet uitge- drukt slaat.
Hy zorgt, dat aan hem rapport worde gedaan van de door de opzienders onbekwaam gekeur^l wordende houtwerken, en zal tevens toezien, dat die apart worden opgestapeld.
En eindeUjk zal hy uiaandeUjks ontvangen de rapporlen van de stapelplaatsen en daaruit formeeren een generaal rap- port, zoo van de ontvangene, verstrekte, verdebiteerde, als
Di^itized by VjOOQ IC
800 ^Oe. H. W. DApiO^Lp.
ra^tf(iit ^yiide hwlwerice^ Yoor zyoe excellentie dep Waar- scb^ W ([joayerpoHr Geaeraal.
38 September. Imlruciie voor ik havet^ en equipage- meesters ie Batavia, Samarang en Soeraba^m.
Er zullen, zo te Batavia, als te SMrabaiJa en Samarang, zijn drie haven- en eqmfMge-meeaCers met rai^ yaa ceload en tractement» als te Batavia van rd' 7000, te^Souraka^a rd* 0000 en te Samarang rd'SOOO, zilver gdd,jaars en zaMen hiermede komen te eesseren alle traoiementen, loeiageB en donceurs, welke zij tot hiertoe hebben genoten.
De magazijnen der marine staan onder hunne zorg ea directie, v^eriialven zij yoor ai, faeigeae zïdi daarin bevindt, verantwoordelijk zijn zuMen.
Aan hen zullen ingediend worden aHe aanvragtti van sclieepsbeboeftens voor 'sLands schepen en vaartuigen en al, hetgeen de marine aangaat, welke aanvragen sy zuMen moeten examineren en, bij bevinding, dat die versoeken con- form de wet zijn ingericht, de nodige ordonnanties ter ver- strekking uit de marine magaz^en verleeuen dan wel, zo die verstrekkingen uit andere admittistratien moeten geschieden, de aanvragen daartoe, zo wel als van de benodigde raudeoenen voor de equipagien aan het politiek gezag indienen.
Aan hen zullen mede ingediend worden aUe dedaratien van tractementen, tarelgeiden en wat dies meer is, by welke dedaratien tevens zal moeten worden overgelegd een bewijs, waar bij komt te bhjken, wauneer en waar de equipage bel laatst is betaald geworden; en zullen zij, bij bevimUng, dat voorschreeven dedaratien met de bewijzen- accorderen, de nodige ordonnantien ter uitbetaling verleenen op degewoone ti*actenientscomptoiren, wdke zodanig bedragen aan «den iweedeii officier van de daartoe aanvrage gedaan hebbenden zullen uitbetalen en wdke tweede oflicier betzdve vervolgens aan de equipage zal moeten uitdeden, ter presisulie van den eommandeerenden officier dier bodem en den onder- equi|>age-
Digitized by
- R W. QA^NO^LS. 8Q|
meeater, welke t>ei^e ¥oor de rigtige nildoeliijg op de |^eti|(JD^ ly^t^ ^ea moeten tekenen, en die lasten daarqaaan 4?n haYen- en equipage-meester inleYeren.
Insgelijks zullen aan hen worden ingezonden a)|e oirder^ lot l^et victualie ren en d^ aanvragen ten dien pinde met Qyerlegging van eene behooriyk gete|i:ende consuinptie-li|$t, waarl^y de dag^yksphe verstrekkingen aan de equiimge, de ontvangst en hetgeen nqg restant blijft, komt te blijden volgens daarvan gerorpieerde tabeljen, alsmede eene opgave der I4iit3t qntyangen victualie, en waarop zij de noo^ige or- donnantie voor de victualie voor den bepaalden tijd en \ffi ge^ manschappen, die in de scheppsrol worden gevoerd, naar de tarief van randsoenep en decorlatie van de nog aan banden zynde provisien zullen moeten vervaardigen en aan bet politiek gezag ter verstrekking ipzenden, ^\ye\kf^ rapd- soenen in presentie van een vertrouwd persoon van de schepep of vaartOigen ontyangen en aan hem toegewogen en toege- meten moeten worden, en waarvoor deze dan ook verant- woord^jk zal worden gebonden.
Zy zullen de i^oodige zorge dragen, dat, zo wel uit, ^s in de magazynen der marine niets wprdt onty^qgen of vei-^trekl, zonder dat de ordonnantien daartoe door ^un liehoorljyk zijn getekend: alsmede dat by verzending ^aarvan de factures in triplo worden opgemaakt, ^Is een ter yer- zending met de landpost, een .Viet het vaartuig zelve en e.en jom als slaper jtje wordep aangehouden.
Zy zuUeu gehouden en verpjigt zyu vast.e equipage- of adJ;nini3lfatie-boeken te houden, waaruit ten allep tijde mp,e)t kunnen worden gezien bet restant, de ontvangst, waai*aan e^ waarvoor de verstrekkingen hebj^en plaats gehad.
zy zullen mede gehouden zyn wekelyjcs eene disli^cte otfgl^ye Ie doen aan den .Ck)mfnissaris Genemal der marine y?m al, hetgeene d,oor huu verrigt, aangevraagd of verstrekt is.
fte in){^Qpeu vau diverscl^e l>enodiglheden aan den Com- mi§;^ris..Genei-?i^ by J^esljijil van z^yne excellentie den Maaj*scha^|c eu (Jouvernour Generaal van den . . Juli^ laalslleeden ged^j-
Digitized by
892 180d. H. W. DAENOELS.
mandeerd zijnde, zullen de differente haven- en equipage- meesters op grond yan dat bosluit ook de benodigde inlopen op dien voet gaan doen, bij aldieii van de daarbij vermelde benodigdheden geene bij de magazijnen per restant zijn; doch eenige arlilcelen benodigt lijnde, welke op die lijst niet bekend mogten staan of boven de daarbij bepaalde pri{sen lopen, zullen zij daarvan direct aan den Commissaris Generaal kennis geven en approbatie tot die inkopen vragen, welke, dezelve goedkeurende, als dan daarop de goedkeuring van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal verzoeken.
Van de door den haven- en equipage-meester te houden administratieboeken, alsmede van de ordonnantien, waarop de verstrekkingen zijn geschied, zullen jaarlijks aan de gene- rale rekenkamer authentieke copijen worden gezonden, gelijk mede om de drie maanden een succint rapport.
De haven- en equipage-meestors zullen aan den Commissaris Generaal van de schepen, welke tot hare divisie behoren, de nominative lijsten inzenden van alle Ëuropesche zeevarende, met de namen en toenamen van alle diegenen, welke zig, zowel aan boord der schepen en vaartuigen, als aan den wb\ bevinden, hunne qualiteiten, winnende gage, geboorte-plaats en met welke bcKlems in doze colonien gekomen, alsmede de lijsten der inlandsche zeevarende, mede onder bijvoeging harer geboorte plaatsen en winnende gages.
Zij zullen de nodige zorge dragen, dat bij aankomst van schepen en vaartuigen aan hun direct in geschrifte worde kennis gegeven van de op die Imdems plaats gehad hebbende veranderingen onder de equipage zedert derzelver vertrek uit de havens en den dag, waarop het laatst rapport is ingediend.
Zij zullen mede opletten, dat aan hun door diegenen, welke de directie over de hospitalen hebben, werden opge- geven, zowel de uitmonstering, het inkomen en overlijden der zieken in de hospitalen en of dezelve iets nagelaten hebben, van welke schepen en vaartuigen dezelve zijn en op welke bodem ztj na hunne genezing overgaan, ten einde daardoor
Digitized by
lÖÓd. H. W. OAÉNDÊLd. $^3
in staat (e worden gesteld om zulks ter kenntsse van den Commissaris Generaal te brengen ter overdraging van hetzelve bij de stamboeken en daardoor ten allen tijden te kunnen ont- waren, welke zeevarende nog in leven of dood zijn.
Zij zullen mede, ondergeschikt aan de orders van den Gonmiissaris Generaal der marine, ieder in hun district, de directie voeren over de stapelplaatsen aldaar, ingevolge de bepalingen, gemaakt by de instructien van den commissaris- generaal der marine, welke zij zich in zo verre mede tot naricht zullen laten strekken.
»Tot wegneming van alle difficulteiten over de relatien »der havenmeesters te Batavia, Sourabaija en Samarang tot
de commandanten der uit Europa in Indien arriverende •Keizerlijke schepen en vaartuigen" is op 14 Grasmaand 1811 besloten »aan welmelde commandanten, dadelijk na • hunne aankomst in een der havens of op een der reeden •van dit eiland, te doen ter hand stellen een extract [in de Fransche taal] uit de instructie voor de gemelde haven •meesters, als ook een [dito] extract uit de instructie voor •de onder-equipage-meesters'".
Zie ook 23 November 1809.
28 September. Insirwtie voor de onder-havenmeesters.
Er zal, zoo te Batavia, als te Sourabaija en Samarang, zyn een tweede havenmeester met rang van kapitein en tracle- ment, als te Batavia van rd" ^000, te Sourabaya rd* 1000 en te Samarang rd' 1500, zilver geld, 's jaars, zullende hiermede komen op te houden alle tractementen, toelagen en douceui*s, bevorens door hen genoten.
De tweede havenmeesters zullen den dienst op de rheede en tevens dien van sabandbaar waarnemen en dus van de aankomst en vertrek van schepen, laden en lossen der vaar- tuigen rapport moeten doen aan de prefecten van Sourabaija en Samarang en hun tevens moeten toezenden de cognoss^
Digitized by VjOOQ IC
$^4 ^eOÖ. H. W. OAENOÉLè.
liientfen, racttttét] eii andere scheeps-papteren, alsmtede bij terti'ek van vaarttifgen haai van de beaoodigde scheeps-papil^Mi éh passet) m<M9ten voorzien en tevens, zooveel in hün veirmogen is. de noodige 2orge dragen, dal de snccessive g^tttan^érde otdèrs ten ^ai^ssien van den clandestinen uitvoer van contanten afe andefen, ongepermitteerden handel niet worden oveirtreden. Te Ba&via echter zal de sabandhaar eta licetttm^^ter zijiM rnnctfe ais van oüds blijven vraamenien eb de tweede haVen- meieslièr aldiar dtts alleen gesubmttleerd zi|h aan den colottët en eersten havenmeester, welke van ztjtfe zijd^, zooals bevoi^A^, rapport doet van dagelijks voorvallende zaken.
28 Sefrteittber. Instruelie voor de onder-egiiipage-meest^s.
Er zal, zoo te Batavia, als te Sourabaija en Samarang, z^n een onder-equipage-raeester met den rang van iuitenaBt-colon«I ep op een tractement, te Batavia van rd^ 4000, te Sourabai|a rd"" 3500 en te Samarang rd' 2500, zilver geld, 'sjaars, eu waarmede dan ook voor vervallen worden gehouden alle tractementen,. toelagen en douceurs, welke zij tot hiertoe hebben genoten.
Zij zullen speciaal en gezamentlijk met den ecpiipage- meester, waaronder zij staan, gechargeerd zijn met de ad- ministratie der magazijnen, de in dienst stelling der schepen, de aanvrerving, victualiering en betaHng der e^piifngieii.
Bij uitdeeling der tractementen aan de eciuipages zullen zy Vè^pligt zijn present te zijn en voor de lïgtige uitbetaRng, bcftievens deh commandeerenden officier van dien bodem, op bétaltng^lij^ten (éekenen, welke zij daaitia aan den havenen e^otpagemeesler overleveren.
Zij zuBen verpUgt zf|n va^e equipage- of stamboeken te houden, waaruit ten allen tijde kan ges^ien worddti bet i^- tarrt der ontvangst, "waaraati en waarvoor de Versftrèikkitt^ is gcMcMhjfl, vè(n welke boeken, betievcös de oMónnantieö, waarop de Verstrekkingen zijn geschied, jaarlijks authenliefke copf|eft aM de génerale refkënkamer sollen woi'den ^ëzoUdein, sdsftiede oA 'de drte ïnaanden een suóWnt rapport.
Digitized by
Z\j 2ttlleii ttiedte hebben de speciale directie oiw de hoat- 8tA|^Iaat8eu, onder derzelver ressort of arrondissement ge- legen^ en tevens bonden aile* boeken, tabellen en wes meer tot deselve rdatief.
Zie ook 23 November 1809.
28 September. * AansêeUing, van gecommiéiêerden bif de ontvangst en aftKhcep van prodticim in 's Lanis pak* • hmzen.
Deae gecommiUeerdeB moesten telkekif afwisselen en ge- kozen werden uit »anibtenaren van eeiie gedisting^ieerda •daise, op wier rapporten men 2ich veilig tan vertaten''.
28 September. Vergunning tot het hoiulen van paster dés Woensdags op hel landgoed^ Pondok Perron.
Ufi voorwaarden waren dezelfde als die voor »de overige, »geprevilegeerde bazaars".
Het lid in den Raad van ïndie. Wardenaar, verklaarde zich tegen het verleeuen der «prerogativen tot het houden •van dobbel- en amfioen-kitten; haane-veglerijen en pandjes- abuizen'*, — een zeldzaam verzet in die dagen.
3Ó September. Javasche verpachtingen.
- Vati wegeh den Gouverneur Generaal en Kaden Van hdién wordl een iegelijk bij dézen gërfdvelrieefrd, dal h«t góuvei'Meméht- generaal van meening is op Woensdïig, den r" November aanstaande, des morgens om 8 uren, te Samarang, in het stadhuis, door dén ho(ffd-admftft8trateur, Pieter Franciscos Over- boek, ten overstaan van eene commissie tiit deti Ritüd van justitie aldaar en op Woensdag, den 6^ IMcember daaraan- volgende, des mollens ten 8 uren, in bet résidenfie-huis te Sourabai)a, door den boofd-adminislrafëtfr, IR. J. v^n Gatten burch, almede ten overstaan van élMie éótnifrtsëfe ofi'den Ra^d van justitie aldaar, bij den opslag public te Ibfeb 6p¥iAteu
Digitized by VjOOQ IC
696 IdOd. H. W. OAËNOËLé.
en aan den hoogst biedende voor den tyd van een jaar, ingaande met primo Januarij 1810 en eindigende met ultimo December deszelfden jaars, te yerpagten de volgende Lands domeinen, paglen en tollen op en langs Java's Noord-Oostknst en in den Oosthoek, Ie weeten: te Samarang:
- De inkomende en uitgaande regten of sabandharijen te Samarang, Goemoelak, Kaligawe en Torbaya, in een ge- trokken met de dessa To^moenga, en veertig koppen somas by de eerstgenoemde sabandharijen.
S. De uitgevoerd wordende rijst en pady te Samarang, Goemoelak, Kaligawe, Torbaija, Kaliwoengoe en Kandal.
Het hooCdgeld van de Chinecen, te heffen op den voet, zooals de conditien van het hoofdgeld te Batavia mede- brengen.
De topbaanen en hane-vegteryen, roede te heffen ab boven.
Het slaglen van buffels en ander hoornvee, insgelyks op den voet, zooals te Batavia plaats vind, te heffen.
Het slagten van varkens, schapen en geiten, ook ak boven.
De taphuizen of kroegen buiten de stad of het priviligie om in de Chinesche en andere kampongs rondom de stad arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkoopen in het klein, te weten by kelders, kalbassen, potten^ flessen, bottels, enz. tot de kleinste maat inclusive.
De bazaars te en onder Samarang, als: de bazaar Anjer of groote bazaar,
» avond bazaar in de Moorsche kamp,
• morgen of groote bazaar in de Chinesche kamp, » bazaar Krangang,
• » Pagandingang, » » Karang-tenga,
» » Karang-widara, » beide bazaars te Torbaya, » bazaar Ambengang,
Digitized by
lè09. H. W. DAËNOEL8. ^j
de bazaar Patji-rongang,
• IQ de Maleidsche kamp,
» Tawang in de Boeginesche kamp,
» Baroe in de stad,
» te Oenarang,
» te Salatiga,
» te Boejoelalie.
De tol wegens het passeren van paarden, koebeesten en draag-ossen, etc, etc. onder Oenarang, Salatiga, Boejoelalie en de Gladak Saraboe onder Barawa.
De sabandharijen te Kaliewoengoe, gelijk met het hoofdgeld der Chinezen, topbaanen, hane-vegterijen, het slagten van buffels en ander vee, nevens zestien koppen somas, mitsgaders vier djongs rijstvelden en de bazaars te Karang- anjer en Toegoe.
De sabandharijen te Kandal, mede annex het hoofd- geld der Chinezen, hane-vegterijen, topbaanen en het slagten van vee en dan nog vijf djongs rijstvelden, benevens de bazaars aldaar.
1% De zes en twintig gepriviligeerde amfioen- of madat- kitten onder Samarang, Kandal, Kaliewoengoe en Damak.
De sabandharijen te Batang met de van ouds daarbij gehoord hebbende kanipongs, Roban, Kali-orang, Kali-tjetoug, Magboguor en Manatoea, nevens twaalf somas uit ieder van de vijf kampongs of in het geheel zestig koppen; en voorts als boven het hoofdgeld der Chinezen, enz.
De sabandharijen te Paccalongang, Bumie en KaK- bebal met veertig koppen somas en de overvaart over de rivier bij de Chiuesche kampong; en voorts het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De uitgevoerd wordende rijst en padij te Paccalongang, Batang, Bumie en Kali-bebal.
De een en twintig gepriviligeerde amfioen- en madat- kitten onder Paccalongang, Oeioedjamie en Batang.
De sabandharijen te Pamalang en Soember met zestig tjatjas en zeventien djongs rijstvelden, item vier praüw
Digitized by VjOOQ IC
^ 1806. H. W. OAENOEL6.
maijang, nevens de bazaars te Pamalang, Bakoelang en Palawang en het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De sabandharijen te Tagal met de bazaars aldaar en de zes dorpen, Serkangang, Karlang, Semoet Pangang, Bandongang, Bontong en Bantaka-Kalimatie, nevens een honderd vier en veertig tjaljas en dertig djongs rijstvelden ; en voorts als boven het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De uitgevoerd wordende rijst en padij (e Pamalang, Tagal en Brebes.
De sabandharijen te Brebes, Karang Assam, Kanakang en Loessarie met Soerie Jodjeth, doch zonder tjatjas of rijst- velden, maar wel met het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De zeven gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten onder de prefecture Tagal.
De sabandharijen te Damak, zonder somas, tjatjas of rijstvelden, maar met het bazaartje van de negorij Gabang; en voorts het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De uitgevoerd wordende rijst en padij aldaar.
De sabandharijen te Japara, item aan de Tadoenang en te Taijoe met • 50 koppen somas en het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De uitgevoerd wordende r^st en padij op die plaatsen.
De sabandharijen onder Joana met de dessa Japara en dies bazaar; voorts het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De uitgevoerd wordende rijst en pady aldaar.
De negentien gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten onder Japara, zoomede nog agt gelijke kitten onder Joana, welke in den voorleden jare onder Hembangverpagtzyn, als:
twee te Joana,
» 9 Japara,
een » Morgoijoso,
» » Djipat,
• • Djitak, en
• » Kadilangoe,
of te samen onder Joana en Japara zeven en twintig kitten.
1
Digitized by
H. W. OAENOEL6. 8M
De sabandharijen te Rembang, mitagaders Padjang Koeangang en Poelo, doch zonder somas of tjatjas, maar wel met het hoofdgeld der Chinezen en wat dies meer is.
De uitgevoerd wordende rt)8t en padij te Rembang en Lassam.
De sabandharijen te Lassum en dies ressort, zonder somas of tjatjas, maar met de negorij Tegal Dowo, nevens den inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegene drie klippen of holen, Goa Jero genaamd ; en voorts het hoofdgeld der Chinezen, etc.
3% De negen gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten onder Rembang, als:
een in het kleine regentschap Tjinkal-sewoe,
• te Rembang,
» » Padjang Koeangang,
• » Paradessie, » » Lassum,
» » Bonang, » » Tanjongang, » » Sarang, en » » Bantjar. 33. De in- en uitgevoerd wordende poeder-, pot- en kandij-suiker van Brebes af tot Rembang toe. En te Sourabaija:
De sabandharijen alomme in dat regentschap en bij allen dezelve zeven en veertig koppen somas.
De uitgevoerd wordende rijst en padij te Sourabaija, Passourouang, Banger en Bangel.
Het hoofdgeld der Chinezen, item de topbanen en hanevegterijen en het slagten van varkens.
Het slaglen van buffels, rundvee, schapen en geiten.
De taphuizen en kroegen buiten de stad of het priviligie om in de Chinesche of andere kampongs arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkoopen in het klein, te weten bij kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels, en wat dies meer is.
Digitized by VjOOQ IC
900 1809. H. W. OAENOEL8.
De zes gepriTiligeerde amfioen- of madai-kitten onder bet district van Sourabaija.
De sabandbarijen te Passoarouang en daaronder ook de ririer Massangan met tien koppen somas; en voorts het boofdgeld der Cbinezen, etc.
De sabandbarijen te Banjer en Proboltngo met zestien koppen somas en het hoofdgeld der Chinezen, etc.
De sabandbarijen te Bangel en Kalianjer roet vier koppen somas en bet boofilgeld der Chinezen, enz.
De sabandbarijen van Doekoen en Kepob, leggende opvTaards aan de rivier van Solo, op den voet, zooals die tegenwoordig zijn.
De agt gepriviiigeerde amfioen- of madat-kitten onder de districten van Passourouang, Banger, Bangel en Poeger.
De sabandbarijen te Grissée en op Poelo Menare en bij alle dezelve agt en zeventig koppen somas en ook de beffing van 10 percent voor recognitie van al bet klein geschut, dat aldaar gegoten wordt; en voorts als boven bet boofdgeld der Chinezen, etc.
De sabandharyen te Sidaijo en dies ressort roet dertig koppen somas en de bazaar te Banjer Anjer, nevens het boofdgeld der Chinezen, etc.
De sabandbarijen te Toeban en dies ressort, zonder somas of tjatjas, maar met de nogorij Troes en den inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegen drie klippen of holen, Goa Troes genaamd, en de heffing van bet boofdgdd der Chinezen, etc.
De uitgevoerd wordende rijst en padij te Grissée, Sidat)oe en Toeban.
De vijf gepriviiigeerde amfioen of madat-kitten onder &issée, Sidaijo en Lamongang, mitsgaders de vijf gelijke kitten onder Toeban, in den voorleden jare bij Rembang verpagt geweest, als:
een te Toeban, » » Pranban, » » Jenoe,
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 901
een te Karang Dowo, en » 9 Tambayo, of te samen onder Grissée, Sidaijo, Lamongang en Toeban tien kitten.
De in- en verkoop en vervoer van aarde potten of zoogenaamde boeljongs.
De sabandharijen te Sumanap en op de eilanden Dalangoe, J^euïgiBing, Sapoedie, Raftas, GUiang, Giliginting en Giliradja en bij allen dezelven een honderd en drie huis- gezinnen en veertien antjengs padljvelden, nevens de heffing van het hoofdgeld der Chinezen» etc.
De negen gepriviligeerde amfioen of madit-kitten onder het disiriet van Sumanap en de daaronder gehoorende eilanden.
De sabandharyen te Pamakassan en dies ressort met de van ouds daarbij behoord hebbende negorij Kappong, item de bazaar te Tjitjeree en Waranta, zoomede een derde van het zout, dat in de negorijen Boender en Tjandie wordt gemaakt, nevens het hoofdgeld der Chinezen, enz. en dan nog zes en dertig somas of koppen, doch waartegen hy, pachter, gehouden en verpligt zal zyn aan den regent van dat district, tot tegemoetkoming voor de leverantie van de benoodigde vaartuigen tot den overbreng van producten voor den Lande naar het kantoor Grissée, jaarUjks te moeten uitkeeren eene somma van een honderd en vyftig Spaansche realen.
De vier gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten in de districten van Madura en Pamakassan.
De sabandharijen te Banjoewangie en dies ressort op den ouden voet, met de uitgevoerd wordende rijst en pady, item het hoofdgeld der Chinezen en wat dies meer is.
De gepriviligeerde amfioen- of madat-kit in het district van Banjoewangie.
De drie gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten in de districten van Bezoekie en Panaroekan.
De sabandharijen en de in- en uitgevoerd wordende
Digitized by
901 IdOe. H. W. OAENOEL8.
ryst en padij ten eilande Baviaan met het hoofdgeld der Chinezen en wat dies meer is.
De gepriyiiigeerde amfloen- of madat-kit ten eilande Bariaan.
De in- en uitgevoerd wordende poeder-, pot- en kandij-suiker onder bet ressort van den Oosthoek.
En zulks op zoodanige, generale en speciale conditien en voorwaarden, als in den voorleden jare 1808 öp de l)oven- genoemde domeinen, pagten en tollen van den Lande zijn gefimaneerd en gearresteerd, respective bij publicatie van 18 JuniJ en 19 October, mitsgaders bij billetten van 23 Julij, 30 November en 16 December, welke alhier worden gehouden voor geinsereerd en dagelijks ten kantore van de respective prefecten en onder-prefecten voor ieder een te zien zijn; voorts met de volgende daarin nu nader gemaakte alteratien en ampliatien.
Eerstelijk: dat de verpagting, evenals in den gepasseerden jare, zal geschieden in zilver geld, doch dat de betaling daarvan in de volgende proportiên en muntspetiên zal moeten plaats hebben, als:
te Samarang de helfte in de bepaalde zilvere muntspetie en de andere helfte in koper geld met den agio van 110 percent op het zilver geld;
te Tegal en te Paccalongang drie quart gedeelte in de bepaalde zilvere muntspetie en een quart in duiten, gelijk- standig met het zilver geld te berekenen;
te Japara drie quart in de bepaalde zilvere muntspetie en een quart in Japans koper geld met den agio van 110 percent op het zilver geld;
te Rembang de helfte in de bepaalde zilvere muntspetie en de andere helfte in duiten, gelijkstandig met het zilver geld te berekenen;
te Sourabaija de helfte in de bepaalde zilvere muntspetie, een quart in duiten, gelijkstandig met het zilver geld, en een quart in Japans koper geld met den agio van 110 percent;
en op de overige plaatsen in den Oosthoek drie quart in
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 903
de bepaalde zilyere inuntspetie en een quart aan duiten, gelijkslandig met het zilver geld.
Ten tweede: dat alle vaarluigen, welke met lading van den overwal komen en volgens de wet alleen Saroarang, Soiirabaija en Grissée mogen aandoen, gehouden zullen wezen om, walmeer zij niet geneegen zijn hunne aangebragte ladingen op eene dezer plaatsen te ontlossen en verkoopen en, alleen van pas verwisselende, daarmede naar de andere, kleindere plaatsen vertrekken, evenwel genoodzaakt zullen wezen van hunne aangebragte waren de verschuldigde tolgeregligheid te voldoen, zooals zoodanige vaartuigen, welke, naar eene der voormelde drie plaatsen gedestineerd, door zee-schade als anderzins genoodzaakt zijn andere, kleindere plaatsen aan te doen ; en van de hooge overigheid permissie erlangd hebbende om aldaar hunne aangebragte lading te mogen verkoopen, zullen zij echter genoodzaakt wezen de bepaalde tolgerégtigheid aan den pagter van Samarang, voor zooverre Java*s Noord Oostkust, en aan die van Sourabalja, voor zoo- verre den Oosthoek betreft, te moeten voldoen boven de pagt, die zij bij invoer op zoodanig een plaats aan den pachter aldaar zullen moeten betalen.
Ten derde: dat gelijkerwijs alle vaartuigen, welke van de hooge overigheid permissie mogten erlangen om van eene andere plaats als Samarang, Sourabalja en Grissée naar den overwal of elders builen het eiland Java te varen, genoodzaakt zullen zijn den tol van uitvoer aan de pagters als bovengemeld te voldoen boven de pagt, die zij genoodzaakt zijn aan de pagters van de plaatsen, vanwaar zij vertrekken, te betalen.
Ten vierde: dat daarentegen alle vaartuigen, welke door zee-nood gedwongen zijn de eene of andere plaats aan te doen en ter reparatie hunner bodems de ingeladene goederen aan den wal moeten brengen, niet genoodzaakt zullen zijn, bij weder inscheping, wanneer geene goederen verkocht zijn, daarvan eenige tolgerégtigheid te betalen, maar zullen zoo- danige goederen, na reparatie van zoodanig een bodem, weder
Digitized by
904 ^B09. H. W. DAENDEL8.
yrij en frank naar boord mogen afgescheept worden; doch daarvan eenige goederen verkocht wordende, zullen dezelve aan de bepaalde tolgeregtigheid onderhevig ztjn.
Ten vijfde: dat alle goederen, welke eens ingevoerd geweest en waarvan de tolgeregtigheid voldaan is, bij weder uitvoering aan geene tolheffing zullen onderworpen wezen, mits zulks geschiedende naar de plaatsen, op dit eiland gelegen, dan wel na die, onder de possessie van hel gouvernement alhier sorterende, doch zulks na vreemde plaatsen buiten deze bezittingen plaats hebbende, zal daarvan de bepaalde tolge- rechtigheid geheven worden.
Ten zesde: dat onder de hij de 6^ afdeeling van het 21' artikel der generale pagt-conditiên vermelde Ghinasche, Ja- pansche of andere, in dezelve ongenoemde goederen niet begrepen zijn de van den overwal aangebragt wordende gambir, was, bindrottings en andere goederen, waarvan alleen de enkelde tol tot 8 percent mag geheven worden, maar dat artikel eigenlijk doelende is op alle goederen, welke door de Ghinasche jonken en andere vaartuigen direct van China, Japan, Siam en andere plaatsen alleen te Batavia mogen worden aangebracht.
Ten zevende: dat de bepaalde tolgeregtigheid voortaan alleen op de uitgevoerd wordende rijst tot rd' 5 perkoyang zal geheven worden, zouder dat daarvan bij invoer ergens eenige pagt zal mogen worden gevorderd; en dat voortaan ook onder deze pagt zal worden begrepen depadij, waarvan de pagt mede alleen bij uitvoer tot twee en een halve rd% zilver geld. ter zwaarte van een koljang zal worden geheven en dus twee koijangs aan padij gelijk zullen staan met een koijang rijst; doch zal de recognitie, welke daarvan aan het gouvernement moei betaald worden, wanneer dezelve niet van den Lande is ingekogt, zich uitstrekken tot vijf en dertig rijksdaalders, zilver geld, per koijang, namelijk wanneer dezelve naar den overwal, de eilanden der Baviaan daar alleen speciaal onder begrepen, wordt uitgevoerd; doch zulks van de eene plaats van het eiland Java naar de andere geschiedende,
Digitized by
- H. W. DAENDEL8. goS
zal daarvan in bet gebed geene recognitie aan het gouver- nement betaald worden.
Ten achtste: blijven de conditiên omtrend de amfioen- en madat-kitten evenals in den gepasseerden jaie bepaald, doch zullen de pagleis daarvan geene reclame van tegemoetkoming bij het gouvernement mogen doen, bijaldien hetzelve niet in de gelegenheid mogte gesteld wezen hun de benoodigde hoeveelheid amfioen te kunnen bezorgen, maar zal aan hun de vrijheid worden vergund om, evenals in dezen jare aan den pagter van Samarang is toegestaan, zich zelven van dat heulsap te voorzien, onder zoodanige restrictiên, als daartoe reeds de bepalingen gemaakt zijn.
Ten negende: dat de handel in de op Java gefabriceerd wordende suiker opengesteld zijnde, bij uilvoer van iedere pikol, hetzij poeder-, pot-, kandij- of andere suiker, twee rijksdaalders aan tolgeregtigheid zal betaald worden; doch zal daaronder niet begrepen zijn zoodanige qantiteiten, als de differente suiker-molenaars van de leverantie van het jaar 1808 nog aan den Lande verschuldigd wai^n en waarvan zij den tol volgens in handen hebbende bewijzen reeds aan den Lande betaald hebben; en welke quantiteiten zij dus daarop zonder betaling van eenige impost vrijelijk zullen mogen uitvoeren.
Ten tiende: dat voor de kappas, waarin de handel almede gelijk bevorens is opengesteld, bij uitvoer naar den overwal of elders buiten het eiland Java rd^ 4 per pikol, doch zulks van de eene plaals naar de andere op het eiland Java geschiedende, slechts de helft of rd« 2 per pikol aan tolge- regtigheid zal geheven worden.
Ten elfde: dat van de betaling van alle in- en uitgaande regten bevrijd zullen wezen de tien pangloepoets-prauwen van hunne hoogheden, den Keizer en den Sullhan op Java, respective, welke volgens ouder gewoonte van Sourakarta en Djokjokarla naar den Oosthoek en van daar terug varen.
Ten twaalfde en laatstelijk: zullen van alle in- en uitgaande reglen wezen geeximeerd alle soorten van levendig vee, als
Digitized by
906 1809. H. W. OAENOEL8.
paarden, koebeesten, bofiéls, schapen, bokken, geiten, Tarkens en alle soorten van pluimgediertens, waarvan ni»g bij in- of uitvoer eenige tol zal mogen worden geheven.
Znllende een ieder, die to( het aanslaan van voorschreven pagten mogte genegen wezen, indachtig zijn om volgens het 5* artikel der generale pagt-conditiên de vereischte borgen ten genoegen der daarbij vermelde personen te stdlen.
En opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen pretenderen, zal deze allomme worden gepubliceerd en inde HoUandsche, Chinesche en gewoone inlahdsche talen genifigeerd ter plaatsen, waar men gewoon is puMicatién en affietiên te doen.
Voor het jaar 1810 brachten deze verpachtingen 107,150 rijksdaalders meer op dan voor 1809, hoewel bet met den Oosthoek vereenigde Toeban daaronder niet begrepen was.
In de voorwaarden waren vergeten de sjahlmndarijen van Besoeki en Panaroekan, alsmede 6 in plaats van 64 opium- kitten vermeld, welke fouten door den prefect van den Oosthoek hersteld en vnens handeling op 30 November 1809 door de Regering geapprobeerd werden.
De verpachtingen in het vroegere gouvernement van Java*s N. O. kust brachten op:
voor het jaar 1808 (Gouverneur Engelhard) 21 Ü,9K7: 24 rd* zilver geld,
voor het jaar 1809 (Gouv. Gen. Daendels) K60,71»:-— • zilver geld,
voor het jaar 1810 (Gouv. Gen. Daendels) 724,380:— » zilver geld.
Dp Oosthoek alleen bracht voor 1810 op 288,97K r^ks- daaldcrs of 61,035 rijksdaalders meer dan voor 1809; de verpachtingen van Losari tot Rembang, eveneens voor 1810, 43»,40K rijksdaalders.
30 September. Vetfdaatsing van begraafplaatsen Ie Batavia. Is goedgevonden en verstaan :
Digitized by
- H. W. OAENOELS. 907
Ten eereten : bel Eoropeesche kerkhof, boven de post RQswiJk gelegen, van daar te verleggen en te Yerplaatsen tol even boven Tana-abang, daartoe employeerende zeker stukje land, gelegen tegenover Daahdgl aan den Heerenweg en toebeboorende aan vijf inlanders;
voorts, conform hel verzoek dezer eigenaren, het gedachte stukje grond van hun in ruiling te accepteeren tegen zeker, den Lande toebehoorend stukje grond, PassirPoetie genaamd, nadat beide zullen wezen getaxeerd, ten einde het gouver- nement zooveel toegeeft of ontvangt, ais een van beide dezer stukjes land meer of minder zullen worden gepriseerd;
onder bepaling voorders, dat voortaan op dit kerkhof in geen keldere zal mogen worden begraven, andere dan onder Terplichting om de keldere bij begraving telken reize geheel met aarde aan te vullen;
en dat overigens, de lijken in kuilen begraven wordende, de graven vervolgens met eigen zerken zullen kunnen worden belegd.
Ten tweede: de presente begraafplaatsen der Ghineezen insgelijks te verleggen naar de post de Ketting» met quali- ficatie daartoe voor rekening van den Lande in te koopen een aldaar gelegen stuk grond, toebeboorende aan den gewezen binnen-regent van het hospitaal. Dekker, onder bepaling wijdere, dat het gouvernement in dezen zal moeten worden gein- demneerd door den aCstand tegen betaling .voor ieder graf, in evenredigheid van hetgeen deze grond heeft gekost, doch dat daarentegen aan zoodanige Ghineezen, welke kunnen aan- toonen binnen weinige jaren voor hunne familiên een graf op de oude begraafplaats aangekocht en met vele kosten aan- gelegd te hebben, op het nieuwe terrein gratis een plaats zal worden afgestaan tot hel aanleggen van een nieuw graf.
Ten derden : de begraafplaats voor de Mooren en Arabieren te bepalen aan de Zuidzijde van de Groningergrachl, buiten de Utrechtsche poort, aan de Westzijde van de aldaar gelegen leder-bereiderij ; en daartoe te doen emploijeeren een door den majoor der Mooren en Arabieren, bappa Sach Secli Ala-
Digitized by
908 1809. H. W. DAENDCLS.
bieding, tot dat einde aangeboden, hem in eigendom toebe- hoorend, aldaar gelegen stukje grond ter breedte yan circa 50 en ter lengte van 60 roeden;
met qoalificatie wijders om, conform zyn yerzoek, bet voorschreven erf uit de krijgskas der Mooren tot een bekwame begraafplaats (e doen approprieeren ;
terwijl de oude begraafplaats der Mooren en Arabieren^ als laag blJ den grond en in ongemetzelde kuilen zijnde, niet zal behoeven te worden geapplaneerd ; doch
Ten vierde : met het verleggen van de begraafplaatsen der inlanders of Javanen nog vooreerst te supercederen en bon daartoe door het voorbeeld omtrent de andere begraafplaatsen voor te bereiden, met last aan Schepenen en speciaal aan den president van dat koUegie, de inlandsche kommandanten en hooge priesters op dit voorbeeld wijzende, niets onbeproefd te laten om den inlander door middel van dezelve eene impulsie te geven van het nut en de noodzakelijkheid, welke in deze ver- plaatsing gelegen is, en hun te insinueeren om, tegen dat het verleggen der begraafplaatsen van de Europeêrs, Ghineezen en Mooren zal zijn voltrokken, als bet ware uit eigen be- weging mede tot eene verplaatsing van de inlandsche graven verzoek te doen; en eindelijk.
Ten vijfden : president én Schepenen van Batavia de executie van dit een en ander te demandeeren, met vryheid om zoodanige nader^ bepaalde voordragten te doen, als zij tot de uitvoering dezer bepalingen zullen noodig oordeelen.
Op 26 October 1809 werd ter zake nader besloten: Ten eersten: het land Passer-Poetie alsnu tegen het stuk grond, hetwelk voor het Europeesche kerkhof geprojecteerd is, te verruilen, land om land, ter gemoedkoming van de eigenaren van gemelde stuk grond.
Ten tweede: te accordeeren het voorgedrage verzoek van de Chineezen om het land van den gewezen binnen-regent van het binnen-liospitaal, Dekker, buiten bemoeienisse van den
Digitized by
I80d. H. W. 0ACNDCL6. 90d
lande, Yoor eigen rekening in te koopen tot een yaste be- graafplaats voor de lijken der Ghineezen.
Ten derden: te bepalen, dat de daartoe benoodigde som tot 70000 rijksdaalders hun door de weeskamer alhier zal worden ter leen gegeven tegen den intrest yan 6 percent *s jaars, onder generaal verband der personen van den presenten capitein en oiBcieren, den oud kapitein Tan Japlong en den oud luitenant Lie Tongong, benevens het lid van Boedel- meesteren Gouw Tjouw Sieuw, in solidum.
Ten vierden : te approbeeren de door dezelve kapitein en olficieren der Ghineezen voorgestelde schikking om den kapitein Tang Peengko en de luitenants Lim Tian Seng en Souw Kongko en den oud luitenant Lie Tongong uit hun midden te commiteeren om bet land en de daarop te maken begraaf- plaatsen volgens de van oudsher daaromtrent legende orders en gebruiken te administrecren, met speciale benoeming van den luitenant Lim Tian Seng tol kassier.
Ten vijfden: almede te agreéren de bepalingen, door ge- dachten kapitein Chinees c. s. voorgesteld, dat de geringe en onbemiddelde Ghineezen een stukje grond van 8 voeten breedte en 12 voeten lengte voor een begraafplaats gratis zullen blijven genieten, doch dat degeene, die verkiezen hun graf te laten verbreeden of verlengen, zich onderwerpen zullen aan de ondervolgende betaling voor het fonds ter verevening van het geleend capitaal, te weten:
voor een graf breed 12 en lang 24 voeten rd' 200
» » > 16 » > 32 » * 6S0
» » » » 20 > » 40 » » 1600
en > het grootste graf » 24 » » 48 » » 3600 terwijl ter voorkoming van fraudes en ongeregeldheden het strikt zal zijn geinterdiceerd om twee of meer, naast mal- kanderen leggende, kleine graven te zamen tot een groot graf tü vereenigen, zooals soms wel is gepractiseerd.
Ten zesden: te bepalen, dat op het capüaal van het ge- projecteerde land 'sjaars 5000 rijksdaalders in mindering zal moeten worden afbetaaM^ volgens aanneming van den kapitein
Digitized by VjOOQ IC
Mo Iè09. H. W. DACNDËLè.
en officieren der Ghineezen, en dat na vereyening van het gansche capitaal hetzelve land als een particulier eigendom van alle de alhier remoreerende Ghineezen zal worden ge- coDsidereerd, om te blijven een permanente begraafplaats voor hun en derzelver landgenooten ; en
Ten zevenden: alsnu op het instantig verzoek der Ghi- neezen, met alteratie voor zoover van het besluit dezer regcering van den 50^" September jongstleden, met het ver- plaatsen der graven van hunne naastbestaanden naar het ge- projecteerde land en met het applaneeren dier graven, voor zoovele door het uitsterven der familien niet reeds verlaten zijn, nog vooreerst te supercedeeren, uit aanschouw van de groote somma geld, aan een groot aantal derzelve bekostigd, en de moeielljkheid van de meeste eigenaren om actueel zulke begraafplaatsen op het nieuwe land ten eersten wederom op te bouwen, waartoe zij eershalven wel verpligt zouden wezen ;
doch onder deze bepaling nogtans, dat, om het heilzaam but, met het verleggen der begraafplaatsen in het generaal bedoeld, te bereiken, zy gehouden zullen weien om de presente begraafplaatsen steeds te doen zuiver houden van alle ruigtens, vuiligheid of krengen en van het stilstaand, stinkend water door het wederom in een behoorlijken staat brengen van de afleidingen volgens besluit dezer regeering van den 6^° Julij 1798: item ten eersten zuUen moeten doen vernieuwen de twee bruggen, leggende over de groote rivier bij den Ghineeschen tempel op Goenoeng-Saharie, zoomede bij continuatie in een biuikbaren staat te onderhouden deoweg aldaar, benevens het zoogenaamde Drossers-pad, terwijl ook de boeteiis op het lang boven aarde houden der Ghineesche lijken, bepaald bij besluit dezer tafel van den 13^° September 1805, in volle kragt worden gelaten.
5 October. Wijziging van hel op 51 McMrt 1809 vadge- stelde reglement voor de Cfieribonsche PreangeT'landen.
Op eene missive van de regenten van Limhangang, Soe-
Digitized by VjOOQ IC
18Ö9. a W. OAENOCLè. dil
kapoera en Galoe, sorteerende onder de préfecture der Che- ribonsche Preanger-regentochappen, daarbij aantoonende de moeielijkheid om aan de oppassers van den prefect het bepaalde gelal rijstvelden uit te geven, nadien de inrichtingen daaromtrent geheel alieen ware van die van Java's Noord-Oost- kust en de ingezetenen, die in het bezit van rijstlanden waren, daarop een zeker eigendom verkregen hadden;
is besloten, ingevolge het verzoek van de gemelde regenten en het appui van deii prefect, het twaalfde artikel van het reglement van bestuur voor de Chcribonsche Preanger-regent- schappen in zooverre te altereercn, dat, inslede van de af- zondering van 1 Vs jonk rijstland tot sustentatie van eiken oppasser van den prefect, gemelde oppassei*s door de regenten van Limbangang en Soekapoera in geld en door den regent van Galoe in padie zullen worden onderhouden, gerekend tegen zes rijksdaalders, zilver geld, 'smaands per hoofd; en deze bepaling te doen ingaan sedert de maand November 1808 voor de oppassers, welke van dien tijd af aan reeds dienst gedaan hebben, en voor de overigen van den dag, dat zij zijn aangenomen.
5 October. Voorschrift nopens hel uümodderen der grachten te Batatna.
Is goed gevonden en verslaan de uitmoddering of zuivering der gragten iii de stad, Zuider voorstad en de Cbineesche campong, als ook de wegvoering der daarvan komende stof of spijze, te laten doen door de bewoners of, zoo de ei*ven ledig staan, door de eigenaars der huizen en erven, die langs de gemelde gragten gelegen zi}n, op eigen kosten, ter lengte van een ieders erf en ter breedte van de halve gragt, onder toezicht en directie van de respective wtjkmeesters en onder de nauwste surveillance van president en Schepenen, onder bepaling verder, dat de uitmoddering op dien voet zal moeten zijn geélTec- tueerd onder ultimo van de aanstaande maand November, wanneer door president en Schepenen en corps, zoomede jaarlijks eens en overigens alle, maanden door commissarissen van de
Digitized by
di§ 1809. H. W. OAENOÉLé.
maand, daarvan een accurate schouwing zal moeten worden ge- daan en bij bevinding, dat eenige bewoners of eigenaren nalatig zijn in het volbrengen van deze uitdieping, dezelve daartoe een en twee maal zullen worden aangemaand, doch daarvan geen eflecte ondervonden wordende, de uildieping ter order van president en Schepenen Yoor rekening van de nalatigen zal worden gedaan; gelijker wijs deze uitdieping mede aan Schepenen zal incumbeeren, voor zoover betreft de mondingen der gragten in de openingen onder de wallen of sluizen, mitsgaders plaatsen, waar geen particuliere erven langs de gragten gelegen zijn, gelijk ter zijde van *sLands bocijen, het stadhuisplein, enz.
5 October. Voorziening in rijsigebrek in de Bataviasche ommelanden.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, d^t door de ongewoone droogte van het saisoen, niet allee^.^m yerre de meeste streken van de ommelanden van Bajlavia een volstrekt misgewasch van rijst plaats heeft, ngaiBir ook de aanplanling van aard vruchten, welke was aanbevolen om aan dat gemis te subintreeren, om die zelfde reden niet is geslaagd, waardoor de bewoners van sommige districten zich geheel van voedsel ontbloot vinden;
en overwegende, dat het gouvernement na de opgemelde, te vergeefs beproefde middelen om dil gebrek af te keeren, daarin door'eene assistentie uit hare eigene pakhuizen, voor zover dit met de voorzichtigheid bestaanbaar is, behoort te voorzien tot tegemoetkoming vah de goede ingezetenen en ter weering van alle ontevoorziékie gevolgen, die uit hongers- nood en daaruit te ontstane vertwijfeling zouden kunnen resulteeren ;
is besloten provisioneel en tot weder opzeggens toe, wekelijks, daar onder deze loopende'week begrepen, ter dispositie van den drossaard der BataViasche ommelanden te doen stellen twaalf koijaug rijst otii door hem onder de eigenaren der differente landeryen ^n gemelde ommelanden^ alwaar het
Digitized by VjOOQ IC
180d. H. W. DAENOCLS. 1)15
Toorschreyen gebrek heerscht, Tolgens eene billt|ke repartitie, op de popiilaüe der yersehilleDde districten gegrond en pro rato der grootte van het misgewas, te worden verdeeld, zuUende deze rijst in het graan-magaztjn op een bewijs van hem, drossaard, aan de landeigenaren volgens de daarin uitge- drukte hoeveelheid moeten worden a%eleverd tegen dezelfde betaling in koper geld, als aan andere particulieren, die uit den bepaalden verkoop van rijst door president en Schepenen worden gerieft; met last wijders aan hem, drossaard, om te zorgen en ten strikste te surveilleeren, dat van de gedachte rijst (ot geen ander einde als tot voeding van de ingezetenen in de bedoelde distrieten wordt gebruik gemaakt en daarvan nauwkeurige registers worden gehouden, mitsgaders weekelijks een pertinent rapport aan z^ne excellentie wordtingezonden.
12 October. Ver]ig^mg^ van het kappen en leveren van brandhout uit de Krawang$che bos9chen.
Is goedgevonden en verstaan;
1^ om het kappen en leveren van het brandhout uit de Crauwangsche bosschen, voor zooverre die onder de Bataviasche ommelanden gebooren, onder ultimo December naastkomende voor drie jaren publiek te verpachten, onder zoodanige conditiên en voorwaarden, als noodzakelijk zuUeu zijn om de bosschen zelve in een behoorlijken staat te onderhouden en die met het kappen niet te rnïneeren ;
2^ om bij die verpachting den pachter te verplichten het vadem brandhout van 24 voeten lang, 6 voeten hoog en 2 voeten diep ter plaatse, waar hetzelve zal zijn gekapt, aan de boorden der rivier Tjitarum of aan het zeestrand te verkoopen voor 8 rd% loopende munt, en te zorgen, dat daarvan altijd een genoegzame voorraad aan handen zij;
3* om verder een ieder vrijheid te laten het aldus gekapte brandhout voor eigen rekening af te halen, hetzy lot
rLAIlAT-BOU DIIL ST. ^
Digitized by VjOOQ IC
ldi% I8K». H. W.t)/t£N(Xt«.
consiiiiitte of om hetzelve ie Batavia te verkoopeb, dooh de pr^ daarvan te Batavia uiterlijk te liepalen op rd" ia, loopende munt, de vadem van 18 voeten lang, 6 voeten hoog en 2 voeten diep; en 4^ om voorts tot het onderhouden eener geregelde pdiiie en justitie in het gewezen Crauwangsche district, op Tjawaag Boengien, als het meest geschiktste locaal, leggende lioven alle de onderschcide mondingen van de rivier Tjitanun, ie plaatsen eenen onderscboui, welke tevens en speciaal 7!ol zijn gechargeerd met het opzicht over den houtkap aldaar, alles onder de directe bevelen van den drossaard en mede ondergeschikt aan den naasibijzynden schout
))e vooHv^aafrden der verpachting zijn den 19*^ October 1809 vastgesteld, luidende:
Art. 1. De verpagling zal geschieden voor drie jaren. gei*ekend van 1 Jantjfóiri 1810 lot ultimo December 18l!2, en zal zich extenderen tot de houtbosschen, welke bevorens door den gewezen depattie vèn Üraüwaög dan deïi tegen- woordigen huurder zijn verhuurd geweest.
Art. 2. De pagter zal de bosschen perceels-gewijze moeten kappen en daartoe die plaatsen uitkiezen en bezigen, die het meest volwasschen zijn of hem aangewezen zullen worden.
Art. 3. Bij het kappen zal moeten worden geobserveert, dat de oude en groote hoornen het eerste worden geveld ; dat de boom, die geveld zal worden, bevorens van zyne takken zal moeten worden ontbloot; dat voorts de stammen valn boomen, die weder kunnen uitlopen, twee en een halve voelen bóVen den grond worden gekapt en dat de kap derzelve schirïns worde gedaan, zullende van die boomen, wélkers stammen niet me^r geschikt ztfn om uit Ie schieten, de géheele stam en de wortels moeien worden uitgeroeid.
Art. 4. Na hel kappen van hel hout zollen de stammen der gekapte boomen met aarde moeten worden bedekt, het gekapte hout klein gemaakt en naar de oevers der zee óf rivieren worden gevoerd, opgestapeld en gedroogd.
Digitized by
180d. H. W. OAENO£L6. 915
Art. K. Voorts zullen de bosschen ter plaatse, waar geks^pt is, moeten worden gezuivert en schoongemaakt van de ruigte, heestergewasch en afval en hetzelve ter plaatse, alwaar het gevonden wordt, moeten worden verbrand. '
Art. 6. De uitgekapte en andere ledige of open plaatsen in de bosschen zullen met joqg plantsoen, jonge en goedje stekken of bekwame pitten, na den aart der gronden, moeten worden aangevuld en beplant, het jonge plantsoen behoorlyk worden gadegeslagen en in het generaal alles worden bewerk- stelligd, wat tot bloei en welstand van de bosschen kan strekken.
Art. 7. Wordende wel expresselijk geinterdiceert om op of in de uitgekapte plaatsen of bestekken padljvelden aan te leggen of andere gewasschen te planten, maar integendeel aan- bevolen om de houtbosschen, zooveel mogelyk, uit te breiden en door het daaraan trekken van nieuwe gronden te extenderen.
Art. 8. Deze hóutbosscben gesteld zynde onder de sur- veillance van den drgssaard over de Bataviasche ommelanden, zal de pagter in alles moeten nakomen de orders en bevelep, hem door gemelden drossaard of in z^nen naam door de schouten Ie geven.
Art. 9. De onderschout te Tjawang-boengin, belast zynde met hel onmiddeUjk opzigt over de gemelde bosschen, zal ten minsten vier maaien in het jaar en zoo dikwyis dit hem zal worden gelast of hy dit noodig oordeelt, de gemelde bosschen met den pagter of een door hem daartoe gequalificeerd persoon naauwkeurig inspecteren en toezien, of de pagter in alles aan zyne verplichtingen nopens hel kappen, zuiveren, aanplanten, enz. beantwoord en geëxecuteerd heeft de orders, hem bevorens gegeven, hiervan na volbragle opneem, telken reize, gedetailleerd rapport aan den drossaard inzendende.
Art.' 10. Gemelde onderschout zal den pagler van tyd lot tyd aanwyzen, welke perceelen moeien worden uitgekapt en op welke wyze dit moet geschieden, zullende de pagter deze aanwgzing moeien volgen en by het vellen van zware boomen dezelve in tyds van hunne zwaarste takken ont-
Digitized by
dl6 1809. M. W. ÖAËNOËLÓ.
blooten en beneden aan den stam rondom inkappingen doen om hanne sappen te ontlasten en daardoor het yellen, bewerken en droogen te facUiteren.
Art. 11. De uitgekapte en nieuw aangeplante bestekken of perceelen zullen den vereischlen lijd moeten worden gegev&i om tot behoorlijken wasdom Ie geraken en het kappen ran jong hout ten ernstigste worden tegengegaan, zullende aOe de perceelen geregeld en bij afwisseling worden gekapt.
Art. 12. In gevalle de bosscben te digt bewasschen z^n, zal de pagter ter dier plaatse de jonge boomen, die de groei van andere belemmeren, moeten uitkappeu en daarvan op andere ledige plaatsen op nieuwe aanplant doen.
Art. 13. De afhaal van brandhout op een permissie briefje van den drossaard voor een ieder opengesteld zijnde, zal de pagter zoi^en, dal aan de oevers der zee of van de rivier Tjitarum altijd een genoegzame voorraad van brandhout aan handen is, hetwelk aldaar door den pagter zal moeten worden verkogt en afgeleverd voor agt rijksdaalders, lopende munt, de vadem, lang 24 voeten, hoog 6 voeten en diep 2 voeten.
Art. 1 4. Wanneer het mogt gebeuren, dat er geen voorraad van brandhout ter afhaal aan handen is, zal hierin, ten koste van den pagter, worden voorzien en voor zijne rekening het hout gekapt en aan de oevers afgeleverd worden.
Art. 15. Degeenen, welke brandhout afhalen om hetzelve te verkoopen, zullen daarvoor te Batavia niet meerder mogen eisschen of neemen dan twaalf rijksdaalders, Jopende munt, de vadem, lang 18 voeten, hoog 6 voeten en diep 2 voeten.
Art. 16. Niemand zal buiten voorkennis of permissie in de bosscben hout mogen kappen of in dezelven rondloopen, zullende het den pagter vrijstaan, indien hij in de bosscben inlanders of Chineezen, die daartoe geene bevoegdheid hebben, aantreft, die te apprehenderen en aan den §chout over te leveren, wanneer dezelve na bevind van zaken zullen worden gestraft.
Art. 17. In de bosschen zal geen vee mogen weiden op verbeurte van confiscatie.
Digitized by
1809 H. W, OAENOEL8. 9I7
Art. 18. Het in deze hbsschen gevonden wordende jatie- hout zal buiten de pagt zijn en de pagler zich daarmede niet mogen bemoeien, veel min hetzelve kappen; zullende deswegen nadere schikkingen worden gemaakt.
Art. 19. Hiertegen zal de pagtor met ander werkhout eo bamboesen na welgevallen mogen handelen, zullende echter de groei en welstand daarvan, en vooral der bamboese stoelen, in allen deele moeten in het oog houden en door alle gepaste middelen bevorderen.
Art. 20. Den pagter zal vergund zijn houtskolen te mogen branden en te verkoopen.
Art. 21. Deze pagt alleen heirekking hebbende tot het kappen en leveren van brandhout, met hetgeen wat daartoe behoort, zal de pachter zich hiertoe alleen moeten bepalen, zonder zich met andere zaken, geen betrekking tot zijne pacht hebbende, te mogen bemoeien.
Art. 22. Ht| zal zijne boeijangers billijk en navolgens het met hun getroCTen accoord behandelen en betalen, om dezelven door een tegenovergesteld gedrag niet van zich te verwijderen en daardoor aan zijne verplichtingen in gebreke te blijven.
Art. 25. De pagt zal alle maanden voor de aankomende maand bij den ontvanger-generaal te Batavia vooruit moeten worden betaald in brieven van credit.
Art. 24. Voor zooverre het onder deze pagt gehoorende land en de aldaar wonende inlanders met eenige servituten zijn bezwaard geweest, zullen dezelve in hun geheel blijven.
Art. 25. Wanneer bevonden wordt, dal aan eenigo dezer condiiir^n niet na behooren wordt voldaan, zal de pagter deswegen gemulcteerd of van ztjne pacht ontzet worden en bovendien gehouden zijn te betalen de schade, door zijn verzuim of slechte directie geleden.
Zullende de pachter wijders bij het aanslaan der pacht ten genode van het gouvernement twee borgen moeten stellen, die zich voor de nakoming dezer conditiên voor den pagter verbinden.
Digitized by VjOOQ IC
918 lÖOÖ, H. W. DAENOELS.
Op den 26^ October 1809 is goedgevondeo *de scheiding van het gedeelte van het gewezen r^entschap Grawang, hetwelk aan de Bataviasche ommelanden, en van het gedeelte, hetwelk aan het regentschap Sumadang is gevoegd, te bepalen door den weg, loopende van het Noorder zeeslrand omtrent regt Zuiden, beoosten de kampongs Piesang, Tjiboaija, Belang en Sawa tot aan de rivier Tjitarnm".
12 October. Bedreiging met de straffe des doods van alwie a^ zoude nemen bij mwissding van koper geld tegen credil-brieven.
In den Oosthoek stelden de inlanders prijs op het bezit van duiten, ten gevolge waarvan deze muntsoort 15 pet. agio haalde bij inwisseling tegen zilver geld.
Zie ook 19 September 1809.
14 October. Nadere toelichting tot deti lusi^ gegemn op 14 September 1809, tot het opgeven vem gdd van nitlandigen.
Nademaal ons is te voren gekomen, dat bij eenige execu- teuren, curatoren en andere last hebbende personen, welke boedels of gelden, behorende aan uitlandige personen, beheren, twljirelingen ontstaan zijn, in hoeverre zij gehouden moglen wezen tot en begrepen kunnen worden onder de bij onze publicatie van den 14«" September jongstleden en de vroegere van den 25®° Junij en 26*° Jullj 1808 gerequireerde opgaven van gevolroagtigdens ; en hieruit vermoedende, dat door som- migen van dezelve hieraan niet zal zijn voldaan, zoo is het, dat wij op heden in Rade van Indi^ besloten hebben alle executeuren, curatoren en verdere last hebbende personen, die zich in het boven aangehaalde geval bevinden, als nog op te roepen om in den geest onzer opgemelde publicatie van den 1V° September laatstleden opgave te doen van de contante speciën en het papiere geld, 't welk zij qualitate qua onder hunne administratie hebben, en wat daarvan ledig ligt en belegt of uitgezet is;
Digitized by VjOOQ IC
1809 H. W. OAENOEte. S^lS^
zljude ten zelveu dage almede in Rade vau ludi^n be,8lot^i^ de gedagte executeuren, curatoren en verdere lasl hebbende personen, zoomde de gevolmagligdens, executeur^ en cura- toren, die reeds aan de jongst gerequireerde opgaven hebben voldaan, te gelasten, zooals geschiedt bij dezen, nader in scriplis op te geven, hoeveel zij van de dpor hun uitgezette c^pitalen op hypothe^ dan wel op simpele obligatie hebb^it beleend» onder verzekering teffens aan de gepaeeute tot dei> zelver geruststelling, dat, bij aldien den Lapdq in het geval niogt komen om over die gelden te wUf^n dispon^jpen, zlJ zich daarin bepalen zal tot de op hypotheek uitgezette capitalen en zal doen zorgen, dat de eigenaren van zoodanige kypotheeken dezelfde sommen, welke zij daarop in leening mogten hebben opgenomen, van het coUegie van Weesmeesteren te Batavia zullen kunnen obtineren, daar het te onderstellen is, dat de fondsen van de op hypotheek uitgezette capitalen naamwaardig genoeg zijn zullen om de opeisching der beleende gelden op simpele obligatien te kunnen menageren;
terwijl wij wijders nog goedgevonden hebben de gevol- magtigdens, executeuren en andere personen, die boedels of gelden van uitlandige personen beheren, te gelasten, zooals dezelve daartoe worden gelast bij dezen, om over de gelden, die zij als onuitgezet of ledig liggende hebben opgegeven of nog mochten opgeven, lot weder opzeggens toe niet te be- schikken, voor zooverre het zilver geld reguardeerd en ten aanzien van het papiere geld niet anders dan onder zoodanige precaulien, dat het gouvernement, in gevalle van benoodigt- heid, daarover bikinen een a twee maanden, na voorafgaande aanzegging, zal kunnen disponeren;
wordende lot het indienen der voorschreven opgaven een nieuw termijn gesteld van veerlien dagen, gerekend van- de afkondiging dezes, onder informatie, dat hiertoe ten huize van den heere llaad-ordinair van Indie, mr. W. van Hoesen, des Maandags, Üinstlags, Woensdags, Vrijdags en Zaterdags, des morgens vau 8 tot 10 uren, door onze, bij gedagte publicatie van den 14'" Sentember jongstleden et) nu nader
Digitized by
9S0 1^0^- H. W. OAENDELS.
benoemde commissie zal wordeD gevaceerd en dat deze opgaYeti in het bier voren bepaald termijn zullen worden ontvangen op Java's Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam door de pre- fecten en te Souracarta en Djocjocarta door de ministers aldaar.
En opdat niemand hiervan onwelenbeid zoude kunnen voor- wenden, zal dezen, zoo te Batavia, als op Java's Noord-Oostkust,^ Cheribon en Bantam, worden gepubliceeri en geaflBgeert ter plaatse gebruikelijk.
Zie ook 5/9 Louwmaand en 24 Hooimaand 1810.
14 October. Regeling der traciementenvandeofficierem^ efiiz. der koninklijke en koloniale marine.
Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende de irreguliere wyze van betaling der tracte- menten aan de koninklijke en koloniale zee-ofiBcieren, alsmede aan de verdere equipage in dienst van deze kolonie, heeft besloten :
1^ dat de koninklijke zee-oiBcieren, dewelke op koloniale schepen of vaartuigen hunnen dienst presteeren dan wel in eenige commissie in deze kolonie geèmplotjeerd worden en niet tot de rolie van eenig Europeesch schip behooren, genieten zullen hetzelfde tractement als de officieren van de armee, waarmede zij in rang gelijk staan; dan daar bij de marine de benaming van kapitein niet gevonden wordt, maar de opper-luileuant dadelijk op den luite- nant-kolonel is volgende, de officier, met dezen rang be- kleed, het tractement zal genieten van kapitein by de infanterie en eindelijk de extra-ordiuair-luitenants ter zee, zoomede de kadets van de eerste klasse volgens de oude verdeeling en de kadets, die bereeds hun examen als lui- tenant hebben afgelegd, dewelke zich thans nog in deze kolonie bevinden en als luitenants dienst doen, het trac- tement als luitenant-effectief zullen ontvangen;
dat het tractement voor de kadets van de tweede en derde klasse op 20 rd' 'smaands zal zijn bepaald;
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DAENDEL8.
m
5«
en dal yan de rhirargyns, aan boord dienst doende, ge- lijkstandig met de chirurgijns bij de armee, geêvenredigd na de klassen, waarin z^ geplaatst liJn; dat, het corps koloniale zeeofficieren 9isaog niet georga- niseerd en dus onder hunne vorige benamingen van ka- pitein, kapitein-luitenant, luitenant en sous-luitenant steeds bekend zijnde, hunne tractementen provisioneel zullen ge- nieten, evenredig aan den rang, dien zij ten opzichte van de armee bekleeden, als:
een kapitein van de 1*^ klasse dat van luitenant-kolonel. » » » » 4« » • » kapitein,
^* kapitein-luitenant » » 1*"" luitenant,
luitenant » » »
terwijl een sous-luitenant, hoewel rang hebbende naast den jongsten luitenant by de armee, zal genieten 45 rd' en de kadets^ evenals die van de koninklyke marine, 20 rd* 'smaands;
dat de tafelgelden zullen blijven, zooals die bij besluit van den 9^ April 1808 zijn bepaakl, met deze uitzon- dering, dat de commandeerende officier van gewapende vaartuigen, dewelke langs de kusten van Java kruizen of op de onderscheiden reeden gestationeerd zijn, niet meer zullen genieten dan drie rijksdaalders daags, zullende het volle tafelgeld alleen gevalideerd worden voor de reizen naar de groote Oost ofte eenige andere reizen dan wel kruisposten buiten het eiland Java; dat de maand-gagien voor de verdere qualiteiten zullen bepaald zijn, als volgt:
schippers a rd*
konstapel-majors
konstapels
opper-stuurlieden . . tweede stuurlieden, derde >
vierde »
stuurmans-leerling .
40, zilver, 's maands, 2K, »
15, •
40, •
30, »
28, .
10,
Digitized by
9W
- H. W. OAENOEtS.
5^
iMiolsmas è rih 3S, zilyer, 's maands,
bootsmaDs-maat » » 16,
schieman » • W,
schiemans-maai » • 15,
provoosten • • IS,
opper-timmerman » > 40,
twreede timmerinaii • » SS,
derde » » » IS^
eerste kuiper » » 15,
tweede » » » 12,
eerste smit » • 15,
tweede » » » 12,
opper-zeilmaker • • 2H,
tweede zeilmaker » > SO,
scheeps-koks > > 20,
koks^maat » » 10,
bottelier • » 20,
botteliers-maat » » 10,
kwartiermeester • » 13,
matrozen der V^ klasse... • » 9, • 2« • . . • • 7, » » 3® »....»» 5,
en dat de tractemenlen van de officieren, kadets en chirurgijns zullen betaald warden in dezelfde munl-speciên, als aan de officieren van de armee geschied in de divisie, waaronder zij behooren, zonder onderscheid, of zij deze tractementen onder een andere divisie ontvangen.
Op 19 November 1809 is hierin deze veraideripg gebracht, dal de tractementen van de opper-luitenants bij de konink* lijke marine en van de kapiteins 2** klasse bij de koloniale marine bepaald werden op 250 rijksdaalders 'smaands; en op 16 Wljnmaaiid 1810, dat de blokmakers 20 rijksdaalders, zilver geld, 's maands zouden genieten.
Zie ook 1 Oogstmaand en 25 Wintermaand 1810.
Digitized by
180e. H. W. OAENOEL8. 9^5
15 October. Reglement voer de generak secretarie.
Art. 1. De werkzaamheden zullen wezen verdeeld tusscheit een commies en drie gezwore klerken.
Art. 2. De commies zal, onder de sunreillance van den griffier, speciaal gechargeerd zijn met de generale expeditie, zoowel voor het eiland Java, als voor alle de baiten-kantoren in Indien.
Art. 3. Hy ontvangt uit banden van den griffier alle minuut-besluiten, aanschrijvingen, orders, enz. en geeft daaraan een prompte expeditie. H|j houdt daarin zoodanige directie, dat zaken, die het meest presseeren, voor andere, die minder spoed vereischen, worden geéxpedieerd en vraagt in geval van twijfeling daarover het gevoelen van den griffier.
Art. 4. Hij zorgt, dat de aanschrijvingen en besluiten, zoo circulaire, als andere, voor de prefectures en kantoren, buiten bet eiland Java gelegen, werwaards niet altijd direct gelegenheid ter verzending is, dien onverminderd, zoo kort mogelijk, nadat hij dezelve heeft ontvangen, in duplo of triplo worden vervaardigd, geteekend en weggelegd of naar den Oosthoek of andere plaatsen ter verdere expedtie afgezonden ten einde bij eerst opkomende occasie altijd ten eersten geéxpedieerd te kunnen worden.
Art. 5. Hij houdt van alle brieven en papieren, zonder uitzondering, die verzonden en geéxpedieerd worden, een ac- curaat register.
Art. 6. Hij let ten nauwsten op het collationeeren der papieren, daartoe gebruikende zoodanige der suppoosten, als voor de collatie de meeste geschiktheid hebben. Hij excuseert echter daarvan, zooveel mogelijk, den gezworen klerk, welke bier onder met het houden van den index zal worden gechargeerd.
Art. 7. Hij heeft wijders het generaal toezicht over al bet werk van de secretarie en doet van den voortgang van hel vaste werk elke week schriftelijk rapport aan den griffier, met aantooning van de vorderingen, daarmede in de al^ge- loopen week gemaakt.
Digitized by VjOOQ IC
924 1809. H. W. DA£ND£Lg.
Art. 8. Aan den eersten gezworen klerk zal zijn opgedragen het forineeren van den index of bet alphabetiscli-register op de werkzaamheden van zijne excellentie en zorgt, dat dezelve met jden dag wordt effen gehouden.
Art. 9. Dezelve brengt en houdt de archieven van de griffier onder een accuraat generaal register en beantwoord alle requisiten van papieren, welke door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, de secretarissen gene- raal, den griffier of andere daartoe gequalificeerde personen gedaan worden.
Art. 10. Hij zal trachten het achterstallige aan den index, zoo spoedig mogelijk, effen te maken en zal gedurende den tyd, dat hij hieraan werkzaam is, zooveel mogdijk, geêxcuseerd zijn van alle andere werkzaamheden.
Art. 11. De tweede gezworen klerk zal wezen gechargeerd met het inbinden en, zooveel noodig, registreeren van alle afgaande papieren.
Art. 12. De derde gezworen klerk is gechargeerd met het inbinden on registreeren van alle aankomende papieren.
Art 15. De tweede en derde gezworen klerken prestoeren zich tot de collatie of andere, spoed vereischendc werkzaam- heden, waartoe de commies hen zal requireeren.
18 October. Kcnnisgnve^ dal voor wachl-prauiten geene gelden meer zonden worden toegestaan.
Bij circulaire werd aan de hoofden van gewestelijk bestuur op Java (behalve Bantam) medegedeeld, dat het aanhouden van dergelijke prauwen in strijd was met de op V September 1808 vastgestelde organisatie van Java's N. O. kust en met die van Gheribon.
19 October. Voorschrift nopens verslrekhingen ter leen uit *s Lands magazijn.
Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat voortaan ge^n ammunitie of andere goederen, aan wie het ook zoude mogen
Digitized by VjOOQIC
180d. H. W. 0AËN0ËL8. di){
wezen, uit 'g Lands magazijn ter leen zullen worden argestaan, tenzij om bondige redenen en in dat geval niet anders dan onder behoorlijke cautie de restiluendo ten einde daardoor te eviteeren de verliezen, welke den Lande daarbij aqders ▼eel malen komt te lijden.
19 Oclobcr. Verpachfing van den nnzaatn^ m den
uilvoer van zout ie Pakis en van de opium-ldl aldaar.
- CONDITIËN, navolgens welke door de administrateurs-generaal ,
ten overstaan van den drossaard over de Bataviasche
ommelanden^ op den 15<^" Novemifer 1809, des moT'
getis lefi 9 uren, in het stads heeren logement pxdüiek
zal worden verpagt de pagt op de inzaam en
uilvoer van het zout te Pak/des, nevens hel houden
van een amfioen-kit aldaar , sorterende onder de
ommelanden van Batavia.
Art. 1. De verpagting zal geschieden voor drie jaren, ge- rekend van 1 JanuariJ 1810 tot ultimo December 1812.
Art. 2. De handel in zout en de afhaal van dien van Pakkies voor ieder opengesteld zijnde op een permissie-briefje van den drossaard, zal de pagler dit in geenen deele mogen belemmeren, maar de in- en opgezetenen aldaar volkomen vrijheid laten om hun zoul te verkoopen aan diegeenen, welke zij zullen verkiezen, zonder hun te verplichten dit aan hem, pagter, of de zijnen Ie moeten leveren.
Art. 3. De pagter zal verantwoordelijk zijn, dat geen zout, noch eene meerdere quantileit van hetzelve worde uitge- voerd, dan door den drossaard schriftelijk is gepermitteerd, om hierdoor allen ongeoorloofden handel tegen te gaan.
Art. 4. Bij den inzaam van het zout zal de pagter van de in- en opgezetenen mogen heffen een vijftiende van het ingezamelde zout in natura of van iedere koljang zout van 240 gantings voor pagt zestien gantings.
Art. 5. Hier boven zal de pagter bij den uitvoer van de koo^iers nog mogen heffen een tiende van het uitgevoerd
Digitized by VjOOQ IC
$i6 1806. H. W. OAfiNOÊLé.
wordende zout, mede in natura, of van iedere koijang zoal van ^0 ganlings voor nitgaande rechten vier en tvrintig gantings.
AK. 6. Het zout zal moeten voorden in- en uitgemeten met gewoone gantings, die op Batavia geëikt zullen zijn, en zal het zout niet in de ganting mogen worden gestampt of gedrukt, noch die maat opgehoogt, maar in de ganting worden geworpen en gelijk met den rand moeten worden afgestreeken.
Art. 7. De pagler zal voorts, onder wat benaming ook, niets meer van de in- en opgezetenen mogen vorderen, dan hem bij art. 4 is geaccordeert.
Art. 8. De pagter, noch iemand anders, zal de inlanders eenige voorschieting in gelde op het aanstaande gewas, onder wat benaming of pretext ook, mogen doen, sub poene van nulliteit.
Art. 9. Hij zal na den regentijd de inlanders aanmoedigen om hunne zout-pannen, zoo spoedig doenlijk, te bewerken om in tljds met bet prepareren van zout een aanvang te kunnen maken, en by onwilligheid hiervan kennis geven aan den drossaard.
Art. 10. De pagter zal de in- en opgezetenen moeten aanmoedigen om op daartoe geschikte plimtsen nieuwe zout- pannen aan te leggen en de leverantie van zout hierdoor en door andere gepaste middelen moeten bevoordeelen en doen vermeerderen.
Art. 11. De pagter zal nopens de bij hem in pagt zijnde amfiocn-kit zich gedragen na de Bataviasche pagt-conditiên en de bepalingen, deswegen gemaakt, en omtrent dezelve van die prerogaliven jouisseren, als aan de bazaars zijn ver- gund, zonder iels meer te mogen vorderen of eischen.
Art. 12. Het terrein voor den pagter, zijne wooning, op- stallen, amfioen-kit, enz. zal blijven, zooals hetzelve thans is, en niet mogen worden uitgebreid.
Art. 13. De pagt zal alle maanden voor de aankomende maand bij den ontvanger^eneraal te Batavia vooruit moeten worden betaald in brieven van crediet.
Digitized by
1606 H. W. DAENDEL6. 9^1
Art. 14. Voor zooT^re de onder Pakkies gebooroDde en aldaar woonende inlanders met eenige servituten z^ be- zwaard geweest, sullen dezelve in hun geheel blijven.
Art. 15. Wanneer bevonden wordt, dat aan eenige dezer condiliën niet na behooren wordt voldaan, zal de.pagter deswegen gemuloteerd of van zijne pagt ontzet worden.
Art. 16. Zullende de pagler w^ra by bet aanslaan der pagt ten genoegen van hel gouvernement Iwee borgen moeten «tellen, die zich voor de naarkooming dezer üonditiên voor den pagter verbindc».
19 October. VerpaclUing van zes opium-kUlen langs de Tji-taroem.
CONÖITIÉN, navolgens welke door de adniinis/raleurs-gefieradl, ten overslaan van den drossaard over dè Batavtdsche ommelanden^ op den 1)^^ November 1809, des mor- gens ten 9 uren f in hel slads heeren logement, publiek gal tvorden verpagl hel houden van zes am/ioen' kiUem, geUgen aan de riviei' TJi^iarum, welke be- varmis onder het regenlsehap Crauwang hebben gehêorl en thans lot de ommelanden van Batavia zijn gevoegd.
Art. 1. De genoemde amfioen-kitten zijn: Sinkel, Kadaun, Moara-Biatjang, de Troessan, Moara-Gembong en Batoe-Jaija, alle welke in eens verpagt worden voor een jaar of van 1 Januarij tot ultimo December 18 10.
Art. i. De pagter dezer amfioen-kilten zal zich moeien gedragen na de Bataviasche pagt-condiliën en de bepalingen, deswegen gemaakt; zullende hij nopens deze amfioen-kitten van dezelve prerogaliven jouisseren, als aan de bazaars zijn 'vergund, zonder iels meer te mogen vorderen of eischen.
Art. 3. Het terrein by iedere amiioen-kit zal bUjven, zooals ketzehre thans is, en niet mogen worden uitgebreid.
Art. 4. De pagter zal de onderscheiden amfioen-kittcii wel in het bijzonder mogen verhuuren, doch alleen voor de
Digitized by
pagl aanspreekelyk zljo en in alle gevallen voor de huurders moeten ca veren.
Art. 5. De pagt zal alle maanden voor de aankomende maand hy den ontvanger-generaal te Batavia vooruit moeten worden betaald in brieven van erudiet.
Art. 6. Zullende deze pagt subject bltjven met die ser- vituten, als met welke dezelve tot dusverre mogte zyn bezwaard geweest.
Art. 7. Wanneer bevonden wordt, dat aan eenige dezer condilién niet na behooren wordt voldaan, zal de pagter deswegens gemulcleerd of van zyne pagt ontzet worden.
Art. 8. Zullende de pagter wyders by het aanslaan der pagt, ten genoegen van het gouvernement, twee borgen moeten stellen, die zich voor de nakoming dezer conditièn voor den pagter verbinden.
19 October. Regeling der werkzaamheden vandenander^ schout te Tjabang»boengin.
Is goedgevonden en verstaan hem, boven zyne gewone werkzaamheden, op te dragen het speciaal opzicht over het kappen en leveren van brandhout, item alles, wat tot den bloei en welstand van de houtbosschen kan strekken, zoo- mede het speciaal opzicht over het prepareereu en afleveren van het zout Ie Pakkies volgens de daarvan gemaakte be- palingen, de pachters stipteUjk houdende aan de conditièn, op welke die beide domeinen zullen worden verpacht; en hem, uilhoofde van die meerdere werkzaamheden, toe te leggen een maandgeld van rd> 75.
19 October. Intrekking van het tractement, enz. van den Directeur-generaal.
Is goedgevonden in te trekken het tegenwoordige trac- tement, 't welk de heer directeur-generaal nog geniet als Raad van Indien, daar, niet alleen het tractement van den directeur-generaal by de nieuwe instructie is bepaald, maar
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL6. 919
dat ran Raad ?aD ladiön behoord te Tenrallen als een nood- lakelljk gevolg der instructie voor Gouverneur Generaal en Raden, volgens welke de directeur-generaal geen Raad van Indiê is.
19 October. Vermindering der vendthonkosten mei ^/^ pet.
Vermits de afschaffing bij de nieuwe instructie van de generale directie van het Vs percent van het verkoops be- dragen der verkocht wordende koopmanschappen en producten, 't welk de ambtenaren van de generale directie tol hiertoe plegen te genielen tot augmenlatie van hunne vaste inkom- sten, is goedgevonden en verstaan hel gemelde Va percent voor- taan niet meer tot laste van de koopers Ie doen declareeren.
19 October. Eed-formulieren voor den Aivocaat' fiscaal van Indiè en voor den griffier van den Hoogen Raad van justitie. Deze formulieren zijn wel vermeld gevonden, maar niet aangetroffen.
19 October. Regeling der sommen^ te voldoen aan het Chineesche-hospilaal te Batavia door Chineesche offi* eieren aldaar bij hunne benoeming als zoodanig.
Is besloten tot ondersteuning en onderhoud van het Chi- nees hospitaal alhier te bepalen, gelijk bij dezen bepaald word, dat voortaan, bij de aanstelling van Chineesche officieren, aan het voornoemd hospitaal in eens zal worden betaald in pa- pieren van crediel de navolgende bepaalde, sommen gelds, als:
door een kapitein der Chineezen ... 10000 rd'.
* oud-kapilein der Chineezen 6000 »
« « luitenant » » 3000 »
» » oud-luitenanl » * 2000 »
Volgens Daendels, Staat enz., bladz. üti, betaalden vroeger de
Digitized by ^
930
180d. H. W OAENDEL8.
l^piteing^Cbiaew aan Gouvernears-Gieiieraal, gottvernaurs en resideiiten lot 100«000 ryksdaalders, in den vorm yan ge- ichepkan,
Zie ook 6/10 Lentemaand 1810 en 15 JuUj 1811.
19 October. Reglement op de afschrijving van onder • wichten en minderheden of spiUage.
Art. 1. Alle minwigten zullen, als hieronder bij art. 11
aangewezen is, worden vergoed door den incumberende,
terwijl de overwigten en de mindere dan de hiernavolgende
bepaalde te vallen spillagien ten bate van den Lande moeten
komen; wordende op dien voet aan de scheeps-overheden voor den vervolge tot spillagie gepermitteerd:
aluin 3 zegge dine percent,
boter 5 » vijf »
cadjang 100 ft van ieder coijang,
camphur Japans 3 zegge drie percent,
caneel, zie specerijen,
cardemon 2 » twee »
catoen 2 » » »
caijer 5 » drie »
coffijboonen 2 » twee »
Cheribonsche 2 'ük: van ieder picol van 1 30 fi,
dranken in bottels of flessen 2 zegge twee percent,
» » vaatwerk 6 » zes »
foeUj, zie specerijen garioffel nagelen, zie spece- rijen,
gommen 3 » drie percent,
hajrpuis, inlandsch, los ont- vangen wordende 10 » tien »
id^m in zakken 6 » zes »
harpuis, Europiscb 6 * zes >
koper, bij aanbreng uit Japan, hot kistje van 121 Vs ft te
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DACNOeLS.
9S1
verantwoorden tegen 120
S, dus 1 Vs ^ van ieder kistje, waanran
1 S voor de scheeps^ver- heden en ^/^ 8 voor de ad- ministrateurs te rekeiMfi. nagelen, zie specerijen, noten muscaaten, zie spec^
rijen,
ollj 8
peper • 2
van Palenbang en Ban-
jermassing 4
pik 4
poetjoek 5
radix china S
rijst 100
salpeter 6
sappanhout 2
slootpbaten 1 '/j
zegge aebt percent, » twee »
» vier •
» vier »
» drie »
■ twee » S van ieder coijang, zegge zes percent.
» twee »
» een en een half per-
cent, specerijen in zoort, namelijk nagelen, nooten en foellj, hiervan mag bij tekori bevinding maar een percent afgeschreven en het overige moet, op de buiten-kantoren voorvallende, de scheeps-overheden op reekening gesteld worden, tot nader dispositie van deze regering,
spek
spijkers
staal
suiker, poeder of candlj.
tammerinde
theer
tin
ideesch
was
ijzer
5 zegge vijf percent, 1 • een 1 «een
3 > drie
4 » vier 8 > agt
^3 • een agste percent, K zegge vijf percent, 3 » drie » 1 Vs » een en een half per cent.
Digitized by
933 1809. H. W. ÜAËNOËL6.
lout 10 zegge tien percent,
zwavd 5 » vijf »
Art. 3. Bij oTerbreng van het eene kantoor naar het andere onder dezelve préfecture of commandemenl dan wel naar een nabij gelegen kantoor of vrel van deze hoofdplaaise tot Sourabaija zal maar een derde van de vorenstaande onderwigten of spillagie worden gevalideerd.
Art. 3. De bediendens op de buiten-kantoren zullen deze bepaling niet mogen te boven gaan, schoon de meerdere spillagie door ongewone toevallen zonder schuld en plicht- verzuim der overheden mogte veroorzaakt wezen, maar dezelve, met hetgeen zij tot hun verschooning kunnen inbrengen, aan deze Regering overwijzen en intusschen hun rekening met zoodanig meerder minwigt of spillagie belasten.
Art. 4. In de verantwoording der ladingen zullen de ka- piteins of gezagvoerders voor twee derde en de op hun volgende of eersle officier voor een derde aanspreekelgk zijn.
Art. 5. Bij te min bevinding van equipage-goederen of houtwerken zullen deze artikelen met twee kapitalen advana en de anderen met 50 percento boven bet uitkoops kostende vergoed worden.
Art. 6. Onbekwame of versletene gereedschappen, hoe ook genaamd, moeten zonder de minste spillagie vei*antwoord of vergoed worden, ten ware met voldoende bewijzen aangetoond wordt, dat daarvan buiten des incumberendes toedoen of door zijn nalatigheid iels is te zoek geraakt.
Art. 7. Wanneer eenig bederf door gebrek aan vooi*zorge of toezicht veroorzaakt wordt, zal de des incuniherende het bedragen dier goederen met een kapitaal advans of 50 percento boven de uitkoops waarde moeten vergoeden.
Art. 8. Bedorven provisien zullen niet dan op speciale last dezer Regering afgeschreven worden.
Art. 9. Voorts zullen aan de administrateui*8 en pakhuis- meesters, zoo hier, als op de buiten-kantoren, de volgende spiila- gien en ondervngten, invoege bij artikel 1 bepaald is, worden gevalideerd, als:
Digitized by
H. W. 0AEN0EL8.
955
Op parthijen, binnen hel
jaar uilgeleverd of
afgescheepL
Op parthyen, over het jaar gelegen hebbende.
aluin
boler
cadjang
camphur Japans.. .
canlemom
capok
catoen
caijer
coflyboonen
dranken, olij en ver- dere natte waaren, die in bottels of flessen ontvangen worden, enz
idem, welke op fus- ten ontvangen wor- den
dinding
gommen en gorolak
harpuis
koper Japans t
peper, ongebarpte . , • geharpte
pik en dammer Na-
nilhas
poetjoek
radix China
rijst
2 5 3 1
1 4 1
zcpge twee percent, vijf drie een
vier een
iwee • i 3 een op 125 1£. 2
twee percenl.
. 3 zegge drie percent,
|5 • vijf 3 • drie • IVs * een en een half
I percent,
' 2 • twee percent.
l5 • vyf
|2 . twee drie twee op 125 ft
• percent.
vier vyf twee vier een vyfde
• op 125 e.
een half op 125 «,
a
drie zes
twee een• een vijfde
4 zegge vier percent. 5
2 • twee » 3
2 . • • 3
100 të op ieder coyang. 2
i
salpeter
sappanhont . . . slootplaaten . . . spek. gezoute. spijkers
2 zegf^e twee percent. 3
1 . een • 2
2 • twee » ; 3
5 • vijf • 5 * 1 -een • ! 1 Vi
vyf
drie >
• • •
• twee » boven de gevalideerde 100 £ op ieder coijang, zegge drie percent,
» twee drie
• vijf
een en een half percent.
Digitized by
9S4
- H. W. 0AENDEL8.
Op parthyeo, binneo het
jaar uilgeleverd of
afgescheept
Op parlhyen, over hel jaar gelegen hebbende.
staal
suiker» poeder en
candy
tammerinde
thear
tin
yerwstoflen
vleesch» gexoaten . .
WM
zeep
zout
zout spek
zout yleesch
zward
1
zegge een percent.
l'/i zegge <>en en een half
percent.
twee >
2
twee percent.
drie
4
vier
vier
5
yyf
V.
• een agsle •
'/.
eenagste
een
1
een '
. Tyf .
5
» vyf
,
twee
3
drie
1 a •
2
twee
. Tyf .
5
vyf
t • s
5
» •
1 •
5
• ■ 1
;
drie •11- •-
6
J
..*
Art. 10. Alle deze spillagien en onder wigten zullen niet eerder mogen worden afgeschre?en, dan wanneer de gebeele hoe?eelbeid, die op eenmaal is aangebragt, zal afgeleverd zijn of wel dat de boeken gesloten worden; en zal, wanneer de bevonden spillagie de bepaling te boven gaat, daarvan geen afschrijving geschieden buiten qualificatie van deze Re- gering, zonder welke ook geen bij dit reglement niet ge- permitteerde minderheden zullen kunnen afgeschreven, nog hoegenaamd eenige verandering of overschrijvinge in de ad- ministratie-boeken gedaan worden.
Art. 11. In gevalle er meer dan de gepermitteerde spillagie te min bevonden is, zullen de incumberende administrateurs of pakhuismeesters boven de bepaling of vergoeding, bij art 5 en 7 vastgesteld, na exigentie van zaken gestraft worden.
Terwijl bij tekortkomst van graanen de vergoeding met 50 percento boven de marktprijs zal moeten geschieden.
Art. % Bij het openen der kisten, sockels, baaien of zakken met specerijen zullen door den directeur-generaal te benoemen, afwisselende gecommitteerdens tegenwoordig
Digitized by
- H. W. OACNDCL8. 93»
zf|n^ welke het wegens hmine Terrichting uit te brengen bericht, des gevergd, met eede moeten staven.
Art, 13. In^lver voege zal bij het garbuleren der noten- muscaaten worden gehandeld.
Art. 14. In den aanstaande zullen de administrateurs en pakhuismeesters alle kasten, baaien, sockeb« baltjs, enz., welkers inhouden zij niet zuiver kunnen ontvangen, zeer nauwkeurig bruto moeien wegen, zoodanig opslaan en daarvan nette weeg-lijslen houden om by de aflevering or afscheping voor rekening van den Lande, wanneer alles weder eerst bruto zal moeten worden gewoogen en insgelyk opgeschreven, te kunnen dienen ter hunner verantwoording, terwijl zy bij ontvangst van kasten, baaien, etc, welke niet wel zijn ge- conditioneerd or daar het bruto gewigt eenigzins aanmerkelyk verschild, verpligt zyn dadeUjk, zonder dezelve alvorens te bergen, rapport te maken aan den hoofd-administrateur van het departement van Batavia.
Art. 15. De administrateurs en pakhuismeeslers zullen in den vervolge de manufacturen en andere goederen, welke voor rekening van den Lande in kasten of anders afgepakt en alzoo verzonden worden, ten nauwkeurigste ter hunner verantwoording bruto doen weegen en die kasten, pakken of anders, behoorUjk genommeerd zynde, met dit gewigt bescbrgven.
Art. 16. Ook zullen de administrateurs en pakhuismeesters van het geborgene in en afscheep uit ieder pakhuis, lombong of andere bergpkiats afzonderlyk aantekening moeten houden en by ledig vallen derzelve den hoofd-administrateur voor- noemd kennis geven.
Art. 17. Ook zullen de administrateurs en pakhuismeesters moeten verantwoorden alle fusten, kasten, kisten, baaien, sockels, zakken en alles, wat tot afpakking en emballage^ geUjk tot berging van dranken, enz. gediend beeft en alzoo in de pakhuisen gekomen is.
Art 18. Eindelyk worden de respective administrateurs en pakhuismeeslers verantwoordeUjk gesteld voor alle ver-
Digitized by
936 1809. H. W. OAENDEL8.
riditingen in de hun aanbetrouwde administratieo en voorts in kragt gelaten de verder daaromtrent en suceessive ge- stdde orders op de huishouding derzelve, als of die bij dit reglement waren bepaald, voor zooverre deze daartegen niet aanloopende zQn. Zie ook S Lentemaand 1811.
19 October. In^rudie voor den Directeur^generaal van 'sKomngs finantiên en domeinen in Azië.
Art. 1. De directeur*generaal is belast met de generale directie over alle zaken, zijn vak betreffende, en moet speciaal het opper-toezicht houden over de finautien en de administratien onder het ressort van Zijne Majesteits bezittingen in Indien.
Zijn rang is bepaald bij de instructie van Zijne Majesteit den Koning voor den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien en deszeiïs tracteroent op rd* 25000, haU zilver en half papier, met intrekking van het half percent op den generalen verkoop.
Art. 2. De directeur-generaal zal onder zich hebben een administrateur-generaal, een hoofd-administrateur voor Batavia, waaronder Bantam en Cheribon gerekend, een hoofd-administra- teur voor de kantoren, builen hel eiland Java gelegen, een voor de administratie van Samarang en een voor die van Sourabalja.
Art. 3. De werkzaamheden van ieder dezer ambtenaren zyn bepaald bij afzonderlijke instructien.
Art. 4. De directeur-generaal zal zelve alle ordonnantien voor gelden tekenen en de wissels accepteren en doen uitbe- talen, welke gebaseerd zijn op besluiten der hooge regering en voor dewelke hij, directeur-generaal, dan ook verantwoor- delijk wordt gehouden.
Art. 5. Aan den directeur-generaal wordt de magt toege- kend om alle verkoopen te mogen doen na de daar leg{^^nde en door de hooge regering gemaakte bepalingen, prijzen en proportien, zonder daartoe eenige verdere qualificalie benoodigt
Digitized by
180e. H. W. OAENOEL8. 937
te hebben ; doch omtrend de inkoopen zal hij, directear-generaal, daartoe niet mogen overgaan zonder vooraf hel consent van den Gouverneur Generaal te vragen, die als dan beoordeeld, or het poinct in deliberatie bij de hooge regering dient ge- bragt te worden of niet; wordende de directeur-generaal speciaal verantwoordelijk gehouden voor de opvolgingen in dezen.
Art. 6. De directeur-generaal zal bij verkoop van producten daarvan eene schriftelijke ordonnantie aan den administrateur- generaal geven, met bekendstelling van de quantiteit en pro- portie der verkogte producten, tegen welke prijzen, in welke specie de betaling, aan welke persoon de aflevering en in welk vaartuig de aflading moet geschieden, latende de verdere expeditie daarvan over aan den administrateur-generaal en hoofd-administrateur, die zulks aangaat. *
Art. 7. In gelijker voegen zal bij groote inkoopen van amfioen, lljwaten, provisien en andere artikelen daarvan op gelijke wijze de inkoop aan den administrateur-generaal bekend gemaakt worden, die vervolgens daaromtrent de verdere orders moet stellen.
Art. 8. Üe directeur-generaal zal voor de invordering van 's Lands prelensien zorgen en om geene consideratien hoege- naamd eenig uitstel van betaling verlenen, zullende geene ordonnantien van betaling langer dan drie maanden uitstel mogen velen, na welken lijd hij verplicht zal wezen dezelve aan den Gouverneur Generaal op Ie geven, ten einde daarmede na gelang der zake gehandeld worde.
Art. 9. Aan den directeur-generaal wordt de magt toege- kend om ter inzameling der producten van het eiland Java zoodanige middelen te beramen, als hij ten meesten nutte zal vermenen te behooren, zonder daartoe vooraf het consent van den Gouverneur Generaal benoodigt te hebben, mits de vragtlonen echter niet surpasserende, welke daartoe volgens de wet bepaald zijn.
Art. 10. In zelver voegen zal de directeur-generaal de magt hebben om alle zaken en betalingen, bet huishoudelijke be-
Digitized by VjOOQ IC
938 1009. H. W. OAENOEL8.
treffende, zonder eenige verdere qoalifieatie af te doen, echter altoos in hel oog houdende, dat alle zi|ne handeUngen ge- baseerd zijn op authorisatien van het gouvernement; eenige zaken daar buiten lo|>ende, zal hij dezelve vooraf aan de decisie van den Gouverneur Generaal voordragen.
Art. It. De directeur-generaal zal zijne attentie speciaal gevestigd hebben, dat alle de builen-kantoren, zoowel als de prefectures op Java en de administratien alhier, van het be- noodigde voorzien en daartoe in tijds zich de aaoTrag^ door den administrateur-generaal laten opgeven, ten einde de belangens van den Lande door ontijdige voorzieningen niet verviraarioosd voorden.
Art. 12. Ten dien einde zal hy door den administrateur- generaal eene gereguleerde correspondentie laten onderhouden met de vier hoofd-administrateurs, ten einde zich van alles, hetgeen tot zijn post eenige betrekking heeft, behoorlijk te laten informeren.
Art. 13. De administrateur-generaal volgens zijne instructie verplicht wezende om op de rapport-, dan wel andere, daartoe Ie bcpalene dagen eene nota aan den directeur-gODeraal voor te leggen van alle af te doeiie en reeds afgedane zaken, zal hij, directeur-generaal, in mai'gine van ieder zijne decisie en annotatie moeten bekend stellen en met de eerste teller zijner naam tekenen en aan het einde der afgehandelde poincten met zijne gewoone handtekening bekrachtigen, ten blljke, dal alle de daarin vermelde zaken ter kennisse van hem, directeur-generaal, gebragt zijn, houdende de directeur- generaal hel duplicaat van zoodanige nota's onder zich ter zyner informatie en narigt.
Art. 14. De daarby voorkomende poincten decideert de directeur-generaal navolgens de liepaalde wetten en bekomene audiorisatien, doch zaken, waarin geene disposilien genomen zyn, draagt hy voor aan den Gouverneur Generaal, welke beoordeelt, of de decisie daarvan aan de hooge regering dient voorgedragen Ie worden of niet, hetzelve daarna decideraide.
Art. 15. Op alle de berichten van den adminislrateur-
Digitized by
- H. W. OAENOCte. 959
geoertal wegens uitgeleverde ladingeii, over en te min be- vondene goederen, zoo in de vaartuigen, als administratien, beantwoorde requisiten, ak anderzins stelt de directeur-generaal de noodige voordragten aan den Gouverneur Generaal in, daarbij in bet oog houdende dezelven kort en duidelijk voor te stellen, ten einde daarop eene directe decisie kunne vallen; mei dezen verstande, dat alle zaken, waarvan de vergoedingen klaar en duidelijk aangetoond zijn, dezelve zonder eenige verdere autborisatie, door die zulks incumbeert, laat geschieden, doch die, waarin eenige twijfelingen voorkomen, zal hij, directeur-generaal, als dan aan den Gouverneur Generaal ter verdere decisie aan de booge Indische regering moeten voordragen.
Art 16. Het benoemen van commissien, zoo tot den opneem, als examinatie en afleveren van goederen, als anderzins, is op voordragt van den administrateur-generaal aan den directeur- generaal gedemandeert.
Art. 17. Den directeur-generaal is de magl toegekend om ten allen tijde, zoowel in de groolegeldkanier, 's Lauds kassa, als de verdere administralien van gelden, goederen en |>apieren, opnemen te doen of te laten doen, zonder daartoe vooraf eenige autborisatie te vragen.
Volgens bet ^ artikel der instructie, door Zijne Majesteit den Koning aan den Gouverneur Generaal en Raden van Indien gegeven, bet uitvoerend gezag aan den Gouverneur Generaal zijnde toegekend, volgt hieruit, dat ondei^eschikt aan den Gouverneur Generaal de administratie van de domeinen en finantien den directeur-generaal competeert, zonder dat dezelve in zaken, welke op vigerende wetten, besluiten, in- structien en reglementen steunen, noodig beeft telkens bet welbehagen der booge regering in te nemen ; dan om de booge regering au fait te stellen van alle handelingen en verrigtingen van de generale directie zal de directeur-generaal maandelijks verplicht wezen aan de booge regering aan te bieden een ver- slag van het onder zijne directie in die tijd verhandelde en daarbij moeten voegen de restanten der dilferente kassen en
Digitized by
940 1809. H. W. OAENDCLS.
der prodacten, zoowel alhier te Batavia, ak op de verdere prefeclures van het eiland Java en verdere plaatsen, voor zooverre die mogten ingekomen zijn.
Art. 18. Om de drie maanden, en wel onder ultimo Maart, ultimo Junij, ultimo September en ultimo December van ieder jaar, zal de directeur-generaal aan den Gouverneur Generaal moeten overleggen een finantielen staat van het gouvernement- generaal, nevens de vooruitzichten voor hetzelve in de aan- staande drie maanden, daarbij de voordragten doende van voorzieningen bij mankement aan een emplooi), ingeval van overhebbende fondsen, alsmede jaariyks een staat en de voor- uitzichten omtrent alle de possessien van Zijne Majesteit in Indien.
Art. 19. De directeur-generaal zal zijne attentie steeds laten gaan op alle vakken van administratie en by ontdekking van eenige afwijkingen hetzelve doen redresseren; en eenige poinclen van redressen of verbeteringen voorkomende, zal hy daarvan den voorslag aan den Gouverneur Generaal moeten doen.
By aldien in deze instructie eenige poincten, de generale directie betreffende, mogten geomitteerd wezen, dan wel an- dere, waar omtrend de directeur-generaal eenige ophelderingen verlangt, zal hij zich ten dien einde sehriftelyk aan den Gouverneur Generaal addreeseren. •
19 October. Instructie voor den admimstrateur-generaaL
Art. 1. Hy is direct onder den directeur-generaal belast met het op- en toeverzicbt over het flnantiele en admini- strative.
Art. 2. Hy zal den rang hebben boven de inspecteurs-gene- raal en een jaarUjks traclement genieten van vyftien duizend ryksdaalders, half zilver en half papiere geld, zonder eenig verder genot van hel bevorens toegelegde van het half per cento op den generalen verkoop.
Art. 3. Hy is, nevens de hoofd-administrateur voor Ba-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8. 941
tavia, yerantwoordelQk voor de groote geldkamer en dient daanran gezamelijk een weekelijks rapport, zoo aan den Gouvernear Generaal, als directeur-generaal, doende daaruit geene betalingen, dan op ordonnantien van den directeur* generaal.
Art. 4. De administrateur-generaal laai zich in tydsdoor de differente hoofd-administrateurs opgeven de benoodigheden, zoo van gelden, als goederen, welke lot de differente depar- tementen en administratien vereischt worden, ten einde de voordragten Ier voldoening daarvan aan den directeur-gene- raal te kunnen doen, welke voordragten gebaseerd moeten zijn op volstrekte noodzaakelijkheid of bepaalde reglementen, onder aantooning, ten welken einde die aanvragen gedaan zijn en hoeveel daarvan in het laatste jaar verbruikt is ge- worden.
Art. 5. Ten dien einde zal hij eene gereguleerde corres- pondentie moeten onderhouden met de vier hoofd-administra- teurs, van dezelve alle informatien requirerende, als in zijn vak benoodigdt zijn.
Art. 6. De voorstellen tot inkoopen of aanbestedingen, op deze opgaven gebaseerd, aan den directeur-generaal gedaan eti van dezelve daartoe de vereischte qualificatie ontvangen hebbende, draagt de adraiiiistraleur-genei*aal de executie daarvan op aan den hoofd-administrateur, wien zulks in zijn departement incumbeert. ♦
Art. 7. De voldoening der generale eisschen voor de hoofd- administrateui-s van Java en de huiten-kantoren, door den directeur-generaal volgens de wet geapprobeerd en tot de voldoening de vereischte autorisatie erlangd hebbende, ver- deelt de administratem'-generaal dezelve onder de differente administrateurs, zoowel hier, als op het eiland Java, en char- geert, een ieder in zijne betrekking, tot de voldoening en overzending derzelve, surveillerende, dat daaraan met alle mogelijke expeditie voldaan worde.
Art. 8. Ten dezen aanzien is de administrateur-generaal indachtig om alle artikelen, welke van de hoofdplaats Batavia
Digitized by
94S 1809. H. W. DAENDEL8.
aaar de bttiten-kantoren moeten verzonilen worden, af te scheiden van die, welke van Java moeten voUaan worden, en de verzending der eerstgemelde aan den hoofd-administra- teur van Batavia op te dragen en de overige aan die der admiiiistratien van Samarang of Sourabalja, voor zoo verre zulks hun departement betreft, indachtig zijnde, dat de admi- nistratie in den Oosthoek mede den prefect aldaar regarde^t
Art. 9. Bij verzendingen van goederen, enz. van hier naar de bui ten-kan toren informeert de administrateur-generaal den hoofd-administrateur van dit departement, ten einde door dezelve de afpakking der goederen, derwaards te zenden, worde gesurveilleert en alle noodige maatregelen genomen worden, dat er geen minderheid in de kasten, balen en fusten kan plaats hebben.
Ai*t. tO. De administrateur-generaal recommandecort de differente hoofd-administrateurs van bij de afpakking en afzending van goederen de vereischte precautie te nemen, ten einde de minderheden in de kasten, balen en fusten voor te komen, voor dewelke zij, zoo daarmede niet na de be- paling gehandeld is, verantwoordelijk zullen worden gehouden.
Art. 11. De administrateur-generaal is, behalve dat, bdast met de zorge voor de differente inkoopen, aanbestedingen, publieke verkoopingen en inhuringen van schepen, het gou- vernement-generaal betreffende en niet speciaal de differBite iioofd-administrateurs regarderende, en waarvan hij dan ook in tijds de noodige voordraglen aan den directeur-generaal moet doen.
Art. 12. Bij groote inkoopen voor het gouvernement- generaal, hetzij van amfloen, lljwaten, enz., adsisteert de administrateur-generaal bij de examinatie en proponeert de commissie van de hoofd-administrateurs en andere personen tot den ontvangst derzelve aan den directeur-generaal, daarbij in 'toog houdende bij zoodanige voordragten de meest ge- schikte personen voor te stellen en hierin te volgen het besluit der hooge regering van den SS^'^ September 1809.
Art. 13. Bijaldien by de ontvangst van zoodanige inge-
Digitized by
- H. W. OASNOCL8. 945
kogte goederm een commissie, beuy van den administrateur- generaal of de boofd-adniioistraleurs, dan wel andere personen, zal moeten gevoegd worden, zal de administrateur-generaal hetzelve op de ordonnantie moeten bekend stellen, ten einde aulks door den hoofd-administrateur geobserveerd worde.
Art. 14. Ten einde de administrateur-generaal van den staat, zoowel van de administratten alhier, als op de prefec- tures van Java en verdere plaatsen buiten hetzelve, behooriyk geïnformeerd zij, zal bij ten zijnen kantoren doen houden een generaal restant-boek, waarin onder ultimo van iedere maand zal moeten in- en afgeschreven worden alle zoodanige alteralien, als er gedurende den loop dier maand in de differente kassen en administratien hebben plaats gehad, daarbij enkel korteling verhandelende het in de maand daarbij gekomcne of lifgegane en zich refererende aan de bQlagen, die daartoe afzonderlyk in banden zullen moeten gebonden en genumnaereert worden, ten einde uit zoodanig restantboek altoos blijken kan, hoedanig de reslanlen der kassen, zoowel als der producten en andere goederen op ieder der onder- scheidene plaatsen geweest zijn.
Art. ] 5. De commissaris der marine, de chefs der artillerie, de commissaris der houtwerken en de magazynmeester der hospitalen zullen aan den administrateur-generaal maande- lijks moeten inzenden de restanten, welke zy onder ultimo van iedere maand van equipagie-goederen, ammunilie-goederen, houtwerken en medicijnen onder hunne administratie hebben, ten einde by het vermeld restant-boek ook te kunnen ver- handeld worden de voornaamste artikelen derzelve en het restant der voornaamste dezer artikden daarby ook zal kunnen bUjken, terwijl omtrent de overige artikelen de restanten by de restant-Ujsten zullen kunnen nagegaan worden.
Art. 16. In zoodanig boek zal dus ook, terstond na de afzending van eenig^ gelden of goederen naar eene der buiten-kantoren of plaatsen op het eiland Java, hetzelve daarby moeten verhandelt worden, ten einde by ontvangst der restant-iysten onder ultimo van iedere maand te ont-
Digitized by
944 1809. H. W. DACNOELS.
waareOy of de derwaards geiondeDe goedM*eii aldaar behoorl^ ontraogen en iogenomen zyn, ten einde by ontdekking van eenige omissie daanran direct aan den directeor-geoeraal kennis te geven.
Art. 17. Alle kas-ordonnanti^, boTorens tai kantore der generale directie yerhandelt en opgemaakt, worden voortaan op bet kantoor van den administrateur-generaal opgemaakt om door deu direcleur-generaal geteekend te worden ; terwijl de eerste suppoost der génerale-directie, evenals voorheen onder den directeur generaal, voortaan onder den admini- slraleur-generaal zijne werkzaamheden zal moeten verrichten en ondergeschikt zijn.
Art. 18. De administrateur-generaal, van den directeur- generaal eene schrifteUjke ordonnantie bekomen hebbende van eene plaats gehad hebbende verkoop van producten of andere goederen, iaat daarvan direct de kas-ordonnantie ter betaling in kas formeren om door den directeur-generaal geteekend te worden, en expedieert vervolgens een order aan den hoofd-administrateur, met bekendstelling, nit welke pakhuizen de koopviraren moeten afgeleverd worden, die daarop de verdere ordonnantién van afscheep laat expediëren.
Art 19. In gelijker voegen zal er met den inkoop van goederen in hel groot, als daar is, amfioen, lijwaten, provisien, equipagie-goederen of anderzins, gehandeld worden, waarna de hoofd-administrateur van Batavia voor de distributie der goederen aan de differente administraliên, zoowel als voor de ontvangst, de verdere zorge zal moeten dragen ; wordende echter geene kas-ordonnanlién van betaling voor de geleverde goederen opgemaakt dan op de berichten van de admini- strateurs, dat dezelve behoorlijk in hunne administratie!) ontvangen zyn.
Art. 20. De bevinding der uitgeleverde ladingen, zoowel als het over en te kort, worden door de hoofd-administrateurs, ieder in hun departement, aan den administrateur-generaal ingediend en door denzelven geëxamineerd en de voorstellen ter verevening aan den directeur-generaal ingediend.
Digitized by
- H. W. DAENDEL8. 945
Art. SI. De beantwoordiog vao alle requisiten, door den GouTomeur Generaal, de hooge regering en den directeur- generaal te doen, moeten door den administrateur-generaal geschieden en zal hij zich ten dien aanzien behoorlijke elucidatien en inlichtingen laten geven door de hoofd-admini- strateurs en verdere ondergeschikte ambtenaren en bediendens.
Art. ^S. Van alle zaken, waarop de decisie van den directeur-generaal moet gevraagd, dan wel andere, waarvan dezelve dient geinformeerd te worden, formeert de admini- strateur-generaal nota's, op halver blad in duplo geschreven, om op de rapport- of andere dagen aan den directeur-generaal aan te bieden en noteert in margine de dispositien, welke dezelve daarop neemt; latende iedere dispositie door den directeur-generaal met de eersle letter zijns 's naams en aan het einde met zijne gewoone handtekening bekrachtigen Ier zyner verantwoording; moetende de administrateur^neraal op zoodanige nota altoos het eerst die posten brengen, welke op de vorige nota onafgehandelt zijn gebleven.
Art. 23. Gelijker wijze zal de administrateur-generaal zijne handelingen met de hoofd-administrateurs alhier, zoowel als zyne correspondentie met de administratien van Ja<va, moeten houden en alle hunne voorstellen, aanvragen en rapporten schriftelyk moeten behandelen, zijne dispositien in margine stellende, en met de eerste letter van zijn naam teekenen en aan het einde met zijne gewoone handtekening bekragtigen, houdende het duplicaat dezer nota's onder zich ter zijner informatie en naricht.
Art. 24. Alle charter partijen, contracten en aanbeste- dingen, voor zooverre het gouvernement-generaal aangaat en niet sorteert onder het ressort van de respeetive hoofd- administrateurs, worden door den administrateur-generaal inge- steM en aan den directeur-generaal ter approbatie aange- boden.
Art. SS. De administrateur-generaal is alleen belast met de bewaring van alle secrete papieren en borgtochten en ten aanzien dezer laatste speciaal gechargeerd, dat dezelve
Digitized by VjOOQ IC
$46 ^80d. H. W. DAENDCLë.
b^oorltjk gepasseerd en bij overlijden of vertrek van den eenen of anderen gesuppleerd worden.
Art. 26. Hij is bij transport van de differente administra- tien, hetzij door sterfgeval of plaalsverwisseling, indachtig om daarbij de vereisehle commissien aan den directear-generaal voor te stellen, zoowel als onder ultimo December tot den gene- ralen opneem; zullende de actens van commissien in deze gevallen ten zQnen kantore moeten worden opgemaakt
Art. 27. Hij surveilleert alle de administratien, behalven die der artillerie, marine, houtwerken en medicijnen, en zorgt, dat in dezelve alles na de bepalingen en reglementen behandelt worde.
Art. 28. Hij surveilleert het effen houden der finantie- en domein-boeken onder den hoofd-administrateur van Batavia, zoowel als de pakhuisboeken onder de differente administra- teurs, zorgende, dat dezelve steeds effen zijn.
Art. 29. Hij surveilleert de executie van alle gegevene orders en doet alle huishoudelijke zaken af, die in zijn departement behoren, houdende een ieder met fermiteit tot zyne plichten.
Art. 307 Alle generale aanvragen van Europische, Ghinasche en Japansche goederen, vice-versa, worden door den administra- teur-generaal opgemaakt en aan den directeur-generaal inge- diend, latende zich daartoe door den hoofd-administrateur en anderen de vereischte opgaven doen.
Art. 31. De facturen of cognossementen van ladingen na Europa, China of Japan en de west van Indien worden alleen ten kantore van den administrateur-generaal opgemaakt en getekend, doch alle overige worden door de differente hoofd-administrateurs, ieder in hunne betrekking, opgemaakt, getekend en gedepecheerd.
Art. 32. Hij houd verder een wakend oog op alle de belangens van het gouvernement onder zijn ressort en duld geenzins, dat van de orders en reglementen, door de wet bepaald, door iemand eenige afwijking geschiede.
Art. 35. Alle misbruiken, die hem mogteu voorkomen.
Digitized by
IdOÖ. H. W. DAENDCLé. 94*:^
zal hy, admintttrateui^generaal, verplicht wezen teralond te redressereo en daanran vervolgens aan den directeur-generaal opgave te doen, gelijker wijze hij ook alle middelen van redres en verbeieringeD, des voorkomende, in zeiver voegen zal moeten aanwijzen en voordragen.
Art. 34. In deze instruclie eenige poincten zijnde geomit- leerd dan wel andere voorkomende, waaromtrend hij eenige opheldering verlangd, zal hij daartoe schriftelijke aanvrage aan den directeur-generaal moeien doen.
Art. 35. Hij zal bureau moeten houden in het gouverne- ments-huis en, bij aldien het locaal voor het directeur-generaals- kantoor daartoe niet voldoende mogte zijn, zal hij daartoe de aanvrage aan den direcleur-generaal moeten doen.
Art. 36. Hij zal omtrent de suppoosten en bediendens, zoowel op zijn bureau, als op die van de hoofd-administrateurs, de noodige voorstellen van veranderingen, vermeerderingen of verminderingen aan den directeur-generaal in geschrifte moeten voorstellen, daarbij de meeste zuinigheid zonder ver- waarlozing van het werk betrachtende.
Art. 37. Hy zal by . de aanvaarding van zyne bediening doen den navolgenden eed:
Ik beloof en zweer Zyne Majesteit den Koning van Holland als mynen boogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en Raden van Indien gebouw en getrouw te zyn;
dat ik my met alle viyt en naarstigheid zal kwyten van de verplichtingen, die my by myne instructie zyn voorge- schreven of nog voorgeschreven zullen worden ;
dat ik de belangens van de finanüên en domeinen» die aan my toebetrouwd zyn, zal voorstaan en behartigen met alle zéle en trouw; geen geschenken, giften of gaven van iemand zal aannemen of gedogen, dat door luyne huisgenooten of andere aanhorigen aangenomen worden; omtrent de in- en verkoopen steeds met de slrikste eerlykheid zal te werk gaan, mitsgaders waken tegen alle afwykingen van de nieuwe organisatie der generale directie, dan wel tegen de misbruiken,
Digitized by VjOOQ IC
948 1809. H. W. OAENDCL8.
die ik in eenige deelen van dezelye mogt ontdekken, londer mij daarvan door eenige consideratien, van wat natuur ook, te laten terug houden; en dat ik my overigens in deze myne betrekking gedragen zal, zooate een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamt. Zoo waarlyk heipe mij God Almachtig.
19 October. Instructie voor den hoofd-admnktrateur van het departement der Groote-Ooêt en buiten^kam' toren.
Art. 1. De hoofd-administrateur voor de groote Oost en buiten-kantoren is belast met het toeverzicht over de ad- ministratien van ieder derzelve.
Art. % Zijn rang is bepaald boven den hoofd-administra- teur van Samarang en geniel een jaarlyks tractement van rijksdaalders 9000, half zUver en half papiere geld, zonder eenig verder genot in het bevorens toegelegde een half percent op den generalen verkoop.
Art. 5. Zijne residentie is te Batavia en houd zyn bureau in het gouvemements huis.
Art. 4. Alle de finantie- en domein-boeken, zoowel als die der administratien of pakhuisen van de respeclive buiten-kan- toren, worden door hem nagegaan, bevorens die aan de generale rekenkamer worden afgegeven, ten einde by ontdekkingen van afwykingen van de orders daaromtrent terstont de voor- stellen ter redressering aan den administrateur-generaal in te dienen.
Art. 5. Hy doet in tyds de noodige aanvragen der te ver- zendene goederen naar de differente bui ten-kantoren, dezelve baserende op de bepaalde reglementen en werkelyke benoo- digdheden, zonder oppervlakkig de eischen te volgra, welke van daar gezonden worden, en diend dezelve aan den admi- nistrateur-generaal in.
Art. 6. By zoodanige aanvragen zal hy de artikelen moeten onderscheiden, welke van hier en Java moeten verzonden
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 949
worden, bereekenende de scheepsruimle, die daartoe, zoowel van hier, als van daar, Ier transportering der gevraagde ar- tikelen benoodigd is, doende de voorstellen ter executie van bet een en ander aan den administrateur-generaal.
Art 7. Ten einde de eischen, van de differente buiten- kantoren gedaan wordende, te kunnen nagaan, of dexelve op wezenlijke benoodigdheid en de aan dezelve toegestaane bij bq[iaalde reglementen gebaseerd zijn, zal hij op zijn bureau doen houden:
een boek, waarbij de bepalingen van gelden en goederen voor de onderscheidene buiten-kantoren vermdd zijn ;
een van de restanten, welke zich aldaar bevonden hebben, waarbij de artikelen gevoegd, welke op de aanvrage derwaards gezonden zijn, daarentegen afgeschreven wordende, hetgeen gedurende den loop van een rond jaar navolgens de be- paalde orders daarvan verbruikt mag of kan worden ; en
een derde, waarop de benoodigdheden voor een rond jaar daarna worden geregeld, op welke basis de hoofdadministra- teur voormeld dan ook alle z^ne aanvragen voor de buiten- kantoren zal moeten baseren.
Art. 8. De voldoening der aanvragen door den admini- strateur-generaal geordonneerd zijnde, surveilleerd de hoofd- administrateur voormeld alle afpakkingen en verzendingen naar de buiten-kantoren, zoodanig als dezelve in de instructie Toor den hoofd-administrateur van Batavia bepaald zijn, en zorgt, dat alle kasten, kisten, baleu, pakken of fusten in eene behoorlijke order afgescheept worden en dat de quali- teiten van de lywaten, lakens, enz. aan den eisch voldoen, ten wdken einde hij dezelve voor de inpakking en verzen- ding examineert en met zijn cachet verzegelt of merkt.
Art. 9. In gelljker voege surveilleerd de hoofd-administra- teur voormeld de ontvangst van alle goederen van de buiten- kantoren, daarmede insgelijks volgens de bepaling voormeld te werk gaande, ten einde bij ontdekkende tekortkomsten de noodige elucidatien, aan die zulks incumbeerd, te kunnen geven.
Digitized by VjOOQ IC
9110 1d09. H. W. OAENDEL8.
Art. 10. Hij steid alle berichten omtrent de uitgdeTerde ladingen van de buiten-kantoren in, dezelye aan den admini- strateur-generaal ter approbatie aanbiedende.
Art. 11. Hij is direct aan den administrateur-generaal ondergeschikt en komt, evenals de hoofd-administrateur Tan het departement van Batavia, op het rapport bij denzelven, zijne voorstellen en rapporten op eene nota schriftelyk balver blad in duplo aan denzelven aanbiedende, om daarop de dispositien in margine te stellen en door den eersten letto* zijner naam getekend en aan het einde met zijne gewoone handtekening bekragtigd te verorden, latende het duplicaat aan den administrateur-generaal ter informatie en narigl.
Art. 13. Hy onderhoud eene gereguleerde correspondentie met de onderscheidene administratien van de buiten-kantoren en laat zich van al, hetgeen eenige betrekking tot zijn post heeft, informeren ten einde in staat te wezen aUe elacida- tien te suppediteren^ welke in zijne betrekking van hem mogten gevorderd worden.
Art. 13. Hij geeft de noodige orders aan de pakhuismees- ters of die het administrative in zijn departement incum- beerd, hoedanig zij hun rapport moeten instellen, ten einde daarbij na te gaan, of de door hun gedane verstrekkingen en afgaven op orders en reglementen gebaseerd zijn, boeveel de restanten daarna bedragen en of de door hun gedane aanvragen op deze gronden gebaseerd zyn.
Art. 14. Alle poinclen der instructie voor den hoold- administrateur van Batavia, voor zooverre die op den hoofd- administrateur der buiten-kantoren kan worden applicabel gemaakt, worden begrepen als hierin voor denzelven ge- insereerd en hem de achtervolging daarvan aanbevolen.
Art. 15. De hoofd-administrateur voornoemd in deze in- structie eenige poinclen, zijne werkzaamheden betreffende, vindende Ie zijn geëmitteerd, zoowel als omtrent andere eenige opheldering verlangende, zal hy daartoe schriftelyke aanvrage aan den administrateur-generaal doen.
Art. 16. By aldien hy eenige veranderingen onder de
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 951
bedieodens van zijn bureau zoude moeten maken, zal hlJ daartoe de noodige voordragten scbriftelijk aan den administra- teur-generaal moeten doen.
Art. 17. Hij zal bij de aanyaarding zijner bediening moeten doen den navolgenden eed:
ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Hol- land als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgadera den Gonyemeur Generaal en Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;
dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijlen van de verpligtingen, die mij bij mijne instructie zijn voorge- schreven of nog voorgeschreven zullen worden ; dezelve voor- staan en behartigen met alle zéle en trouw; geen geschenken, giften of gaven van iemand zal aannemen of gedogen, dat die door mijne huisgenoten of andere aanhorigen aangenomen worden; en inzonderheid in het examineren der eischen, boeken, specificatien en rekeningen, die bij mij van de groote Oost en verdere buiten-kantoren zullen worden ontvangen, een pligtmatige behartiging van 'sLands belangens zal aan den dag leggen, als ook de misbruiken aantoonen en aangeven, die mij blijken mogten tegen de nieuwe organisatie of in eenige andere deelen van de generaledirectie op voorschreven buiten-kantoren te zijn begaan, zonder mij daarvan toelaten terug houden door eenige inzichten of consideratien, van welke natuur die ook zouden mogen wezen; en dat ik mij overigens in deze mijne betrekking zoodanig zal gedragen, als een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamd.
Zoo waarlijk helpe mij GodjAlmagtig.
19 October. Instructie voor den hoofd-administrateur over het departement Batavia.
Art. 1. De hoofd-administrateur van Batavia is belast met het toeverzicht over alle administratien, zoowel hier, als te Bantam, Cheribon, de Cheribonsche en Jaccatrasche Preanger landen.
Digitized by
952 IdOe. H. W. OAENDCLS.
Art. 2. DeszelÜB rang is boven den hoofd-administrateur voor het departement der groote Oost en zal genieten een jaarlijks tractement van 12000 rijksdaalders, half zürer en half papiere geld, zonder eenig verder genot van het beyorens toegelegde uit het een half percent op den generalen verkoop.
Art. 5. De hoofd-administrateur over bet departement van Batavia zal, nevens de administrateur-generaal, verantwoorddQk zijn voor *sLands groote geldkamer, dienende daarvan wee- kelijks een gezamelijk rapport aan den Gouverneur Generaal, zoowel als aan den directeur-generaal.
Art. 4. De finantie- en domein-boeken, zoowel als de contra cassa-boeken van Batavia, worden onder zijn toeverzicht ge- houden, zoowel als de pakhuis- of administratie-boeken, zor- gende, dat dezelve naar den regel gehouden en niet van de wet afgeweken worde.
Art. 5. De administratien, zoowel alhier, als onder zijn ressort, onder zijne directe zorge staande, zal hij zich bg tijds van alle noodwendigheden voor dezelve opgave laten doen, ten einde daarvan een algemeene nota aan den admi- nistrateur-generaal in te dienen, zullende de aanvrage van stroozakken, hout- en vaatwerken, kisten en emballage voor een rond jaar gedaan moeten worden.
Art. 6. HIJ zorgt, zoowel voor den afhaal van producten, zoo die in de differente administratiên onder zijn ressort ter afscheep gereed leggen, als den afscheep van de te yerzendene goederen, daartoe naar middelen omziende om in tiJds aan den administrateur-generaal ter executie te kunnen voorge- dragen worden.
De hoofd-adminislrateur voornoemd, op zijne gedane voor- stellen, dan wel van den administrateur-generaal direct orders tot inkoop, aanbestedingen en inhuringen van vaar- tuigen, af- en inscheep, als anderzints bekoinen hebbende, procedeert zonder eenig verder dilai tot de executie van dezelve en zorgt, dat alles met de meeste activiteit en order geëxecuteerd worde.
Art. 7. Alle ordonnantien tot den ontvangst, afscheep en
Digitized by
- H. W. OAENDEL8. 955
verstrekkingen van alle goederen uit de administratien, zoowel als die aan den commandeur en de oflicieren van justitie, worden door den hoofd-administrateur voornoemd van zijn bureau gedepecheerd ; de ordonnantien der ordinaire en dagelijksche verstrekkingen worden door denzelven almede zonder eenige verdere qualificatie opgemaakt, doch in gevalle van in- en verkoopen, zoowel als extra-ordinaire verstrek- kingen en ontvangsten door aanbreng van goederen, geschiedt zulks op speciale order van den administrateur-generaal door toezending of communicatie eener order, dan wel van het factuur of cognossement der aangebragte lading.
Art. 8. In gelijker voegen zal bij verzending van con- tanten of papieren van crediet, zoodra dezelve uit de groote geldkamer of 'sLands cassa ontvangen zijn, de verdere expeditie aan den zoi^ van den hoofd-administrateur wezen aanbetrouwd, die dan ook daaromtrent zoodanige maatregelen zal moeten nemen, als hij vermenen zal te behoren.
Art. 9. Bij geval van verkoop van producten of andere goederen formeert de hoofd-administrateur alleen de ordon- nantien ter afscheep aan de differente, daartoe betrekking hebbende personen op eene daartoe van den administrateur- generaal te ontvangen order» met bekendstelling echter, dat de afgave niet geschiedt als op vertooning der voldane cas- ordonnantie, welke cas-ordonnantie op het kantoor van den administrateur-generaal opgemaakt wordt.
Art. IQ. Hij zal moeten verdacht wezen om, bijaldien bij den ontvangst of a&cheep van goederen eene commissie m(^ benoodigt wezen, dezelve van den administrateur- generaal te vragen.
Art. 11. Bij verzending er. afpakking van kisten, kasten, balen of fusten naar plaatsen, op het eiland Java gelegen, zal hij, des noods zelve dan wel door eene daartoe gevraagde commissie, de stukken behoorlijk laten tellen, meeten, exami- neren en in ieder kast, baal of pak door de daarbij gecom- mitteerde personen een afpak briefje, behoorlijk geteekend, laten leggen, met vermelding der qualiteit, quantileit, lengte
Digitized by
954 1809. H. W. DAENDELS.
en breedte yan de in dezelve gepakte goederen en, ingevafle van specerijen of andere fijne waren, dan ook het gewicht; vervolgens de kast of baal behoorlijk laten digt maken, emballeren of berotlingen en alsdan, bruto op de schaal gewoogen, hetzelve daarop laten merken en vervolgens een schriftelijk rapport daarvan in duplo indienen, ten einde een daarvan met verzending der goederen aan de geconsigneer- dens te kunnen toegezonden worden.
Art. 12. In geUjker voegen zal bij ontvangst van dusdanige goe<lcren alhier ook eene commissie bij de bruto weging van zoodanige kast, kist, pak of baal present moeten zijn en, bij mankement aan het bruto gewicht, daarvan terstond aan den administrateur-generaal kennis gegeven worden teneinde door denzelve aan den directeur-generaal om eene commissie van Schepenen verzocht worde ter opening van de kist, pak of baal in quaestie, zullende, bij aldien bij examinatie van hetzelve uiterlijk geene teekenen van open geweest te zijn bevonden worden en aan de inwendige artikelen eenige zaken mankeren, de vergoeding aan de afpakkers incum- beren.
Zooals de administrateurs in de differente administratien almede aansprakelijk zullen worden gehouden, bij aldien er eenige minderheid mogte worden gevonden en zij de voren bepaalde inrichtingen niet zullen hebben achtervolgd.
Art. 13. De bevindingen van alle uitgeleverde ladingen onder zijn ressort, zoowel als het over en te kort, worden door den hoofd-administrateur voornoemd opgemaakt en aan den administrateur-generaal ingediend.
Art. 14. Alle documenten voor de contracten, charter partijen en condiliên van aanbestedingen onder het ressort van Batavia en het eiland Java worden almede door den hoofd-administrateur voornoemd opgemaakt en ter approbatie aan den administrateur-generaal aangeboden.
Art. 15. Alle facturen en cognossementen van af te zendene goederen worden door den hoofd-administrateur voornoemd» voor zooverre zijn departement betreft, opgemaakt en geteekend
Digitized by
Googfe
- H. W. OAENDCLd. 955
en de yaartuigen daarna door hem geêxpedieeri, doende vooraf rapport aan den administrateur-generaal, wanneer zoodanige vaartuigen op hun vertrek staan.
Art. 16. Alle eisschen voor de administratien onder zijn ressort worden door den hoofd-administrateur voornoemd opgemaakt, hetzij van goederen uit Europa, dan wel van andere plaatsen, en aan den administrateur-generaal inge- diend.
Art. 17. De hoofd-administrateur voornoemd zal aan alle requisiten, door den administrateur-generaal te doen, behoorlijk beantwoorden en gereed moeten staan tot alle commissien, waarin hij door den administrateur-generaal benoemd wordt.
Art. 18. HIJ doet verder alle huishoudelijke zaken in de differente administratien af zooder tusschenkomst van den administrateur-generaal, doch eenige zaken van belang voor- vallende, geeft hij daarvan direct kennis aan den administra- teur-generaal.
Art. 19. HIJ houd een wakend oog op alle de admini- stratien en zorgt, dat daarin alles navolgens de wet behandelt worde, redresserende bij ontdekking van eenige malversatien dezelve terstond en gevende daarvan vervolgens kennis aan den administrateur-generaal.
Art. 20. De hoofd-administrateur voornoemd zal aan den administrateur-generaal ondergeschikt wezen en alle zijne orders pligtschuldig obediêren en voorts van zijne werk- zaamheden en voorvallende zaken, ter zijner fcennisse behorende, behoorlijk rapport doen.
Ten dien einde verschijnt de hoofd-administrateur voornoemd op de daartoe bepaalde dagen en tijden op het rapport blJ den administrateur-generaal, formerende van alle te verhan- delene zaken eene nota, op halver blad in duplo geschreven, om op ieder poinct door den administrateur-generaal zijne dispositien in margine te laten stellen en door de eerste letter van ztjnen naam te laten teekenen en op het einde met zijne gewoone handteekening te laten bekrachtigen, in- dachtig zijnde om alle posten, welke bij de laatste nota niet
Digitized by VjOOQIC _
9K6 1809. H. W. DAEN0EL8.
waren afgeloopen, weder het eerst op de volgende te brengen, latende het duplicaat derzelye in handen van den administrateur- generaal tot zijne informatie en narigt.
Art. 21. De hoofd-administrateur voornoemd in deze in- structie eenige poincten, zijne werkzaamheden betrefleude, vindende te zijn geomilteerd, zoowel als omtrent andere eenige opheldering verlangende, zal hij daartoe schriftelijke aanvrage aan den administrateur-generaal moeten doen.
Art. 22. Hij zal zijn bureau moeten houden in het gou- vernements-huis en omtrent de veranderingen onder de bediendens van hetzelve aan den administrateur-generaal de noodige voordragten moeten doen.
Hij zal bij de aanvaarding van zijne bediening doen den navolgende eed:
ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders deo Gouverneur Generaal en Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;
dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verplichtingen, die mij bij mijne instructie zyn vooi^ schreven of nog voorgeschreven zullen worden;
dat ik de belangens van het departement der finantien en domeinen, hetwelk mij is aanbetrouwd, zal voorstaan en behartigen met alle zéle en trouw; geen geschenken, giften of gaven van iemand zal aannemen of gedogen, dat die door mijne huisgenoten of andere aanhorigen aangenomen worden ; en ten strikste zal waken tegen alle afwijkingen van de nieuwe organisatie der generale directie, myn departement betreflende, en bij ontdekking van misbruiken, die mij in eenige deelen van dezelve mogten te voren komen, dezelve zal aangeven, zonder mij daarvan door eenige inzichten of consideratien, van wat natuur die ook zouden mogen zyn, te laten terughouden; en dat ik my overigens in dese mijne betrekking zal gedragen, zoo als een vroom en ge- trouw ambtenaar toestaat en betaamd.
Zoo waarUjk helpe nüj God Almagtig.
Digitized by
laod H. w. öAeNoÉLó. 9K7
19 October. Wijziging van de instructie voordehoofd* administrateurs te Samarang en te Soerabaija.
De instruclien voor de hoofd-administrateurs van Samarang en Sourabaja biyven op denzelfden voet, ak zij daarvoor in het gepasseerde en dit lopende jaar gearresteert siijn, met deze alteratie, dat zij voortaan ten aanzien hunner admini- stratie altoos met den administrateur-generaal alhier zullen moeten correspondeeren en aan hem de noodige aanvragen voor hunne departementen moeten doen, in stede van be- vorens aan den directeur-generaal, en alle de aanschrijvingen en orders van den administrateur-generaal behoorlijk achter- volgen en obediéren; zullende zij over het administrative en finantièle voortaan met niemand anders als den administrateur- generaal correspondeeren en aan den Gouverneur Generaal alleen moeten bedelen de belading, aankomst, en vertrek van schepen en dat geene, hetwelk over zijne administratie be- vorens door den gouverneur van Java aan den Gouverneur Generaal gecommuniceerd wierd.
19 October. BepaUng^ dat de eerste suppoost van den directeur-generaal als zoodanig kwam onder de bevelen van den administrateur-generaal
19 October. Last tot het bekefid stellen op alle ordonnan- tien van den datum^ ivaarop •de voldoening** was ge- schied.
Zulks werd bevolen >ter voorkoming van de abuizen of •misbruikeii, die auderzins ten dien aanzien zouden kunnen •worden gemaakt".
-j{- October. Verhooging van het prauw-loon.
Nademaal wij op den 19^ dezer, op de daartoe gedane voordragt van president en Schepenen van Batavia, in Rade van Indien besloten hebben om geduurende de presente
Digitized by VjOOQ IC
dttö
IdOd. H. W. OAÊNO&LÓ.
duurte van alle scheepsbouw-materialeD, tot in stand hou- ding en aanmoediging van het prauw of tjunias veer, bet tot nu toe bepaalde salaris te verbogen, als voor praawen of tjunias van 1 en 2 koljangs met SO en voor die van 3 koijangs en daarboven met 25 percent» mitsgaders een billijk salaris te bepal^ voor de vaart van hier naar de Marak of Geertruida-baai, item voor bet stil of ledig liggen, xoodat alsnu voortaan zal moeten worden betaald, als voor een tjunia:
naar de rheede
om de West, als naar de Fluit Onrust en de eilanden daarom-
Irend
Tangerang of de Qual
Gatapan Soeogitey of Taryong
Kait
Bantam
naar de Marak-baai
om de Oost, als Ansjol
Tanjong Priok en de kleine
Maronde
Ëdam en de groote Maronde..
Baccassie
Crawang
in de rivieren dienst doende en
in de stad iets over brengende,
hetzij eens of meer
voor het ledig of stil liggen
voor iederen dag
Rd* i Rd- :45 i 1:197. :45 ' 1:197,
1:197. i 2: 6 1:42 i 3:137.
3: 3
5:30
7:36
-:45
1:197. 2:167. 2:39 3: 3
4; 107.
8:437. 8:36
1:197.
2: 6 3:24 3:36 4:107.
~:36 I 1:-
I
-.:24 -:30
Rd- I Rd* 1:457J 3: 6 1:457, 3: 6
3: 6 4:33
5:227. 10:45 10:12
1:457.
3: 6 4:33 4:367. 5:227.
1:22 -:36
4:33 6:12
7:39 14: 3 15:12
3: 6
4:33 6:12 7: IV 7:39
2: IV. 1:~
Alles te voldoen in lopende munt, met dien verstande ^ter, dat geduurende de kwade monsson of van primo De- cember tot ultimo Maart de voorschreven vragt gelden dob- belt voldaan moeteti worden^ en met in slandhouding voorts
Digitized by
IdOd. H. W. DAENDELS. OSO
Y^n de successive nopeDS dit veer gemaakte bepaUngen; zoo is het, dat een iegelijk, die dit zoude mogen incumberen, biervan tot zijn observatie en naricbt wordt kennis gegeven. En opdat niemand hiervan onvtretenbeid zoude kunnen voorv^enden, zal deze worden gepubliceert en in de Hol- landscbe en inlandscbe talen worden geafligeert ter gewoone plaatse.
20 October. Toekenning van neede-ranisoenen'' aan Eu- rapeesche, tUt hospitalen ontslagen zeevarenden.
Is besloten aan de Europeescbe zeevarenden, welke uit de hospitalen gemonsteerd worden en inmiddels, dat er geene vaartuigen zijn om hun aan boord van dezelve te bescheiden, op de equipage-werven dienst doen, instede van het kostgeld, gelijk thans nog in gebruik is, te accordeeren de gewoone reede-randzoenen.
25 October. Toekenning van een vast traclement aan de cadetten bij de genie.
Is besloten de kadets bij bet korps der genie een vast tractement van rijksdaalders twintig per maand ingarnisoen zijnde en blJ de werkzaamheden geêmploljeerd van rijksdaalders dertig 's maandelijks te doen genieten.
-^ October. Benoeming van den president der Hooge Regering, J. A. van Braam, tot Gouverneur-Generaal ad interim bij overlijden van den Gouverneur-Generaal.
Zyne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende den toestand dezer kolonie, door Zyne Majesteit aan hoogst deszelfs bestuur toebetrouwd, den oDzekeren staat van zijne gezondheid en de verplichting, wdke daaruit voor hem geboren wordt om eeneu provisioneelen opvolger te designeeren, op wien na het vq^trek van hier van den schout-biJ-nacht en aide de camp van Zijne Majesteit
Digitized by
d60 1809. H. W. ÖAÉNOELS.
A. A. Buijskes, indien zijne exceDentie ak dan kwam te oyerlijden, voor dat een opvolger uit Holland» ingevolge het daartoe gedaan verzoek, alhier was aangekomen, bet bestour over deze belangrijke kolonie inmiddds met gerustheid zou kunnen overgaan, tot dat Zijne Majesteit daarin nader deflnitievelyk zal hebl>en gedisponeert; en tevens conside- reerende, zoowel de aan hoogst denzelven geblekene troaw en attachemeut voor den dienst van Zijne Majesteit» als de fiiiantieele en administratieve kundigheden van den heer, J. A. van Braam, thans geêligeerd president der hooge Indische regeering, en dat eene benoeming van denzelve tot opvolger In den post van Gouverneur Generaal, in cas voorschreven, is conform aan den geest der instructie voor Gouverneur Generaal en Raden, volgens welke bij aflijvigheid van den Gouverneur Generaal de waarneming van die hooge charge ad interim moet worden bekleed door den eersten persoon in de regeering, vraartoe, wel is waar, de directeur-generaal in die instructie is genoemd, doch welke l)enoeming na de aanstelling van eenen president niet meer op eerstgemelden kan worden toegepast, behalven nog dat door de overgang van den post van Gouverneur Generaal ad interim op den president de belangen van Zijne Majesteit moeten worden geacht het meeste bevorderd te worden, nadien de president door zijne kennisse en continueele inzage van zaken de pre- sumtie voor zich heeft de aangenomen systhemas beter als iemand anders te znllen volgen;
heeft besloten tot hoogst deszelfs provisioneelen opvolger en Gouverneur Generaal ad interim bij hoogst deszelüs over- lijden vóór het aanwezen alhier van eenen opvolger, door Zyne Majesteit aangesteld en gekozen, te benoemen, zoo als benoemd werd bij dezen, den president der hooge Indische regeering, J. A. van Braam, met last aan de leden der hooge regemng en alle verdere ambtenaren, zoo civiele, als militaire, op het eiland Java, den rang boven .en gelijk aan die van initenant kolonel bekleedeqde, om zich binnen twee maanden by de- claratoir te verbinden dit besluit van zijne excellentie, den
Digitized by
iê06. H. W. OAËNOËL8. ^1
Maarschalk en Gouverneur Generaal, na hoogst deszelfs over- lijden alhier, te zullen nakomen en doen achtervolgen, indien als dan de finale benoeming van eenen nieuwen Gouverneur Generaal door Zijne Majesteit, den Koning van Holland, nog niet geschied of op geene legale wijze alhier bekend mogt zijn en gedachte nieuwe Gouverneur Generaal hier niet aan- wezig wezen mogt.
26 October. Verhooging van hel stoelengeld in de Balaviasche kerken.
Zulks werd van 4:42 rijksdaalders op 7 rijksdaalders, papieren geld, gebracht, — een merkwaardig staaltje van de alles omvattende bemoeijingen der toenmalige Indische Re- gering.
26 October. Organisalie der pakhuis^bedienden voorden Oosthoek.
Vermits Sourabaija niet met Semarang in drukte van dagelijkscbe ontvangst en afscheep kan worden gelijk gesteld, behalven alleen in het tijdstip, dat de expeditiën uit den Oosthoek naar de groote Oost geschieden, hetgeen hoogstens een è twee maanden duurt;
is goedgevonden en verstaan de pakhuis-bediendens voor den Oosthoek te bepalen op den volgenden voet, als:
een Europeesche mandadoor a dertig rijksdaalders, zilver geld, 'smaands, en daartoe te benoemen den burger, Gabriel Abels; en
voorts nog een inlandsche weger en vier mandadoors, de eerste è vijftien en de laatste a vijf rijksdaalders ieder, mede zilver geld, 'smaands; met qualificatie voorts om in den tijd, dat de verzendingen naar de groote Oost plaats hebben, indien het noodig is, voor zoo lang extra pakhuis-bediendens in te huren, hetgeen den Lande voordeeliger zal uitkomen als het gansche jaar door den omslag buiten noodzake al te geêx- tendcerd te maken.
N.AJUAT-BOU OIIL XT. ^ 6i t
Digitized by VjOOQ IC
9M teO^ H. W. OAENOCL».
Te SanaraAg beslond dal personert uil eeo Ëuro]iee9ctieB WÊBmdoer, een inlandsefaeii weger en zes inlandsche mandoerV
26 Oclober. Toekenning van zekere privilegièn aan den kastelein van hel heeren-logement te Soerabaija.
k goedgevonden en verstaan aan den kastelein toe te staan, dat de verkoopingen van vaste goederen en schepen ten zijnen huize worden gehouden, onder het genot van '/^ pel. van het rendement, en voorts hem te libereeren van de hetaling van het oorgeld voor 1^ paarden, hetgeen buiten prejuditie van den Lande kan worden geaccordeerd, wyl het oorgeM eene stedelijke belasting is ten voordeele der stadskasy die hiermede zoodanig is tegemoet gekomen, dat dezelve zich zonder eenige subsidie van het Land kan souteneeren.
26 Odober. Bepaling^ dat een optredend prefect ie Tagal van zijn voorganger moest overnemen^ behalve de prefectS'Woning^ ook den wildhaan en tuin te Kadjamboe met eene afschrijving telkens van 10 pet.
Zulks werd bepaald, omdat »voor den prefect een groente- tuin en wildbaan genoegzaam niet te ontberen is, alioanoeh groentens, noch slachtbeesten op dergelijke plaatsen voor geM kinnen worden verkregen, en het bezwaar voor z^n opvolger van 10 percent op het bedragen van rd' 1200 voor den wilébaan en van rd" ^400 voor den tuin op Kajambon, zilver geld, niet groot is".
sr^wr Wijziging van het bepaalde op 2 Oclober 1808 nopens terugbetaling van aan den Latide geleende gelden.
De Regering vereenigde zich met het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal:
Nadien de bepaling, voorkomende bij besluit van den ü^ October 1808, tot het doen van een geldheffing genomen» volgens welke hel aan de daarbij gequotise^e persenen is
Digitized by VjOOQ IC
16M. M. W. DAËNOËLÓ. ^i
trif getiaiten om hunne itt 'sLanrds kas getelde geMen terug te ontvangen, hetzij in natura, zoodra de omstandigheden dit zouden permitteeren, hetzij in producten, voor drie vierde in koffie en een vierde in peper, destijds zoodanig is gemaakt, omdat de koffie toen was het gewildste product en men deze verdeeling het voordeeligste reekende voor de gequoti- seerde ingezetenen, waaronder toenmaals de Chineezen en Mooren nog niet begrepen waren, doch, sedert dat de quoti- satie mede tot de Chineesche en Moorsche ingezetenen is geêxtendeerd, gemelde . verdeeling niet meer uit hetzelfde favorabele oogpunt kan worden beschouwd, nademaal de Chineezen en Mooren voor den handel in Indien vrt| wart beter gediend zijn met suiker, indigo, kattoene garens en specerijen als met koffij en peper, welke aHeen artikelen zijn voor de Europeesche markt, terwijl tevens sedert het maken van de even gezegde bepaling de staat van zaken aanmerkelijk is veranderd, zoodanig, dat 'sLands pakhuizen van een overvloed van koffij niet alleen, maar ook van vele andere, kostbare producten zijn voorzien geraakt, doordien onze handel met de Amerikanen nog niet weder op dietk voet is hersteld, waarop dezelve was voor de verschillen tusschen Engeland en Noord-Amerika; dat zijne excellentie uit dien hoofde had geoordeeld hierop de aandacht van deze vergadering te moeten vestigen en op grond van de aaïige- haalde redenen niet alleen, maar ook uit consideratie, dat de aangegeven omstandigheden waarschijnlijk zullen veroor- zaken, dat de aangebrachte gelden niet zoo spoedig zullen kunnen worden gerestitueerd, als men zich anders had mogen voorstellen, en dat mitsdien aan de gequotiseerde ingezetenen, zooved mogelijk, de middelen behooren te worden gefaciliteerd om over de door hen opgebrachte sommen te kunnen be- schikken, hetgeen noodwendig vertrouwen zal inboezemen op de handelingen van het gouvernement, te proponeeren» looals 2ijne excellentie proponeerde bij dezen, om aan de gequotiseerde personen toe te staan om voor hunne gefoHi^ neerde gelden te nemen zoodanige producten en in al zulke
Digitized by VjOOQ IC
964 IdOÖ. H. W. OACNOËLd.
proportien, als tegen de marktpriJzeD van den dag en zonder ongelegenheid voor het gouvernement zal kunnen worden geaccordeerd ter decisie van den Gouverneur Generaal, na daarop gehoord te hebben de consideratien van den directeur- generaal» en om daarvan aan de gemeente bij een advertentie kennis te geven, — avanceerende zijne excellentie ten dien aanzien verder, dat deze mesure mede van belang is voor het gouvernement ter ontlasting van de producten, die haar belemmeren, en tot voorkoming van schade door het bederf, waaraan bijzonder de specerijen door het lang liggen onder- hevig zijn, zoomede nog tot vermindering van de schuld van het gouvernement en van de interessen, die zy van dezelve moet betalen, welke haar toch altijd drukken ; en dat hoogst dezelve, uit overtuiging van de noodzakelijkheid en van het voordeel eener verandering in de eerste bepaling, al reeds volgens de voorstellen, die daartoe door den directeur-generaal gedaan zijn en op 'sLands interest gegrond waren, aan eenige Ghineezen en anderen had gepermiteerd voor hunne bij wijze van quotisatie aan den Lande opgebrachte gelden alleen specerijen te ontvangen.
Op 2/12 Wintermaand 1809 is het vorenstaande van toe- passing verklaard op >de gequotiseerdens onzer overige In- •dische possessiên, mits zij de begeerde producten op Batavia •door hunne gemagtigdens laten ontvangen".
27 October. Eed-formulier voor den president van de Hooge Indische Regeering.
Ik beloove en zweere Zijne Majesteit, den Koning van Holland, en den Gouverneur Generaal van Indien gehouw en getrouw te zijn; deszelfs orders, bevelen en instructién, zoo in, als buiten de vergadering van de hooge. Indische re- geering, te zullen naleven, doen nakomen en respecteeren; en dat ik mij in alles zal gedragen, zoo als den president der hooge Indische regeering toekomt en betaamt.
Zoo waarlijk belpe mij God Almachtig.
Digitized by
H. W. DAENDEL8. 965
7 November. Maatregel ter voorziening in de behoefte aan lijnwaden en opium.
Deze maatregel bestood uit bet zenden eener brik naar Ile de France ter verkrijging van de gewenscbte goederen.
Merkwaardig is de considerans van bet besluit ter zake, luidende, als volgt:
Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat de nog voortdurende oorlog met de kroon van Engeland, de vredebreuk tusscben dat rijk en de kroon van Denemarken en de staat van blokkade, waarin bet eiland Java en de Moluccos door de Engelschen is verklaard, eene volstrekte stagnatie veroorzaaken in den handel op de West van Indiön, van waar bevorens door middel van de Denen en Arabieren, buiten andere artikelen, die de markt van de West van Indien oplevert, in deze kolonie wierden aangebragt lijnwaden en amfioen, welke voor het gouvernement onontbeerlijk zijn, de lijnwaden voor de huishouding in de Moluccos en de amfioen als een zeer veel winst afwerpend artikel der ge- forceerde leverantien;
overwegende, dat het in dezen staat van zaken de pligtis van het gouvernement alle zoodanige middelen te adhiberen, welke onder Gods zegen kunnen strekken tot behoud van deze kolonie en tot veriedeling der inzichten van den vijand om haar door de afsnijding van alle takken van handel uit te putten en te verzwakken;
en considererende, dat de Fransche eilanden beoosten de Kaap de Goede Hoop door de koopvaart, waarmede vele ingezetenen van dezelve zich erneren, doorgaans ruim voor- zien zijn van allerlei handel waren der Indische markt, welke die eilanden op de Engelschen vermeesteren en tegen billijke prijzen aldaar te bekomen zijn, als op gemelde eilanden zelve geen genoegzaam debiet vindende, en dat derhalve de tegenwoordige omstandigheden vorderen een proef te nemen om zich door dit kanaal, zoo van lijnwaden en amfioen, als van andere noodwendigheden, waaraan men in deze kolonie
Digitized by VjOOQ IC
966 1809. H. W. OAEMDEL8.
ge)>rek heeft en welke op de Fransche eilanden tegen rede- lijke prijzen te bekomen mogten zijn, te voorzien, lietzy door ruiling voor producten, die uit 's gouvernements voor- raad gemist en aldaar met winst kunnen worden gesleten, dan wel tegen betaling in specie, na mate ten meesten voor- deele van den Lande zal kunnen worden bedongen; heeft besloten, enz.
15 November. Publieke verkoop van landen^ behoord hebbende tot het vroegere regentschap Tangerang.
De verkoop-voorwaarden van deze, in acht perceelen ver- deelde landen waren de volgende:
1^ dat de kooper van de bazaar Tangerang verdagt zal hebben te zyn, dat eenlijk de grond der bazaar met de daaraan geaccrocheerde privilegiën verkogt wordt, waaronder dus niet begrepen zijn de daarop staande steeuen pedakken, als het eigendom van particulieren en niet van den Lande zijnde en welker inwoonders dierhalven in het gerust en ongemolesteerd bezit van die woningen zullen moeten verblijven, onder deze conditie nochtans, dat de eigenaars van de pedakken denzelyen grond-huur aan den kooper van de bazaar zullen moeten blijven betalen, die daarvoor in dit jaar betaalt is, tegen rijksdaalders 5-18, koper, voor ieder pedak, alsmede dat de inkomsten van de overvaart en tol zullen geheven worden op den tegenwoordigen voet ten behoeve van den kooper: 2^ dat de bijzondere verpagtingen op de bazaar, als daar zijn de topbanen, madat-kitten, overvaart, de tol, arak en het slagten van vee voor dit jaar tot ultimo December zullen blijven almede op den tegenwoordigen voet ten behoeve van den kooper; 3^ het gouvernement staat toe en guarandeert de bazaar ingevolge de prerogativen, bepalingen en orders, voor de bazaars in het algemeen gearresteerd, alsmede dat in dies nabijheid geene andere privilegiën tot het aanleggen van een of meer bazaars, aoo lange deze bestaat, zal gecon-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOetS. 967
cedeert worden, lerwijl deze basaar ook niet zal mogen worden verlegt;
4** dat de koopers der perceelen om de Oost (de kleine districten Medan, Kranggan, Rademangan, Djeletran en Lenkong) zullen hebben in het oog te houden, dat daaronder niet begrepen is het district Babakan, het welke door hun hoog Edelhedens bevorens aan den depattij van Tjie-anjor is afgestaan ter plaatsing van kofüj-pakhuizen, alsmede niet idii gedeelte van het bij perceel 8 voorkomende land Coripan, waarop de schout verblijf houdt en in het vierkant bepaald wordt op 100 roeden; ^ dat onder de koop der voorschreven landerijen mede niet bedoelt wordt de onder het land Grinding om de West en onder het land Linkong om de Oost gehorende landen, waarop olij en zuiker-moolens geêtabüsseerd zijn, dewelke nader distinct bij den verkoop zullen worden opgegeven;
6^ dat de koopers der percelen van het land Grinding ge- houden en verpligt zullen zijn de publieke wegen te onderhouden in een rijbaren staat; dat de koopers zullen bezwaard zijn met de servituten, waaronder gemelde per- celen lands van oudsher mogten hebben gelegen, bij voorbeeld van wegen en passages over gemelde landen ten dienste van het algemeen of aangrenzende landen, het geven van water aan de naburige landen en wat dies meer is;
7* zullende de koopers gehouden zijn, boven de kooppenningen, te betalen de gewoone ongelden, bij den verkoop en opdragt van het door hun gemijnde land vallende. Eindelijk wordt hier bij genoteerd, dat de koopers zich
zullen moeten houden aan de bekende scheidingen, zonder
dat men zich verbind aan de diepte oi lengte^ die eenltjk
calculatief is opgegeven.
Behalve de boven reeds genoemde landen werden verkocht het land Sading (voor zoo verre het tot Tangerang behoorde), Djarapang-ilir, Salabantar, Kaloerahan, Penjabrahan en Djam- pang-oedik.
Digitized by
968 1800. H. W. 0AEN0EL8.
18 November. Aanmaak van papieren van credil^ g(^fy' baar op Ambon, Banda en Temale.
Deze zouden «gelijke waarde hebben met het zilver geld, •mitsgaders als zoodanig in 'sLands kas op gemelde etablis- •sementen worden aangenomen".
Het bedrag van het aan te maken papieren geld werd bepaald op 300^000 rijksdaalders en de vorm gelijk aan die, waarvan de aanmaak gelast was op 10 Mei 1805, met wijziging alleen van de O. I. Compagnie in het gouvernement- generaal der bezittingen van Zijne Majesteit in Oost-Indié.
De coupures waren van 1000, 500, 200, 100, 50, 25, 15, 10, 5, 3, 2 en 1 rijksdaalders.
18 November. Toekenning van den rang van kapildn^ militair aan den constructeur hij de scheeps-limmer- werf te Rembang.
18 November. Bepalingen nopens de ko f fij -cultuur in Cheribon.
Is besloten de regentschappen Lossarie en Gabang, mits- gaders die van de Benauwang Oost, Benauwang West en Kandang-Auwer, uithoofde der ongeschiktheid van den grond aldaar tot de kotlij-culture, van het verder aanplanten der kofBj te excuseeren en daarentegen in de regentschappen Panjaloe, Talaga, Koeningan, Tjigasong, Radja Galoe, Ma tang Hadjie en Tjicasso« alwaar de streken vruchtbaar en con- venabel tot den aanleg van koffij-tuinen zijn, de inwoonders met een onderhoud vau een duizend vruchtdragende hoornen per huisgezin te belasten en hun van jaar tot jaar twee honderd koflijbooraen te laten aanplanten tot het voorschreven getal van 1000 vruchtdragende boomen toe om als dan door hun voltallig te worden gehouden.
18 November. Bepalingen nopens het werkvolk der nan- nemers van lijmvaden voor de armee te Samarang,
Is besloten aan de aannemers en leveranciers van lijnwaden voor de armee te Samarang permissie te verleenen om het
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 969
noodige werkvolk voor deze hunne fabrieken te mogen enga- geren voor een rond jaar en aan dezelve voorschielingen te mogen doen tot aanmoediging, zonder dat zij nogthans hier- door tot eenige andere verpligting zullen gehouden zijn als hunne meesters gedurende den tijd van het engagement tegen een billijk dagloon te dienen ; moetende van de manschappen, die in dezer voege bij gemelde aannemers en leveranciers worden geênrolleerd, accurate lijsten, zoo van hunne namen, als den voet van het engagement, worden ingediend aan den prefect van Samarang en Damak en het volk zelve aan gedachten prefect worden gepresenteerd en gehoord, of zij vrijwillig in dienst zijn getreden ; met last aan hem, prefect, om gedachte manschappen eenszijds te mainteneeren bij hun engagement, maar van den anderen kant ook niet toe te staan, dat zij hetzelve breken door zich voor de expiratie van hei huur-lermijn aan hunne verbindtenis te onttrekken, en, zoo hierover klagten bij hem gedaan worden, de onwillige of weggeloopen manschappen tot hun pligt te houden en des noods het middel van contrainte te gebruiken om hun het uitgaan zonder expres verlof van hunne meesters te interdiceeren.
19 November. Wtjziginy van de op 14 April 1809 vastgestelde instructie voor den stads-getieesheer en stads* chirurgijn te Batavia.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat de rations vivres, welke ingevolge van het voorkomende bij het op den 14«" April 1809 gearresteerde reglement voor den stads docter of stads chirurgijn onder art. 5 der huis- houdelijke bepalingen voor het stedelijke hospitaal, door den cipier aan den ziekenvader van dat hospitaal voor de gevan- genen moeten worden verstrekt, niet worden ontvangen voor gekwetsten, welke geen gevangenen zijn en nogthans in het ge- melde stedelijke hospitaal worden ingebragt, waardoor de zie- kenvader deze gekwetsten tegen den daarvoor bij het gedachte artikel be[)aalden prijs niet zonder zijne schade kan verzorgen ;
Digitized by VjOOQ IC
970
180d. H. W, DAENOELft.
heeft beslotaD bet oiearmekle vijUe artikel der houbeuddyke bepalingen voor bet stedelijke hospitaal in zooverre te alte- reeren, dat voor het spijsigen der gekwetsten in voornoemd lieepitaal, vi^elke geen gevangeneo zijn, aan den ziekenvader een derde meer in rekening zal worden geleden, als anders by het voorschreven artikel omtrent de gevangenen bepaald is.
Zie ook 14 Herfstmaand 1810.
19 November. Regeliiig van de blandong's in den Oosthoek.
Is besloten tot een vaste blandong voor de bosch-werkzaam- heden in den Oosthoek de ondervolgende dessa*s, haisgezinnen, trekbeesten en rijstvelden af te scheiden, als:
im de regentschappen van Smtrt^aija;
Nanen der dtssa's.
Jonken rijstvelden.
Kasamben . . . . ; 21
Waringin Anom 20
Sanen 20
Bruijte 28
Ralangan 14
PaBgaiiffpong-kidool 19
Nabaar 13
Barabak 20
Banglie 8
Segangon , 8
Balong Karete 19
Gasoe 11
Pide 10
Tjany 15
Dempool 12
Pandan i 17
Taloong 17
Kandawer 13
Ngirok 20
Jotgi>h , 27
Te xamen 20 desia's. i 332
13
- 25 25
8 10 25^ 18
9
5 15 10
- 15
8
9 17
15
2837,
8 4
IV.
8
3
3
27,
3
vu
5
7
Digitized by
180e. R W. OAENDEL8.
971
in de regealsehappm van Passot$rauaa§, Btmger en Bangil;
Namen der dessa's.
Hui»- gezinnen.
Spanneii | Jonken trekbeesten. \ rijstvelden.
Kalipaog
Dandang Gendis
Sadaroem
Soemberam
Nembakoor
Tombak koelon.
wetang
Te zaoen 7 dessa'g.
80 35 35 70
ao
20 30
50
10
28
22
4"/.
20
17V.
30
20
5
-V.
15
lOV.
350
170
66V.
m ds re§entseh9fpm van Sidaijê en Grisêee;
Namen der dessa's.
Spannen trekbeesten.
Jonken rijstvelden.
Brengkok
Djaboon
Datang
Gellap
Kapodang
Doerie Wetan . ., . Baloong Pangang Delleek
Rarangal Gamool
Djombang Kidool
Tanjoengan
Sekaran Gerojo
Tjampoeroeng Kidoel.
Toonnoo Ridjoo
Soeroanding
Landtan
Doempte
Toegoe
Kalimans
Mandogo
Dempooi
Wiragas lor . . . kidoel.
Te zamen 23 dessa's.
59
32
15
12
19
9
48
11
42
9
40
22
19
14
11
9
16
5
4
7
3
10
2
8 6 5 4 5 3 5 3
10 3
10 4 4 4 3 4 4 2 2 3 1 4 1
3 22
3
2
6
8
4
4 10 15
IV. 11
7
10 8 9
- -V. ~V. -'U ~7. -\
100 129V,
Digitized by ^
97J
- H. W. OA£NOEL8.
Zullende de blandongs voor den Oosthoek gevolglijk be- ^ staan uit:
Dessa's.
Huis- gezinnen
Spannen trekbeesten.
Jonken rijstTelden.
50
1080
553V.
19 November. Rang" en tractements-regeling der chirur- gijns 1' klasse bij de marine.
Is besloten de chirurgijns der marine van de eerste klasse in rang gelijk te stellen met den chirurgen majoor der tweede klasse bij de armee en hun tractemenlen te bepalen opeen honderd en vijftig rijksdaalders, 's maands.
21 November. Regeling van den geneeskundigen dienst in de groole Oost.
Is besloten:
1® dat de geneeskundige dienst in de groote Oost of met name te Ambon, Banda en Tomaten in zijn geheel zal worden waargenomen door het getal officieren van ge- zondheid, welke bij de aldaar gecantonneerde troepes volgens de bepaling gehooren;
2^ dat dit voorschreven getal otBcieren van gezondheid zoo- danig zal moeten verdeeld worden op de onderscheidene eilanden en posten, alwaar troepes in bezetting li^^en, dat dezelve tevens, bij den dienst der troepes, die der hos- pitalen zullen kunnen waarnemen, zullende voor gemelde hospitalen geene oOicieren van gezondheid afzonderlijk worden toegestaan;
5^ dat de hospitalen op de verschillende eilanden moeten worden ingerigt op den voet der zoogenaamde guarnizoens-hospi- pitalen, voorgeschreven bij artikel 5 van de 2'^' afdeeling van het S*** hoofdstuk der regeling van den geneeskundigen dienst;
Digitized by
IdÖÖ. H. W. DAÈNÖÊLé.
91^5
4® dat voor de verpleging der zeevarenden van 'sKonings schepen in deze guarnisoens-hospitalen zal worden geheven als voor de Europesen hetzelfde menage-geld als voor de Europee^che militairen en voor de inlanders Iwee stuivers daags, behalven de rations subsistentie ; en
K^ dat voor het verplegen der zieken van de Hollandsche koopvaardij-schepen en van vreemde schepen zal worden gedeclareert, hetgeen daarvoor bij de besluiten van zijne excellentie van 4 Juli 1808 en 28 Maart 1809 is bepaald.
21 November. Bepaling^ dat tweemalen 'sjaars stam- lijsten van de troupen in de groote Oost moesten worden ingediend.
Te weten bij het begin en het eindigen van de mouson. Ingevolge orders van 8 en 31 Juli 1808 moesten die stukken vroeger elk kwartaal worden ingediend.
22 November. Tarief voor vracht-gelden ^bij den tegen^ •woordigen tijd van oorlog'*.
Van Batavia naar Bantam de coijang, zilv. rd' 9
Saroarang
de Marak Baai. Macasser langs
Java
Palembang
Ambon
Banda
Ternaten
Manado
Japan en terug China » »
Timor
Batavia
Ainl>on langs Java Banda » »
35 28 60 60 62 62 100 80 35 15
r>5 ö5
Digitized by
974
td06. H. W. OACNDÉLft.
Van SatDarang naar
Java
» » Hmor langs Java
» » Palembang
Sonrabaija en Grisee naar Batavia . . » » * » Ambon . . . » • » » Banda.. .
• » • » Temateh . » » • » Macasaer..
- » » » Timor . . .
Indranoaijo naar Batavia
Gheribon » »
T*gal • »
Paeeaimigang » »
Japara » »
Joana ^ • »
Rembang > >
Ambon
Ternaten fangs
lava de coijang, zifv. rd*
Maccasser
57
30 30 ^
50 50 52 30 25 10 11 12 13 14f 18 18 25 25 25 16 30
Ternaten en terug » » Menado » »
» « Gorontalo'» »
» » Banda
Banda > kl. Timoren ter ng
Wordende de tusschenplaatsen op Java, als by voorbeeld van Sourabaija naar Rembang, na gelang der afstand door de prefecten of hoofden berekend.
Voor vracht bij de terugreize van al zulke plaatsen, als waarvoor de vracht voor de heen- en terugreize niet is bepaald, zal 50 percent of de helfte yan de vastgestelde vracht mogen worden gevalideerd.
Terwijl bij tijden van vreede de bovenstaande prijzen met 20 percent moeten worden verminderd.
Doch daarentegen met 20 percent tei) allen tQden ver- meerderd voor al zulke vaartuigen, als onder de 50 coijangs hden.
Digitized by
fèÖ9. H. W. OACNOtLS.
•78
Zollende de berekeDing van eoAjangs op de tolgende wijze Mschieden : zuiver : bruto :
rijst « — e 3400
eeffij-boonen » — » 8800
tin
salpeto*
suiker
peper
garioffel nagelen, gestorte
mdige^ in ki»ten
caliatoiir-hoQt
thee
caueel
l^waten
catoene garens in kleine fuslagiiB
sappanhout
Guvenma
aout
koper in soort ,
IJzer in soort
spijkers
3400
StfOO
2800
1700
3400 3400
3400 3S0O 1800
3800
1700 1700 1700 1700
1700 3400
3000
Vervolgeus zullen op een coyang gerekend voorden:
3
30 bali's clappus-oli^
stroozakken of matten 80 cubicqi voeten^ en
houl, touwvirerken, enz. 100 eubieq voeten.
De prefecten buiten Java werden gemachtigd, naar tyds- omstandigheden, van dit tarief af te wijken en » zoo wel »8chepen als vaartuigen in te buuren of in requisitie te steUen".
22 November. Toekenning aan den molla of inlandschen priester bij hel coUegie van Schepenen eener maan- delijksche toelage van 15 rijksdaalders.
Vroeger had. deze priester eene gelijke toelage uit de stads-kas genoten. •
Digitized by VjOOQ IC
^1é 180Ó. H. W. DAENOÊLê.
2Sï November. Voorschrift voor de collecleurs van h^ collaleraal.
Ten einde alle veitraging voor den vervolge voor te komen en alle erreuren ten spoedigslen te kunnen ontdekken is goedgevonden en verstaan de collecleurs te gelasten by het einde van elke twee maanden aan de generale directie en rekenkamer een accuraat rapport in te zenden van alle de sommatiên, die zij hebben gedaan, zoomede van alle boedels, waarvan binnen den loop dier tijd betaling van het collateraal is gepresteerd, als ook van alle dezulken, waarvan de tijd van opgave en betaling is geéxpireerd; met recommandatie verder, dat alle nadeelen, die door onattentie of verzuim in dezen mogten vervallen, zonder form van proces op hunne rekening zullen worden gesteld.
22 November. Toekenning aan den munlmeester te Batavia van 7 rijksdaalders voor elke 100 rijks- daalders^ door hem aan bofJten van 1 en 2 stuivers geleverd, en 1 pet. op liet afvallende gruis.
22 November. Reorganisatie van de Molukken.
De Regering vereenigde zich met het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal:
ü Hoog Edelheden bij besluit van den 7«" September jongstleden op mijn daartoe gedane voorstel geconcurreerd hebbende tot de benoeming eener commissie tot het ontwer- pen van een plan van reorganisatie onzer bezittingen in de groote Oost, zoo zoude ik op dien grond ook mogen veron- derstellen, dat U Hoog Edelheden ten vollen met mij hebben geperpelreerd de noodzakelijkheid om eene hervorming en ver- betering in het bestier van dit gedeelte van Zijner Majesteits bezittingen in Indien daar te stellen.
Dan het rapport van deze commissie vervolgens aan mij zijnde ingediend, acht ik mij niettemin verpligt om, voor en
Digitized by
IdÖd. H. W. OAENOELS. 97*^
aleer ik U Hoog Edelheden dientengevolge eenige bepaalde maatregelen voorstelle, de gronden en motiven yan dezeWe eenigszins nader te ontvouwen.
Het is niet alleen de regtvaardigheid en billijkheid^ die vorderen, dat het gouvernement zich in alle deelen van bestier en administratie gelijk blijve en dat de verpligting tot eene meer getrouwe en zuivere behartiging van 's Lands belangen, welke nader door U Hoog Edelheden op mijne voorstellen, ingevoerde redressen en verbeteringen aan alle de ambtenaren, zoo ter dezer hoofdplaats, als verders op het eiland Java, is opgelegd, zich ook gelijkelijk tot alle dienaren van Zijne Majesteit in Indien extendeeren, maar de toestand van onze bezittingen in de Molluccos en de vooruitzichten, welke men zich van den exclusieven handel in de specerijen voor het vervolg mag vormen, vorderen in het bijzonder, dat de geest van spaarzaamheid en van eene oplettende en nauwgezette admini- stratie,.zoo ergens, althans in die gewesten worde ingevoerd.
Het is dientengevolge in de eerste plaats noodzakeUjk, dat alle dienaren op onze Oostersche bezittingen door eene billijke en wettige bepaling van inkomsten tot eene getrouwe plichtsbetrachting worden verbonden en afgetrokken van alle slinksche wegen, langs welke men te voren ongepermit- teerde voordeden mogt hebben bejaagt; dat aan de eersten van dezelve alle particuliere handel en aan de minderen die takken van handel, welke in competitie met 'sgouver- nements belangen zouden komen, geheel en al werden ontzegd ; dat voorts alle particuliere heerendiensten, verpligte leverantiên van levensmiddelen of andere zaken en alle overwigten op te leveren producten, aks aanleiding kunnende geven tot mis- bruiken, ten eenemale werden afgeschaft.
Langs dien weg de pligtmatige handeling van alle de aan te steUene dienaren verzekerd hebbende, wordt een tweede middel tot bezuiniging, dat derzelver getal niet boven de wezenlijke benoodigdheid werde geëxtendeerd en dat die deelen van administratie, welke of te missen of aan bijzondere misbruiken onderhevig waren, geheel worden ingetrokken of
PLAIAAT-tOn DIIL IT. 62
Digitized by VjOOQ IC
978 1809. H. W. bAENOELfi.
venraDgen door vaste en bepaalde uitgaven op die respecten om door de hoofdgebieders naar vereischte van zaken geac* cordeert en onder derzelver boofddeelen specificq te worden verantwoord.
Was het, dat de ondervinding mogl. aantoonen, dal decal- culative berekening op die respecten ter eerster instantie of te ruim o( te eng was genomen, zoo zal de justiflcatie der te doene uitgaven U Hoog Edelheden in staat stellerf daar omtrent in der tijd de noodige redressen te maken, terwijl de form der zaak inmiddels genoegzaam zijn zal om de vorige misbruiken te weeren en bet gouvernement eindelijk in de mogelijkheid zal brengen om het kostende van alle onze bezittmgen om de groote Oost op cenen vasten voet te kunnen berekenen.
Behalven deze algemeene redressen, die volstrekt vereiscbt werden om het bestier der Molluccos op eenen eenparigen voet te brengen met de verbeterde huishouding ter dezer hoofdplaats en op het eiland Java, zoo zyn er nog in de constitutie van die provinciën bijzondere gebreken, wdke eene reorganisatie hoogst noodzakelijk maken.
Hiertoe behoort in de eerste plaats de al te groote omslag en kosten van onze bezitting op Ternaten, de meerdere voor- deelen, welke daarentegen yan Menado en Gorontalo kunneu worden getrokken, en de finale bepaling der ondergeschikthei J van deze prefeclures, zoowel als van die van Banda en Timor aan den prefect van Amboina.
Daar de bezitting van Ternaten eenlljk moet strekken tot extirpatie der specerij-culture in die gewesten en bepaling van dezelve tot de provinciën van Ambou en Banda kan er bij U Hoog Edelbeden geen twijfel zijn, of de oogmerken van hel gouvernement zullen ten dezen opzichte met eene vermindering van omslag op Ternaten even goed als te voren kunnen bereikt worden: en nademaal Ternaten opzichzelven geene producten, noch voordeelen oplevert, zal de reductie, welke daardoor in de uitgaven wordt bewerkt, eene zuivere winst zijn voor 'sLands kas.
Digitized by
I60é H. W. DAtNOÉLè. 91^
De kusten van Manado en Gorontalo daarentegen in staat zijnde om, zoowel door het product Tan rijst, als door het leveren van manschappen tot recruteering der arniée in Indien, aan twee voorname behoeften van bet gouvernement te kunnen voldoen, zoo verdienen deze voordeelen niet alleen door eene sterkere bezet tmg van die plaatsen te worden verzekerd, maar de meerdere aangelegenheid van dit etablis- sement vordert tevens ook, dat hetzelve, instede van als voorheen onder Ternaten, onmiddelijk onder de hoofd-prefec- ture der Moluccos geplaatst werde.
Dezelfde redenen, welke U Hoog Edelheden reeds voorheen hebben doen besluiten om de drie Oostersche gouvernementen provisioneel onder het gezag van den hoofd gebieder van Amboina te vereenigen, zijn wijders nog dezelfde gebleven en vorderen, dat alsnu dit gezag op eenen permanenten vpet aan den prefect van Amboina en dies onderhoorigheden werde opgedragen ; terwijl het nut, 't welk voomamentlijk de prefec- ture van Banda van het eiland groot Timor ical kunnen trekken tot suppletie der nog ontbrekende perkslaven en de bestendige communicatie, welke tusschen dat eiland en Amboina gedurende beide de moussons kan onderhouden worden, mij alsnog ten hoogsten nuttig doen beschouwen, dat ook dit etablissement als eene onder-prefecture onder den hoofd prefect der Moluccos gesteld werde.
Eindelijk is nog eene der voornaamste beweegredenen tot eene reorganisatie van het bestier onzer Oostersche bezittingen gelegen in de tegenswoordige gesteldheid der perken, perkeniers en perkzaken op Banda Zonder te willen beslissen, in hoe- verre ook andere oorzaken tot de buitengewoon slechte hoe- danigheid der Bandasche specerijen in de beide laatste jaren kunnen hebben medegewerkt, schijnt echter de voorname reden hiervan te moeten gezocht worden in den beklagens- waardigen toestand van den perkenier zelven, in zijn gebrek aan slaven, in het verval zijner perk-gebouwen, in zijne armoede en in de achteloosheid, welke dientengevolge in de insameling, berging en behandeling der producten heeft plaats gehad.
Digitized by
980 1809. H. W. DACNOELS.
Ofschoon ook deze gebreken reeds Toorheen de ernstige aandacht van deze regeering tot zich getrokken en aanleiding gegeven hebben, dat in den jare 179S aan den toenmaligen gezaghebber van Banda, Fran^is van Boekholtz, de qualificatie is verleend om verschillende, door hem voorgestelde redressen in het bestier der Bandasche perken in te voeren, zijn echter deze gebreken onhersteld en de voorgenoemde redressen onvol- tooid gebleven, nadat door de overgave van Banda aan eene Engelsche magt op den S*'^ Maart 1796 de werkzaamheden van den gezaghebber van Boekholtz geheel waren algebroken.
Het regt van eigendom alleen, 't welk destijds aan de perkeniers wierd toegekend, doch waarop sommigen derzelven zich al te veel lieten voorstaan, was door hem bij een publicatie van den r° Februarij van d^t zelve jaar inge- trokken en de schulden daarentegen, waarmede het meerendeel der perkeniers hunne bezittingen, zoo bij den Lande, als by de collegiên van de weeskamer en diaconie badden bezwaard, waren door hem overgenomen voor rekening van het gouver- nement en geliquideerd op eene wijze, welke ik geheel eii al overlaat voor rekening en verantwoording van hen, die den gezaghebber, van Boekholtz, daartoe hadden géqualificeerd of zijne handelwijze vervolgens hebben gehomologeerd.
Dan, welke verligting ook deze vernietiging van schulden aan den bezwarenden toestand der perkeniers moge hebbeo toegebragt, de vermindering van hunne regten schijnt echter het zwaarste te hebben gewogen en zulks te meer, wQl aan de voorwaarden, waarop deze bezittingen, volgens het plan van den gezaghebber, van Boekholtz, op nieuw aan de ge- bruikers zouden worden uitgegeven, nimmer is voldaan ; zijnde door den gezaghebber, van Boekholtz, de eigendommen wd ingetrokken, doch de leen-brieven, waardoor de perkeniers op nieuw in hun bezit zouden worden bevestigd, nimmer uitgegeven, terwijl bovendien zijne beloften tot vernieuwing der perk-gebouwen, tot het voltallig maken der p^kslavcn en tot eene verstrekking van rijst om niet geheel onvervuld zijn gebleven.
Digitized by
- H. W. DAENO£L$. 981
Commissarissen tot den overneem der Oostersche gouver- nementen in 1803 wierden vervolgens wel geautoriseerd om het door den gezaghebber, van Boekholtz, ontworpen plan nader ter executie te leggen, dan het schijnt dezelven, zoowel als het gouvernement, te dier tijd aan de middelen en het vermogen te hebben ontbroken om aan de verbindtenissen, welke de gedachte van Boekholtz had op zich genomen, te kunnen voldoen ; althans de onzekerheid van den toestand der perkeniers en perkzaken is ook sedert dien tijd blijven voort- duren; de toezeggingen van den gezaghebber, van Boekholtz, zijn onvoldaan; de perkenier is verstoken gebleven van de middelen, die hem uit zijn vervallen staat konden opbeuren, en de perken, perk-gebouwen en producten zijn niet minder veronachtzaamd dan voorheen.
Het is op grond van deze motiven, dat ik U Hoog Edel- heden voorstel tot organisatie van het bestier dier Moluccos te decpeteren :
- dat met afschaffing van den voormaligen titul van gouvernementen de prefecture van Banda en de commandant van Ternaten voortaan zullen zijn en blijven ondergeschikt aan den prefect van Amboina en dies onderhoorigheden als hoofd prefect der Moluccos en zulks op dien voet en wijze, als bij de instructie van den prefect van Amboina en dien van Banda nader zal worden bepaald;
^. dat inzelver voegen het eiland van groot Timor mede onder de prefecture van Amboina begrepen en aan dezelve ondergeschikt zijn zal;
dat de bezittingen van Gorontalo en Manado, in stede van onder den commandant van Ternaten, voortaan onmid- delijk zullen sorteeren onder den prefect van Amboina en eene ondergeschikte prefecture onder denzelven uitmaken;
dat het getal der politique ambtenaren voor de Moluccos voortaan zal zijn bepaald, als:
voor Amboina en dies onderhoorigheden :
1 prefect met een jaarlijks traktement van rd* SOOOO : — , zilver
Digitized by VjOOQ IC
982
- H. W. OAENOEL8.
mei ontzegging van allen particulieren handel en, gelijk alle overige ambtenaren, zonder eenig ander genot, hoegenaamd,
1 administrateur, welke te gelijk zal zijn president van justitie, boekhouder, dispencier en parapheerder van het zegel, met een tractement van *s jaars rd« 4800 : — , zilver
1 finanlie-boekhouder op een tracte- ment van *s jaars » 600 ; — , »
1 fiscaal, te gelijk tractements^boek- houder en president van de weeskamer, met 's jaars
1 onder-prefect op Saparoua met 's jaars
1 » » te Hila met 's jaars... » 1 » » » Haroeko met 's jaars » 1 » » » Laricque » » » 1 • » van Boero » • > 1 » » » Manipa » » » 1 secretaris bij den prefect met 's jaars » 1 gezworen klerk bij evengemelden se- cretaris met 's jaars »
1 secretaris van justitie, weeskamer en landraad, mitsgaders klein-kassier en coUecteur van het collateraal» met 's jaars » 1 randzoen-verstrekker in de dispens
met 's jaars »
1 gezworen translateur en opzichter
over het noten kalken met 's jaars »
1 notenkalker met 's jaars »
8 klerken, waarvan : 4 bij den prefect, als 2 a rd* 16 'smaands en 2 a rd' 13
's maands of te zamen 's jaars »
4 klerken bij den administrateur en boekhouder, als: 2 klerken a rd* 16 's maands en 2 klerken a rdM3 's maands of te zamen 's jaars »
2500 1800 1400 900 900 400 360 2000
KOO:
900:—,
300:—,
360: 125:
696:
Digitized by
696 : —
180a H. yv. 0AENOEL8.
983
IM : — , zilver
1B6:— , •
192 : — » 1»6:— , .
152:—, .
144:—, •
2400
222
95
24,
1 gerechtsbode a rd* 16 'smaands of 's jaars. rd'
1 geweldiger a rd* 13 'smaands of 's jaars •
1 inlandsche bode a rd' 16 'smaands of *8 jaars »
1 cipier a rd' 13 'smaands of 's jaars >
1 scherprechter a rd' 11 'smaands of 's jaars »
1 kwartiermeester a rd' 12 's maands of 's jaare . »
kerkelijke dienaren:
1 predikant met >
1 krankbezoeker met »
t organist, tegelijk schoolmeester, met »
Voor schoolmeesters en krankbezoekers door de Moluccos zal 'smaands 100 rd' zonder meer worden betaald,
1 beambtschrijver » — : — »
1 vendumeester » — : — »
voor de marine: 1 havenmeester en opzichter der ge- bouwen, onder het genot van een jaarlijks traktement, aan deszelfs rang geaccor- deerd ;
voor Banda en dies onderhoorigheden :
1 prefect met het tractement van
's jaars rd» 10800 : — , zilver
met intrekking van alle verdere inkom- sten, hoegenaamd, en verbod om parti- culier te negoliéeren,
1 administrateur, welke te gelijk moet wezen president van justitie, boekhouder, dispencier en parapheerder van hel zegel, voor een jaarwedde van \ . » 4800 : — , »
Digitized by VjOOQ IC
984
- H. W. OAENOEL8.
1 finantie-boekhouder op een tracte- ment van 's jaars rd»
1 generale opzichter over de specerij- perken met een tractement van 'sjaars >
1 fiscaal, zullende te gelijk tractements- boekhouder en president van de wees- kamer zijn, met een tractement van 's jaars
1 secretaris - voor den prefect met 's jaars
1 onder-prefect van de Zuidwester- eilanden met 's jaars
1 onder-prefect van Poulo Aij met 's jaars
1 opziender der pakhuizen en rand- soenen-verstrekker met 's jaars
1 secretaris van justitie, weeskamer en diaconie, klein-cassier, mitsgaders collecteur van het collateraal, met *s jaars
1 architect, opzichter over 'sLands gebouwen en slavenkwartier, het noten- kalken, met 's jaars
1 adjunct-generaal perkopzichter met 's jaars
1 notenkalker met 's jaars
5 klerken, waarvan 2 bij den pre- fect, als:
1 é rdM 6 's maands of 's jaars
1 » » 13 » » » . . . .
3 bij den administrateur, als:
1 è rd* 16 's maands of 's jaars ....
2 » » 13 » » »
kerkelijke dienaren:
1 krank bezoek er a rd' 16 's maands of 's jaars • »
720 : — , zilver 3600 : — , »
2000:—, 1200 : — ,
600:—, 1500:—.
720 : — ,
900:—,
1500:—,
480 : — , 240 : — ,
Digitized by
19a : — , 186 : — ,
192 : — , 382 : — ,
194:—,
- H. W. OAENOEL8.
985
12 boschwachterSy waairan 4 van de eerste klasse met rd' 30 per maand of 's jaars rd*
4 van de tweede klasse met rd* 25 per maand of 's jaars »
4 van de derde klasse met rd' 20 per maand of 's jaars >
justitie bediendens: 1 gerechtsbode a rd* 16 'smaandsof
's jaars . . •
1 geweldiger a rd' 15 's maands of
's jaars . . »
1 cipier en slavenmandoor a rd" 13
's maands of 's jaars . . : »
1 beambtschrijyer »
1 vendumeester »
Uitgezonderd de los- en laad- vaartuigen werd hier de equipage-werf ingetrokken, zoo ook het aldaar aanhouden van kruis- vaartuigen, wordende alleen een boots- man met hel daarloe bepaald tractement, sorteerende onder den architect, daarge- laten ter bewaring derzelve.
Voor Ternaten:
1 civiel- en militair commandant, welke boven het tractement van luitenant- colonel rd' 1500 tafelgeld 's jaars zal genieten zonder meer »
1 administrateur, welke te gelijk pre- sident van justitie, boekhouder, Iracte- ments-boekhouder, dispencier en para- pheerder van het zegel zal zijn, met een tractement van 's jaars »
1 fiscaal, te gelijk president van de weeskamer, met 's jaars >
1440:
1200:
960:
zilver
192 : — ,
156:
156
1500:
2400 : — , . 1200 : — , •
Digitized by VjOOQ IC
986 1800. H. W. OAENOEL6.
1 translateur in de Maleljdsche taal met een jaarwedde van rd*
1 secretaris van den commandant, de justitie en weeskamer, tegelijk coUecteur van het collateraal, met 's jaars »
3 klerken, waarvan:
1 bij den commandant a rd' 16
's maands of 's jaar^ »
2 bil den administrateur, als:
1 met rd* 16 's maands of 's jaars » 1 » » 15 » » » »
justitie bediendens: 1 gerechtsbode met rd> 16 's maands
of 's jaars »
1 geweldiger met rdM3 's maands
-of 's jaars »
1 cipier met rd' 13 's maands of
's jaars »
1 bootsman voor de surveillance. .. •
1 heambtschrijver »
1 vendumeester »
Uitgezonderd de laad- of losvaartuigen, werd de equipagewerf met dies ap- en dependentiën ingetrokken, gelijk het al- daar aanhouden van kruisvaartuigen, alleen een bootsman met de gage volgens tarief daar blijvende om gemelde vaar- tuigen te administreeren.
voor Manado:
1 prefect met 's jaars »
1 onder-prefect van Gorontalo 's jaars »
1 scriba met 's jaars »
1 klerk met rd^ 20 's maands of
's jaars »
I tolk met rd* 80 's maands of 's jaai^s »
560 : — , zilver,
1800;
192:
192; 156:
192:
156:
156
5000 600 560
240 : — , 240 : — ,
Digitized by
180e. H. W. OAENOEL8. 987.
voor groot Timor:
1 onder-prefect met 's jaars rd» — : — , zilver
1 scriba en boekhouder met 's jaars » — : — , »
dat buiten de hiervoren bepaalde irhctementen door de aan te slellene ambtenaren geene emolumenten, stille winsten of andere voordeelen, hoe ook genaamd, zullen mogen genoten worden;
dat in het bijzonder aan de eerste ambtenaren, met .name aan de prefecten van Amboina en Banda,den comman- dant van Tomaten, de administrateurs, fiscaal en sabandhaars op de gedachte plaatsen, den generaal en adjunct-perkopzichter te Banda en de onder-prefecten van de specerij gevende comptoiren in het algemeen bet drijven van particulieren handel ten eenemale zal zijn verboden;
dat bovendien ook aan alle mindere dienaren en vrije ingezetenen over de geheele Moluccos het drijven van parti- culieren handel zal zijn verboden in alle die artikelen, welke met 's gouvernements privatieven handel in competitie zouden kunnen komen;
dat overzulks, niet alleen de particuliere handel in specerijen zal zijn geinterdiceerd op de daartegen reeds gestelde of nog te stellene straffen, maar dat ook aan een ieder zal zijn verboden de handel in slaven op de kusten van Manado en Goroutalo, groot Timor en Coupang, de handel in Ujwaten op die kusten en met die volken, waaraan dezelve van gouvernementswege plegen te worden gedebiteerd, en de handel in vee op de kusten van MenadoenGoronlalo;
dat de oveiige takken van handel nochtans aan de mindere dienaren, burgers en ingezetenen in de Moluccos vrij en onbelemmerd zijn zullen:
dat het aan alle dienaren, ambachtslieden of anderen, welke door deze organisatie buiten emplooi mochten geraken, vrij zal staan om zich ter plaatse, waar zij thans gezeten zijn of op eenige andere in de Moluccos, buiten dienst te blijven erneren of wel zich melerwoon naar deze hoofd- plaats, Semarang of Sourabalja te begeven ;
Digitized by VjOOQ IC
^88 1d09. H. W. 0AEN0EL8.
- dat de onkosten van timmêragien en reparatien, de 'wapenkamer daar mede onder begrepen, bij provisie zuilen zijn bepaald:
voor Amboina op eene somma van rd' 4000
• Banda » • » » • 4000
» Ternaten » » » » » 1000
» Manado » » » » » 500
met vrijheid nochtans aan de respective prefecten om, de nood zulks vereischende en iuits doende specifique verant- woording, zich eene afwijking van deze bepalingen te mogen veroorloven en eene voordracht tot vermindering of finale bepaling der uitgaven in dit respect te moeten doen;
- dat voorts de respective prefecten zich in het for- meeren der eischen voor hunne prefectures en in het doen van uitgaven zoo na mogelijk zullen gedragen aan de calcu- lative berekening van het kostende der Moluccos, daarvan te formeeren, en dat zij, zoowel als alle overige dienaren, onder hun gesteld, zich in alles zullen houden aan de instructien, voor dezelve beraamd en vastgesteld.
En welke instructien ik U Hoog Edelheden mede proponeer ter dezer gelegenheid te arresteeren en als een gedeelte der reorganisatie van de Molucco's aan te merken, met name:
eene instructie voor den prefect van Amboina en onder-
hoorigheden,
» > > administrateur van 's Lands ma-
gazijnen te Amboina, » » » » fiscaal en tractements boek-
houder te Amboina,
» » » noten-kalker,
» > » de onder-prefecten van Saparoua,
Hila, Haroeko, Larieke, Boeroe en Manipa,
» » * den prefect van Banda,
» • » » administrateur,
» > * » fiscaal en tractements boek-
houder,
Digitized by
leöd. H. W. 0AËN0EL6. g^d
eene instructie voor den generaal perk-opzichter,
» > » > adjunct-generaal perk-opzichter,
» > » » architect en opzichter over
's Lands gebouwen van het sia- ven-kwartier en over het noten- kalken,
» » » » noten-kalker,
» » » de boschwachters,
» > » perkeniers,
» » » den onder-prefect van Poulo Alj, voor
zooverre de specerijen met dies aankleeven aangaat,
» » » » militair en civiel commandant
te Ternaten,
» » » > administrateur,
» » » » fiscaal,
» » • • prefect van Menado.
Resultaten mocht Daendels van deze reorganisatie niet zien, doordien Ambon op den 17'^^ Februarij 1810 aan de Engelschen werd overgegeven.
22 November. Verbod legen den xiüvoer van zilveren^ koperen en papieren geld uil de groole Oosl naar weslelijk daarvan gelegen plaalsen.
Ter voorkoming, dat geene gelden uit de groote Oost worden uitgevoerd waardoor het gouvernement telkens tot nieuwe aanzendingen met veel risico verplicht wordt, en aan de andere kant ingezetenen en handelaren gelegenheid te ^even tot het doen van remises is goedgevonden en verslaan allen uitvoer van zilver, koper en papiere geld uit de gi*oote Oost naar plaatsen, om de West gelegen, finaal te verbieden, onder dezelfde poenaliteiten, als op Java tegen den uitvoer van zilveren en gouden muntspecien zijn gestatueerd, doch daarentegen den prefect van Ambon te autoriseeren om alle
Digitized by
l^dO ' )dOÖ. H. W DAÊhOÈLê.
gelden, die de ingezetenen in de groote Oost dan wel de op dezelve nayigeerende handelarea disponibel hebben en nioglen willen remitteeren, in 's Lands kas te accepfeeren en te doen accepteeren, zoo op Ambon, Banda, alsTernaten, en daarvoor wissels te verleenen ten laste van de hoofd- plaats Batavia, welke aldaar zullen worden uitbetaald, of in zilver geld, of in papieren van crediet met de bij het gouvernement bepaalde agio; voorts den voorschreven uitvoer tot gerief van den smallen handel vrij te laten van het eene etablissement van de groote Oost op het andere of voor de zoogenaamde binnenvaart, onder dezelfde of soortgeiyke pre- caulien, als by placcaat van 1 Augustus 1808 ten aanzien van den uitvoer van geld van de eene plaats van Java naar de andere zgn vastgesteld.
22 November. Aanmaak van bonken op Ambon.
Is goedgevonden en verstaan den Ambons prefect te quali- ficeeren om van de kopere munt, welke thans in de groote Oost circuleert en zwaarder is als de muntstukken, die actueel worden aangemaakt, zooveel in te wisselen, als hy zal kunnen bemachtigen, en gemelde oude kopere munt, zoowel als hetgeen daarvan successive nog nader mogt inkomen, in^en smitswinkel te doen verkappen, te weten: de een en twee stuiverstukken van den stempel sedert 1796 midden door of tot de dubbdde waarde en de twee sluiverstukken van den stempel sedert 1803 tot drie stuivers of in stukken van twee sluivers en een stuiver ieder; en om alle de gemelde, verkapte stukken vervolgens te doen stempelen 2 S. en 1 S. respective, mitsgaders tot dat einde eenige zoodanige stempels aan den prefect van Ambon tol model mede Ie geven: voorts om de oude een- stuiverstukken van den stempel sedert 1803 zonder verandering in circulatie te laten, indien het afkappen van dies meerdere zwaarte, als de later aangemaakte, te moeyeUJk mogt vallen : en laatsteUjk aan dengeenen, die met dezen verkapping zal worden gechargeerd, daarvoor toe te leggen zeven ryksdaalders
Digitized by
r
ie06. H. W. DAENDEL6. §91
voor elke honderd rijksdaalders, welke hij aan rerkapte munt- stukken zal afleveren, waardoor, builen hel daardoor aan den Lande loc (e brengen voordeel, eene nuUigc eenparigheid in de zwaarte der kopere munt zal worden verkregen.
22 November. HancUiaviug van hel verbod tegen de toelating van vreemde schepen in de Molukken.
Is goedgevonden en verstaan den prefecl van Ambon te gelasten om de subsisteerende orders tegen de admissie van vreemde schepen in de Molukkos met alle ernst ie maintineren en Ie doen maintineren in dier voegen, dat alleen oorlogschepén of gewapende vaartuigen van de Franschen dan wel van andere bondgenoten van Zijne Majesteit den Koning van Holland worden toegelaten en daarentegen alle koopvaarders, fan wal natie ook, geweerd.
22 November. Uitgifte van een officieel weekblad.
De Gouverneur Generaal achtte nuttig, inslede van het zoo weinig interesserende vendu-nieuws, te doen uilgeven een weekblad of courant, door middel van het welke de publieke handelingen van hel gouvernement, als ook de conse- cutive inkomende nieuws tijdingen, voor zoover dit met een goede staatkunde was overeen Ie brengen, ter kennisse zouden kunnen worden gebragt van de gemeente, hetgeen vooral in een kolonie zoo voordeelig en nuttig, als aange- naam voor de ingezetenen was.
22 November. Reglement voor de Lands-drukkerij.
Art. 1. Het getal en de jaarwedden der geêmploijeerden op de drukkerij zullen worden bepaald op den navolgenden voet, als:
een baas rd' 1200
een boekhouder » 1000
een meester-knecht ■ 600
Digitized by
dOi I60d. H. W. bAËNDËLft.
drie zetters a rd» 360 rd« 1080
900 240 900 720 180 240
» » » » 300
een zetter
. drie drukkers a rd» 300
» » » • 240
een drukker
twee loopers of rondbrengers a rdM20
ArI. 2. De drukkerij zal als Toorheen sorteren onder de directie van den secretaris der hooge regecring.
Art. 3. Er zal gereekend van primo Januarij aanslaande, in stede van hel vendu-nieuws, op gemelde drukkerij werden gedrukt en uifgegeven een weekblad in groot quartoforroaal, bestaande in vier bladzijden, onder den naam van Ba (aviasche Koloniale Courant, aan het hoofd voorzien met 'sKonings wapen en afgedrukt in twee colommen.
Art. 4. De actens van het gouvernement, welke in deze courant zullen worden geplaatst, zullen wezen officieel.
Art. 5. De redacteur van deze courant zal de publieke stukken, welke in dezelve moeten worden geplaatst, van hel gouvernement ontvangen, zoowel als de nieuwstijdingen, die consecutive inkomen, waarbij hij zijnerzijds voegen zal zoodanige aankondigingen en berigten, als waartoe hy stoffe niogt vinden, voor zoover de overblijvende ruimte van de courant dit zal permitteren.
Art. 6. In het plaatsen der stukken zal de redacteur de navolgende orde moeten observeren: 1^ alle inkomende advertentien ;
2^ de actens en andere publieke stukken van het gouver- nement; en 3® de annonces, die de redacteur daarenboven nog aan het
publiek mogt willen doen; waardoor niel verslaan wordt, dat de advertentien boven aan moeten worden geplaatst, maar dat bij gebrek aan ruimte de preferentie aan dezelve zal moeten worden gegeven.
Art. 7. In het voorschreven geval van gebrek aan ruimte zal, of een vervolg op de nomraers van de courant werden
Digitized by
lèOé. H. W. DAËNDËL8. 99^
uilgegeveii, of de stukken, die het mioste presseren, blijveri oYer leggen tot de volgende week; zullende ter wegneeming ▼an alle twijfeling in dezen voor den redacteur de actens en andere publieke stukken van het gouvernement aan hem genommereert gezonden worden en aan het eerste nommer altijd de voorrang moeten worden gegeven.
Art. 8. De advertentien en andere annoncen van coUegien, ambtenaren eii particuliere personen regarderen den redacteur niet verder, als dat hem de vrijheid wordt gelaten dezelve in spelling te verbeteren, als ook in stijl, wanneer dezelve stuitende of zonder samenhang mogt zijn, ten einde door de publieke sanctie, welke aan de courant gegeven wordt, ook daaromtrend meer eenparigheid in te voeren.
Art. 9. De courant zal Vrijdags worden uitgegeven en altijd daags bevorens ter goedkeuring worden aangeboden aan dengeenen, die zijne excellentie de Maarschalk en Gou- verneur Generaal daartoe zal committeren.
Art. 10. Gemelde courant zal voor een ieder verkrijgbaar wezen en aan elk een worden rondgebragt tegen twintig rijksdaalders 'sjaars en met het intreden van ieder jaar vooruit moeten worden betaald, zullende aan degeenen, die intusschen overlijden of vertrekken, dan wel de bezorging van de courant opzeggen, geen restitutie hoegenaamd van hel opgemelde betaalde geschieden.
Art. 11. Degeenen, die zich tusschentijds aanmelden om de courant te hebben, zullen voor primo Julij voor het jaar voluit en na primo Julij slechts voor zes maanden of het halve jaar betalen.
Art. 12. De redacteur, ofschoou hiertoe geen aanzoek gedaan hebbende, zal uit de revenuen van deze courant ge- nieten veertig percent.
Art. 13. De censure van advertentien en andere stukken, die door particulieren ter drukpers worden gegeven, zal worden uitgevoerd door den secretaris van de regering, aan wien de tot dat einde van particulieren inkomende papieren door den baas drukker zullen moeten worden gepresenteerd,.
PLAKAAT-BOBI DBKL XT. 05
Digitized by VjOOQ IC
994 1d09. H. W. DAENOeL8.
om daarop in dorso te teekeDon voor fiat drukken, dan wel, daarin iets vindende, hetgeen aanstoot zou kunnen geven, daarvan aan zj|ne excellentie den Maarschalk en Gouvemeiir Generaal rapport te doen.
Art. 14. De censor zal bij het examineren der catalogussen van te verkoopene boeken wel letten, of daarop ook werken gevonden worden, waarvan de uitgave verboden is of het verdere debiet uit hoofde van dies ergeriyken inhoud behoord te worden tegen gegaan; en, zoodanige werken aan hem voorkomende, daarop het goedvinden innemen van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.
Art. IS. De advertentiên en andere annonces voor de cou- rant zullen Diogsdag avond op de drukkerij moeten worden bezorgt en na dien tyd inkomende niet worden aangenomen als ter plaatsing in de courant van de volgende week.
Art. 16. De advertentiên, die door de collegién en amb- tenaren ex officio gedaan worden, zullen gratis worden ge- plaatst.
Art. 17. Mede zullen ter drukperse gratis gedrukt worden de verhandelingen en andere geschriften, die bel Bataviasche genoodscbap van tijd tot tyd in het licht mogt geven, mits de materialen, die daartoe door den Lande verstrekt worden, betalende.
Art. 18. Daarentegen zullen alle advertentiên en annonces van particulieren niet alleen geschreven moeten zyn op een zegel van twaalf stuivers, maar ook voor ieder regel moeten worden betaald één ryksdaalder, papiere geld, zullende dezelve vier achtereen volgende weken geplaatst worden, doch, e^^der vervallen of overbodig geworden zynde, ook vroeger kimnen worden uitgelaten.
Art. 19. Voor de advertentiên van vaste goederen tal gedeclareerd worden veertig ryksdaalders, papiere geld,' per perceel ter waarde van ryksdaalders t20,000 en daar boven, vyf en twintig ryksdaalders per perceel ter waarde van ryksdaalders 10,000 en daarboven, twintig ryksdaalders per perceel ter waarde van ryksdaalders BOOG en daarboven,
Digitized by
1609 H. W. OAÈNOCLÓ. M)(
T^ftien rijksdaalders per perceel ter waarde van rt|ksdaalder8 1000 en daar boven en voor de percelen van minder waarde vijf rijksdaalders ieder, terwijl de advertentiên dezer ver- koopingen zuUen zijn geschreven, als van een perceel van rijksdaalders ^0,000 en daarboven op een zegd van twee rijksdaalders, van een perceel van rijksdaalders 10,000 en daarboven op een zegel van één rijksdaalder en van een minder perceel op een zegel van vier en twintig stuivers. De waarde der percelen zal geéstimeerd worden volgens den laatsten verkoopprijs, dien dezelve gerendeert hebben.
Art. 20. De betaling van advertentiên en andere stokken, die tusschentijds of buiten de courant gedrukt worden, dan wel vo(»r de courant geschikt en niet expressel^k genoemd zijn, zal zich reguleren na de decisie, die de secretaris der hooge regering daaromtrent geven zal, daarbij in het oog houdende om de declaratien niet te bezwarend te maken.
Art. &1. Gemelde secretaris zal, na hierin zes maanden werkzaam te zijn geweest, een salaris-lyst voordragen, vdgens wdke deze betaling op een vasten voet zoude kunnen worden gereguleert
Art. ^. Bij aldien zich particulieren aanmelden om aenig werkje of brochure gedrukt te hebben, zal, na verkregen goedkeuring hiertoe, de prijs door den secretaris van de regering worden bepaald, ingeval de auteur bet drukken daarvan tot eigen voordeel mogt verlangen; dan, zoo de auteur de voordeden aan den baas drukker mogt overlaten, door gemelden baas, in compensatie van het gebr4iik van '«Lands gereedschappen, uit de zuivere vrinsten eenige per- een to's moeten worden uitgekeerd ten behoeve van het een of ander, openbaar institut, invoege dit nader door het gouvernement, in cas voorschreven, zal wor^n bepaald.
Art. 23. De eerste gezwore klerk ter generale secretarij zal wezen kassier van de drukkerij en idle verschuldigde gelden, waarvan hem de uitgetrokken rekeningen wekelijks door den boekhouder zullen worden bezorgt, moeten incasseren, houdende daarvan een behoorli^ kassi^boek, terwijl hij om
Digitized by
996 1800. H. W. 0AENDEL8.
de drie maanden daarvan eene kassa-rekening zal moeten inleveren aan den Gouverneur Generaal en aan den directeor- generaal.
Art. 24. De boekhouder van de drukkerij zal aantekening houden van al, hetgeen zoo voor particulieren gedrukt, ak de betaling, die daarvoor gedeclareerd wordt. Uy zal mede boek houden van de materialen en slaven, bij de drukkerij behorende, zonder bekendstelling van geldswaarde, doch speci- fiek onder hoofddoelen, volgens de jongst daarvan geformeerde inventaris. Bij deze boeken zal hetgeen onbruikbaar wordt als anderzins worden afgeschreeven, echter niet zonder qualifi- catie, en daarentegen worden ingenomen de objecten, wraarmede de drukkerij in der tijd mogt worden vermeerdert.
Art. &5. Jaariyks zal van de drukkerij een opneem ge- schieden en de baas voor het tekortkomende aansprekelijk zyn. Art. 26. De baas zal van hetgeen op de drukkerij gedrukt wordt, niets ten zijne voordeele mogen verkopen, op poene van destitutie van zijn post, maar de kopers moeten overwijzen tot den boekhouder, die de contante verkoop dirigeren en de daarvan provenierende penningen weekelijks aan den kassier verantwoorden zal.
Art. S7. En ten einde hier omtrent geen fraudes kunnen plaats hebben, zal het getal exemplaren, hetwelk zal worden afgedrukt, altijd met voorkennis van den kassier worden be- paald en hetzelve aan hem óf in gelde óf in natura op zijne requisitie moeten worden verantwoord.
Art. 28. Uit de zuivere revenuen van de drukkerij zal twintig percent genoten worden ten voordeele van de vol- genden, als:
voor den secretaris der regering 10 percent,
voor den eersten gezworen klerk B »
voor den baas 2 Vi »
en voor den boekhouder 2 */, »
Art. 29. De kassa-rekeningen van den kassier en de boeken van den boekhouder zullen aan de examinatie der generale rekenkamer onderworpen zQn.
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 997
22 November. Bepalingm nopens cipiers, gevangenen, enz.
De Regering vereenigde zich met het oavolgende voorstel van den Gouverneur Generaal.
Nagegaan hebbende de inrigtingen wegens het spijzigen en onderhouden der gevangenen, zoo bij den hoogen Raad van justitie van HoUandsch Indien en het coUegie van Scheepenen te Batavia, als bij den drossaaad der Bataviasche ommelanden, eu de inkomsten der beide cipiers van de 'sLands en stads boeijen, was het aan zijne excellentie gebleken, dat de inrigtingen daaromtrent bij de beide collegien van justitie verschilden en de drossaard alleen, in navolging van hetgeen bij het coUegie van Schepenen plaats had, zes stuivers daags voor het onderhoud van lederen gevangene aan den Lande deed declareeren; dat deze ongelijke manier van verzorging der gevangenen vermoedelijk voortgevloeit was uit de ver- schillende bepalingen, die na mate van de tijdsomstandigheden of van de differente opinien, dan eens ten aanzien van de gevangenen van den Raa^ van justitie, dan weder met be- trekking tot die van Schepenen consecutive waren gemaakt, zonder dat men bedacht scheen geweest te zijn dezelve te brengen op een eenparigen voet, niettegenstaande deze eenparig- heid overtuigend rust op de billijkheid, dat de gevangenen eene gelijke behandeling genieten; dat de inrigtingen nopens de verzorging der gevangenen van den hoogen Raad van justitie zijne excellentie hierbij waren voorgekomen boven die van Schepenen de voorkeur te verdienen en ook meerendeels te rusten op de besluiten dezer regeering, weshalven zijne excellentie aan deze vergadering proponeerde om, in bekrach- tiging gedeeltelijk van gerepte, vroegere besluiten, bet onder- houd der gevangenen van den hoogen Raad van justitie van 's Lands wege en der gevangenen van het coUegie van Schepenen van stads wege te beimlen op den volgenden voet:
Ten eersten: dat de cipiers der beide boeijen genieten zullen een vast tractement van een honderd vijftig rijksdaalders 's maands, betaalbaar voor ^/^ gedeelte in papieren van credit
Digitized by VjOOQ IC
998 1B09. H. W. OAENDEL8.
en Toor Vs gedeelte in ziirere munt dan wel in papieren van credit met de bij het gouvernement bepaalde agio, met iïitHékkin^ daaiënte^en van hunne tegenwoordige, vaste in- komsten en van hetgeen zij voor het onderhoud van de boeijen, dé vei^deii^amers, enz. genieten, bedragende voor den cipier van 'sLands boeljen, ingevolge memorie van menage vaü den S8° Au^stus 179», rd» 632 : 40 ten laste van den Lande eti voor den cipier van de stads boeljen rd' 500 ten bèzwaré v&n Schepen-kas 'sjaars.
Teti tweede: dat de cipiers verpligt zullen wezen uit dit tractement te dragen alle ongelden, welke noódig zijn om de vertrekken van de coHegiên van justitie en de boeijen eh de hokken der gevangenen schoon en zindelijk te ondei*- hbüden, waartoe zij zich de noodige koelies en gereedschappMi zelve knoeten aanschaffen.
Ten derden : dat de cipieis ten behoeve der gedetineerdens van 's Hoeren wege de rijst maandelijks in natura van den Lande zullen erlangen a veertij^ ponden per hoofd tegen dezelfde betaling als andere particulieren ingevolge de daarvan door de cipiers maandelijks in te leveren rollen aan den boofiadn^inistrateuk voor het departement v^n Batavia, nadat die rollen door de presidenten yan de collegién van justitie en dooï* den fiscaal of bailluw, een ieder in den bare, vooraf met derzelver handteekening zullen wezen geverifieert; welkie veï^trekking mede zal worden geaccordeert voor de gevaa- getaen, die gedurende den loop der maand worden ingebra^ voor zooveel dagen, als zij zich in custodie zullen bevinden.
ten vierden: dat, met afschafiBng der distinctie in het besluit dezer regeering van den 17<» November 1771 gemaakt tusschen het kostgeld voor een Europees en Chinees, voor een christen inlander en voor een Mohamedaan of ander onchristen genetalijk aan de cipiei^ voor kostgeld zal worden gevafideerd zes stuivers daags per hoofd, papiere of kopere munt, voor alle 's Heeren gevangenen ; in aanmerking nemende de dure tijdeè en dal deze distinctie bij Schepenen geen plaats vindt, waardoor dan ook aan de dpiers alle redenen Wórden a%fe-
Digitized by
- H. W. OACNOELS. 999
sMdea om sicb wegens eene gebrekkige ven^rgiiig der gevangenen te kunnen rerscboonen, nademaal hef niet wel- doenttfk is een gevangene, ofsclM)on een inlander zynde, voor drie stuivers daags, zooak bij het evengedachte besluit bepaald was, van goede spijze te voorzien.
Ten vijfde: dat de cipiers voor dit keitgeld aan de gevan- genen zuUen moeten geven rijst, visch, zout, groentens dan wel andere, goede, gekookte spijze, na gelegenheid van tijd, en schoon, zuiver drinkwater:
Ten zesde: dat wijders de cipiers voor degeeneu, die ter dood zijn gecondemneerd, voor extra ordinair spijs en guastos genieten zullen vi|f ryksdaalders per hoofd, eens.
Ten zevende : dat zoo aan de substituten van Aea drossaard der Bataviasche ommelanden insgelijks zal zijn gepermitteerd om voor de gevangenen, die van 's Heeren wege onder kunne bewaring worden geplaatst, dagelijks aan den Lande te deda- reeren zes stuivers per hoofd, waarvoor zij hun onderhoud zullen moeten bekostigen, zonder eenige verstrekking van rijst in natura te ontvangen; en etndelyk
Ten achtsten : dat, wanneer staats-gevangenen in de boeljen kgeeren, voor de kosten van hun defro^ement niet meer als voor andere gevangenen zal mogen worden in rekening gebragt, ten ware dit na mate van hunne conditie door den Geuverneur Generaal anders wierd bepaald, doch dat zy daarentegen Landswege van kleederen in natura zullen worden voorzien, na voorgaande behoorUjke aanvragen aan den hoofd-administrateur voor het departement van Batavia.
Proponeerende zijne excellentie wyders om, aangezien deze bepalingen alle de gevangenen van 's Landswege en de ver- strekkingen voor hun toegestaan regardeerden, gemelde bepa- lingen nog met de volgende particuliere voorschriften te amplieeren, als:
a. dat criminele gevangenen, die boven het vorenstaande op hare eigene kosten willen toeren, door de cipiers van een betere tafel zullen moeten worden voorzien, tegai betaling, de gemeene personen van twaalf stuivers en
Digitized by VjOOQ IC
1000 1809. H. W. DAENOEL8
de gequalificeerde personeD van yier en twintig siiurers daags of zooTeei meerder of minder, als door bet coUegk van jintie, waaronder de cipier beboorl; zal worden geordonneerd na gelegenheid des tijds of de qualiteit der personen ;
b. dat voor personen, welke in des cipiers woning in simpele gyzeling sijn geplaatst, eeti ordentelijke tafel zal moeten worden gehouden, na het fatsoen en de qualiteit der gegijzeldens, ter taxatie van bet coUegie van justitie, waaronder de cipier behoort;
r. dat de cipiers voor gegijzelden, die om particuliere schuldoi gearresteerd, zijn, voor derzel ver dagelij ksch onderhoud zal mogen declareeren, ak: voor Europeeschen twaalf stuivers en voor inlanders en Ghineezen zes stuivers daags;
d. dat de cipiers voor het onderhoud van lyfeigcnen, die bij executie ingebragt of door hunne heeren en vrouwen, dan wel hare gevolmagtigdens of executeuren den cipiers ter bewaring worden aanbevolen, dagelijks zullen mogen declareeren zes stuivers;
e, en eindelijk, dat boezeer volgens besluit dezer tafel van den 1^' Juni 1809 de betaling van blok- en sluitgeM van de cipiers of substituten van 's Landswege is komen te cesseeren, echter voor sluit- en ontsluitgeld van een ieder, die zich onder hunne custodie bevinden, particuUer zal mogen worden in rekening gebracht achttien stuivers.
22 November. Toekenning van klerken^ mala-malas, schrijfbelwefïen, enz. aan de liavenmeeslers ie Sama' rang en te Soerabaija^ alstnede aan de onder-equipage- en onder-havenmeesters.
Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat volgens de jongst door de hooge regeering gearresteerde in- structien voor de marine, de havenmeesters van Samarang en Soerabaja, mitsgaders de onder-equipage- en onder-haven- meestei-s aldaar, tot de uitvoering van hel bun by die in-
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. DA£ND£L8. 1001
structien gedemandeerde assisleutie van eenige klerkeo en matta-matta's noodig hebben, als ook van schrijrbehoeftens behooren te worden voorzien;
en overwegende, dat de revenuen van de passen, welke bij de instructie voor den sabandhaar van Samarang van den ^^^ September 1808 bepaald zijn, een geschikt Tonds kunnen opleveren voor de opgelden, welke hiervoor anderzins zouden moeten worden geiropendeerd, terwijl deze revenuen, uit hoofde de onder-havenmeesters op een vast inkomen met afschaffing van alle verdere emolumenten zijn gesteld, niet door dezelve kunnen worden genoten;
besluit den commissaris-generaal der marine, Sack, te ge- lasten om de revenuen der passen, zoo te Sourabalja, als (e Samarang, in voege dezelve zijn gefixeerd bij art. 8 en 10 der voorschreven instructie voor den sabandhaar van Samarang, te doen c(riligeeren en te effectueren tot een fonds, waaruit alle onkosten van klerken, matta-matta's, schrijfgereedschappen, enz., voor de havenmeesters van Samarang en Sourabalja en de onder-equipage- en onder-havenmeesters zullen moeten worden gevonden.
22 November. Voorziening in de geneesktmdige hulp^ te vcrieenen aan gekwetsten en gevangenen te Soerabaija.
Door den chirurgijn en chef berigt zijnde, dat hij sedert het begin van dit jaar aan den chirurgijn-principaal van het arrondissement van Sourabalja order bad gegeven om door een der officieren van gezondheid van het garnisoen den genees- en heelkundigen dienst bij de justitie aldaar te laten waarnemen en de medicamenten in de apotheek van het hospitaal te laten bereiden en fourneeren, ten einde bij het einde van het jaair het beloop der onkosten daarvan uit de stads kassa Ie laten voldoen volgens de prijscourant, uithoofde dat aldaar geen stads apotheek geetablisseerd was;
is besloten de door den chirurgijn en chef provisioneel ge- geven order ten aanzien van de uitvoering der genees- en
Digitized by
1002 1800. H. W. QAENDCLS.
heelkundige dienst en het leveren van medicftmenten voorde gekwetsten en zieke gevangenen bij de justitie teSearaba^ te approbeeren en daarmede op dieselfde wijze te laten eon- tinueereo ; en wijders aan den officier van gezondheid der armee, welke in der tijd met deze diensten zal zijn belast, een toelage te accordeeren van vijftien rijksdaalders, zilver gdd, ^smaands.
4|- November. Openstelling Uat weder opzeggens toe" van de vaart en handel van Java op, Ambon^ Banda, Temere en de Aroe^eUanden voor de ingezetemn van Nederlandsch Indiè en voor alle verdere onderdanen van Zijne Majesteit den Koning in Indie.
23 November. Voorschrift nopens ordonnantién van rant- soenen voor militairen.
Is besloten, dat in navolging van het bepaalde bij art. 7 der instructie Voor de havenmeesters te Batavia, Souraba^ eta Saknarang, volgens welke de ordonnantién voor de vivres van de schepen door gemelde havenmeesters worden ge- ordonneerd en in de provisie-magazijnen ontvangen zonder de siguature van de generale rekenkamer, alzoo de verantwoor- ding daarvan van drie tot drie maanden aan gedachte kamer geschiedt door overlegging van de ordonnantién, bij de ad- ministrateurs berustende, en de lifsten, welke van éeielve door de havenmeesters worden gehouden, vergdeken tegen bet Btamhoek van den cotttnifesari8<>geiieraal der nmne en het vastgestelde tarief van randzoenes, van nu voortaan ét ordonnantién van randzoenen voor de militairen van de ^tisie te Batavia en in de mobile divisie mede niet door de reken- kamer rullen worden gecontrasigneerd, maar de verstrekkiBgea geschieden zullen op ordonnantién van den commissaris van oorlog, waarbij zullen moeten zijn geasnexeerd de korte sterkten der detachementen, compagnien, battaillons of re- gimenten, door den commissaris van oorlog, een ieder in zijn orrondissemecit, voor conform met de door hem i^ehonden
Digitized by
- H. W. OACNDELS. 1005
wordende registers geteekend, van welke vérstrekknigeii de commissarissen van oorlog ingerolge art. 13 van bonne in- strnctie maandelijks een recapitulatie aan den commissaris ordonnateur en om de drie maanden behoori^ke l^steb aan de generale rekrakamer moeten inzenden om door gemelde kamer tegen de ordonnantien, die bij de administrateurs be- rusten, en de staml^ten van de wapen-corpsen der anuée, zoomede het tarief van randzoeneq, te worden geconfronteerd.
25 November. Rang-regeling van haven-meesiers en onder- haven-meesters.
Is besloten tot amplificatie van het 1^ art. der instructien voor de havenmeesters en onder-equipagëtHeesters vaü Batikvta, Sbürabalja en Samarang, waarbij aan hun is toegekend de rang van kolonel en luitenant-kolonel, respectivë te bepalen, dat zij gelijkstandig zullen worden geconsidereerd, de haven- meesters met een kolonel en kapitein ter zee en de onder-equi- pagemeesters met een luitenant-kolonel ter zee van 's Konings maribe, na anciënniteit van aanstelling, en oï>k de uniform vati dezelve zullen dragen; en voorts, dat d,e onder-havenmeesters alleen -den rang zullen hebben van kapitein eA dus gelijk- standig zullen wezen met een ordinair luitenant ter zee van 'sKoniiigs marine en insgelijks de uniform van denzelve zullen dragen.
24 November. Verpachting van hel regt lol inssthen in de Krawangsche rivieren, spruiten en poelen.
Sedert 24 September 1745 was dat regt bij admodiatie afgestaan.
De voorwaarden der verpachting waren ditmaal de volgende :
Eerstelijk: bestaan de rivieren, spruiten en poelen, die ver- pacht worden, in 19 stuks, bekend onder de benaming:
de rivier Craoang, l?abaloekati, Padij d'Jonang, Pedadtj d'Jinkol, Singkil, Biangbong, Packies, Jonatij, Commandian^
Digitized by
1004 1809. H. W. OAENDEL8.
Telaga Heran, Bandara, Moeara Kolet, Tagal Serang, Mooijang, Caly-Assin, Singereng, Ta|[»k Badak, Wadoeij Jaija.
TweedeDS : nog drie stuks, met namen Sarakan, SadariJ en Calij-Dawa, door de hooge Indische regeering aan den regent van Crawang tot eigen behoef vergunt en daarom van de pagt uitgezonderd geweest.
Derdens : de verpachting zal gesdiieden voor vijfjaren, gere- kend van den eersten Januari 1810 tot ultimo December 1814.
Ten vierden: de pagter zal gehouden wezen de voormdde rawas ofte visscherijen ten zijnen kosten, zoowel te zuiveren van alle ruiglens en vuilnis, waarmede dezelve zijn bewassen en bezet, als dezelve op het einde van den gemelden pachttijd na behooren gezuivert aan degeene, die dezelve alsdan zuilen komen te paglen, over te geven.
Ten vijfden: zal hij niemand mogen hinderlijk zijn in het bevisschen van de strand en vrije zee van Craoang.
Ten zesden: nogle zal hij ook niet vermogen door het sluiten der spruiten den afvoer van brandhout hinderlijk te zijn.
Ten zevenden: gelijk ook hij niet vermogen zal de mon- dingen der meermelde rivier en poelen aan de zeekant door het zetten van seroos als andersints te belemmeren.
Ten achtsten: zal de pagter gehouden wezen, zoowel als ieder particulier visschrr, die de vrije zee komt te bevisschen, te betalen de bazaars gerechtigheden aan den pagter van de vischmarkt van alle zoodanige visch, als hij in dikwerf ge- melde rivieren, spruiten en poelen ofte elders kome te vangen en ter markt te brengen.
Ten negenden; die de pagt mijnt, zal op stond twee sufB^ante borgen moeten stellen ter naarkoming van deze conditiên, mitsgaders op de hand ofte uHerhjk binnen drie dagen afleggen de eerste paye, voldoende alle de pagtpen- ningen van vier tot vier maanden, zulks de pagter voor den laatsten September jaarlijks in handen van den secretaris van Schepenen betaling van de geheele somma zal hebben te doen.
Digitized by
1809 H. W. DAENDELè. tOOH
24 November. Last op de pachters van V Lands domeinen voor hel jaar 1810 hun pachlschal voor een vierde gedeelte in koper geld op te brengen.
Op die wijze trachlte men te Yoorzien in de behoertc der Regering aan koperen munt.
Om de pachters in staat te sleilen aan het voorsehrirt te voldoen werd hun op 19 Wintermaand 1809 vei^und »de »tol-gerechtigheid in dezelfde proportie in koper geld te heffen, • voor zoo ver dit zonder bezwaar geschieden kan, waar omtrent •men de noodige omzichtigheid zal gebruiken*'.
24 November. Last op den prefect van Ambon »150 T^knappe en uilgelezen" militaire Ambonezen naar Ba- tavia te zenden.
Wegens het groote gebrek aan oiBcieren en onder-officieren wilde Daendels Ambonezen tot die betrekkingen aanstellen.
28 November. Maatregel in het belang der cartographie van Java.
De l"* luitenant der genie, E. 6. Vodegel, werd gelast met twee leerlingen van de marine-school op te meten de wegen van Bojolali tot Solo, van Solo tot Klaten, van Klalen tot Djokjokarla en van daar tot Djamboe, «dienende tot het »formearen van een nieuwe, Javasche kaart".
30 November. Toekenning aan den koster der hervormde gemeente te Batavia van 4 rijksdaalders per flesch voor de 40 flesschen Madera-wijn, benoodigd voor de viering van het heilig avondmaal.
30 November. Bepaling, dat het tractement van den president van Weesmeesteren te Batavia ad 150 rijks- daalders 'smaands betaald zoude worden uil de kas van Weesmeesteren,
Sedert April 1808 was zulks uit 's Lands kas betaald.
Digitized by VjOOQ IC
1006 1dÖ6. H. W. DAENOËLd.
Het inkomen van de leden van dat collegie ten bedrage van 2000 rd*. 'sjaars, toegekend ter vervanging van de vroegere leges, zoude eveneens ten laste der kamer-gelden komen, betaalbaar voor Vs ^^ zilver of in papier met de bepaalde agio.
Op den 99*^ Wintermaand 1809 is dit laatste ook op den president toepasselijk verklaard.
30 Movember. Bepalingen nopens de assessoren van den Drossaard der Balaviasche ommelanden.
Deze drossaard werd gemachtigd »om,bi) ziekte of absentie van een zijner assessoren, deszelfs secretaris dan wel een der landeigenaren als assessor te assumeeren en om wyders aan de gedagte assessoren tot defroijement hunner reiskosten, zoowel als voor het verzuim van de waarneming hunner particuliere belangens, een maandelijksche toelage te accor- deeren van rd" 100, gerekend voor Vs gedeelte in zilver en betaalbaar in papiere geld met de agjio, bij hetgouveroement bepaald, en voor het overige in papieren van crediet".
30 November. Hegelingen nopens de rechlspraak van den Drossaard der Batavia^he ommelanden,
U goedgevonden en verstaan :
1® dat alle civiele twistgedingen, relatief zaken of personen, onder de jurisdictie van den drossaard over de Batayiasche ommelanden sorleerende, in de eerste plaats voor gemolken drossaard zullen moeten worden gebracht:
2^ dat de drossaarl van alle die zaken kennisse zal moeten nemen en als vrederechter, bemiddelaar of scheidsman trachten dezelveii ten genoegen van partijen te schikken ;
3® dat de drossaart, na mislukte poging om partijen te be- vredigen, geene verdere, rechterlijke kennisse van die zaak nemen, maar alsdan partijen renvoijeren zal aan den rechtbank van President en Schepenen van Batavia, voor welke alle procedures in civiele zaken, in de ommelanden te huis hooreiide, zullen worden ingesteld, vervolgd en door die rechtbank bedist, ten ware eene andere, recht-
Digitized by
IdOd. H. W. OAEMOeLd. 1007
bank compeleDl zoude mogen zyD, waaraan alsdas de zaak zal moeien worden overgewezen. Met last wijders aan den drossaard om, bij aldien hij in het oyereenbrengen Tan partijen in der minne niet mogt slagen, daarvan alsdan te rerleenen acte of bewijs, dat b% partijen na den ordinaris rechter heeft gerenvoijeerd, en aan Presi- dent en Schepenen van Batavia, dan wel zoodanige andere rechtbank, als in dezen competent zoude mogen wezen, om in geene dezer twistgedingen kennis te nemen, bij- aldien niet bij de introductie derzelve door een bewysof acte van den drossaart, aan het request geannexeerd, komt te blijken, dat de drossaart de zaak heeft onderzocht, partijen niet heeft kunnen bevredigen en als een gevolg van dien dezelve na den ordinaris rechter renvoijeert.
30 November. Bepaliiigea nopens garnizoens- of canloune- menU'hosfUalen.
Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat de generale order van den 26^° Augustus 1808 tot het oprichten van zoogenaamde guarnizoens- of cantonnements-hospitalen op plaatsen, alwaar troepes cantonneeren, destijds betrekkelijk is gemaakt tot ordinaire cantonnementen, doch dat, zoo min de bediening, als de verstrekkingen, voor de hospitalen bepaald, toereikende zijn voor meer aanzienlijke cantonnementen, welke uithoofde van momentaneele redenen eene tijdelijke verster- king vereischen, gelijk Buitenzorg, Ceram, Anjer en de Marak-baai, en dat derhalve subsisteeren, deze bediening en verstrekkingen in evenredigheid van de meerdere zieken, welke zoodanige geéxtendeerde cantonnementen hebben, be- hoort te worden vermeerdei'd :
beeft besloten omtrent de guarnizoens- of canlonnements hospitalen te Buitenzoi^, Ceram, Anjer en in de Marak-baai in ampliatie der generale order van den 26^" Augustus 1808 vast te stellen, gelijk geschied bij dezen: 1* dat in ieder der gedachte guarnizoens-hospilalen zal wor den geplaatst een Europeesch ziekeuvader of menage
Digitized by
lood 18Ö9. H. W. ÖAEt^OeLÓ.
meester, onder het genot van het tractement, voor deze bediening bepaald bij het reglement van den genees- en heelkundigen dienst in Indien, welke ziekenvader belast met het spijzigen der zieken en verantwoordelijk zal zijn voor de foumitures, kleedingstukken en andere goederen ten dienste dezer hospitalen en wijders gerekend worden te behooren tot de hospitalen van het arrondissement, waaronder hij zich bevindt, ten einde, wanneer de gede- tacheerde troepes in hunne garnizoenen retoumeeren, zich weder naar dezelve te begeven;
2® dat in de gemelde hospitalen, zoo tot oppassing der zieken, als het schoonhouden der hospitalen, zuilen worden geêm- ploijeerd zoodanig getal batoors of boeijangers, als na mate der hoeveelheid zieken door den commissaris-ordonnateur zal worden noodig geoordeeld, tegen de minste gages, waarvoor dezelve zullen te bekomen wezen;
3^ dat de commissaris-ordonnateur zal wezen gequalificeerd tot het laten inkoopen en verstrekken van zoodanige artikelen, als tol soulageinent der zieken door den chirurgijn van hem zullen worden gevraagd;
4^ dat de commissaris-ordonnateur insgelijks zal zijn gequa- lificeerd tot het doen leveren bij publieke aanbesteding voor de minst verkrijgbare prijzen en het verstrekken van zoodanige diiferente benoodigdheden, als in de gedachte hospitalen zullen vereischt worden tot de behoorlijke verpleging der lijders en niet toereikende uit de aiTon- dissements-bospitalen zullen wezen verstrekt of in maga- zijnen van het Land in voorraad zijn, als: matrassen, dekens, lakens, matjes, emmers, balies, kommen. enz.; en
5® dat voor ieder honderd kleine of groote stukken vuil linnen aan waschloon zal worden gevalideerd drie rijks- daalders, betaalbaar in koper geld; met overlating wijders aan den commissaris-ordonnateur om, bij aldien het in den tijd noodig mogt wezen deze bepaling mede tot andere guarnizoens-hospitalen te extendeeren, daartoe padere voordracht te doen.
Digitized by
1ÖCÓ. H. w. daeNdêló. iöoé
Op 19 Sprokkelmaaod 1810 zijn deze bepatiDgen ook toe- gepast op de hospitalen te Saniarang en in den Oosthoek en den 30^° Wintermaand 1809 op hei hospitaal te Cheribon.
Twll^^rn^' fn^>oering van de Hollandsdie benamingen der maanden.
Alzoo op den 30^ der ev^ verweken Slagtmaand in Rade Yan Indiê besloten is om, achtervolgens het decreet van Z^ne Majesteit den Koning, waarbij gelast wordt voortaan in alle rapporten, adressen en andere geschriften gebruik te maken van de Holiandscbe benamingen der maanden van het jaar, als: Louwmaand, Sprokkofanaand, Lentemaand, Grasmaand, Bloeimaand, Zomermaand, Hooimaand, Oogstmaand, Herfst- maand, Wijnmaand, Slagtmaand en Wintermaand, alle col- legién en ambtenaren, zoo civiele, als militaire, hiervan kennis te geven en hun de observantie daarvan aan te beveelen; zoo is het, dat wij, ten einde een ieder hiervan kennis erlange, tevens besloten hebben deze op alle Zijne Majesteits possessien in Indien te doen affigeren, waar dit behoord en te geschieden gebruikelijk is.
Bovenbedoelde last was gegeven bij missive vao den Minister van Z. M. tot de zaken van marine en koloniën dd. 24 Sprok- kelmaand 1809, ontvangen te Batavia 28 Slachtmaand 1809.
30 Slachtmaand. Verpachting van den invoer en ver* hoop van opium te Batavia voor het jaar 1810.
Art. 1. De verpagting zal geschieden door den directeur- generaal, geadsisteerd door den administrateur-generaal, den advocaat-fiscaal, den ontvangei'-generaal en den sabandhaar, en dat voor een jaar, in te gaan met den eersten van Louw- maand en eindigende met den laatsten van Wintermaand 1810.
Art. 2. De gemelde pagt zal zich bepalen tot den invoer en verkoop van amfioen in de districten van Batavia, dies
rUlAAT-BOEK DEEL XV. f^ r^r^Jk\r^
Digitized by VjOOQIC
Gtnderhorigfieden en ommelanden, B^itenzorg, hetCrauwangsche» belgecin aaa de bovenlanden gevoegt is, het Tangerangscbe e^n de geconqueatreerde Bantamsche landen hieronder begrepeo, item het rijk van Bantam in deszelfs geheele uitgestrektheid.
Art, 5. Net de gewelde pagt zuUen ook te gd^k worden yerpagt de madat-kitten (excepto de zes madat-kitten langs de rivier Tjitarom, die reeds op den IS**** van Slagtroaand jaogiUeden zi^i verpagt geworden), onder dezdfde eondttieD, voorwaarden en restrictie, als biy het houden der laatste genei^e verpagting daaromtrent lyn vastgesteld, wordende dezelve gehouden, als in deze woordelijk geinsereert.
Art. 4. De pagter zal gehouden zQn tdkens een maand vMTttit te belalen, inzalver voegcfi en onder dezelfde poenali- teiUyi, als hy artikel 3 van de pagt-conditien der gebondene generale verpagtiog is bepaaU.
Art. 5. De verpagting zal geschieden voor een derde in l^oper geld en voor twee derde in papieren van credit.
Art. 6. De pagter zal vorpltgt zyn aanstosds twee snffi- c{ieA|e borgen te stellen, ten genoegen van den directeur- generaal, den adipinistrateur-generaal en den ontvanger^^iette- raal; en zullen gemelde borgen zieh moeten vetvbinden op dezeirde wijze, verplichtingen en voorwaarden, als bij artikd 5 van de algemeene pagt-conditien zijn bepaald.
Art. 7. Bij aldien de pagter in gebreeke blijft, in voegen voormeld, behoorlijk borg te stellen of de pagt-pehningen op de geconditioneerde term^nen op te brengen, hetzij voerden aanvang of in het begin van de pagt, dan wel daarna, zal die pagt weder opgeveild en andermaal verpagt worden ten lasten van den voorschreven eersten pagter, voor zooverre dezelve minder zal komen te gelden; zonder dat hij echter, indien de gemelde pagl hooger komt te lopen, daarvan iets zal vermogen te eischen of pretenderen.
Art. 8. Eü zal tegen zoodanige pagter, mitsgaders ook tegen deszelfs borgen, voort geprocedeert worden met parate executie, zoo op hunne goederen, als personen, zonder eenige verdere sommatie of regtspleging dien aangaande te houden,
Digitized by
laOd. H. W. DACHDSLS. tOll
niet tegenstaande eeirige afq^Qatie of proTocatie ea ooTer- iBMidert deidve, terwyi den Lande ten allen tijde, in eaa ▼an insolventie van den pagter en zyne borgen, preferent zal weaen boyen alle andere crediteoren omtrend bare pretenaien ten kunne baten.
Art 9. Indien de pagter geduurende de pagl koirt Ie QTeriyden of anderzints absent te geraken, zal diegeene, éie z^^ien boedel aanraard of administreerd, gouden westen dezelve pagt navidgens de conditien te presteren en daarin te continueren, tot dat bet pagt-tecm^ geexpireert ofte anders daaromtrend gedisponeert zal wezen.
Art. 10. De .pagter zal de tryheid bebben omdeaanfioen, die hy tot het Mnet noodig heeft, met kleine vaartirigen te laten afhalen, ran waar bij die krljgra kan, waartoe hem eehter niet vrij zal staan g^ uit te voeren zonder daartoe vooraf permissie verzegt en rerkregen te hebben.
Art. 11. Er zal geene publieke verkooping van amfioen gehouden wprden, zoo lang deze pagt zal duuren; echter zal het gouverpement aan zieh voorbebpuden om al de am^en aan te shiap, die I^piten 4^ bempeijefiis van den p^ber wordt aapgehragt, dewelke alleen op Java, Gheribpn en in d^ re- gentschappen van Batavia zal worden verdebiteerd.
Art X% De pagter zal de vrijheid hebben de amfioen, die d^r ^oeginezen ep andere inlanders ofte Chqiezep van de over wal buiten hem mogt worden ajEingebragt, aan , te stoavp, mits daarvan alvorens kennis gevende a^ bet goavemeinent, hetw^k als dan na billijkheid zal bepordeelen, in l^oeverre hetzelve verpieen^n zal die 2im#pen ^n den pagter te kiipnep overiaten.
Aj?t .13. {pdiffp de vowraad vipi amfioen in 's.Lan^s p^- hui^p zu^Ls gi^90gd en de pagter kan doer toevallige omstendigbeden daarvap niet genoeg bekpmen tet het d^bipt, zal by d® vryhQid bebben zi^b by hei gouvernepa^nt te addr^isseren, wanneer hem de benoodigde kisten zullen worden afgestaap voor denz^lfden prys, als waaifvoor fJie pp Jiava door de prefecten wordt verdebiteerd.
Digitized by
1013 180Ö. H. W. DAENDÊL8. .
Art. 14. Voorts zal de pagter het regt hebben om alle .amfioeo» die door anderen als door hem met kleine vaartüigeo wordt ingevoert of verkogt en waarvan geen kennis zal ge- geven zyn aan den sabandhaar en licentmeester, te mogen aanhalen, mits daarvan dadelijk kennis gevende aan den ad- Yocaat-fiscaal ; en zal de pagter daarvan genieten het vdie bedragen, na aftrek van 10 percent voor den olBcier vao justitie, die tot confiscatie procedeerd; zullende de officieroa van justitie ver(riigt zijn in deze, niet alleen aan hem alle adsistentie te bewyzen, maar ook , ongeacht deze afstand der amfioeu-handel, iuzelver voegen tegen den clandestinen invoer van amfioen te waken, als bij de wetten bepaald is, terwyi daarentegen alle amfioen, die door ofte van wegen hem buiten de hem vooi'geschreven districten verkogt of vervoert wordt, zal worden geconfisqueert onder zoodanige poenaliteit, ab de wetten op den smokkel-handel dicteren. ^
Op een onbekenden datum is nader bekend gemaakt, >dat de Terpachting der amphioen, navolgens de daarvan bereeds bekend gemaakte conditien, zal voortgang hebben op Zaturdag den 30'" dezer lopende maand, onder de navolgende, nadere bepalingen :
dat die verpachting zal geschieden bij den meestbiedende en dus bij den opslag, even zo als zulks in bet yoorleeden jaar beeft plaats gehad;
dat de nieuwe pachter tegen den 10^ of 1S*° yan de diinstaande maand zal kunnen ontrangen rier kisten Ben- gaalsche amphioen, ditmaal voor den prijs van 2000 Spaanscbe matten per kist;
dat de oude pachter verpligt zal zijn om de amphioen, die noch by hem ontvangen staat te worden, aan den nieuwen pachter af te staan voor den inkoops-prtjs ;
dat hy de vryheid hebben zal om zyne benodigde amphioen even zowel van plaatsen, die beoosten het eiland Java gelegen zijn, te laten komen, als van andere, om de West en overwal gelegene".
Digitized by
- H. W. DAEflOELS. 1013
2 Wintermaand. Aamtelling van een komimes bij het te Batavia wpterigten*' militaire kleeding- en equipe- ment'tnagazijn.
Het traclement van dien kommies bedroeg 100 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands. Zie ook 6 Wintermaand 1809.
2 Wintermaand. Vereeniging van de kuipers- en btoh makers-winkel te Soerabatja met de equipage-wetf aldaar.
Is besloten de kuipers- en blokkemakers-winkel in het atelier van constructie te Soerabatja to stellen onder de orders van de marine en uit het gemelde atelier naar de eqnipage-werf te laten overbrengen, met last aan den com- missaris-generaal der marine om de weinige benoodigdheden van vaatwerk en blokken voor andere departementen en den Oosthoek op gedachte winkels te doen vervaardigen.
2 Wintermaand. Voorschrift nopens de uitbetaling van maa$tdgelden aan militairen.
Zijne excellentie, in aanmerking nemende, dat de door hoogst denzelve gemaakte bepaling, volgens welke in de uit- betaling der tractementen aan de trocpes gevolgd wordt den voet, die vastgesteld en bepaald is voor de plaats, alwaar de militairen gnarnizoen houden öf cantonneeren, veroorzaakt, dat op de leeningslijstcn van een maand dikwijls differente wijze van uitbetalingen moeten geschieden, na mate de troepes meer of minder in mouvement geweest zijn, hetwelk niet alleen difficiel is in hel opmaken van die lijsten, maar tcréns aanleiding geeft tot het begaan van erreuren en fouten;
heeft besloten, met alteratie van de voorschreven gemaakte bepaling, voortaan de maandgelden der troepes te doen uit- betalen op den voel, zooals geusiteerd is Ier plaatse, waar ^Ij zich den eersten van iedere maand bevinden of voor dewelke zij, nog op marsch zijnde, gedestineerd zijn.
Digitized by ^
1014 1809. H. W. OACNOCLS:
6 Wiotermaand. AfêlOMd Mfi dé sttüê-waUen ie Sama^ rang aan die siad.
De stadflhkas was door de toevoegiog yaa het oorgeld eü êé #égéii-pacbt genoeg yergtérkt om id bet onderlmud dier wallen te yoorzien.
6 Wintermaand. Instructie voor den kommies' bij hel nüUtair Meeding- en eqtdpement-magazijn te Balavia.
Art. 1. Hij zal onmiddeiijk ondergeschikt zijn aan den commissaris-ordonnateur en, bij deszelfs absentie, aan den commissairii van oorlog van het arrondissement Batavia, aan welken hij alleen verantwoordelijk is wegens de directie en administratie van dit magazijn.
Art. S. HQ zal van de goederen in zyne administratie boliden een pakhuis-boek op den voet, zooals in dedifiereote civiele administratieu geintroduceerd eii nader uit bet hierbff geannexeerde model letter A te zien is.
Art. 3. Hy zal maandelijks aan den commissaris-ordon- nèteu^ in duplo inzenden eene tabelle vorens het model letter B, aantoonende hetgeen onder primo van ieder maand in restant geweest en gedurende den loop dezer maand weder is ontvangen en verstrekt, van welke tabelle een, door den cpnmiissaris-ordonnateur geverifieerd, zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal aangeboden en de andere op het bureau van gameiden commissaris-ordonnateur bevraard zal moeten worden.
Art. 4. Hij zal geene verstrekkingen doen, dan op daartoe verleende ordonnantie door den commissaris van oorlog van het arrondissement.
Art. 5. Alle drie maanden zal bij gehouden z^n aan de génerale-rekenkamer in te dienen eene roUe volgens model letter C en daarbij annexeeren, waarop gedurende dezen tyd de verstrekking o( ontvangst geschiedt.
Art. 6. Hij zal geene goederen, van Samarang of eMers herwaarts gezonden, ontvangen dan ten overstaan ceoer
Digitized by VjOOQ IC
tei09. H. W, DAËNO£LS. lOllI
miKlaire commissie, welke htj r^n den commaDdeerenden officier moet Terzoeken; de^elijks zullen alle goederen; dfe door. de leveranciers afgeleverd worden, voor de ontvangst door eene dergelijke commissie worden ge^xamineimi en door gemelde commissiön sdiriftelyk opgave van hunne Bevin- ding aan hem, commies, worden gedaan.
Art. 7. Indien gedachte commissiên de van elders aange- brachte of ter aflevering gepresenteerde goederen goed en deugdzaam hebben verklaard, voor welke verklaring zlJ res- ponsabel zullen zijn, zal de commies met de ontvangst voortgaan, doch daaraan eenige defecten en gebreken opge- geven ztjnde, deswegens vooraf de orders vragen van den commissaris-ordonnateur of, zoo hij niet in loco is, van den commissaris van oorlog, sub poene van verantwoordeltfk te zullen zQn voor alle ^(cbadeos, die uit een contrarie handel* wijze zouden kunnen resulteeren.
Art. 8. Indien eenige artikelen van lijnwaden, lakens, casiemiei*en, enz, in 't magazijn voorhanden, voor den civielen dienst van het gouvernement mogten worden gerequireerd, moet de aanvrage schriftelijk geschieden door den direcieor- generaal en voor de afgave door den comurissaris-ordonnateor of commissaris van oorlog worden geteekend.
Art. 9. Hij, commies, zal eiken Maandag aan den commis- saris van oorlog opgeven, wdke goederen gedurende it verloopcn week uit het magazijn zijn ontvangen, hetzij van de leveranciers of van elders, en daarentegen op de daartoe verleende ordonnantie verstrekt, met bekendstelling der regimenten of corpsen, aan wie de aflevering geschied is.
Art. 10. Bij de verzending van goederen oaar plaatsen, buiten Batavia gelegen, zal hij, immediaat na de ordonnantiên daartoe van den commissaris van oorlog te hebben ontvangen, opgave van gemelde goederen doen aan het finantie-kantoor ten einde de cognossementen kunnen worden opgemaakt en verzonden, zullende alle erreuren of nadeelen, die uit eenig verzuim in dezen inoglen ontstaan, voor rekening blijven van hem, commies.
Digitized by
1016 1309. H. W. OAENOEL6.
Art. 11. Hij zal zoif[6n, dat alle de onder zyne adnriiii- stratie gestelde goederen met opletlendbeid worden gadege- slagen, van lijd lol tyd gelucht en door het aanwenden van alle Terdere, daartoe dienstige middelen van bederf bevrgd, 't geen inzonderheid moet worden geobserveerd omtrent goe- deren, die nieuwelings worden aangebracht en, uil vaar tuigen komende, dikwijls nat of vochtig zyn, sub poene van verant- woordelyk te zullen woitlen gehouden voor alle nadeelen. welke door nalatigheid of negligenlie in dezen moglen ontslaan.
Art. 12. Hy zal mede zorgen, dat de onder zyne admini- stratie gestekte monleringsstukken, équipementen, ryd-equi- pages, enz. voor ieder regiment of corps afzonderUjk gesorteerd worden en dat by de verstrekkingen of verzending geene vergissingen plaats vinden, maar ieder regiment of corps de voor hem gedestineerde kleedingstukken en équipementen behoorUjk entvangt.
Art. 13. Hem zal maandeUjks worden gevalideerd eeiie somma van zestig rd% papiere geld, tot het inhuren van de noodige koelies, welke altijd in een genoegzaam getal in het magazyn present zullen moeten zgn om de werkzaamheden met den vereischlen spoed te verrichten.
Art. 14. Hy zal een jaërUjks tractement genieten van rd' 5200, zilver geld, en tot assistentie hebben een klerk op een jaarwedde van rd' 240, geUjke munt.
De talryke, by deze instructie behoorende modelirn zyn te vinden in Daendels, staat der Ned. O. I. bezitt., bylagen Hl, militaire zaken, armee te lande, n^ 58.
Zie ook 3 Louwmaand 1810.
7 Wintermaand. Voorziening in de recruteering te Sa- marang.
Als een type van een echt Daendekbesluit wordt bet volgende overgenomen: zyne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, <lat
Digitized by
I80d. H. W. OAENDEL6. 1017
onaangezien de reeds voor achttien inaaDden gegeren orders om het S^ regimenl, het guamizoens-regioient tan Semarang en de compagnie rijdende-artilierie aldaar met Javanen te compleleeren volgens eene daarvan goedgekeurde repartitie over de prefectures van Samarang, Tegal, Paccalongang en Japara, benevens het onder de hout-administralie sorteerende district Rembang, de prefecten en regenten van evengeraelde plaatsen zeer achterlijk blijven in hel voldoen van hunne quota's; want, dat niet alleen twee baltaillons van het S*" regiment naar Batavia zijn vertrokken, zonder dat aan dezelve een man was gefourneerd, maar zelfs van de recruten, die consecutive voor hel guarnizoens-regimenl zijn geleverd, be- reeds een groot - gedeelte is gedeserteerd, hetwelk bewijst, dat daartoe het uilschol van volk gekozen wordt en dat, hoewel de gedeserteerde manschappen door anderen moeten worden gesuppleerd, noglans de opgemelde onvei'schilligheid in de keuze der sujetten en de traagheid in de executie van de recruteering over het geheel voor de oorzaak moet worden gehouden, dat op dit oogenMik nog ongeveer zes honderd man aan het guarnizoens-regiment ontbreken;
overwegende, dat door den brigadier en chef der divisie van Samarang, de Koek, geene genoegzame aandrang schijnt te worden gebruikt om te voorzien tegen dit euvel; althans dat daarover geen de minste pressante klagten door hem, brigadier en chef, aan zijne excellentie zijn ingezonden en wel niettegenstaande in dezen eene blijkbare inactiviteit van de zijde der bovengedachte prefecten en regenten doorstraalt, zichtbaar conlrasleerende met de spoed en faciliteit, waarmede de benoodigde recruten uit den Oosthoek aan den Lande geleverd worden, zoo voor Batavia, de groote OosI, als voor Sourabaija, alwaar het guarnizoens-regiment zelfs sterker is als te Samarang, ofschoon later geformeerd;
en considereerende de noodzakelijkheid, dat de voormelde prefecten en regenten van Semarang, Tegal, Paccalongang en Japara, zoomede het lid van de hout-administralie te Rembang en de regenten aldaar, door meer slringeercnde
Digitized by VjOOQ IC
1018 1d09. H. W. OAENOete.
Diiddelen tot eene plichtmatige activiteit voor 'sKonings dienst worden opgewekt;
heeft besloten vast te stellen, gelyk geschied by dezen, dat het guamiEoens-regimeDt te Samarang den 1^ van Lentemaand aanstaande voltallig moet* zijn en dat de prefecten en reenten, die in hunne quota's mankeeren, zollen worden gestraft, de eerste met een boete van een maand tractement en de laatste met een maand arrest.
9 Wintermaand. Opdracht der fundiëH van audüeur- mUitair bij de gamizoens-krijgsraden Ie Sa$nar(mg^ Sourabaija, Amban^ Banda en Tematen op de fiskaals aldaar.
11 Wintermaand. Voorziening van Batavia me( vleesch en visch.
Zijne excellentie, sints lange onvoldaan óver de slechte inrichtingen, welke hier plaats hebben ten aanzien van de verzorging van versche vis en van versch rund- en kalfsvleescb voor de gemeente, waardoor die artikelen zoo min goed in qualiteit als in eene noodzakelijke abondanlie te bekomen zQn, en wenschende het vitieuse in die inrichtingen te ver- betereu ;
heeft besloten President en Schepenen van Batavia, den drossaard der Balaviasche ommelanden en den baifluw van deze stad te gelasten, gelijk zij gelast worden bij dezen, om met onderling overleg te zorgen,* dat zoowel de vei*9che visch, als het versche rund- en kalfsvleescb in een genoegzame hoeveelheid en van een goede qualiteit voor de gemeente verkrijgbaar wordt gemaakt, met last ten dien einde om het dorp de groote Marende weder te herstellen, de aldaar volgens besluit der hooge regeering van het jaar 1800 geplaatste galg wegens de door oenige ingezetenen van de Marende destijds gehoudene verstandhouding met de Engelschen van daar te laten wegnemen en de v^schers te bevrijden van
Digitized by VjOOQ IC
180e. H. W. OAeNOCLS. 1019
alle yexatiéo, welke tegenwoordig de uitbreiding van de visdi- vangst en visscberijen nog zouden mogen belemmeren; voorts het rund- en kalfsvleesch door de eigenaren der particuliere landerijen in de ommelanden van Batavia in een genoegiame hoeveelheid voor de consumlie en volgens een daarvan te maken repartitie aan de slachteryen alhier te doen leveren; en wel te waken, dat dese beesten goed worden gevoed en gemest, als met oebie en oebie-kruid» jagong en jagong-bladen en wat dies meer zy; dat deze beesten, indien zij niet vet en doorvoed zijn, niet worden aangenomen, maar die het incumbeert tot de leverantie van anderen verpligt en dat' de verdeeling over de landeigenaren zoodanig wordt gemaakt, dat die van de lage landen in het drooge en die van de hooge landen in het natte saizoen in de leverantie dezer l>eesten participeeren ; met speciale aanbeveling voor den drossaard der Bataviasche ommelanden om de landeigenaren hieraan ten stiptste te houden; en onder te kennen gave wijders, zoo aan President en Schepenen van Batavia, als aan hem, drossaard, en den bailluw, dat het de intentie is om, zoodra hel voordeelige effect der voorschreven maatregelen zal be- ginnen te werken, tot meerder gerief van de gemeente een vischmarkt en vleeschhal te doen aanleggen tusschen Moleuvliet en Jaccatra en de noodige wegen van communicatie tot dezelve te doen openen, ten einde zich daarop in hunne te raakene schikkingen te prepareeren; zullende verders de noodige voordrachten tot de uitvoering van dit* besluit alsmede in den tyd tot den aanleg van een vischmarkl en vleeschhal tusschen Molenvliet en Jaccatra van hun worden afgewacht.
12 Wintermaand. Reglement voor de posterijen en voor de inspectie der wegen en herbergen op Java.
Algemeens bepalingen.
Art. 1. Er zal een generaal postwezen worden aangelegt voor het eiland Java en relaisen gesteld van Batavia tot
Digitized by VjOOQ IC
lOaO 1809. H. W. DAENDELS.
Soarabalja, zoo tot transporteering der post-brie?en, ab tot Yoorspauningen voor reizenden en publieke postwagens.
Art. 3. Do generale posterijen zijn in vier districten ver- deelt, te weten: Bantam, Batavia, Samarang en Souraba^a, van de volgende uitgestrektheid, als: het district Bantam tot Batavia, • » Batavia van de hoofdplaats totKarrangSambong, » Samarang van Karrang Sambong tot Samarang en » » Sourabaija van Samarang tot Sourabaija.
Art. 3. Over ieder dezer districten zal de surveillance van het |)ostwezen worden gedemandeert aan een apart per- soon onder de benaming van commissaris der wegen en posterijen, wiens werkzaamheden nader zullen worden bepaald.
Art 4. In elk dezer districten zal een generaal postkan- toor zijn geétablisscerd onder de directie, te Bantam van den prefect, te Batavia van het collegie van President en Schepenen, te Samarang van den prefect van Samarang en Damak en te Sourabaija van den prefect van Java^s Oosthoek.
Art. 5. Op iedere prefecture, die zich in de postroute bevindt, zal de scriba of een ander intelligent persoon tot post-commies worden benoemd en speciaal als zoodanig fungeren de opzienders in de Bataviasche bovenlanden.
Art. 6. Omtrent de wisselplaatsen voor de rijdende brieven- post, voor de rijpaarden der reizigers, voor de particuliere relaiseii en voor de postwagens zal in de districten van Batavia, Samarang en Sourabaija gevolgt worden de aan- wijzing en verdeeling, voorkomende bij de tabellen I/. A, B en C, welke aan dit reglement zijn geannexeert, tcrwfll de wisselplaatsen voor de rijdende brieven-post van Batavia tot Tjicandee en verder van daar tot Bantam en vice versa vooreerst bepaald blijven op den t^etowoordigen voet of nader zullen worden gereguleert.
Art. 7. Op gemelde wisselplaatsen zullen de noodige stal- lingen voor de paarden, pondokken voor hel volk, enz. moeten worden opgericht, gereguleert na het getal paarden, hetgeen na mate der afstanden van de eene wisselplaals tot de andere
Digitized by
I80d. H. W. OAENOeLS. 1011
en de locale gesteldheid der weg nader zal worden bepaald; doch niet minder als acht en niet meerder als zestien wagen- paarden zullen mogen zijn voor ieder wisselplaats.
Art. 8. De postmeester te Batavia en de prefecten der prefectures, in de postroute gelegen, zijn verantwoordelijk voor de behoorlijke verzorging der postillons en paarden in hunne respect ive districten.
Art. 9. Het rid van Bantam tot Batavia zal bij provisie voor Lands rekening worden aanbesteed, tegelijk met het rid en de postwagen en relaisen van Batavia naar Buitenzorg ; aan deze 'aanbesteding zal geaccrochcerd zijn de bediening van postmeester te Batavia met een traclemcnt van rdMOO, zilver, 'smaands, zoomede gratis bel gebruik van stallingen voor 52 paarden, huizinge en lombong op Weltevreden en het regt om vier wagens te houden, welke reeds door de hooge regering voor de extra relaisen naar Buitenzorg zyn toegestaan. Indien de aannemer van deze aanbesteding een wagen-verhuurderlj mogt hebben in de stad, zal bij dezelve Daar het evengemeldc locaal op Weltevreden mogen ovei*- brengen.
Art. 10. Tot gerief en nachtverblijf der reizigers zullen van Buitenzorg tot Sourabalja toe herbergen woeden opge- richt, als:
een te Buitenzorg,
Tjieccroa,
Bealmng,
Sumadang,
Cheribon,
Tagal,
Paccalongang,
Samarang,
Joana,
Banjer,
Sidaljoe en
Sourabalja. rt. 1 1 . Dezelve zullen ten minste van zes of acht goede
Digitized by
10SS 1^09. H. W. OACNOELS.
shapyertrekken met een koets- of wagen-hais, paardesfal en verdere bijgebouwen voor de bediendens, alsmede van een aparle intrek voor den herbergier voorzien wezen.
Art. 12. Zij zullen op de minst kostbare wyze worden geèxtrueerd en op plaatsen, ahraar reeds geschikte localen aanbanden ztjn, daartoe bij preferentie van dezelve emplooi worden gemaakt.
Art. 15. Behalve deze herbergen zullen mede nog, hahrer weegs van dezelve, passangrahans worden opgeslagen om de reizigers tot rustplaatsen te dienen, zoodanig verdeelt, als bij de onder art. 6 gementioneerde tabellen tevens is aan- gewezen.
Art. 14. De ongelden tot het oprigten en onderhouden der herbergen en het bezorgen der postwagens worden gedragen:
in het district Batavia door het gouvernement,
en in de districten Saniarang en Sourabaija door de Soltans van Cheribon en de inlandsche regenten, respectivelt|k, terwijl de houtwerken, ijzer en spijkers, die voor dezelven benoodigt zijn, uit 'sLands vooiraad tegen de inkoops-prijzen zullen worden gefourneert.
Art. 15. De inkomsten der posterijen zulten komen ten voordeele, als:
die van het bricven-port in het district Batavia ten voor- deele der stadskas en in de districten Bantam, Samarang en Sourabaija ten profijtc van het gouvernement :
de vragt-gelden der postwagens, van Buitenzorg afgerekend, ten voordeele van degeenen, door wien dezelve onderbonden worden.
De brieven-pösten^ postmeesters fus.
Art. IG. Op ieder der post-stations, gerekend van Buiten-* zorg tot Sourabaija toe, zoomede van Batavia naar Bantam en vice versa, zullen geplaatst en onderhouden worden twee postillons en twee goede paarden, welke postillons by beurten moeten rijden en tot geen andere diensten zullen mogen
Digitized by VjOOQ IC
H. W. OAENOEL8. 1023
gel^ruikl worden als die der posterijen; ook niet in hnnoe route gehindert of aangehouden, maar ter contrarie alle fociKteit moeten bewezen worden.
Art. 17. De poatiHons zullen tot eigen gemak en bespoedi- ging in de expeditie zich overal, waar de wegen dit niet verhinderen, bedienen van een postkarrelje, in stede van rijpaarden, van welk artikel speciaal aan de prefecten, een ieder in den hare, de executie, met overeenstemming van dQ commissarissen over de wegen en posterijen^ wordt gedemandeert.
Art. 18. Gemelde postillons zullen gekleed zijn met een blauwe jakket of Arak met roode opslagen en dito broek, met een witten posthoorn op de linker arm.
Art. 19. Ieder station zal daarenboven n(^ moeten voor- zien zijn van twee personen met goede paarden, dienende tot wegwijzers en begeleiders van de postillons, vooral des nachts, wanneer zij met brandende toortsen vooruit moeten rifden om het wild gedierte af te schrikken.
Deze wegwijzers zullen maaadel^ worden verwisseld en bij onveiligheid der wegen de postillons met nog een of twee gewapende mannen of wel djaijangs sekars van de eene wisselplaats tot de andere worden geassisteerd, terwijl in bergachtige streken de paarden der wegwijzers als een tweede paard voor hel poslkarretje kunnen worden gespannen om bet transport te facilileren.
Art. %0. De wegwijzers zullen, evenals de postillons, bij beurten hunne dienst moeten waarnemen en iedere postillon slechts van één wegwijzer mogen vergezeld zijn.
Art. 21. Ingevalle er buiten de ordinaire postdagen op de postkantoren gouvernements-brieven ter verdere voort- schikkiug worden afgegeven, welkers bezorging spoed vereischt, en op dat moment geen postillon aanwezig was, zal de regent of hoofd van het district, waarin de post-station gelegen is, verplicht zijn tot het overbrengen dezer brieven extra-ordinaire personen te emploijeeren en hij verantwoor- delijk worden gehouden voor alle vertraging.
Digitized by VjOOQ IC
1ÖS4 IdÖd. H. W. DAÈNOELd.
Arl. 2S. Op ieder statioo zal het inlaDdsche hoofd, hel- welke zich daar beviudt, de executie van dil reglement moeien surveilleren, voor zoover de postillons, wegwijzers en paarden helreft, terwijl hij ook nog gehouden zal wezen de postillons bij liunne pligten te borneren en, in geval van nalaligheid of verzuim, daarvan kennis te geven aan den regent, waaronder hij sorteert, en deze weder aan den prefect- Art. 23. De postillons zullen zich, zoo min in de herbergen, als op de wisselplaatsen of elders, mogen ophouden, maar nacht en dag door rijden, in de goede mousson acht en in de kwade mousson vijf kwarlier-uren gaans per uur, en tegen den tijd, dal gewoonlijk de post op hunne stations aankomi, gereed staan en hunne paarden gezadell hebhen om zonder hel minste verwijl de brieven-zak over te nemen en verder te brengen.
Art. 24. De postillons zullen de grootste zorg moeten dragen voor de veiligheid van de verzegelde brieven-zak, die aan hun zal worden aanbetrouwd, exponerende des noodshun leven voor deszelfa behoud, en denzelve in den besten slaat de een aan den anderen overgevende.
Degenen, bij welke de brieven-zak in een slechte of defecte staat mogt bevonden worden, zal daarvoor aansprekelyk eo strafbaar zijn.
Art. 25. De postmeesters en postcommiezcn zullen ont- vangen, stempelen, registreren en depecheren alle brieven en depêches, welke met de post aangebragt en aan hun ter verzending afgegeven worden, en een ieder in den hare het brievenport incasseren. Het stempelen zal geschieden met 'sKonings cijfer, omschreven met de namen der plaatsen, van waar de brieven worden afgezonden.
Art. 26. Zij zullen ten dien einde houden een postboek, ingericht navolgens hel aan dil reglement geannexeerde model sub bijlage L". D en hetzelve dagelijks effen moeten stellen.
Art. 27. Zij zullen zorgen, dat de brieven voor iedere plaats afzonderlijk in een paket geênveloppeert en verzegeUi
Digitized by
- M. W. DACNDCLft. (M
worden, met bijToeging van een lijst, aanwijzende derzelver getal en het portgeld, dat daanroor moet worden betaald.
Art. 28. Bij het afgaan der post zullen alle deze paketten, nevens een opene lijst van derzelver getal en destinatie, in een ledere zak of valies worden afgepakt, welk valies, behalve met het post-cachet verzegeld, nog met een slot zal iQn voorzien, waarvan op ieder postkantoor een sleutel zal worden bewaard.
Art. 39. Op ieder postkantoor zal dit valies door den postmeester of postcommies worden opengedaan en daaruit gelicht het paket of de paketten, welke daar ter plaatse zijn geadresseert, mitsgaders er weder worden ingedaan zoodanige brieven, welke van daar verder gedestineerd zijn, waarna het valies weder met het cachet van de plaats verzegeki en illico zal moeten doorgezonden worden.
Art. 30. Het valies zal, tenzij op hooge order, door niemand mogen worden geopend als door de postmeesters en post-commiezen, respectieve, en indien hetzelve by hun geopend wierd aangebragt, zullen zy daarvan terstond kennis geven aan den prefect en den conmiissaris der posteryen, onder welke zij sorteren.
Art. 31. DesgeUjks zullen ook de postmeesters en post- commiezen geene paketten mogen openen, die naar andere plaatsen bestemd zyn, zelfs niet onder het pretext van andere brieven daar by te voegen, die in dat geval in een tweede enveloppe in de algemeene brieven-zak moeten worden gedaan.
Art. 3S. Buiten de brieven-zak zullen, op verantwoorde- Ujkheid der post-bediendens, hoegenaamd geene brieven mogen worden medegegeven en de genen, welke na het sluiten der brieven-zak op de postkantoren worden gebragt, tot de vol- gende post moeten bUjven liggen; officiële brieven zyn van deze bepaling uitgezonderd.
Art. 33. Telkens by de verzending van het brieven-valies van Bantam, Batavia, Samarang of Sourabaya zal aan den postillon een door den postmeester getekende open pas of posteedul worden medegegeven en in het valies gdegt, waarop
PLAEAAT-IOBI DtBL XT. S5
Digitized by VjOOQ IC
10^6 ^dOÖ. H. W. OA£NO£Ld.
bet uur van deszelfs afrijden bdiend staat en waarop aan ieder ander post-huis almede door den poat-cofflmiea het aur der aankomst en het vertrek van het brieven-valies moei worden aangeteekend.
Arl. 54. De onder- postmeesters of post-commiezen doen aan den postmeesiers vau hel district, waaronder zij sorte- ren, maandelijks schriflelyk rapport van het door hun ont- vangen brievenport en om de drie maanden daarvan rekening en verantwoording, met overzending aan denzelven van het zuiver saldo.
Art. 35. De postmeesters van de respective districten doen mede om de drie maanden rekening van hetgeen in hunne districten is ingezameld, onder overlegging der boeken en papieren, daartoe speel erende, waarvan de saldo's in 's Lands kas zullen worden geteld en wyders gemelde papieren ter examinalie en confrontatie aan de generale rekenkamer afge- geven.
Art. 36. Aan de postmeesters te Samarang enSourabaija zal ter hunner assislentie worden toegevoegd elk een schrijver, winnende tien rijksdaalders, en een brievenbestelder, win- nende vijrtien rijksdaalders ter maand, alles zilver g^.
Art. 37. De ordinaire brievenpost ryd af:
van Bantam des Maandags en Vrijdags middags om twaall uren,
van Batavia naar Bantam des Woensdags en Zaturdags des avonds te zeven uren of wel een uur na de aankomst van het brieven-valies van Buitenzorg,
van Batavia naar Samai*ang des Woensdags en Zaturdags voormiddags om half eir uren,
van Samarang naar Batavia een uur na de aankomst der post van Sourabaija,
van Samarang naar Sourabaija en de hoven een uur na het arrivement van de Bataviasche post,
van Sourabaija naar Samarang zes uren na de komst der post van laatstgemelde plaats.
Art. 38. De prefecten van SourabaQa, Samarang en Bantam
Digitized by
IdOd. H. W. OAÊNOEL8. los?
zullen de post niet langer mogen ophouden, als in het voor- gaande artikel is bepaald; en de prerecten der overige pre- fect ures gehouden wezen dezelve onmiddelijk door te zenden, sub poene van arbitraire correctie, ten ware in zaken van groot gewicht, wanneer, buiten de bij art. 53 geordonneerde aanteekening van den tijd van de aankomst en het vertrek der post op de postcedul, de redenen der aanhouding nc^ afzonderlijk aan den Gouverneur Generaal ter heoordeeling zullen moeten worden gesubmitteerd.
Art. 39. De extra brievenposten hebben geen bepaalden tijd van vertrek, maar rijden vice versa, zoo dikwijls de dienst van het gouvernement zulks vereiscbt.
Art. 40. Voor brievenport zal moeten worden betaald, hetzij dezelve worden gefranqueerd of niet, als: voor brieven, wegende beneden een lood :
van Batavia naar Bantam en Cheribon en vice versa rd" — : 1%
van Batavia naar alle plaatsen ouder het district van Samarang en vice versa, zoomede van Samarang naar Sourabaija en vice versa.. y> — : 10
van Batavia naar alle plaatsen onder het dis- trict van Sourabaija en vice versa » — : 15
voor brieven, wegende een lood, het dubbelde en wegende boven een lood tot een once het dubbelde van dien,
voor brieven, wegende meer dan een once, zal per once in rekening worden gebragt,
naar Bantam en Cheribon en vice versa » 1 : —
» Samarang en van daar naar Sourabaija, mitsgaders vice versa » 2: —
naar Sourabaija en vice versa » 3 : —
voor gefranqueerde brieven een vierde meer.
Art. 41. Van brieven, welke van buitenlandsche etablis- sementen worden aangebragt, ofschoon dit ook met particuliere schepen geschiede, zal tot suslentatie van het postwezen worden geheven, als:
Digitized by
10S8 1806. H. W. 0AENO£L6.
Toor een brief uit Europa of Amerika rd* 3',s
» » » yan de Kaap de Goede Hoop of Ide de France » 2: —
voor een brief van de West van Indien » 1:12
» > uit de Oost van Indien, dan wel
van China, Japan, enz .... » 1 : —
en voor alle brieven van eene meer als gewoone dikte het dubbelde van dien.
Art. 42. Ten einde hieromtrent alle fraudes voor te komen zullen by aankomst van eigen en particuliere, Hollandsche schepen door den komandant der haven en van vreemde schepen door den sabandhaar en licentmeester van de kapi- teins of gezagvoerders, officieren, passagiers en anderen van de equipage worden opgeëischt de particuliere brieven, die zij onder zich hebben, en dezelve ter bestelling worden afge- geven op het post-kantoor, 't welk mede te Samarang, Sou- ra baija, Cberibon en alle andere plaatsen op Java bij aankomst van schepen of vaartuigen zal moeten worden io *t oog gehouden.
Art. 43. Niemand, van wat qualiteit ook, zal van de be- taling van brievenport verschoond zijn, uitgenomen voor brieven, welke in officio geschreven worden, mits daarvan uit de superscriptie op de enveloppe of de cachetten be- hoorlyk consteert.
Art. 44. De inrigtingen der posteryen en post-wagens van Buitenzorg naar .Batavia en vice versa zyn by een apart reglement bepaald.
Art. 45. Zoomede de orders op den ontvangst en de expeditie der post-brieven te Buitenzorg.
Herbergen en post-wagens.
Art 46. Elke herberg zal moeten voorzien zyn van twee goede post-wagens, ieder voor zes personen, dan wel voor eerst van zoodanige andere rytuigen, als te verkrygen zullen wezen, benevens zoovele spauueu wagenpaarden, als benoo-
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. JOSg
digd zijn om de volgende herberg om de Oost of' West te bereiken, alle gerekend op dubbelde spannen of spannen van vieren, ieder span voor een traject van tv^ee uren gaans of daar omstreeks, en voorts nog van tv^ee goede rijpaarden ten dienste van reizigers, v^elke niet verkiezen of aan vrien het niet convenieert zich van post-v^agens te bedienen, zoo- mede van de noodige meubelen> ais ledikanten, stoeleuf tafels, enz.
Art. 47. De bezorging van deze rijtuigen, paarden, meu- belen en verdere benoodigtheden zal, ter betrachting van een behoorlijke oecononiie en ter voorkoming van alle ver- keerde directie, geschieden onder de surveillance en door middel van de respect ive prefecten, een ieder ib den hare, die van nu af aan verplicht zullen zijn te zorgen, dat, zoodra de herbergen zullen wezen voltooid, dezelve van al hetopge- melde tevens voorzien zijn, op hunne personele verantwoor- delijkheid.
Art. 48. Zoodra de voorschreven herbergen zuilen wezen geabsolveerd en de daartoe gehorende wagens, paarden, meu- belen en andere benoodigde goederen aangekocht, zal het onderhoud van deze objecten en van de bediendens, by de herbergen gehorende, gevonden worden, als:
in de districten van Samarang en Sourabaija: uit de door zijne excellentie, den Maarschalk en Gouver- neur Generaal, daarvoor bij besluit van den l®** van Herfst- maand 1808 bepaalde negentig jonken rijstland, waarover de opzichters der herbergen wijders de vrije beschikking zullen hebben, zonder eenige andere lasten daarvan op te brengen als het gewoone tjoekée:
in de prefecture Cheribon: uit de vijf-en-zeventig jonken rijstland, daarvoor bij het reglement van bestuur voor Cheribon geassigneert ;
in het district Batavia, gerekend van Buitenzorg tot Karrang Sambong; uit de betaling aan de regenten van rd' 25 'sjaars voor
Digitized by VjOOQ IC
1030 ^009. H. W. OAENOEL8.
ieder wagenpaard, 'l welk volgens de bepaling wordt aan- gehouden, in ziivere munt of in koper geld met de lopende agio ; terwijl de postpaarden qp den tegenwoordigen voet door de reenten blijven gefoumeert.
Art. 49. De Oosthoek zal aan Rembang fourneren de noodige paarden en hetgeen verder voor het onderhoud der herbergen, post-wagens en relaisen in dat gansche district wordt vereischt, volgens de bepaling, daaromtrent nader door het gouvernement te maken.
Art. KO. Het opzicht over de herbergen zal door de onder- scheidene prefecten, een ieder in den hare, onder goedkeuring van zijne excellentie, den Maarschalk en Gouverneur Gene- raal, bij voorkeur worden opgedragen aan een der zoons of andere naastbestaanden der regenten, indien daartoe onder dezelve een actief en geschikt voorwerp gevonden wordt, doch anders aan een Europees of zoodanig ander, inlandscb persoon, als zij, prefecten, daartoe bekwaam zullen oor- deelen.
Art. KI. De herbergiers zullen voor elke herberg in dienst houden de noodige bediendens.
Art. 52. Ook zullen de prefecten, onder nadere appro- batie, schikkingen moeten maken, dat bij de stations, welke gebrek hebben aan het noodige gras, daaraan door, de leve- rantie van rijst en padi van de nabij gelegen velden wordt gesuppleert, en nimmer toeslaan, dat voor voedsel geld ge- geven, maar altoos zorgen, dat hetzelve in natura verstrekt wordt.
Art. 53. De herbergiers zullen de verteringen der reizigers geheel voor zich behouden en daarvan aan niemand rekening of verantwoording behoeven te doen, doch daarentegen onder behoorlijke recepisse aan den scriba der prefecture, waar- onder zij geboren, wekeiyks moeten verantwoorden het gansche montant der vrachtloonen, die zij voor het gebruik der post- wagens en rypaarden ontvangen, zonder daarvan iets achter te houden, sub poene van over een zoodanige ontrouwe behandeling ten rigoureusten te zullen worden gestraft
Digitized by
H. W. OAENOEL8. (031
Art. 54. Deze inkomsten zullen bet fonds uitmaken en geaffecteerd blijyen tot bet onderbond der berbergen, wagens, paarden, meubelen en andere goederen, tot de gemelde ber- bergen geborende, waarvan door de respectiye soribas, een ieder in den bare, een naauwkeurige inventaris zal worden geformeerd; en betgeen daarop te kort mogt worden bevon- den, zal door de berbergiers moeten worden vergoed.
Art. 55. Wanneer eenige reparatifin aan de berbergen noodzakelijk ztjn, dan wel de wagens, paarden en andere goederen defect en onbekwaam geraken en dus eene ver- nieuwing, voorziening of suppletie beboeven, zal daarvan door de berbergiers respectivelijk worden kennis gegeven aan den prefect, waaronder zlJ geboren, die, bunne opgaven bij exact onderzoek conform aan de noodzaketljkbeid bevindende, terstond de noodige voorziening, vernieuwing of aankoop uit bet gemelde fonds op de minst kostbare wijze zal doen ge- volg nemen, geverifieerd door beboorlijke rekeningen, waarbij de gedane uitgaven in detail zullen moeten wezen gespeci- fice^.
Art. 66. De scribas van de respective prefectures zullen, een ieder in den bare, distinct bodibouden van betgeen ten voordeele van bet fonds ontfangen en ten laste van betzelve uitgegeven wordt, met vermelding van de juiste dagteekening der voorscbreven ontvangst en uitgave, geverifieerd met de noodige bewijzen, en wijders de inventarissen der berbergen mede effen moeten bonden, daarbij afscbrijvende betgeen als onbruikbaar wordt afgekeurd en weder innemende betgeen nienwlings wordt aangekocht, gelijk zij eindelijk ook nog gebonden zullen zijn onder ultimo van Wintermaand van ieder jaar een nauwkeurige opneem van de berbergen en daartoe geborende omslag te doen en dezelve met de inven- tarissen te confronteren, doende van bunne bevinding rapport in scriptis aan den prefect, onder welke zij sorteren.
Art 57. Evengemelde scribas zullen insgelijks verpligt zijn met nltuno van iedere maand bun boek van ontvangst en uitgave ter examinatie aan te bieden aan den prefect der
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOEL8.
préfecture, in dewelke ad) zyn geêmploijeerd, en daarvan mede yisie te geven aan de commissarissen der wegen en posterijen, zoo dikwijls de laatiste dit requireren.
Art. 58. De herbergiers zullen moeten wonen in of bij de berbergen, occuperende zoodanig apartement, als voor bun expresselljk zal worden afgezonderd, zonder zicb van de ber- bergen te mogen verwijderen buiten permissie van de prefeclen, respective, of in dringende gevallen steeds zorg dragende, dat gedurende bunne absentie de directie op een ander actief persoon worde overgedragen en niets in bun afwezen worde verzuimd of veronacbtzaamd.
Art. 59. Alle reizigers, welke zicb van de postwagens of rypaarden der berbergen l>edienen, zullen gehouden wezen in de voorschreven herbergen derzelver intrek te nemen en alleen onder betaling aan den herbergier van de helft van hetgeen zij anders zouden moeten betalen, elders mogen logeren.
Art. 60. Voor iedere vier en twintig uren, welke de reizigers in de berbergen verbiyven, zullen de herbergiers mogen declareren een zilvere piaster per persoon en daarvoor aan dezelve moeten bezorgen goede en zindelijke slaapplaats, voorts 's morgens thee of kofBj, nevens eenig ontbijt, en des middags en 's avonds goed warm eeten, alsmede des achter- middags thee of kofBj na verkiezing, terwijl bier, wijn en andere dranken door de. reizigers afzonderlijk zullen moeten worden betaald volgens den prijs, die daarvoor door de her- bergiers na billijkheid zal kunnen worden geéiscbt.
Art. 61. Mede zullen de herbergiers voor de bediendens der reizigers lederen dag mogen declareren zeven en een halve stuiver, zilver geld, per hoofd en dezelve daarvoor een slaap- plaats en twee malen des daags goede mondkost moeten geven.
Art. 62. Zij zullen nog verpligt zijn te zorgra, dat ten dage, dat de postwagen van hunne herberg afryd, op de passangrahan halver w^e van het traject, 't welk gedachte postwagen moet afleggen, kofiBj en thee gereed is om aan
Digitized by
1809 H. W. DAENOEL8. 10S3
de passerende reizigers tot rafraiehissenient , Ie worden ge- presenteerd.
Art. 63. Wanneer de reizigers lot hun vertrek gereed zijn, zullen de herbergiers hun de reekening moeten maken van hetgeen zij aldaar gedurendehun verblijf hebben verteerd, zoo mede van het bedragen dér vragtloonen van de postwagens, rijpaarden of gladdakkers, waarvan zij zich staan te bedienen^ en dit vervolgens door de reizigers dadelijk moeten worden betaald, met eene scherpe interdiclie aan de herbergiers om meerder te eischen, als hier boven aan hun is vergund, sub poene Tan, niet alleen van het hun aanhelrouwde opzicht ipso facto te zullen worden ontzet, maar daarenboved zoodanig te zullen worden gepunieerd, als na exigentie van zaken zal worden bevonden te behoren.
Art. 64. Aan de gemelde herbergiers wordt mede ten sterkste gerecommandeert de reizigers met alle bescheidenheid te ontvangen en te behandelen en alles aan te wenden om aan dezelve het verblijf in de herbergen gemakkelijk en aange- naam te maken, ten dien einde zorgende, dat hunne onderge- schikte bediendens zich geschikt en zedig gedragen, de her- bergen, meubelen en andere goederen zindelijk en zuiver worden gehouden, de paarden goed worden opgepast en eindelijk de spijze met de vereischte zindelijkheid wordt toebereid en voorgediend.
Art. 65. De postwagens zullen twee malen 's weeks rijden, hetzij dezelve vragt hebben of niet welk artikel met den eersten van Bloei maand in werking zal worden gebragt
Art. 66. Het vertrek en de terugkomst der postwagens zal bepaald zijn, als volgt:
in het departement Batavia: om de Oost:
des Zondags en Woensdags van de hoofdplaats naar Tjieceroa,
Maandags > Donderdags • Tjieceroa > Beabang,
Dingsdags» Vrydags > Beabang > Sumartang;
Digitized by VjOOQ IC
10S4 Ited. H. W. OAEflOEL6.
om de West:
des Maandags en Vrijdags van Sumadang naar Beabang, » Diiigsdags > Zaturdags > Beabang • Tjieceroa, » Woensdags » Zondags » Tjieceroa » Buitenzorg;
in het departement Saniarang: om de West: des Donderdags en Maandags yan Saniartng naar Paecalongang, » Vr^dags » Dingsdags » Paccalongang • Tï»gal,
Zatardags • Woensdags » Tagal • Gberibon,
» Zondags • Donderdags» Cheribon • Sumtdaiig;
om de Oost: des Woensdags en Zaturdags yan Sumadang naar Cheribon, » Donderdags » Zondags • Cheribon » Tagal. » Vrijdags » Maandags » Tagal » Paccalongang,
Zaturdags » Dingsdags » Paccalongang • Samarang ;
in het departement SourabaQa:
om de West: des Zondags en Donderdags yan Sourabaija naar Sidaijo, » Maandags » Vrijdags » Sidayo » Banijer, » Dingsdags • Zaturdags • Bantjer » Joana, » Woensdags » Zondags • Joana » Samtraiig;
om de Oost: des Zondags en Woensdags van Samarang naar Joana, » Maandags » Donderdags • Joana > Bantjer,
» Dingsdags • Vrijdags » Bantjer • SidaQo, » Woensdags » Zondags » Sidaijo • Sourabaya. Art. 67. Voor het afrijden der rijpaarden zal geen be- paalde dag of dagen voorden gehouden.
Art. 68. De postwagens zullen nooit minder als met vier paarden bespannen wezen en elke wagen vergezeld zQn van twee voorloopers om by het verspannen te assisteeren en onder weg, in geval van avary aan paarden of rytuig, assistentie te kunnen bewyzen. Art 69. Voor elke ntplaats in de postv^agens zal vyt
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENOCLS. 103B
stiiiyers per paal, zilver geld, worden betaald of per extra post met eigen rijtuig voor ieder span postpaarden van vieren zestien stuivers, mede zilver geld, per paal.
Art. 70. De herbergiers zullen echter niet kunnen ge- noodzaakt worden tol het leveren van extra post, wanneer alle de paarden en rijtuigen, welke zij volgens deze instructie ▼erpligt zijn te houden, dadelijk reeds in gebruik zijn of zonder verhindering der gewoone posten of postwagens niet afgegeven kunnen worden.
Art. 71. De herbergiers zullen niet meer dan zes personen te gelijk op de postwagens mogen nemen, tenzij de passagiers onderling mogten convenieren om aan een of meer kinderen een plaats te vergunnen, waarvoor in dat gefal hetzelfde, als voor andere passagiers, zal moeten worden betaald.
Art. 72. Geen bediendens zullen op de postwagens worden toegelaten, maar de reizigers gehouden wezen zich voor dezelve van gladdaks-paarden te voorzien, ten ware eenige plaatsen op de postwagens nog onbesproken mogten zijn, welke in dit geval voor vrouwelijke bediendens zullen kunnen worden afigehuurd tegen betaling van de vragt, in het voor- gaande artikel gestipuleerd.
Art. 73. Reizigers, die verkiezen eenige pakjes, koffers of andere goederen mede te nemen, zullen gehouden zijn voor ieder pond, welke dezelve meer dan tien ponden wegen, te betalen een rijksdaalder, zilver geld ; en zullen de gedachte goederen nimmer zwaarder mogen wegen dan 25 S, nog meerder ruimte beslaan dan een voet in de hoogte en breedte en twee voeten in de lengte.
Art. 74. De herbergiers zullen verpligt zijn zich t^en de passagiers beleefdelijk te gedragen en dengeenen, die een plaats bespreeken, daarvoor afgeven lootjes, welke gemerkt zullen zijn van N^. 1 tot N^. 6, zullende de eerste en tweede plaats zijn op de achterste bank, de derde en vierde op de middelste bank en de vijfde en zesde op de voorste bank, ter keuze van diegeenen, die zich het eerste aanmelden.
Art. 75. De herbergiers of houders der postwagens worden
Digitized by VjOOQ IC
10S6 1B09. H. W. OAENDEL8.
gereeommandeert en hiermede gequalificeerd om op de post- wageDs geen Tile of gemeene persoDon te admitteren, waarmede yerslaan worden slaven of gemeene inlanders, welke laatste 'ten minste niet tot de heffe des volks gehoren, maar van eenige staat, qualiteit, of goede conditie zullen moeten wezen, zullen zy op de postwagen kunnen worden toegelaten; nog dezulken, die dronken zijn, of voor het afiryden met de overige passagiers rusie maken, dan wel dezelve kvraUjk en brusq behandelen, vooral wanneer fatzoeniyke lieden en vrouwen op de postwagens mede plaats hebben genomen.
Art. 76. De koetsiers zullen verpligt zyn, sub poene van een strenge correctie, indien een of meer der passagiers en vooral vrouwen, hetzy by het afrgden van een hoogte of om andere, bilUjke redenen, zulks kwamen te verlangen, stil te houden en aan de begeerte van de passagiers in diergelyke gevallen te voldoen.
Art. 77. Op de passangrahans en wisselplaatsen voor de postwagens zullen altoos in gereedheid en in goede order moeten worden onderhouden drie spannen paarden van vieren met twee stellen tuigen en de bediendens, die daarby gehoren.
Art. 78. De passagiers zullen op de wisselplaatsen niet langer mogen vertoeven, als ter verspanning noodig is.
Art. 79. De postwagens ryden af van de herbergen en komen voor dezelve aan ; geen passagier kan vorderen om daarmede te huis te worden gebragt, ten ware zyne woning in den weg lag, in welk geval hy kan afstappen.
Art. 80. Wannen de wagen-, ry- en g^ddate-paarden van de laatste wisselplaats der herberg, van viraar zy zyn afge- reden, aan de volgende herberg aankomen, zal voor deselve goede zorge moeten worden gedragen door dengenen, welke met het opzicht der laatstgemelde herberg is gechargeerd, tot zoolange de gedachte paarden kunnen worden afgehaakt van de herberg, vfaartoe zy gehoren.
Art. 81. Voor een goed ry-paard of koeda aloes zal een halve ropy, zilver geld, en voor een paard voor de bediendens of koeda gbddak vier en een halve stuiver, mede zilver geld,
Digitized by
IdOd. H. W. OAÊNOÊLd. 1057
per ieder uur gaans of drie palen moeten worden betaald, met vrijheid yoor de berijders om zonder betaling op hunne paarden een klein pakje of kempek mede te nemen, niet te bovengaande de zwaarte van tien ponden gewicht.
Commissarissen over de posten, posterijen en wegen.
Art. 82. De commissarissen over de posterijen hebben, een ieder in hun district, de surveillance, zoo over de pos- terijen, inspectie der wegen, als over de herbergen.
Art. 83. Speciaal moeten zij informatie nemen, of de wisselplaatsen voor de paarden op de bepaalde distantien zijn geplaatst; of het noodige getal paarden, wagens en man- schappen, zoo koetsiers, als postillons, op de stations en in de herbergen altoos gereed en voltallig zijn ; of de herbergen goed en zindelijk onderhouden worden; en in het generaal letten op de uitvoering van alle de orders, in dit reglement vervat.
Art. 84. Zij zullen de wegen van tijd tot tijd inspecteren, doch zoo min daarin, als in de zaken van het postwezen directe bevelen geven, maar aan de prefecten, postmeesters of postcommiescn observeren de afwijkingen of verwaar- lozingen, dan wel slechte directie, die hun mogt voorkomen, en de verbeteringen, die naar hun gevoelen, in den geest van dit reglement, zouden behoren te worden ingevoerd.
Indien de prefecten zich deze hunne refleclien ten nutte maken, doen zij daarvan geen rapport, doch wanneer dezelve daarentegen blijven buiten gevolg, geven zij van hunne be- vinding en bedenkingen kennis aan het gouvernement.
Art. 8K. Ten einde in staat te zijn om dit behoorlijk te kunnen nagaan doen zij vier malen 'sjaars een generale visitatie en inspectie van de wegen, postkantoren, herbergen, passangrahans en wisselplaatsen in hunne districten en verder zoo dikwyls, als zij dit noodig oordeelen of voor den dienst van het Land mogt worden gevordert.
Art. 86. Zij visiteren en examineren op gemelde hunne inspectien tevens de kassen, boeken en papieren van de
Digitized by
1038 1806. H. W. DAÊNDELd.
postmeesters, posteommiesen en van de herbergiers, relatif bttttue geboudene administratie, ten einde met te meer grond te kunnen beoordeelen, of alles naar de order behandelt is.
Art. 87. Indien het bij de visitatie aan hun blijkt, dat de behandeling is conform aan bet reglement, geven zy daarvan aan de postmeesters, posteommiesen en herbergiers een declaratoir tot decharge van dezelve, doch vermeenende hierin uithoofde van gebreken en abuisen te moeten difficol- teren, daarvan kennis aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.
Art. 88. Zoodra zij van eenig prefect, postmeester of postcommies narigt erlangen, dat zich vertragingen in den regulieren voortgang der posterijen, enz. voordoen, zullen zij zich, des noodig, in persoon dcrwaards begeven en terstond den prefecten zoodanige maatregelen aan de hand doen, waardoor die gebreken kunnen worden verholpen, gevende in zaken van eenig belang daarvan tevens kennis aan xijDe excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.
Art. 89. Zij doen alle drie maanden, na het volbrengen der generale visitatie en inspectie, van hunne bevinding rapport aan zijne excellentie den Maai*schalk en Gouverneur Generaal en jaarlijks een generaal verslag, waarbij zij voor- dragen de verbeteringen, die zij zouden meeuen, dat, zoo ten aanzien der wegen, als van het postwezen, nog zouden kunnen worden ingevoerd, doch, voor zoolang het tegen- woordige reglement nog niet compleet zal wezen geintrodu- ceert en in allen opzichten geconsolideerd, maandelijks rapport van de vorderingen, die daarmede gemaakt zijn.
Slot.
Art 90. Wordende met de executie van dit reglement belast het collegie van President en Schepenen te Batavia en de respective prefecten van Javasch Noord-Oostkust, de Jaccatrasche- en Preanger bovenlanden, Gheribon en Bantam en met de surveillance van dien de commissarissen over de wegen en posteryen, een ieder, voor zooveel hem eoneemeert
Digitized by
1dO0. H. W. OAÊNOÊL6.
1«99
MoraL Lvmn A.
IHstrici Batavia. l^RDEEUNG der stations yoor de postwagens, de rijdende brieven- post en de rijpaarden der reizigers, met aanwijzing der herbergen, passangrahans en banÜM>ese stallingen yoor de wisselpaarden in de roitte, gelegen van Builen- zorg tot Karrang Sanibong.
RegeatMbappen.
Merk|i8len.
llooftt-negorUeo en campoagi.
Slaiioos
Herbetjgen, paflaangnbans en atallingen.
u
47
tM) K5 56
60 Ci
64 67 7!
7» 8S 86
8t 93 W KM 104 407 110 114
119 139
437 153
Baiumotg
Wangong
Aan de OTtnOde van de rifier
Xjiliwong bu de campong
Buoe.
De waroof van Levie Mabuig.
Tjioeroa
Toegoe aan den voet van den
berg Mecbemadoa .... Beneden da rivier XHeHwong,
aan de 4* ovarvaan der rivier De aanboogie Tjadaa. . . . Oe rivier Tjiebeenloeng. . .
TJiepanas
Tjieherang
De warong Tjocjiediel . . .
Tjieai^loer
De heavei Moeiüo«l ....
Tjitrojong
Tuin Tjidammer
BUabanf Tjianjoer
XJi^ando . ,
Tjielankap
Xfietapoe
Xjierangrang
TJiapMiie
Het grhugt Bojong i;ioero«'g agong. .
I^ienahie. . . .
Tjlateppaa. . . .
Tjiebi^jong . . .
Oejoog brom. . .
1
4
Eei
s
—
•
8
_
4
—
»
3
6
7
—
8
—
9
—
40
8
44
—
43
~
48
4
44
—
48
—
46
—
47
8
48
—
49
6
30
—
34
7
33
—
38
—
34
8
35
36
9
37
—
38
40
Een herberg en eulling. • stalling voor wiaaelpaarden.
herberg en nacfaivarblQf. stalling voor wisselpaarden.
herberg en nachtverb^C atalling voor wisselpaarden.
passangrahan en verMnf-
plaats.
stalllog voor wissalpaardeo.
Digitized by
1040
- H. W. DAENOELd.
RegeaUcluippoo. Merkpalwi.
Hoold-Mfortlcii eo campongs.
Station*
en lOallingaB.'
140 lU
148
150 IK6 lil 164 1S7 170 :i73 177 i8i
Tjieooenoêk tt —
PiMerTiiekioobUAiiUtwtdalu 80 41
Tjiepellet 51 I -
TjielUigoar (oude panMogra
hao) '* I ~
Op dê beif Polla 55 i —
Bu Samaduif 54
Tjiebran 35
De MohoogU) PagruuiaMu . . | 36
llenTol Tftogkomk . . . . t 57
Bo bel gehugt Tjatjabui . . i 58
I Aanhoogle Tjorabong. ... | 59
j HtaTel Tjieboar | 40
De beurei Astaoa ... . '. ^ 41
I . - i
Eaa «UtMiafTOori
H
13
stalling
Model Lbttbr B.
District Samarang.
VERDEEUNG der stations voor de postwagens, de rijdende briereB- i post en de rijpaarden der reizigers, met aanw^sn; ; der herbergen, passangrahans en bamboeze stalHogQ voor de wisselpaarden in de route, gelegen van Sann- rang tot Karang Sambong. *
Prefeetores.
Markpalen.
Negor^en of dessa'f.
Stations
iJ
i
Jf
Herbeigen, paasai^iahiw en stalliogciL
Samarang
Paccaloagang ,
1
6
10
14
19
30
34 38
Samarang
Toegoe
In 'tboscli van Monkang
Hoofd negoru Caliwoengoe
- • Candai. .
Troeko
Bh de negorU WiUerie .
1 1
« I —
5
4
6
6
7
9 1 -
Eén hcrbaig ^ staliiqg. stalling voor
paasangFBban eo
plaata.
stalling Toor wisseipeiriaa
Digitized by
IdOd. H. W. OAENOELS.
1041
Merkpalfo.
NegorQmi of d«gf«*s.
Stations
i
Herb«r^eo, puaangnhaos eo stalliogeo.
4S 48 8S
58 64 70 7«
89 8« ea 87 9ienM
»9 106
lli
114 118
in
IM
Ii8
181
138
lU 148 en 180
183
160 163 en 164
167
17Ï
176
180
187
Kadawooog
Oe^JifoDg goenoag, aan de west-
tQde
NabQ de negorQ Barang. . . Het fort Paccalongang . . .
• » ■ ... Bg de rmer Tjoemal aan de
Oostkant Babakan ....
Tjapang
Pamalang
Randoe Lawang en bewesten
Randoe Lawang
Bewesten MoerabaUa. . . . Beoosten de herbeiig van Tagai
Baqjar Aqjar
Brebes
Bangarie
Sragaloewat
Bewesten Kanioerang . . . Bewesten de brug kali Taiyoog. By de Fassangrahan Losarie .
■ « Gabang .
• Pang-Aring-an ......
Moemloe
Het fort Cheribon
Ploenibong
Passangrahan Palimanang . . Pa4jagft-ang assem .... Pasaangrahan Fongas. . . .
BU Tjikro
Batoe Notfo
Paaaangraban Karang-samboog
bu de ri?ier' Tjjmanok . .
10
11
IS
13
14
16
16
stalling voor wiaselpaarden.
herbeig en atalling. stalling voorwisaelpaarden.
pasaaograban.
stalling voor wiaselpaarden.
passangrahan.
slaUing voor wisselpaardeo.
• •
berberg. stalling voor wiaselpaarden.
passangraban.
stalling voorwisaelpaarden.
herberg.
stalling voor wiaselpaarden.
passangraban.
stalling voor wiaaelpaarden.
passangraban.
stalling voor wiaselpaarden.
passangraban.
Aanmerkingen. De afdeeling der stations (tusschen de 1 en 30 paal) an 4 paal is geschied om de stalling in de lioofd-negorij van Galiewoengoe )n Candal te plaatsen, kunnende het traject van 30 paal na de verbetering Ier wegen als nu zeer wel met tf bespanningen gereden worden.
De stations van paal 30 tot 42 zijn om de menigvuldige hoogtens m laagtens en de zware weg bij de minste regenbui op 4 paal ifgedeelt» kunnende, zoodra die weg naar behoren is opgemaakt, uet 2 bespanningen worden gereden.
PLAIAAT-BOEE OBKL XV.
Digitized by
Googll"*
1040
- H. W. DAENOELd.
Regeatacbappea. Merkpalen.
Hoofd-Mfortlon en campoogs.
140 lU
U8
IKO 186 lil 164 167 170 :i73 177 181
Stations
ca
Tjienoenoek tt
PMser lljiekron bu Aodawadak. 80
Tjiepellea. , 51
Tjielingoar (oude paMaogra-
ban) 33
Op de beiy Polla SS
Bu Samaduif 54 H
Tjiebran . ! sS
D« aanhoogttf Pagruuiaaan llen?el Taogkorrak . . Bu bet gebugt Tjatjaban Aanhoogte Tjombong. .
Hfuvel TJiebonr i 40 i —
De beuvei Astaoa . . '. . '. ; 41 ' —
Berbergeo,
en stalliogeo.'
56
57 I 13
58,- 89 —
I
Eeo fftaliingTOorwiaaalpaafden.
berberg en nachtT«rbi||£ stalling TOOT i
Model Lbttbr B.
District Samarang. VERDEELING der stations voor de postwagens, de rijdende brieven- post en de rijpaarden der reizigers, met aanwijzing der herbergen, passangrahans en bamboeze stallingen voor de wisselpaarden in de route, gelegen van Sama- rang tol Karang Sambong.
Prefeetares.
Samarang
PAccalongang
Merkpalen.
1
6 10 14 19
30
54 38
NegorUen of dessa's.
Samarang ......
Toegoe
In 'I boscb van Moni^og Hoofd negoru Caliwoengoe • Candal. .
Troeko
Bq de negoru WiUerie .
Stations
|J
§8
1 1 ü I — 3 —
4 8
9 1 -
Herbergen, passangrabans en stallingen.
£en hcrbeiig en stalling. • stalling voor wiaadpaardea.
passangraban en verMuT-
plaata.
stalling voor wissdpeerdeo.
Digitized by
IdÓd. H. W. OAENOELd.
1041
PreTectures.
Merkpalen.
Negort)6n of dMsa's.
Stations
is
HarlMr^eo, ptsnognliafis 60 stallingen.
Paccalongang .
Tagal.
Cheribon .
4S 48 51
W
70 76
9i 86 00 87 Hen 9S
99 i06 IH lU 148 i»
m
Ii8
ISi
438
4U 149 en ItfO
153
460 163 en 164
167
47i
476
480
487
Kadawoong
Oedifong goenong» aan de west-
tttde
MabU de negoiD Barang. . . Het fort Paccalongang . . .
» » » ...
By de riTier Tjoemal aan de
Oostliant Babakan ....
Tjapang
Pamalang
Randoe Lawang en bewesten
Randoe Lawang
Bewesten MoeraboUa. . . . Beoosteo de herbei^ fan TagaL Baqjar Ai^jar
Bangsrie .........
Sragaloewat
Beweeten Kamoerang . . . Bewesten de brug kali Taiyoog. BU de Passangraban Losarie .
• • « Gabai^ .
Pang-ariog-an ......
Moeodoe
Het fort Cheribon
Ploembong
Passangrahan Palimanang . . Pa4jaga-ang assem . , . . Passangrahan Poogas. . . .
BU Tjikro
Batoe No|K>
Passangrahan Karang-samboog bu de rifier'TJJmanok . .
40
IS
18
14
ttt
46
Eeo passangrahan. • sulling voor wisselpaarden.
herbei^ en stalling, suiling voorwisselpaarden.
passangrahan.
stalling Toor wisselpaarden.
passangrahan.
stalling voor wisselpaarden.
• •
herberg, stalling voor wisselpaarden.
passangrahan.
staBing voorwisselpaarden.
herberg.
stalling voor wisselpaarden.
passangrahan.
stalling voor wiaaelpaarden.
passangrahan.
stalling voor wisselpaarden.
passangrahan.
Aanmerkingen. l)e afdeeling der stations (iasschen de 1 en 30 paal) van 4 paal is geschied oin de stalling in de hoofd-negorij van Galiewoengoe èn Gandal te plaatsen, knnnende het traject van 30 |)aal na de verbetering der wegen als nu zeer wel met tt bespanningen gereden worden.
De stations van paal 30 tot 42 zijn om de menigvuldige hoogtens en laagtens en de zware weg bij de minste regenbui op 4 paal algedeelt, kunnende, zoodra die weg naar behoren is opgemaakt, met S bespanningen worden gereden.
FLAIAAT-WEI DBKL XV.
Digitized by
66
104S IdÖÖ. H. W. OAËNOELd.
MODKL LiTTBR C.
District SaunAaija.
VERDEEUNG der stations voor de postwagens, de rijdende brieven- post en de rijpaarden der reizigers, met aanwyzing der herbergen, passangrahans en bamboese stallingen voor de wisselpaarden in de route, gelegen van Sama- rang tot Sourabaya.
PreTectures.
Merk palen,
Negor^en or desM't.
Statioug ]
i
il
-1
1
|ë
1
1
t
9
8
—
4
i
8
—
«
4
7
—
8
6
9
—
10
6
11
li
7
u
14
8
IS
16
17
9
18
19
SO
10
SI
—
n
11
»
—
S4
—
5»
li
96
—
f7
13
i8
—
S9
—
30
44
SI
—
99
15
U
16
Herbergen, paMuigraban« en stalliogao.
Samanng
Rembeng .
Toeban.
I
S
II
16
iO
i4
39
64
39
U
49
54
59
64
69
74
78
83
88
93
98
105
108
113
117
li7 13i 137 Ui 146 150 155
Samanmg
By de fpruil Meuangan Negorg Poetak * , . Hooftl-negoru Damak. BQ de negorQ Giasik .
• Aioewan
Uuoru-negoru Koedas. Ru de deasa Tfikolo .• Karang a^jer
> AUng4Üing• Langitan.
' • Kahi^ang
• • Dodol van Joana Het Ibrl Joona . . De negortl Mangoiian
Tjandie.
Leieg .
Godo .
Enden . .
Seloekie
Talang . .
I^ragan.
Sarang .
Boelre .
Bantjar.
Garang lawaug
Galagan
Lepen gebang
Gersappie Campong Kamertan BU de negoru Gitsik Negonj Legong. . In 'iboach van oud Sida^
Een herberg en auülin^.
«talling voor wievilpMiéen.
paaaangrahan ol rustpiaau. stalling voor wisaelpaarieii.
herberg eu »4aiUu|^. stalling voor wiaaelpaardea.
passangrahan ol nistpfauua. stalling Toort
herbeig en oallin^. stalling voor wisselpaardeo.
passangrahan of ru^t|ilaat«. stalling voor wistetpaaTëea.
Digitized by
I80d. H. W. OAENOELÓ.
104$
Prefectures. Merkpalen. Negoit)cn of dctsa's.
SuUons
il
HerbergM, pasMiigrthaiis en stallingeo.
Toebtn.
Sida^o^*
Grissée .
SoertlMOa
160 16»
170 175 179 184 189 194 199 904 909 913 917
Aan de dessa Brondoog. . . In 'tboseh Tan de neguro
Pa^tmng
Bu de ncgortl KaïuaDtran In 't bosch Tan Solo dingen Hoofd-negoitl Sida^o. Campong Pagendene . Taiubanger te Sarobagat. Het fort Grissee . . Negoru Epeek . . . Selower negorU Itaijie Negorij Soegiang . .
• Siemo Kalanghau Sourabaua
17
Eeo stalling voor wiaselpaarden.
herberg eu nacktTorblOf. suUing voor wiaselpaarden.
» » »
passangrabau ol rustplaats, stalling voor wiaselpaarden.
99 I > herberg eu nachtferbUjt
Model Lettir D.
MODEL, waarna het postboek van de postmeester en post- commiezen moet worden ingericht.
Aankomende brieven op dag, den 18. ..
Namen der plaatsen.
Brieven.
I Gefranqueerde | Port brieven. i derzelven.
Totaal.
Digitized by
1044
- H. W. DAENOELd.
Afjgaande briev
en OD
dair. d(
m 18...
WU Wj* ^,
Namen der plaatsen.
Brieven.
Porl-gelden.
Gelranqueerde brieven.
Pon derzdTen.
Toual
Opheldering.
Ieder postboek moet bestaan uit zooveel halve bladen, als er dagen in het jaar zyn, ordentelijk ingebonden en ingerigt volgens het model, doch de bladen kunnen van groter papier zyn. De namen der plaatsen van ieder district moeten altoos uitgedrukt worden, zoo voor de aankomende, als afgaande brieven; en, indien van sommige plaatsen geen brieven ont- vangen worden of derwaarts te verzenden zyn, voor dezeWe een streepje worden gehaald
In de rubricq der brieven moet achter iedere plaats, van waar dezelve komen of voor dewelke zy gedestineerd zyn, gespeci- ficeerd worden de verschillende port-gelden, ten laste van dezdve vallende; by voorbeeld : zes van 10 stuivers a rdM : 12, twaalf van 7Vi stuivers, rd* 1:42, enz., om vervolgens in het rubricq der port-gelden te worden samengetrokken.
Zie ook 1 Zomermaand 1810 en 11 JuUj 1811.
Digitized by ^
- .H. W. PAENOEL8.. 1045
12 Wintermaand. Yerpachiing van de ^gemeene middelen van het koningrijk Jaccatra'' voor het jaar 1810.
^ Van wegens de hooge regeering dezer landen wordt een iegelijk by dezen geadverteerd:
dat op Zatnrdag den 30'° Tan Wintermaand dezes jaars, ten gouvernements huize, staande op Molenvliet, 's morgens ten acht uren, door de generale directie publiek gevdld en aan den eerstmijnende voor den tyd Tan een jaar, ingaande met primo van Louwmaand 1810 en eindigende met ultimo van Wintermaand deszelven jaars, zullen worden verpacht de gemeene middelen van het koningryk Jaccatra, namenUJk :
de inkomende en uitgaande regten of de boom,
• ingevoerd wordende Westersche lynwaden,
• groente-kramen en winkels, het hoofdgeld der Chinezen,
» slachten van vee,
• • > varkens, geschore bokken en schapen,
• kerven van de Chinasche tabak, de waschkaarsen,
• rystmarkt en daaronder de over zee uitgevoerd wor- dende rijst,
de herbergen binnen en buiten de stad,
hane-vechteryen,
• top-tafels en de pho en topho, » vischmarkt,
• waag,
v^ayangs en
handel aan de schepen en vaartuigen;
dat de pagt der inkomende en uitgaande regten of de boom, die van de waag en die der Westersche Ujnwaden dit jaar onder de navolgende conditiên zullen worden ver- pagt, als:
1® dat alle zoodanige goederen en koopmanschappen, als te voren aan de pagt van de boom onderhevig zyn geweest en alhier zullen worden aangebragt, zoo uit Europa,
Digitized by
1040 1d09. H. W. DAEN0EU8.
Amerika, als Isle de France, beaeTeos die van de West Tan iDdiêOy niet Ofider de Toornoemde pagt zullen worden gerekend, maar daarvan uitgezonderd blijyen ; S* dat daarentegen de aangebracht wordende goederen doop aankomende scbepen en vaartoigen Tan Atchim ofte nit de Noord en Oost als Toorheen onder de pagt-gerech- tigfaeid van de boom zullen blijyen begrepen; 3* dat onder de pagt der inkomende Westerscbe lynwaden mede niet zullen worden begrepen de groote cargaizoenen, die direct uit Bengale of andere plaatsen om de west Yan Indien worden aangebragt, en deze pagt dus eenl^k betrekking zal hebben tot mindere vaartuigen, die van Atchim, Rionw en andere dergelijke plaatsen lynwaden aanvoeren; 4^ dat de pagter van de boom gehouden zal zyn om onder opzigt van den sabandhaar en licentmeester by aanbreng van zoodanige goederen, als hier boven by art. 1 en 3 zyn uitgesloten, de voornoemde pagt van in- en uitgaande regten te heffen voor rekening van den Lande en het profluerende daarvan, na aftrek van de daarop vallende ongeldmi, telken reize by aanbreng van ieder schip of vaartuig in 'sLands kassa over te brengen en te ver- antwoorden;
dat evenmin in het jaar 1810, als in dit lopende jaar, eenige thol geheven zal mogen worden van de van Java's Noord-Oostkust en de prefecture van Cheribon ofte den ressorte van deze hoofdplaats over zee ingevoerd wordende rijst en de gewoone geregtigheid van dat graan, die van hier naar elders over zee wordt uitgevoert, mede op den voet van dit jaar door den pagter van de rijstmarkt zal worden geheven;
dat zyne excellentie de heere Maarschalk en Gouverneur Generaal de noodige maatregelen heeft genomen om Batavia van eene meerdere hoeveelheid visch te doen voorzien; doch dat de pagter van de vischmarkt zich daar en tegen zal moeten onderwerpen aan de verplaatsing van de vischmarkt
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 1047
of zoodanige andere schikkingen, als het goavernemeDt zal noodig oordeelen;
dat ingevolge de condiiién, waarop de domeinen van den Lande op en langs Java's Noord-Ooslkust zijn Terpacht, vermeld bij publicatie van den 18^" Zomermaand 1808, alle zoodanige lijnwaden, Ghinasche, Japansche ofte andere vreemde goederen, welke van andere plaatsen bailen het eiland Java op Samarang, Sourabaija of Grissée worden aangebracht, zooals daarby is gepermitteerd, onderhevig blijven aan de tol-geregtigheid alhier en, voor zooveel dezelve bedraagt, ten voordeele van den Bataviaschen pagler aldaar worden inge- vordert;
dat onder geene der voormelde pachten begrepen zal wezen de bazaar by Buitenzorg, doch dat daarentegen dat gedeelte van Grauwang, hetwelk aan de Bataviasche ommelanden is gevoegd, het gewezene regentschap Tangerang en de geconquesteerde Bantamsche landen onder dezelve zullen sorteren;
dat de pachtschat van alle de pachten aan den Lande zal moeten worden opgebracht voor drie-vierde in papieren geld en het overige een-vierde in kopere munt zonder agio, met vryheid voor de pagters om de tol-gerechtigheid mede voor een-vierde gedeelte in koper geld te mogen heffen, voor zoover dit zonder bezwaar kan geschieden;
dat bovenstaande pagten wyders zullen worden opgeveilt en verpagt op zoodanige conditiên en voorwaarden, als vermdd staan by de pagtconditiên, in den jare 1797geéma- neert, en de daarin voor de verpagting van den jare 1800 en zedert gemaakte alteratiên en amplialiên, zooals dezelve gedrukt te lezen zyn in het stads heerenlogement, by den ontvanger-generaal, den sabandhaar en licentmeester, den kapitein der Chinezen, den majo<Ar der Mooren en den kom- mandant der BaUjers;
zullende ten voorschreven dage almede worden verpagt de onder de prefecture Bantam gehoorende pagten; als:
de boom en verscheidene maandeiyksche pagten,
Digitized by VjOOQ IC
1048 1809. H. W. 0AENDEL8.
• de groote pagt Tan gambir en tabak, het baffels vet, de Telleii en hoorns,
poeder-euiker, drooge pinang, rampa rampa, oude klappers,
potten en pannen of grebliks, » lonthar en visYljTers,
• carrang of oesters tot het branden van kalk,
en alle zoodanige pagten, als daaronder begrepen en be- vorens van vregens den Koning van Bantam zijn verpagt ge- worden en hierbij niet aangehaald mogten vrezen, onder dezelfde conditién, als door dien vorst zQn daargesteld en waarop de verpagting jaarlijks is geschied, met dezen ver- stande nogthans, dat alle de voornoemde pagten niet ieder afzonderlyk, maar gezamenlijk zullen worden verpagt; terwijl van deze betaling van pagt niemand, hoegenaamd, zal zyn uitgezondert of ontheven;
wordende egter onder de voornoemde pagten niet begre- pen, maar zullen daarvan uitgezondert blyven de navolgende pagten, dewelke ieder afzonderUjk aan de meest biedende op Bantam zelve zullen worden verpagt; te weeten:
de bladjan,
al het zout, dat op Bantam aangemaakt wordt,
de sirie en kalk op Tanara,
• buffels-slagterljen,
prauw balok op Tjabanay,
• gambir en tabak op Margalanga,
visch op Terate,
het brandhout op Garangantoe,
benevens onderscheidene passers, als op Geram, Margalanga, Margasane, Kaladran, passer Lanie, Goelantjier en Badja Nagara;
terwyl voorts een ieder, die tot het aansban der voor-
Digitized by
1809 H. W. OAENOEL8. 1049
schreTen pagten genegen mogt zijn, verdagt wordt gemaakt, dat de pagters gehouden zullen wezen aanstonds en alvorens zich van het gouTernements huis yoornoemd te begeven, tot volkomen genoegen van de generale directie en, wegens de aangeslagen pagten op Bantam, van den prefect aldaar, te stellen sufficiënte borgen, welke zig, nevens den pagter van iedere pagt afzonderlek, elk in soliduni en onder renuntiatie van de beneficiên ordinis, excussionis et divisionis zullen moeten verbinden tot de prompte voldoening der pagt|»ennin- gen op de bepaalde tyden; terwijl zoodanige pagters, als zich zouden durven verstouten bij het doen van eenige ver- zoeken aan de hooge regering gebruik te maken van mis- leidende opgaven, getrokken uit vervalschte boeken, gesteld zullen worden in handen van het officie fiscaal om als falsarissen gestrafd te worden;
onder verdere bepaling, dat de pagt van het hoofdgeld der Chinezen alleen door Chinezen zal mogen worden ge- mijnd en dat de geene, welke participeren in de pagten van :
de inkomende en uitgaande regten of de boom,
het slagten van vee,
de varkensslagtertjen en
het hoofd-geld der Chinezen, als van ouds geene medestanders mogen wezen van eenige andere pagten.
En opdat een^ iegelijk hiervan kennis erlange, zal deze worden gepubliceert en, zoo ter dezer hoofdplaats, als op Bantam, in de Hollandsche, inlandsche en Chinesche talen worden geaffigeert ter plaatse gebruikelijk.
12 Wintermaand. Reglement voor het onderhoud, enz. van ^8 Lands lijfeigenen en kettinggangers.
Is besloten:
Ten eersten: dat, aanvang nemende met den eersten van Louwmaand 1810, alle 's Lands lijf-eigenenen kettinggangers op eene egale voet zullen worden onderhouden en verstrek-
Digitized by VjOOQ IC
1050 1809. H. W, 0AEN0EL8.
king eriangeii> conform het door de hoeren rapporteurs oter- legd tarief, en hetzelve mitsdien te approberen('}.
Ten tweeden: dat ieder hoofd» chef of baas van eene administratie, voor het einde van elke maand, zal moeten vervaardigen of doen vervaardigen eene exacte lyst en ordon- nantie, door zifne handtekening bekragtigd, van de slaven of ketlinggangers, welke onder zijne administratie of behering zijn, met bijvoeging van de dasse, waartoe zij behoren, en ingevuld na het voorschreven tarief; op welke lyst en ordon- nantie de daarbij gevraagde verstrekkingen uit 'sLands pak- buisen zullen worden vddaan.
Ten derden: dat vervolgens door de onderscheidene cheüs om de drie maandmi naauwkenrige lijsten van de onder hun sorterende slaven en ketlinggangers aan de generale reken- kamer zullen moeten worden ingezonden ter confrontatie met het tarief en met de ordonnantiên, bij de administrateurs berustende, waardoor het contrasigneren der maanddijksche ordonnantiên van deze verstrekkingen kan worden vermijd, evenals zulks omtrent de verstrekkingen voor de marine en armee is bepaald.
Ten vierden: dat voorts door ieder departement aan de slaven en kettinggangers onder hare directie onder ultimo van Zomermaand en ultimo van Wintermaand of twee maal 'sjaars zal moeten worden verstrekt de benoodigde en bQ tarief bepaalde kleding, hetzij bij aanbesteding of inkoop, mits daarop vooraf erlangt hebbende de approbatie van het gouvernement; met last aan de voorschreven hoofden of cheüs om op hunne verantwoordelijkheid voor de rigtige uitdeeling en verstrekking te surveilleren.
Ten vijfden : dat de slaven, op het secretary dezer regeeriog en 'sLands drukkery dienst doende, niet meer appart, maar begrepen en onderhouden zullen worden op dezelfde voet
{*) De Raden ordinair en extra-ordinair van Indië, SI' H. A. Parré en W. Wardenaar, hadden >eene generaale cynosure** Toorgedragen Toor bet bewuste onderbond > onder exhibitie Tan een daarvoor geformeerd tarif', welk tarief niet is aangetroffen.
Digitized by
I80e. H. W. DAENDELS. lOSl
ak de overige slayen, welke in het gouyernemeDts huis op Moleoviiet dieosl doen, en dezelve mitsdien te stellen onder een chef en hiertoe te benoemen den eersten gezworen klerk ter generale secretarij, met last, invoegen voormdd, voor hanne randzoenen en kleding te zorgen.
Ten zesden : dat wijders de overige slaven of kettinggangers onder derzelver tegenwoordige hoofden zullen blijven sorteren en de voormelde verstrekkingen zullen eiiangen, met dien verstande nogtans, dat de lijfeigenen, in het Chinesche hospitaal geêmploijeert, evenals tot nu toe heeft plaats gehad, door dit gestigt zelve zullen moeten worden verzorgt; en
Ten zevenden : het opgemeM tarif, nevens extract dezes, te doen drukken ten einde aan de des incumberenden te worden uitgereikt.
12 Wintermaand. Vastsldling eener boete van 100 zt7- veren ducatons op het onderlrouwen aan huis Ie Soc- rabaija, in stede van op het stadhuis.
Deze boete kwam ten voordeele van de stads-kas.
Vroeger gaven de ondertrouwden aan huis een geschenk naar goedvinden aan de commissarissen uit den Raad van justitie, die den ondertrouw verrigtten.
12 Wintermaand. Ontlieffing van den prefect der Jaca- trasche en Preanger bovenlanden van de werkzaamheden van commissaris der wegen en posterijen in het district Batavia.
Een ambtenaar werd speciaal voor die werkzaamheden aangewezen >op het daartoe staande tractement''.
12 Wintermaand. Regeling nopens de correspondentie met het Opperbestuur in Nederland.
De Regering vereenigde zich met het volgende voorstel van den Gouverneur Generaal, luidende in substantie:
dat, toen zijne excellentie in Lentemaand jongstleden aan deze regeering het voorstel deed om als een gevolg van de
Digitized by VjOOQ IC
1052 1809. H. W. OAENDEL8
afschaffing van de post van geheimschrijver van den Gouverneur Generaal het concipieeren van alle rapporten en missives van wegens het lichaam dezer regeering aan zyne excellentie den minister van Zijne Majesteit tot de zaken van koloniën, hetgeen anderzins den secretaris dezer vergadering zou hebben geimcumbeert, over te laten aan een van hoogstdeszelfs secre- tarissen generaal, welke bij het reglement voor dezelve van den 29^ van Bloeimaand daaraan vervolgens ook met deze werkzaamheid is belast geworden, zijne excellentie daarmede ten doel had gehad om in die rapporten en missives een beter ensemble te onderhouden, daar het voor den secretaris der regeering destijds zeer moeielijk zou zijn geweest een aaneen geschakeld verslag aan den minister te ontwerpen, wijl eensdeels do organisatien van het voormalige Javasche gouvernement en van Gheribon nog niet waren geconsolideerd en ten andere de generale directie niet gebragt op den pre- senten voet, waardoor de tegenswoordige, r^elmatige be- handeling van zaken bij deze vergadering voor alsloen geen plaats kon hebben en hare rapporten aan den minister derhalve, wanneer tevens niet uit andere bronnen kon worden geput, niet alleen aan onvolledigheid, maar ook aan onnauwkeu- righeid zouden hebben moeten laboreren, behalve de herhaling, waarin deze regeering zoude kunnen zijn vervallen, door met zijne excellentie te schrijven over dezelfde zaken, hetgeen niet wel te vermijden was, zoo lange de opgemelde or- ganisatien van Java en Gheribon en die van de generale directie hun volkomen beslag niet hadden erlangt en zijne exceDentie daardoor in de noodzakelykheid wierd gebragt zich op alle details te expliceeren;
dan dat sedert de meer melde organisatien compleet zyn ingevoerd en alle zaken van wetgeving, finantie, admini- stratie, aanstellingen, enz. door hoogst denzelven ter ddiberatie worden gebragt van deze vergadering niet alleen, maar zdfs de maandelijksche rapporten van den staat der flnantiên, ma- gazijnen, producten en in één woord van den ganschen omvang der generale directie door den directeur generaal
Digitized by
- H W. OAENOeLê. 1053
bij dezelve worden ingediend en daardoor de registers dezer regeering een volkomen geheel opleveren, de eerst aange- voerde redenen, die tegen bet concipieeren der rapporten en missives van deze vergadering door den secretaris dezer regeering aan den minister pleitende waren, als nu ten volle waren gecesseert, daar niet alleen thans door gemelden secretaris een volledig verslag uit de resolutiên kan worden getrokken, maar ook een verslag, hetgeen geene recites zou bevatten van rapporten van zijne excellentie, die van nu af aan eenlijk zouden rouleeren over militaire en marine zaken en die der inwendige veiligheid en rust, zoomede de gene- rale situatie en het politieke bestaan der kolonie in het alge- meen regardeerden, waarbij hoogst dezelve zorge zoude dragen, dat van hetgeen door deze regeering bedeeld wierd, door zyne excellentie geen aanhaling zouden worden gedaan, terwijl zijne excellentie zich tevens flatteerde, dat dit een middel wezen zou om de impressie krachteloos te maken van alle verkeerde insinuatien, die de vijanden van de tegen- woordige, verbeterde orde en inrigting over den waren staat en toedragt van zaken in deze kolonie zouden kunnen verspreiden ;
proponeerende hoogst dezelve mitsdien op deze gronden om, gerekend van den eersten van Louwmaand aanstaande, onder ultimo van iedere maand door den secretaris dezer vergadering te doen ontwerpen een behoorlijk verslag aan den minister van hetgeen in den loop der maand is voor- gevallen, getrokken uil de communicatien en voordragten van zijne excellentie, zoomede van de rapporten van den directeur generaal, die ter vergadering inkomen, en van de besluiten, die daarop werden genomen, nadat echter de form van opgemeble brieven vooraf zou wezen gearresteerd.
Zie ook 5 Sprokkelmaand 1810.
-|^ Wintermaand. Vervallen verklaring van hel bepaalde op 4r October 1688 nopens den aanvoer van slavefi^ enz.
Alzoo op den 12«° dezer lopende maand in Rade van Indien
Digitized by VjOOQ IC
10i(4 idOd. H. W. DAÉN0EL6.
goedgevonden is te verklaren, dat de vret van den 11* van Wynmaand 1688 tegen den aanvoer alhier van Oostersdie slaven, mitsgaders het aangieren van eenige plaatsen, welke niet bij de op Maccasser verleende passen zyn uitgedmkt, reeds sedert jaren herwaards door het contrarie gebruik en een geheele afwijking beschouwd moet worden vervallen te wezen; loo wordt hiervan aan elk en een iegdijk kennis gegeven, zoowel als dat het den particuliere handebars op Maccasser voortaan vergunt zal zijn om bij hun retour van daar Bima, Sumbauwa, Lombok of Ballj Sazak en Bali} of de plaatsen langs Java bij verkiesing aan te doen, indien zij hetzelve geraden moglen oordeelen.
Zullende deze tot dat einde in de HoUandsche, inlandsche en Ghinesche talen, zoo op dit eiland, als op de overige possesimi in Indien, worden aangeplakt ter plaatse gebruikelijk.
-^ Wintermaand. Verbod tegen het werpen van vuilnis in rivieren, enz.
Nademaal op de daartoe gedane voordragt door President en Schepenen van Batavia op den IS" dezer lopende maand in Rade van Indien besloten is om, met renovatie voor zoover vaii hel 11 artikel onzer publicatie van den 24^ van Lente- maand 1778, ten ' ernstigste te verbieden, zoo als verboden wordt bij dezen, het werpen van eenigerlei krengen, aarde, mist of ander vuilnis in de rivieren of uitwateringen, zoo binnen, als buiten deze stad, sub poene eener amende van vijftig rijksdaalders, te verbeuren door de hoofden der huisge- zinnen, door wiens onderhorigen of lijf-eigenen het feit wordt begaan, en ten behoeve van zoodanige officieren van justitie en hunne bediendens, als de calange mogten doen, tenzij de voorschreven hoofden onvermogende of niet genegen waren voor hunne ondergeschikten te voldoen, viranneer de officier van justitie, door wiens bediendens de aanhaling geschiedt, hun een gevoelige correctie zal doen geven.
En dat wijders een ieder voor hel door hem bewoonde
Digitized by VjOOQ IC
IdOÖ. H. W. OAÉNOCLd. lOKK
erf gehouden zal wezen om, by het stranden of vaat raken Yan eenig lyk of kreng, hetzelTO naar het midden der riyier te doen stoeten ten einde de doortocht naar zee te bevorderen, almede op eene boete van tien rijksdaalders ten behoere als boven en te verbeuren door degeene, voor wiens erf zoodanig lyk of kreng zal gevonden worden; -zoo is het, dat een ieder hiervan tot zijn narigt en observantie wordt kennis gegeven.
En ten einde niemand hiervan onwétenheid zoude kunnen ▼oorwenden, zal deze gepubliceert, mitsgaders in de Hollandsche.. inlandsche en Ghinesche (alen worden geaffigeert, ter plaatse gebruikeiyk.
13 Wintermaand. Eed- formulier voor de commissarissen der wegen en poslertjen.
Dit formulier bevat niets byzonders. 13 Wintermaand. Inlandsche wetten.
By een brief van dezen datum gaf de Gouverneur-Generaal aan den prefect van Japara o. a. te kennen, dat de inlandsche wetten alleen golden »in zaken, die de huweUjken, godsdienst- plegtigheden of andere objecten, in een direct verband staande met de zeden en gewoontens der Javanen, concemeren, dan wel disputen uit haat en nijd van Javanen tot Javanen, die tot doodslag overgaan, zonder van roof vergezeld te zyn*'.
16 Wintermaand. Bestraffing van diefstal van 's Lands houtwerken.
Overwegende de noodzakeUjkheid, dat morsseryen met en opkopingen van 's Lands betrouwde goederen, waartoe de Ghineesen door hunne schandeHjke winzucht steeds aanleiding weten te geven, op een exemplare wyze worden gestraft;
is besloten den Chinees Sioo op drie eerstkomende en achtereenvolgende bazaar-dagen van Weltevreden telken reize
Digitized by VjOOQ IC
1056 )B09. H. W. OAENOEL6.
een gevoelige oorreclie te doen appliceeren en gedurende den lyd van drie maanden, met een ketting aan eea boem geklonken, op het plein van Weltevreden voor era ieder te doen ten toon stellen.
18 Wintermaand. Invoering van zekere voertuigen M hel Iransporiereti van '« Lands hotUwerken uit de bosschen naar de stapelplaatsen.
Zijne excellentie, ontvangen hebbende de rapporten wegens de genomen proeven met een mallejan en andere hout- machines, welke op order van zijn excellentie zgn aangemaakt ten einde de afvoer van houtwerken uit de bosschen meer spoed bij te zetlen en niet alleen eene aanmerkelijke ver- mindering daar te stellen in de kosten, aan de tegenwoordige wijze van transport verbonden, maar ook een aanzienlijk gedeelte te besparen van het enorme getal buifels en menschen, 't welk tot het sleepen der houtwerken volgens de presente inrigling wordt vereischt en tot andere nuttige eindens voor den landbouw dienen kan;
en considererende, dat gemelde proeven ten volle het nut van de mallejans en andere houtmachines, na mate van het veischillende terrein, langs welke de afvoer geschieden moet, hebben geconstateerd, builen eenige geringe verbeteringen, waarvoor gedachte machines nog vatbaar zijn geoordeelt, en die bij een meer volledige piactikale keunis met weinig moeite te herstellen zullen zijn;
heeft besloten de dadelijke invoering dezer houlmachines tot hel vervoeren van 's Lands houtwerken uit de bosschen naar de stapelplaatsen en aller wegen, waar dit verder mogt worden vereischl, te gelasten en een somma te affecteren van drie duizend rijksdaalders, zilver geld, eens, om daaruit te vinden de kosten, die voor aanmaken van meermelde hout- machines en tot verdere consolidatie van deze inrigling zullen moeten worden geimpendeert, mits daaromtrent alle menage in acht genomen en gezorgt wordt, dat dit geld niet tot
Digitized by
1d09 H. W. OAÊNOÊLS.
1087
andere eindens worde gediverteerd, mitsgaders van hetgeen daarvan wordt uitgegeven, behoorlijke speciflcatien gehouden en welmelde specificatien, behalve aan de generaale reken- kamer, ook maandelijks zijne excellentie worden aangeboden.
Met die voertuigen moest o. a. vervoerd worden »een •aanzieniyke par lij zware houtwerken, die voorleden jaar »met vergunning van den Keizer en Sulthan in hunne bos- •schen gekapt was".
In Europa was Daendels «meermalen getuige geweest van »de faciliteit, waar mede de houtwerken aldaar door middel 9 van houtwagens van differente constructie en met maar «weinige trek-beesten in proportie van de zware last wierden •vervoerd".
19 Wintermaand. Condüién, waarop door Prebidenl en Schepenen ien voordeele van hunne kas voor het aan- staande jaar 1810 zal worden verpagi het oorgdd der paarden van alle dienaren, burgers en ingezetenen^ item de belasting voor het begieten der wegen, zoomede de wagenpagl van Chinesen^ Mahometanen en inlanders.
Art. 1. Aan een iegelijk, niet gehoorende tot Ghinesen, Mahometanen of inlanders, blijft toegestaan een of meer wagens of chaisen en zooveel trekpaarden te houden, als hij goedvind, mits in 'tjaar, onder de benaming van oorgeld, aan pagt betalende: «^
voor een trek- of rijpaard rd" 10
» twee » » rijpaarden » 20
30 40 SO 60 7K
do
» drie
» vier
• vyf
zes
zeven
acht
PLAIAAT-MU DUL lY.
Digitized by
1058 1809. H. W. OACNOELé.
voor negen trek- of rijpaarden rdMOS
• licn
• elf • • » twaalf • » dertien • » veerlien
• vijftien
zeslien
• zeven lien »
• aciitien
negentien twinlig
. lao
» 135
150
165
.180
.100
.220
- 240
.260
- 280
en daar boven • 300
zullende deze belasting voor het aanstaande jaar 1810 moeien worden opgebragt aan den pagter door een ieder, zonder ondei*scheid, en niemand eenige vrijdom daarvan mngeo genieten, hetzij geheel of gedeeltelijk, dan voor zooverre zuliis bij dit reglement nader is bepaald.
Art 2. Alle militairen, zoomode de bodens der hooge regering en die verder van Lands wege verpligt zijn paanten te liüuden, gelijk de dienaren van de officieren van justitie, zullen voor hunne rijpaarden vrijdom genieten van deze belasting.
Art. 3. De wagen-verhuurders worden almede van d« voorschreven algemecnc bepaling geéximecrd en zullen kunnen volstaan met de betaling van vijr rijksdaalders voor elk der paarden, welke zij aanhouden, blijvende overigens de orders en reglementen omtrent het stuk der wagen-verhuurderijcn, inzonderheid ook omtrent het getal der wagens, die elk derzelve mag aanhouden, in hun geheel.
Art 4. De voorschreven belasting moet betaald worden van alle paarden, zonder onderscheid, welke aangehouden worden binnen den omtrek der buiten posten ofte ook die aldaar gebruikt worden, al is het, dat zij er niet permanent Worden aangehouden; doch alle paarden, welke buiten de voorschreven limiten worden aangehouden en binnen dezelve niet gebruikt, worden daarvan geê)umeerd.
Digitized by
- H. W. OACNDCLS. 10S9
Art 5. Alle eigenaars Tan landerijen, gelegen boven de vijfliende paai, gerelcend tot aan de laudhaisen, zullen in eens moeten betalen rijksdaalders 200 en de eigenaars van landerijen boYen de tiende |iaal, gerekend als even» rijksdaalders 100 *8jaars voor het getal paarden, dat zij boven en beneden de posten gebruiken, wel verstaande, dat dit alleen ziet op de- zulken, welke voor het getal paarden, dat zy op Batavia aanhouden, minder aan oorgeld fourneren en niet op de zoo- danigeu, die uithoofde van het door hun aangehouden wordende getal paarden volgeus artikel 1 verpligt zijn meerder te betalen.
Art. 6. Een iegelijk zal verpligt zijn voor ultimo van Louwmaand aanstaande aan den pagter opgave te doen van het getal paarden, waarvan hij de voorschreven belasting oioet betalen, ter plaatse, door denzelven op te geven, op poene eener boete van vijftig rijksdaalders, wanneer zulks wordt verzuimd, en van een boete van drie houdert rijks* daaldei*s, wanneer mogt blijken de voorschreven opgaven niet ter goeder trouw te zijn geschied, alles ten faveure van den pagter.
Art. 7. De betaling zal vervolgens moeten geschieden voor ultimo van Sprokkelmaand aan den pagter en tegen schriltelijke quitanlie van denzelven, om ten allen tijden te kunnen dienen tot bewijs; met magt om tegen de nalatigen of onwilligen tot parate executie te procederen.
Art. 8. Alle paarden, welke iemand na het doen der voorschreven opgave aanschaft, zullen deze belasting subject zijn; en zal een ieder gehouden zijn daarvan nader dadelijk opgave en betaling te doen, gerekend na het getal maanden, die als dan van het jaar nog overig zullen zijn, zouder dat de pagter verpligt zal wezen eenige restitutie, in wat geval ook, te doen, sub poene, dat de nalatigen of kwaadwilligen in gelijke boeten, als bij artikel 5 bepaald zijn, zullen worden verwezen.
Art. 9. Een wagen-verhuurderij van eigenaar veranderende, zoo zal de nieuwe eigenaar gehouden zijn deze belasting
Digitized by
1060 1809. H. W. OAENDÊLÖ.
te betaleD, te rekenen van den dag af, dat dezelve aan heai wordt getransporteerd ; en zal in dien gevalle aan den vorigcn eigenaar ofte deszelfs erfgenamen rcslitulie gescbieden van het meerder betaalde dan pro rato, gerekend tot den dag van het voormelde transport.
Art. 10. Om des te beter den pagter legen hetfrauderea in deze te verzekeren, zoo zullen wijkmeesleren, zoo in, als buiten de stad, ook dit jaar bij de beschrijving behoorlijk moeten opneemen het getal der paarden, bij een iegelijk aan handen, en daarvan speci6que en door hun ondertekende lijsten moeten overgeven aan President en Schepenen van Batavii, die dezelve wederom zullen doen ter hand stellen aan den pagter; en zal het bovendien den pagter vrijslaan om, zoo dikwijls hij zulks noodig oordeeld, mits daartoe alvorens per- missie van den President van Schepenen verzogt en ge- oblineerd hebbende, te visiteren de stallen van alle degeenen, welke aan de belasting van hel oorgeld subject zijn, en op te neemen het gelal paarden, zig aldaar bevindende; wordende bij dezen wel ex presselijk verboden het slallen van paarden aan anderen, dan den eigenaar der stal ofte bij hem inwoonende personen gehoorendc, tenzij daarvan mede 45pei-ifique opgave of betaling is geschied, op poene van drie hondert rijksdaalders voor den pagter voor de contraventeurs, zoowel dengeene, die zoodanige paarden gestalt heeft, als die dezelve in eigendom toebehooren.
Art. 11. De pagter zal alle dagen (uitgezonderd de Zon- en feestdagen) moeten vaceren tot den ontfangst van opgave en betalingen, zoo voor de paarden, als wagens, die zullen worden aangehouden, des voormiddags van acht tol elf uren.
Art. 12. Voorts zal de pagter van alle Chihesen, Mooi*en en inlanders, die verkiezen rijtuigen aan te houden, in hel heffen der pagt zig hebben te gedragen aan den inhoud van het placcaat der hooge regeering van den 30^" van Wintermaand 1764, betrekkelijk de wagenpagt geémaneerd, en gerenoveerd bij publicatie van den ~- van Sprökkelmaand 1801, roet het daarby nader geslatueerde. . - -
Digitized by
- H. W. DAENOEL8. 1^1
^ Art. 13. De ^pagter zal boven des oo)( geregtigd ztjn bij liet oorgeld der paarden te heffen het bij billet van den 9'° van Oogstmaand 1803 bepaalde vóór het begieten der wegen, als van de geenen, die 300 rijksdaalders be- talen , Rds. 16
van de geenen, die 15 a 16 paarden aanhouden.. . • 13
voor ,13. a 14 . * v » 18'
- ....; • i(k
10 é 11 ;..,,..,, :»: ji
8 » 9 » 6
.6;» 7..... » : 8
4 V '5...'. .)'.' • ' 4
2 . 3 ..; » 2
.1 ....,..., : » 1
zoomene van de wagèn-verhuurders rijksdaalders 25, ledér.
Art. 14. En hoezeer de pagter bij de visitatien der stallen van den President van Schepenen de noodige assistentie zal moeten vragen, zoo zal, des ongeagt, de hooge raad van justitie van Indien (na luid derzelver instructie) geauthoriseerd blijven om ter eerster instantie kennisse te nemen van allequestien en verschillen, welke dien aangaande zouden mogen ontstaan, en daarin op korte en peremptoire termijnen regt doen en wijzen bij ' arrest, mitsgaders de advocaat-fiscaal in alle zoodanige zaken zig bij den pagter voegen en daarvoor, zoowel als voor het voeren der procedures, genieten de helft der boetens en de wederhelfte komen ten voordeele van den pagter.
Art. 15. En eindelijk zal de pagter verpligt zijn depagt- schat op te brengen voor drie vierde gedeeltens met medio van Lentemaand en het overige een vierde gedeelte voor uitjmo van Hooimaand aanstaande en voor de nakoming daarvan tot securileit stellen vier borgen ten genoegen van President en Schepenen.
En ten einde een ieder hiervan kennisse erlange, zal deze in de HoUandsche, Chinesche en inlandsche talen worden geatfigeerd ter plaatse gebruikelijk.
Digitized by VjOOQ IC
106S 180d. H. W. OAENOELa
19 Wintermaand. Aanmaak van 1200 zegeis ad 6 stuivers door den prefect van den Oosthoek,
Zolks geschiedde, omdat de roorraad verbrnikt eo oiet bij tijds nieuwe voorraad aangeyraagd was.
De Regering bemstle in het gebeurde, oiaar de jirefect kreeg toch do vermaning >zich voortaan niet te bemoeQen »met zaken, welko van de onmiddelijke competentie zijn van »het Gouvernement*'.
19 Wintermaand. Instructie voor den landmeter te Batavia.
Art 1. Rij zal buiten bezwaar van den Lande bij bet gouvernement worden aangesteld en altijd wezen eerste taxa- teur van vaste goederen.
Art. S. Hij zal in zijn officie staan onder de orders van het collegie van President en iSchepenen te Batavia en in zijne burgerlijke betrekkingen der judicature van gemelde reglbank ter eerster iustantie onderworpen wezen.
Art 3. Alle diensten, die van hem in zijn officie van wegen het gouvernement, de justitie. Schepenen, den drossaard of particulieren gevorderd worden, zal hij presteren met den mecsten spoed en accuratesse.
Art. 4. Hij zal het gouvernement, de justitie. Schepenen en den drossaard in zaken, zijn' ambt betreflende, moeten dienen van berigt, consideratien en advis, zoo dikwyis dit van hem zal worden gerequireerd.
Art 5. Schepenen zullen gcene overschrijving van vaste goederen doen, voor dat hun bij een certilicaat van den landmeter zal zijn gebleken, dat van den verkoop ten zijnen kantore behoorlijke aanteekening is gehouden.
Art 6. Ingevolge van dien zal hij, landmeter, verpligt zijn van den overgang van vaste goederen van den eenen eigenaar op den anderen, terstond na de ontvangene kennisgave, aan- teekening te houden by zyne registers en kaarten en daarvan
Digitized by VjOOQ IC
- H. W. OAENDELS. 1063
aan de belanghebbende een cerliGcaat of landmeters-kennis te verleen en.
Art. 7. Wanneer hij daartoe aanvrage ontvangt, zal hij extracten uit deze registers aan de daarbij gcintei*esseerde personen uitreiken en verder aan eenen ieder de noodige opbcideringcn geven, die van bem vei-zocbt worden.
Art. 8. Hij zal alle erven, landen, enz. op requisit nieten en daarvan meetbrieven verleenen, dan wel, des gevorderd wordende, scbelsen formeren, waarbij alle de belendingen behoorlijk zijn afgemeten en navolgens de daarbij geplaatste schaal in figuur gebragt, doch niet kunnen worden verpligt om voor particulieren volledige kaarten te vervaardigen.
Art. 9. Hij zal zoi*gen, dat de onder zijne berusting zijnde kaarten, registers en andere papieren in een geschikte orde worden bewaard, en daarvoor verantwoordelijk zijn, zullende alle drie maanden ecne «commissie van President en Schepenen zijne papieren exact nazien en hunne bevinding aan de ver- gadering rapporteren; tenvijl bij ontslag of overlijden van den landmeter, ten overstaan van ecne commissie, transport van evengedachte kaarten en papieren aan zijnen successeur zal moeten worden gedaan.
Art. 10. De bndmeter is mede responsabel voor alle schaden en nadeelen, die door verzuim of onopletlenheid van zijne zijde moglen worden veroorzaakt.
Art. 11. IIlj zal zich op eigene kosten moeten voorzien van eenen adjunct, welke op zijne voordragt bij het gouver- nement aangesteld en door het collcgie van President en Schepenen in den eed zal worden genomen, blijvende bij noglans alleen verantwoordelijk voor de handelingen van ▼oormeiden adjunct.
Art. 12. Als landmeter zal hij voor salaris, zoo aan den Lande, als aan particulieren, mogen declareren, te weten: a, voor het meten van een erf in de stad en Zuider voor- stad vier rijksdaalders, zilver geld, doch, zoo het erf beneden de 200 rd' waardig is, maar éénen rijksdaalder, gel^ke munt;
Digitized by VjOOQ IC
1064 1809. H. W. OAENDELS.
b. Toor het meten van een erf buiten de Zuider voorstad en binnen de limiten der jurisdictie van President en Schepenen van Batavia zeven rijksdaalders, zilver geld, daags, doch het erf minder dan 100 rd' waai*dig zijnde, niet meer dan twee rd% mede zilver geld;
c. voor het meten van een erf of land, boven de ovenge- noemde limiten gelegen, een-tiende rijksdaalder percento van de waarde van het gemetene goed, geêstimeerd naar de laatste, voorhanden zynde taxatie of, bij ontstentenisse van die, naar den laatsten verkoop-prijs, ten ware dit geene zeven rijksdaalders, zilver geld, per dag mogt heloopen, in welk geval de landmeter, in stede van V',o percent, voornoemd daggeld zal mogen pretenderen;
zullende de hiervan door den landmeter te verleenene meetbrieven, waarvoor hij niets zal mogen declareren, geschreven moeten zijn op een ze^el van zes stuivers;
d. voor eene schets van het gemetene land vijf en twintig rijksdaalders, zoo het perceel vijf en twintig duizend rijksdaalders en minder waardig is, doch anders nog eenen rijksdaalder daar en boven van ieder duizend rijks- daalders, welk zoodanig land meerder waardig is;
e. voor het verleenen van certificaten wegens den verkoop van goederen, item voor kopijen of extracten uit zijne registers eenen rijksdaalder voor de eerste bladzijde en vier en twintig stuivers voor iedere der volgende blad- zijden, mits twintig regels op eene bladzijde staan. Deze certificaten, kopijen en extracten moeten geschreven zijn op een zegel van zes stuivers, welk zegel ten laste komt van den requirant.
Art. 13. Wanneer de landmeter daggeld declareert, zal hij, indien zijn werk, de heen- en terugreis hieronder be- grepen, in eenen dag niet kan afloopen, zes uren per dag vverkzaam moeten zijn.
Art. 14. In commissiên geêmploieerd wordende zonder eenige werkzaamheden te doen, zal hem echter het voor- noemde daggeld van rd' 4 binnen en rd^ 7 buiten de limiten
Digitized by
- H. W. DAEN0EL8. ifif^
der jiirisdictie van President en Schepenen rau. Batavia worden te goed gedaan. ,
Art 15. Voor zoover de daggelden van den landuieler betaalbaar zijn gesteld in zilveren nmnl, zal daarvan vol- doening kunnen geschieden in papieren van credit niet de bij het goaver nemen t bepaalde agio.
Art. 16. Den taxateurs van vaste goederen wordt wel expresselijk verboden eenige taxatie te doen van vastig' heden, «die zij beiden niet hebben geïnspecteerd en waarin zij te zamen over de waarde niet zijn overeengekonaen, moetende hierin onpartijdig eu eerlijk handelen eii', in pas van verschil, hetzelve aan President en Schepenen ter decisie voordragen.
Ar(. 17. Zij zullen jaarlijks met den 1^° van Zomermaand aan President en Schepenen inleveren eene accurate en. ge- moedelijke lijst der actuele waarde van, alle huizen,, tuinen en erven, die binnen de limites der jurisdictie van President en Schepenen welmeld gelegen en aan de belasting van het eeD*hair percent subject zijn.
Art. 18. Deze lijst zal bij President en Schepenen worden geëxamineerd en, geapprobeerd zijnde, ingevolge van die de collecte van het V4 percent geschieden, doch Schepenen, op dezelve eenige bedenkingen hebbende, zich deswegens kunnen adresseren aan het gouvernement, r Art. 19. De taxateurs zullen, na de approbatie van deze jaarlijksche taxatie, daarvoor uit Schepenen kas genieten een douceur van twee honderd rijksdaalders.
Art. 20. Zij zullen voor het waardeeren van alle vaslig- heden genieten éénen rijksdaalder per cenlo van de getaxeerde waarde, uitgezonderd in sterfboedels, uit welke hel coUatennal moet worden betaald; zullende voor de taxatie der objecten*, aan die belasting onderhevig, slechts eeuen balven rijksdaalder per cento mogen declareeren en voor die salarissen tevens verleenen een taxatie-billet of lijst, geschreven op een zegel van 12 stuivers, mits het evengemelde salaris ten minste bedraagt vier rijksdaalders, zilver geld, voor eene taxatie
Digitized by VjOOQ IC
10de 180d. H. W. DAENDEL^
binnen de limiten en zeven rijksdaalders, goiljke mant, roor eene taxatie buiten de liroilen der jurisdictie van President en Scbepenen van Batavia, met vrijheid anderzins om bet evengemelde montant in plaats van percento*s in rekening te brengen, betaalbaar in zilver specie of in papieren van credit met de bij bet gouvernement bepaalde agie.
Art. SI. Van alle laxatien, die zij voor hel gouvernement doen, zullen zij genieten een achtste rijksdaalder per cento van de waarde. ^
Art. !22. De salarissen voor de taxateurs zullen onder hen beiden gelijk worden verdeeld.
Art. 23. Voor de diensten, die de landmeter of de taxateurs aan den Lande presteren, zal alle drie maanden eene decb- ratie moeien worden ingegeven aan de generale directie, geverifleerd door degenen, welke hen te werk hebben gesteld, wHke declaratie geëxamineerd en na approbatie uitbetaald zal worden.
Art. 24. Dezelfde cposure zal worden gevolgd ter ver- rekening van de diensten, die op requisitie van President en Schepenen zullen worden gepresteerd, met deze verandering alleen, dat de dcclaratien aan het collegie zullen worden ingeleverd ter betaling uit de stads kas.
Art. 2S. Alle queslien over de werkzaamheden en bet salaris, zoo van den landmeter, als van de taxateurs, zullen ter decisie bij Schepenen gebragt en, zooveel mogelijk, de ^ plano worden beslist.
Art. 26. De landmeter en taxateura zullen geen hoogere salarissen mogen eischen, als hun bij deze instructie zijn toegestaan, op verbeurte van hun officie.
Art. 27. De landmeter zal bij zijne aanstelling in Rade van Indie afleggen den volgenden eed:
Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning, als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indiê, gebouw en getrouw te zijn;
dat ik om tot het ambt van landmeter en taxateur van
Digitized by
V8M. H. W OAENOEL6. 1067
▼aste goederen te geraken aan niemand iets heb g^èven of te geven beloofd heb;
dat ik mij in de Toorschrevene betrekkingen Tlljlig, getrouw, discreet en onpartijdig kwijlen, zonder aanzien van persoon, niemand met mijne kennis bevoordcelen of te kort doen en geen liooprer salaris vorderen zal. als mij bij mijne instructie is toegelegd ;
en dat ik mij voorts in alles zal gedragen achtervolgens de instructie en orders, voor mijne bediening gearresteerd of nog te arresteeren, gelijk iemand, in zoodanigen publieken dienst gesteld, toestaat en betaamt.
Zoo waarlijk helpe mij God AlmagtigI
Bij resolutie van 3 Cirasmaand 1811 is uitgemaakt, dat in art. 19 papieren geld voor het douceur van den land- meter was bedoeld.
Daendels schrijft in zijn werk, bl. 63, dat het eollegie van Ueemraden en het kantoor van den landmeter »geen •nut ter wereld aanbragtcn*'.
Zie ook 13 Maart 1809 en 5 Sprokkelmaand 1811.
20 Wintermaand. Maatregel nopens kcttinggangertt.
Is besloten, dat de kettinggangers iji de drie administratien ▼an Batavia, Sourabaija en Samarang zullen worden gesteld onder de orders en hel toezicht van de havenmeesters aldaar, onverschillig in welk gedeelte van het departement zij worden geêmploijeerd.
21 Wintermaand. Slaven-handd.
Zijne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur Generaal, goedgevonden hebbende den inkoop van slaven ter kuste Celebes voor rekening van den Lande te doen ophouden, ten einde de speculatie van particulieren in den slaven handel des te meer aan te moedigen, zoo wordt, op last van hoog*
Digitized by VjOOQ IC
1068 1809^ H. W. DAENDELS;-
gemelde ujn€ excellentie, hiervaa aau. elk en een iegel^l^ kennis gegeven, gelijk uiede, dal de ma nsla ven, dre Ie Batavia, Samarang of Sourahaija aangebragt en voor den luililairen dienst bekv^raam ^^ekeurd worden, door den Lande zuUea worden ,gedC(;epteerd tegen vijf en zeventig rijksdaalders^ zilver geld, per hoofd, betaalbaar te Batavia in zilvere munt, terwyi de aanvoerders van slaven mei de manslaven, iiie worden afgekeurd* als ook mei de vrouwenslaven en de kinderjen van beide sexe^ ten hnnnen meeslen voordeele^, na welga*, vallen, kunnen handelen. - .^ ,^,
En opdat niemand hiervan eeujge onwetenheid: ^..ki^nii^ii- voorwenden, zal deze, zoo te Batavia, Java'» Noord-^Oostkusl en Gheribon, als ter kuste Celebes, in de Hollandsche, inlandsche en Chinesche talen worden geiaffigeert, ter plaatse gebruikelijk.
Meermalen zijn op verzoek uilzonderingen op bovenstaanden r^el toegelaten.
21 Wintermaand. Voorschrift nopens aanbestedingen.
Is besloten van alle goedgekeurde aanbestedingen opgave te laten doen aan de generale directie, ten einde in, het fornieeren der finanlieele staten der maandelijksche uitgaven daarop te kunnen calculeeren, moetende tot dal einde de prêsumtive tijd, dat elke termijn zal moeten betaald Worden,, daarbij woi*den opgegeven.
21 Wintermaand. Opheffing van het fort te T^ndjoeng- poera.
Is besloten te bepalen, dat het fort Tanjong-poera op den eersUiu van Louwmaand aanslaande zal wezen geëvacueerd; dal de tegenwoordige commandant van dat fort van daar- zal worden opgeroepen door een order van den brigadier eu chef der divisie van Batavia; dat de opziender van Tjicauw zal zijn gedemiüeerd, indien hij melden 15*° van Louwmaand
Digitized by ^
- H. W. DAEMOELS. 106é
de noodige koffij-prauwen tot den afvoer der arbraak van Tanjong-poera niet zal hebben bezorgd: en eindelijk, dat de kapitein der arlillerie, Scbreuder. zal wrezen gesuspendeerd met stilstand van tractenienl, bij aldien den 5*° van Sprokkel- maand aanstaande nog eenige overblijfselen van het fort te Tanjong-poera aldaar aanwezig zijn.
27 Wintermaand. Voorschriften nopens de wijze van werken van de generale directie.
Bij brief gaf Daendels aan 'den hoofd-administrateur te Samarang het navolgende te kennen.
Vermitj; ik, onaangezien de organisatie van de generale directie volgens de instructtén, die daarvan circulair verzonden zijn, nog aanhoudend worde geincommodeert met zaken, die bij de Voorschreven directie geboren, waardoor ik niet alleen noodeloos van gewichtiger bezigheden afgetrokken, maar ook verhindert wordt, dat de bepalingen, by de evengemelde instructien gemaakt, regelmatig werken en tot bet zoozeer vereischte ensemble worden gebracht, zoo heb ik de prefecten van Tagal, Paccalongan, Japara en hel lid in het coUegie van administratie der houtbosschen te Rembang bij aanschrijving van heden gelast om van nu voortaan over alles, hetgeen de generale directie concerneert, zooals bij voorbeeld aanvragen van geld of benoodigtheden, beschikkingen tot het overbrengen van 's Lands producten en goederen, over- en te kort bevin- dingen op uitgeleverde ladingen, voorzieningen aan de ma- gazijnen, inkoopen, aanbestedingen en wat dies meer zij, onmiddelijk met u te corresponderen en speciaal tegen den vijftienden van ieder maand aanu in te zenden een begrootiiig der benoodigdheden van geld en behoeftens voor elke vol- gende maand; en daarentegen, van hetgeen aan pagtschat en andere inkomsten gecalculeerd wordt. te zullen inkomen, zoomede met ultimo van iedere maand reguliere staten van dé ka^ en magazijnen; waarvan ik u kennis gevende tevens aanibe v.ele- de voornoemde prefecten hiertoe te houden» lankH^
Digitized by VjOOQ IC
1070 IdOd. H. W. OAENDEL&
gaders omtrent al, hetgeen de generale directie betreft, directelijk te correspondeeren met den administrateur gene- raal, aan kern tegen den twinligsten van iedere maand, baileo en behalve de jaariijksche generale eisch van benoodigdhedeo, ovenendende de hierboven van de respective prefecten gerequi- reerde begroeting, daarbij te samen getrokken hetgeen de prefecture van Samarang, na aftrek van hare lasten, voor iedere volgende maand gerekend wordt noodig te hebben, de militaire Iractementen, de uitgaven voor de marine en voor de hout-administratie hieronder begrepen, ten einde in het formeren der maandelijksche finanliéie staten van uitgaven daarop te kunnen calculeeren, excuserende u my te schrijven over eenige van deze zaken, welke niet de groote politieke belangens betreffen, en alleenlijk verlangende, dat mij be- hoorlijke staten vun de kas en magazijnen, benevens deaao- handen hebbende Ananliêle vooruitzichten, onder ultimo van iedere maand regulier worden aangeboden.
27 Wintermaand. Verplaatsing van de bank van teening te Batavia.
Aangezien de bekende ongezondheid van het locaal in de stad, binnen het welke de bank van leening gehouden wordt, en dat de menschelijkheid vordert daartegen hoe eer boe beter te voorzien ten einde te verhoeden, dat iemand verder het slagtoffer van de evengemelde ongezondheid worde;
is besloten den directeur-generaal van 's Konings domeineD en flnantiên te qualificceren na een geschikte woning buiten de stad om te zien op een gezonde plaats, werwaards de bank van leening zoude kunnen wonlen verplaatst, en om daartoe ten spoedigste aan zijne excellentie den Haarsehalk en Gouverneur Generaal voordragt te doen.
28 Wintermaand. Instructie voor de wijkmeesters, binnen en buiten Batavia.
Art. 1. De jaariijksche verandering of continuatie van de W^kmecsleren zal gescbiedep door bet colk^ie van SchepenW!
Digitized by
- H. W. OAÊNOELS. 10^1
eo zullen de onderhorigen van ieder wijk gehouden wteeo hunnen wijkmecslcr te geven zijn behoorlijke eere en respect, zonder hem te hoonen, injurieren ofte smaad aan te doen, op arbitrale correctie.
Art. 2. En opdat de wijkmeesleren bij een ieder bekend mogen worden, zoo zullen zij alle boven de post van hunne deur doen ophangen een door Schepenen aan hun te geven vierkant schild, waarop de leltcr van 't blok staat uitge- drukt; ook zullen de respectieve wijkmeesteren, in cas van brand als anderzins in oflicio agerende, zich moeten omgorden met een witten band of clierpe, ten einde des te beter door een ieder erkend en gerespecteerd te worden.
Art. 3. Hel arabt en de bedieninge der wijkmeesteren zal zijn notitie en regisier te houden van de huizen en woningen, in haar wijk staande en bevonden wordende, zoo- mede wat famihen in dezelve zijn wonende, hoe veele personen en van wat natie en volk, alle hetwelke de ingezetenen van ieder wijk verpligt zullen wezen haren wijkmecsler, zoo dikmaal des vermaand zullen worden, getrouwelijk te moeten opgeven, zonder iemand te verzwijgen, inzonderheid vreemde natiën ; op poene daarover aan den lijve of aan het leven, na gel^enheid van zaken, gestraft te zullen worden ; zullende de wijkmeesteren de notitie ofte het register van het in hun wijk bevondene volk jaarlijks voor ultimo van Herfstmaand moeten overgeven aan hel collegie van Schepenen, ten einde door den secretaris van hetzelve eene te zamentrekking te worden gemaakt.
Art. 4. Tot meerdere faciliteit van de wijkmeesteren zal een ieder, die uit cenig wijk in een ander koml te verhuizen, mede gehouden zijn den wijkmeestcr van de wijk, daar hij uit vertrekt, als ook van die, daar hij in koml, zulks bekend te maken, hetzij zelve ofte door iemand van zijnenlwegen, op poene van drie rijksdaalders, binnen den tijd van tien dagen te verbeuren na de verhuizinge, zoowel ten opzigte van de wijk, daar hij uit vertrekt, als in komt, en zulks ten iKsboeve van stads cassa.
Digitized by
1072 1809. H. W. OAENOELS.
AVt. 5. Niemand zal eenige personen, hetzij Europeèr of inlandsche natie of Chinesche, in zijn huis oHe woninge mogen innemen, logeren ofle huisveslinge geven, of zal hiervan lerstond en voor zonsondergang den wijkmeester moeien kennisë geven, mei en benevens bet getal der personen en of dezelve ook van geweren voorzien zijn ofte niet, op arbi* trale correctie. .
Art. G. En zal de wijkmeester zulks op het berigt van dezelve niet mogen laten aankomen ofte daarin berusten, maar zal op diergelijke menschen, in zijn wijk wonende ofle komende te wonen, geduurig zelf een wakend oog moeten houden.
Art. 7. Voorts zullen de wljkmeesteren op het huishouden, doen en ]»ediijf van de lieden van hunne wijk, waarmede dezelve haar generende en de kost winnende zijn, te letten hebben: en wanneer zij eenige bevinden zullen, die, niet tegenstaande van haar zelven gene middelen hebben om Ie leven, hun egter niet bevlijtigen iets bij der hand te nemen om een eerlijk onderhoud te hebben, zoo zuilen zij de zoo- danigen den edelen gerechte dezer stad ofle den drossaard in zijne jurisdictie aangeven, ten einde op derzelver t>edry( nader gelet moge worden.
Art. 8. Van gelijken zullen dezelve wljkmeesteren doen, wanneer zij bemerken, dat in hare wijken, bij dag ofte by uagt, eenige convenliculen ofte bijeenkomsten worden ge- houden, op wat wijze het ook zpude mogen wezen, opdat daarin tijdig mag worden voorzien.
Art. 9. Wanneer de wljkmeesteren vernemen, dat in bare wijken zich ophouden gedroste lijfeigenen, aan welke door de aldaar wonende ingezetenen huisvesting verleend of de behulpzaame hand geboden wordt, zullen zij direct daarvan kennisie moeten geven aan den drossaard of baiUuw, ieder voor zooveel zijne jurisdictie aangaat, die dan zyne bedienden last en order zal geven om de wljkmeesteren te assisteren ia het appreheoderen van zoodanige gedroste ly^ eigenen; zullende de wijkmeesleren, wadueeF zy in dé aas^
Digitized by
180». a W. DAEN0EL8. lOlTS
gaye manqaeren of nalatig zijn, aanspreekelijk gehouden worden Yoor de gevolgen.
Art. 10. De wijkmeesleren zuUen, zooveel als mogelijk is, moeten letten, dat de in hunne wijken wonende inlanders. Chinezen oï lijfeigenen 's avonds met het vallen van den avond niet langs de straten of wegen, zoowel binnen, als buiten de stad, gaan of met een prauw ofte ander vaartuig op- en afvaren zonder een brandend licht bij hun te hebben; zul- lende de wijkmeesleren die zulks overtreden, vermogen te apprehenderen en voorts in arrest houden, mits den volgenden ochtend aan den bailluw overgevende.
Art. 11. Eenig ongeluk (dat God verhoede) van doodslag, kwetsing, roof of diergelijke komende te geschieden, zoo zal de wijkmeester van de wijk, in dewelke hetzelve voorvalt, zoo haast hij daarvan kennisse zal hebben bekomen, zulks zonder eenig verlet ter kennisse brengen van den advocaat- fiscaal, bailluw ofte den drossaard, ieder in zijne respective jurisdictie, opdat de misdadigers agtervolgt en in hegtenis geraken mogen, daar dezelve wijkmeestereu ook gehouden zullen zijn na haar vermogen de band toe te bieden.
Art. 12. Ende opdat de voorschrevene wijkmeesleren by tijden van brand ofte ander ongemak te beter het oog mogen hebben op de ingezetenen van haar wijk, voornamentiyk de vreemdelingen, zoo zullen dezelve in zoodanig geval zich in haar wijk blijven verhouden ende geduurig door dezelve de ronde doen, zonder gehouden te wezen, volgens de ordon- nantie van de burgerwagt, voor het stadhuis ofte elders te compareren, van welke ordonnantie zij voor zooveel zullen* worden geêximeerd en verschoond.
Art. 13. De burgwallen ofte kaijen, die ingestort ofte vervallen zyn, zullen weder door de eigenaars der huizen en erven, voor welke het ingevallen is, volgens gedane of nog te doene rooying moeten voorzien ofte nieuweUjks hegt ende bestendig opgehaall worden, 't geene de wykmeesteren de- zelve zullen belasten te volbrengen op zekeren daartoe te stellen tyd, doch by manquement ofte nalatigheid zulks
PLAIIAT-BOBI DEIl XT. ^
Digitized by VjOOQ IC
1074 tiOd. H. W. OAENOÈLè.
bekend niakea aan den heer President van Schepenen, die dan aan dezelve wljkmeesleren last en order zal geven om het werk bij aanbesteding ten eersten te mogen doen effec- tueren en dat tot laste van gezegde eigenaars der huiieo.
Art. 14. De steene paden langs de huizen al Toor langen tijd gelast zijnde compleet op te maken, zullen de wyk- meesteren bezorgen, dat de eigenaars der huizen eii erven dezelve zoodanig na de rooijinge voltrekken en die nu en dan ontramponeerd en beschadigd komen te worden, weder her- maken ofte bij onwilligheid daarinne zoodanig handelen, ak bij het jongst voorgaande 13* artikel staat uitgedrukt.
Art. 16. De gooten of riolen voor-de huizen in de stralen, zynde de losinge van het regenwater, als anders, zullen afloopen lot in de gragten en een ieder voor zijn deur ten minste twee maal 's weeks dezelve moeten schoonmaken, opdat alzoo alle stank en daaruit resulterende ongemakken en twisten der buren geweerd ende verhinderd worden, waarop de wijkmeesteren mede zullen hebben te letten, mitsgaders de ouwiUigen zulks gebieden in te volgen; doch, zij daarna niet luisterende, zullen zij de gebreken als boven latra remediëren tot laste van degenen, die daarin weigerig en ongehoorzaam bevonden worden; maar, zoo iemand de gooien bedekken wilde, zal het met een losse toeslaande plank mogen doen, doch met steenen niet verder dan zes voeten in de lengte, op poene van zulks weder tot eigen kosten te doen opbreeken.
Art. 16. Bij aldien zich eenige gebreken aan de wegen of bruggen in en rondsom de stad of verderop komen ie openbaren, zullen wijkmeesteren daarin terstond moeten voorzien, hetzij dat dezelve door de ingelanden moeten worden onderhouden en hersteld, of bij kennisgave van w^en Schepenen geremedieerd worden; gelijk zij behooriyk mede agt zullen geven, zoo op het uitdiepen der rivieren, als ins- gelijks der kreeken en doode vaarten, zoomede het schoon- houden der moerassige streeken, het gelyk maken der gronden en zuiveren van alle kreupelboseh en ruigtens.
Digitized by
teOd. H. W. OAÉNOÈLÉ. lo?i(
Art. 17. Eo dewyl het somtyds komt te gebeuren, dat de slaven, hetzij uit luiheid of kwaadaardigheid, de Yuüois builen de bakken op 'sUeeren wegen^ grachten of rivieren werpen, zonder dat juist dezelve daarop van de dienaars der justitie geattrappeerd komen te worden, zoo blijven de wyk- meesteren mede gequalificeert binnen hunne respective wyken zoodanige slaven ofte slavinnen de oificieren ofte hunne substituten aan wyzen om daarover op derzelver simple getuigenis gestraft te worden.
Art. 18. Inzelver voege zullen zy voorkomen, dat 's Ueeren wegen en slooten met het inspringen van opstallen niet be- lemmerd, noch door buQels of ander viervoetig vee vertreden en bedorven worden, maar zullen, by bevinding van dien, dat door de eigenaren, dien hel incumbeerd, doen beteren, in- trekken of wegruimen, zullende by onwilligheid zulks ten hunnen kosten gedaan worden.
ArL 19. Ten einde alle disputen en misverstand aangaande het waterschutten aan de landeryen, zooveel mogeUjk, te preveniêreu zullen wykmeesteren by een distincte notitie jaarlyks aan Schepenen opgeven, hoeveel bandongangs of waterschuttingen in ieder wyk gevonden worden, met bekend- stelling wie daarvan eigenaars zyn, zoomede of dezelven van houtwerk en steen dan alleen van klei en aarde zyn gemaakt, als ook wanneer en hoedanig de eigenaars dier bandongangs qualificatie hiertoe hebben ontvangen, dan wel in 't geheel niet, item hoeveel roede zaailand door ieder bandongang moet besproeid worden en laatsteUjk welke en hoedanige bandongangs zouden kunnen worden uitgespaard en door buren geholpen, waarna eene evenredige verdeeling zal kunnen gemaakt worden omtrent het voor ieder grond benoodigde water en dienvolgens order gesteld op het sluiten en openen van de bandongangs.
Art. 20. LaatsteUjk zullen wykmeesteren op alles toezicht houden, wat in hunne wyken of buurten mogte komen voor te vallen ofte gebeuren ; en in hetgene hierboven niet is geéx- presseerd, verplicht zyn zich te gedragen aan de orders, die
Digitized by
101^6 i^oè. H. W. bAËNOÈLi.
hen yan wege Schepenen mogteu worden gegeten, zoo ten aanzien van het onderhoud der wegen, bruggen, als ook betrekkelijk het openen en sluiten van waterschuttingen oï bandongangs, mitsgaders hetgene bij het reglement op het brandblussen ten hunne respecte voorkomt, en in 't generaal alles, hetgeene eene goede politic aangaat, stiptelQk obser- veeren en achtervolgen.
Art. ^1. En opdat een ieder, die het aangaat, hiervan kennisse moge hebben ende niemand wettelijk ignorantie zoude kunnen pretendeeren, zoo zal deze ordonnantie iii de HoUandsche en inlandsche talen ter gewone plaatse worden gepubliceerd en geaifigeerd, mitsgaders door den druk gemeen gemaakt om alzoo de respective wijkmeesteren te dienen tot hun narigt en observantie.
Zie ook 18 Lentemaand 1810.
28 Wintermaand. Voorschrift nopens de Uandaks-gdden* in den Oosthoek.
De Regering willigde het verzoek van den prefect te Soerabaija in, dat >de zoogenaamde tandaks gelden uit den Oosthoek, welke bevorens naar Samarang wierden overgemaakt en ten profijte kwamen voor Vs ^^'^ den Raad van justitie aldaar, Vs van diakonij-armen en Vs ^^^ ^^^^ proveniers-huis, alsnu mogten komen ten faveure der justitie en diakonlj-armen te Sourabaija, ieder voor Vs gedeelte, en het laatste Vs °>%^ verblijven aan het proveniers-huis te Samarang'*.
28 Wintermaand. Bepaling^ dal voor uilvocr van rijst têü den Oosthoek naar de onder Soemenep behoorende eilanden 35 rijksdacUders per koijang zonde betaald worden.
Voor uitvoer van rijst naar den overwal bestond reeds hetzelfde uitgaande recht. — Zie 15 Februarij 1809.
Digitized by
- H. W. OAENOEL8. 1077
28 WintermaaDd. Last op de eigenaren van landen lang$ den Ooster-weg van Batavia naar Builenzarg dien weg ie onderhouden.
Onbewust yan de Yerplichting dier eigenaren om den be- doelden weg te onderhouden, had Daendels dat onderhoud uitbesteed (Zie bij 15 April 1809).
Sedert beter ingelicht, bepaalde hij >de aannemers van het onderhoud der Oosterweg te ontslaan van het met hun aangegaan verdrag en het maken en onderhouden van ge- melden weg in dien staat van perfectie, waartoe de overige publieke wegen langs dit eiland meerendeels reeds gebragt zijn, te laten doen door de eigenaren van de landerijen, langs dezelve gelegen of onder dezelve getrokken wordende, na een nieuw te ontwerpen tarief, met verwerping van het voorstel van President en Schepenen om de eigenaren van voor- schreven landen daarvoor eenige betaling te accordeeren, als genoegzaam de ecnigste last zijnde, welke de particuliere landen in de ommelanden van Batavia te dragen hebben, zeer verschillende van de drukkende impositien en verpon- dingen, waaronder dezelve in andere landen liggen;
voorts om hetgeen reeds voor den Oosterweg sedert Wijn- maand 1808 door het gouvernement is bekostigd, door ge- melde landeigenaren te doen restitueeren en het montant van dien provisioneel ten hunnen laste bij de weeskamer te negotieeren, tot dat zij daarvan teruggave aan gemelde kamer zullen hebben gedaan".
Zie ook 14/20 Sprokkelmaand en 27 Zomermaand 1810.
28 Wintermaand. Verplaatsing van de pasar te Baia, hoofd-negorij van het land Djasinga^ naar de kampong Kedawon.
Allerlei voordeelen waren volgens Daendels aan deze ver- plaatsing verbonden.
Digitized by VjOOQ IC
1078 1B00. H. W. 0AENDEL8.
29 Wintermaand. Voarsckriften nopens vaatwerk.
De heer president heeft namens zijne excdientie, den h^re Maarschalk en Gouyemeur Generaal, de volgende stokken ter tafel van hunne hoog Edelheden overgelegd en daarop voor- gestdd, ak:
op een voordragt van den heere directeur generaal, vaa IJsseldijk, daar bij opzigtdijk het siiccessive aangemaakt, verstrekt en venonden vrordende vaatwerk, ter voorkomii^, dat hetzdve niet tot allerlei klein gebruik vervrerkt, oiaar behoorlijk verantwoord wordt, voor eene vaste cynosore dteo aangaande voorstellende:
Ten eersten: om al het vaatwerk, hetwelk met dranken, dan wei drooge of natte waaren, tot ol^ inclusive, na de bniten-kantoren gezonden wordt, op het cognossement te noteeren en het kantoor, werwaarts die verzending geschiedt, voor het kostende te belasten, tot zo lange de terugzending zal hebben plaats gevonden.
Ten tvreeden: om het gemelde vaatwerk tot geen ander gebruik te doen bezigen als alleen in de Oostersche pro- vinciën tot de benodigde waterleggers voor het guamizoen en zulks niet anders als op aanvrage van den militairen com- mandant en besluit van den prefect» dan wel op Macasser en Tematen van den militair en civiel commandant, met last daarvan de generale directie vervolgens te informeren.
Ten derden : om al het kleine vaatwerk generaliter op alle plaatsen bij aanbesteding te doen aanmaken, waartoe het land, des noods, de vereischt wordende materialen tegen bepaalde prijzen zal fourneren ; en om dit mede op Java te doen gevolg hebben met water vaten, die aldaar voor het garnizoen worden gebruikt.
Ten vierden: om alle vaatwerken, die aan de marcherende troepes of wel aan militaire campementcn en de daarbij zich bevindende hospitalen verstrekt worden, voor rekening vao de respeclive commissarissen van oorlog te doen voortlopen, welke daarvan ordonnantien of bewyzen zuHen verleenen en
Digitized by VjOOQ IC
180d. H. W. DAEN0EL8. 1070
verder zoodanige arrangemeDten maken en orders ateUen, als noodig zijn om de vaatwerken na behoren te yerant- woorden ; roet last aan den finantie-boekhouder hiervan apart boek te houden en om mitsdien de opgaven van de verstrekte vaatwerken voor laan aan denzelven te laten afgeven.
Voorts dit artikel mede applicabel te maken voor de guar- nisoenen in de groote Oost en elders, alwaar de plaats-majoor voor het gedagte vaatwerk zal worden beiast.
Ten vijfden : om de dagelljksche verstrekking van vaatwerk tot berging van randzoenen voor het vaste guarnizoen niet anders dan op ordonnantie van den commissaris van oorlog of den plaats-majoor te doen geschieden, welke zullen moeten zorgen, dat hetzelve wederom verantwoord of bij den inventaris van de respeclive konipagnien bekend gesteld worde; en
Ten zesden: om de verantwoording, zoowel van het ge- schoofde, als van hel oude en onbekwame vaatwerk te laten geschieden, als van de hoepels bij de piesen en het gewigt en van de duigen bij het getal;
om dien conform te besluiten;
zoo is goedgevonden en verstaan tot deze voordragt te concurreren en dien conform dezelve te arresteren.
Intrekking van de belasting voor Chinezen, vastgesteld op -\~ Julij 1808.
99 Wlntermuod 1A<»9 s liOtiwaMnd isin
Bij een rekest gaven de Ghineesche otliciereu te Batavia aan de Regering te kennen, >dat zij in Grasmaand 1808 (') door deze regeering tol een middel van bestaan waren be- gunstigd geworden met de permissie om van eiken Chinees, boven de bij de pachl-conditien bepaalde hef6ng van 15 stuivers of hel hoofd-geld der Ghineezen ten profljte van den Lande, nog 15 gelijke stuivers te mogen vorderen, hetgeen echter bij latere bepaling eenlijk tot de vermogenden was gerestringeerd ;
(*) Zie b« 4J4^ 1808.
Digitized by
1080 iBOe. H. W. OAENDEL8.
dat de jongst ontslagen kapitein der Chineezen, Gouw Tjansie, bij een request aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal had opgegeven uit deze impositie niet te kunnen dekken de ongdden, viraarloe hij en de luitenants ambtshalve waren verpligt, en dat het welmelde zijne excellentie had behaagd aan President en Schepenea het maken van eeu nadere omslag dezer belasting op te dragen, waar door aan de daarmede gebuleerde intentie beter zoude kunnen worden voldaan;
dan dat het echter hg de voltrekking van dezen last aan President en Schepenen, zoowel als aan de Chineesche officieren was geconsteerd, dat meer gedachte belasting in gemoede niet verder was te extendeeren als tot een aantal van ruim 1400 Chineezen en dat, vermits het provenu dezer heffing over een zoo gering getal Chineezen bij lange na niet toe- reikende was om daaruit te vinden de onkosten, welke zij, supplianten, verpligt waren te maken, en tevens in aanmerking genomen hebbende het compleet verval van alle takken van handel en bronnen van bestaan, waar door de Chineezen ten uiterste gedrukt wierden en de vroegere welvaart te ver- geefs zou worden gezocht, zij om die reden liever wenschten eene geheele intrekking van deze belasting te verwerven als het weinige te percipieeren, hetgeen -dezelve zou kunnen afwerpen ;
aannemende uit hun privé de kosten te dragen, welke zij ambtshalve moesten maken en wel tot zoo lange, de tijds- omstandigheden gunstiger zijnde, zij gelegenheid zouden vinden hieromtrent eeu nader voorstel aan deze regeering te kunnen doen".
Het baart voorzeker geene verwondering, dat dit verzoek werd ingewilligd.
30 Wintermaand. Voorschrift nopens rekesten van zee- officieren.
Is besloten te bepalen» dat de officieren en andere geêm-
Digitized by VjOOQIC
- H. W. OAENOELS. 1081
ploijeerdens yan de marine yoortaan bij het inzeDden van adressen, requesten of verzoekschriften aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal gehouden zullen zijn dezelve alvorens voor gezien te laten leekenen door den havenmeester van het departement, waaronder zij sorteren, Icn blijke, dat de daarin vervatte positiven met de waarheid overeenkomstig zijn.
31 Wintermaand. Regeling van den geneeskundigen dienst bij de marine-school, de cquipage-iverf en de gevange- nisseti Ie Samarang.
Is besloten den genees- en heelkundigen dienst aan de zieken in de marine-school en de equipage-werf, mitsgaders aan de gevangenen bij den Raad van justitie en den landraad te Samarang, in stede van door den stads-chirurgijn, voortaan te laten waarnemen door een der olïicieren van gezondheid van het guarnizoen aldaar, die zich in allen deele zal moeten gedragen aan de bij de regeling van den genees- en heel- kundigen dienst voorgeschrevene bepalingen, onder eene toe- lage van vijf en twintig rijksdaalders, zilver geld, 'smaands, alsmede dat de geneesmiddelen en verdere henoodigdheden voor de opgemelde zieken op de voorschriften van gedachten officier van gezondheid uit de apotheek van het hospitaal te Semarang zullen worden verstrekt en dat van deze te doene verstrekkingen de apotheker van welmeld hospitaal gehouden zal zijn behoorlijke aanteekening te houden ten einde bij het uiteinde van ieder jaar aan den voormelden Raad van justitie en landraad de gemaakte onkosten in rekening kunnen worden gebracht.
Digitized by
REGISTER
VA»
PERSONEN-, VOLKS- EN PLAAMAMEN.
Abels (G.). d61.
Abrahams, 8S7.
Adriaans, 873.
Afrika, 551.
Alphen (D. F. van), 89.
Amanus-gracht, 858, 864.
Ambachts-kwartier te Batavia, 606, 819.
Ambengan, 896.
Ambon, 66, 81, 83, 148, 310, 381, 4^2, 468, 581, 578, 891, 693, 707, 708, 723— 726, 729, 734, 848, 968. 972—974, 978, 979, 981, 987—991, 1002, 1005, 1018.
Ambonezen, 14, 15, 17, 18, 33, 118, 116, 128, 143, 180. 151, 521, 498, 581, 584, 586, 623, 686, 1005.
Amerika, 59, 511, 420, 421, 581, 876, 1028, 1046. (Noord-), 965.
Amerikanen, 963. Ainoy, 881, 766. Amsterdam, 898. Angké, 819, 864—856, 560, 874.
(post), 888, 866, 867.
. (rivier), 101, 834. Anjer, 317, 383, 841, 896,
- Anom (Sultan), 687, 690, 710. Antjol, 874, 864, 988.
(post), 471.
Antjolsche vaart, 888. Arabieren, 640, 907, 908, 968. Arm- en weeshuis te Batavia.(rivier), 390,819,860.
203, 666, 671, 672. Arnold, 308.
Aroe-eilanden, 381, 891, 1002. Asahan, 851. Asem, 571. Asinus, 307. Astani, 378. Atjeh, 421, 1046.
Digitized by VjOOQIC
REQlSTei^ VAN NAMEN.
10^3
Awen, 330, 343.
Babakan, 877, 967.
(districl), 83». Bachman, 849. Badjoa, 551. Baia, 1077.
Bajabang, 1021, 1033, 1034. Bakao, 551.
Bakoelaag, 339, 602, 898. Balemboangan, 343. Bali, 335, 386, 452, 628, 629, 1054.
» -Badoeng, 462, 551,578.
-Sasak, 1054.
■ -nezen, 364, 391, 623,
- Baijée, 306.
Bambang Soetikno (raden), 56. Banda, 53, 65, 66, 82, 83,
340, 561, 417, 418, 651,
678, 691. 707, 708,724—
726, 729, 819, 820, 848,
968, 972—974, 978—981,
983, 987, 988, 990, 1002,
- Bandjar, 602, 9UU, 1021. 1034. • -anjar, 342, 900. » -masin, 67, 83, 310,
410, 651, 678, 727, 931. Bandoengan, 339, 898. Banger, 54, 172, 182, 298, 341,
899, 900, 971. Bangil, 42, 64, 172, 176,
182, 298, 341, 899, 900,
Bangkalang, 160, 165, 219,
229, 631. Bangkalis, 651. Banglis, 864.
Banjoewangi, 48, 53, 160, 165, 173, 221, 229, 298, 340, 343. 644, 820, 901. Bantam, 67, 69, 79, 82, 89, 189, 192, 225, 310, 317. 352, 364, 355, 367—559,369,370, 373,376,390—393, 401. 461, 618,541, 656, 664, 693, 700, 730, 741, 746,786, 803, 804, 817, 867, 865. 870, 920, 924, 936. 961,968,973. 1010, 1020—1022, 1026—1027, 1038, 1047—1049. » -mers, 564, 850. Bantanan, 864. Bantjar, 899. Bantjoeng, 350. Barawa, 897. Barends (A.), 508, 849. « -weg, 656. ! Baroe. 897. i Baslé, 64. Balang, 172, 180, 298, 338, 359, 464, 712, 718, 741, 742, 760, 897. Batoe-bara, 551.
-djaja, 927. I > -tjèper, 603, 865.
Digitized by VjOOQIC
1084
REQISTER VAN NAMEN.
Bawean, 160, 165, 173, 187,
2J9, 298, 543, 902, 904. Bazel (van), 307. Beer (H.), 196, 233, 345. Behadjoe, 551.
Bekasi, 352, 555, 863— «65, 958.
(land), 103—105. Belahan, 393. Belvedère (fort), 55. Benawang, 654.
. -koeion, 569, 968. -welan. 569, 968. Bengalen, 551, 725, 1046.. Bengawan, 486, 496. Benkoelen, 725. Bernii, 338, 339. Besoeki, 177, 182, 653, 901,
Betting, 307. Beusecbem (van), 1, 507. Beijnon, 507. Biliton, 551. Bima, 551, 696, 1054. Blahan, 362. Blanck (J.), 234, 309. Blandoengan, 390, 519, 560. Bloem, 310. Bock (A. B. de), 307, Bodjong-kelor, 828.
-sari, 103—105.Boeginezen, 175, 194, 269,
270, 364, 508, 509, 625,
640, 641, 1011. Boeijen (burger) te Batavia,
Boeijen (Lands) te Batavia, 698, 912, 997, 998. • (stads) te Batavia, 997, 998.
Boeja-negara, 362, 593.
Boekholtz (F. van), 980, 981.
Boelekoniba, 696.
Boemi, 897.
Boender, 342, 901.
Boeroe, 982, 988.
Boers, 507.
Boeion, 551.
-ners, 623.
Bogaard (van den), 307.
Bojolali, 179, 180, 525, 326, 825, 897, 1005.
Bolang, 851, 918.
Bonang, 899.
Bongas, 389.
Boni, 551
Bonthain, 696.
Bontong, 898.
Boodls (J.), 760, 761.
Boom (de) te Batavia, 41, 214, 224—226, 532, 333, 384, 387, 591, 392, 594, 421, 570, 616, 739—741.
Bomeo, 227, 551.
Bouberg, 507.
Bourbon, 725, 877.
Braam (F. van), 510, 549, 550. . (J. A. van), 509, 468, 702, 720, 730, 744, 764, 821, 959, 960.
Brahan, 330, 340.
Digitized by VjOOQ IC
REÓlStEf» VAN NAMEN.
loss
firandel. 520.
Brebes, 172, 180, 234, 298, 326, 327, 339—341, 34», 718, 878, 898.
Broek (van den), 188.
Badach, 308, 309,
Buitenkerk Ie Batavia, 820. » -zorg, 317, 319—321, 346, 350, 374. 378, 450, 518, 521, 525, 530, 538, 656, 566, 567, t>b3, 612, 610, 645—665, 677, 816, 857, 863, 865—867, 1007, 1010, 1021, 1022. 1026, 1028, 1034, 1039, 1047, 1077.
Busscher (J. T.), 232.
Buys (H.), 345. BuyRkes (A. A.), 306, 346, 468, 611, 879, 960.
Qpnlebeen, 306.
Canter Visscber, 306.
Cassa, 308.
Catlenburgh (H. J. van), 308, 895.
Caulier, 308, 595, 865.
Celebes, 694, 1067.
Champ de Mars, 874.
Cbassé (P. F.), 306, 553, 554. 620, 827.
Cheribon, 40, 67, 69, 79,82, 84, 85,87,106—109,114, 115, 156, 194, 279, 303, 516, 378, 379, 384, 587, 589, 592, 406, 474, 475,
478, 489, 497, 500. 501,
5U3, 504, 509, 510, 528,
568, 627, 673, 686, 706,
709, 714, 730, 744, 746,
763, 766, 769,803,816—
818, 868, 870, 920, 936,
951, 968, 974,1009,1011,
1021, 1022, 1027—1029,
1038, 1046, 1052,
China, 58, 84,267,268,271,
272, 535, 386, 611, 754.
904, 946, 975, 1028.
Cbinezen, 49, 58, 59, 89, 96,
- 123, 152, 153.
163, 175, 194,234,
235,262.265,267—
272, 285, 503, 327,
538—545,556,364,
371, 579, 587. 589,
591, 594, 420, 426.
477.500,501,508-
511, 626,546,648,
666, 667, 670, 576,
600, 601,615,627,
656, 640, 641, 700.
701, 749, 766, 769,
775, 861, 885, 884,
896—902,907,909,
910, 916, 965.964,
998, 1000, 1011,
1045, 1049, 1066.
1057, 1060, 1072,
1075, 1079, 1080.
(gewapende), 611.
Coenraadg (R.), 332.
Digitized by VjOOQIC
1086
REÓlStER VAN NAMEN.
CoDstruclie-winkel te Soera-
baja, 42, 45, 46. Cranier (C. F.), 234.
Daalzicht, 907.
Dekker, 907, 908.
Demak, 62, 82, 17*2, 181, 187. •249, 265, 266, 275, 297, 539, 340, 6»0, 705, 712, 718, 764, 76», 897, 898.
Denambo, 105, 105, 555.
DenemarkeD, 965.
Denen, 965.
Depok, 863.
Diamant (fort), 552, 560, 564.
Uilangoe (eiland), 342, 901.
Dirksz (S.), 507, 520.
Djalapa, 851.
Djaman Abdoe'llah, 625.
Djambi, 551.
Djamblang, 877.
Djamboe, 707, 825, 1005.
Djampang-ilir, 854, 967. -oedik, 834, 967.
Djasinga, 555, 558, 559, 561, 569, 570, 574, 575, 590, 558, 605, 865, 1077.
Djedoeg, 878.
Djelei, 551.
Djeletran, 854, 907.
Ojembajat, 878.
Ojeoggot, 861.
Djenoe, 900.
Djetis, 717.
Djipat, 898.
Djitak, 896.
Djoeana, 40, 172, 181, 183, 184, 298, 559, 474, 602, 712, 718, 825, 879, 898, 974, 1021, 1054.
Djohor, 551.
Djokjokarta, 65, 65, 82, 85, 110, 205, 221, 254, 274, 509, 468, 470, 578, 821, 822, 870, 905, 920, 1005.
Doea-ratoes, 520.
Doekoen, 542, 900.
Doekoe-salam, 877.
DoeUj (J.), 188.
Doerian-sariboe , 1 03 — 1 05 , 535.
Dominions, 880.
Doornik, 507.
Drossers-pad, 910.
Duiten-munt te Soerabaija, 40.
Dwars in den weg, 574, 864.
Edam (eiland), 551, 958. Ëekhout, 507. Ekenholm, 509. Emmerik (D. van), 232. Engeland, 504, 683, 963, 965. Engelhard (N.), 62, 183,306.
(P.), 509, 520.
Engelschen, 654, 725, 725, 729,
861, 869,875,965,1018.
Equipage- werr te Batavit* 165,
406, 454, 516,
652, 721, 740,
748, 749, 884.
» te Samaraog,
108*.
Digitized by
^ËdlStER VAN NAMEN.
1087
Europa, % 3, 59, 331, 402, 4S0, 4*21, 442, 463, 534, S9K, 946, 9S5, 1028, 104», 1087.
Europeanen, 2, 3, 14,17,18, 33, 84, 118.116,178,321, 327, 498, 499, 811, 822, 527, 871, 581, 884, 585, 672. 724, 769, 772—774, 778, 781, 998, 1000, 1072.
Filereaux, 611. Filz (J. P. F.), 306, 873. Fluit (de), 874. 864, 988. Franschen, 991. Fredrikze (H.), 599. Frees (de), 43, 44.
Gabang, 539, 379, 389, 474,
486, 568, 898, 968. Galderljen^urg, 611. Galoeb, 316, 475, 629, 630,
728, 871, 911. Ganggang, 602. Gavork Manock, 308. Gedong-badak, 103—105, 535, 865.
-koesambi, 828.
Geertruida-baai, 958. Generaals-wacht te Batavia,
- Gerlacb (J. H.), 232, 599, 601. Gianjar, 452. Gilian, 342, 901. Gili-genling, 342, 901. » -«Hlja, 342, 901.
Ginting (kampong), 54.
GioDggong, 164, 173,298.474.
Goa, 551. • -djero, 899.
-troes, 341, 900.
Gobang (district), 833.
Goedbloed, 817.
Goelantji, 362, 393.
Goemoelak, 180, 337, 338, 896.
Goenoeng Goentoer, 672.
-sari, 857, 864, 910.
Goldbacli (P. A.), 232, 333, 309, 660.
Gorontalo, 723, 724, 774, 978, 979. 981, 986, 987.
GouTernement (generaal) te Ba- tavia. 471, 527, 536, 947, 948, 956.
Graan-raagazljn te Batavia, 83, 303, 406, 455, 459, 547, 723, 756, 868, 913.
Greeve (J.), 461.
Grinding, 571, 833, 835, 967.
Grissee, 48, 160, 161, 164, 173, 176, 182, 187, 319, 221, 338, 38), 298, 333, 535, 336, 342, 343, 384, 385. 587, 392, 474, 602, 712, 768, 801, 885, 900, 901, 903, 971, 974, 1047.
Groenewald, 873.
Grogol, 164, 348, 556, 858. 863, 865.
Groningen (kruithuis), 635.
Groninger gracbt, 907.
Digitized by
1088
REGISTER VAN NAMEN.
Groot (I.). 347. Gutzlaff (tod), 306. Guyana, 7!2&.
Halewijn, 374. Haroekoe, 982, 988. < Hartman (A. C), 418. HarUinck (A.), 87. Heem raden-tuin, 519. Heereu-logement teBatavia,95, 96, 198, 391, 833,860,985, 927, 1047. » te Sourabalja,
Hek (J. van), 307. Heppener (J.), 1, 5, 685. Hesselaar (J.), 55, 309. Heukevlugt, 307. Hila, 982, 988. HiUegert, 595. Hoesen (W. van), 61, 306,
HoUand, 349.
(koningrijk), 2, 253. Holle, 306. Holmberg de Beckfeld (N. A.),
234 Hoorn (J. J. van). 232. Hospitaal (binnen) te Batavia, 671.
(buiten) te Batavia,
371, 531. 590, 872. » (Chineesch) te Bata- via, 203, 473, 666, 667, 671, 672, 863, 929, 1061.
Hospitaal (Chioeescb) te Sama-
rang, 264, 267, 269— a73.
Houtkap (de) te Batavia, 390,
- Hijmeriks, 308.
Iges, 611.
Ue de France, 421,725,877.
965, 1028, 1046. Ingen (R. van), 232. Indragiri, 551. Indramajoe, 39, 378, 379, 384,
387, 389, 496, 509. 516,
824, 974.
Jakatra, 95, 1019. (fort). 626.
(koningrijk), 608.
(post), 471. Janssen (k.), 308. Janssens (J. W.), 874. Japan, 84, 754, 904, 930,
946, 973, 1028.
Japara, 40, 160. 164. 172, 176, 181, 183—185, 196, 218, 219, 221, 829, 254, 265, 272, 274—276, 279. 280, 282, 285, 286, 290, 298, 326, 359, 340, 474, 712, 718, 824, 879, 898, 902, 974, 1017, 1066, 1069.
Jassoy, 308.
Java, 1, 39, 56, 67, 68, 76, 77, 82, 83, 86, 107, 109, 117, 123, 151, 152, 194, 206, 218—220, 828, 687—
Digitized by
REGISTER VAN NAMEN.
1069
629, 664, 724, 730, 748,
766, 768, 777. 803.
Java's Noord-Oostkust, 49, 69,
76, 79, 106, 109, 114,
187, 1»9, 169, 203,
207, 234, 501, 502,
527, 592, 464, 468,
469, 800, 505, 512,
525, 652, 702, 705,
706, 707, 709, 710,
762, 769, 778, 821,
822, 824, 828, 852,
870, 874, 896, 905,
911, 920, 924, 1038,
1046, 1047, 1068.
Oosthoek, 144, 161,
169, 176, 181, 187, 190,
196, 210, 216, 250, 546,
385, 598.
Jayanen, 45, 65, 107, 108,
114,157—159,161,
174, 175, 177, 178.
254, 275, 286, 289,
301, 334, 348,551.
579, 477, 600, 646,
562, 654, 650, 704,
705, 766, 769, 775,
795, 826, 1017,
(Oosler), 625, 624.
(Wester), 625, 624.
Jong (de), 611.
Jongkind (G.), 520, 554, 880.
Jonker (J. J.), 234.
Kaap de Goede Hoop, 965, 1028.
fUMAil-mtl DUL XT.
Kadamandala, 878. Kadaoen, 927. Kadghien, 508. Kadilangoe, 898. Kadjamboe, 962. Kajeli, 551. Kalang, 559. Kalang's, 159, 164, 548. Kali-anjar, 541. » -bebal, 558, 359, 897. » -djaroeng, 878. » -gawe, 357, 896. » -mas, 878. » -orang, 558, 897. » -tjetoeng, 538, 897. • -woengoe, 172, 180, 181, 298, 538, 705, 712, 718, 896, 897, 1041. Kalodra, 562, 595. Kaloerahan, 854, 967. Kanibodja, 555, 386, 561. Kamp (Chineesche) te Batavia, 819, 849, 889, 701, 858, 911. » (Boegineesche) te Sa-
marang, 897. » (Chineesche) te Sama-
rang, 896.
(Maleische) te Sama-
rang, 897. Kampar, 551. Kamphuis, 508. Kampong bahroe, 625, 864. » Boegis, 858.
Malajoe, 519, 520, 623.
Digitized by VjOOQ IC
f090
ftÈdlSTCR VAfl UAfAEU.
Kanakan, 35d, 89B. Kandang-auer, 569, 968. Kangaraksan, 589. Kangean (eiland), 34^, 901. Kanton, 551. Kapong, 342, 901. Karang-anjar, 338, 897, 900. •asem, 539, 878, 898. -dowo, 901. -hantoe, 1048. -paroeng, 860. -saniboeng, 316, 317, 379, 389, 496, 616, 635, 871, 1040, 1029, 1059. » -tengah, 896. » -widara, 896. Kartang, 359, 898. Karwela^n, 602. Kasepoehan (Sultan), 686, 690,
- Ka^esi, 877. Kasoemba, 551. Katapang, 605, 863, 958. Kalewel, 551. Katjeribonan (Sultan), 687,
690, 710. Kedawon, 1077. Kèndal, 172, 180, i98, 558^ 551, 705, 705, 712, 718! 896, 897, 1041. Kepoh, 342, 900. Ketelaar, 507. Ketting (post de), 101, 471,
654, 674, 866, 907. Kieverlljn, 509.
Kifian, 508. Kinanti, 717. Klatten, 470, 1005. Kleeden-pakhuis te Batavia, 85,
154, 155, 198, 200, 202,
406, 455, 459, 647, 608,
Kleeding-pakhuis (*s Lands\
Klenteng, 390, 519, 560. Klip (punt de), 625. Kloprogge, 186. Knaap (H. B.), 254. Knops, 233, 509. Koek (de), 44, 3*6, 1017. Koedoes, 170, 172, 181,298,
712, 718, 825. Koeningan, 486, 668, 968. Koepang, 987. Koeripan, 605, 854, 856, 865,
- Kohl, 362, 355. Konings-plein, 872. Korek, 671. Koromandd, 551. Kota, 462, 651. Kotaringin, 651. Kranggan, 854, 896, 967. Krawang, 89, 518, 714,855, 856,864,871,881, 914,918,927,958, 1005, 1004, 1010,
- » (gehucht), 855.
Krikil, 562, 593. Krokot (rivier), 390,666,866.
Digitized by
r^ÊÖlSTER VAN NAMEN.
1091
Kroon en-gracbt, 864. Krijgsman (W. E.), 345. Kuiper (de), 551. Kwal (de), 745, 988. Kwala Demak, 602. Kwitang, 857.
Laboang, 541.
Lakke, 308.
Lainongan, 172,176, 181,298,
900, 901. Lampong, 355, 361, 727. Lantjar, 693. Larike, 982, 988. Lasem, 164, 172, 181, 254,
298, 340, 474, 602, 712,
718, 899. Lebak-poeloes, 721.
» -sioe, 878. Leeuwen (W. J. van), 779,
- Lengkong, 359, 834, 835, 863,
866, 967. Ligten (van), 801. Limbangan, 316, 475, 629,
630, 871, 910. Lingga, 351. Loderus (J. J.), 880. Lombok. 1054. Longoko, 389. Loriaux, 780. Losari, 339, 378, 379, 389,
486, 568, 898, 906, 968. Lubeck, 590. Lulzow (B. F. W. baron von),
506, 568, 855.
Mabeh Mabali (daéng), 625. Maeao, 535, 534, 551. Macaré, 307, 613. Madura, 40, 47, 48, 56, 87,
182, 183, 187, 487, 644,
705, 901. Madureezen, 56. Magboquor, 358, 897. Majak, 851. Mak, 611. Makasar, 67, 81, 85, 225, 510,
555, 549, 550, 586, 410,
551, 578, 694—699, 729,
754, 766, 975, 974, 1054,
- Makasaren, 564, 625. Malaka, 551. Malakeri, 696. Maleijers, 65, 175, 254, 269,
270, 364, 508, 509, 623,
640, 641. Manatoea, 338, 897. Mandale, 860. Mandhar, 551. Mandhareezen, 624. Mangasari, 878. Mangga-besar, 864. Mangkoe Adiningrat (raden
toemenggoeng), 56. Manila, 551. Manipa, 982, 988. Manjar, 530, 542. Mantjeri (rivier), 855. Marga-jasa, 898.
» -langa, 362, 395, 1048.
» -sana, 562, 593, 1048.
Digitized by VjOOQ IC
1092
REOEStER VAN NAMeN.
Marine-school te Samarang,
764, 1081. Maroenda (groote), 958, 1018. (kleioe), 555, 958. Maros, 696. Mars, 306.
Masangan (rivier), 341, 900. Matang-hadji, 486, 568, 968. Maurisse, 306. MedaD, 834, 967. Meester-Cornelis, 319, 471,
571, 857, 863—865, 867. Meeuwen-baai, 569. Megamendoeng, 861. Menado, 723, 724, 973, 978,
979, 981, 986—989. Menare, 40, 346. Mendawe, 551. Menggoei, 452, Merak-baai, 958, 973, 1007. Merken, 611. Meijer (L. W.), 306.
(M.), 156, 196, 508, 343.
. (P.), 308. Michiels, 308. Middelkoop (J. A. van), 513,
528, 714. Middelpunt te BaUvia, 625. Midden-Java, 325. Mikkenhagen, 520. Miro, 308. Moeara-blatjang, 927.
» -gemboeng, 927. Moentjoel, 878. Moentjoen, 851.
! Moga, 878.
I Mohamad AU Oed'in (pange-
ran ratoe), 355, 556, 360, I 361, 367. Molenvliet, 590, 519, 555, 560,
626, 1019, 1045, 1051. Molukken, 456, 468, 694, 723,
725, 748, 861, 869, 965,
976—979, 981, 987, 988,
- Mom, 306.
» (douarière), 609. Mondoe, 389. Monnereau, 611. Montanus, 309. Mookervaarl, 101, 554. Mooren, 144, 234, 235, 269,
270, 285, 354, 591, 477,
526, 575, 640, 641, 907,
908, 965. 1047, 1060. Moorrees (J. W.), 541, Motman (G. W. C. van), 157,
507, 561, 554, 568, 627. Muller, 255. I Muntinghe, 520.
Naerssen (van), 508. I Nederland, 246, 251. [ Negara, 860.
Negotie-pakhuizen (Westzyd- sche) te Batavia, 156, 455, ! 605, 608.
Neijs (F. de), 252.
Nicolaas (H. en G.), 875,
Niemansverdriet, 880.
Nimpho, 561.
Digitized by
REGISTER VAN NAMEN.
1093
Noord Wëster kwartier, 603. ' Noordwijk, 471,556,574,690.
Oedjoeng-menteng, 619, 660. Oeloe-djanii, 177, 327, 339, :
653, 897. 1
Oenarang, 179, 180, 325, 326, !
671, 678, 825, 897. Oender-andir, 857. Onrust, 83, 406, 455, 458,
547, 651, 605, 608, 722,
- Ontong-djawa, 665. Ooster-rijweg (groote), 320,
657, 663, 1077. Oostheim (yan), 233. Oosl-Java, 325. Overboek (P. F.), 308, 895. Overijssel (kruilhuis), 625.
Padang, 551.
Padjaug-koeangan, 340, 899. Pagandiogan, 896. Pagiringan, 878. Pakis, 627, 856, 881, 926,
927, 928. Palawang, 339, 898. Palenibang, 83, 84, 410, 458,
551, 612, 734, 931, 973,
- Pamadjegan, 877. Paniakasan, 66, 172, 176, 180,
182, 298, 342, 901. Pamalang, 172, 298, 339, 718,
878, 897, 898. Pamanoekan, 628.
Panaroekan, 177, 182, 317,
653, 901, 906. Pandawa, 877. Panetjikan, 362, 393. Panhuljs (van), 549. Paparean, 378, 379, 389, 486,
Papisangan, 103, 106, 35^,
Paradesi, 330, 340, 899. ParaDg-korek, 671. Parvé (H. A.), 306, 520, 1060. Parijs, 517. Pasar-bahroe, 833.
• boentoe, 861. l^asetenaDg (rivier), 541. Pasilian, 861. Pasir, 551.
. lani, 362, 393.
» -paja, 877.
. -poetih, 907, 908. PasoeroeaD, 42, 54, 55, 160,
164, 172, 176, 182, 229,
297, 310, 341, 531, 899, 900, 971.
Pati, 172,181,183,184,297,
298, 547, 712, 718. Patjerongao, 897. PatrakaD, 651. Patra-sana, 851. Pekalongan, 88, 1 10, 160, 164,
169, 172, 176, 180, 196, 219, 221, 229, 234, 263, 272, 274—276, 279, 280, 282, 285, 286, 290, 297, 326, 338, 339, 603, 615,
Digitized by
1094
RCOISTER VAN nAmE^
683, 712, 718, 741, 742,
760, 897, 902, 974, 1017,
1021, 1034, 1069. Pekapoeran, 864. Pemboean, 551. PoDangkaD (berg), 833. Pendjaloe, 486, 568, 968. Penjabrahan «34, 967. PennisteD-gesticht te Batavia,
146, 147, 201, 370, 371,
406, 467, 608, 848, 849. Pepadangan, 602. Pesing, 390, 519, 560. Petjoen, 851. Petodjo, 541, 868. Philippina (forlje), 380. Piel (H. W.), 234, 309. Pilat, 307. Pira, 851. Pisang, 918.
-batoe, 864.
Pleret, 389.
Ploezerscage (batterij), 471. Poeger, 182, 298, 343, 644,
- Poelo, 540, 899. Poeloe-ai, 984, 989.
» -gadoeng, 865.
» -menare, 342, 900. Poetih (land), 519, 860. Pondok-gede, 863.
• -terong, 863, 898. Portugal, 105, 534. IV)Ptugeezen, 105. Praboe Prang Wedono (pange-
rang ario), 66.
Prakamoentjang, 871. Praoiban, 900. Prawiro di Ningrat, 705. Preanger, 39, 68, 82, 85, 88, 89, 109, 187. 186, 192, 316,406,616, 554, 866,867,874, 629, 638,643,682, 683, 686, 804, 816. 886, 1038, 1081. » (Gheribonsche), 475, 629, 634, 683, 706, 728, 729,744,871,910,911,981. Probolinggo, 341, 602, 900. Proveniers-huis te Samarang,
399, 1076. Provisie niagazyn te Batavia, 83,484,489,547,609,723. Puy (P. P. du), 310, 382, 583, 357, 360, 367.
Quarles, 611.
Raas, 342, 901. Radamangan, 834, 967. Radja-galoeh, 486, 568, 569,
- Rantaka-kali^mati, 339, 898. Ranijing, 342. Rapat, 551. Raté, 561.
Reede van Batavia, 551, 739, 741, 761, 884, 988.
•» van Samarang, 760. Reuibang, 40, 59, 88, 160,
164, 170, 172, 176, 181,
Digitized by
REGISTER VAN NAMEN.
tQ9»
183, 184, 196, 218, 219, 221, 229, 234, 265, 272, 274,^278, 279, 280, 282, 285, 286, 290, 298, 326. 340, 577, 474, 602, 711, 712, 718, 784, 88ö, »86,
. 898—900, 902, 906, 968, 974, 1017, 1030, 1069.
Keijnst, 307.
Kibalds-gang te Batavia, 590, 519, 559.
Uiemsdijk (W. H. van), 506, 508, 552, 553, 873.
Ringsloot (Zuider), 101, 554.
lUouw, 551, 1046.
Roban, 538, 897.
Rokus (W. D.), 509.
Romeinen, 075.
Roinswinckel, 506.
Rosemijer (C), 516.
Ross (J. T.), 572.
Rolhenbuhler (F. J.), 48, 196, 309, 545, 546, 656.
Rijswijk, 471, 555.574,864. (post), 907.
Sabi (spruit), 855. Sack, 255, 1001. Sading, 355, 358, 559,
833, 967. Saliinibang, 877. Salal)antai-, 834, 967. Salaliga, 179, 180, 528,
819, 825, 897. Saieniba, 857. Saleijer, 696.
561,
.>aD,
Salomons (A.), 58.
Samarang, 4, 16, 28, 52, 57, 59, 47, 51, 55, 62,69,70, 76, 82—86, 88, 108,116, 121, 124, 159, 144, 167, 158, 160, 161, 164, ^68, 170, 172, 174—177, 179, 180, 186—188, 190, 196, 205—221, 225, 229—235 241, 249, 260, 261, 265, 266, 272, 273, 279—282, 285, 287, 288, 290, 297, 501—503, 308, 309, 319, 328—527, 530, 555, 538— 538, 343, 348, 351, 376, 384, 388, 387, 392, 394, 420, 449, 462, 464, ^66, 469, 473, 477, 525, 625, 545, 548, 668, 571, 672, 876, 583, 584, 598, 699, 601, 602, 624, 625, 628, G29, 636, 637, 640. 642, 645, 647, 648, 650, 651, 653, 665. 678, 699, 709, 712, 718, 719, 728, 743, 767—764, 778, 780, 784, 787, 788, 818, 822, ,823, 825—828, .832, 853, 861, 868, 886, 887, 890, 895— 897, 902, 905, 905, 9^6, 942, 948, 957, 961, 962, 968,969,973,987,1000— 1005, 1009, 1014, 1016- 1018, 1020—1022, 1028— 1029, 1054. 1040, 10.47, 1067—1070, 1076, 1081.
Digitized by
1096
REGISTER VAN NAMEN.
Samboe, 897. Sampit, 551. Samuel, 309. Sandol Roy, 611. Saparoea, 982, 988. Sapoedi, 342, 901. Sarang, 170, 899. Sawah, 918. Schafer, 306. Schill, iOl, Schreuder, 1069. Schultze (J. C), 534, 872. Sedogoero, 643, 644. Selapaljang, 678. Seminii, 350, 341, 342. Semoedjil, 686. Senioet-pangang, 539, 345,
- Senn van Bazel, 307. Senliong, 864. Sepoeh (Sultan), 568. Seragi, 339. Serang, 352, 354, 562, 393,
1007, 1048. Serkangang, 339, 898. Setjo Adiningi*at (pangerang
adipati), 56. Sevenhoven, 308. Siak, 551.
Siam, 335, 386, 551, 904. Siarlan, 551. Siberg, 306. Sidajoe, 48, 170, 172, 176,
181, 297, 342, 602, 900,
901, 971, 1021, 1034. Signaragi, 687.
Siminkir, 878.
Simpang, 786.
Sindang-kasih, 486, 569.
Singga, 878.
Singkel, 927.
Slawi, 877.
SUngerland, 100, 554, 555.
Slokan (de), 100, 554, 557.
Soiissaart, 232.
Smit (E. S.), 307.
Smith (D. J.), 308.
Soedjoek, 551.
Soekapoera, 316, 475, 629,
650, 687, 728, 860, 871,
- Soelang, 878. Soembar, 339, 897. Soembawa, 551, 1054.
-reezen, 608, 624. Soemedang, 316, 317, 714,
855, 856, 871, 918, 1021,
1055, 1054, 1040. Soemenep, 42, 56, 109, 160,
164, 172, 182, 219, 221,
229, 297, 342, 901, 1076. Soempaua, 551. Soengei-atap, 864.
» -Kendal, 864. » -tahi, 958. Soerabaja, 16, 28, 32, 39, 42, 45, 47, 48, 51, 54, 56, 59, 82, 84—86, 121, 124, 139, 160, 164, 168, 170, 172, 174—177, 182, 187, 190, 196, 206—221, 223, 228,
230, 579, 281, 288, 297,
Digitized by
REGISTER VAN NAMEN.
1097
302, 505, 309, 310, 316, 327, 333, 535, 356, 341— 345, 545, 546, 584, 585, 587, 392, 400, 449, 452, 465, 475, 525, 545, 576, 584, 601, 602, 624, 625, 656, 657, 640, 642, 644, 646—648, 651, 665, 697, 767, 778—781, 784—792, 800—802, 804, 819, 826, 855, 885, 890, 895—895, 899, 900, 902, 905, 952, 956, 942, 957, 961, 962, 970, 974,987, 1000—1005, 1015, 1017, 1018, 1020— 1022, 1025—1029, 1042, 1047, 1051, 1067, 1068, 1076.
Soeradadi, 828.
Soerakarla, 65, 82, 85, 203, 221, 254, 274, 509, 468, 470, 578, 821, 870, 905, 920, 1005.
Soeri-djcdjed, 559, 898.
Soero adi Mengoio (kiai adi- pati), 548.
Soesoehoenan, 821, 822.
Soelji, 645, 644.
Solok, 551.
Solo-rivier, 542, 717, 900.
Somerdijk, 507.
Son (van), 508.
Songgong, 878.
Southar, 857, 864. » -weg, 556.
Spanje, 554.
Specht, 307.
Speelwijk ((ort), 554, 569, 576.
Sprenge (van), 520.
Stadhuis-plein te Batavia, 912.
te Batavia, 102, 519,
565, 692, 859, 895,
» te Suerabaija, 1051.
Stads-apotheek te Batavia, 669.
Steinmetz, 509.
Stopkeer, 611.
Suiker-pakhuizen te Batavia, 85, 547, 548, 722, 725.
Sumatra, 561.
Tadoenang, 559, 898.
Tagal, 87, 88, 110, 160, 164, 169, 172, 175, 176, 180, 186, 196, 219, 221, 229, 254, 265, 272. 274—276, 279, 280, 282, 285, 286, 290, 297, 526, 559, 545, 515, 602, 605, 655, 715, 714, 718, 828, 877, 898, 902, 962, 974, 1017, 1021, 1054, 1069. » -dowo, 541, 899.
Tagala, 568.
ïaioe, 55v), 602, 898.
Talaga, 486, 968.
Tainbaioe, 901.
Tambora, 551.
Tanah-abang, 101, 519, 554, 571, 677, 864, 907.
Digitized by VjOOQ IC
1098
REGISTER VAM NAMEN.
Tanara, 362, 395, 865, 1048.
Tandjoeiig, S71, 657, 6)(9, 865. -kait, 9ti8. •Oost, 865. -poera, 1B6, 471, 865,864,866,1068, 1069.
-prioek, 555, 864,
865, 958.
Tandjoengao, 899.
Tangerang, 89, 355, 359, 390, 450, 451, 471, 519, 557, 558, 540, 560, 571, 605, 611, 664, 666, 817, 835, 854, 865, 865, 866, 871, 958, 966, 967, 1010, 1047.
TaDgkil, 389.
Tawang, 897.
Teisseire, 507, 817.
Teucij, 615.
Tengger, 550, 542.
Ternate. 66, 82, 85, 551, 578, 725—727, 754,968,972— 974, 978, 981, 985,987- 990, 1002, 1018, 1077.
Thalman, 508.
Tibbe, 508.
Tiedeinan, 506.
Timor, 66, 85, 84, 556,410, 551, 611, 734, 975, 974, 978. 979, 981, 987.
Tirlo Koesoemo (raden toe- menggoeng), 56.
Tjabambai, 562, 593, 1048.
Tjabang-boengin, 914, 915. 928.
TjakoDg, 851.
Tjakra di Ningrat (panembaban
adipati), 47, 48. Tjandi, 342, 901. Tjaroebao, 878. Tjawang, 657, 659. Tjempaka-poetih, 857. . Tjengati, 851. Tjengkal-aewoe, 164, 173,298
474, 899. TjenkariDg, 865. Tjerenaog, 851. TjeriDgiu, 541. Tjerita, 541. Tjeromo, 541. Tji-ampea, 865. 1 » -andjoer, 375, 525, 816,
855, 967. » -binoeng, 558,566,645,657,
659, 865, 865. » -boeaja, 918.
-boUng, 451, 664. » -damar, 860.
. -dani, 555, 359, 561, 855,
- » -dasiri, 562, 395.
• -gasong, 968.
• -grongsong, 853. . » -kadoe, 851.
» kandi, 359,849,851,852, 865, 866, 1020.
-kaniki, 833.
. -kao, 804, 863, 864, 866,
- -karang, 866. » -kaso, 486, 568, 968.
Digitized by ^
REGISTER VAN NAMEN.
1099
Tji-kopo, «51.
-laban, 851.
-legon, 362, 395.
-lejet, 851.
-üntjing, 538, 571, 865—
-liwoeng, 858, 910.
-loear, 319, 520,657,659,
-mangis, 657, 659, 863,
-manoek, 516.
-mantjeri, 355, 361.
-nangka, 103, 104, 535.
-oeroek, 103—105.
-pitjoeng, 389.
-seroea, 1021, 1055, 1054,
-tampoang, 833.
-taroeni, 856, 856, 913,
914, 916, 918, 927,1010.
-leras, 835.
-tjereb, 542, 901. Tjoeni, 833. Tjoeroek, 535.
Toeban, 170. 172, 181, 184, 298, 526, 527, 340, 341, 452, 474, 602, 712, 718, 900, 901, 906.
-lor, 717. Toegoe, 358, 897. Toemoeogga, 557, 896. Toengkai, 551. Toibrug (de), 101.
(ballerij), 471.
Tongkin, 551.
Torate, 562, 395.
Torbaia, 176, 180, 550. 537,
358, 465, 896. Touches (6. des), 612. Tralé, 1048. Troes, 900. Troesao, 864, 927.
Ulrechtsche poort Ie Batavia, 864, 907.
Veeckens (L. Z.), 506, 508, 512, 520, 559, 419.
Veeris, 507.
Velthuizen, 507.
Vereenigde Staten van Noord- Amerika, 304.
Verhage, 252.
Verlueuse (la), 857.
Vierkants-brug te Batavia, 560. B -poort te Batavia, 590.
Vodegel (E. G.), 1005.
Vogelaar, 506,
Vorsten-landen. 470.
Vijf hoek (post), 471, 865.
Waaijen (van der), 509. Wajenen, 878. Walahan, 878. Walikoekoeii, 362, 595. Wana-rata, 878. Waranta, 342, 901. Wardenaar (W.), 506, 895, 1050.
Digitized by
1100 REGISTER VAN NAMEN.
Warga di Radja (pangeran), \ Winkel (kleine) te Batavia, 83,
557, 358, 560, 367. 154, 155, 196.
Waroeng-bata, 589. » (medicinale) teBatavia,
Waler-kaslecl leBaUvia, 471. 1, 2, 26, 547.
» -loo, 714, 765. Wiradesa, 172, 180, 298, 559,
• -plaats te Batavia, 626, i 464, 655, 718, 741, 742. 827. i Witt (de), 507.
- -poort te Batavia, 85, | Worm (B. van der), 254. 155, 406, 455, 458, 471, i
547, 605, 608, 722. I IJsseldiJk (W. H. van), 192,
Wedoeng, 350, 540. i 506, 554.
Weeshuis te Batavia, 667, 671, I IJzer-magazijn te Batavia, 85,
672, 859. 406, 455, 458, 547, 548,
Weg (Jakatrasche), 864. i 722, 725.
Welen, 170, 551. |
Weltevreden, 2, 5, 16, 25, | Zanen (van), 188.
52, 57, 66, 100, 146, 595, ; Zannet, 509.
465, 471, 544, 554, 555, Zevenhoek (post), 865.
571, 616, 658, 659, 665, j Zimmer, 659.
677, 721, 744, 754, 857, Zoetendaal, 865,
864,865, 1021, 1055,1056. I Zuider-strand van Java, 54. Welangers, 564. » voorstad van Batavia,
Wieling (C. S.), 510, 724, 726. 102, 911, 1065, 1064.
Wienrich, 752, i . -weg, 555.
Wiese (G. W.) 80, 509. Zuid Wester kwartier, 605. Wilgeaburg, 626, 855. • » eilanden, 984,
Wütenaer, 508. » -zee, 655.
Winckelman (F. von), 465,877. Zwekkert (J. A.), 779, 780.
Digitized by
ZAAK-KEGISTER.
Aanbesteden, 44, 45. 449, 554. 557, 698, 812, 1021. . -din{?, 410, 425, 426, 429,
432, 438, 520, 526, 531, 533,
576-578. 588, 657, 745, 749,
860, 941, 942. 945, 952, 954,
1008, 1050, 1068, 1069, 1074.
Aanbrenjïer. 53. 68, 97. 108, 112—
- 197, 198, 303. 333,
340, 385, 684, 850, 858, 876. Aandeel, 729.
Aanfokken (nultig vee), 283. Aangeven, 332, 736, 1072. Aangieren, 1054. Aanhalen, 195, 680.
. -Ier, 699.
• -ling. 112. Aanhouden (gestolen jroed), 809. Aankan, 118, 123, 124, 127. 130.
- 288, 318. 406, 407.
480, 513. 716, 855. Aanklacht, 153. 560. Aanklagen, 120, 303. Aankondigen (venduliên). 71.
• -ging, 992. Aankoop, 707. Aanleider, 679. Aanmaak. 65, 747, 748, 753, 755,
869, 875, 968. Aanmanen (pachters). 226. Aanmelden (zich), 6. Aanmoedigen (kolïij -planters), 631.
. .ginff. 285. 778, 779. Aannemer. 407. 408. 418, 424—426, 438, 554. 609. 620, 657- 664. 859, 968. 969, 1021. 1077.
. -ming, 577, 669.
-inings-penningen. 425.
Aanplant, 127, 130, 178. 300, 303.
- 632, 653. 872, 912. Aanplanten. 123, 702, 737. 915.
916, 968 Aanrekening, 222, 762, 763.
Aanrekenings-prijs, 480. Aan.schrijving (penerale), 733. Aanslaan, 917, 927, 928, 1011, 1048. Aanspoeling, 443. Aanspraak, 484. *
Aansprakelijk, 258. Aanspreker. 396, 400. Aanstellen (officieren van gezond- heid), 23. . -ling. 39, 40, 295, 363. 474, 484, 490, 633, 828, 929. Aanstoot, 994. Aanstrijken (alTuiten). 746. Aantasten (een schip), 679. Aanteekenen van appel, 517.
• -ning-boek, 455. Aanvaarden, 104. 235, 242, 285.477.
• -ding. 274. 275. Aanval, 431.
Aanvoer. 68. 78, 818, 1053. Aanvraag, 153, 719, 948-950. 957. Aanwas, 242. Aanwerven (inlandsche zeevarenden),
Aardappel, 116. 522, 781, 816. Aanle, 643-645, 716, 738, 907, 914, 1054, 1075, (boven) houden, 910.
staan, 268, 269. Aard-olij. 163, 853.
• -vrucht, 300, 816. 817. 912. Aanzetter, 142. 543. Aanzien, 327. 380, 478. Al)andonneren, 378, 724. Aboleren (keuren, enz.), 844. Abdi, 850, 852. Al)olitie. 845 Abondantie. 67. Absent, 52. 193, 235, 253, 254,
264, 328, 380, 1011. Absenteren (zich), 841.
. -tie, 30, 161, 442, 553, 679,
- 790, 801, 813, 848, 1006,
1014, 1032.
Digitized by
HOS
2AAK.RÈQlStÉft.
Ahois. 115, 205. 285, 406, 476,
517, 567, 587, 665, 789. 841.
957, 1038. Acces, 121. 414. 810. Accoord. 242. 255. 334, 385. 577.
- Accorderen. 246. Accuratesse. 120, 434. 1062. Achteloosheid. 52. 489. 979. Achterhalen ^s^^stolen hout). 152.
» -staan. 71.
. .«tal 767. Achting, 7. Acquiesceren in uitspraak sjahbandar,
Acquit, 311.
Acte. 250, 594, 633, 849.
rj^erechlelyke), 345. a nudiciële). 845.
• (legale), 544.
. (nolariêele), 269, 643, 879.
• (officiële}. 161.
• (scabioaie). 77.
• (secreUriöele). 328. 380.
van aansteluDg. 162. 491,
734,
admissie, 670. • adoptie, 599. 600.
• * commissie. 946.
déchar^ 410.
demissie, 6.
• eigendom. 250.
• > verbindtenis, 366. Acüe. 120. 121, 244.257.264.544,
842-844. Activiteit, 1018. Adat, 357, 365.
Adiêren (de Hooge Regering), 842. Adipati, 161, 816. Adjudant, 56.
-majoor, 66. Adjunct. 319, 405. 793-799, 1063.
• -fiscaal, 654.
• -opzichter. 646. Administrateur. 26. 27. 29. 83, 84,
188, 196, 198-202, 205, 206.
208-212, 214-220, 222, 228.
230, 243. 248. 249. 311. 312,
322, 323, 406, 455. 457-460.
- 575, 605, 608.
- 756, 778.
788-791. 801, 8(^2, 822, 830.
931, 932, 934, 935, 982, 983.
985—989, 1002, 1003.
Admioistraleurs?eneraal, 82, 85, 86,
152, 192. 193, 198-200. 202.
310, 311, 402, 403. 413. 452-
454, 457, 458. 467, 533, 548.
597, 604, 727. 735, 849, 850,
927, 936-939, 941-957,
Administratie. 4. 15, 26,29,32,42.
60, 151-153, 401.
- 404, 406. 407,
410, 463, 514, 51&
518, 521, 546. 547,
579, 605, 635, 827,
832, 890, 938-946.
948, 950-955, 957.
(civiele), 8
(militaire), 786.
(slordige), 144. 145.
-boek, 402, 646, 832,
891, 892, 934,
•goederen. 748.
van de houtbosschen,
82, 117, 118, 120, 122, 711-
713, 717-719, 730, 1069. 1070.
Administreren (geld van uitlandigen),
- Admiraalscbap, 843. Admiraliteit, 683 Admodiatie, 1003. Adoptant, 599—601,
• -teren, 600, 601.
• -lie, 599—601.
Adres, 524. 552. 883, 884, 1081.
-seren (zich). 259, 273. 434,
Adsistent, 42. 44. 604
-tenue, 19, 26. 30. 32. 37.45,
- 364, 441, 507,
667, 687, 812. 817. 818,
- 912, 1012, 1034.
-teren, 373. 547. Adspirant, 446. Adsumeren (een voogd), 243. Advertentie. 73, 881, 992-995. Advies. 838. Advocaat fiscaal. 81. 95-97, 120,
534, 666. 676, 735, 738,
837, 838. 881, 929, 1009. 1012.
- Aeqnivalent, 609, 741. Afbetalmg, 46, 320, 795. Afbraak, 55. 350, 744, 787, 1069. Afbreken. 364, 574, 625. Afdanking, 54.
Digitized by VjOOQ IC
2>tAK.REÖfStEfï
11Ö5
ASabilileit, 724.
Affecteren lot vooniilbelaHn^eD, 314.
Affigeren (billellen van verkoopm-
ge»). 74. Aflinitett, 403, 838. Aflixie, 71. Affuit, 746, 750.
. -as, 750.
• -makern, 407. Aniaal, 916. 925, 952. ' Afhalen (opiura), 202. Afkappen, 651, 883. Afkeuring (openlijke), 575. Afkondigen mlakaten, enz.), 691. Aflossen, 113, 319.
Aflijvig, 237—240.
Afmaken (comploUeerendenl 701. Afpak-brielje, 199, 213, 953-heid, 242, 468, 960
• -king, 942. Afjpersen, 332. 383.
• -sing, 159. Afrekening, 52.
Afrgden, 867. 1026, 1034, 1036.
Afschaffing. 87.
Afscheep, 141, 209, 213, 214, 216, 219, 402, 406. 453, 455, 457, 458, 476, 479, 516. 542, 735, 748. 889. 895, 944, 952, 953, 961 -hoek, 206, 455. -briefje, 214.
Afscheeps-ongelden, 219.
Afschepen, 904, 949. » -ping. 935.
Afschrift, 120.
Afschrikken. 328. 380, 503.
Afschrijven, 458, 934 996.
- ' -ving 204,417,631,748, 789, 822.
Alschutting, 16
Afslaan. 73. 105.
Afslag, 200, 327, 337. 389. 628,
Afslager, 58. 70, 71. 73, 74, 200,
204, 278. 815. Afsla mmeli lig. 484. Afsland. 345, 632. Afstappen uil een po.stwagen, 1036. Afstrijken (zout-maal), 926. Aareding, 505. Afval, 135, 720, 915. Afvoer. 67, 123, 125, 127, 130, 133,
I 135, 139, 152, 496, 632, 816, I 1004, 1050.
Afvoeren, 541. 715, 716, 871.
Afvurin^, 15.
Afwalenng, 150, 556. I Afwezigheid. 188, 801. I Afwisselen (gecommitteerden), 895.
Afzending. 332.
Afzetten, 295, 887.
• -ting, 50. 162. 363, 490, 633. Afzondering, 16.
Agelgaren, 783, 854.
Agio, 67. 74, 75, 156, 194, 219, 418, 460,521,528,533,570,601. 603,617,619,657,663,667, 728, 757, 784, 848.874-876, 902, 918, 990. 998, 1006, 1030, 1047. 1065, 1066. . -teren. 601, 874.
Aide-chinirgijn, 6, 84, 667.
• -controleur, 37.
» de camp, 468, 959.
• -hospitaalmeester, 32, 33.
• «informator, 232. Akk^r, 50, 51.
» -bouw, 105.
Alang-alang, 685.
- -veld, 485.
Alarm, 611.
Alcatief. 335, 386.
Alimentatie, 266.
-penningen, 761.
Alkoran, 294, 366, 367,
Allooi, 306.
Almanak, 609.
Aloen-aloen, 144.
Aluin, 754, 930, 933.
Ambacht s-loon, 428.
-man, 42, 298. 427, 428, 572, 580, 698, 861, 987.
Ambilie, 159. 370, 505.
Ambtenaar. 9, )4, 106, 108, 114, 123, 153, 161, 169, 174, 228,282,285,287,289, 290,292,305,316,319, 327, 345. 363. 379. 395-400, 403. 426, 428,461,477,478.481. 482.499,500,514,518, 521,528,532,603,62/, 630,632,636,637.677, 693,704,707,710,734, 744,784,874. (civiel), 468 - 470, 853. (politiek), 697.
Digitized by
1104
2AAK.REQISTER.
Ambtenaar (reizend), 498, 499. AmblgeUl, 57. 230. 470. 559. 616,
-balve, 1080. . -zegel, 79, 109. Ambulance, 23. Amende, 700. 737. Ammunitie, 72. 225. 329, 381,724,
626, 627. 676. 699. Ambtsbetrekking. 107. 727. 755,756.924, 943. -goederen, 745, 746. 748. Amok-maker, 185. Amphioen, 76, 155, 193-195, 198— 202, 284, 288, 296. 372, 373, 479, 608,622.628. 629, 849, 855,905.937. 942. 944, 1011, 1012. -ilireclie, 198. 200, 202, 318, 612.
-handel. 195, 318. 1012. -kit, 284. 325. 326. 388, 389, 510. 628. 855,856, 881,895.897-902.905, 926, 927. 'padu, 615-617. -pakhuis, 198—201. Anachoda, 263. Anciënniteit. 433. 484, 1003. Anker. 854.
(ten) komen, 551. Ankerage-gehl, 47, 225, 543. 550.
552, 699, 777. Annonce, 869. 992-994.
-ceren (nalatige beleeners), 813. AnnoUtie. 251, 825. AnnuUeren (eene gift). 370. Antjeng. 342, 901. Apotheek. 2, 4. 13, 14, 17. 21. 34, 35. 1001. 1081. (Balaarsche). 669. Apotheker, 2. 6. 7, 11, 19,20, 26—
30, 35, 347. AppeL 93, 153, 178, 517,567,649, 685 841.
(zoete), 362. 393.
• -latie, 841, 1011.
• -leren, 567, 648. Applaneren. 351, 872, 873, 908, 910. Appointement. 5. 39, 45, 48, 49,
460,553,811,828,840,845.
• -teren, 91, 546. Apprehendereii, 508, 561, 916, 1027,
.8ie,503,607.630,635,701.
Approbatie, 121, 186.
-priêren tot een hospitaal, 745. Appui, 911.
Arak, 19, 34, 148, 149, 337. 338. 341, 369, 470,472.532.621- 750-752. 834, 852, 887. 896. 899. 966. -brander, 761.
-branderij, 563. Arbeider, 364. Arbeidsloon. 126, 793.
. -man, 868. Arbiter, 841. Arbilrium, 652.
Archief, 93, 121. 187, 230. 456, 519. 565. 567, 924. generale secretarie, 593. Architect, 812, 880, 984, 985. 989.
('s Lands). 534. Archivaris. 594, 604. Aria, 356. 358. 537. Arm. 345. Armatura, 888. Armee, 1, 3, 5. 22. 23. 109. 371,
463, 471, 576. 582, 584, 589.
- 920-922, 968, 972.
1003, 1050. Armen (de), 70, 420, 758, 808.
» -bezorger, 70,
. -bus, 270.
-huis. 345. 526. Armoede, 3. 396. 979. Arrangement, 102.
Arresl, 123, 153, 177, 253, 431, 640, 649, 827, 842, 843, 845, 1018, 1061. (militair), 585. Arrestant, 728.
. teren, 128, 142, 284, 479,
- • -tering, 121. Arrondissement, 8, 13—15, 19, 21, 22, 25, 26, 30, 32, 38. 40, 321-
- 432, 436, 439, 526, 576, 584, 587, 589, 667, 668, 895.
- Arrondissements-hospitaal. 1008. Arsenaal, 621.
Artillerie, 43, 46, 80,134,231,232. 432,454.529,530,580- 582, 743, 749, 755, 626, 946, 1069. (mobile), 746. (rijdende), 66, 576-578, 580, 581, 707. 728, 743, 1017.
Digitized by
2AAK4^ÉQlSt£f?.
HOK
Artillerie-atelier, 88.
-mederen, 745^749.
-Kantoor, 605.
-magazyn. 407, 524, 530,
-oflacier, 46, 746. 749,751,
754, 786.
-paard, 576.
-fiark, 728. Arüllerist, 582, 583.
(Cliineesch), 612. Arts (miliUir), 19. Artsenij. 9. Asch 644
Aaae^, 348, 349, 818, 1006. Assorteren rkoopiiian8chappen),211. AsTOineren (leden van een landraad),
- Assurantie. 876. Astrolabittm, 441, 442. Atip, 485, 497, 987, 854. Atelier, 42, 346, 400, 750, 751.
van constructie, 645, 1013. Aiuchemoit, 960. Attacheren (xich), 724. AtUcque (vgandeUjke), 437, 478. Attes^Ue, 145, 254, 429. Altraperai, 1075. Attroupement, 701. Audiëntie, 63, 65. 144. 375.
(publieke), 287. Auditeur-inüiUir, 433, 1018. Aufttgie. 561. Auteur, 995.
Autorisatie. 782, 783, 840. Avancement, 431.
- -ceren van genie-officieren, 446. Avarij, 1034. Avond, 700, 701. • -maal. 1005. Azyn, 8, 19, 34, 532, 736, 782.
Baal 934, 935. 942, 949, 953,954.
Baard-gdd, 581.
Baas, 42. 44, 455, 698. 750-754,
836, 885, 991. 993. 995, 996,
(Chineesche), 868. . -iager, 603.
-kruitmaker, 524.
-molenniaker, 752.
-«mid, 378. Bad, 33.
Ba4Joe, 517, 658, 662, 688. Bagage, 110, 111, 498.
PLAlA4T-i01K OBL XV.
BaiUuw, 82, 100-102, 373, 449, 465, 466, 534, 553, 554, 560» 562, 666, 676, 701, 737, 817, 841 , 856, 862, 998, 1018, 1019, 1072, 1073.
Bajonet. 166. 505, 573.
Bak (vuilnis-), 1075.
- -meester, 115, 116, 498.
Balanceren (doenl 305.
Balans, 222, 317, 749, 807, 813, 886. (valscbe), 613.
BalcoD, 536.
Balie, 645, 783, 935, 1008.
Balk, 117, 126, 135, 462,545,719, 720, 800, 801.
BalonUs, 556.
Bamboe, 110, 138, 300, 485, 497. 687, 783, 853, 854, 917. -lang, 854.
Ban, 678.
Bandar. 52.
Bandarij, 331, 383.
Bandiet, 351.
Bandoengan, 738, 1075. 1076.
Bank. 661. 1035.
• -bewijs, 806.
• -houder, 596. . -kas, 810.
• -kennis, 58.
• -ongelden, 813. Banks-ofliciant. 529.
Bank van leening, 57, 58,103,314, 315, 406, 417, 524, 528, 596, 597, 614, 616, 617. 758, 759, 805. 806, 815, 816, 1070.
Bankroet, 70, 243
Bankwerker, 43
Banneling, 101.
BannenTslO, 820
Bannissement, 121. 152.
Barensnood, 669.
Bark, 697.
Barrière, 626.
Bast, 826.
BataUlon, 13, 56, 111, 471, 575, 626, 1002, 1017.
• -lons-tamboer, 579. 580. Batoer, 107, 110, 111, 116, 168,
169, 218, 289, 316, 480. 499, 500, 504, 506, 512, 513, 589, 708, 709, 744, 818. 824, 862, 874, 885, 888, 1008.
-diensten, 632. Battery, 350, 611, 632, 746.
Digitized by
Godgle
Ii06
2AAK-R60IStert.
Bawat-drager, 172, 173, 297—299,
- Bazaar, 49, 50, 09, 101, 104, 325, 339, 342, 373. 38& 389, 499, 518, 544, 554, 557, 559, 602, 693, 728, 729, 857, 895-898, 900. 926, 927, 966, 967, 1047.
^ag, 1055.
•gerechtigdheid, 1004. BeambtschrgTer. 187. 188. 333. 384, 599. 600, 643, 696. 757, 983. 985, 986. Beddegoed. 17.
. laken, 522, 572. Bedelen, 267. Bedenkelijkbeid, 412. » kln^. 515. 600. BederT, 145. 210, 211. 674, 809.
- 1016 Bediende, 107. 4^. 499.687. 1022.
- 1033, 1035. (huis-), 9. Bediening, 1007. Bedienster. 348. Bedriegerij, 72. Bedrog, 258, 262, 830. Bedrnt 1072. Beëedigen. 91, 680. 685. BeesUaal, 69. Begieten, 97. 518, 559, 770, 1057,
Ï061. Begraalplaats. 395. 484. 906-910. Begrafenis, 236, 261-263. 269, 348, 396.
-ongelden. 394. 836. -pleclitigheden, 268. -rol, 397. Begraven, 3. 36, 227. 237. 365. 394.
- 511, 624. 735. 907. B^p (godsdienstig). 91. 177,511. Begroeting, 27. 28. 125, 141. 280. 425, 525, 614, 622, 860, 1069,
- Behandeling (geneeskundige,, 853. Beheer, 801 Behoeaig, 59, 669. Bekeuren door den hailluw, 101. Bekken, 74.
Beklaagde. 108. Beklag, 93. Beklagen (zich), 288. Bekribbinff, 560. Bekwaamheid, 6.-slag. 50, 69. 71, 201. 283.
Belading, 60, 204
BeUsteo, 241, 412.
Belasting, 158, 179, 190, 242, 267,
209, 272, 295, 371, 393.
- 495, 518, 539. 555.
559,626,^7,637-641.
- 1057-1059, 1065.
1079, 1080.
(stedelühe). 962. Beleedigen, 259, m, Bdeefdbeid, 65. Beleen-boek, 813.
Beleeoen, 252, 255. 371. 598. 758. 919.
-ner, 809, 813.
-ning. 57, 103. 249, 250.315.
417, 805-807, 809.
• -recepis. 806. Bde^i-salaris, 528. Beleg. 431.
• -gen ^1d), 4. 266. 267. 918. Belemmeren, 916. 964. 1019. 1075.
• -ring, 481, 591. Belending, 558. 561. 562, 1063. Belofte, 244, 328, 380. BelooniDg, 503, 678. Bemiddelaar, 1006. Benaming (Hollandsche). 1009. Beneficeren met den verkoop van
speceqjen, enz., 343.
• -cie, 247, 880.
• > van inventaris, 844.
-tiumonlinis,etc.,li05,328.38a 393, 1049.
Benoemen (mandoer van ketting- gangersjj^20.
-mtng, 295. Bepaggeren (tandak-schaol), 687. Beplanten, 136, 283. 31^ 715.710.
- -trng, 117. Bereddering, 277. Beig, 137.
• -bewoner, 504. » -pluis, 935.
Beroep ^oog»), 123, 153, 188, 511.
• (recht van), 501. Beroepen (zich), 175, 502. Berooven, 294, 682.
• -ver, 830.
Berottingen (fijne waren), 954. Berusten, 502, 840. Beschadigai, 126, 083, 084. . -ging, 212.
Digitized by
JtAAK-^^dlétËR.
1109
Bescheidenheid, 363, 1033. BeschoeijiDg, 134» 518, 55d, 560. Beschryver, 453.
• -ving, 593, 1060.
Beslag. 533, 534.(JMriijksche), 638.
. leggen, 128. 142. Besluit (gouTernements), 857. Besmetting, 511. Besnoeyen (geld), 843. Besnydenis, 402. Besogne, 839.
Bes{>aring, 548, 610. 692, 699. Bespreken (eaie plaats in postwa-
Ssn). 1035. ing, 788, 822. Besproeijen, 738, 1075. Besteden (pupillen), 257. Bestek, 318, 425, 426, 430. 434, 438.
- BesteUing, 1028. Besterfenis, 242, 248, 267. 271. Bestuur, 468.
ffl^neeskundig), 7. 22—
-meeaier, 516. 523. Beuling. 126. 127, 134, 168, 171, 427, 429, 408, 499, 542. 662, 711, 717, 719, 720. 722,-761, 762. 802, 824,
Jinlandsch), 478. 505. k, 887. 825. 862, 887. 894, 902, 905. 907, 909, 937. 995. 996, 999. 1058—1060, 1066. 1077.
-lijst. 39. 428, 795. 891.
Beurs Vprivë), 63, 270. 559. Bevaarbaarhdd, 443.
« maken, 737. Bereiliffing, 510. Berinduig, 218. Bevolking. 710, 713, 741. Berordenng, 231. Bevredigen (partijen), 1006. Bewaarder. i87. Bewaken (woningen van boschgan-
gers), 717. Bewind. 248.
Bewonen (het huis Simpang). 786. Bewijs, 121, 245-247, 1007,1059.
(rechterl^). 652.
(▼erificatoir). 407. Bewijzen, 238—244.
Bexaaüen. 283, 318.
Bezegeten. 260. 564.
Bezem, 750, 820.
Bezetting, 470. 972. 979.
Bezoldi^Dg, 485, 627. 720.
Bezorgster, 348
Bezuiniging. 145. 231, 304. 594.
607, 977. Bezwaar. 276.
Bezwaard (zich) vinden. 290, 813. Bezwaamis, 844. Bezwangeren met salpeter, 644. Bezwaren, 242. 244. Bezweren (instructie), 366. Bieden. 328, 380. Bier, 72, 1032.
• -maat 760. BiUeU 12. 17, 71. 74. 95, 282. Billijkheid. 514, 515, 599,623.650,
997 - 1011 Bind-roUn. 219. 752. 782. 904. Binnenland. 2M,
-patih. 165. 173, 175. 176,
- 486, 487. 493. 502, 654.
Binnens lijus. 417.
Binnenvaart, 990.
Blacyan, 1048
Blaflert, 144.
Blandoeng. 133, 142, 168. 543,
711-714, 716, 717,
970, 972.
-diensten, 710. 877.
-volk, 711, 719, 720. Bladzyde, 73, 1064. Blikslager, 43
Bloccade, 431, 861. 869. 965. Bloed (naaste), 246.
• -verwant, 357.
• -schap. 174. 554. Bloei, 481, 480. 915, 928. Blok, 655, 773, 1013. 1071.
-arrest, 701. . -geld, 1000.
• en sluit-geld, 736.
. -huis. 121, 177. 466. 503. 507,
574, 625, 626, 635. . -maker. 378. 885. 922. Blusschen (brand). 776. Bode. 70, 06. m, 204, 238. 240, 249, 260, 278,327.505.558, 605, 606,608, 800, 1058.
(!•), 620. (inland
Ddsclie). 983. -marU, 251. . -brier, 257.
Digitized by
1108
2AAK.REQI8tER.
Boedel 71. 236-239. 248. 250- 2S3, 256-258, 261, 262, 264-267, 270, 271. 273, 275, 277. 285, 357. 406. 463. 464, 477. 630. 918, 919, 976. 1011.
(jnsolTeotel 236. 594, 595. -kamer, 780.
(desolate), 595. • -meestereD. 85, 86. 233, 234. 261, 26& 269, 371, 388, 406, 477, 596, 608, 667, 672, 756, 853, 909. -kas, 277. •meeater-kennis, 250. -reddenar, 813. -rekeBing, 259. -schekUng. 294, 511. -staat, 28i6, 476. Boedjang, 373, 466, 467, 603, 658,
6^7662. 917, 1008. Boei, 279, 668. « -ffoastos, 608.
• -leer, 854. Boek, 994.
• (venralscht). 1049.
-binder, 558, 605, 606, 720.
• -binders-gereedschap, 154.
• • •loon, 735.
■ ■ -winkel, 609.
Boeken (werkwoord), 791.
Boekhouden,542,639,755,762, 1031. . -houder, 25, 26, 32, 37, 42, 44, 70, 81, 85, 86, 161, 174, 176, 208, 217, 228. 229, 239. 240, 255, 257, 278. 378. 452-455, 459, 475, ^8, 523, 605, 605, 749, 751, 757, 793- 796, 798. 799. 805, 809, 885-888. 982, 983, 985, 987. 991, 995, 996.
-generaal, 82.
-houding, 401.
iaar, m 314, 611. . -schukL 257.
Boeaoeoff 342, 901
Bo^aUb,* 161, 162,' 165, 173-175, 178, 295, 299. 483. 485. 487- 492, 494. 498, 501, 504. 510, 654, 728, 729, 775.
Boete. 53, 68. 90, 102, 152, 268,
269, 413, 773, 859, 1051. Bok, 391, 1045. Bol (amphioen), 373. Bom. 548, 746, 750.
-bardier, 749, 755.
Bon, 8, 15, 19, 27, 31, 33, 115.
116, 151, 427. 522. Bondgenoot, 724, 991. Bonis (in), 265.
Bonk, 569, 571, 693, 882, 976, 990. Boom, 3, 117. 120, 134. 135, 137.
152,300.632.71^720,
819, 914-916.
(vruchtdragende). 872. 87a
-pacht, 420.
-schender, 137.
-sum, 873. Boosdoener, 301, 507. Boot, 167. Bootsgezel, 679, 680. 685.
-man, 922, 985. 986.
-mans-maat, 922. Borax, 783..
Bord, 819.
Bordanrsel, 7.
Borg, 57, 78, 102. 104. 192. 193.
241, 243,249.254.258.259.
328, 380, 393,425.426.684.
685, 809,838,906.917.927.
1004, 1010,1011,1049.
-stellen, 69. 131.
-stelling. 57, 72, 77, 7a
-tocht, 69, 70, 143,244,255. 264, 278, 315, 642, 806, 811.
Borstkleedje, 688.
. -rok, 688, 689. Bosch, 89, 117, 120, 123—125,
128-130, 136, 137. 151—
- 3ia 351.710.711.
713-717. 851. 856. 913-
- 928, 105a 1057.
-ganger, 120, 121, 123. 12a
127—129. 133. 140, 142.
153, 542, 628, 67a 679.
712, 714, 716-718, 720.
788, 80a 889.
-hoofd, 126, 135, 136,J3a
714-7ia 720.
-scfaenderü, 560.
-volk, 126, 127, 129—131,
134, 711—720.
-wachter, 985^ 989.
Digitized by
ZAAK-REGISTER.
1109
Boschwefkztanilieden, 970.
• -wezen, 472.
Boter, 66, 147, 572, 930, 933.
Botsing, 514.
Bottel, 149, 338.341,896,899,930,
- Bottelier, 459, 922.
• -liers-maat, 922. Boussole, 441, 442. Boaw, 504, 506. Bouwen, 55, 398, 400. Bouwland, 300.
• -werk, 534.
Brand, 775, 776. 781, 782, 809, 855, 888, 1071, 1073.
-emmer* 775.
Branden (werkwoord), 199, 318, 392, 642, 644, 652. 699. 761, 917, 1048. Brandewijn, 8, 19, 34, 149. Brand-haak, 775. . -hout, 135-137, 167, 300, 362, 393, 499, 522,532.572, 688, 752. 781. 786,854,856, 913, 916, 917, 928, 1004, 104S.
-meester, 781. -merken (naisdadigers), 652. -spuit. 749, 776. » -maker, 698.
• -meester, 776.
• -slalig. 781. •stichter. 501.
. -ting, 175, 301,302,561. Breukband, 10. Breuke, 90, 189. Brevet, 56. Brief, 1, 132, 133, 167, 189, 245,
287,331,383,593,658,661,
664, 665, 683, 751, 923,
1020, 1024, 1028.
(bezqD^de), 237.
(gouTemements), 1023, 1025.
(officiële), 65, m.
yan credit, 803.
-port, 662, 664, 1022, 1024, 1026-^1028. Brieven-besteller, 606, 1026.
• -drager, 665.
. -post, 321, 866, 1020, 1026.
• -vaUes, 1025, 1026.
-zak, 1024. 1025.
Brindier, 81, 449, 579- 582, 656,
m 1017, 1068. Brik, 148, 140, 697, 854.
Brits, 685.
Brochure, 995.
Broeder, 299, 363, 838.
Rroeijing, 674.
Broek. 63, 517, 521, 522,572,582,
- 662, 1023. Broko, 110, 111. Brood, 61, 67, 522, 571.
• -bakkerij, 563.
Brug, 99. 171, 285, 294, 364. 390, 489, 497. 518, 555-558, 560, 563, 612, 771, 852, 858, 910, 954, 1074, 1076. Bruinsteen, 17. Bruto, 935.
Buflel. 52. 67, 68, 105, 135, 137. 138, 178.283,300,338,341, 362, 389,393,489,543,556, 713, 715, 717-719, 765, 858. 863,896,897,899,906, 1056, 1075.
• -fokkerü, 68.
. kar, 111. 857, 858, 862.
• -slachterij, 362, 393, 1048.
• -vet, 392, 104S.
-vleesch, 522.
• -weg, 555, 677. Buiten-armen, 273.
-kantoor, 1, 2, &, 9, 156, 204, 317, 402, 403,405,408,411, 413,425,426,444,454,458, 524,583,593,600,622,627, 730,732-734,761,762,841, 845, 868,923,931,932,938, 941-943, 9i8-950, 1078.
-paUh, 175. 486, 502.
-post, 321, 322, 407, 519, 559, 858, 1058.
• -regent, 187. Buitgeld, 679, 681-683. Bultzak, 522, 572.
Bureau, 45, 226,374,545,764,887, 947, 948, 951, 953, 956. (poliUek), 730.
van genie, ejiz., 449, 529,
- • oorlog, 76, 515, 784. Burger, 101, 174, 285, 287, 289, 343, 395-398, 477, 478, 481, 553, 636, 763, 770, 773, 775, 810, 842, 843, 879, 961, 1057. -n^tiant, 156. -vrgdom, 697.
• -wacht, 1073.
Digitized by VjOOQ IC
flIO
ZAAK^EOtSTCR.
Burgery, 144. 345, 552, 696. Burgwal, 1073. Bosiniit, 135, 419, 720, 724. Büt, 910.
Buur, 738, 771, 773, 782, 1074, 1075.
(natste), 242.
Bnnrt, 1075.
• -meester, 738.
• -twist, 502. BDbaantie, 780. ^boek, 155, 402. Byeenkomftt,1072.
(ongepermitteerde), 774. Bijgeboaw, 687, 1022.
• -looTiriieid, 511. BdI, 715.
Bytetteii (een lijk), 395, 399. Bynt, 145.
Gachemir, 521, 1015. Cachet, 199, 887, 949, 1028. . (Unds), 284. . voUnt, 273, 287, 477, 730, 732, 734, 829. Cadet, 42, 44, 80, 191, 232, 321, 421,422,441,532,579,611, 920-922. • der genie, 959. Caliier, 537.
Calange, 68, 108, 195, 197, 333, 3&, 699, 850, 858, 876, 1054.
• -geren, 842, 844. CafeutaUe, 1^, 790, 800, 812,823.
. -leren, 271, 1068, 1070. Camisool, 63. Catttonnement, 150, 686.
-ments-hospitaal, 1007. Cantonneren (militairen), 1013. Carga, 224. Cartographie, 1005. Carton, 546.
Cassatie, 19, 30, 31, 544, 708,729. CataliMms, 994.
Cautie; 230, 258, 264, 265, 685, 811, 813. juratoir, 247.
• de restituendo, 265, 596, 925.
CaVeren voor huurders, 928. Censor, 994. Censuur, 993. Ceremonie, 537.
. -nieel 63, 65, 110, 365, 375 - 377.
Certificaat. 6, 60, 227. 590. 1062— 1064. I • -ceren, 423, 428, 435, 445.
Cessie. 843. 844. I Chabrak, 583. ! Chaoot, 324, 582, 583. 588. ; Chaise, 96, 320, 636, 660. 1057. I Chambrée, 150. ' Charter, 133, 259, 273, 414. I Chef (miliuir), 150.
ad intenm, 468.
van de artillerie, 786, 943.
• van den generalen staf, 57, 349.
524, 531. 577, 578, 584. 586.
588, 656, 727, 734, 747. 829.
I • der burgerij, 144.
' . . genie, 426. 429,433,440.
443, 445, 530.
Cherte-partü, 945, 954. Chirurgie, 34.
I Chhurgün, 5—7, 11—13. 18, 20,
28, 84. 86, 287. 321.
525, 526,559,667,736.
; 737,921.922,972.1008.
• (scheeps-), 17.
en chef, 2, 4—8, 10—
12,14,18-31,81,148.
I 149, 345, 347, 667> 669,
; 685, 868, 1001.
-majoor, 3, 6, 7, 10— 13.16.18-20,37—39, 83. 667. 972. -principaal, 1, 5. 6, 8, 14, 15, 19-21. 24-26, 30, 38. 40, 82. 188, 526. 667-670. 1001. Christen, 89, 235, 261, 275. 501. Jinlandsch), 327, 379, 580, 749, 750. Cipier, 203, 279, 486, 596, 655. 672, 696, 736, 786, 787, 969, 963, 985, 986, 907-1600.
- Cipiers-woning. 1000. Circulatie, 76, 536, 597, 601.803- 805, 875. • (gestremde), 67. CiUtie, 678. Citroen. 852. Clausule, 271, 563.
van relief, 841. • -leren (zekere cautie), 685. Cocarde, 63. Codicil, 238, 239.
Cognossement, 408, 453, 457, 542, 8»B, 893, 946, 953, 954, 1015, 1 1078.
Digitized by
ZAAK-RCQISTEf^.
1111
Gdhteml 22S. 286. 4M, 476, 616, 696. 976, 982. 984. 986. 1065. Goibtie, 924. Collationeren, 923.
» -nist, 594. 604. CoUecte, 97. 757. 1065. • -teren (wagenpachl). 94. . 4eur» 226.637-642.695.976. 982, 984, 986. Ck»Ilege, 594.
van hnwelijksche eo kleine fferechtszaken. 606, 859. GoUigeren, 92, 733, 1001. Collisie, 711. Gdonne. 675.
Commandant, 54-56 , 1 15 , 116 , 160. 165. 167, 169, 179.
(inlandsch), 101, 102, 106, 186.
(militair), 75, 109, 144, 724, 727.
• (plaatselijk mOitai r , 32, 33, 36. 38, 46.
Commandement, 109, 164, 165, 183, 932.
-deren. 422.
• -deur, 82, 353. 953.
• -do, 679. Commercie (neutrale), 869. Comminatie, 163. 179, 870. Commissaris, 57. 61, 94—96, 598,
der artillerie, 755. bank van leening, 83, 805-814.
• oonstnictie-winkel, 46, 785.
-generaal, 474.
• • der marme, 46,531,541,543,727, 730,782,785,786,800, 855, 884-889, 891- 893, 943, 1001, 1002, 1013.
der houtwerken, 82, 117, 118, 123, 125- 127, 129, 130, 132, 140, 152, 153, 184, 406, 472, 474, 542, 943.
huwelijkscbe en kleine zaken, 756.
• van het kldn-zegel» 406.
Commissaris van oorlog, 14, 32, 33, 35, 36,38,39,82,115, 161, 321-325, 349, 374, 473, 524, 576- 578, 584-590, 625, 781, 784, 1002, l(m, 1014,1015,1078,1079. -opziener, 285. -ordonnateur. 32, 35, 38, 572,577,578,586, 588, 589, 707, 1003, 1008, 1014, 1015. tot den overneem der Oostersche gouverne- menten, 981. der posterijen, 82. suikerKïultuur, 817. over de suiker-leve- rantie, 619. der week, 785. van de wegen en pos- terijen, 55, 171, 062, 665. 1020, 1023,1025. 1032,1037.1038.1051. 1055. . der werken, 85. Comroissiant, 169, 327, 499. Commissie, 53. 61, 77, 78, 81, 130, 191, 249.266,277,302, 422, 433-435, 442— 445, 469,536,739,740, 746. 749,756,920,939, 942,943,953-955,976, 1063, 1064. (bovenlandsche), 613. (justitieele), 204. 225, 328,668. (militaire). 1015. -geld, 590, 608. -vaarder. 680, 681. 684, 685.
-vaart, 679. van retorsie, 679. Comraittimus, 844. Commoditeit, 96. Compagnie (Oost Indische), 79. Compareren, 91, 2«), 260, 816, 1673.
. -ritie, 811. 813. Compensatie, 179, 226,519,640,995. Competent, 1007.
r .üe, 602, 818, 1062. Competeren, 262, 802. Gompetiteur, 725. Complainte, 843. Completering, 322.
Digitized by VjOOQ IC
nis
ZAAK^£Qf8T£R.
Compliment, 64. Complot, 701.
• -tering, 680. Coderen, 90, 102, 284, 334,
Compromil toeren, 705. Comptabel, 403, 407. 411-414, 514, 630, 754
• -biUteit, 411, 521. Compulalie-lüst, 432. Concert (de), 433, 629, 856. Concerteren met den prefect van
Tagil, 714. Concessie, 720. Consipiëren, 119, 730, 731, 1052,
Concnnrentie, 237, 501. 526, 632,
706, 791, 856. Concossie, 122. Condemnatie, 560, 652. Conditnm, 9. Conduitc-lijst, 440, 447. Conferentie, 158, 408. Confereren met den prefect van
Samarang, 823. ConRnement, 121, 152. 419, 652. Conflscatie, 77, 195, 340, *452, 641, 642,680,682, 684,699,850, 858, 876, 916, 1012.
-queren, 373, 511.
ConfronUüe, 91, 537, 735, 1050. -boek, 402, 403, 709.
(generaal), 453,
- Confronteren, 155, 325, 546, 565,
586, 596, 794, 807, 808, 1003,
- Confosie, 201, 211, 565, 751, 875. Conniventie, 103, 302. Conquest, 354, 850. Conquesteeren (Bantaml 871. Consanguiniteit, 403, 838. Consent, 108, 224, 241, 244, 260,
262, 266, 388, 509, 563, 680,
686, 937. Conservatie, 861. CoDsiffneren, 214, 888. O)nsoiideren (rust en veiligheid),
- Constituant, 252. Constringeren door de algemeene
rekenkamer, 412. Conslructeor, 46, 785, 885, 886, 888. 968. • -tie-winkel, 346, 785.
Consumptie, 850. 856, 914. 1019. -boekhoader, 849. -lyst, 891. •rdiening, 407. ConUnt (è), 196.
Contanten, 60, 62, 67. 77, 193. 24a 305, 313, 314, 316, 453. 457. 528, 619, 622, 74a 759. 811. 869, 870, 894, 953. Contentement, 47. Contingent, 159. 161, 163. 168. 180, 183,184.265.296.485, 495, 656, 715. 718— 720.
-vaartuig, 164. Contrabande, 112, 113. 683, 684. . -boek, 200.
• -borg, 838.
Contrast. 230, 257, 352. 577. 578, 585-588, 643.094,844. 945.
• van adoptie, 600. Contractant, 600. Contradictie, 561. Contra-cassa-boek, 255. 735, 952.
. -merk, 142, 543. 889. . -rol, 565.
• -signeren. 38, 407. 514. 515. 597, 1002, 1050.
-venteur, 639, 684, 1060.
-Tentie, 561. 858. Contributie, 161.272,361,476.488.
406, 499, 519. 558, 560, 712. Controle (generale). 27, Controhmr. 25, 32, 33, 37.38.624. Conventicul, 1(KF2. Converteren in papieren van crediet,
Convictie, 652.
Copiören (munt-rapporten), 797. Cora, 1064
Corps, 5, 8. 10 12, 13, 15, 18, 20. 23. 3a 39, 75, lia 144. 321-325, 349, 577. 579. 582, 584-587.
d'armëe, 437.
CorrecUe, 1054, 1066.
(gevoelige). 671, 701. CorrespondenUe, 102, 119, 129, 207, 442, 730, 731, 938, 941. 945. 950. 1051. . -deren, 12, 14, 22, 714, 957, 1069, 1070. Corrigeren (aboixen en delicten), 841. Corruptie, 112.
Digitized by
ZAAK-REQI8TER.
nis
GosUium, 63» 837. Gostumen, 844.
Goucheren, 90, 476, 530, 643, 845 Coupure, 968. Courant, 991—996. Cours, 75, 728
Crediet, 200, 243, 264, 327, 380, 576, 830, 870. . -brief, 535-537, 596,597, 803-805, 847, 848, 861, 682, 918. •post, 402. • geven, 72. CredUeur, 193, -237, 26^, 265, 402, 403, 409, 453, 463, 594, 595, 668, 669, 706, 1011. Creëren (inlandsche hoofden), 363. Creveren van buflels, 52. Cultiveren (verpaclile landon), 851. Cultuur, 159-161, 166, 178, 283, 293, 300, 340, 369, 489, 496, 505, 694, 768. Curator, 232. 233, 261, 918, 919. ad lites, 71, 72, 235, 261, 285, 287, 406, 463, 464, 477, 596,630. Cureren j[gevangenen), 670. Curiositeit, 58. Custodie, 998. 1000. Cyrer ('s Konittgs), 1024. Cynosure, 591, 592, 595, 1050, 1066, 1078.
Daad (op heeler), 120, 129.
Dag (heilige), 690.
Daggeld, 32, 39, 157,191,277,321, 355, 423-425, 428-430, 434, 435, 441, 444, 445, 568, 585, 673, 871, 1064, 1065.
• -huur, 427, 698.
• -loon, 424, 427, 466, 594, 795, 797, 873, 969.
-looner, 300.
-Igsl, 10.
• -redster, 118, 230, 887.
• -teekening, 72, 1031.
• -vaarden, 259, 260.
• • -ding, 91. Dak, 16.
• -pan, 444.
Dakun, 110, 173, 298, 299, 347,
- 354, 356, 367, 484, 775. Dam, 518. Damar, 854, 933, Dankbaarheid, 370.
Dansoi, 691, Dalum, 250, 564, 957. Débauche, 767. Debet, 576.
• -post, 402.
Debiel, 139, 152, 189, 193, 194, 304, 462, 615, 674. 708, 766, 850, 1011.
Debiteren, 480, 813
Debiteur, 52, 58, 72, 273,402,403, 409, 453, 735, 844,
Décharge, 320, 1038.
• -geren door een liquide trans- port, 69.
Declaratie, 116, 435.643.890,1066. . -toir, 251, 287, 1038.
Declareren. 74, 90. 225, 444. 445. 624. 669. 973, 994, 996, 997, 999, 1000, 1032. 1064. 1065.
Decoreren (rijksbestienler), 487.
DecorUtie, lÖO, 185, 217. 314, 333. 654,891.
-teren. 329, 381. 466.
Decreet. 840.
Dedommagement, 623. 693, 837.881.
• -geren (lianks-oflicianlen). 57.
Dëfaul, 565.
Defect, 52. 95. 411, 751. 1015. 1031.
Defensie, 432. 436. 441, 632.
• -schakel, 432. . -werk, 440.
• -wezen, 281, 424, 448,433, 439.
Defraudatie, 334. 385.
Defroyeroent, 999, 1006.
Defroyeren (directeur der genie), 867.
Degen, 837.
Deken, 14, 17, 151. 686. 1008.
Dekken (zich), 64. 376.
Dekking, 685, 686. 862.
Deliberatie, 839.
Debiet, 120, 121, 123, 152, 560,
683, 841, 842, 844. Delict (capitaal), 175 • (crimineel). 89. Delinquant. 561, 683. Delinqueren. 501, 842. Demang. 115, 127, 162, 295, 483, 486. 494. 497, 655. -dadag, 819. Demissie, 25.
Demilteren (opziener Tjikao), 1068. Demolifiren, 364,654. Dempen (kreeken), 556.
Digitized by
1114
ZAAK-^EQI8tER.
Deng-deng, &32, 782, 933.
Deo (pro), 859.
Denartement 58. 118, 129, 130, 135,
432-441. 443.
447-449, 712. 716.
1013, 1033, 1034.
(flnanlieel), 695.
(miliuir). 84.456.605.
(politiek). 84, 456. 695.
der genie. 753.
der marine. 206,621,
van oorlog. 206. 822. Departemenls-boek, 438. Depatih. 835. 914. 967. Dëpèche.215.505,661,664.666. 1024. Dépècheren, 664. 1024. Deponeren in de grooCe geldkamer. 591.
• -ring. 59. DeporUtie, 507. DepÓU 56. 321.
der marine, 146—149.
Deprecièren (napieren geld), 869.
Derogeren, 662.
Desa, 49, 50, 158, 160, 163, 166. 168, 179,294, 295,300,389, 487, 499, 500,506-509,568, 634, 635. 665,713-715.742, 748,828,877,878,896,970.
• -hoofd, 294, 487, 489, 490, 495, 506 > 510, 715.
. -volk, 607. Descendent, 364. 600. Deserteren, 1017.
. -teur, 197, 198,364,576,578, 745, 784.
-tie, 75, 586. Deskundige, 329, 330, 381. Desorde, 798. Desperaat, 69. Dessinateur, 607. Destinatie, 118, 830. Destitutie, 996. DeUchement, 8, 13—15. 21—23,
28, 65, 150, 369. 575, 585, 1002. Detachering, 23. Detractie, 250. Deugdzaamheid, 328. Deur, 1071, 1074
• -waarder, 536, 637, 637, 639,
640,840.
Devolveren op den Raad van justitie,
- Diaconie, 406, 808, 980.
• -armen, 1076.
-kas, 667.
Diaken, 85, 721. Dieet. 20, 672.
• -lust, 34, 35. Dief, ÏW, 819.
-stal, 129. 542, 548, 649, 795,
Dienaar (Ciomp*), 694.. (geringe), 602.
fgonvememettts), 842. . riands}, 2, 101, 652. 663,
• (politiek), 696.
Dienst (geneeskundige), 1, 2, 5, 7, 12, 15, 18. 19, 21-25, 28, 40, 187, 371,526,626,972, 1081.
• (genees- en lieelkundige), 067, m, 1001, 1002. _
• fs Konings), 288. . (Lands), m.
• (langdurige), 446.
. (militaire), 7, 47, 349, 677, 1068.
• (particuliere), 107, ' Diensten (huiseldke), 158, 633, 666, Dienstbaarheid. 563.
(lyffeiyke), 113, 114. 600. Diensl-order, 440.
-praestatie, 697. Dieteru, 210, 212. Difficulteeren in het verleenen van
flat execolie, 649.
-teit, 893. Digniteit, 839. DUay, 845.
Dilayeren. 92, 226, 841. Directeur, 42—44, 67.
bank van leeotng, 82.
der Ibrtificatiem 69<l, 612.
der genie. 867, 868, 872.
-generaal. 30, 81. 166. 196. 198. 200, 201, 207. 279, 280, 311. 401. 407. 408, 412, 413, 4;23, 426. 430, l36, 4M. 449-41$, 447, Itt. ^ 40, 467, 633. 636. 637, 648, n&. 591-693. 604. 606, 609. 6i6, 706, 727. 729. 732, 748, «K 808-810, 813, 8», 83% aft
Digitized by
ZAAK-f^KQTÖTER.
IIIK
928, 92». 934, 936-942, 944- 947, 962, 954. 957. 960, 964, 996, 1009, 1010. 1015, 1052, 1070, 1078. Directie, 45, 46.
(generale), 85, 201, 456. 475, 524, 532. 571, 591, 606, 613, 616, 618. 620, 630, 754, 929, 936. 939, 944,976.1045,10^,1052. 1066, 1067, 1069, 1070, 1078.
(précaire). 49. -E8Dtoor (generaal), 735. Discipline, 66, 446.
(miliuire). 433. Discours, 64. Discretie, 99, 862. Disobedientie. 318. 449. Dispender. 86, 599, 695, 982, 983,
Dispens, 545/ 982. Dispensatie, 468.
Dispositie, 405, 732, 733. 945, 955. (testamentaire), 270. 275. Dispuut, 334, 385, 1055, 1075. Dissimulatie, 840. Distantie, 98, 100, 737, 826. Distinctie, 87.
-tief, 165. 504, 598. Distributie, 237, 404, 944. District, 51, 54, 88. 89, 92. 124,
- 158, 165. 167, 175.
- 179, 183, 184. 195. 282, 293, 316, 483, 485-487, 494- 496, 498, 501, 502, 504. 506- 509, 538. 589, 631, 644, 647, 653, 654. 709, 717, 826, 851, 861, 913,. 967, 1020. Districts-boepatih, 655. • -djaksa, 491. ' -hoofd, 294, 331, 382, 484, 489, 506, 507, 644, 1023. » -toemenggoeng, 654. Divisie, 374, 524, 584-586, 590, 892, 922, 1002. (militaire). 347, 349, 656. •troepen, 785. Diagoeng, 816, 817, 1019. ija^ng-sekar, 164-166, 284, 285^ m, 504-507, 598, 777, 778,
- Djaksa, 161, 173, 175, 284, 294, 299, 486, 491, 495, 502, 503, 655. Djarak^ly, 746, 750, 783, 853.
Diati-boom, 134. . -bosch, 136, 137. . -hout, 139. 140, 720, 917. • -pit, 136. Djoekoeng, 331. 383. 761, 864. Djoeng. 296, 297, 299, 485, 495, 504. 506. 513, 568. 569. 631, 654, 655, 687, 741, 742, 765, 877, 878, 897. 898, 911, 1029. Djoeragan, 497. 739. 740. Dioeroemoedi, 739, 740. l^ogobelo, 284. 486, 691. Dobbelkit. 388. 510. 895. Dochter, 245, 272, 599, 689. Docter, 6, 7. Doctores, 687, 688. Document, 259. Doekoen, 669, 670. Doleeren bn de Regering, 259. Dolk, 13a Dolman, 582, 583. Domein, 40, 123, 152, 203. 226, 286, 353, 362, 363, 378, 380, 388, 389, 392, 475. 476. 536. 540, 778, 822. 827. 842, 856, 876, 881. 896. 928, 939, 1005, 1047. -boek, 946, 948. 952. Domeinen (Javasche), 326, 337. ! • -grootboek, 402, 453, 709. : Domestique, 606.
Domicilieeren. 737, 845. I > -um. 263. Donatie, 241. 245. Donderbus. 510, 739. Dood, 36, 893
• (ter) gecondemneerd, 999. . ^k. 398.
• -brielje, 227, 400.
• -graver, 237, 238, 399, 400,
m.
• -schieten, 357,
• -slag. 175, 1055, 1073.
. -straf, 548, 561, 649, 679, 680, 708, 729, 818, 844, 875,
9ia
•vonnis, 857. Doop-boekhouder, 605. Doorkappen, 882.
• -kruissen. 102.
• -slag, 213.
. -voed, 1019.
» -voer, 152. Doos (blikken), 374. Dorp, 339, 634.
Digitized by VjOOQ IC
1116
ZAAK-REGISTER.
Dorso (in), 250. 564, 994. Douceur, 80. 231, 232, 321. 433,
585, 607, 609. 611. 613.
890, 893. 894. 1065, 1067. Draag'baliey 820.
-beesl, 300. 871.
• -diensi, 512.
• 'loon. 395, 396. . -os, 897.
. -volk. 289, 825. Draaibas, 739. Draati^r, 43. Draf^n (een lijk), 395. Dragon, 598.
Dragonder, 65, 369. 579. 581. 582. » (inlandsch). 164. -lyfwaclil, 465. Drangreden, 145. Drank, 36, 498, 930. 933. 935. 1078.
. (sterke), 338. 341,896 899. Dranken (bedorven). 72. Dreigement, 679. Drenking, 294. Dresseren (hulp-troepen), 66. Drinkbeker, 33.
• .witer, 688. 771, 999. Dronken, 661, 1036. Drongen (matrassen), 686. Droogte, 9, 702, 912. Drossurd. 69, 81, 100, 101, 185,
186, 348, 359, 373, 518, 537, 538, 561, 562, 574, 608, 666, 671, 676, 737, 745, 817, 850, 855, 856, 862, 870, 871, 912- 916, 925-927, 097, 999, 1006, 1007, 1018, 1019, 1062, 1072, 1073.
Drossen van gevangenen, 503.
Dmif, 374.
Drakken, 2, 881, 995. . -ker, 992, 993, 995, . -kerij, 820, 994—996.
• • (Lands), 879, 881, 991,
- (particuliere), 880.
• -letter, 546.
• -papier. 154.
» -pers, 993, 994.
. -te, 961. Dryver, 127. 133. 713. Ducaton, 329. Duig, 135. 142. 543, 1079. Duit, 779, 780. 784, 793, 794, 796,
861, 903, 918. Duiten-munt, 346, 400.
Duiten-muntery, 407, 779, 819. Duplicaat, 868.
Duplo (in), 923, 945, %0, d54, 955. Duurte, 66, 146, 151, 232. 525, 95a Dwars-straat, 773.
. -w^, 99, Dyk, 518, 555. Dyssenterie, 685.
Echaperen van boetfjang's, 467.
Echtscheiding, 460.
Edelmoediffheid, 461.
Ediclie, 879.
Educatie, 246.
Eed, 61, 74, 91, 93, 94. 119. 121, 131, 133, 143, 208, 209, 217, 220. 223. 227. 239, 258, 271. 272, 287. 291. 366, 414. 481, 565, 637, 642. 670.681-(84, 721, 770. 792, 798, 799, 806. 814, 815, 846. 935, 947, 951, 956, 1063, 1066. . -rormulier, 358. 929, 964, 1056. • van getrouwheiil, 568. » > purge, 839.
Eendvogel, 283.
Eenparigheid, 592, 990, 993, 997.
Een per mille, 70, 808.
Een-stuiver-stuk, 570.
Eer, 146.
• -bewijs, 482. . -bied, 705
Eeredienst, 820.
• -teeken, 269. . -litel, 48.
Eergterigheid, 159. Eerstmünende, 1045. Eetlqpel, 33.
. -regel, 11.
» -waar, 633. Eeuw, 417,
Effect, 243, 253. 259, 261, 264. Effen houden. 924. 946. 1031. Egaliseren, 112; 694, 704. Eigendom, 313, 562, 715, 980. (particulier), 4. • van land, 911. Eigendoms-bnef, 251, 563, 564. Eigenen (amphioen), 202. Eiland, 901, 972.
Eisch, 117, 124, 125, 127, 130, 131, ' 133, 141, 207, 280. 322, 323.
- 469, 543, 577, 578, 586.
646, 791, 823, 887, 941, 948,
949, 955, 968, 1070.
Digitized by
ZAAK.RÉQl8tER
1117
Eischen, 219, 715. EleYttie, 753.
Elève-chirunmo, 6, 86« 667. Elocidttie, 273, 275, 276,321,412,
413, 747, 945. Emancipttie, 265.
• -peien (slavinnen), 371.
{zich). 682.
Emballage, 2ll 935, 952.
• -leren (fijne waren), 954. Embargo, 761.
Emigratie, 704. Emmer, 752, 820, 1008. Ëmobiment, 157, 459, 567. 697,
727, 987. 1001. Emplooi, 697.
(buiten), 987. Emulatie, 445, 440. Encouragement, 652. Endosseren (bank-recepis). 809. Engagement, 969 Engageren, 107, 720. 884. Enormiteit, 719. Enquête, 91, 92. Enrolleren (werkvolk). 969. Entraveren, 699, 875. Entrée-biUeU 15, 32, 33, 37. Enveloppe, 692, 1025. 1028.
• -peren (brieven). 1024. Epidemie, 668. Epok-drager, 172, 173, 297—299,
483, m, 495. Etiuipage, 321, 680, 681. 697. 850.
886, 890-892.894,920.
-boek» 891, 894.
-goederen, 577. 631. 697.
m 943, 944.
-magazyn, 699.
-meester, 894.
-werf, 959, 985, 986. 1013. Équipement, 1016.
• -menls-goed, 589.
Erf, 239, 248, 770. 872, 91 1, 1063-
1065, J073.
-brief, 558. Erfenis, 240, 241, 243. 244, 248,
254, 258, 417, 562. 600, 601. Erfgenaam. 193. 235, 237. 240—
- 246 247, 253, 254, 259.
261, 264, 265, 267, 271, 329.
371, 380, 411, 433, 463, 464,
565, 574, 599, 601, 630. 638,
- Erfportie, 243, 271.
Ërgemia, 461. Emeren (zich), 987. Emst-vuurwerk, 747, 755, 756. Erreur, 206, 207, 258, 406, 413,
457, 565, 791, 813, 976, 1013.
- Erven, 599, 600. Escadron, 465.
Etablissement, 42, 44, 698, 723, 726. 730 979.
(bui'tenlandsch). 1027. Etablisseren (zich), 357. Eten, 150.
. (warm), 115, 1032. Etmaal. 508. Evacuatie, 724.
• -6ren (fort te Tandjoeng-poera). 1068.,
Evangelie, 82. Evangeliseren, 841, 844. Evocatie, 92.
Examen, 421, 446, 670, 920. Examinatie, 832. 939, 942.
• -neren, 6, 198, 200, 206.208. 285, 286, 321, 322, 325. 441. 446, 577, 578, 585, 596. 684. 730, 791, 811, 823, 840, 844. 870, 890, 944, 949, 953, 994. 1015.
Exces, 177, 179, 587, 681. Excuseren van de koll^-cultuur, 968.
(zich). 839. Excuus, 248.
Executeren. 102, 244, 840, 845. . -tejir, 193, 242,243,270.271,
328, 380,565,918,919.
• • tesUmentair, 261, 263. Executie, 92, 562, 649.
(miliUire), 501, 502. (parate). 58. 72, 78, 193, 328. 380, 560. 638, 705. 813, 1010, 1059. Exempel, 819.
Exerceren met de brandspuit. 776. Exercitie, 11, 16. 150. 374.
• -plein, 872. 874. Exhibitie, 676. Existentie, 589.
Expediëren, 469, 586, 866, 867. Expeditie. 54, 101, 316, 405, 574, 590, 594, 680,723,730, 732,734,735,828-830, 923,937,953,961,1023, 1028. (milHaire), 281, 289.
Digitized by
1116
2AAK-l?€dlST£ft.
Expeditie-geld, 849.
' %L 27, 808. Expiraiie, o20. Exploitereo, 678, 845. ExUrfMitie, 725, 978. Extorsie, 122. Extra-beuling, 218. 736. Extract, 73» 409, 1064.
-beslait, 189.
• -factuurhonder. 85. Extra-brieren-post, 1027.
• -douceur, 604.
• -post, 659, 660, 666. 1035.
Faam, 120. Fabricatie, 766.
-ceren (kruit), 753. Fabriek (rang), 83, 520. 557.
• (werkplaats), 400, 444, 969. Faciliteit, 146, 1017. 1023.
• -teren, 124. 404. » -tering, 153.
Facto (de), 102.
Factorn-bedieade, 533.
Factuur, 206, 222. 444. 453. 454, 620, 748, 762, 763, 790 891, 894, 946, 953, 954. -boek (extract), 454, 455.
• -cognoscemenl, 224. -houder, 83
-lyst, 27. Falsaris, 394, 1049. Palsiteit, 73. Familie, 277, 483, 839. 907. 910,
- Fantdne, 669, 670. Fatalia, 685. Faveur, 145, 147, 736. Favoriseren, 139, 704. Feestdag, 70, 404, 419. 690. Fermiteit, 946. Fiat drukken, 994.
executie, 501, 534, 649.
• -teren, 14, 29-31. 46, 785. Fidecoromis, 253, 574. Financien, 591, 592, 827, 842, 936.
- Finantie-boek, 946, 948. 952.
-boekliouder. 403. 453. 454.
- 982, 984,
• -grootboek, 402.
' -kantoor, 453, 456, 457,604, 646, 1015. -wezen, 892.
Fiscaal. 83, 84, 108. 112-114, 15a 174. 176, 188. 189, 107, 204, 214, 225, 279, 280. 286. 302, 303, 327, 351, 490, 493, 523, 544, 640. 651, 654, 695. 699, 840, 841, 982. 984, 985. 987— 989, 998, 1018. • der bosschen, 120, 121, 123, 128, 129, 143. Flambouw, 395.
Flesch, 338. 341, 896, 899, 930, 933, 1005. I FloUlle, 321. Fluweel, 7.
Foelie, 155, 156, 196, 197, 344. 422, 618. 787. 831, 930, 931. , Fokkerg. 178. 489. I Folio, 250, 564.
Fonds, 231. 232, 259, 260, 267. ! 269. 277. 278, 3J8, 319. 371. I 466, 640, 849, 909. 1001. 1031. Forma (in) probandi. 92, 411. 501. I • -liteit, 537, 643. I . -tie, 465, 728, 780. I Fort, 115, 166. 167, 179,290,291, 562, 574, 611. 626, 698, 746. I 770. 819. 1068. 1069. I FortiGcatie. 168.407,424.426.432. I 436, 445. 614, 621. 697, 724. I Fortres, 497, 498, 506. Fourage, 450, 576, 589, 866.
. -geld, 116. Fonrgon, 660. Fourier, 579-581. Fourneren, 470, 601,602, 713, 716-
718, 876, 1030. Foumissement, 164. 182, 712. Foumituur, 17, 33, 35. 36. 672,
- Fout, 845, 1013. Frak, 1023. Franje, 517. Frankeren, 1027. Fraude, 96, 112,413,638.641,909.
996 Fraudmn. 286, 333. 384, 476. 1060. Fuselier, 580. 581. Fust, 72, 933, 935, 942. 949. 953.
Gaga, 318.
Gage, 321,647,679-683,755,842, I 884, 1008.
. -ment, 349. 778. Galg, 550, 1018.
Digitized by
ZAAK-ASQIÊTEft.
1110
Gaobir, 362, 392, 303, 904. 1Q48.
Gamelan-speler, 484.
Gangbaar, 66.
verklaring, 569. 882.
Gans. 283.
Gantang, 926.
Gapit-drager, 172, 173, 297, 298, 483.
Garand, 807.
Garbuleren, 935.
Garen (katoenen), 163, 182, 330, 337, 499, 569, 6H 618, 703, 831, 832. 963. 975.
Garnering, 214.
Garnizoen, 12, 13. 18, 54, 66. 167, 375, 422--424, 428— 436, 43a 442.446.447, 499, 5b7, 5r8.589,5(K). 686,751.784,786,1001,
1078, mrü. 1081.
houden, 1013 Garnizoens-bataillon, 625. •boek, 429. 438. -dienst, 439. 442. -hospitaal. 14. 672, 972. 973, 1007, lOW. -kamer. 471. -krijgsraad. 80. 431. 1018, -regiment, 578, 1017, 1018. • -reglement. 434. Geaardheid, 539. Geadopteerde. 600. GeaUieerde. 683, 684. GeboorteplaaU, 10, 892.
-retht, 599. Geboren Gong), 489. Gebouw (civiel). 534.
. (Lands-J, 290, 314, 476,
Gebrek, 67, 300, 313. 416. 424,(miUUir), 424. 426, 534.- 656, 722. 837. 868. 879, 912. 913. 1005, 1038,
- • fchirurgicaal). 10. Gebreke Qn) bhjven. 813. Gebruik, 562.
(huiseiyk). 478. (oud). 499, 514. 632. Gecommitteerde, 179. 276, 463. 468, 470,492,567,606. 735,821.895.934. • van de groote geld-
kamer, 609.
Gecommitteerde van den inlander, 39, 101,104,186. • der.reede, 45.
van de rijstmarkt,
609,
van de. suiker-cul- tuur, 83, 317. 466. 467, 473. 610. 619. Geconsigneerde, 954. Gedaagde. 845. Gedetineerde, 998. Gedierte (wUd), 1023. Gedrag, 257. Geelgieter, 43, 607. Geessel, 370. » -selen, 652. . -telijke, 294, 632. GeËulropieenL 116'. Gf^diii^dti. 71. Geg^jxeld. 668, Gehalte. 388. GohdTïi, 839,
-schrg ver. 83, 535, 609, 1052.
Gehoorzaamheid. 7, 361. Gehucht 339. 035 Geit, 338, 341. 389. mK S90,ïMMi. Gekwetst 13, 20. 668. 670. 671,
736, 737, 969. 970. 1001. Geld, 59, 75-7B. 147. 150. 290. 646, 661, 729.736.762,763, 918, m% ^JO. 1011, 1030.
• (geleend), 962.
. $oper). 186, 190. 533, 546.
^ 549, 571, 601,610,613,617. 620, 784. 848,861,862,874, 875, 902, 913. 918, 1005, 1008.
• (Lands), 548.
• (papieren), 61, 62, 65, 66, 156. 418. 452,570.603,803. 869, 870, 875.876,919.968.
. (zilver), 700. 757. 848. 861. 902.
• uitvoeren, 591.
. -boete, 121, 560.
• -eisch, 422.
' -heffing, 962. -kamer, 452.
• (groote), 591, 609, 615. 794. 939, 941, 952. 953.
• -kas (groote). 204, 205, 286.
615,778,788-790,823.
• * (kleine). 204. 205. 789.
• -kist, 110.
-leening. 114, 304.
Digitized by
ino
2AAK.ReÖl8tE^
GeMscliieter. 311. 596. • 4eUer. 815. ■ -vervoerder, 78. Geletde-briefje. 135, 142, 542. 748,
- Gelukzoeker, 426. Gemachtigde, 253. 311.565.964.
(codicillair), 261. GeiiieeDle(gererornieenie), 372,758. (bervonndc). 735, 820, 1005.
(Roomscl^CaUioiieke), 590, 7b7,
(schiroele), 535, 756. Gemoet (te) komen, 376. Genealogie, 369. Geneeskunde, 148, 736.
(gerechtelijke), 668. Geneeskundige, 868.
. Huiddei, 6, 8, 9, ll,21,23- 31, 526, 668, 669, 868, 1082. Generaal, 347, Generen (zich), 820, 1072 (jenezing, 892.
Genie, 231, 432, 438. 529. 530. 534, 721, 867. 959. -officier, 867. GequoUseerd, 802, 964. Gerecht (ambulant), 88. Gerechtigheid ('s Heeren), 476, 563,
564,616. Gerechtsbotle, 963, 985, 986. Gereedschap, 8, 881, 932. , » (artsenijmengkundig),
9, 30. (Serepatrieerd, 60. Gerief; 1021.
. -lykheid, 283, 293. Geruststelling, 919. Geschenk, 36, 163, 182, 265, 330, 382, 414, 478, 492, 633. 838, 839, 1051. Geschiktheid, 484. GeschU, 294, 329, 502, 745.
. (klein), 623. Geschut, 342, 724, 727, 746, 900. (}etrouwd, 489.
Getuige, 52, 90, 91. 174, 254,263, 285, 287, 333, 384. 477, 561, 630. -Dis, 683. Getuigschrift, 670. Geval (pregnant), 490. Gevangene, 174, 177,286.345,503, 598, 608, 666, 669-672. 681,
683, 787, 969, 970, 997—999. 1001, 1002. Gevangene (crimineel), 999. Gevangenis, 177, 672, 1061. Gevopelte, 708. Gevolg van een inlandsch hoold,
171, 173, 363, 633.
Gevolmachtigde. 60, 61, 193, 328,
! 380, 589, 868-870, 918, 919.
Gewas. 49, 50. 300, 500, 728,926.
I Geweer, 573, 700, 724, 727, 1072.
. -drager, 172, 173, 297-299.
- » -laden-maker, 43. • -maker, 43, 572, 579, 750. Geweld, 175, 301, 679, 680, 701. Geweldiger, 279, 637, 696, 963,
985.986. - Gewicht 290, 427, 794. 886, 935,
- Gewoonte, 844, 1055.
(godsdienstige). 158. 294. Gewijsde, 840. Gezach (plaatselijk^, 802 » (willekeurig), 158. . -hebber, 41, 44, 48,^.66. 82. 106-106, 115, 176. 185, 209-213, 215-217, 219, 223, 228, 230, 279. 281, 282, 285, 287, 288. 290, 312, 342, 583. 598. 639, 641, 645-647, 708; 734, 768, 801. . .voerder, 209, 215, 216. 224, 1028. Gezondheid, 11, 23, 25, 55, 147—
150, 511, 763, 769, 771. Gieten, 342, 388, 548, 900. Gift, 102, 241, 245, 328, 380, 414. 478, 492, 633. 776, 838. • (vrüwillige), 267. Gladag, 170, 171, 512, 897, 1033,
lOS, 1036 Glazenmaker, 607. Godsdienst, 245, 365.
-oefening, 820. •plechtigheid, 1055. Godshuis, 267, 272, 525, 668. 671. 756, 758.
(joed
jepermitteerdl 591. Tos): 69-71, 278. ongepermitteerd), 332. 383. onroerend), 243, 562. particulier), 382. passerend), 127.
Digitized by
ZAAK-REGISTER.
1121
Goed (roerend). 243, 597, 598.
. (vast). 70, 71, 73, 74, 241, 248—251, 264, 278. 518, 529, 559, 563, 564, 568, 574, 575, 596. 597, 676, 773,815,872, 962, 994, 1062, 1065.
. (verkocht), 72.
• (verpand), 252. Goederen (gou vernemen Is), 704.
(Lands), 865. (müiUire), 586, 589. Goelaog-^lang, 492—494 Goemoeti, 163. Gom, 930, 933.
. -lak, 933. Goot, 150, 1074. Gordel, 517. Gouvernement, 2, 981.
-generaal, 203—205, 207.
(Porlugeesch), 533, 534. Gouverneur, 81, 109,327,329,422, 468, 707.
-Generaal, 81, 90, 92, 93, 99, 120, 121, 162, 318,346,527,591,592, 606.
-Generaal (oud), 81. » -Generaal ad interim,
959 Goud, ' 239, 661, 682, 739, 805, 806, 808.
• -werk, 305. Graad, 232, 403, 554. Graan, 934.
Giachi, 102, 169, 294, 497, 558,
773, 911, 912, 1074, 1075. Graf, 105, 237, 365, 399, 511,873, 907, 909, 910.
• -kelder, 398-400.
Gra9, 116. 298, 504, 506, 634,658, 662, 707, 1030.
• -seren van mesuses, 561.
• -snijder, 513.
Gratiae potestale (ex inflnita), 845. Gratie, 844.
(recht van), 365. Graliticalie, 58, 612, 884. Gratis. 3, 4, 153, 688, 907, 909,
994, 1021. Graven, 399, 497.
-schending, 175. Grenaat, 750. Grenadier, 66, 580, 581.
PLAlAlT-fiOKK DKKL XV.
Grensscheiding. 359, 541, 629, 742. Griblik, 392, 1048. Grilïier, 536, 537, 595, 828-830, 837, 838, 840, 923, 924. Raad van justitie, 929. Groei, 916.
Groen (Spaansch), 754. Groenten, 116, 522, 571, 688,729, 781, 999.
-kraam, 391, 570, 1045. -tuin, 556, 962. Groeten, 64, 65, 110, 376. Grofsmid, 43, 44. Grond, 345.
(schralel 860. (voorouderlijke), 539. -brief, 561. -huur, 834, 966. •pacht, 168. Grootboek, 200, 209, 402, 453.
-demang, 654.
- -djaksa. 162. 165, 174, 176, 178, 286. 299, 500, 501, 504, 505, 523, 633.
Groote (inlandsche), 621. Grootheid, 105. . -kassier. 83,406,454,546,547,
606, 657, 794, 810, . -mantri, 162, 165, 171, 173, 299, 484, 493, 504, 512, 654, 778.
- -moeder, 247.
• -vader, 66.
• -zegel, 261. Gros, 811. Gruis, 976. Guastos, 999. Gunst, 592, 840. Gijzelen, 241.
. -ling, 411, 560, 1000.
Haat, 1055.
Uals-das, 582, 583.
Halteplaats, 659, 662.
Hand, 651.
Handel, 39, 59, 124, 202,224,231, 291,304,305,311.313,314, 452,509,591,592,615,673, 674,694721,725,766,768, 906, 925, 963, 965, 987, 1002, 1080. (buiten landsche), 533. (Chineesche), 7(K2.
(exclusieve), 977.(clandestiene), 373.
.yitizedbyGoCJgle
nas
ZAAK-REGISTER.
HwaAd (Japansche), 85.
ropgeperinkteerde), 224,
Öiarticuliere). 284,351,387, 77, 982, 987. (smalle), 76, 550, 777, 990. (verbodenj, 284, 296, 479. (vrye), 67.
aan de schepen, 391, 571, «22. 623, 1045. Handelaar, 332, 351, 383,417,848, 989, 990, 1054. (inlandscli), 831. Handen-ari)eid, 489. Handlanger, 427, 798. • -leekening, 251. 938, 945,950,
955, 998, 1050. . -werk, 365, 509. Hanen-Techterij, 284, 338,341,388, 389, 391, 510, 571, 895-897, 899, 1045. Hangslot, 810. ,
Hardheid, 736,
Harpuis, 750, 853, 854, 930, 933. Haven, 355, 374,550,551,682,893. en equipage-meester, 885, 886, 890-894. . -meester, 45, 47, 272, 458, 680,983,1000-1003,1067, 1081. meester (1*), 894.
. (2«), 885, 893, 894. Hebzucht. 49.
Heemraden, 84, 86, 95-97, 104, 319, 320. 390. 517, 519, 520, 536, 552, 559, 565, 658, 738. 1067. ■ -ka» 319.
Heer van den Lande, 290, 291. Heerendienst, 106. 132. 169. 289, 292, 295, 297, 478, 488. 499. 512. 632. 704, 705, 717, 861, 977.
-plichtifif, 760. 's Heeren-gerechtigheid, 286. Heeren-weg, 100, 743. Heffe des volks. 1036. Heffen, 636, 925, 1005, 1060. Heffing, 59. 179. 289, 295. 332, 383—385. 412. 478. 492. 499, 532. 538, 703, 729, 766. 768. 850, 852, 1080. Hef-machine, 134.
Hek, ^6. 701. Uelmbardier, 605, 609.
•montering, 608. Bemd. 33. 35. 522, 572. 582. Herberg. 169-171. 285. 297. 391,
661, 1021, 1022. 1024, 1028-
1032, 1036. 1037, 1045. Herbergier, 843. 1022,1030-1033,
1035, 1038. llerkomen, 844. Herstelling, 147. Hertrouwen, 247, 460. Heulsap, 194, 288. 905. Hiërarchie (militaire). 442. Historia morbi, 10, 19. Hoed, 63. 837, Hoefsmid, 579-581. Hoenders, 283, 522, 571. Hoepel, 1079. Hof-band, 376.
• -groole, 377.
• -meester, 64, 608. 609.
• -ters-woning, 625.
- -meid, 376. Hok, 998.
Hol, 341, 644, 645. 647, 899, 900. Homologeren, 515. 626. 980. Hongersnood, 912. Honneur, 87.
(militair), 282. 475. Hoold (inlandsch), 50. 96. 115, 116. 131, 166. 169.174,282.490. 492. 499, 602, 632-635, 687, 713.716.765.793.802. 1024.
• (Madureesch), 55. -administrateur, 4, 82, 161, 203-206, 208—217^ 219. 222. 223.226.229,230,279. 281-283, 290, 310, 312. 327, 328.583,645.698.709. 778. 788. 822-824. 827.887. 895. 935—938, 940-956. 998, 999, 1069. -administratie, 463. -etablissement, 5.
. -geld, 59, 179, 338-343, 348. 3^7-389, 391, 394. 485,570. 741, 896-902, 1045, 1049. 1079. -hospitaal. 14.
• -kas, 762.
• -kussen, 685, 686, -kwartier, 6.
Digitized by VjOOQ IC
ZAAK-REQISTER.
UK
Hoofd-n^oriK 49, 69, 92, 166, 168, 177. m 295. 301,348,389. 489, 494, 497. 506 509,568, 569, 634, 635. 673, 728, 770, 1041.
-ollicier, 111, 726. -oflicier der genie, 436. -opziener der kotlij, 500. -plaats, 15. -prefect, 979, 981. -prefecture, 979. -regent, 348, 486, 500, 501. -r^enlschap, 464. •schout, 100. 595. -wacht 471, 625, 860. der chirurgie, 40. der Maleischc natie, 59. der prauwvoerders, 760. Hoogepriester, 89, 486, 490, 491, 4&, 494, 500, 501, 632, 633, 654, 655, 690, 908. Hoogstbiedende, 896. Hoorn, 392, 1048.
. -vee, 295, 338, 896, 899, Hospitaal. 1-18, 21-23, 25. 28, 31, 32, 34,37,54,146— 148, 150, 151, 168, 187, 370, 371, 399, 407, 465, 470, 473, 522, 526, 571, 572, 621, 624, 685, 698, 744, 781, 783, 818, 819, 836, 852, 858. 859, 892, 943, 959, 969, 970, 972, 1001, 1008, 1009, 1078, 1081.
-apotheek, 1. -bediende, 36. » -dienst, 37.
-meester, 19. 20, 32—36, 38, 522, 523. -wacht, 20, 33. Hospitalier, 4.
Hotel (gouvernements). 544. HoQt, %, 124, 135, 136, 138, 153, 154, 163, 177,280,288,296, 318, 480, 503,542,545,590, 644, 738, 744, 753, 855, 856, 860. 914, 916, 975, 1075.
• -administratie, 282, 400, 406, 498, 800. 1017.
. -bosch, 81, 82, 159, 163, 169, 317, 474,531.851,852,855, 1069.
» -cultuur, 361. 1
- -handel, 119. 122, 124,
Houtkap, 133, 168, 181, 718, 856l 914.
• -machine, 1056.
• -rekening, 888.
Houtskool, 40, 41. 139. 163, 400,
499, 753, 793, 794, 796, 796,917. Houtsoort, 139.
- -sUpelplaats, 602, 603, 716: 889, 885.
. -vestenj, 120, 121.
. -vlot, 167.
• -wagen, 1057.
. -werk. 117.118,120,123—127. 129, 130, 134, 135. 138, 140- 142, 152, 153, 170, 182, 184. 278-280, 426. 462, 474, 513, 541-543, 545, 614, 618. 624. 715-717. 719, 720, 800, 822, 886, 889, 932, 943, 946, 952, 1022, 1055, 1356. 1057. Houwer, 166, 505.
. -drager, 172, 297, 483. Huid, 854. Huis, 73.
-bediende, 513.
-bezoek, 257.
-bouw, 134.
-collecte, 721.
-genoot, 289, 478.
-gezin, 303, 330,342,359,485,
487, 495. 496, 568, 632, 634,
635, 673, 741, 742, 871, 877.
878, 901, 968, 970. . -houden, 1072. . -houdinff. 129, 163, 455, 457,
514, 518. 559, 567, 604, 621,
- 782, 875, 936.
-houdkunde, 123. . -huur, 611, 612, 698. . -raad, 35, 239, 241, 806. ' -timmerman, 698.
• -vader, 485.
. -vesting, 1072.
. -vrouw, 461, 462, 839. Hulp (geneeskundige), 1001.
. -troepen, 66 Huur, 538-540, 562, 660.
• -cedul. 558.
. -der, 50-53, 352, 500, 713,
851, 855, 914. 928. . -ling, 141, 752. . -loon, 97. 98. 100, 462, 621.
• -lermyn, 969.
• -wagen, 96. Hut, 150.
Digitized by VjOOQ IC
1124
ZAAK-REQISTER.
Huwelyk, 145, 146, 247, 248, 266, 272, 294, 460-462, 484. 492, 599, 1055. Huwelijks-plechügheden, 268.
-zaken, 175, 178. 502, 511. Huweo, 242, 244. Hydraulica, 443.
Hypolbecaüe, 250. 562. 563. 565. liypolheek, 241, 243,249.256.277, 564, 597, 919. (legale), 58, 72.
Immeubelen, 239. Immoraliteit, 461. Impositie. 127, 417, 1077, 1080. Impost, 337, 525, 641, 767, 905, Empulsie, 908. Inactiviteit, 1017. Inbinden, 454. 829. 924. Inboeken (verkochte, vaste goederen), 278.
• -kinff, 457. Inbreng, 809. Inbrenger, 806. 807. 809. Incassatie, 759.
. -seren. 58. 225, 275. 296. 596,
625, 767, 995, 1024. Inconvenient. 116, 187. 190, 348.
400, 401, 463. 464. 600, 650,
801, 867. 871, 879, 880. Indagen (weeskind), 254.
. -ging, 879. Indemniseren (het gouvernement).
-teil, 867. Index, 923. 924. Indignatie. 534.
Indigo, 163. 337. 387, 499, 569, 614, 618, 831, 832. 963. 975. • -makerij. 182. Individu, 584. Inductie, 844.
Infanterie, 12, 54, 56, 66, 80, 432, 579, 581, 582, 743. 755, 920. . -rist, 582, 583. Informalor, 231. 232. Ingeland. 555, 558. 560, 1074. Ingenieur, 407, 422-425. 428—
439-442. 444, 448, 449. Inhuren, 116, 459. 610, 975, 1016.
-ring. 788, 822, 942, 952. Injurie, 175. • -fikren (wijkmeester). 1071.
Inkapping, 916.
In-kas-telling, 200.
Inkoop. 331. 531, 613, 614, 621, 622, 719, 782. 783. 788, 822, 937, 941, 942, 944, 952, 953, 1050. 1069.
Inkoopen (marine goederen). 892.
fokoops-prijs, 145, 170, 177, 503. 513, 521, 526, 1012, 1022.
(nkruipsel, 792.
Inkt, 516, 783.
- -stof, 472, 473.
Inkwartieren, 471. -ring. 498.
Inlander. 2,\ 15. 17, 18. 33. 49, 54, 89, 96,113,120,123, 151. 153, 158, 160, 183, 194, 269, 282, 301, 321. 327, 334, 371, 379, 419. 426. 477, 478, 481, 483, 485, 488, 489, 492, 495, 498, 500, 503, 505, 510, 511, 522, 539. 546, 548. 571, 572 582, 584. 585. 600, 623. 632, 635, 636. 650, 651, 663, 664, 666. 672. 686, 700, 701, 724, 741, 781. 8!9, 871, 873. 907, 908. 916-918. 926, 927,973.999,1000,1036, 1057, 1060. 1072, 107a (christen), 998. (suspecte), 152. (weigezeten), 175.
Inlijven, 487. 635. . -ving. 352. 358, 537, 723, 741.
Inmeten, 51, 926.
Innemen (medicyn), 9.
Innen. 244, 735.
Inscheep-plaats, 352.
Inschepen (poeder suiker), 336.
Inschrijver. 425.
Inschuld, 258.
Inscriptie, 109, 110.
InsecC 3, 9.
Insinueren. 411. 412.
Inslaan, 344.
Insolvent, 262, 265, 267, 371, 406, 630. . -venlie, 193. 259, 1011.
Inspecteren, 160, 795, 796, 915.
Inspecteur, 754.
der wapen-kamers, 322. -generaal, 43, 81, 169, 280, 281, 406. 472, 498, 940.
Digitized by
ZAAK.REQISTER.
1125
Inspecteur-generaal der hoiilbos- schen. 117—120, 123- 127, 129-132, 134,136, 140-142, 152. 153,351, 474, 654, 713, 714, 720, 730, 877, 885. -generaal der koffij-cul- luur, 474, 631, 631, 632, 653. 654, 730, 769, 885. Iiisperiie, 15, 21, 23. 26, 43, 46, 55, 118, 434, 439, 440, 444, 558, 673, 714, 747. 785, 786, 1037, 1038. oculair. 561, 562, 711. Inspringen van opstallen, 1075. Instampen (zoiil), 51. Inslanlie, 679. 680, 841 -843.
(1«), 123, 163, 175. 1061, 1062. fnslclling (godsdienstige), 511, Insliluut, 687—691.
(openbaar), 995. Instorten van burgwallen, 1073. Instiuctie aannemer postery, 657. administrateur S^rabaija, 788. » administratcur-gcner.,940. ambulant gerecbt. 88. bailluw, 100. bank van leening, 805. • boekbouders, enz., 208.
boscb^anger, 133. » commissaris bout werken,
commissaris van oorlog,
321, 584.
commissaris-generaal der marine, enz,, 884. commissie van retorsie, 679.
directeur-generaal, 936. drossaard, lOi, 348, 554. duiten-munt, 792 geneeskundig vak, 289, 480. » generale directie, 929.
» rekenkamer, 262, 403, 456. 467, 480, 515, 791, 832.
gezacbbebbers Java, 280. » Gouverneur-Generaal, 113, 157, 401, 758, 929, 936, 939. 960.
griiÓer génerale-secretarie, 828.
Instructie havenmeester, 1001-1003.
haven- en equipage-mees- ters, 890
hoofd-administrateur, 203.
230, 286, 948, 961, 957. » inspecteur-generaal hout-
bosschen, 116, 280. 281,
i89, 480.
inspecteur-generaal kofly-
cultuur, 289, 480, 631. • inspecteur salpeter-fabrie- ken, 643.
kommies kleeding-maga-
zyn, 1014.
landmeten 1062.
militaire kommandant Oost- hoek, 281.
negotie-boekhouders, 221,
onder- equipage - meesters ,
onder-havenmeesters, 893.
opzichters houtstapelplaat- sen, 541,
pakhuismeester, enz., 210.
Indrama-
joe, 824.
post-meester, enz., 663.
prefecten, 273.
president enz., houtbos-
schen, 122.
Raad van justitie, 838.
regenten, 292.
Schepenen. 520, 652, 663,
secretiris houtltosschen.
119, 132. • secretarissen-generaal, 729. I • sjahbandar, enz., 224.
stads-doctcr en chirurgyn,
666, 670, 969. ' • Sultan Bantam, 369, 693.
vendumeesters, 67, 69, , 286, 477.
I » visitateur generaal, 413.
wagenverhuurders, 462. i . weeskamer Samarang, 780.
\ijkmeesters, 738, 1070. I • • Cheribon,
' 769.
Instrueren, (een waarnemend prac- ; tizijn), 144.
Instrument, 600. . > (ch'uiirgicaal), 8, 9, 21,
1 23, 28.
Digitized by
1126
ZAAK-REQISTER
Instrument (notarieel), 643. Interdictie poétiaal, 845. Interinement, 845. Interjectie (indebite), 841. Inlestalo (a>l 285, 406. 462-464,
477, 601, 630, Intimatie, 697.
Intrest, 4, 103, 253. 266, 312,316, 420, 596, 597, 620, 759, 761, 762, 807, 808, 813. 909, 964. -boek, 813. Introductie, 258. Invalide, 721.
Invallen bij vacature, 656. Inventaris, 17, 26, 31. 35, 238-240. 243, 256, 257, 259. 270, 271, 275, 278, 423, 430, 444, 672, 682, 746, 796. 841, 844, 881, 996, 1031, 1079. Inventarisatie, 266.
. -seren, 33, 236. 242, 263, 264, 274, 277, 433, 477, 630. Inviteren door aansprekers, 396, Invloed, 328, 380. Invoer, 189, 191, 195. 325-327. 333—337, 372, 384-387, 391. 417, 628, 629, 903, 904, 906, 1009. 1012. -paclil, 387. Invoeren. 382—384, 387. Invorderen ('s Laods domeinen), 827. Inwatering, 716. Inwegen, 888. Inwisselen (koper geld), 990.
. -ling, 8él, 918. Inwonen, 1060.
» -ner (arm), 9. Inzaam. 293, 311, 341, 476, 899,
900, 925. Inzameling, 937. Irregulariteit, 515.
Jaagpaard, 603. Jaartal, 755.
. -wedde, 986, 991, 1016. Jager, 66. 579, 581—583. Jaquet. 1023. Jas, 658. Jeugd. 511. Jol. 739. 740.
Jongeling, 301, 483, 492-494. Jongen, 98. 689. Jonk, 41, 272, 551, 618, 766, 904.
Jonklieden, 757. Jood, 261, 235.
Journaal, 102. 120. 121. 133. 138, 139. 209, 402. 429. 453. 680. 681, 709. 797. -extendeenler. 85. -schrijver, 85. Judicatuur, 91. 123. 153, 175. 176, 500. 501, 561, 685, 745. 843, 1062. Jugeren door den Hoogen Raad van
justitie, 838. Jure (ipso). 50.
Jurisdictie, 53. d\ 100. 101, 175. 187. 190. 364. 518. 537. 554, • 555. 562. 566. 603. 630, 671, 701. 737. 842-844. 855. 1006. 1064-1066, 1072, 1073 Jusliciabel. 430. 431. JustiHceren, 514, 521. Justitie, 102, 112. 174. 365, 525. 635. 648. 652. 837, 839. 840.914,1001,1002.1062. •dienaar, 637. -kamer, 621. Juweel, 241. 261, 805, 806. 808.
Kaars. 44. 45. 471. 516, 537. 860. Kaan. 117, 124. 125.423.430,439.
441, 442, 448, 529. 530. 558. 567.
- 872, 1005, 1062, 1063. Kaartenmakers-winkel, 607. Kabaia, 33, 569. Kachel, 752. Kade, 1073. Kadjang, 930, 933.
' -mat, 782, 854. Kafler, 101, 280, 465. 466, 486,
608, 676, 699, 739. Kaiii tekambang. 688. Kajer. 163. 930. 933.
• -mat. 219, Kalang-geld, 164.
Kalebas, 338, 341, 896, 899.
Kaliatoer-bout. 975.
Kaliber, 374. 756.
Kalk, 362. 392, 393. 444.496,854.
-brander. 761.
• -branderij, 563, 865. Kamer-bewaarder, 405, 606.
. -gelden, 259, 372. 859. 1006.
• -ongelHen, 253. 371, 529. Kamisool, 582, 583.
Kamp (Chineesch), 338, 341 , 389, 390.
Digitized by
ZAAK-REQISTCf^.
11J7
Kampak, 715. Kampement, 544, 721.
(militair). 1078. Kampher, m, 831. 832. 930.933. Kamimn». 101. 160. 166. 319.338. 359. 373. 449,450.487. 497, 506-509.512,519, 541. 623, 641.701.737, 763, 770,772-776,896. 897, 899.
.lioofa,294.506.622,701. 773.
-volk, 197,373,658,662. 772, 798. 819, 865. Kanasser. 213. Kandoeroean. 160. 299. Kandij-suiker, 767. Kaneel. 930. 975. Kanon. 374. 746. • -neer-prauw, 854. . -nier, 580-582. 755. . -schol, 369. Kantoor-generaal. 84. 402. Kapas, 160. 161.178.293.296,476. 489. 496. 631. 632. 702- 705. 768. 905. -culluur. 283. 296. Kapcics. 712.
Kapitaal. 4. 246.249.252.253.266, 267, 371. 372. 758. 761, 762. •802. 808-810. 813, 815, 869, 882. 883, 909. 910. 919. Kapitein, 42. 43, 54-56. 83. 110, 111, 161, 191. 293. 435. 463. 465. 516. 523. 531. 538. 654. 673,679-681. 685. 770. 774. 788, 885. 893, 920-922. 1003. (inlandsch), 349. (haven-). 469. -Chinees. 41. 59, 96, 195. 268. 269. 310. 388, 391. 417. 786. 883. 909. 929. 1047. 1080. -kommies, 745- -750. -luitenant. 421. 422, 921. -militair, 968. (Ier artillerie, 232, 748. der genie, 432. ter zee, 421. 422. Kapiteins-wecluwc-pensioen, 319. Kap-loon, 125. Kapok, 362, 393. 517, 933. Kappen, 117, 118, 120, 124. 126. 135, 140, 152, 153, 296, 541,
644, 714, 715. 851, 851. 913—917 928. Kapper. 125, 127. 133. 134, 138,
• -plaats. 136, 140.541. 718,889. . -tijd. 716.
Kar. 52. 124. 139. 153. 320, 871. Karabijn, 166, 505, 777. Karakter, 11. 65. Karang, 392, 1048. Karbouw. 67, 485. Karbouwen-huid, 854.
-vleesch, 572, 688, 781. Kardamon. 163. 337, 387,499,569,
930, 933. Kardoes. 374. 747.
• -papier, 472, 473. Karren-weg. ^7. Kartel-schip. 613. Kas, 762. 823.
• (in) tellen, 869.
• (gouvernements), 324.
. (groote). 225. 226. 255, 256,
- (kleine). 255. 256. 258. 272.
• ('s Lands). 4. 34. 48. 59. 60, 80, 147, 157. 176. 190, 198, 205. 215. 275. 283. 295, 304, 305, 312. 313. 315. 316, 318. 319. 340, 348. 412, 421. 426. 429. 476. 478. 525, 526, 533, 552. 570, 576.583-585,596, 601. 607. 615. 625. 640, 642, 667. 672. 789, 794. 810, 842, 861. 869. 884, 939. 953. 963, 968. 978, 990, 1005, 1026. 1046
• (particuliere), 875.
. (stads). 623. 624, 640. Kaserne. 11, 14.150.471,611.612.
625, 626, 685. Kashouder. 204. 597, 798. 822. Kasket, 582. 583.
Kas-ordonnantie, 200. 314. 944. 953. Kassa-boek. 217, 402. 576, 735. 811. 887, 995. » -boek (groot), 454. . -rekening. 2te. 221.256.256, 406. 763, 7%9, 822, 888. 996. Kassier. 57. 58. 84. 192. 202, 321. 457. 805. 806, 809 -815, 849. 909. 995. 996. bank van leening, 83. Kast 530 Kastélein,'95, 96, 606, 962.
Digitized by
11S8
ZAAK.REQISTER.
Ka^jang, 163.
Katoen, 335, 386, 471, 524, 752,
860, 930, 933. Kavallerie, 66, 80, 576—582, 707. (inlandsche), 504. • -paard, 67o.
Kavallerist, 582, 583. Kaveling, 462, 545, 860. Keizer, 470, 905, 1057. Kelder, 338, 341, 896, 899, 907. Kemiri-olij, 853. Kemil, 299. Kempek, 1037. Kendaga-drager, 172, 173, 297—
299,483. Kennis nemen, 502, 706. Kerk, 590, 859, 961.
• (Roomsch Gatholieke), 757, 758.
Kerken-dienaar, 605. Kerker, 651.
Kerkeraad, 372, 735, 757. Kerk-gerechligheid, 735
. -hof, 3, 395, 772, 907, 908.
. -meester, 397, 399, 406.
• -middelen, 395, 820. . -recht, 836.
Kerven, 391, 570, 1045.
Ketel 33 644
Ketip! 486, 494, 495, 654, 655,'687,
688, 690. Ketting, 819, 820, 1056.
(in de), 53, 58, 68, 115,
574, 671.
-ganger, 156, 378, 420, 572,
721, 736, 744, 745, 819,
1049-1051, 1067.
-meid, 853.
-slag, 75, 121, 152, 419, 452,647, 652,853,876. Keuken, 17, 172, 173, 298. Keur, 555, 844
• -meester, 69. Kiel, 136.
Kiezen (dessa-hoofden), 490.
Kind, 9, 12, 37, 51, 113, 231, 237,239-245,247,248,255, 257, 264, 266, 299, 300, 364, 371, 372, 399, 461, 464, 466, 484, 500, 599, 600, 660, 669, 689, 773, 839, 1035.
• (inlandsch), 697.
. (onecht), 145, 252. Kindskind, 247.
Kist, 110, 332, 383, 384, 480,682,
934, 949, 952—954. Klaagstem, 113, Klacht, 18, 53, 67, 503. 595. Klapper, 163, 300, 392, 1048. -boom, 555, -man, 775. -noot, 485. . -olij, 532,572,750,754,781. ' 782, 975. i Klasse, 920-922, 1050.
Klccderen, 239, 241, 999. I Kleeding, 100, 160, 280. 323, 505, I 506, 575, 576, 631, 752,
I 1050, 1051.
en equipement-magazijn I (mihtau*). 1013.
; . -stuk, 17, 33. 35. 521, I 672, 1008, 1016.
I Kleedje, 15, 33, 35, 151, 289, 478. < 688.689
! > (Javaansch), 5:'2, 572.
Klei. 738, 1075. ' Klein-demang, 655. I . -djaksa, 177, 178. I • -kassa-l)oek, 223.
. -kassier. 223, 226, 465, 779, I 826, 992, 984.
. -manlri, 162, 166, 173. 299. 494, 504. 655. Kleinodiën. 239, 682. Klein-winkelier, 155. • -zegel, 226, 566. Klerk, 48, 63. 86, 123, 188. 189. 207, 209,223.230,278,347, 374. 453.456,604.605,629. 646, 695,696,731,749.779, 792, 805.812.816,830.885. 982, 984, 986, 1000, 1001. 1016. . (l^, 85, 229, 230. . (gezworen), 58, 62. 80, 85. m, 143, 229, 405,520,558, 559, 594,604,605,609.673. 767, 838, 923, 982 . (1« gezworen), 83, 85, 278, 594, 604,734.829,881,924. 995, 996, 1051. (2« gezworen), 924. . (3* . ), 924. f adjunct gezworen), 86. ( . Ie gezworen). 593, 604. Klewang, 505. Klinken, 819, 1056.
Digitized by
ZAAK-REQISTÉR.
1129
Klinker, 444.
Klip, 7, 341, 899, 900.
Kliwon, 488, 490, 491, 493, 505,
512, 654, 693. Klok, 820
Knevelaiij, 141, 162,401.632,633. 819, 889.
. -len, 160, 332, 383. Küie, 142. 543. ^
• -band. 63.
Koe, 178, 283, 897, 906. Koeda aloes, 744, 1036.
. gladak. 744, 1036. Koe-kraal, 612.
Kocli. 107, 109, 140, 141,200,218,
291, 319, 320,347,369,427,
459,466,500.541,545-547.
- 609.611.708.722.
723.744,824.867,998,1016.
. (Chineesche), 749. 884.
. -celd, 533, 608. 756.
-loon, 141. 428. 542, 619,
Koels, 65. 95. 369.-rol. 609.
• -huis, 1022.
Koelsier. 98, 99. 513, 658, 659.
661, 662, 866. 1036, 1037. Knewoe, 487, 495. 634. 655. Kofler, 110, 660. 1035. KolBj. 60, 155. 156, 160. 161,178.
196, 211,213.218,293,303.
311, 343.344,363,458,489.
496, 516,523.613.614,618,
- 631,652,674.757,825,
826, 855,861,871,876,879.
- 933,963,968.1032.
-boom. 496, 652, 653. 673,
871, 968, 975. . -boon, 155. 196. 197. . -culiiiur, 81, 159, 281. 283,
296, 303. 304. 496. 523,
531, 629-631, 653, 704,
- 968
-leverancier. 826
-opziener. 678. 679
-pakhuis, 379, 673,835.967.
-plaul, 303.
-piantaj?e, 630. 634, 878.
-planlen, 718
-planler. 704, 705.
-prauw, 1069.
-luin, 300, 653, 704, 968. Kogel, 374, 548, 753. . -gieterij, 407.
' Ko^el-zwaarle, 374. I Kojang. 51. ' Kok, 32, 465.
Koken, 288. 480.
Koker, 16.
Kolenbrander. 139.
• -branderij. 124, 154.
• -mijn. 407.
• -magazyn. 797. Kolf. 751.
Kolonel, 56. 66. 81. 111. 191.282. 445. 462. 463, 475. 530. 734. 739. 885. 890. 894. 1003 Kom. 1008. Kombuis. 818.
• -goederen, 849.
Konnuandanl. 150. 391, 407. 423.
430-434, 439. 444.
468, 498-500. 567.
578, 695, 696, 698,
- 985-987,
989, 1047.
(inlandsch),535.608,
622-624, 881, 908.
(mililaire), 281, 287,
288, 469. 478. 589.
- 785, 1078.
der arlillerie, 746,
747, 751, 753,
burgerij, 395, 400. . haven, 734. 739. 830, 1028. mililaire divisie, 449. 746 749. 751. 754. 755. Komma ndeur. 458, 581. Kommies. 127. 128. 142, 143, 455, 524, 530, 593, 731,751, 753, 755. 756. 830. 923. 924. 1013. 1015. (1«). 62, 83. Kompagnie, 12.13.54.56.110,111. 299. 465. 471.575.623.624.626. 728. 1002. 1079. Kongsi. 329, 381. Konslabel, 921.
•majoor. 921. Kook-zaal. 185. Kool, 816. Koopbrief, 250, 251, 558, 563-
5o5 Kooper, 70, 72, 73, 104, 105, 290,
- Koophandel, 158.
Digitized by
1130
ZAAK.REQISTER.
Koopman, 314.
rrang). 81, 86. (vreemde), 842. .scliap.m211,213.682. 806, 808. 848, 929. 1045. Kooppenningen, 104, 835, 967. . -schat, 103, 201.
• -vaardar, 991.
. -vaardij-schip. 17, 624, 973 . -vaart, 965. » -waar, 944. Koper, 458, 571, 751, 779, 780, 793-798, 930, 933, 975. •giuis, 883. -slager, 43. 750. -sniellerij. 797. Kop-suiker, 767. Kopij, 287, 414. 430. . -boek, 262, 402.
• -vendurol. 73. Koran, 687, 689, 690. Koren-molenaar. 608 KorI, 850.
Korpordal, 110. 165. 299,377,470. 504, 579-581 (inlandsch), 349. Kort (Ie) doen, 51. Korting. 72, 467. 826. Kost (mlandschel 116. , Koster, 735, 820. 1005. Kosigeld, 190, 598. 842. 959, 998, 999.
• -penningen, 736. Kous, 63, 335, 385. Kraag, 7.
Kraal, 68. Kraamptje, 770. Krandjang. 798. Krankl)ezoeker, 766. 983. 984.
(inlandscli), 605. Kratun, 64, 65. Kreek, 224, 556, 1074. Kreng, 910, 1054, 1055. Kreupel-boFch, 555. 556, 1074. Krib, 17. 33, 685. Kris, 166, 507. Krissen (werkwoord), 652. Kroeg, 338, 341, 896, 899. Kromhout 117, 135. Kroning, 369.
Kroonprins, 64, 354, 360, 368. Kruisband, 199. . -post, 921.
• -praauw, 608, 738.
• -sen, 679, 921.
Kruissen-maker, 43.
. -ser, 329, 381.
. -vaartuig, 167, 179. 985, 986. Kniil, 17, 374, 510, 511, 753.
. -hout, 754.
. -Iiuis, 290. 476, 625.
• -maker, 752.
. -molen, 407, 626. 752-754, 864.
• -proef. 753.
• -rekening, 222. . -sloof, 752.
. -ufel-plank, 142. Krijgsgevangene, 472. . las, 61, 319, 351, 908.
• -man, 247.
. -raad, 433. 648, 619. fhooge). 431. Kuil, 907. 908. Kuipen (kruit in valenl 753. Kuiper, 43, 698, 752, 922. Kuipers-winkel, 607, 745.
en blokmakers-winkel, 1013. Kunde. 446. Kurkuma, 569, 975. Kussen, 517, 688.
• -sloop, 522, 572. Kust, 921. Kwaadaardigheid. 258, 1075.
• -willige, 1059. Kwartier, 538.
-generaal, 56. Kwelling, 62. Kwestie, 640, 1066. Kwetsen, 287.-meester, 321, 922. 983.
• -sing, 1073. Kwispedoor-drager, 172, 173, 297—
29Ó, 483, 494. KwiUntie, 27. 35, 77, 128, 142,
311, 523, 542. 638, 646. 720.
759, 886, 887, 889, 1059. Kwijning, 539 Kwijtschelden, 337, 389. . -ding, 168.
Laars, 324. 582, 583, 588. Laboratorium, 2, 27—31, 347,5^,
531, 625, 747, 754, 755. Ladder, 820. Laden, 167, 497, 760, 893.
« -hout, 142, 543. Lading, 214, 218, 224, 225, 284,
452, 591, 753, 903, 932, 939,
944, 946, 950, 954, 1069,
Digitized by
ZAAK-ReOISTER.
1131
Lading (Japanschc), • . breken. 226.
Lak, 27a 472, 473. 516. 594. 783,
Laken, 7. 35, 145, 151, 517. 521, 582, 949, 1008. 1015. (bedde-). 14. Lamp, 471. 860. Lampher, 397. Lampil-ciraffer. 172, 173.297-299.
- Lamp-oiy. 471. 560. 750, 752. 860. Land. 737, 1063, 1064.
(particulier), 89, 1077..bouw, 139, 153. 158, 161.
539, 540. 1056. . -drosl. 319, 320. 406, 419,
466, 658, 643, 841, 850. . -ei^jenaar. 519. 538-540,597, 817, 913. 1006, 1019, 1077. Landerijen. 103. 315,359,535,540. 555,557,561 -563,575, 622, 701, 760, 833, 835. 858,879,912,967,1059. 1075, 1077.
(parliculiere). 567, 1019. Land-gerechl. 174-178. 286, 288, 302. 523, 567. 649-652, 818. . -goed, 554, 557. 660, 895. . -heer, 658. . -huis, 1059.
-maat. 485. 709. » -man, 49.
. -meier. 84. 86. 157. 249. 319. 320, 359. 675, 676, 1062-1067. (jfezworenV 567, 568. • -meters-kennis. 676. 1063.
-kantoor, 567. . -pas. 230. . -post, 891.
. -raad, 121. 164,174—177.365, 477.490,491.493,500 503,511,649-652.654. 655,690,818,982.1081. . (groole). 351, 523. Lands-architeci. 606. Landschap, 653.
-taal, 92.
. -we^. 297, 824, 874. Langstlevende. 238, 240, 243. Last- en ankerage-geld, 606.
. -geld, 225, 543, 699, 777. Latrine, 150. Lebeh, 687, 688, 690.
I Leder-bereiderij. 907.
• -werker, /50. Lediggang, 106, 489.
. liggen. 918. 919.
vallen van pakhuizen. 458.
Ledikant. 1029. Leeglooper, 161, 507. I Leen, 622.
. (ter), 30, 924, 925.
geven (geld), 909. . -brief, 980. : Leenen, 50, 96, 113, 244. Leening, 316.
(geforceerde), 305. Leeningslijst. 1013. Leerling, '687, 688, 690.
-lool.s, 45. Leermeester, 231, 233. 687-690.
• -Üjd, 689.
Legaal, 4, 61. 241, 248. 258. 265.
- Legaliseren (bijlagen, enz.), 133. LegaUris, 266. 271. Lege diflamari (ex). 845. , Leger, 575, 677. I • -order, 75. Leges. 189, 590. 594. 604, 1006. Legger, 209, 764, 975. Legilimalic. 145. 146. Leitér. 17, 33. 95, 99, 110, 152,
- 558, 565, 771. 879, 880,
- 945, 950. 955, 1071. Levend, 893.
Levensmiddel. 34, 35, 62. 169, 232,
499, 522. 707, 708. 719,
723, 817.
I • -wijze, 10, 11.
' Leverancier, 34, 39, 213, 219, 290,
321, 323, 324, 407, 408, 427,
428, 522, 577, 578, 586-589,
968, 969, 1015.
Leverantie. 33, 44, 52, 125, 127,
- 133, 161, 163, 167,
168, 178. 179, 182-
184, 209,212,283,330,
339,342,349.400,438,
476, 496,497.499,523,
526, 531,578,619,631,
635, 646. 658. 702-
704, 707,708,713,727,
729, 767,768.825,826,
858,901,905,926,1019,
(geforceerde), 965. (verplichte), 977.
Digitized by
f138
ZAAK^EQI8T£R
Leveren, 103. 497, 496, 519, 913.
925, 928. 1002, 1008, 1019. Levering, 40. 707. Lezen, 687, 689. 690, 721. Liasseren, 78, 141. 430, 439. 537. Licenten, 843.
-lie, 108. Licentmeester, 82, 192, 195, 391.
394, 406, 421, 552, 721, 739,
740, 830, 894, 1028, 1046, 1047. Lichaamsgesteldheid, 10.
• -oefening, 11. Lichl, 99, 700.
• (brandend), 1073. Lid (adviserend). 500.
• Jgeassumcerd), 81.
• fnermanenl). 174.
Hooge Ref'eering, 99,411,412.
• huwelijksche en kleinegerechls- zaken, 84.
» rekenkamer, 418. Liefdegift, 270. 318
. -heLber. 425, 427. Ligdag, 613. Ligging, 16, 685. Ligplaats, 17, 33, 36-38. Limiet, 101, 249. 263. 538, 554. 559,678, 1064-1066.
• -scheiding. 359, Limoensap, 522, 572, 781. Linnen, 14. 36, 517, 854.
(vuil), 1008. Lint, 517. Liquidatie, 52, 256, 463, 706.
. -deren, 314, 837, 980.
. -diteit, 595. Litis pendent. 839. Loemboeng, 935, 1021. Loorah. 127. 133. 162. 173. 295.
- 487, 495. 634, 635. 655. Logeer- vertrek, 545. Logement, 42.
Logeren, 95. 96. 1032, 1072. Logis. 169, 499. 625. Lombard, 809, Lonur, 392. 1048. Lood. 459, 510, 511.
. -gieler, 607.
. -je, 52, 124,140.153,427,467,
546, 547, 661, 1035. Loods, 798.
Lo3n, 52, 467. 548, 884. Looning-dag, 598. Loop (ziekte), 19. Looper, 992.
Loots. 45, 632, 687, 744. Losbranden, 701. ' -briefje, 224. 226.
• -satans, 528, 531.
. -sen, 167, 497, 893. • (panden), 807.
• -vaartuig, 291. 985, 986 Lotery, 70
Lozing, 1074.
Lncht, 716.
(zuivere), 3, 16.
Luchten, 36. 686, 809, 1016.
Luiden (klok), 820.
Luiheid, 1075
Luitenant. 42, 44, 54, 84, 86, 110, 111, 191, 435, 463, 465, 673, 743, 770. 774. 776. 787. 788, 921. ' . (Chineesche).4l,195,268,
- 312, 2ÉB8, 678, 883, 909, 929, 1080. I . (1«). 523.
I . (inlandsche), 349.
-Gouverneur-Generaal, 77, 78, 81, 99, 345-347, 468, 469. 524, 531, 606. 647, 706, 730, 785, 879. -kolonel. 43, 47, 54. 56, 82, 110, 161. 191, 293, 435, 446. 534, 721. 867. I 872,885.894.920.921.
985, 1003. der artillerie, 232.
• genie. 1005.
• marine, 45.
ter zee, 421, 422, 920, 1003. Lijder, 4, 9, 10. 12. 16,24.33,36, 37. 147, 1008 I Lijfeigen, 262. 264, 265, 267, 268. I 334. 347, 371. 395. 562.
! 700,701,735.1000,1072,
- (Gou vernements). 744, 745,
(Landsl 1049. . -schap. 364, 365. Lyfheer, 267, 270, 334. 371. . -straf. 262, 561. . -vrouw, 267. 270. 334. 1 . -wacht, 65, 377. Lijk, 3, 11, 263, 268, 269, 272. 274, 275, 365, 394--397, 399. 511, 670, 671, 836, 907, 909, 910, 1055.
Digitized by
ZAAK-REQISTER.
1135
Lijk-baar, 398.
-opening, 668. . -statie, 397.
Lijn, 853, . -waad. 154. 213, 334, 335. 365, 385, 391, 392, 421, 529, 570, 622. 806, 809, 937, 942, 944, 949, 965, 968, 975, 987, 1015, 1045-1047.
Lijst, 96, 349, 491, 969. . (nomina! ive), 797, 892.
Lijwatier, 529.
Maagschap, 248. Maan (donkere), 99. Maand, 1009. . -beurt, 255
• -gage, 921.
. -geld, 100. 230, 466, 467,
612, 683, 928, 1013, . -lijst, 10. . -lupporl, 22, 24. 25, Maat. 51, 290, 427, • (bij de kleine), 203, 340. . -slok. 800. Macht (inililaire), 281, 694.
. (rechterlijke), 460. 461. Madat-kit, 192, 834, 966, 1010. Madera-wUn, 1005. Magang, 712.
Magazijn. 8, 9, 33, 37, 42, 168, 205 -207, 210, 213, 322. 323, 577, 578, 586, 587, 589, 727
(arliUerie-), 745, 751. van geneesmiddelen, 5,8, 14. 19, 25-31,526,552,
OjtiQ
(Lands),33.283,290.291, 296, 297, 311, 324, 476, 497, 506, 513, 521, 522, 634, 646. 674. 789, 790, 795, 802, 822, 924, 925, 1008.
-boek, 455. -meester, 26—30, 868,943.
Magistratuur, 258, 553.
&lahomc(laan. 262, 268, 294, 600, 998, 1057.
Maintenue, 843,
Majoor. 82, 110,161,191,293,391, 907, 1047.
• (inlandsch), 349. Mallejan, 1056.
Malversatie, 120, 123, 129, 137, 141,
148, 153,259,290,413,542,626, 889, 955. Man, 237, 238, 242, 247, 266, 300.
500, 502. MantI, 110, 750, Mandament. 92, 678. 844, 845. Mandoer, 43. 44. 51. 52, 219. 373. 420, 541, 548, 552, 619, 647, 676, 692, 721, 737, 793, 794, 817, 819. (Euiopeesch), 961, 962. • der kaffers, 549. Manëance van zaken, 801. Man(^koeboemi, 353, 357. Mamer van procedeeren, 652, 837. Mannen (goede), 841. Mantel, 658.
-geld, 590.
Manlri, 48, 49, 63, 160, 161, 171, 295, 299, 483, 486, 487. 491, 495, 633, 634, 655, 770. •anom, 76.
Manufaclurcn, 935.
Marcheren. 498, 589, 590.
Marginalist, 85, 593, 604.
)largine (in), 250, 945, 955.
Marine, 206, 346. 371, 421, 469, 474, 531, 532, 680, 697, 707, 710, 748, 782, 790, 822. 855, 884, 890, 920— 922, 946, 972, 983. 1013, 1050, 1070, 1080. -benoodigdheden, 853. -magazijn, 888, 890, 891, 894. . -school, 231, 232, 1005.
.Marinier, 472.
.Markt, 49, 708.
(Europeesche), 963. . -dag, 721.
. -prijs. 60, 499, 522. 590, 934, 964. Marsch, 150.
(op). 110, 111, 115, 1013. Mas. 484.
• -patih, 825. Massa, 855, 875. Masthout, 136.
• -stander, 126.
Mat, 15, 17. 151, 854. 975. Mata-maU, 226, 332, 383, 549, 1000,
- Materialen-lijst. 447. Materie pos.sessoir, 843.
Digitized by VjOOQ IC
1154
ZAAK-REQISTER.
Malje. 35, 686, 688. 1008. Matras, 14, 35, 151. 685, 1008. Matroos, 321, 472, 692, 767. 922. Matrozen-kist, 33. Mededinger, 195, 726.
- -stander, 102, 394, 554, 838,
Medicament, 3, 9, 10, 345, 1001 , 1002. • -cinae-doctor, 325. . -cyn, 8, 9, 14, 19, 21, 24, 29,
- 345, 943, 946.
• -kopje, 33.. -kist, 9, 23.
Meerderjarig. 243. Meestbiedende. 193, 241, 288, 328,-lijst, 8.
337, 380. 389, 1012. Mcestcr-knecht. 42—44, 606, 607,
698, 752, 991. Meetbrief, 1063, 1064.
- -ketting, 441, 442. Meineedig, 637, 681.
-beid, 120. Meisje, 688-690. Memorie, 423, 430, 530.
van inkomsten en uitgaven, 453. • ménage, 998. Ménage, 424, 428, 604, 607, 738, 1056.
(militaire), 150. -geld, 14, 150, 232. 375, 973.
•meester, 14, 150. 1007. Menscbelijkheid, 1070. Mensclien-dief, 364. Merk, 94, 126, 135, 142, 152.332, 384, 543, 566, 682, 699. 761, 800, 889. Merken, 199, 510. 755, 760, 949,
- Merknaal, 359. Merne, 300. Mest, 1054.
Mesuse, 123. 153. 561. Melen, 800. 1063, 10()4. Meting, 676. Metselaar, 698, Meubel, 170, 239, 513. 786, 849.
1029, 1033. Meubilair, 322.
Middel van bestaan, 458. 612. 673, 812, 837, 856, 1079: • contrainte, 969. Middenpunt, 486.
Middernacbl, 857. 858. Militair, 9, 14, 17, 18. 38, 61. 62, 66, 75, 110, 115. 149. 150. 168,190.288,374.375,377. 468, 470, 498, 685, 686,696, 706, 707. 861, 1002. 1013. 1058. . (Eupopeesch), 575, 973. • (inlandsch), 75, 76, 115,116. 349, 352, 353, 369. rinvalied). 54. (overleden), 11. (verminkt inlandsch), 777. Min-bctaling, 163. Minderheid, 211. 212.934. 942,954.
• -jarig, 243, 253, 261. Minée (misdadige). 8^. Minister, 63, 82, 87. 821,822,840. 870, 920.
van koloniën, 593, 1052, 1053.
• koophandel en kolo- niën, 730, 731, 846.
• marine en koloniën, 1009.
• oorlog, 463. Ministerie, 327.
Minne (in der), 260, 502. 1007. Minuut, 676, 764.
. -be.sluiU 923. Min-wicht. 830, 930, 932. Misbruik, 40, 67, 75, 76, 95, 106, 114, 140. 148, 153, 158, 166, 178, 179, 228, 396, 401. 490. 503, 507. 511, 595, 626, 633, 635, 7m, 707, 708, 710. 720, 760, 868, 946, 957, 978. . -daad, 120, 123. 127, 153, 175. 286, 301-303, 477, 501, 630, 651. . -dadiger, 89, 177,561,635,651,
652, 1073. . -drijf, 102. . -gewas, 912, 913. . -handelen, 51, 53, 113, 127, 160,
282, 716. » -noegdheid, 511. . -verstand, 561, 774. 1075. Miti^lie, 419.
Mobiel maken (corps d*armée). 23. Model. 321-324, 577, 587. 588.
- Modin, 655, 687, 688, 690. Moeder, 239-242, 244-247, 264,
mdlUf OUV '"OOI.
Digitized by
ZAAK-REG4STER
1158
Moedwil, 301. Moeloed, 492, 768. Moeras, S55, 1074. Mogendheid (Ëuropeesche), 694.
(vreemde), 731. Molenmaker, 753.
-kers-leerling, 752. Molesleren (Bantammers), 363. Molla, 975. Monding, 914.
Mondkost, 127. 290, 495, 497,866, 1032.
-spijs, 141, 718. Monopolie, 303, 331, 382, 724. Monster, 199. Monsteren, 589, 680, 959.
. -ring, 760. 796. Monlering. 37, 80. 166, 323, 324, 576. 587.590,606,701, 706.
-gelden, 576, 579, 581. -kamer, 578. -stuk, 321. 324, 450, 577, 578, 582, 585—589 743, 1016. MoonI, 352-354. 359, 364, 560. Mop, 444.
Moraliteit, 461. 627. Morgen-rapport, 21. 24.
• -stond, 150. Morsery, 1055. Morsliandel. 224, 694. Mortier, 746, 753. Mortiflcatie, 553.
. -ceren, 86, 520, 695. Mosterdzaad. 155. Mouson, 973, 979, 1024. (drooge). 770. (kwatte), 98, 686, 958. Mouvement, 585, 1013.
(militair), 529, 530, 747, 751, 754. Muicte, 684.
. -ren. 412, 927, 928. Munt, 150, 305. 843. . (werkplaats), 793—796. . (koperen). 570, 700, 875. (zilveren). 521. Munter (Chineoscliei. 611. Muiiterij, 795, 797. Muntknecht, 793. 795, 797. • -materiaal, 780. . -meester. 84. 779, 780, 792, 794-798, 976. (adjunct), 86.
MunUpede, 902, 922. Muskaatnoot, 154—156. Muts, 33. Maur, 772.
. -werk, 626. Muzikant, 174, 299, 579, 687-689, Mijnen (werkwoord), 70. 71, 74,
104, 327, 328, 379, 380, 544,
766, 1004.
Naaigaren, 517. . -loon, 572.
• -ster-loon, 522.
Naam, 10, 12, 269, 293, 565, 690, 755,938,945,950,955,969. en faam, 687.
-boek, 609.
. -lijst 886. Naams- verantlering, 777. Nabestaande, 357, 396, 484, 600,
601, 651, 654. Nacht, 45, 150.
. -verblijf. 1021.
. -wacht, 497, 506, 634, 775. Nadeel, 30, 211, 1063. Nadenken door Javanen, 159. Nagel-lK)om, 725. Nagelen. 155, 156, 196, 197, 344,
- 618, 757, 787, 831, 930,
931, 975. Nalaten, 886, 892.
. -schap, 254, 255. 261, 263, 264, 266, 270, 274-277, 357, 364, 406, 462—464, 599, 601, 693, 758.
Nalatige, 1059.
Nalatigheid, 24. 72, 103, 258, 259, 262, 291. 325. 737, 775, 819,
932, 1016. 1024, 1073. Nameting, 561.
Narekeneu (kas-ordonnantiën), 454.
Natheid, 644.
Natie (Chioeesche), 883.
• (Europeesche), 551. 725.
. (inlandsche), 263, 562. 640-- 642.
. (overwalsche), 285. 477, 673.
. (vreemde), 3, 9, 175, 843,
1071 Natura (in), 75, 333, 384,485,488,
495, 499, 656, 925. 926, 963, 998,
999, 1030. Navigeren door Macaosclie schepen,
- Neef, 363.
Digitized by
1156
ZAAK-REQISTER.
Nedigentie, 450, 1016. Negory, 49-61, 53, 141, 160, 163, 167/168, 179, 181. 182, 487,'^600, 712. 713, 717, 718 ■
(Kalanger), 348. . -volk. 124, 139. 153. Negolianl, 196.
• -atie. 59. 305. Negotie. 242,
. -l)oek, 155, 317. 402,
. -boekhouder. 83. 84, 155, 188, 206, 216-218. 221— 223, 228, 229, 378, 790.
. -goederen, 331, 382. 508. 510. -grootboek. 155.
. -Eantoor. 209,214,223.609,
. -overdrager. 85, 86, 229.
. -pakhuis, 144.208,217,452.
454 455 Negoli'ëreD,'382, 479. 1077. Negotie-werk. 223. Nering, 876. Neutraal, 683. 684. Npbehi, 161. 176. 180. 293, Nieuwjaar. 839. Nieuwslijding. 991, 992. Nipa-bosch. 300, 485. Niveau, 441. Nivelleren 441, 445. Non-comparant. 260. Non-executie, 698. Nood. 682.
Nota. 945. 950. 952, 955. NoUris, 84. 333. 600. 643. 757. Noten. 422, 618, 831.
-boom. 725.
. -kalker, 982. 984, 988. 989.
. -muskaal. 196, 197, 344, 757,
787, 931, 935. Noleren (hypotheken), 564 Notulen, 404, 512, 544, 593, 845.
(korte), 829. Notulist (korte), 85. Nul en geener waarde, 114, 266. Nulliteit, 50, 52, 926 Nummer, 95. 99, 558, 887. Nummeren, 17. 33, 199, 546. 760.
761, 765. 770. 773 775, 935.
943, 993. Nijd. 1055. Nijverheid, 106, 539.
Obedientie, 846.
ObligaUe, 251. 256, 257, 262. 266.
- 596, 759, 786, 802. 919. Octrooi, 258. Oebi, 816, 817,:i019 Oeconomie, 610, 780. 1029. Oefenen fzicb) in de praclijk der
genie, 442. Oester, 392, 1048. Oever. 855. 916. Officiant, 57, 809-813.
(Chineesch). 612. Officie Qscaal. 394, 830. 1049. Officier, 12. '54, 56, 80, 110. 111. 115. 116. 165, 166, 191, 321, 371, 375, 462-405. 472, 504, 505, 521. 585. 598. 637. 679-681. 685. 701. 706, 707. 710, 728, 784. 853. 1005. 1028.
59, 763. 770. I. 1079.' 1080. (commanderend), 7, 11 — 15, 17. 23, 25, 1015. (gepensioneerd). 589. . (inlandsch) 743. (militair), 452.
• (2«). 890.
der genie, 423. 430, 431.
433-435. 439. 440. 442.
- 446, 448.
van gezondheid, 5—16, 18-
- 34, 39, 377.
972, 1001, 1002. 1081.
van gezondheid (10, 4, 12,
13, 16.
• van justitie, 68, 101. 112. 195. 334. 394. 406, 413, 666, 701, 737, 840-842, 953. 1012, 1054. 1058. 1075.
Officieren, 108, 114. 254. Officiers-wacht, 44, 860.
• -woning, 698. Odicio (exl 994.
. (inl 123, 153,289,293.824. 874, 1071. Olij, 8. 19, 34, 44, 45, 374. 377, 392, 471, 524, 746. 751. 752, 886, 931. 933, 1048. 1078
-molen, 835, 967. OlijHak, 63. Omhakken (hoornen langs rivieren),
- Omissie^ 845, 944. Omploegen (het Konings-pldn), 873.
Digitized by VjOOQ IC
iAAK-RÈQISTÉR.
Ii37
Omslag, 107, 401, 411, 695, 726, 727, 738, 961, 978, 1031.
(roereode), 849.
Omvellen (booroen bij hospitaleD), 3. Onachtzaamheid, 26, 30. Onattenlie, 976. Onbekwaam. 13. Onchristen, 233, 234, 261-263, 267,
270, 275, 575, 600. 998. Onder-adjudant, 579, 580. -chirurfrijn, 559. •daan, ^3, 684. -demang, 494. -djaksa, 494, 502, 691. -drukking, 162, 489, 632. -equipage-meester, 885, 890, 894, 1000, 1001. -geschikte, 332. -havenmeester, 1000, 1001, 1003.
-houd, 126, 245, 246, 257, 266, 267, 318, 363, 423,424,476, 492, 495, 497, 499, 504,513, 609, 657, 677, 771,812,820, 968, 997-1000, 1014, 1031, 1077.
-houden, 364, 372, 518, 871. -houds-beslek, 424, 438.
-conlract, 425.
-koopman, 62, 80, 81, 86. -laag, 542. -maat, 104. -majoor, 728. -monlering, 582. -officier, 14. 44, 45,110,111, 150, 165, 321, 472,504,576, 579, 581, 582, 589, 707, 783. 1005.
-ofllcicrs-wachl, 860. -opziener, 687.
der koflii, 500. -pakh 11 ismeester, 766. -postkommies, 1026. » -meester, 1026. -prefecl, 83, 87,169,219 229, 230, 531, 696, 708,724,802. 982, 984, 986-989. . -prefectuur, 221, 474, 789—
791, 826, 979. .» -priester, 162. . -re^^ent, 486, 492. . -schout, 538, 603, 817, 914,
915, 928.
-stand, 466. • -teekenen, 90, 564.
rUEA AT-BOER 'DEEL XV.
OndeMimmennan, 378.
-tolk, 696.
-trouw, 859
-trouwen, 1061.
-werping, 843.
-wicht, 932, 933.
-wijkmeester, 772, 774, 776.
-wijs, 178. 295,511,669,670,
68d, 690. . -wijzer, 232, 295 Ondeugdelijkheid, 844. Oneenigheid (huiselijke), 502. Ongangbaar, 375. Ongedierte, 283. Ongelden, 104, 214, 277, 1080.
(politieke). 608. Ongeluk. 99, 809, 857, 1073.
• -mak. 1074.
• -regcldheid, 284. 515, 691. . -rier, 880.
• -trouwd blijven, 301. . -zondheid, 294. 1070.
Onkosten-lijst, 429.
Onkost-rekening, 454.
Onkruid, 137.
Onlusten, 113, 486. 510, 511, 693.
Onmondiff, 264, 266.
Onraad, /75.
Onschuld, 91.
Onschuldig, 503.
Ontbolsteren (kotfij), 826.
Ontbijt, 1032.
Ontdekken (het hoofd). 110.
Ontginnen (Gedong-badak, enz.), 103.
Ontheffing, 348.
Ontmoeten, 99, 377.
Ontslaan, 6, 503.
Ontslag, 69. 1063.
Ontsluit-geld, 1000.
Ontvanger, 85, 226.
. .peneraal,82, 192, 193,286, 391, 406, 606, 657, 735, 803, 809, 849, 852, 876, 917,926,928,1009,1010, 1047.
der domeinen, 329, 334, 381.
Ontvangst (generale), 84.
Ontvreemding, 9.
Ontzach, 165. 505, 694.
Ontzegeling, 77.
Onveiligheid, 1023.
Onvergenoegdheid, 488
Onvermogen, 68, 114, 623, 701, 859. . -gend, 59, 395, 396.
Digitized by
Go^le
11^8
ZAAK.R&QISt£^.
OoverschUligheid, 291, 565, 1017. Onwaarheid, 627. Onwil, 926, 1074, 1075.
-lig. 240-242, 1059. Oorgeld, 94, 97, 406,519,560,636,
637, 640, 641, 962, 1014, 1057,
1059-1061. Oorlog, 105, 965, 973.
• -schip, 9. 552, 991. Oorlogs-gelden, 608. Oosterling, 850, 852, Opbod, S7.
Opbraak. 725 -727.
Opbrengen, 680. 681.
Opdagen van Ghineesche erfgenamen.
Opdracht» 104, 565, 676.
Opeenhooping, 674.
Opeischen (geld van collegièn te
BaUviaJ, 313. Openen, 332, 383, 682. Opening doen, 120, 133. Openstelling, 39, 40, 1002. Operatie, 11. Opgeld, 73.
Ophangen (pacht), 328, 380. Ophetting, 474. Ophoogen (zout-maat), 926. Ophouden, 70, 420.
(de brievenpost), 1027.
Opinie (publieke), 726. Opium, 189, 191, 198, 343, 372, 628, 729, 965, 1009.
• ^it, 906, 925. 927. Opkooping, 1055. Opmaken (rekesten), 827. Opmeten, 764, 1005.
Opneem, 95, 116, 179, 249, 402, 411, 473, 674. 710, 711, 713, 764, 886- 888, 915, 939, 996. 1031. (generale), 206, 790, 823, 946. Opnemen, 441, 445, 448. Oppaitsen, 634, 658, 662.
. -ser, 19, 32, 100, 160, 176, 186, 198. 284, 285. 300. 485, 486. 505-507, 520, 558,572. 574, 606. 608, 631, 655, 666, 676, 691, 793, 862, 911.
• -sing, 3. 818. Opperbestuur, 1051.
• -brandspuit-meester, 102.
• -ehirurgijii, 3.
• -demang, 493.
' Opper-<yaksa, 493, 502, 091. -hoofd, 64, 83.
generaal iractements
kantoor, 82, 456, 546,
583, 667.
Japanschen handel, 82. -koopman, 81, 86.
v/h kasteel, 4. 86. -landraad, 500. -luitenant, 920, 922. -pnester, 162, 174. 178, 502, 511.
-stuurman, 921. -timmerman, 378, 885, 922. -toezicht, 273, 282, 285, 290. 51Z 513, 516. 745. -tolk, 696,
-wachtmeester, 578 — ^581. -wijkmeesler, 763, 770—772, 774, 776.
• zeilmaker, 922. Oproer, 469.
Opschuring. 210. 211. 216. Opslaan in een pakhuis, 935. Opslag. 7, 71, 195, 378. 895, 1012
• van het oog. 216. OpsUl, 103, 556. 697, 926, 1075. Opsund, 488. 501, 502. OpsUpelen, 889, 914.
Opus (ad) jus habentium, 252. Opvarende (inlandsch), 227. Opvat-loon. 197, 745, 784.
. -ten, 152, 477. 701.
• -ter 364 Opveilen,' 72, 105. 192, 193. 241.
326, 327, 378, 420, 554. 560,
Opvoeding. 231, 248, 255,257,511,
601, Opvolger, 484, 959, 960. Opwatering, 562. Opzet (kwaad), 52.
-ten (een vaartuig), 887. Opzeggen (abonnement op eourant),
QQO
Opzichter. 42—44, 52, 140-142. 177, 602,603,654,687. 689, 716,717,800,982, 984.
(inlandsch), 542.
specerij-perken, 83.
Opziener. 89, 90, 118, 123. 126. 153,
169, 191, 304, 363, 516, 523, 531,
629-631, 634, 699, 705, 793, 794,
797, 816, 855, 889, 1020. 1068.
Digitized by
ÈAAK-RÊdlSTER.
113§
Optiener der hootbosschen, 499. houlstapelplaats, 135. koflij-cultuur, 499. 567. der wegen, 505, 512, der werken, 606. Orde, 291, 388» 623, 630,631,634, 691, 700. . (goede), 477, 481, 497. Order (pennaneDte), 733. Ordonnans, 606, 706. Ordonnanlie, 46, 126, 141, 155, 196, 205, 209, 211, 223, 226, 279, 285, 311, 321-323, 345,407- 410, 429, 452, 454- 457. 468, 514. 515, 546, 547, 585-587, 646, 748, 785, 789, 810, 832. 840, 889- 892, 894, 936, 937, 941, 943, 944, 952, 953, 957, 1002, 1003, 1014,1015,1050,1078. 1079.
-boek, 321-324, 586. burgerwacht, 1073. Ordonnaleur-generaal, 325. Organisatie, 44, 157, 159,445,469, 523,528,604,632,821, 836, 877, 924, 1052. bestuur Java's Noord- Oostkust, 652, 702, 704, 708. 768. Organist, 820, 983. Orgel, 820.
Ornamentdrager, 492—495. Oud-ambtenaar, 316. Ouderdom, 10, 58, 68, 387, 388, 474, 531, 536, 690, 804, 828.
- -ling, 84. Ouders, 9. 231,243,245-247,257, 599, 600, 690. (behoeftige), 688, 689. Oud-Sul(an, 47, 48. Oven, 798. Over-bevinding, 460. -compleet, 3. -drager, 86. -gang, 1062. -gave, 980 -last, 100, 679, 771. -leden, 10, 489, 578. -loop, 682. -looper, 364.
Oyerlyden, 36, 37, 69, 166, 193, 240, 259, 262, 281, 328, 347, 364, 380, 396, 433, 444, 463. 464, 468. 484, 505, 623, 624, 630, 681, 811. 813, 886, 892, 946, 959, 960, 993, 1011, 1063,
• -maat, 103.
• -macht, 723.
• -maken, 246, 271.
• -nachten, 37, 507, 866.
• -neem, 329, 381, 423. 887.
• -nemen, 4, 185, 329, 682, 962.
• -plaatsing, 345.
-schepen, 333, 384. . -schol, 252.
• -schryving, 97, 564,934, 1062.
• -toom, 519, 560.
• -treder, 560.
• -treding, 96, 709.
- -tuiging, 650, 652,
. -vaart, 179, 338, 390, 519, 559, 560, 834, 852, 897, 966.
. -wal, 39, 194, 225-227. 333. 335-337, 384-386, 768. 903- 905, 1011, 1012, 1076.
- -waller, üOl. 850.
. -wicht, 163, 184, 217, 218, 230, 296. 458, 459, 613, 627, 830, 930, 977.
» -winning, 370.
Paal, 134. 462, 770, 819. Paard. 94. 96-100, 105, 110, 111, 116, 127. 160, 166, 168, 169, 172, 186. 280, 283, 285, 289, 298, 300, 398, 4W, 451, 466, 471, 480, 484, 489, 492, 498, 499, 504-506, 512. 513, 519, 560, 574, 576, 589, 609, 631, 634, 636-641, 658- 660, 662. 665, 707-709, 743. 744. 824, 8^, 866, 874, 885, 897, 906, 962. 1020-1024, 1029-1031. 1033, 1037, 1057—1061. . (te), 64, 65, 376. Paarden-huur, 867.
• -stal. 545, 1022. Paarl-rif. 343.
Pacht, 97. 167, 180. 182, 192— 195, 239, 241, 327—331. 335, 336. 362, 378-382, 386, 387, 393, 412, 420, 421, 509, 525, 538-540, 555, 608, 612, 615,
Digitized by
1140
2AAK-RÊQlStErt.
616, 621-623, C27, 629, 636, 767, 768. 843, 896, 903. 904, 906, 917. 925—928, 1004, 1009- 1011, 1045-1049, 1057. Pacht (maandelijksche), 392.
- -betaling, /67. . -condiüe, 41, 303, 326, 510,
927, 1047. 1079. Pachter, 51 ; 52, 102, 177, 182, 193- 195, 214. 224-226, 230, 283, 328-337, 340. 372. 373, 378- 388, 393. 401, 407, 420. 421. 570, 602, 610, 612, 617, 628. 699, 838, 821, 852, 861, 874, 901, 903, 905, 913 -917, 925 - 928, 1004, 1005, 1010-10J2. 1046, 1047, 1049,1058-1061.
-tery, 381. Pachlpenninpen, 193, 226, 319, 328, 329, 380. 381. 393,616,628, 735, 1004, 1010, 1049.
schat, 192, 226, 283, 476, 570,851, 1005, 1047, 1061, 1069. • -termijn, 381.
-tijd, 193. 328, 329,380,381,
-vrij, 382. Pad (voet-), 1074. Padi, 51, 103 105, 116, 179,613, 616, 658, 729, 816, 896-902, 904, 911, 1030.
-dalem, 495.
-gendjah, 495, 496.
. -veld, 142, 283, 318. 342, 901, 915. Padoeakan. 854. Pager. 701, 798. Pajoeng, 63, 64, 376.
. -drager, 172, 173, 297 -299, 483, 484, 494, Pak, 332. 383, 682, 949, 954. Paket, 664, 665, 692. 1024, 1025. Pakje, 660, 661, 1035, 1037. Pakhuis, 43. 44, 183, 184, 209, 212, 214-220, 322. 348, 458, 459, 516, 546, 586, 610, 632. 634, 722, 723, 790. 795, 798, 935, 944, 948, 984
('s Lands), 154. 193, 194. 196, 206, 208, 373, 818, 822, 825, 886, 895, 912, 963. lüll, 1050. -bedienden, 497, 961. » -behoeften, 211.
Pakhuis-boek, 199, 216, 402, 455, 460, 946, 942, 1014.
-boekhouder, 85, 209, 228, 229, 779.
. -klerk. 779.
• -knecht, 766.
. -meester, 84, 196, 208— 212, 214 219, 229. 230. 378, 475. 516. 932, 934, 935. 950.
. -opzichter, 779, 792.
• -rekening, 888. Paleis, 544.
Pan, 392, 104S.
Panakawan, 172, 173. 297, 298, 483.
492-495. Pand, 113, 252, 315,596-598, 806, 807, 809. (in) houden» 500. Pandan, 854.
Pandbewaarder, 805, 806, 809. PandeUng, 113, 114, 158.299,634. Pandjes-huis, 895. Paneel, 99. Panembahan, 47. Pangawenan, 172, 173, 297-299,
- Pangeran. 42, 356, 35a 361, 363,
366, 368, 484, 491, 654. Panggiting, 853. 854.
. -hoeloe, 174, 175, 502.
• -kalan, 105, 352.
» -loepoet-prauw, 905. Pannenbakker. 761. Panoerang. 172, 297, 483. Pantjalang, 697.
Papier, 472, 473, 594, 750, 783. (Ghineesch), 692. 761. (gestempeld), 633.
S' ezegefd), 491. . avaansch), 764.
fnolarieel), 285. 476. (secreet), 945. [secretarieel), 285. van crediel, 186. 194, 256, 313-315, 320, 375, 460. 521,533,597.601,602,615. 758.759,784,803.807,809. 861,869.874,876,953,968, 1065, 1066. . -kist, 110. Parade, 433, 439.
Paranakan, 624, 641,673,769,770, 774, 776. • -pheerder, 695, 982, 983, 985.
Digitized by
ZAAK-REGISTER.
1141
Pardon, 844, 845.
Pari (è). 848, 874.
Parliciperen, 242, 26(), 622, 623, 729. 1019, 1049. . -culier, 49, 50, 57, 70, 117, 124, 139, 151. 157, 181, 203, 213, 214. 279. 280, 305, 335, 387, 417, 444, 525, 539. 557. •567, 568, 624, 813. 824, 834, 858. 860, 872, 913, 966. 993- 996. 998, 1062, 1063, 1067.
Parlij. 838, 839, 844
Pas, 18. 38, 77. 78, 224-227, 333, 489, 508, 616. 691, 695, 708, 766, 894, 903, 1001, 1025, 1054. . (Turksche), 806.
Pasanggrahan, 664, 1022, 1032, 1036, 1037.
Pasar, 176, 179-181, 319, 325. 352. 362, 393. 616, 693, 721, 728. 745, 834, 835, 895, 1048, 1077.
Paseban, 166, 497, 506, 634.
Paspoort, 680
Passage, 835, 852, 967.
. -gier, 224, 225,658.660-662, 1028, 1035, 1036
Passaul, 555.
Passement, 521.
Passeren, 250, 508. 643. 758, 857, 858, 879, 897, 946
Pastoors-wooning, 590.
Patent, 94.
Patiënt, 12
Palih, 629. 633.
Payo, 1004.
Pedak, 834, 966.
Pedali. UI, 139, 816, 826, 857, 863, 871. -weg. 677.
Pen, 472, 473, 616, 594.
Penceel, 155.
Penggawa, 361, 368.
Penneschacht, 750, 783.
Penning (20«), 267, 270, 271.
(40«). 236. 248, 249, 266, 275.
Pennist, 86, 144. 230, 371, 849.
Penompo, 332, 383.
Pensioen, 58, 185, 349, 355, 537, 589, 697. 706, 710, 768.
Pensionering, 418, 777.
Penurie, 305. 1
Peper, 155, 156, 163, 196, 197, |
213, 218, 311. 337, 343. 344, 363, 387, 458, 499, 614, 618, 727, 757, 931, 933, 963, 975.
Perceel. 136. 137, 851, 852. 856. 916, 967. 994. 995, 1064.
Perceptie. 550.
Percipicercn (hoofdgeld), 1080.
Perk, 979-981.
Perkenier, 979—981, 989.
Perk-gcbouw, 979—981.
• -opzichter, 984, 987. 989. . -slaaf, 979, 980.
Permanent verklaring. 756. Permissie, 510.
• -billet, 124. 153.
• -brieQe, 284,508,701.916, 925.
Persoon (afwezig), 60.
beleedigd), 651. lt«). 292.
gemeenj, 661, 663, 1036. gequalinceerd), 1000. . (gequotiseerdl 962, 963.
(particulier), 38. (suspect), 137, 177, 506, 508, 701. Petinggi, 162, 173, 299, 487. 491,/miserabel), o43.
495, 634. 655. Petitie, 413. Peulvrucht, 816. 817. Pharmacie, 35.
• -copoea Batava, 31. Pho en topho. 391, 1045. Piagem, 2^.
Piek, 166, 507.
. -drager, 172, 173, 297—299, 493—495, 483, 484. 712. Piekenier, 611, 862. Piekstok, 142, 543. Pik, 931, 933. Pikoelan, 116, 783. Pinang, 362, 392, 393, 1048. Pirnatschap, 843 Pisang-boom, 138. Pistool, 166, 505. 510. Pit. 318, 702, 915. Piti, 388, 510, 691.
. -slagerij, 389. Plaat-drukpers, 881.
• -koper. 836. Plaats-majoor. 1079.
» -verwisseling, 946. Plakaat, 730. Planchet, 441, 442.
Digitized by VjOOQ IC
1142
ZAAK-REQISTER.
PUok, 126, 134, 135. 142, 543,
887, 1074. PlaD, 423, 425, 427, 430, 439,441,
442, 448, ^7 PlaDO (de), *90, 186, 560, 561, 1066. Plantage, 3, 632. ' -ten, 179. 632, 816, 861. . -ter, 301. Plantsoen, 117, 120, 127, 128, 137, 152, 716. (jong), 915 PlaUhout, 134. Plein, 687. 819. Pleisterplaats, 657. 659. Pletmolen, 795, 797. Plichtsbetrachting, 627 Plichtverzuim, 120. 177, 450, 932. Ploeg, 124, 139, 153. Pluimgedierte, 906. . -vee, 289, 295, 78, 492,499, 633, 729. Pluksel, 14, 858, 859. Poeasa, 492, 768. Poeder 9
. Wker, 766, 767. 1048. Poel, 1003, 1004 Poesaka, 741. Poetioek, 931. 933. Poliüe, 3, 159. 160, 165. 169, 282, 299, 358, 359, 497, 475, 489, 504, 507, 510-512, 630, 631, 679, 700, 763, 818, 914, 1076.
- (hooge). 732. Pomp-leer. 854. Pond-goederen, 402.
Pondok, 101, 714, 715, 717, 1020.
Populatie, 913.
Portgeld, 1025, 1044.
Portie, 20.
Portier, 31, 32, 39, 465.
Positiven. 1081.
Post, 221.
(militaire), 860.
(radicale), 828.
-bediende, 1025.
-boek, 1024, 1043, 1044.
-brief, 285, 1028.
-cachet, 664. 1025.
-cedui, 1025, 1027. . -dag. 1023.
Posterij, 55. 159, 262. 407. 485, 512, 513, 518. 556. 558, 665, 693. 1020. 1022, 1023, 1028, 1037, 1038.
Post-hoorn, 1023.
-houder, 857.
-huis, 285, 1026
PostiUon. 450, 451. 513. 647. 648. 658. 659. 662. 664, 665, 1021-
1026, 1037.
Post-kantoor. 55. 661, 663, 1020. 1023, 1025. 1028, 1037. » -kantoor-generaal, 450.
-karretje. 1023.
• -koets. 297.
-kommies, 1020, 1024—1026, 1037, 1038.
• -meester, 285, 663. 665, 666,
827, 867, 1021. 1022,
1024—1026, 1037.
-generaal. 1,226,449, 450. ' -paard. 297, 658, 659, 662. 1030. 1035.
• -papier, 516.
• -plaats, 170.
• -regeling, 1.
• -route. 1020. 1021.
• -station. 663, 665, 1022-1024. ' 1030, 1037, 1041.
I Postuleren, 80, 416.
Posl-valies, 647. , . -wagen. 170, 171. 512, 513, 518, 556, 657-663, 1020- 1022, 1028-1036. . -weg, 316, 319.
-wezen, 171, 285, 449, 674,
1027, 1037, 1038.
Pot, 338, 341, 342. 392, 896, 899, 901, 1048.
Potasch, 754.
• -kookenj. 647. Potia. 373, 567, 570,571,602,861,
- Poüood, 155, 594.
• -suiker, 767. Pradjoerit, 164, 167, 299. Praaijen (passerende schepen), 167. Practiseren als med. doctor. 325.
- -zijn. 143. 144, 416, 837. Pracüjk, 12, 837.
(geneeskundige! 666, 668. (heelkundige), 666, 668. (vroedkundige). 670. Praktijken (verkeerde), 848. Praeslalie, 499.
Prauw, 214, 331, 383, 699, 747, . 748,760,820,866,888,958,1073.
Digitized by VjOOQ IC
ZAAK-REGISTER.
1143
Prauw balok. 362, 393, 1018. . kolek, 739. 740. . -loou, 759. 957. » majanff. 41. 339, 551, 739, 760. 897. papan, 864.
Prauwen-veer, 958.
Preadviseren door den bailluw. 553.
Precautie. 76, 126. 514, 643, 919, 942
Predikant. 372, 452. 621. 698,983.
Prefect, 39, 46. 68, 82. 87-93. 106-108, 115, 116. 123, 129, 152, 153. 159, 160-162. 165, 167. 169, 171, 174. 177-179, 181. 183-187, 194. 204-206. 209—212, 214-220. 224. 226. 229. 230. 235, 272-274. 276, 279-282, 284—296. 299. 300, 302. 316. 351. 355. 361—365. 373. 375-379. 381, 385. 396. 400, 401. 406, 449, 451, 469, 475. 477, 481-483, 487-491. 495, 497-503. 505. 506. 509-- 513, 516, 525, 528, 541. 566, 567. 574, 629. 630. 632-635, 639. 641. 643. 647, 650, 653, 655. 656. 678. 679. 686. 690, 691. 705—712. 719. 724, 727. 729, 730. 734. 741, 744. 760— 765. 767-769. 771-775, 782. 785—791. 794. 795. 797. 798.
801, 802. 816-818. 821-823, 825-827. 855. 856, 861, 870, 886-888, 893. 911. 942. 962. 969. 974, 975. 981. 983. 986- 989. 1005. 1011. 1017. 1018. 1020, 1021, 1023, 1024, 1026. 1027, 1029—1032, 1037, 1038, 1049, 1051, 1062. 1069, 1070, 1076. 1078
Prefecls-woning, 497. 634. 962.
Prefectuur. 106. 107, 109. 156, 157. 159-161. 164, 165, 167, 170, 174, 176, 183, 184. 203, 205— 207, 210, 218-221, 281, 290. 292. 295-297. 300, 302, 474, 477, 481, 500, 507. 589, 629- 631, 634. 635, 643. 644. 678. 702. 703, 705. 712, 717, 728. 729. 760. 762, 763. 767; 801.
- 821-828. 871. 879.
- 923, 932, 938, 943, 978. 981
Preferient, 193. 273. 1011.
! Preferentie. 58. 60, 71. 72, 166. ! 236. 331. 382. 842. 844. 992.
Prejuditie. 288. , Premie, 302, 303. 609, 884.
Prenlah. 487, 490. 491. 495, 634, ' 635. 655. Preparaat, 27. 29, 31. . -reren, 730. 733 Prerogatief. 484, 656. 717. 834. I 895, 926. 927. 966.
President adniinistratie houlbosscben, ! 82. 117, 123.
Heemraden. 82, 96, 262,
263,
Hooge Regeering, 959. 960,
• huwelgksche en kleine ge- j rechtszaken. 695.
I • militaire vierschaar, 828. Raad van justitie. 81, 188, 639, 695, 836-842, 982. 983. 985. Rekenkamer. 418. Schepenen. 81. 519. 520. 675. 1060. 1061. 1074.
• Weesmeesteren, 82. 83. 676. 695, 982. 984, 985. 1005. 1006.
Presideren. 365. 650.
Presseren, 923. 993
Pretensie. 52. 72. 114. 273, 595.
- 705, 706, 735. 806,
- Prelexu 51, 107. 111, 196. 262.
285, 331, 477. 715. 926, 1025. Prcveniëren (vendu meester). 71. Prevenlie, 561. Previlegie, 95, 99, 288. 338, 340—
342, 480, 820. 834. 855. 880,
- Priester. 178, 294, 300, 486, 491.
(inlandsch), 975.
Principaal. 870. Prins, 64.
. -dom, 474, 486. 568. Priseren (land). 907. Procederen. 92. 328. 380.560,561. 638. 650. 652, 684. 830. 870, 1059.
• -dido. 250.
• -dure. 176. 185. 236. 640, 685. 813, 844. 845, 1006, 1061.
I Procento's, 69. 70, 607. 623.
Proces. 253. 259. 501, 554. 838, 840.
Digitized by VjOOQ IC
1144
ZAAK-REQISTER.
Proces (zonder vorm van), 112, 113. -kosten, 112. -orde, 91.
• -stuk 844 '
. -verbaal. 26, 90, 92, 212. Proclamalie. 356, 367, 730. i
- -meren tol Sultan van Bantam,
Procureur, 80, 85, 143, 144, 416, i 517. 767, 837.
Producten, 60, 156, 167, 184, 200, 204, 206, 207. 210-214, 218, 219, 222, 230, 283, 290. 293, 295, 296. 304, 311, 331, 337, 339. 342. 359, 365, 387, 413. 476, 479, 489. 496. 516, 533, 539, 614. 615, 617, 622. 632, 635, 646, 674, 694, 723. 760, , 788, 802, 816, 822, 831. 895, ' 901, 929, 937, 940, 943. 944, 952, 953, 963, 964, 966, 977, ' 979. 981, 1019. I
Proef, 668. 798.
Professor honorair, 372.
Profil, 432.
Profiteren, 882, 883.
Profijt, 242
Project. 529.
-ceremonieel, 369.
Prolongatie. 243.
Proponent, 83.
Proportie. 831, 902, 936, 937, 964.
Prorogatie, 843, 844. '
Prosecotie, 841. i
Prothocol, 250, 251, 564, 565. -len-kantoor, 58, 270.
-leren (testamenten), 278.
Provenu, 57, 215, 535, 536, 597, 640, 859, 881.
Provisie van justitie, 842, 845. . -sifin, 621, 740, 891, 932, 937, 944.
Provocatie, 153, 1011.
Provoost, 116. 471. 922.
Prudentie, 862.
Prijs. 303, 522,571,681-683.685, 781, 782, 831, 856,876,914, 936,937,974,095. 1008, 1011, 1012.
(vaste), 577. . -bepaling, 728, 757. . -courant, 278, 427, 1001. -verhooging, 67. -verklaring, 729.
Puie, 692.
Punt van rescriptie, 729.
Pupil, 243, 245, 246,248,250,252.
- 266, 272.
277, 371, 761, 762. Purge, 844. Puls, 752. Pijp. 72. Pijper, 581, 671.
Quahficalic, 3, 5. 408, 467, 611. » -tate qua, 918.
Quota, 312, 558. 615, 1017, 1018.
Quotisalie, 305, 311, 526, 527.555. 767. 963. 964 -penningen, 778. -suat. 615.
Raad (kleine), 288.
• extra-ordinair van Indiê, 87. . van Indië, 81. 87.591,673,
- 928,929.
justitie, 68, 70. 81. 92, 115, 121, 123, 144, 153. 175, 187, 188, 190, 191,229.241. 259-261, 279,282.287.288, 302, 327, 345, 406, 416,418, 462, 475, 477, 501.525,529, 536, 595, 599, 601.605,630, 637, 639, 640, 667,671,672, 678, 680, 692, 705, 706, 728, 767, 800, 836-840.896,997, 1051, 1061. 1076, 1081.
(supemomerair) ,
. geven, 554. 838.
• -kamer. 840 Raamhout, 126, 135. Raden, 484.
• -adipali, 293, 500, 654. » -ajoe, 484.
• -mas, 293. Radix China, 931, 933. Rafineren, 753, 754. Rafraichissement, 1033. Raisonnemcnt, 839. Ramparampa, 392, 1048. Rand, 51, 926.
. -sel, 33, 110. Rang, 7, 14, 48, 49, 56, 87, 100, 110, 161, 162,165,171,176,231, 282, 293, 298, 355, 363, 421, 422, 433-435, 439, 441. 443, 444, 464, 474, 475,478,482,484,487, 491, 500, 504,512,516,523,531, 538, 553, 629, 654, 657, 667, 678,
Digitized by
ZAAK-REQISTER
1145
695, 766, 768, 769, 778, 787, 788, 810, 842, 885,890,893,894,920, 921, 936, 940, 948, 952, 968. Rang (militaire), 55.
• -lijst, 80,- 440, 447.
. -regoUng, 418, 531 , 788, 828, 972 1003 Rantsoen, 75, 147, 148, 219, 222, 322, 324, 369, 377, 470, 532, 586, 588, 589, 609, 736, 887,890,891,1002, 1003, 1051, 1079. -verstrekker, 982, 984, Rapport (generaal), 130, 404. (summier), 22, 25. ^ag, 938, 945. doen, 7, 294, 489, 506. -ganger, 405, 524, 594, 609, 805, 812, 816. Ralion, 14, 67, 151, 672, 969,973. Rato (pro), 333, 384, 638^ 913, 1060. Ratoe, 484. Rau-actie, 843. Rawa, 1004. Realia, 593.
Reaal (ronde), 329, 381, 628, 629. Recapitulatie, 324, 588, 1003.
• --leren (onkosten), 438. Recepis, 126, 135, 806, 808. 809,
- RecepU Jl, 19. Recherche, 679 Recht, 650.
(inkomend), 417, 877.
(uitgaaud), 387, 525, 766,
768, 926, 1076.
(in- eu uitgaand), 214, 337,
389, 391,394,420,896,905.
1045, 1046, 1049
(kort eu goed), 293. . -bank, 93, 349, 431. 566,
507, 841, 844, 1006, 1007,
• -dag, 839, 840.
. doen, 554, 706, 839, 840 Rechten (werkwoord), 105.
• -Ier, 37, 248. 260, 302, 652.
• * (dagclijksche). 89, 120, 562. 843
Rechthebbende. 463. Rechtspleging, 92; 301,1503, 65Ó -
652, 1010 Rechtspraak, 566, 1006.
. tot verkoon, 189, 191.
» van eigendom, 540.
' Recipièren, 64. 376.
, Reclame, 112. 113, 628, 699, 905.
. -meren. 116, 314, 708. , Recognitie. 179. 182, 230. 342,480. I 538-540.900,904,905.
' • -penningen. 283, 295.
Recolleren (verhoor), 287.
. -te, 767. Reconvalescent, 19, 38, 149. Recrutering, 979, 1016. 1017. Recniul, 76. 323. 324. 351. 578, 587, 723. 1017. (inlandsch), 598. Rectificatie. 419. Re9u, 35, 718. Recueil, 224. 439. Recusatie. 91. Redacteur, 992, 993. Redderaar, 261. Redempiie-geld, 334. Redoute, 632.
Redres, 155, 159, 259, 405. 490, 940, 978. -seren, 774, 947. Reductie, 402, 695, 726, 841. Recde, 47, 224, 263, 333, 384,497, 739, 893, 921.
• -rantsoen, 959. Reeder, 684. Reederij, 684. Reformatie, 841.
. -me, 158. Regel, 994. 1064. Regen, 702.
• -mouson. 603.
Regenl. 4Z 48, 50, 54-56, 64. 76.
89, 109, 129. 157 186.
- 219, 282-284. 287,
288, 290, 292. 297-301.
331, 342, 363. 382, 464,
469, 495. 497. 502, 503,
- 509, 510, 523, 629,
631-635, 640, 644, 647,
652, 705, 706, 708. 710-
712, 718, 728, 729, 756,
760, 765. 768, 802. 826.
855, 856, 901, 910, 1004,
- 1022-1025,
1029, 1030.
. (20, 62. 347.
. -.^chap. 40, 50, 89. 109,
161, 165. 166, 170. 174, 177,
185, 186, 194, 218, 293, 341,
343, 355, 464, 474, 475. 486.
488, 502, 504, 506, 507, 509,
Digitized by VjOOQ IC
1146
ZAAK-REGISTER.
513, 523, 537, 541, 629-631, 635. 663, 712, 717, 728, 741, 742, 764, 765, 768, 786, 802. 816, 855, 871. 899. 918, 968, 970. 971. Regeutschaps-verandering. 502. Reffenls-vrouw, 172. 173, 298.299.
-woning, 506. Regen-water, tö6, 1074. Regiment, 5, 8. 10, 12. 15. 18. 21, 39, 75. 109, 111, 321-325.572, 576, 577, 579, 584-587, 1002. 1015—1017 Regiroents-bestnur, 463. -kas, 583, 584. Register, 26, 38, 260, 303, 473, 565. 576, 676, 689, 690, 731,923,924.1003,1053, 1062-1064, 1071. (the), 683. Registratie, 251, 270, 589. 625.
-boek, 589. Registreren, 33, 35, 107, 250, 407, 593, 664. 773, 829, 924, 1024. • -ring, 238. Reglement administratie artillerie, enz . 745, 755. administratie hospitalen, 32.
afschrijving spillage, enz., 930.
atelier van reparatie, 750. begrafenissen, 394. brand-blusschen, 1076. brandspuiten Ratavia. 781.
ceremonieel Solo en Diokja, 63.
Cheribonsche landen , 474, 874.
Cheribonsche- Preanger . 629. 910, 911. Cheribonsche Sultans- Unden. 632. 634. 703. generale secretarie, 923. genie. 422.
kantoren Directeur-gene- raal, 452.
kleeding. enz. der armee, 575, 584. koeli's, 545. 722. kruitmolens, 752. laboratorium, 754. Lands-drukkerij, 991.
Reglement militaire administratie, 325.
militaire geneeskundige dienst. 5, 868, 972, 1006. ondertioud 'sLands lijf- eigenen, enz., 1049. oorgeld enz. Samarang en Boerabaija, 636. organisatie Java, 289,
postwezen, 285, 662, 666, 827, 1019. tandak scholen, 686, 691 . ! • wagen- verhuurders, 94.
Reinheid, 16. 150, 512. Reinigen (rivieren, enz.), 497. Reis, 55, 263. 317. 462, 645. 921. . -geld, 38.
. -kosten, 157, 347, 445. 611, 612, 870, 871, 1006. I Reizen, 21, 109, 169,289,290,480, 1 632, 704, 744, 874. Reiziger, 170, 297, 513, 660, 709, 744, 824, 1020-1022, 1029, 1030, 1032, 1033, 1035. Rekening, 34, 39, 206, 208, 406, 407,410-412,414,417, 423, 428, 430, 589, 665, 6ö9, 1033. (privé), 459.
(ter goeder), 126, 141, 719.
-courant 420. doen, 248.
en verantwoording, 560, Rekenkamer (generale), 272. 402. 403, 418, 429, 457, 468, 514, 521, 546, 547, 560, 587, 596, 604, 625, 630, 646, 665, 720, 730, 735, 749, 754. 755, 783, 811, 813, 829, 832, 868, 888, 892. 894, 94a 976, 996, 1002, 1003, 1014, 1026, 1050, 1057. Rekest, 627. 827, 840. 883, 884. 1007, 1080. 1081. • civiel, 844, 845. j Relaas 846
Relais,* 285, 1019-1021, 1030. i Relegeren naar Banjoewangi, 820. I Relevement. 844. I Releveren van fouten, 845 Relief. 841. Remise. 76. 869, 989. Remissie, 412, 419, 678. I Remitteren, 249, 337
Digitized by VjOOQ IC
ZAAK-REQISTER.
1147
RemoDstreren (aboisen), 408. Remplaceren, 56, 57, 317. Rendement. 104, 200, 252, 264. 275, 314, 315, 420, 454, 536, 563, 622 623, 807, 808, 849, 876, 881, 962. Renommée. 426 Renoveren, 244.
Renten, 103, 239, 241, 242, 246, 248, 249, 252, 253, 259, 266. 277. 371, 372, 563, 759, 761, 802, 807, 808. 810. Renunciatie, 105, 247, 328, 380, 393, 684, 1049. -éren (erfrecht), 600. Renvoyereu, 93, 1006. Reorganisatie, 468, 694, 699, 976.
979 Repariitie, 33, 423, 424, 427, 432. 438, 476. 576, 577, 645, 646, 663, 697. 698, 748, 750-752, 812.903,988. -atelier, 836. Repareren. 35, 518, 555-557, 745,
749, 796. Repartitie. 719, 913, 1017, 1019. Representeren (den Gouverneur-Ge- neraal), 63. Reproche, 91. Reputatie, 235. Requirant, 1064. . -reren, 102, 103. 111, 478,
507, 748, 817. . -siet, 130-133,666, 719,771,
862, 939, 945, 955. 1063. . -silie. 13. 28. 29, 33, 281,
975, 1066. • • -lijst. 8, 14, 19, 21. Rescontre,
-Uist. », !, 542, 889. (inl 142 bij
Rescontreren bij afrekening, 466. Rescriptie (generale), 732-734. Reserve, 625.
• -veren (djati-hout), 139. Resident, 40, 41, 51-53, 55. 63. 69.
- 87, 151. 327.
452, 612, 734.
(2«), 84. Residentie, 121, 221. 727,842,948.
-huis, 786, 895. Resigneren van zijne belrekking. 708. Resistentie. 701. Respect, 65, 706, 1071. Respecteren (kommanderende offi- cieren), 7.
Responderen voor deugdelijkheid.
Respijt, 844. Ressource, 870. Ressort. 326, 327, 895. Restant, 118, 155. 206, 216. 222, 237, 258. 403, 453, 462, 479, 586, 747, 755. 790, 810, 811, 822, 891, 894, 939, 943. 949. 950. -boek, 209. 217, 455,943. -lijst, 283, 943. -memorie. 207. Restitueren, 311, 316. 809. . -Üe, 412, 638, 811, 863, 993. 1059. 1060. Restringeren (het slachten van buf- fels). 67. Resumeren (een vonnis), 92. Resumptie, 405. Retorsie, 679. Retour, 78. 681, 683. Retraite, 478. Reus, 553.. Reuzel, 522.
Revenu, 57, 518, 693. 1001. Revisie. 123, 648, 685. RichUnoer. 514, 515, 648, 650. Rid, 1021 Rimpo, 485. Ringmuur, 687. • -weg. 555. Riool, 1074. Risico. 104, 214, 236. 237, 330. 418,
516, 807, 809, 989. Rivier, 117. 126, 127. 138, 142, 169, 224. 294, 331, 383, 443. 448. 489, 497. 512, 542, 556, 558, 635. 737. 770. 775, 1013, 1004. 1054. 1055, 1074, 1075. Roef, 398. Roeischuit, 740. Roffel, 376, Roep, 99. Roerganger. 692. Roest. 746.
Roesten van chirurgicalc instrumen- ten, 9. Roet, 782. Uoeyer. 739, 740 Rok, 63, 582, 583. Roking. 17.
Rol, 143, 144, 411, 840, 846. 920, 998, 1014. • (maandelijksche), 868.
yitizedby Google
1148
ZAAK-REGISTER.
Rol-flag, 102. Rondbrenffer, 992. Honde, 771, 774, 860
doen, 506, 1073. Rondloopen in bosschen, 916. • -scherp, 374. . -zwerven. 120, 152, 301. Ronggen^r, 164, 528. 690, 691. • -school 686. -spel, 689-691. Rood-aarde, 594.
Roof, 175, 301, 302, 651, 1055, 1073. Rooster, 16. Roover, 370, 501, 507, 682, 818.
• -bende, 294 Rooijing, 1073, 1074. Roskam, 578. Rotan, 746.
. -drager. 172, 173, 297, 298, 483. 494.
-slag, 819. Rouleren van commissie-leden, 674. Route, 1023. Rouwkleed, 397.
• -mantel, 348.
• -wageo, 398, 400 Royeren, 251, 412, 564.
Ruigte, 555, 737, 910, 915, 1004,
Ruüing, 713, 907. 966. Ruim (bet), 682. Ruïneren (busschen), 913. Ruiten-kaart, 455. Rundvee, 178, 341.
-vleesch, 522, 571, 781. Rusie, 1036.
maken, 661. 773.Rust, 102, 282, 291, 388,477,481, 488, 504, 506, 509,510,623, 691, 700, 773, 774.
• -plaats, 109, 589, 1022. Rijden, 99, 857. Ryd-equipage, 577, 578, 1016.
. -gelden, 576, 579, 581.
Rijksbestuunler. 64, 353. 357. 358,
360, 362, 367.478,483.487-
495, 498. 500, 501. 505,
510, 512. 654, C93. 700.
» -kroon, 369.
. -schuld, 366.
. -slaaf. 850. 852 Rijpaard. 111, 170, 171. 506. 636,
637, 640, 658. 659, 662, 744,
1020, 1023, 1029, 1030, 1032-
1034, 1036, 1057, 1058.
Rijst. 51. 116, 163, 180, 183. 184, 202. 203.211,213-215,217- 219, 283. 293, 296. 317, 325— 327. 335. 337-341.343,374, 377, 387, 389. 391,392.417. 459, 466, 472, 476.485.489, 492, 497. 498. 525, 532. 536, 540, 591, 616. 617, 634. 647, 656. 688. 711, 716-718, 723. 728, 750-752, 756, 760, 764, 816-819, 850. 867.868.887. 896-902. 904,912,913.931, 933. 975, 979, 980. 998, 999, 1030, 1045, 1046. 1076.
• -contingent, 709, 710.
- -cultuur, 178, 283, 390. . -gebrek, 816, 912.
• ^was, 300. 538, ^5.
. -land, 296, 297. 299, 513, 568, 569, 631, 654. 655, 704, 709, 877, 878. 1029.
• -leverantie. 161.
. -markt, 203, 391, 570, 1045. 1046.
• -oogst, 850.
. -vefd. 50, 51, 160. 162, 165, 167. 168, 171, 176, 178, 179, 338-340, 351, 363, 369, 485, 492, 495—497, 504—506, 508, 634, 687. 688. 705, 710, 713. 741, 742, 765.897,898,911,970, Rytuig, 64, 65, 87. 95-99, 170. 282, 285. 320, 376. 390, 466, 512, 513, 640, 642, 660, 773, 857, 867, 1028, 1029, 1035, 1060.
Sagoe, 783. Said, 508, 673. Saisoen, 317.
(ruw). 17, 686. Salariëren. 525. 526. Salaris, 57, 69, 73, 90, 157. 200, 248, 249, 254, 562, 568. 608. 643. 808, 837, 862, 863, 958. 1063, 1065, 1066. I • -lijst, 90, 696, 995. i Saldo, 256, 275, 665. 813. 1026. j ' (baüg). 463, 615. ! Salpeter. 17. 645. 646, 753, 754, 931, 933, 975. -makerij. 407, 643-645, ' 786.
Saluut, 374. I . -schot, 419.
Digitized by
iAAK.RËGISTEff.
ti4d
Sampang. 760, 761.
Sanctie, 993.
Sap, 134, 716, 916.
Sapanhout, 569, 931. 933, 975,
Sarong. 688.
Sasak. 150, 852.
Salz, 753.
Sawah. 300, 351. 485. 654.
Scabies. 36.
Schaal, 441. 954, 1063.
Schaap, 283. 338, 341, 389. 391,
896, 899. 905, 1045. Scliaarsheid, 67, 146. 151. 178. 316. 418, 538, 628, 692, 816, 817, 850, 875. Schade, 26, 30, 76. 99, 226. 242, 250. 350, 542. 565, 611, 674. 809. 917. 964. 969. 1015, 1063. -loossU>Uing, 879. -vergoeding. 52, 612. Schaflcnmaker, 750. Scheepsbeboellc 890.
• -boord (binnen). 683.
. -bouw, 134, 153, 886. • -materiaal, 958.
• -gage. 421. . . .geld, 239.
• -gelegenheid, 578, 734. . -kok, 922.
' -officier, 683.
. -overheid, 218. 930, 931.
-papieren, 894. . -rol, 321, 891.
• -ruimte, 949.
• -timmennan. 697.
. -werf. 886, 968. . -volk. 9, 17, 38.
Scheiding. 835.
Scheid.sman. 1006.
Schenden, 120, 152.
Schenkage-goe<lcren, 154.
Schenking, 345,
Schepenen, 58. 83. 97. 102. 103.
-190, 203. 406. 410. 4m. 518, 519, 535. 5:)7. 552, 553, 555— 563, M7. 574, fm, mi 657. 659. 065. m'f. 070 07;t. «75 - 677, 700. 7:j7, 715. 750. 757, 761. 817. «J«, im. 047. «50, 855, 857. imi mi. 911 -913. 954, 957, 075, \m. OflO. 1000, 1007, 1010 Ur/iK 1030, 1064, 1057, imi Um mui, 1070. 1071, 1074 1077. lOttO.
Schepenen (gecommitteerde). 561,
562, 564. 565. Schepen-kas, 998. • -kennb, 58 Scherp (zelfstandig naamwoord), 700.
. -rechter, 279. 983. Schets, 1063. Scheur-linnen, 28. Schieman, 922.
• -mans-inaal. 922. Schietgcwéer. 167, 507. 510. Schild, 96, 327. 405, 1071. Schip, 70. 71. 73, 74.
(Amerikaanscb)^831. (Ëuropeesch), 920.
• (Keizerlijk). 893.
• (koloniaal). 920.
• (Macaosch), 533.
• (ueulraan. 59, 534.
• (particulier), 9. 1027. 1028.
• (vreemd), 60, 224. 225. 331. 382. 973. 991. 1028. (vijandelijk). 761.
. -per, 681. 683. 921. Schoen, 324, 582, 588. Schok, 158 Scholier. 232, 233. School, 231, 254, 295, 528, 621, 686. 687, 691. •meester. 605. 983. Schoonhouden, 763, 770, 818. . -maken. 399, 915. 1074. . -vader, 838.
- -zoon. 838. Schop, 51. Schors, 134. Schot, 374.
Schout, 374. 538. 566, 603, 643, 737. 817. 835, 914, 916. 967.
-amk 538. 603. -bij-nacht 959. Schouw, 95, 167 Schouwen, (lijken, enz.), 670. . -wing, i87, 558, 668, 671, 737, 912. Schrap, 8. Schrohlien (den vloer van hospitalen).
Schrijfbehoeften, 443,468,472.473, 515, 586, 589,594,609,784, 812, 1000, 1001. ' -fout, 544.
• -gereedschap, 154, 278. . -kantoor, éè, 282, 456.
Digitized by
ilKÖ
2AAK-RÉGI8TEt«.
SchryflooD» 426. • -maleriaaU 322. . papier, 154, 515, 692, 764. . -werk, 262. 278, 749. Selirijven. 26. 687, 689, 690, 721. Schryver, 285, 321, 378, 629. 665, 680-682,685,749-751, 787, 830, 886, 1026. (Javaansch), 48, 604. (Naleisch), 696. Schuil houden (zich), 488. SchuiU 517, 738-740. Schuld, 69, 1]3, 236,239,243,244, 254.258.264,265,274,313, 352,366,417,705.706,741, 964, 980. (desperate), 409. (Lands), 778, 802, 803. (particuliere), 1000. •brief, 250, 251, 564. -eischer, 113.
-kennis, 240, 250,251,261, 266. Schuur 644
Scriba, 47, 85, 161, 169. 174, 176, 187, 188, 202, 214. 228- 230,250,251,274,277,281, 285,286.345,378,475.477. 483,498.500,612,613,624, 625,634,770,772,779,780, 825,827. 879,986, 987, 1020, 1030, 1031. (gezworen), 642, 643. Scribent. 558.
Scriptis (in), 791, 919, 1031. Scrupule, 678.
Secluderen (Weeskamer, enz.). 261. Secreet, 17, 413.
-houden (registers van Wees- kamers), 260. Secretarie (generale), 83, 85, 186, 524, 592. 604, 605, 731, 734, 828, 829, 881, 995, 1050, 1051. -kantoor, 609. Raad van justitie, 80, 85, 143.
Secretoris, 57, 468, 769, 827. Ambon, 982. Banda, 984.Schepenen, 85, 517.
bank van leening, 84, 805—815. Boedelmeesteren, 71,72,
Secretaris van den drossaard, 85.
-generaal, 61. 62, 81, 520,
593,606,656,729-735.
828-830, 924, 1052
lleemraden, 84, 94-97,
- 320, 416.
Hooge Regering, 81.418,
606, 735,992,993,995,
- 1052, 1053.
houlbosschen,84,86, 123,
huwelüksdie zaken. 86,
koOy-cullaur, 84.
ministers Solo en Djokjo,
83, 110.
omgaand gerecht, 89, 90,
92.94. • van den prefect, 85.
Raad van justitie. 71, 72,
83, 86, 188, 204, 327.
696, 982, 984 986.
Rekenkamer, 418.
Schepenen. 83, 406, 520.
558,559.563-565.673,
Temate, 986.
Weesmeestereii, 71, 72. 84. 229. 230. 695. Secreleren (opgaven). 61.
• -tesse. 806. Secunde, 83. 84.
Secureren (suspecte personen, enz.),
Securiteit, 254, 255, 869. Senatus consultum Vellejanum, 247. Sententie. 92, 93, 121, 678, 684,
840, 845.
(civiele;, 567. Separatie, 461.
• -reren (Europeanen en inltn- ders), 2.
Seponeren, 271. 731. 748, 811. Sequester. 236, 237, 267, 273.287.
406, 477, 594-596. 630. Sergeant, 80, 377, 579-581, 77a (inlandsch), 349. -majoor, 579. 580. Sero, 1004, Servituut, 103, 105, 352, 563,835,
852, 917, 927, 928, 967. Sexe, 247, 267, 671, 1068. Sexie, 537. SexUnt. 441. Sieraad, 268.
Digitized by
2AAK-REdlStER.
ilKl
Siffoalnur, 1002. Silentie imponereD, 553. SimpHcia, ol. Simulatie, 840. Sirap, 135, 142, 543. Sirih, 64, 110, 362, 393. 1048. Sisterea door regeoten, 294. Situatie, 117, 126. Sjahbandar, 82, 85. 192, 195, 198. 224, 225, 229, 230, 272, 391, 394, 406, 421. 525, 549, 552, 608, 624, 625, 695, 721, 734, 739. 830, 893, 894, 896-901, 906, 987, 1009, 1012, 1028, 1046, 1047. . -darij, 326. 327, 332. 337— 343, 378, 383. Siarif, 508, 673. Sjerp, 1071.
Slaaf. 19, 73, 107, 113, 227, 239, 269, 334, 349,350.364,531, 563, 614. 621,663,668,669. 677, 701, 722,849,881,987, 996, 1036. 1050. 1051. 1053, 1054. 1067. 1068. 1075
• (gouverncinents), 744, 745, 752, 819.
• (zieke), 736. Slaan, 113, 680. Slaapplaats, 1032.
. -vertrek, 1022 Slachtbeest, 962.
Slachten, 67, 68. 178, 327, 338, 341, 388, 389, 391, 394. 510, 570, 622, 623, 717, 834. 896, 897, 899, 960, 1045. 1049. . -ter, 68. . -terij, 68, 1019. Slachtoffer. 1070. Slapen. 688. Slaper, 891. Slaven-dieverij, 561.
• -handel, 1067.
' -kwartier, 984, 989
• -mandoer, 985.
• -verleiding. 561.
• -vertrek, 185, 545.
Slavin, 264. 269, 371. 531, 1068,
- Slechten (wallen). 787 Sleep-loon. 125, 141, 542,719.889. Slepen, 715. 1056, Sleper, 125, 133. 138, 141, 713,
716, 889.
Sleutel, 199, 204, 255, 664, 789,
795, 810, 1025. Sloep, 516, 697.
• -roeijer, 517.
Sloot, 556-558, 644, 737, 1075.
• -plaat, 459, 931, 933. Slopen (gouvernements-huis te Ba-
Uvia), 691. Slopkous, 582, 583. Slot, 204. 255, 664, 749. 789,810,
- Sluiten (boeken). 202, 217, 222, 252, 402, 410, 417. 454.
• -ken. 333, 384.
. -kerij. 224. 332, 38J. Sluikhandel, 40, 112, 195. Sluis, 390, 519. 560, 912. Sluitgeld. 1000. Smaad, 1071. Smederij, 400. Smeekool. 888. Smeer, 782.
• -kaars, 44, 45, 524, 783, 860. Smelthuis, 795.
. -oven, 793. 798
. -verlies, 779, 780, 793.
Smet, 146.
Smid. 580. 698. 749, 885, 922.
Smids-oven, 444. . -werk. 750.
• -winkel, 607, 699, 745, 886, 990
Smokkelhandel, 676, 738, 1012. Smijten door scheeps-equipage, GdO, Snijden. 504. 506, 634. Soesoehoenan, 65, 110. Sokkel, 934, 935.
Soldaat, 44, 56, 110. 321,323,324, 472, 574, 576. 579, 581. 582, 587, 589, 707, 783, 873.
(inlandsch), 14, 150, 349. Solderen (blik), 750. Soldy, 596. Solemniteit, 536. Solidum (in), 104, 328, 380, 393,
909, 1049. Solvent. 265 Somah, 330, 337, 338, 340-342,
896-901. Sommatie, 976, 1010.
-meren, 244. Sorteren (monteringsl ukken, euz ),
- » -ring, 542.
Digitized by
iisi
2AAK-RE6ISTER.
Soulaas, 4.
• -lagemenu 61, 147, 1008.
• -laveren (den inlander), 62. Sous-iieutenant, 921.
Ier zee, 422 Souverein, 145, 845.
• -reiniteit, 842.
» -reinileils-reclit. 370. Spaarzaamheid, 9, 21. 24, 977. Span, 98, 99. 863, 866. 1028, 1029, 1035. 1036.
• -nen (misdadigers), 101. S|»ecery-culluur, 978.
-eiland, 723.
. -en, 72, 155, 156, 196, 197, 343,344.422.458,614,618. 694,724,725,735,757,787, 831,930,931,934,954,963, 964,977,979,987.
• -gewas, 725.
-handel, 725.
. -perk. 819, 820, 984. Specificatie. 206,208,216,221,222.
428, 645, 790, 887, 1057. Speculanl. 327.
. -lalie, 61, 194. 702.794,1067. Spek, 66, 782, 931, 933. Spel, 185.
Spelen mei weezen. 244. Spelhng, 993. . Spillage, 203, '217, 218, 222. 459,
476, 607, 627, 748. 749, 751.
754, 836, 930, 932, 933. Spion. 549. Splitsing, 855.
Spoed, 120, 923, 1023, 1062. Spolie, 561, 843. Spoliêren (een sterfhuis), 263. Sporen, 578.
. -maker, 579, 580. Spruit, 224, 294, 331, 383. 512
1003, 1004. Spijker, 170, 177, 426, 459, 498,
503, 513, 886, 931, 633, 975,
Spijt, 20, 3è. Spijzigen. 32, 232, 970, 997, 999,
Slaaf-koper, 882. Slaal. 459. 572, 836, 931, 934. Staart-peper, 163. Staat mnanliclc), 940.
» feenerale) van Indiê, 403, 453, 454.
• -kunde, 991, i
[ Staat-rekening, 252, 259, 273, 419, 583. 584. . • van wijzen, 348. Slaatsbanneling, 611,
• -gevangene, 999. SUatsie, 268, 269, 297. Sudhuis, 1051.
. -klok, 692. Suds-apotheek, 28, 1001. . ^polheker,27,84,345.526.669.
• -chirurgijn. 84. 525. 666. 667, 669, 671, 692, 969, 1081.
. -docter, 83, 525, 559, 666, 667,
669-671, 969. . -ilrukker. 880.
• -drukkerij. 820, 879, 881.
• -gerechl, 561.
. -kas, 58. 465, 603. 657, 659, 660, 662, 665. 667, 672, 757, 781, 962, 975, 1001. 1014. 1022, 1051, 1066, 1071.
• -lasten, 559.
• -poort, 471, 625. . -wal 471, 1014.
• -werker, 859.
Staf (generale), 109, 375. 439.
• (plaatselijke). 433, 439
• -oflBcier, 577. Stapatie, 539, 965. Stakqn van stemmen, 553.
Sul, 95, 97-99, 173, 298, 471. 625, 638, 639, 657-659.662, 1060, 1061
• -buis, 582. 583.
• -jongen, 866.
- -knecht, 513.
. -len (werkwoord), 639, 1060. . -ling, 138, 1020, 1021, 1041.
• -muts, 582, 583. Stam, 716, 914, 916.
. -boek, 84, 886, 893, 894, 1002.
-huis, 355. . -iyst,56,440,447.584,585,973.
• -pen, 826, 926. Stand (burger), 395, 396.
• -plaau, 184, 603. Stang, 578.
SUnk, 17, 1074 SUpel (op) staan. 886. Stapelen (hout), 542. Stapelplaats, 105, 118, 123. 125,
126, 128, 135, 138-142, 153.
184, 352. 407. 541-543. 716,
717, 719, 800, 1056.
Digitized by
iAAK^ÈÓIStER.
1183
Staten-generaal, 258.
Stateren (executie), 705.
Suiion, 450, 451, 512, 513.
Sutioneren, 888, 921.
Statuten van üaUvia, 103,561,562,
- Sleeg, 512. Steekpan, 33. Steen, 444, 1075.
• (Vlaamsche), 444. . -bakker, 761.
-bakkerij, 563. -houwer, 752.
Stek, 318, 915.
Stden, 809.
Slem, 91, 92, 174, 656.
(concluderende), 553.
(dubbele), 553. . (1«), 553.
• -pel. 566, 990.
' -pelen, 664, 1024. Sterfboedel, 1065.
. -geval, 263, 264, 274, 276.443, 585, 946.
. -buis, 236, 257. 261, 262, 275,
276, 348. Sterkte (fort), 364
• (korte), 321, 322,575,585,
- Sterven, 10, 263, 503, 600, 715, 719. Sülhouden, 64, 661, 1036.
-liggen, 865, 958.
• -«tand van tracteinent, 1069, Stipuleren bij adoptie, 600. Stoel, 553, 739, 1029.
(bamboe), 917. Stoekm-geld, 961. Stof, 154
. -fage, 323, 324, 577, 586-589, 703. Stokslagen, 628. Storm, 682. Stoutheid, 301, Straat, 102, 267, 555, 770, 1073,
- Straf, 419, 651, 652, 819. (corporeele), 560.
• -feloosheid, 301.
• -fen. 431, 626, 774.
• -oefening, 92, 301, 650, 651.
(capitale), 501.
Strand, 224, 443, 448, 542, 702,
855, 1004. Stranden, 1055. Strandgeld, 821.
rLAL4AT-B0IE DESL Xf.
Strandkantoor, 5, 9, 87. Stremming, 304,313,314,533,615,
674, 7(^,721,803. Strik-ruiter, 299, 485, 504. Stroo, 686.
-kussen, 17.
. -lap, 853, 854.
• -zalk, 213, 219, 783,952,975. Stroop, 8, 9.
Struik, 737.
Strijdigheid, 514.
Strükffeld, 426.
Stuk (gouvernementeel), 544.
• -goederen, 402. Stuurman, 613, 921.
• -mans-leerling, 921. Stuwen, 214.
Stijl, 678, 993.
• en praktyk, 595. Stuven (eene kas), 205. Submissie (in) ontvangen, 90. Subordinatie, 22, 24. Subsidie, 962. Subsistenlie, 319. Substitueren (voogd), 243.
• -tuut, 101, 279,465,466,534, 608, 676, 736, 739-741, 840, 999, 1000, 1075.
Successeur, 48, 185. . -sie, 178, 247, 502.
(collaterale), 286.
ab mtesuto, 258, 265. Suflisance, 261, 267.
Suiker, 149, 211, 213, 335—337, 341, 3B7, 389, 392, 459, 532, 614, 618, 619, 678, 766, 767, 782, 852, 899, 902, 905, 931, 934, 963, 975.
• -labriek, 466, 467. -iabriekant, 473, 678. -leverancier, 612. -magazün, 406.
. -moTen, 50, 104, 105, 164, 318, 352, 362, 373, 393, 500, 563, 767. 835, 967.
• -molenaar, 51, 52, 104, 203, 317, 352, 466, 467, 678, 766, 767, 818, 905.
- -pakhuis, 455, 459. 605, 608. -riet-tuin, 104, 473.
• -water, 51. Suite, 76.
Sultan, 65, 110, 352, 353, 355-359, 361—366, 375, 470. 476, 478.
Digitized by
Goo^fe
11S4
ZAAK4?£QI8T£R.
481-493, 495-497, 500-505.
- 654, 655, 686-691, 693,
709, 710, 727. 763, 770. 775,
821, 905, 1022. 1057. SulUn*8 landen, 568. Supercarf^, 84, 620.
• -scriptie, 1028. Suppleren, 107, 842, 946.
• -plianl, 840
. -poost, 207, 223, 405. 413, 416, 452-454, 456, 553, 554, 605, 609, 709, 778, 791, 792. 837, 923, 947.
. . rH, 84, 85. 735, 944,
. . (2«y85. Surchéance, 845.
• -cheren, 490, 649.
. -plus, 205, 576, 790, 823.
. -veillance, 214. 403, 469, 488.
513, 516. 665,676,679,746.
911, 915, 923, 1029, 1037,
Suspecteren (opffaven). 271.. -leren, 55, 763.
• -penderen, 83i9. 841. 1069
• -picie, 121. 839.
• -tentatie, 1027. Systema. 960.
Taal (Fransche), 893.
• (Hollandschc), 233.
• (Javaansche), 63, 604.
. (Maleische). 604. 669, 787. Tabak. 336. 362, 386, 391-393,
570, 1045, 1048, Tabel. 120. 133, 179, 432, 435,
437, 438, 589, 1014. Tableau, 610. Tafel. 999. 1000. 1029.
. .gelden. 147. 148. 532. 612,
727, 890, 921, 985. Tak, 135, 716, 914, 915. Talas. 816. 917. Talent. 440, 446. Talk, 750, 752. Tamarinde, 782, 931, 934. • -bangan. 179. 759.
-boer, 579. 580, 581. 671. Tandak. 164, 284, 691. ,
-geld. 1076. !
• -plaau. 686. Tandoe-drager, 172, 173, 297—299,
4^ Taphuis, 338. 341, 896, 899.
Tappen, 338, 341, 896, 899.
• -per, 843.
• -toe, 671.
Tarief, 141, 170. 171, 290, 321, 322, 349. 377. 394, 542, 572. 576, 579. 581, 585, 586. m 720, 744. 748, 751, 752, 863, 855, 862. 885, 889. 891, 973. 975, 1002, 1003, 1050, 1051. 1077. Tax, 709, 710.
Taxateur, 57. 529, 568, 805-808, 812-815, 872, 1065, 1066. (1«), 1062. TaxaUe,271, 329, 330, 333. 347, 381. 384. 510. 669. 807, 1000, 1064—1066. • -billet, 1065. Taxeren. 881, 907. Teeken. 71.
- 'kenen, 42. 227, 891.
• .ken-geree.lschap, 441, 443.
• -kening, 529, 530.
• -ken-trant. 442.
» -werk, 442. Teer, 750, 886, 931, 934. T^l, 300.
Tegemoetkominff^OOG, 912. TegenstreTing, 290. Tekortkoming, 204, 222. 460, 789.
- Tellen. 77, 794, 963.
-ling. 869, 870. Tempel, 294, 365, 369, 484. (Chineesche). 910. -roof, 175. Tent, 517. Tentoonstellen (een demang-gladak),
Termineren, 685, 813, 842. Terrayn. 73, 193, 194, 226, 310- 312, 315, 328, 380. 425, 426, 515, 640, 657. 768, 919, 1010, 1011, 1068. (peremptoir), 1061. Terrein, 432. 441, 872. Territoir, 288, 507, 825. TcrugbeUling, 638, 962. Testament, 235, 238, 239,246,261, 262, 265. 275, 278, 599, 600,
• -teur, 240. 241, 243. 270. 758. Thee, 975, 1032.
Theologie, 372.
Digitized by
ZAAK-REGISTER.
1155
Tirameragie, 555. 697, 698. 988. . -merman, 43. 44. 580.612.698,
749, 885, 887, 888, 922.
> -werf (Laads), 885.
Tin. 458, 795, 799, 931. 934, 975. Tilel, 49, 63, 87, 478, 484, 512,
678, 707, 768, 787, 981. Tilulaluur, 79. 552, 675, Tjaëng, 104, 729 TjappeD (opiam-bollen). 373. TjaUah, m 339-341, 496.897- 900 . -geld, 164. Tjekat, 139.
ïjiau, 338, 341, 896, 899. Tjoeké, 729, 855, 1029.
. -lak, 860. Tjunia, 610, 621, 747, 760, 958.
• -veer, 958. Toast, 369. Tochlslool, 558. Toeêigenen (zich), 51. Toegang, 16.
Toelage, 7, 39, 80. 351, 372, 460, 721, 755. 820, 849, 890, 893, 894, 1002, 1006, 1081. . -ling, 991. Toeraenggoeng, 161.293,483.485— 491, 494, 495, 498, 500-502, 509. 510. 633. 654, 763. 770, 775. Toemeten (rantsoenen), 891. Toera, 836.
Toeslemming, 690. Toeval, 668.
Toe wegen (rantsoenen), 891. Toeziclil, 277.
Tol, 140, 225, 226, 331-334,382, 384. 385, 401, 417, 418, 555, 834. 843 896, 905, 906, 966, 1046, 1047.
. -brug, 390, 519, 554. 560. 864.
. -gerechtigheid, 903-905, 1005.
. -heffing, 120. 518,557,745,904. Tolk. 558, 986 Tol-poorl, 331, 383.
. -vry. 336. Ton, 51, 645. Toon (ten) slellen, 1056. Toorls, 1023.
Tophaan, 284. 327, 338, 341, 389, 834, 896, 897, 899, 966.
. -tafel, 391, 571, 1045. Topeng, 174, 299, 484.
Topographie, 448.
Toucheren (pensioen), 589.
Tourbeurt, 13, 497.
Touw, 820. » -werk, 975.
Traagheid, 539, 1017.
Traciemenl, 3, 6, 7. 14, 26,30.32. 37, 40. 43—45, 55- 58, 61-63, 66. 70, 88, 100, 116, 141, 144, 150, 155, 176, 186, 188, 190, 198, 207, 209, 220, 223, 226, 228, 230-232, 277— 279, 316, 347, 372, 374, 375, 418, 420, 421, 452, 456-459, 465, 466, 468. 474, 518-521, 523, 528, 533, 534, 538, 552, 558. 559, 567, 574, 576, 579-581. 590, 598, 602, 603. 607, 608, 619. 629, 630, 656. 663. 667—669, 676, 692, 693, 695— 698, 708, 709, 721, 727. 728. 731. 741, 743, 749, 750, 757, 766. 769. 779, 780. 783. 784, 786-788, 791, 815, 816, 820, 821, 827, 828, 837, 853. 870, 885, 886, 888-890, 893. 894. 920-922. 928, 936, 940, 948, 952. 959. 972, 981-987. 997, 998, 1005, 1008, 1013, 1016. 1018, 1021. (mililair). 583.584,601,
602, 874, 1070. Tracleraenls-boekhouder, 86, 188, 206, 229,321,465.575, 583. 585.695,779,791. 826, 982.984,988 -kantoor. 406.456.575. 585,605,890. (generaal), 85. -lijst, 321, 585, 590. -overdrager, 86. 229, 779
rol, 797. . -verhooging. 304, 468. Trainissement, 592.
Digitized by
11S6
ZAAK^EQISTER
Traject, 1029, 10a2, 1041.
TraDgressie, 561.
Transiateur. 48, 84. 174, 176, 188,
426, 604, 787.
(gezworen), 63, 86, 082,
-bureau, 48, 49.
Transport, 97, 101, 127, 142, 152,
168, 169,258,289.297,
562, 632, 638,708,747,
762, 824, 843,852,856,
946,
fgouvememenls), 862.
(liquide), 69,
(militair), 498.
-brief, »S4, 565. Transporteren, 565, 704, 718, 825,
865, 1056. Transportffeld, 611, 826.
• -kosten, 266. Trap, 64.
Trein, 728.
Trekbeest, 125, 126, 131, 133, 137, 710, 713-717, 970.
• -ken (prauwen), 866.
• -loon, 125, 126, 141,542,889.
• -paard, 636, 637, 658, 1057, 1058.
. -tuig, 577, 578. Tribuut, 710. Triplo (in), 923. Troep, 715.
Troepen (inlandsche), 580. Trompet, 268.
. -ter, 579—582.
• » -miy'oor, 579. Tronk, 353.
Troon, 64, 113, 368. Trouw, 361, 487, 960.
. (goede), 147, 637.
. (kwade), 106, 212, 753, 870.
. (ter goeder), 237, 681, 870.
• -acte, 230. . -brief. 267.
Trouwen, 272, 364
Tuig (paarden-), 1036.
Tuin, 42, 44, 376. 518, 544, 557, •
559, 632. 687, 701. 737. 802, j
962, 1065
-wachter, 466. i
Tulband, 517. j
Tusschenkomst, 346. j
Twist, 284, 1074.
• -geding (civiel). 1006. Twyfeling, 464. 514, 550. |
Tijd (faUle), 845. Tijger, 283.
Uhlaneri, 625. Uitbarsting, 672. Uitbesteden, 429, 1077.
. -taling, 204, 321, 323, 460,
465, m, 475. 514, 515. 575, 576
583, 585, 589, 706, 710, 783. 888,
894, 1013. Uitblijven Tan de brieven-post, 321. Uitdiepen, 169, 497, 556, 1074.
. -ping, 912. Uiterlijkheden, 705. Uitffaven (onvoorziene), 610. Uithalen van rijtuigen, 99. Uitkappen, 716, 915, 916. Uitkeeren (vendu-rendement), 72.
. -ring, 69, 729. Uitkoop, 395. Uitkoopswaarde, 413. Uitlandig, 60, 868-870, 918. UiUeenen, 430, 439. Uitloogen, 644, 647. Uitmeten (zout), 926. Uitmodderen, 609, 911. Uitmonstering, 89!2. Uitputten (land), 49. Uitroeyen, 283, 294, 914. Uitrusting. 80, 631. Uitscheppen (water uiteen graf), 399. Uitschot, 1017. Uitslag, 36, 458. Uiuiuiten (Weeskamer), 275. Uitspanning. 11. Uitspraak, 108, 175, 502. Uitstel, 276, 408. 412, 479, 790. 832, 937. -len (geld), 563. Uitsterven van eene Chineesche fa- milie, 910. • -ving, 623. Uitstorten (bedorven dranken), 72. Uittrekken (lijst van gevenduceenie goederen), 71. . -sel, 120. Uitvoer, 76. 77. 224, 325-327,
333-337. 373, 384-387, 525,
656, 739. 740, 767. 816. 848.
- 905, 906,
925, 989, 990. 1076. Uitvoeren, 382-384. Uitwatering, 1054. Uitzetten (geld). 60, 61, 371, 870,
Digitized by
ZAAKp^EQISTER.
1187
uniform, 7. 62L 576, 587, 778,
- Urinaal 33. üsanlie, 4, 595. 599. Uslensilia, 31, 672.
Vaart, 311, 452, 519, 615. 1002. (doode), 556, 1074. (particuliere), 284. 351. Vaartuig, 479.
(geanneerd],421,422.532. Vaatwerk, 332, 383. 930, 952, 1013,
1078, 1079. Vacantie, 840. Vacatie, 257.
• -geld, 266. Vacature, 505, 605, 606, 656. Vaceren, 61, 70. 71, 152.639,756,
803, 806, 876. 920, 1060. Vader, 239-242, 244-247, 268, 600, 838.
(gesubstitueerd), 257. -land, 845. Valbrug, 864.
Valideren, 4)0. 468, 514,515.521, 528, 673. (in rekening), 407. VaUes, 451, 662, 664, 665. 1025, Valschlieid, 809. Vangen (misdadigers), 101. Varken. 338, 341, 389. 391, 570. 896, 899, 906, 1045. -slachterij, 394. 1049. Varkens-reuzel, 571, 781, 782. Vastigheid, 862, 1065. Vast raken van een kreng, 1055. Vat, 72, 682, 753. Vechten, 773. Vederbos, 582, 583. Vee, 67, 283. 327, 388, 389, 391, 394,499, 510, 570,622,623, 834, 905. 916, 966, 987. 1045, 1049. 1075. -dieverij, 561. . -teelt, 489. Vegen (vloer van hospitaal), 36. Veiligheid, 293, 509, 630,650,651. Vel, 392, 1048. Veld-arUllerie. 746. Velde (te), 67. Veldpost, 121.
- -stuk, 374. VeUen, 123, 126, 140, 716, 914-
- Vendu-afsbger, 800.
i Vendu-boekhouder, 286. 477. . -ceren, 202. 379. 536. . -houder, 58. 71: 72, 529.
• -kantoor, 72, 84. 200. 313, 314, 406, 524. 614, 616.
• -katern, 73.
• -loon, 250.
. -meester, 69-74. 84, 189,200. 230, 250, 264, 286,314,477, 529,536, 565,598,780,781, 800, 807, 808,810,831.833, 983. 985, 986.
. -nieuws, 881, 991, 992.
• -onkosten, 929.
• -penningen, 58. 69. 73, 236, 237, 255. 264, 278.
I • -rekening. 73.
• -rendement, 58. 616.
I . -rol, 73, 256, 831.
. -salaris, 70, 73, 236, 237, 277, 278.
. -schrijver, 70, 71, 73, 74.
• -tafel 74.
. tie, 70-72. 74. 20a 203, 255,264.278.313-315, 454, 529, 540, 565. . (publieke! 250.252,275, 327, 352, 519. 544. 697, 849. Venia aelatis, 244. agendi, 412. Venster. 809. Ventileren, 838. 842. Veraliêneren, 36, 119. 122, 266,
- Verantwoordeiykheid, 281, 467.
-ding doen. 463.
. -lijst, 11, 14, 27. Verarmen (land). 49. Verband, J», 114, 266, 597,697. (fide-commissair), 575. I > (generaal). 909. ! • (hypothecair). 72, -brief. 250. 564. Verbanning. 58. Verbeunl verklaren (houtwerken),
- Verbeuren (gesmokkeld goed), 384. Verbinden, 736, 741. Verbluf (vast), 689. Verbranden, 17, 135,302,536.555, 881, 915.
Verbreeden (Chineesch graH, 909. Verdebiteren (amphioen), 1011. Verdedigen (zich), 724.^ng, 876.
Digitized by
11K6
ZAAKi4^Q18TER.
Verdedi^ng. 430>-432, 437. Verdenking, 870. Verdieping, 544. Verduisteren, 119. 122. Vereflfonen (militaire boedels), 463.
• -ning, 256.
Verevenen ten voordeele van admi- nbtraleurs, 222.
• -ning, 52. 417, 705,909, 910, 944.
Verfkwast, 750
-slof, 155, 934. Vergader-dag, 841.
. -deren, 175, 403.
• -dering, 175, 483, 553.
• • (Chineesche), 268.
• -der-kamer, 270, 998.
• -zaal, 102. Ver§fezellen (den baillnw), 101. Vergissen (zich), 105.
. -sing, 1016. Vergoeden, 30, 52, 809, 930. . -ding, 260, 412 499, 697, 934, 939, 954. Vergunnii^, 10. Verhandelingen Bataviaascb Genootp
schap, 994. VerhelTing, 841. Verhooginff, 375, 743. Verhoor, 91.
Verhooren (gevangenen), 286. Verhouding, 831. Verhuizen, 1071.
Verhuren, 49, 50, 95, 96, 158, 163, 164, 355, 500, 634, 914, 927.
(zich), 508. Verhuring, 485. Verhuur. 295.
• -der, 398, 400.
• -sier, 348. Verificalie, 589.
• -eren. 151, 428. 806, 998, 1066. Verjaardag, 344.
Verjaren van eene rrimineele zaak,
Verkappen (bonken). 990.
Verklaring, 683.
^^ ,; fbeéedigde), 251.
Verkleefdheid. 486
Verkoop, 343, 372, 562-564, 936.
944, 953, 1009, 1062,
(contante), 215.
(gedwongen). 575.
Verkoop (publi^,103, 942, 1011.
Verkoopen aan zieken, 36.
• -per, 70—73, 565.
. -ping, 57, 58, 70-72, 74, 598, 807, 808, 962, 9%.
• • (periodieke), 529.
. (publieke), 153. 194,
200—202. Verkoop-prijs, 1064.
• -voorwaarden, 105. Verkorten, 242, 259. Verlaten worden. 296.
(zijne post). 108. Verlegenheid, 478. Verlengen (Chineesch graf), 909. Verlies, 535, 596, 727,753.925. Verliezen (beleening-recepis), 806. Verlof, 11, 25, 288, 434. 439, 442,
4^. Verloop, 845.
Verlossing (l^ennaluurlüke), 669. Vermaak, 11, 528. Vermaking, 758.
• -ning, 24, 774, 840. Vermogend, 1079. Vermoorden, 287. Vernedering, 365. Vernielen, 120, 152.
• -tigen (napieren geld), 876. Vernieuwen (brug, enz.), 518.
• -wing. 423, 424, 427. 436. 438, 1031.
Verongelukken ^'an een schip, 78. Veroordeeling, 767. Verouderen van wees-brieven, 245. Veroveren, 681—683. Verpachten, 50, 179, 362,390,480, i 896, 1057.
I • -ting, 189. 191. 194, 203, I 319, 325-328, 330,
- 380, 382. 388-390. 420, 432,
- 767, 822. 834. 850,
- 856, 881, 902.
- 914, 925.
- 966.1003,1004, 1009, 1010, 1012. 1045, 1048.
(Javaansche), 895. Verpanden (desa), 50.
• -ding, 289.
(hoofdelijke), 477. Verplaatsen (medkinalen winkel), 2.
Digitized by
ZAAK-RCGISTER
1150
Terplaalsing. 585, 1077. Terpleeg-daff, 38.
Verplegen (gouvernements slaven), 744.
. -ging, 3, 33, 35, 150, 526, 672, 819. 973, 1008. -geld, 624 Verponding, 1077. Verraad, 175. Verrekenen, 409. 647.
• -ning, 762. Verrenlen van panden, 598. Verrijken (zich), 127, 795. Verschil 211, 1065. Verschoonen (zieken), 36. Verschuilen (zich), 364. Verslag, 277, 469, 791, 939. (algemeen), 118. (generaal), 207, 1038.
(jaarlnksch), 731. (maandelijksch), 591, 593.
Verspannen, 1034..
-ning, 1036.
VersUnd, 158.
-houding, 1018.
Verstek, 845.
Versteken, 263, 682.
Verstempelen (bonken), 883.
Versterf, 265, 563, 6U. . -recht, 262, 601.
Tersterking, 147, 346, 369.
Verstrekken, 66, 115, 718, 969. . -king, 44. 46. 61, 75, 134, 146-149, 155, 168, 169, 202, 203, 222, 322-324, 345, 374, 377, 408. 419, 455, 468, 470-473, 475, 514-516, 521, 524, 531, 532, 567. 586, 594, 607. 634, 645, 711, 736, 747, 748, 750, 752, 753, 785, 790, 798, 849, 852, 860, 888, 890-892, 894, 924, 950, 953, 980, 998, 999, 1002, 1003, 1007, 1014, 1016, 1049-1091, 1079, 1081. » • (extra-ordinaire), 4.
Vertaling (Ghineesche). 41.
Verteeren door een wees, 254.
Verteering, 420, 1030.
Vertier, «».
Vertollen (slaven), 334. Vertragen (de justitie). 648. . -ging, 215. 346,591,848,976,
Vertreden (weg), 556. Vertrek, 259, 946.
-ken, 993.
-uur, 866.
Vertrouwen (het Gouvernement), 963. Vertwiifeling, 113, 912. Verval, 151, 979.
. -dag, 73. Vervalschen (geld), 843.
- -sching, 806. Verversching, 171, 470, 695, 853. Vervoer, 152, 288, 480, 822.
-der, 128.
Vervoeren (karbouwen), 67.
Vervreemden, 241, i44. Verwaarlozing, 151, 1037. Verwarring, 143. Verwelkoin-visite, 377. Verwer, 43.
Verwisselen (koper geld), 784. . -ling, »}3-m, 847. Verzakking, 459. Verzegelen, 77, 199, 213, 261,275,
433, 444, 477, 630. 949, 1024. Verzending, 206, 790, 820, 949,
- Verzetten fgoederen van weezen),
(lijkkist). 399. (zich). 373. Verzoek.schrift, 1081. Verzuim. 26, 30, 95, 250,457,565, 587, 737, 774, 807, 810, 845. 917, 976, 1015, 1024, 1063. Verzwaren (hellingen), 179. Verzwygen, 106, 239. 708. 1071. Vesüng. 727. Vet, 8.
Vexaüe, 62, 1019. Vexeren, 282, 293, 716, 851. Vlce^president Raad van justitie, 83, 836-839.
Schepenen, 82. 520, 553. . -versa, 842 Victualiêren. 891, 894. Vierinff, 344. Vierschaar, 561.
(mUilaire), 80,112,529, 553, 605, 828, 841. 842, 844, M».
Digitized by
1160
ZAAK-REQISTER.
Vierschaar (hooge militaire), 648,
- ViffUeren legen smokkelliandel, 738. ViTipenderen (orders), 49. Vinger, 777. Viobtie, 534.
Visch, 167, 362, 393,522,632.560, 571, 688. 781, 782, 999. lOia 1046, 1048.
. -markt 391, 622, 623, 1004, 1019, 1045, 1046.
• -vangst, 1019
. -vijver, 392, 1048. Viseren, 585, 625. Visie, 121
• geven, 1032. Visitaleur, 456, 605.
-generaal, 82, 409, 418. • der stamboeken, 85. Visitatie. 403, 587, 639, 739, 741,
746, 755, 832. Visite, 34, 562.
• -kantoor, 609, 613.
• • (generaal), 84, 402. . -ren, 12, 13, 224, 285-287, 424, 638, 669, 670, 674, 680, 681, 739, 809. 813, 840, 1060.
Visschén, 1003. Visscher, 291, 1004, 1018. Visschers-prauw. 167. Visscherü. 519. Visum, 586. 587.
repertiim, 287. Vitriool-zuur. 17. Vivres, 14, 115, 151,168,589,672,
969, 1002. Vlag, 268. Vleesch, 66, 116. 498, 931, 934.
1018, 1019
(zout). 782.
-hal. 1019. Vloer, 36.
• -steen, 444.
Vlot. 126, 138, 141, 717. Vlotten (werkwoord), 716.
. -maker, 123, 153,800,821, Viyt, 716. Vocht, 9.
Voeden (zich), 817. Voeder, 98, 127. 138. Voeding, 33, 526, 672, 913. Voedsd, 912, 1030. Voegen (zich), 640, 1061. Voertuig, 1056. Voet, 661.
Voet (Rynlandsche), 800. » (met den) gestoten, 103. . (te), 64. 65, 376. -plank, 95. Vogel-nestje, 336, 341, 899. 900. • -nest-klip, 50, 52, 164, 327,. 343. Volk (slecht), 603. Volks-verioop. 486. Volmachlschap, 251. Vonnis, 92, 123, 144. 153, 186, 237, 254, 255. 501, 561, 729. (cnmineel), 102. 144, 534, 648-650. -sen. 302. 553. Voogd, 239, 243-249, 254, 255,
261, 565. 693. Voogdes, 247.
• -dy, 243. 244, 246-248. Voordracht, 5, 633. 729. 756.
• -ganger, 962.
-kennis, 269. 290.
• -keur, 71.
-lezerschap, 605.
• -looper, 87, 282. 513, 1034. Vóórnaam. 73. Vooroordeel, 159. Vóór-overlijden. 600.
Voorraad, 148, 149, 152, 625,916,
(*s Unds), 170, 177, 194,
196, 418, 590. 1022.
-schuur, 329, 381. Voorrang, 993.
• -schieten, 477, 500, 542.
• -schot 14, 38. 49. 52, 100» 151, 205. 300, 313, 318, 324, 371. 408, 532, 533, 587, 789, 837, 862. 926, 969.
-slager, 43.
• -span, 1020. Voortteeling, 68. VooraitbetaliDff, 314.
-verstreKking, 719. Voorwendsel, 50, 330, 331, 503, 632.
• -zichtigheid, 912. . -zitter, 93.
Vordering, 706. Vorm, 67a
• (aarden}, 548.
• (zonder) van proces, 857» 976 » Vorst, 64. 65, 694. 695.
(Indisch), 730, 731.
(Javaansch), 419, 507. Voteren met briefjes, 553.
Digitized by
ZAAK-REQISTER,
1161
Vracht, 96, 100, 171, 390. • (op), 214.
. .geW, 99. 958, 973, 1022. . -loon, 937, 1030, 1033, •penningen, 145, 613, 621. Vrede, 311, 974.
. -rechter, 1006. Vreemdeling, 37, 96. 213,214,459, 508-510, 532, 831, 843. 883, 1073. Vrees 840 Vriend, 238-240, 244-246, 254,
- Vroedkunde, 669.
• -vrouw, 670. Vrolijkheid (nationale' ' 717. Vrouw, 9, 12, 37, 51, 113, 237.
238, 242, 247, 266. 272. 300. 464, 483. 500, 502. 661, 669, 670, 773, 853, 1036.
(Europcesche), 145. (ioiige), 301.
• (Naleische), 145 Vrucht, 289. 478, 633, 729.
• -baarheid, 709.
-tuin, 300. Vrijbrief, 562. Vnjdom, 269, 704, 1058. Vrijgeven. 265, 268, 269.
. -ver, 265. Vrijheid. 694.
Vrijspreken door kndiaden, 651. Vrijstelling, 653, 699, 860. Vuilheid, 910.
- -nis, 770, 1004, 1054, 1075. Vuurstander. 43, 44 . -steen, 724. 727.
• -werk, 747. 755.
Vijand, 78, 431, 437,478.534.724,
725, 965. Vijlen-kapper, 43.
Waag. 391, 420, 571, 1045. Waakzaamheid. 112. Waar (eetbare). 492. . -borg, 95, 467.
• -de. 819.
» (intrinsieke). 741.
• -deeren (vastigheden). 1065. . -digheid. 377, 694. m.
• -heid. 641.
Wacht. 101, 166, 471. 506. 507. 524. 625, 798, 860. <
(miliUire), 18, 44, 45. I
Wachter, 381, 383, 507. Wacht-huis. 166, 506, 771, 775.
-kamer. 20.
-meester, 65, 165, 299, 504. 579-582.
• -prauw. 924. . -volk. 717.
Wadang-hout. 139
Wagen. 94-96. 116, 320. 398,636,
640-642. 662, 1021, 1057.
1058, 1060.
(vergulde). 608.
-huis, 1022.
-huur, 609, 867.
-maker, 43, 580.
• -paanl. 170, 1021. 1028. 1030, 1036.
. -pacht, 94, 97, 420, 560, m. 640. 641, 1014. 1057, 1060.
-remise, 545. -verhuurder, 94—100. 462.
637, 866, 1058, 1061. -verhuurderij. 97. 371,637,
- 1058, 1059. » -vracht, 266.
Wajang, 299, 484, 571, 1045.
• -pacht, 608. -speler, 174.
Waken tegen smokkelhandel. 738. Wal, 787, 912.
- -trap, 583. Wanbetaling. 175, 226, 502. Wand, 36. Wandelen door zieken, 16.
-ling (militaire), 150.
Wang bekli, 295. Wangedrag, 24 Wanhoop. 113.
Wapen, 33, 505, 507, 642. 771, 751, 836.
• -goederen, 322,
. -kamer, 88, 290, 322, 406, 454,476,530,605, 609, 698, 745, 746, 751, 988. -gast, 698.
-zegel, Waroeng, m 770.
-houder, 466. Was, 45, 163. 904, 931. 934. Waschloon, 522. 572. 781, 1008. Wasdom, 916.
Waskaars. 45, 391, 570, 1045. Watang, 853.
Digitized by
1162
ZAAK-R^GISreR.
Water, 16. 149, 167,399.432,496, 542, 770, 835, 852, 967, 1075.
(stinkend), 910.
. .fiscaaK 81, 100, 112, 192. 195, 421, 549, 666, 676, 738-740, 837.
. -haler, 172. . -legffer, 1078. . -leidinK, 169,294,497,512. 518, 557, 737. 763, 770,-halen. 298, 484.
-pol, 33.-schullinf?, 738, 1075. 1076.-werk, 424. 426, 445Wederga, 684. Wedono, 173. 299. 486.
-schap, 48. Weduwe, 247, 262. 272, 318, 319,
351, 466, 599, 843. Weduwen-fonds. 319. Weej^boek. 216, 455,
• -lijsl, 935.
Weekblad (ollicieel). 991. 992. Weeren (vreemdelingen) 508. Weérslrever. 677.
Wee.s, 251. 253, 254, 257, 258, 265. 843.
boek, 238, 240, 242. 244,
en Boedeimeesteren, 229. . -huis, 345, 526 . -kind. 238-241. 243-245,
249,261,285.287,315.463. 464.477,597,630.696,758, I 759.761,762.780.832,909, i 980, 982, 984, 986, 1077. -meesteren, 84, 86, 103, 233, ' 234, 237-241, I 243-245, 261, 315, 371, 400,-kamer. 238. 240, 241, 1^43. ;- 477,
- 596, 756.
- -kas, 1005.
• > -kennis, 250 Weg, 55, 64, 97, 99. 117. 126. 127,
142, 159, 169. 171, 285, 294. 364, 373, 390. 489, 497, 505, 506, 512, 518, 519. 538. 541, 555-560, 563, 632, 718. 760, 770, 835, 852, 910, 967, 1005,
- 1021, 1023. 1037, 1057,
1061, 1073, 1074, 1076, 1077.
Weg (groote), 316, 317. 704, 705.
. ('s Heeren), 268, 700, 857. 898,
907, 1075.
• -blijven van de rol. 143. Wegen, 369, 753, 794, 935, 954.
1027, 1035. Weger, 219. 961, 962 Wegkappen (kreupelbosch), 555.
-loopen door een demang-gladak,
819
- -wijzer, 1023, 1024. Weiden in bosschen, 916. Weldaad. 146. Wellevendheid, 65. Welstand, 915, 917, 928. Welvaart, 161, 291, 361. 481,489.
- Welzijn, 9. Werf. 377, 697.
CsI'SOfis), 474.
-boek, 887. . -kas, 887. ^ Werk, 853-855. -^
(achterstallig), 592. . (publiek), 479, 859.
(net) der materiën, 592. . -hout. 917.
-jongen. 609 . -loon, 424, 868.
-lijst, 428.
. -man. 88,428,795,797,887. . -volk, 125, 497, 722, 968,969. Westmouson, 716. Wet, 103, 145, 205,224,599-601, 937-939. . (Chineesche), 567. . (inlandsche), 90, 650-652, 1055,
• (Javaansche). 741.
. -boek (militair), 648, 649.
• -tigen, 115, 626. Weven, 335. 386. Weverij, 703.
Wiel, 816, 858.
Wil (uiterste). 238, 262. 265, 271, 600, 643, 758. . (vrije), 107. 492, 690. Wild, 492.
-baan. 962. Wind, 16. 137.
Winkel, 389. 391. 570, 1045. Winkelier. 601, 698, 861. Winst, 288, 314, 616.
Digitized by
2AAK.REQISTER.
1163
Winst (op halve), 251. Winsten (sliUe). 626,607,699,987. Winzucht, 1055.
Wissel, 316, 620, 622, 677, 762, 763, 823, 848, 936. 990,
• -plaaU, 1020, 1021, 1023.
1024, 1036, 1037. Wisser. 142, 543. Willen, 36, 399. Woeker, 49. Woestheid. 370. Wond, 287. Woning (vrije), 7, 849. Woonplaats 303. 424, 603, 690. Wortel, 134, 716, 873, 914. Wraakzuchl, 503. Wijfjes-buffel, 178. Wijk. 166, 506, 738. 763, 770- 776, 1071, 1072, 1075. .
. -cassa, 772, 773, 775.
. -meester, 373, 396, 638, 639, 738,763,770-776,817,911, 1060, 1070-1075.
. -stok. 771, 775. Wijn, 8, 19, 64, 110, 146-149. 151, 470, 852, 853. 1032.
» -azijn, 754.
IJken, 51, 926.
IJkmeestcr, 608.
IJver, 10, 25, 120. 716.
• -loosheid, 539.
IJzer, 170, 177, 426, 459,503,548, 572, 621, 720, 836,886,931, 975, 1022. . -werk, 513, 748, 751.
Zaad-padi, 300. Zaag, 134.
• -molen, 185. 407. Zaailand, 738, 1075.
Zaak (civiele), 175, 348, 553, 630, 1006.
(cnroineele), 175, 348, 630, 649, 844.
• (gemêleerde), 501.
-gelasUgde, 668, 669.
. -waarnemer, 762, 763, 823. Zadel, 166, 450,505,631,658,662. Zadelen, 1024.
Zadelmaker, 43, 579, 580, 698. Zak, 219, 934.
• -instrument, 8.
Zaken (inlandsche), 175, 483, 486. » (marine), 732.
Zaken (militaire), 732, 734.
van hooge politie, 732.
Zamensmelling, 2oo, 768.
• -trekking (pencrale). 403. Zand. 36. 820. Zangeres, 687-689. Zeden en f;ewoonten, 511, 687, 1055. Zee. 101, 154, 541, 554, 556, 916,
1004, 1055.
-desastre, 78.
-diensl ^koloniale), 532.
-engte, 346.
-kaart, 530.
-lucht, 16.
-macht rkoninkiijke), 17.
-man (Moorsch), 532.
-nood, 903.
-oOicier, 147, 231, 232, 421, 710, 920-922, 1080. Zeep, 8, 934 Zee-pas, 230, 766.
• -roover, 54, 167.
• -schade, 613. 903. . -stand, 913, 918.
. -vaart, 231. 843.
. -varende, 3, 9. 17, 34, 38, 75,
147, 836, 886, 892,
893, 959, 973.
(gedeserteerd), 745.
(inlandsch), 532, 692,
(vreemd), 624.
• -zout, 17.
Zegel, 73. 79. 109, 155. 161, 162, 201,225,275,293,332,384, 469,491,554,562,566,633, 695,806,838,982,983,985, 994. 995, 1062, 1064, 1065. (klein), 606.
Zegelen (zekere soort van plankjes), 887.
Zegel-geld, 849.
-rekening. 222.
Zeil, 74, 853, 854.
(onder) eaan, 680. » -maker, 922.
-schuit, 740.
Zendeling (inlandsche), 352, 376, 696.
Zerk. 907.
Zetel, 64.
Zetter, 992.
Zieke, 3, 8, 10-20, 33,35, 37,61, 116, 148-150. 345. 470, 526, 572, 624. 666. 671. 853, 892, 973. 1007, 1008, 1081.
Digitized by
1164
2AAK-REQISTÊR.
Zieken-karoer, 671, 672. . -kosi. 378.
• -moeder, 672. -oppasser, 31. 39. 465. -opzichter, 672.
. -vader, 31. 32, 34, 36, 39,
465.671.672,969,970,1007,
-zaal, 17, 19,20.33.37,818.
Ziekte, 10, 22, 25, 71, 144, 174,
178,188,287,387,450,547,
668, 681, 685, 810, 1006.
Zielsbescnrijving, 300. Zilt, 340.
Züver, 239. 661, 682, 739, 805, 808. , -werk, 305. Zindelijkheid,' 36. 102, 774. Zingen door ronggeng's, 690. Zitplaats, 1034. Zitting houden. 176. Zoek (te) raken, 932 Zolder. 16.
• -reslant-boek, 216. Zonneschijn, 644. Zons-ondergang, 506, 701, 1072.
• -opgang, 457, 506. Zooi-leer, 783.
Zoon. 245. 268, 83a 1030.
Zout, 19, 34. 51, 303. 327, 330,
336, 340-342, 362. 378, 379.
393, 510, 532, 627,628,687.
688, 699. 718, 750.752,901,
925, 926. 928. 932,934,975,
• -negory, 340, 342.
• -pacht, 856, 881.
-pachter, 828.
. -pan, 50. 51, 164.^340. 379, 389, 500, 828, 926. Zuinigheid, 288, 645, 947. Zuiveren, 137,555,556,716.915. 1004. 1074. (zich), 683. 839. Zuiverheid, 771.
• houden, 117. Zwager, 838.
-schap. 554. Zwakheid, 726.
Zwalp, 126, 134, 135, 801. Zwarigheid, 515. Zwartsel. 853. Zwavel, 753, 754, 932, 934. Zweren, 361. Zwerver, 161, 507. Zyde, 334, 385. Zydgeweer, 728.
Digitized by
Digitized by
Digitized by
Digitized by
Digitized by
^^^B ^^^^^^H
^^v ^^^v
1
\
wioeuER
r
J
^^^^^^^Ê Digitizedby VjOOHC ^H
3 2044 079 419 545^